P. 1
elektrotermija

elektrotermija

|Views: 7|Likes:
Published by jandaz

More info:

Published by: jandaz on Jan 09, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/03/2015

pdf

text

original

9. ELEKTROTERMIJA Elektrotermija je oblast elektrotehnike u kojoj se proučava konverzija električne energije u toplotu.

Pri tome se proučavaju, kako fizički fenomeni ove konverzije, tako i tehnički uređaji za konverziju, kao i njihova međuzavisnost sa električnom napojnom mrežom. Pri proticanju električne struje uvijek se odvija i proces pretvaranja električne u toplotnu energiju. Međutim, u elektrotehnici, ovako nastala toplota najčešće predstavlja gubitke energije. U elektrotermiji, naprotiv, dobijanje toplote je poželjno. Elektrotermički procesi, posebno u metalurgiji, imaju niz prednosti nad ostalim vidovima zagrijavanja, pa se u budućnosti može očekivati njihova još intenzivnija primjena. Mi ćemo se, u ovom ograničenom kursu, upoznati sa osnovama najčešće korišćenih načina električnog zagrijavanja u industriji. 9.1 Elektrootporno zagrijavanje 9.1.1 Opšte Za termičku obradu metala (žarenje, napuštanje, zagrijavanje prije kovanja i presovanje) pored plamenih peći, zagrijavanih pomoću tečnog ili čvrstog goriva, najčešće se koriste elektrootporne peći. U odnosu na plamene, elektrootporne peći imaju niz prednosti kao što su: -u radnom prostoru peći moguće je obezbijediti željeni raspored temperature, pa slijedi, i ravnomjerno zagrijavanje materijala - šarže. -moguća regulacija dovedene energije i po vremenu i po prostoru peći. -lako se priključuje na izvor energije; brzina starta je velika. -pogodnost za mehanizaciju i automatizaciju procesa. -preobražaj električne energije u toplotnu ne izaziva promjenu atmosfere u unutrašnjosti peći. -moguće da se proces odvija u kontrolisanoj atmosferi ili vakuumu. -investiciona ulaganja su manja. Prema načinu zagrijavanja, elektrootporne peći i uređaji se mogu podijeliti na: -uređaji sa direktnim zagrijavanjem, kod kojih se topota razvija direktno u materijalu koji se zagrijava, zahvaljujući električnoj struji koja kroz njega protiče, -peći sa indirektnim zagrijavanjem, kod kojih se toplota generisana u električnim grijačima (rezistorima) predaje šarži po zakonima prostiranja toplote. Rezistori su najčešće metalne legure na bazi željeza, nikla, hroma, aluminijuma, kobalta i mangana, u obliku masivnog cilindričnog provodnika (žice) ili u obliku trake. Komercijalni nazivi najčešće primjenjivanih rezistora su kantal, megapir, cekas-ekstra, ravnal, termal.... 9.1.2 Površinska snaga zračenja Toplota generisana u rezistoru, na šaržu se prenosi zračenjem (radijacijom), strujanjem (konvekcijom) i provođenjem (kondukcijom). Kod peći čija je radna temperatura viša od (600700) 0C, dominantan je prenos toplote zračenjem. Površinska snaga zračenja određuje se prema eksperimentalno utvrđenom StefanBolcmanovom zakonu: P p' = = σ ⋅ T 4 W/m 2 (9.1) S gdje je: σ = 5,77 x10 −8 W/m 2 K 4 - univerzalna konstanta S - površina zračenja m 2 T - apsolutna temperatura [K ] Za praktični proračun ovaj zakon je pogodnije pisati u obliku:

[

]

[ ]

[

]

1

koja je uvijek manja od izračunate po prednjim jednačinama. koje se naziva . 77 ⎟ ⎜ ⎟ ⎢⎛ T1 ⎞ − ⎛ T2 ⎞ ⎥ ⎡W / m 2 ⎤ ⎜ ⎟ ⎝ ⎟ ⎦ ⎞ ⎢⎜100 ⎟ ⎜100 ⎟ ⎥⎦ ⎣ ⎝ ⎠ ⎠ 1 S ⎛1 ⎟ + 1 ⋅ ⎜ − 1⎟ ⎣ ⎜ ⎟ ⎟ ε1 S 2 ⎜ ε2 ⎝ ⎠ Ako imamo slučaj zračenja između dvije paralelne površine.konstanta zračenja toplijeg tijela C2 . relativna emisiona sposobnost ε 2 i površine S2 . dobićemo da je: ⎡ ⎛ T1 ⎞ 4 ⎛ T 2 ⎞ 4 ⎤ (9. 9.3 Električni proračun rezistora Cilj električnog proračuna rezistora je određivanje poprečnog presjeka i dužine rezistora.konstanta zračenja crnog tijela Za svako drugo tijelo osim crnog.površina toplijeg tijela S2 . izražava se na sledeći način: ⎡⎛ T ⎞4 ⎛ T ⎞4 ⎤ p ' = C ⋅ ⎢⎜ 1 ⎟ − ⎜ 2 ⎟ ⎥ ⎟ ⎜ ⎟⎥ ⎟ ⎟ ⎢⎜ ⎣⎝ 100 ⎠ ⎝ 100 ⎠ ⎦ ⎡W ⎤ ⎢ 2⎥ ⎢⎣ m ⎥⎦ (9.⎛T ⎞ P p ' = = Cc ⋅ ⎜ ⎟ ⎜100 ⎟ ⎟ ⎝ ⎠ S 8 Cc = 10 σ . a ako smatramo da je S 2 = ∞ ili C2= Ce što znači da površina S 1 zrači u beskonačni prostor. Da bi se proračun mogao izvršiti potrebno je prethodno poznavati snagu zagrevnih elemenata (ili snagu peći).4) Vrijednost konstante zračenja: C= 1 1 S1 ⎛ 1 1 ⎞ + ⋅⎜ ⎜C − C ⎟ ⎟ C1 S 2 ⎝ 2 e ⎠ (9. (koja se . koji se određuje eksperimentalno. u gornjem izrazu postaje S1 = S2 .konstanta zračenja crnog tijela S1 .2) (9. pošto je prethodno određena snaga i položaj grijaćih elemenata u peći.površina hladnijeg tijela. uvodi se pojam dozvoljene površinske snage zračenja.konstanta zračenja sivog tijela ε .emisioni koeficijent. Ove dozvoljene površinske snage zračenja propisuju proizvođači rezistora.sivo tijelo biće: ⎛T ⎞ ⎟ ⎜ p ' =C ⋅⎜ ⎟ ⎝100 ⎟ ⎠ 4 4 (9. Sada se gustina toplotne snage može napisati: ⎡⎛ T1 ⎞4 ⎛ T2 ⎞4 ⎤ 1 ⎟ −⎜ ⎢⎜ p'= ⎟ ⎟ ⎜ 100 ⎟ ⎥⎥ ⎟ ⎞ ⎜ ⎠ ⎝ ⎠ ⎦ S1 ⎛ 1 1 1 ⎟ ⎢⎣⎝ 100 ⎟ ⎜ ⎟ + ⋅⎜ − ⎜C 2 C e ⎟ ⎟ C1 S2 ⎝ ⎠ Odnosno ako koristimo C = ε ⋅ Cc imaćemo: p' = 4 4⎤ ⎡ 5. Za različite uslove i razne rezistore postoje tablice za emisioni koeficijent ε .1. (W).3) C = C0 ⋅ ε .5) C1 .6) p ' = C 1 ⋅ ⎢⎜ ⎟ −⎜ ⎟ ⎥ ⎝ 100 ⎠ ⎥ ⎢ ⎝ 100 ⎠ ⎣ ⎦ Kod proračuna. Prenošenje topote zračenja p' sa jednog tijela temperature T1 relativne emisione sposobnosti ε1 i površine S1 na tijelo čija je temperatura T2 .konstanta zračenja hladnijeg tijela Ce . zavisno od upotrijebljenog materijala.

R = ρ . = ρ⋅ 2 = = S P a m 2 pa 3 m(1 + m) odakle izračunamo stranicu pravougaonika poprečnog presjeka rezistora kao: R= ρ⋅ a=3 2 p ⋅ m ⋅ (1 + m ) ⋅ U 2 ρ ⋅ P2 (9. radnu temperaturu peći θ r . u proračunu za specifičnu otpornost. u navedenim formulama za ρ . od odnosa razmaka između provodnika u spirali i prečnika provodnika. 4 Imjući u vidu dozvoljeno specifično površinsko opterećenje p' možemo pisati: l P = RI 2 = ρ ⋅ 2 I 2 = p' S p Dπ 4 gdje je S p = D π ⋅ l . otpornost l= rezistora je: l l U2 ρP . S obzirom na način postavljanja rezistora u peć. (to je najčešće 3x380V za trofazne peći većih snaga.spoljna površina rezistora Na osnovu gornjeg.10) U izvedenim formulama za dimenzije rezistora specifična otpornost ρ se mijenja sa promjenom temperature tijela. a kod rezistora u obliku trake k je funkcija razmaka između provodnika i širine trake. (Ωmm 2 / m) .9) Iz jednačine P = p' S p = p'2a(1 + m)l dobijemo izraz za dužinu trake: l=3 P ⋅ m ⋅U 2 4 p '⋅ 2 ⋅ ρ ⋅ (1 + m ) 2 . će biti utoliko manje. (V). Snaga zagrijavanja rezistora može se odrediti iz Džulovog zakona: l P = RI 2 . trebe uzeti vrijednost koja se ima pri radnoj temperaturi rezistora. ( 0 C ) i specifičnu električnu otpornost legure za rezistore ρ . nije moguće postići da čitava površina rezistora bude podjednako aktivna u pogledu predaje toplote na zagrijavano tijelo. što je viša radna temperatura rezistora. Analogno prethodnom slučaju. Skrenimo pažnju da. Vrijednost koeficijenta k zavisi. . napon na koji se rezistori priključuju. S 2 Dπ gdje je S = za kružni poprečni presjek rezistora. Dozvoljena površinska snaga zračenja. Stoga. (9.dobije iz toplotnog bilansa određenog procesa). otpornost rezistora se može izraziti kao: l U2 4l 4 ρP R=ρ =ρ 2 = = S P Dπ p' D 3π 2 odakle dobijamo prečnik rezistora kružnog poprečnog presjeka: D=3 4 ρP 2 pU 2π 2 (9. kod spiralnih rezistora kružnog presjeka.8) pπD 4 p 2πρ Kada se radi o trakastom rezistoru. pa je S = a 2 m . ili specifično površinsko opterećenje. u proračun se uvodi jedan popravni koeficijent k. a spoljna površina S p = 2a(1 + m)l . pri čemu je obično b=ma. mora se uzeti ona vrijednost. Vrijednost koeficijenta k daju proizvođači grijača preko dijagrama. poprečnog presjeka S = a ⋅ b .7) odnosno dužinu grijača: P PU 2 =3 (9. ili 220V za jednofazne peći manjih snaga).

Snaga im je reda 500-600 kVA. luk gori u gasovitom prostoru unutar šarže. Reaktansa kola u pojedinim fazama izrade šarže. uglavnom. Elektrolučne peći mogu se podijeliti u više grupa: -peći sa direktnim djelovanjem luka. kod elektrolučnog zagrijavanja nije moguće ravnomjerno zagrijavanje metala. Obično služe za topljenje metala i legura sa nižom tačkom topljenja. Mi ćemo. pa je za primjenu prednjeg proračuna neophodno raspolagati karakteristikama promjena p' i ρ u zavisnosti od temperature. Pretvaranje električne energije u toplotnu. Ovakve peći se nazivaju redukcione i služe za dobijanje sirovog željeza. te je toplota razvijena u njoj značajna.2 Elektrolučno zagrijavanje 9. u daljnjem izlaganju. koju treba u peći pretvoriti u toplotu.2. luk gori između vertikalnih elektroda i metala -šarže. Električna snaga. da bi se peć održavala u optimalnim radnim uslovima.1. te se lučne peći koriste za topljenje metala. Zbog velike koncentracije gustine snage na relativno maloj zapremini. Ovakve peći predstavljaju moćne agregate.koja odgovara temperaturi. takođe treba da bude različita. Električna otpornost šarže je velika. a toplota se šarži predaje uglavnom zračenjem. na pećima za proizvodnju čelika 9. Ovakvim pražnjenjem moguća je velika koncentracija gustine snage i dobijanja izrazito visokih temperatura. kod elektrolučnih peći (ELP) vrši se električnim pražnjenjem u gasovitoj sredini ili vakuumu. snage i preko 100 MVA.2 Električni pribor lučne peći za proizvodnju čelika Izbor električne opreme elektrolučne peći određen je sljedećim uslovima: Napon elektroda pri radu treba regulisati u dovoljno širokim granicama. 9. koja se može smatrati kao otpornost redno ili paralelno vezana sa lukom. mnogo se razlikuje u pojedinim periodima rada peći. i najčešće se izrađuju kao jednofazne. m r e ž a r a s t a v lja č m 1 2 3 p r e k id a č r e a k to r p e ć n i tr a n s f o r m a s n a g e je r e n je i z a 4 5 6 7 m je r e n ja o d v o d z a r e g u e le k t r o d a 8 Slika 9. -peći sa posrednim dejstvom. pažnju zadržati.2. koja predstavlja električnu šemu glavnog strujnog kola peći. Osnovna električna oprema elektrolučne peći prikazana je na slici 9. Zavisnost specifične otpornosti od temperature za pojedine materijale rezistora daju proizvođači rezistora. Elektrode se moraju automatski regulisati. umjesto visoke peći. koju zagrjevno tijelo treba da ima pri normalnom radu. i primjenjuju se za topljenja čelika. a ne za termičku obradu.1 Opšte Ovaj vid zagrijavanja koristi se kod elektrolučnih peći za proizvodnju čelika. Dozvoljeno specifično površinsko opterećenje p' zavisi takođe od radne temperature. -lučno-otporne peći. luk gori između dvije horizontalne elektrode.1 Šema glavnog strujnog kola elektrolučne peći .

temperaturni pad po dubini tečnog metala u kadi peći može dostići i 100 ⋅0 C . (9. Indukcioni mješač. i kao strujni signal. ove veličine se mogu iskazati na sledeći način: 2 Pgub = 3 I2 ⋅ r (9. pa je potrebno dodatno miješanje metala. npr. Ovo miješanje. i to aktivna snaga koju peć uzima iz mreže. koji služi za mjerenje i zaštitu i 3-visokonaponski prekidač snage. Sasvim uprošćeno. peć uključuje odnosno isključuje sa mreže. obučenosti posluge i sl. koji se postavlja radi povećanja reaktanse kola. Pgub . Pkor . proizvodnost peći g (t/h). cos ϕ .12) 2 Pakt = Pkor + Pgub = 3I 2 ⋅ (r + Rl ) (9. Za dobijanje električnih karakteristika lučne peći postoji više metoda. Mi se ovdje u tu problematiku nećemo upuštati.ukupna aktivna otpornost dovodnih veza. kao dva osnovna pokazatelja o ekonomičnosti rada peći.aktivna otpornost luka. recimo samo da se mogu dobiti na osnovu ekvivalentnih šema strujnog kola i na osnovu mjerenja na samoj peći. u isto tolikoj mjeri. Podešavati režim rada moguće je podešavanjem napona napajanja ili mijenjanjem dužine luka. Električne karakteristike koje nas interesuju su snaga. a time i struje luka. bez pretenzija da budu podloga izračunavanju karakteristika. i korisna snaga koja se razvija u električnom luku.14) Pakt r + Rl 2 Pakt 3I 2 ⋅ (r + Rl ) cos ϕ = = S 3I 2U 2 f gdje je: r . koji se postavlja ispod kade peći. i njime je moguće dobiti razne smjerove miješanja tečnog metala u pojedinim djelovima kade.11) 2 Pkor = 3 I2 ⋅ Rl (9. Rl . od pravilnog izbora električnog režima rada peći.. koji služi za pokazivanje napona između elektrode i šarže. kvar na pećnom transformatoru i sl.2.1. predstavlja ustvari jedan kalem. Pakt . može da se vrši indukcionim mješačem 8 na sl. struja sekundara koristi se za mjerenje jačine struje elektrode. Prekidač se može isključiti i djelovanjem neke od automatskih zaštita. potrebno je poznavati električne karakteristike peći. za regulator automatske regulacije elektroda. sasatava šarže.13) P Rl ηel = kor = (9. u cilju smanjenja struja kratkog spoja i stabilnijeg gorenja električnog luka. U ovom postrojenju glavni elementi električne opreme su (sl. između ostalog. već. kojim rukovalac. 6-strujni mjerni transformator.9. prejaka struja elektrode. i faktor snage peći. 7-naponski mjerni transformator. 2-strujni mjerni transformator.15) . 5-pećni transformator. 9.Električna energija iz napojne mreže dovodi se u visokonaponsko postrojenje. daljinskom komandom. ne zavise samo od tehnološkog procesa. zatim snaga električnih gubitaka.9. Za pravilno vođenje električnog režima. za regulator automatske regulacije elektroda. ηel . 4-reaktor (prigušnica). Kod peći većih kapaciteta.1): 1-naponski mjerni transformator. zatim električni stepen korisnog dejstva. koje daju zavisnost osnovnih pokazatelja peći u funkciji od struje elektroda I2 . i kao naponski signal.3 Radni dijagrami i električni režim rada elektrolučne peći za čelik Specifična potrošnja električne energije w (kWh/t).

6 15. Kao što smo vidjeli.2 Električne karakteristike elektrolučne peći Iz karakteristika je vidljivo. električni gubici (Džulova toplota u provodnicima) će rasti.78 kA. zbog smanjenja korisne snage. ni struja koja odgovara maksimalnoj snazi luka ne mora da bude i najracionalnija.78 24. Istovremeno. za određivanje optimalnog režima rada lučne peći nisu dovoljne samo električne karakteristike.78 kA. pa i pored smanjenja korisne snage.4 0. Slika 9. za peć kapaciteta 10 t. Treba naglasiti da se ne poklapa režim minimalne potrošnje električne energije sa režimom maksimalne proizvodnosti. potrebno je uraditi radne dijagrame peći. Naime.22=I K 2 1 0.17) (9.8 0. dat je na slici 9. opada proizvodnost peći i ekonomičnost rada. raste do određene struje i aktivna snaga koju peć uzima iz mreže.P gub P kor P akt (MW) 4 3 2 1 cosϕ η el cosϕ η el P akt P kor 0 4 P gub kA I 2 8 12 16 20 24 11. ne utiče mnogo na smanjenje korisne snage luka.6 0. Pri daljenjem povećanju struje I2 korisna snaga luka će se smanjivati.18) . izvjesno smanjenje I2 ispod 15.2. Međutim. Da bismo precizno odredili područje racionalnog režima rada peći.2 Opšti izgled ovih karakteristika.16) Pkor [t/h ] e -vrijeme potrebno za topljenje jedne tone čvrste šarže: 1 [h/t ] t= g -ukupni koeficijent korisnog dejstva: e e⋅ g η = ηt ⋅h ⋅ ηel = = (9. Radnim dijagramom se predstavljaju: -specifična potrošnja električne energije: w= -jednočasovna proizvodnost peći: Pakt g g= [kWh/t ] (9. pri U 2 = 240 ⋅ V i pri uključenom reaktoru. da povećanje radne struje ima smisla samo do određene granice.19) w Pakt (9. Lučna peć je tehnološki agregat koji je okarakterisan specifičnom potrošnjom električne energije w i proizvodnošću g. i pored porasta aktivne snage. u ovom slučaju do 15.

kvantitativno razlikuju za pojedina radna stanja peći. zbog njegovih preimućstva kao što su: toplota se stvara neposredno u zagrijavanom tijelu. pojam ovako definisanog optimalnog režima rada elektrolučne peći. Zato je potrebno da se urade radni dijagrami za svaki sekundarni napon i svaki nivo uključenosti reaktora. Naime.gdje je: e . zavisno od toga da li se daje prioritet većoj proizvodnosti. a danas je već poprimilo veoma široke razmjere u mnogim granama industrije. ali uz nešto smanjenu proizvodnost peći.3. dakle. 3 Radni dijagram elektrolučne peći Sa dijagrama je vidljiva oblast rada peći koja je uža od one koja se dobije električnim karakteristikama.količina energije potrebna za topljenje jedne tone šarže (kWh/t). . uz nešto više troškove proizvodnje ili da se postigne minimalna specifična potrošnja električne energije. zavisi od tehnoekonomskih uslova u kojima agregat radi u datom trenutku. Prema tome. njoj takođe odgovara i maksimum ukupnog koeficijenta korisnog dejstva. što povećava iskorišćenje toplote i povećava brzinu zagrijavanja. struja elektrode I'' određuje režim maksimalne proizvodnosti. Treba napomenuti da su električni i toplotni režim u periodu rafinacije i oksidacije određeni tehnološkim procesom. Kriva specifične potrošnje električne energije w ima svoj minimum pri struji I'.1 Opšte Indukciono zagrijavanje metala primjenjuje se u industriji od kraja XIX stoljeća.3. Opšti izgled radnog dijagrama dat je na slici 9. prema tome. strujom I' je određen optimalni energetski režim. Do naglog povećanja primjene ovog načina zagrijavanja dolazi uglavnom. g η ω t mogu}i re`im rada RACION. Naglasimo da se električne karakteristike peći. a takođe i minimumu specifičnog trajanja šarže t. odnosi se samo na fazu topljenja čvrste šarže. Kriva proizvodnosti peći g dostiže svoj maksimum pri struji I'' koja odgovara i maksimumu snage luka. što se ostvaruje između struje elektroda I A i I B . Indukciono zagrijavanje 9.3. Koji od ovih optimuma treba koristiti u praksi. Prema tome. RE@ IM P akt P kor P gub P gth I2 IA I' I" IB (kA) Slika 9. pa time i radni dijagrami. koji se u procesu rada koriste. peć može da radi tek onda kada je njena aktivna snaga veća od toplotnih i električnih gubitaka Pakt > Pgth . 9.

3. mi ćemo pažnju zadržati na nekim pojavama i to pojavi vrtložnih struja. uz istovremeno zadržavanje žilavosti u unutrašnjim slojevima metala. koji se napaja naizmjeničnom strujom. Na taj način. a one izazivaju vrtložne struje. zbog velike praktične važnosti izvjesnih pojava u elektrotehnologiji. da promjenjivi fluks magnetnog polja indukuje elektromotornu silu u metalnoj konturi koja se nalazi u magnetnom polju. koji najčešće ima oblik solenoida. Međutim.za termičku obradu metala i u nizu drugih oblasti. koje i zagrijavaju tijelo. ustvari je uzrok zagrijavanja metala. . osim ostalih faktora i od specifične otpornosti zagrijavanog tijela. Pojava se može posmatrati kao da je fluks magnetnog polja proizveden od primara transformatora. Ova elektromotorna sila u konturi stvara struju koja se naziva vrtložna ili Fukova struja. -zahvaljujući pojavi skin efekta (efekt "potiskivanja" struje prema površini) moguće je zagrijati samo površinski sloj metala. što povećava brzinu zagrijavanja u odnosu na peć sa indirektnim zagrijavanjem.Uređaj za indukciono zagrijavanje metala u suštini predstavlja namotaj. Ipak. zavisi. a sam materijal koji se zagrijava. poznatih pod nazivom Maksvelove jednačine. Kao izvor elektromagnetnog polja kod uređaja za indukciono zagrijavanje služi induktor.2 Fizički osnovi indukcionog zagrijavanja Indukciono zagrijavanje u principu predstavlja pretvaranje elektromagnetne energije u toplotu. . Tijelo koje se zagrijava -šarža. omogućuje dobijanje tvrde površine. . što bitno uprošćava konstrukciju uređaja i omogućava da se proces odvija u vakumu ili zaštitnoj atmosferi. Kod indukcionih zagrijavanja metala vrtložne struje su bitan činilac zagrijavanja. sačinjava kratkospojeni sekundar. koja u njemu uzrokuje naizmjeničnu struju. Toplotna energija gubitaka izazvana ovom strujom. naročito kod obrade metala kaljenjem. indukciono zagrijavanje koristi se u svim oblastima zagrijavanja metala: . iz Faradejevog zakona elektromagnetne indukcije. -za pretvaranje električne energije u šarži ne iziskuje upotrebu kontaktnih uređaja. Pri proučavanju pojava pri indukcionom zagrijavanju polazi se od osnovnih jednačina elektromagnetnog polja.u uređajima za zagrijavanje pred obradu plastičnom deformacijom. Fizički.smješteno je u naizmjeničnom magnetnom polju koga stvara namotaj -induktor. što.u pećima za topljenje metala.4 Cilindrični provodnik u magnetnom polju Vrtložne struje Poznato je. Prednosti indukcionog zagrijavanja nad ostalim vidovima zagrijavanja uočavaju se i u sledećem: -konverzija električne energije u toplotu vrši se direktno. njihovo proučavanje prevazilazi okvire ovog kursa. pojavi skin efekta i nekim elektrodinamičkim pojavama u tečnoj šarži. l dx x B a Slika 9. 9. toplota koja se stvara u tijelu. u samoj šarži. U današnje vrijeme. Promjenljivi magnetni fluks prouzrokuje u metalnom tijelu promjenljive elektromotorne sile. ovaj proces se sastoji u indukovanju elektromotorne sile u tretiranom metalu.

9. Skin efekt Kad smo govorili o vrtložnim strujama u provodnom tijelu pretpostavili smo da je raspodjela magnetnog polja u provodniku ujednačena. 44 ⋅ π ⋅ x 2 f ⋅ Bm (9.U opštem slučaju. Posmatraćemo utrošak snage zagrijavanja u materijalu cilindričnog oblika. Pod dejstvom ovog polja B u cilindru će se obrazovati vrtložne struje čije su putanje u ravnima poprečnih presjeka.23) Pv = ∫ γπ 3 f 2 Bm lx 3 dx = γπ 3 f 2 lBm 4 0 Kako je zapremina tijela V = a 2 π ⋅ l to je: 1 2 Pv = γ ⋅ π 2 f 2 a 2 Bm ⋅ V (W) 4 a snaga zagrijavanja po jedinici zapremine: P 1 2 Pv' = v = γ ⋅ π 2 f 2a 2B m ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ (W / m 3 ) (9.koeficijent zavisan od materijala i njegovih geometrijskih oblika. maksimalne jačine magnetnog polja.20) 2 2 Srednja vrijednost snage zagrijavanja ovog elementa je: 2 E2 Ex 2 (9.21) dP x = R x I x = R x x = 2 Rx Rx 2⋅π⋅x Rx = ρ l ⋅ dx 2 2 ⋅ π 4 x 4 f 2Bm 2 (9. debljine i dužine materijala i specifične otpornosti materijala koji se zagrijava.4) Neka je dužina cilindra l i prečnik D=2a i neka se on nalazi u promjenljivom magnetnom polju indukcije B ( t ) = Bm sin ω ⋅ t čije su linije sila upravne na poprečni presjek tijela. 2 Pv = σ m ⋅ f 2 m ⋅ Bm (W) a snaga po jedinici mase: 2 Pv' = σ m ⋅ f 2 ⋅ Bm (W/kg) (9. korisna snaga zagrijavanja usled vrtložnih struja zavisi od učestanosti. Pretpostavka je opravdana za magnetna polja niskih učestanosti. do reda 50 Hz.25) σ m . Međutim. kakav je najčešći slučaj kod uređaja za indukciono zagrijavanje (sl. a ne zapreminu tj. specifična električna provodnost. pri višim učestanostima raspodjela polja se sve .22) dPx = l ⋅ dx = γ ⋅ π 3x 3 f 2Bml ⋅ dx ρ ⋅2⋅π ⋅x gdje je γ = 1 / ρ . Snaga zagrijavanja cijelog cilindra Pv usled vrtložnih struja dobiće se ako se ovaj izraz integrali po cijeloj zapremini: a 4 2 2 a (9. Fluks kroz šupljinu ovog prstena je: Φ( t ) = Bx ( t ) ⋅ x 2 π = x 2 Bm sin ω ⋅ t dΦ = − π ⋅ ω ⋅ x 2 Bm cosω ⋅ t = 2 π 2 f ⋅ x 2 Bm cosω ⋅ t e( t ) = − ⋅ dt Efektivna vrijednost ove sile je: E 2 ⋅ π 2 f ⋅ x 2 Bm ' E x = max = = 4.24) V 4 Uobičajeno je da se snaga zagrijavanja usled vrtložnih struja Pv izražava uzimajući u obzir masu tijela. Odredimo elektromotornu silu ex koja se indukuje u prstenastoj putanji ovog cilindra (šrafirani dio).

poluprečnika a. Iz zakona ukupne struje: H ⋅ l = N ⋅ i pri N = 1.27) 2 4⋅π⋅a a srednja vrijednost amplitude magnetne indukcije: Im Bsr = μ ⋅ H sr = μ (9. I jednačina magnetnog polja biće ravna nuli u unutrašnjosti provodnika do debljine z gdje počinje linearno da raste.9. te će u njoj biti i najveća kontraelektromotorna sila. Zamislimo da se masivni provodnik sastoji od niza tankih žica (sl. jer njih ne obuhvata fluks u unutrašnjosti masivnog provodnika.5 Puni provodnik kao sistem strujnica Koristeći ova kvalitativna razmatranja možemo na uprošćen način izvesti izraz za dubinu površinskog efekta. Neka je magnetna propustljivost provodnika μ = const. Ova pojava je utoliko izraženija što je učestanost struje viša. Zato se ovaj efekt zove površinski ili skin efekt. Naizmjenična struja kroz provodnik obrazuje naizmjenični magnetni fluks oko ose provodnika.30) dt 4 ⋅π ⋅ a . e=d Φ /dt. Praktično izlazi da se otpornost ove žice povećala.više koncentriše prema površini provodnika. protiče naizmjenična struja data izrazom: i ( t ) = Im cosω ⋅ t i neka struja usled površinskog efekta teče samo kroz površinski sloj debljine z.28) 4⋅π⋅a Prosječna vrijednost fluksa kroz ovaj prstenasti provodnik: Im (9. Ova kontraelektromotorna sila kroz žicu protjera struju u suprotnom smjeru struji kroz provodnik. Oko svake se nalazi promjenjiv magnetni fluks. posebno kaljenja. Slika 9.29) Φ z ( t ) = Bsr ( t ) S = μ l ⋅ z ⋅ cos ω ⋅ t 4⋅π⋅a elektromotorna sila samoindukcije usled ovog fluksa je u prstenu: Im dΦ ez = − =μ ω ⋅ l ⋅ z ⋅ sin ω ⋅ t = E m sin ω ⋅ t (9. a da unutrašnjost ostane relativno hladna. gdje je potrebno u kratkom vremenu postići vioske temperature na samoj površini predmeta. Isto se dešava i sa žicama na periferiji samo što je intenzitet pojave slabiji. Ova činjenica se može pogodno iskoristiti kod termičke obrade. Iz ovog razmatranja proizilazi da je struja. Smatramo da je struja u unutrašnjosti provodnika sve do sloja z ravna nula. i l = 2πa i Im H (t ) = = cosω ⋅ t (9. Najveći fluks se nalazi oko žice u središtu. a najveća na površini. kroz masivni provodnik najmanja u središtu provodnika. ili tačnije gustina struje.5) (strujnica) sabijenih jedna pored druge.26) 2⋅π⋅a 2⋅π⋅a Srednja vrijednost amplitude ovog polja: 1 Im H sr = Hm = (9. Neka kroz provodnik dužine l. koja se svojim djelovanjem suprotstavlja uzroku koji ju je proizveo.

33) ω ⋅ l ⋅ z ⋅= ρ 2⋅π⋅a ⋅z 4⋅π ⋅a z ⋅ω ρ μ = z 2 2ρ 2ρ 1 ρ z2 = = = = ω ⋅ μ μ ⋅ 2 ⋅π ⋅ f γ ⋅ μ ⋅π ⋅ f μ ⋅π ⋅ f Imajući u vidu da je μ = μ 0 ⋅ μ r . 9. .34) Pri ovom načinu određivanja dubine prodiranja z.2 J t = Jpov = 0. Vrijednost indukovane struje u tijelu je ravna ukupnoj struji u solenoidu NI. Posmatrajmo sada snagu zagrijavanja koja se razvija u tijelu.0368 Jpov e Z 2Z 3Z x Slika 9. odnosno na njegovoj površini do dubine prodiranja z.35) Jpov 1 0. pošli smo od određenih aproksimacija.4 0.32) 4 ⋅π ⋅ a Im je po prirodi otpornost kojom se ovaj sloj suprotstavlja proticanju struje. sada dubinu prodiranja z možemo napisati u uobičajenoj formi: z = 503 ρ μr ⋅ f (9.6 0. uočava se da z predstavlja dubinu na kojoj vrijednost gustine struje J opadne e −1 puta od vrijednosti na površini tijela.6. gdje je μ 0 = 4π ⋅ 10 −7 [H/m ] . kako se vidi na sl.Amplituda elektromotorne sile je: Em = μ odnos 4⋅π ⋅a Im ω ⋅l ⋅z (9.360 0. pa je ukupna snaga: 2 P = ( NI ) Re (9.31) Em 1 =μ ω ⋅l ⋅ z (9. Rješavanjem Maksvelovih jednačina.6 Promjena gustine struje po dubini provodnika Snaga zagrijavanja po jedinici površine cilindričnog provodnika je. Sa druge strane ova otpornost Re sasvim opšte se može izraziti: l l Re = ρ =ρ sz 2 ⋅π ⋅ a ⋅ z Ako izjednačimo ova dva izraza za otpornosti l μ (9. tj: J J z = J 0 ⋅ e −1 = 0 e Gustina struje opada eksponencijalno prilikom prodiranja u metal.

Jasno je da sva tri ova efekta djeluju jednovremeno. može postići vrlo brzo zagrijavanje samo površinskog sloja provodnika. Iz izraza (9.36) se vidi da gustina snage po jedinici površine cilindričnog tijela zavisi od kvadrata jačine magnetnog polja odnosno jačine struje u induktoru. konstruktivno postoje dva osnovna tipa indukcionih peći: . što se vrši miješanje pa i homogenizacija metala. Topljenje metala vrši se u indukcionim pećima.4% od ukupno apsorbovane snage. koje imaju uvijek isti smjer. Ovo daje za pravo. pošto struja ne prolazi kroz šljaku. u principu. tako i za topljenje metala. što se povećava pritisak na zidove kanala. motorni efekt ili efekt kretanja. dakle. kojim teče struja I. na nju ne djeluje sila.36) je očigledno da se. dF = I dl ⋅ x ⋅ B ( dF = I ⋅ dl ⋅ B sin d l .3 Elektrodinamički efekti u istopljenoj šarži Rekli smo da se indukciono zagrijavanje koristi kako za termičku obradu metala i zagrijavanje pred plastične deformacije. Usljed uzajamnog djelovanja između struje u kanalu peći i rasutog magnetnog fluksa.P' = P' = ⎛ NI ⎞ P' = ⎜ ⎟ ⎝ l ⎠ 2 P P = S 2 ⋅π ⋅ a ⋅ l ( NI )2 Re 2 ⋅π ⋅ a ⋅ l = 2 2 ⋅π ⋅ a ⋅ l ( NI )2 ρ 2 ⋅ π ⋅ a = ⎛ NI ⎞ 2 ρ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅(W / m 2 ) ⎜ ⎟ l⋅z ⎝ l ⎠ z (W/m 2 ) ρ ρ μ ⋅ f ⋅π ⎛ NI ⎞ =⎜ ⎟ ⎝ l ⎠ ρ ⋅ μ ⋅ f ⋅π P ' = H 2 ρμfπ (W/m 2 ) (9. B ( ) ) .peći sa magnetnim jezgrom ili kanalske peći i . a usljed uzajamnog djelovanja struje u kanalu i magnetnog polja ostvarenog tom strujom u kanalu stvaraju se efekt sabijanja i efekt vrtložnih sila. na svaku česticu metala u kanalu djeluju sile F. u toplotu transformiše 86. Kakvi su kvantitativni odnosi između struje u kanalu i mehaničkih sila u tečnom metalu? Poznat je izraz za mehaničku silu na elementarni strujni provodnik dužine dl. da se na dubini prodiranja z. centrifugalna. a time njegovo brže habanje. Motorni efekt Usljed postojanja struje u talini. koji se nalazi u stranom magnetnom polju indukcije B. usljed čega dolazi do površinske oksidacije istopljenog metala. tako da na jednom dijelu kanala metal ostaje otkriven. Pozitivna strana ovog efekta je u tome. da se u teorijskim razmatranjima smatra da struja teče samo po površini provodnika do dubine prodiranja z i da se samo ovaj dio zagrijava vrtložnim strujama. ostvarenog od struje primara.3. sa visokim učestanostima stuje induktora. Ovi efekti imaju posebno značajan uticaj na rad peći sa magnetnim jezgrom. Sada ćemo se. od jezgra prema vani. U principu. Pokazuje se.36) Iz izraza (9. upoznati sa nekim elektrodinamičkim pojavama koje se dešavaju kod istopljenog metala u indukcionoj peći. stvara se tzv. te magnetnih i električnih osobina provodnika (šarže). Osim toga.peći bez magnetnog jezgra ili lončaste peći.34) i (9. 9. [tetna strana centrifugalnog djelovanja je u tome. Ova sila je.

45) 6. 44 ⋅ S s ⋅ f ⋅ N1 Es dFm = I2 ⋅ dl (9. 44 ⋅ Φ sm ⋅ f ⋅ N1 = 4. sunusa faznog pomjeraja između napona i struje peći. frekvencije i dimenzija peći.28 ⋅ bs ⋅ l s ⋅ f ⋅ N 1 U 1 ⋅ sin γ 6. Bs ) = I 2 m ⋅ dl ⋅ Bsm (9. koristićemo efektnu vrijednost elektromotorne sile samoindukcije rasipanja E s usljed ukupnog fluksa rasipanja.46) 6.širina vatrostalnog ozida između kanala i primara ls .28 ⋅ bs ⋅ l s ⋅ N 1 ⋅ f U 1 ⋅ sin γ U ⋅ I ⋅ sin γ = 1 1 F ' = I1 (N/m) (9. koja radi kao transformator u kratkom spoju: E s = U 1 sin γ Sada možemo pisati za silu po jedinici dužine: Es U 1 ⋅ sin γ dF F'= = I2 = I2 = dl 6. ⋅ ⋅ ⋅S s = bs ⋅ ls Ss S s .pinč efekt (pinch) Ovaj efekt nastaje kao posljedica uzajamnog djelovanja struje u kanalu i magnetnog polja dF ds dα α dx x a . da se sila može odrediti na osnovu ulazne snage peći U 1 ⋅ I1 . 44 ⋅ S s ⋅ f ⋅ N1 E sm dFm = I2 m ⋅ dl 4.površina kroz koju prolazi fluks bs . 44 ⋅ Bsm ⋅ S s ⋅ f ⋅ N1 Es Bsm = 4. Da bi odredili Bsm .28 ⋅ f ⋅ S s ⋅ N 1 6. 28 ⋅ bs ⋅ ls ⋅ f 2 ⋅ bs ⋅ ls ⋅ f Iz ovog izraza je vidljivo.srednji obim ove izolacije.44) Φ Bsm = sm .7 Motorni efekt kod kanalske peći Amplituda diferencijalne sile: dFm = I 2 m ⋅ dl ⋅ Bsm ⋅ sin⋅ (dl .I2 I1 F r Fe g F F Φ11 g F r Fe Slika 9. 28 ⋅ S s ⋅ f ⋅ N1 Sa zadovoljavajućom tačnošću možemo pisati da je I2 = N1 ⋅ I1 i da je elektromotorna sila E s kod indukcione peći. Φ s = Φ11 + Φ 22 E s = 4. = N1 I1 Efekt sabijanja .

47) dI 2 = J 2 ⋅ ds ⋅ i ⋅ ds = x ⋅ dα ⋅ dx a 2π Sada vrijednost diferencijalne struje možemo pisati: I dI 2 = J ⋅ ds = 2 ⋅ x ⋅ d α ⋅ dx (9. kao što je poznato može se izraziti: x H = I2 (9. Prema tome. ( ) Efekt vrtložnih sila Ovaj efekt nastaje iz istih razloga kao i pinč-efekt. pojavljuje se sila koja djeluje duž ose kanala.8) Slika 9.8 Efekt sabijanja dF = dI 2 dl ⋅ x ⋅ B dF = dI 2 ⋅ dl ⋅ B ⋅ sin⋅ dl . jer se može dogoditi da se metal na jednom mjestu kanala prekine. Ovo se ne smije dozvoliti i zato se ne smije prekoračiti određena struja -kritična struja.52) F ' = ∫ dF ' = ⋅μ ⋅ 2 4 ⋅ ∫ x ⋅ dx = μ ⋅ 2 4 ⋅ a 2 − x 2 2π a 2 2π a x x Ukupan pritisak u centru provodnika (x=0) je: 2 I2 F0' = μ ⋅ 2 2 ⋅ ⋅ (N / m 2 ) (9. sila po jedinici površine: dF ⋅' = 2 dF I2 = μ 2 4 x ⋅ dx 2π a dS (9. i to od manjeg poprečnog presjeka kanala ka većem. u ma kojoj tački cilindra od rastojanja x do a se nalazi iz integrala: a a 2 2 I2 I2 1 (9. B = dI 2 ⋅ dl ⋅ B ( ) ( ) (9.51) Ukupan pritisak F'. što može biti namjerno ili slučajno.49) 2 ⋅ π ⋅ a2 magnetna propustljivost metala je opšte: μ = μ 0 μ .proizvedenog tom strujom (sl. ali se javlja u slučaju ako je presjek kanala promjenljiv. za vakum : μ 0 = 4π 10 −7 (H/m) B = μ⋅ I2 x 2 ⋅ π ⋅ a2 Sada je: dF = dI2 ⋅ dl ⋅ B = dF = μ I2 I2 x ⋅ dα ⋅ dx ⋅ μ x ⋅ dl 2 ⋅π ⋅ a 2 ⋅ π ⋅ a2 2 I2 x ⋅ dx ⋅ ( x ⋅ dα ⋅ dl ) 2π 2 a 4 (9.50) x dx = dS .48) 2 Jačina magnetnog polja u istopljenoj masi metala je opšte: J2 = I2 B = μ⋅H Magnetizaciono polje H u unutrašnjosti provodnika kružnog presjeka.9.Usljed ovog efekta. Ova sila ostvaruje vrtložno .elementarna površina cilindra na koju djeluje sila dF.53) 4π a Uticaj pinč-efekta je negativan.

slika 9.kretanje metala duž ose kanala i metal se kreće u krug duž ose metala.9. i u šarži se mogu javiti jake elektrodinamičke sile koje mogu izazvati pritisak i do 10 N / cm 2 . i on obezbjeđuje miješanje metala. . To može da izazove procurenje šarže. Slika 9. Ove sile izazivaju cirkulaciju rastopljenog metala što ima i pozitivnih i negativnih posljedica. a da je u donjem dijelu lonca šarža istopljena.9 Efekt vrtložnih sila kod lončaste peći Kod lončastih peći je potrebno voditi računa da se na vrhu lonca ne obrazuje "most" od čvrste šarže. Pozitivni efekt im je što izazivaju i temperaturno i hemijsko izjednačavanje šarže po zapremini. Ovaj elektrodinamički efekt izraženiji je kod peći bez magnetnog jezgra ili peći sa topioničkim loncem. Usljed proticanja jakih struja kroz induktor. što opet. može da dođe do oštećenja vatrostalne obloge. jer su provodnici induktora obično hlađeni vodom. ako dođe do probijanja namotaja induktora. može da izazove eksploziju. Ponekad se peći izvode sa dva induktora. a negativan je uticaj na vatrostalnu oblogu. zbog dosta intenzivnog miješanja. od kojih se jedan napaja strujom industrijske učestanosti (50Hz). Tada može da dođe do pregrijavanja rastopljenog metala i. i drugi. Negativne posledice elektrodinamičkog miješanja metala suzbijaju se na taj način što se induktor izrađuje od više djelova. obezbjeđuje energiju za topljenje metala. šarža se nalazi u jakom elektromagnetnom polju. koji se napaja povišenom učestanošću.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->