You are on page 1of 322

THIN S VIT NAM

H.T Thanh T

---o0o--Ngun http://www.thuong-chieu.org Chuyn sang ebook 27-5-2009 Ngi thc hin : Nam Thin namthien@gmail.com Link Audio Ti Website http://www.phatphaponline.org DL 1999 - PL 2543

Mc Lc
LI NI U LI TA TI BN TRUYN SANG VIT NAM PHI THIN V NGN THNG PHI THIN THO NG Thin s T-NI-A-LU-CHI PHI THIN TRC LM YN T PH H TRUYN THA CA HA THNG SN NHN

---o0o---

LI NI U Thin tng truyn sang Trung Hoa vo th k th VI, do T B--t-ma (Bodhidharma). n th k th VII, Thin tng truyn sang Vit Nam, do T T-ni-alu-chi (Vinitaruci). Th l, Thin tng c mt Vit Nam sau Trung Hoa mt th k. n th k th XII, Thin tng mi truyn vo Nht Bn. So Vit Nam vi Nht Bn, Thin tng truyn b Vit Nam trc Nht Bn n nm th k.
Song Trung Hoa, Nht Bn v s liu Thin tng rt di do, cn Vit Nam tht l ngho nn o . S ngho nn y, khng phi Thin tng Vit Nam truyn b km ci hn cc nc Pht gio bn. Bi v nhn theo dng lch s, t th k th VII cho n th k th XIV, chng ta thy Thin tng nm trn vn tinh thn truyn b Pht gio v c vn ha dn tc Vit Nam. Nhng sch v ca ngi Vit Nam sng tc hoc ghi chp li, khng km g cc nc Pht gio bn. No l i Nam Thin Uyn Truyn ng Lc, Lit T Truyn, Nam Minh Thin Lc, Thnh ng Thc Lc, Lit T Yu Ng, K ng Lc, Tam T Thc Lc, Tam T Hnh Trng, Nam Tng T Php v.v... cho n i Tng Kinh cng c Trn Anh Tng sc cho Thin s Php Loa ch trng khc in. Th l Vit Nam u c thiu kinh sch Pht gio.

Nhng, trong s sch ny, c quyn cn, c quyn mt. Bi v cui i Trn sang nh H (1400-1407), nc ta b gic Minh sang nh, ri li l thuc Minh (1414-1427). S chp: Nm 1419 quan nh Minh tch thu ht sch v trong nc, cc kinh in nh Pht em v Kim Lng v t ph cha chin rt nhiu. y l mt l do r rt, khin sch v chng ta ngho nn. u nhng th, m cn n thi Php thuc ngt tm mi nm, sch v ca ta cng b mang v Php nhiu. Ri n nm 1945 li b Nht sang, sch v ca chng ta li mt mt phn na. Th l ngho li ngho thm. Hin gi chng ta tm c cht t ti liu v sch s Pht gio ca ngi Vit vit, phn ln t th vin bn Php v th vin bn Nht, hoc nhng bn chp tay cn st trong dn chng. Do mun son mt b s Thin s Vit Nam tht l kh khn v k. Tuy nhin nh th, song k t nm 1931 cc S c Nam, Trung, Bc xng phong tro chn hng Pht gio Vit Nam n nay (1972), ngt bn mi nm m cha c mt quyn s no ni v Thin s Vit Nam. Chng ta ch thy c mt cun s duy nht Vit Nam Pht Gio S Lc dy khng ti 250 trang, ca Thng ta Mt Th, in nm 1943. Trong y ni lc qua cc thi i Pht gio v mi thi dn mt v Thin s thi. Li na, sch v Vit Nam thu xa vit bng Hn t, ngy nay chng ta chuyn hc quc ng, nn i vi sch v ca ng cha chng ta cn lu li rt l xa l. Nu nhng v cn mt t vn ling ch Hn khng n lc phin dch th tht l thit thi cho k hu hc lm vy. Chng ti ti mn sc yu, m t gn ly mt trng trch su tp bin son thnh quyn sch ny, l mt vic lm vt hn kh nng ca mnh. Nhng v bn phn khng cho php chng ti dng. Trong khi bin son, chng ti thy nhiu ch khng hi lng, v s liu qu him hoi, nh i L, phi Tho ng thy ghi truyn n my i m khng c v no c lch s. n i Trn, t iu Ng Gic Hong rt ng, trong y c su v Php s ni ting, m chng ta ch thy vn vn c mt v ghi trong s. n nh phi Trc Lm Yn T truyn mi n Thin s Hng Hi, l t th k th XIII n th k th XVIII, m chng ta ch tm c ti liu vi ba v Thin s, tht l qu thiu st. Nu l tht truyn th lm sao c Thin s Hng Hi tha k phi Trc Lm? Bng s truyn tha lin tc th s cc Thin s y u? Ch c th ni sch s tht lc. Trong quyn s ny, chng ti ch bin son n tin bn th k th XVIII, t v sau v khng ti liu nn khng dm son. Dnh phn ny cho ngi sau, khi c ti liu bin tip. Chng ti cn gp kh khn v nin lch, v cc quyn sch xa ghi chp khc nhau. Chng ti c gng tra kho, thy nin lch no hp l lin dng. Nu c s st hoc sai chy, xin qu v cao minh ph chnh cho. Nhng v Thin s t i Trn tr v trc, chng ti sp theo th t thi gian, ch khng theo h phi. V phn s c nhng v vua c chnh thc tha k Thin tng, nhng v nng vic quc chnh nn chng ti chng ghi. Nh vua L Thnh Tng l t Thin s Tho ng, vua Trn Thi Tng l ngi thu hiu Thin tng, c tc phm Kha H Lc v Thin Tng Ch Nam. Cn mt s v S c ting m khng bit nm trong h phi no, hoc khng c t cch mt Thin s, chng ti u khng ghi vo y.

Bin xong quyn s ny, chng ti rt tri n Thng ta Mt Th, ng Ng Tt T v.v... nh cc quyn sch ca qu v y khin chng ti c d dng nhiu. Chng ti mong mt cht cng phu nh b ca chng ti, gip phn no cho ngi Pht t Vit Nam thy gng tu hnh ca cc bc tin bi m noi theo, v t thy r mnh ang tu theo h phi no ca Pht gio. Knh ghi: THCH THANH T TU VIN CHN KHNG Ngy 17 thng 9 nm 1972

---o0o---

LI TA TI BN QUYN THIN S VIT NAM


Nm 1972 chng ti cho xut bn quyn Thin s Vit Nam v nhu cu dy cho Tng Ni Thin vin Chn Khng. Nhng t liu chng ti gp nht c t th vin i hc Vn Hnh. Trong lc t nc cn phn chia, s giao thng b ngn cch, nn chng ti khng bit min Bc cha chin v di tch lch s Pht gio nh th no. Mi n nm 1987, chng ti c dp i ra Bc v ving mt t cha gn Th , chng ti mi thy mt khim khuyt ln lao trong quyn Thin S Vit Nam ca chng ti. V y cn bao nhiu di tch Pht gio cng nh nhiu v Thin s m trc kia ti cha tng bit. Chng ti t thy bt an v vic lm ca mnh cn rt nhiu thiu st. Chng ti thm nguyn c c hi tt s i ving ht nhng di tch Pht gio quan trng min Bc, tm thm t liu cn st li m trc kia chng ti khng bit. c mn nguyn, nm 1990 duyn chng ti ra Bc ngt hai mi ngy, chim bi cc thnh tch v cc ngi c t cn li, ng thi su tm mt s t liu b tc quyn Thin S Vit Nam ca chng ti. c s ng h ca qu Ha thng, Thng ta v i c Tng Ni cc cha min Bc nn vic thu thp t liu ca chng ti c kt qu khim tn. Vi thi gian hai mi ngy, chng ti khng th thc hin y nhng iu chng ti mong mun. Gn y, li c cc hc gi lu tm nghin cu nn vn ha Pht gio Vit Nam, in ra nhiu quyn sch c gi tr nh: Vit Nam Pht Gio S Lun I - II ca Nguyn Lang, Th Vn L Trn I - II - III ca Vin Vn Hc Vit Nam, Tuyn Tp Vn Bia H Ni ca Vin Nghin Cu Hn Nm... l nhng t liu qu bu gip nhiu cho chng ti. Chng ti li c mt Pht t gp sc l Nguyn Hin c su tm t liu cc Thin s min Nam b tc phn thiu st trc kia chng ti cha tng ni n. Nh , ti bn quyn Thin S Vit Nam ln ny c phn tm hn trc nhiu. Khi quyn Thin S Vit Nam c ti bn l chng ti tm thy an lng phn no, v trng trch ca mnh nh bt. Tuy nhin nh th cha gi l , chng ti mong nhng ngi sau ny s thu nht c nhiu t liu hn vit li mt quyn Thin S Vit Nam tht y , l iu mong c ca chng ti. Chng ti xin tri n nhng v trc tip hoc gin tip gip trong vic ti bn quyn Thin S Vit Nam. V cng tc kh khn ny, mt c nhn khng th no lm c. THIN VIN THNG CHIU Ma An C nm 1991 THCH THANH T

---o0o---

KHNG TNG HI
(KANG-SEN-HOUCI)
Ngi Khng Tng Hi (Kang-Sen-Houci) ngi nc Khng C (Sogdiane), cha m sang Giao Chu bun bn. Ngi m ci cha m t lc mi tui. Sau thi k c tang, Ngi xut gia, chm hc kinh in, tr thnh mt tng s ni danh thi y. Ngi tnh tnh chn tht ha nh rt thng minh. Ngi thng hiu Tam tng, Lc kinh cn nghin cu ton s, thin vn, vn chng v chnh tr. Ngi sang ng Ng tuyn dng Pht php trong thi Ng Tn Quyn (229-252). Ngi n thnh Kin Nghip (Nam Kinh) nhm nm th mi nin hiu Xch nh Ng (247) ct mt tp lu tu tr v m trng ging dy. Ng Tn Quyn thy Ngi thi th nhiu php l ly lm tn phc, xy dng ngi cha Kin S thnh Ngi . T y Pht gio thnh hnh min Giang T. Ngi phin dch nhiu kinh ch Phn ra ch Hn v vit ta trong kinh An Ban Th , bin tp ch s cc kinh khc, Ngi tch khong nin hiu Thin K th t nh Ng (280).

---o0o---

THCH O THIN
Thch o Thin(1) ngi Giao Ch, sm xut gia lp hnh tinh nghim, gii lut trong sch, chng km cc bc cao c. Dn chng tng tc u knh qu c khc k v s dc ch tu hnh ca S. Cha ni Tin Chu xa b nhiu cp quy nhiu, S n nn y lin ht. Nghe Cnh Lng Vng nh T rng m Thin lut, lp nhiu ch ging dy, ngi xa gn rong rui ko n Kim Lng. H l nhng ngi ti c bn phng trong o. S ging dy kinh in rt thng, ban m t ng tham kho kinh sch c tm chn l. n nm Vnh Minh th nht (483), S do n kinh cha Vn C H ti Chung Sn. S vng lnh Vua iu khin Tng chng, ni ting v rng dng lut Thp Tng... S thch dit gic v qun, lun n ni xa, nu cnh n no lin tm cch lui bc. S thch n nhng thc n hoang d, mc rch ri, ming khng bao gi ni chuyn ph phim; nu c ai cho thc ngon p u em cp pht cho ngi ngho m. S sng mt i thiu dc tri tc, t ai snh kp. V gi, S n nh ca cha, chn du mnh ni rng khng giao thip vi k cao sang, sng trong cnh kh hnh. Ngi ta cho th l bun, song S vn thy l an vui ca mnh. Nin hiu i Thng th nht (527) S mt cha ni, th by mi tui.

(1)

Theo Cao Tng Truyn vit.

PHI THIN TNG TRUNG HOA TRUYN SANG VIT NAM

THCH HU THNG
Thch Hu Thng(1) l ngi Giao Ch, cha ni Tin Chu, lnh ng rng m, thong dong ngoi vt, tng kinh Php Hoa, ngy n mt bin, mi nm cng su. S n mc n s, ty thn vui dng, theo Thin s nc ngoi l t-ma--b (Dharmadeva) hc php qun hnh. Mi ln S nhp nh n ngy mai mi xut nh. Lu Tch Bnh Thnh khi lm Thi th Nam Hi, nghe o phong ca S, lc v nc thnh S cng i. Khi v ti Bnh Thnh, S c tr ti cha U Th. S gi kn ch k c, thng t ra ngu ngc. Nhng ngi lu vi S rt knh trng, nhng hc gi v Thin rt khm phc. cha U Th, S khng i phn n, ch sng bng kht thc, hon ton tun theo s thanh lim. Nm Vnh Minh th nm (487), S di v Tinh x Din Hin ti ni Kh Chung. T tr n gi, S gi gn mt tm trinh chnh. S mt khong nin hiu Thin Gim (502-519), tui va by mi.

(1)

Theo Cao Tng Truyn vit.

S t B--t-ma

PHI THIN TNG TRUNG HOA TRUYN SANG VIT NAM ---o0o--I. II. III. IV. V. VI. VII. VIII. IX. X. Thin s Php Hin (626) Thin s Hu Nghim Thin s Thanh Bin (686)

PHI THIN T-NI-A-LU-CHI

i th

XI. XII.

XIII.

XIV. XV. XVI.

XVII.

XVIII. XIX.

Thin s nh Khng (808) Thin s Thng Thin Trng lo La Qu (936) Thin s Php Thun (990) Thin s Ma-ha Thin ng o Gi (979) Thin s Sng Phm (1087) Thin s Vn Hnh (1018) Thin s nh Hu Thin s T o Hnh (1115) Thin s Minh Khng (1141) Thin s Tr Bt (1117) Thin s Thun Chn (1101) Thin s Hu Sinh (1063) Thin s Thin Nham (1163) Thin s Bn Tch (1140) Thin s Khnh H (1142) Thin s Gii Khng Thin s Php Dung (1174) Thin s Chn Khng (1100) Thin s Tr Thin s o Lm (1203) Ni s Diu Nhn (1113) Thin s Vin Hc (1116) Thin s Tnh Thin (1193) Quc s Vin Thng (1151) Thin s Y Sn (1213)

---o0o---

PHI THIN V NGN THNG


i th I. II. III. IV. V. VI. VII. Thin s Cm Thnh (860) Thin s Thin Hi (900) Thin s Vn Phong (956) i s Khung Vit (1011) Thin s a Bo Trng lo nh Hng (1051) Thin Lo thin s Thin s Vin Chiu (1090) Thin s Cu Ch Thin s Minh Tm (1034) Thin s Bo Tnh (1034) Thin s Qung Tr Thin s Ng n (1088) Thin s Mn Gic (1096) Quc s Thng Bin (1134) Thin s Bo Gim (1173) Thin s o Hu (1172) Thin s Khng L (1119) Thin s Bn Tnh (1176) Thin s Gic Hi (th k 11-12) Thin s Tnh Khng (1170) Thin s i X (1180) Thin s Tn Hc (1190) Thin s Trng Nguyn (1165) Thin s Tnh Lc (1175) Thin s Tr Bo (1190) Thin s Minh Tr (1196) Thin s Tnh Gii (1207) Thin s Nguyn Hc (1174) Thin s Qung Nghim (1190) Thin s Thng Chiu (1203) Thin s Thn Nghi (1216) i s Thng Thin (1228) Thin s Tc L Thin s Hin Quang (1220) C s ng Thun Vng

VIII.

IX.

X.

XI. XII. XIII. XIV. XV.

---o0o---

PHI THIN THO NG


(1055 - 1205)
I. 1. L Thnh Tng 2. Bt-nh 3. Ng X 1. Ng ch 2. Thiu Minh 3. ? 4. nh Gic 1. V 2. Phm m 3. L Anh Tng 4. 1. Trng Tam Tng 2. Chn Huyn 3. Thng 4. ? 1. Hi Tnh 2. L Cao Tng 3. Nguyn Thc 4. Phm Phng Ng

II.

III.

IV.

V.

---o0o---

Thin s T-NI-A-LU-CHI
(VINITARUCI) (? - 594)
(T khai sng dng Thin T-ni-a-lu-chi Vit Nam) S l ngi Nam Thin Trc (Nam n ) dng B-la-mn tn Vinitaruci. Thu nh c ch khc thng, i khp min Ty Trc (Ty n ) tham kho Thin tng. Nhng v c duyn cha gp, S li sang ng Nam. S sang Trung Quc nhm i Trn Tuyn nin hiu Thi Kin nm th su (574) vo n Trng An. Gp thi Chu V ph dit Pht php, S li phi sang qua t Nghip (H Nam). Lc y, T Tng Xn ang mang y bt n trong ni T Khng, bng nhin S tm gp c T. Thy c ch phi phm ca T, S pht tm knh m, n trc vng tay ba ln, T vn ngi im nhm mt khng ni. S ng suy ngh giy lt bng nhin tm c s c. S lin sp xung ly ba ly, T cng ch gt u ba ci. S li li ba bc tha:

- t lu nay khng c an, Ha thng v lng i t bi, xin cho con theo hu h Ngi. T bo: - Ngi nn mau qua phng Nam gio ha, khng nn y lu. Sau khi c tm n ni T, S t bit sang Qung Chu tr tr ti cha Ch Ch. Thi gian su nm y, S dch xong b kinh Tng u Tinh X ch Phn ra ch Hn(1). n nin hiu i Tng nm th hai nh Chu (580), S sang Vit Nam tr tr ti cha Php Vn(2). Ni y, S dch xong b kinh i Tha Phng Qung Tng Tr(3). Mt hm, S gi t nhp tht l Php Hin bo: - Tm n ca ch Pht, khng c la di, trn ng thi h, khng thiu khng d, khng i khng li, khng c khng mt, chng mt chng khc, chng thng chng on; vn khng c ch sanh, cng khng c ch dit, cng chng xa la, m chng phi chng xa la. V i vi vng duyn m gi lp tn y thi. Bi th, ch Pht trong ba i cng nh th, nhiu i T s cng do nh th m c, ta cng do nh th c, ngi cng do nh th c, cho n hu tnh v tnh cng do nh th c. T Tng Xn khi n chng tm ny cho ta, bo ta mau v phng Nam gio ha, khng nn y lu. tri qua nhiu ni, nay n y gp c ngi qu l ph hp vi li huyn k. Vy ngi kho gi gn, gi i ca ta n. Ni xong, S chp tay th tch. Php Hin lm l ha tng, lm x-li nm sc, xy thp cng dng. Nm y nhm nin hiu Khai Hong th mi bn nh Ty (594). V sau, vua L Thi Tng (1028-1054) c lm bi k truy tn phong tng S: M li nc Nam n Nghe Ngi gii tp thin. Hin by cc Pht tnh Xa hip mt ngun tm. Trng Lng-gi sng r Hoa Bt-nh ngt ngo. Bao gi c gp mt Cng nhau bn o huyn. (Sng t Nam lai quc Vn qun cu tp thin ng khai ch Pht tnh Vin hp nht tm nguyn Ho ho Lng-gi nguyt Phn phn Bt-nh lin
1() 2()

Pht thuyt Tng u Tinh X Kinh, i Chnh Tn Tu i Tng s 466. Cha Php Vn cng gi l cha Du tn ch l cha Din ng x Thanh Khng, huyn Thun Thnh, tnh H Bc, hin nay cch H Ni khong 25km v hng ng. Cha ny thi L gi l cha C Chu (lng C Chu, huyn Siu Loi); i Trn gi l cha Thin nh hay cha Siu Loi; i Hu L gi l cha Din ng. 3() Pht thuyt i Tha Phng Qung Tng Tr Kinh, i Chnh Tn Tu i Tng s 275.

H thi hnh tng kin Tng d thoi trng huyn.)

---o0o---

Thin s PHP HIN


(? - 626)
(i th 1, dng T-ni-a-lu-chi) S h qu Chu Din (Sn Ty), thn hnh to ln cao n by thc ba tc (2m30). Khi mi xut gia, S theo i s Qun Duyn cha Php Vn th gii. n lc T T-ni-a-lu-chi sang Vit Nam vo cha Php Vn gp S, T nhn k vo mt hi: - Ngi h g? S p: - Ha thng h g? - Ngi khng c h sao? - H th chng khng, Ha thng lm sao bit c? - Bit lm g? S bng nhin t tnh, lin sp xung ly. T T-ni-a-lu-chi n chng, t y v sau S lun lun theo hu T. Sau khi T tch, S vo ni T Sn tu thin nh, thn nh cy g, vt ng u qun. Cc loi cm th thng qun qut chung quanh S. Ngi i thy th cng thm knh m, t tm n hc o cng ngy cng ng. Nhn , S mi lp cha nhn tu, s hc chng hng ngy trn ba trm v. Thin tng phng Nam t y c thnh hnh. Thch s Lu Phng nghe danh ca S, bn dng s v Trung Quc tu ln vua nh Ty: ... Ci ny ngi khm sng Pht gio, li c nhng v cao c danh tng... Vua Ty sai s mang nm hm x-li Pht v t ip, bo S xy thp cng dng. S bn xy thp cha Php Vn v cc cha danh ting cc chu Phong, Hoan, Trng, i... cng u dng thp cng dng. V sau, S tr tr ti cha Chng Thin, ni Thin Phc huyn Tin Du. Nin hiu V c nm th chn i ng (626), S an tng th tch. Thin s Thanh Bin l ngi k tha dng thin ca S.

Thin s THANH BIN


(? - 686)
(i th 4, dng T-ni-a-lu-chi) S h qu C Giao, nm mi hai tui theo ngi Php ng cha Ph Quang tu hc. Khi ngi Php ng sp th tch, S hi: - Sau khi Ha thng i, con nng ta vo u? Php ng bo: - Con ch Sng Nghip m thi. S m mt khng hiu. Php ng tch ri, S chuyn tr kinh Kim Cang ly lm s nghip. Mt hm c Thin khch n ving, thy S tr kinh, bn hi: - Kinh ny l m ch Pht trong ba i, th no l ngha m Pht? S tha: - T trc n nay tr kinh m cha hiu kinh. Thin khch hi: - ng tr kinh n gi c bao lu? - tm nm. - Tr kinh tm nm m mt kinh cng khng hiu, d tr mi n trm nm no c cng dng g? S lin nh l, tha hi ch thm su y. Thin khch bo n Thin s Hu Nghim cha Sng Nghip gii quyt cho. S cht tnh, ni: - Nay ti mi bit li ca Ha thng Php ng, qu ph hp nh vy. S bn khn gi hi Thin khch ng n cha Sng Nghip. n ni, S lm l ra mt. Thin s Hu Nghim thy lin hi: - Ngi v vic g n? S tha: - Con trong tm c ch cha n. Hu Nghim hi: - Ngi cha n ci g? S lin em vic trc thut li y . Hu Nghim than rng:

- Ngi t qun mt ri, sao khng nh trong kinh ni Ch Pht trong ba i v php A-nu-a-la tam-miu tam-b-, u t kinh ny ra, u khng phi l ngha m ch Pht ? S tha: - Phi. Th l con t qun. Hu Nghim hi: - Kinh ny l ngi no ni? - u khng phi Nh Lai ni sao? - Trong kinh ni Nu ni Nh Lai c ni php tc l ch bai Pht, ngi y khng th hiu ngha ta ni, ngi kho suy ngh . Nu ni kinh ny khng phi Pht ni l ch bai kinh, nu ni l Pht ni tc ch bai Pht. Ngi phi lm sao? Ni mau! Ni mau! S toan m ming, Hu Nghim cm pht t nh ngay ming. S bng nhin tnh ng. Lin sp xung ly t. S li y mt thi gian. Sau, S n tr tr cha Kin Dng lng Hoa Lm ph Thin c. Ha duyn mn, S th tch nm Bnh Tut nhm nin hiu Thy Cung th hai i ng (686).

Thin s NH KHNG
(730 - 808)
(i th 8, dng T-ni-a-lu-chi) S h Nguyn qu lng C Php, con nh danh gi, li thm hiu v th s. Nhng hnh ng ca S u hp php tc, ngi trong lng qu knh gi l Trng lo. Lc tui ln, S n php hi Long Tuyn Nam Dng nghe php, lin lnh hi ch. Nhn y S pht tm xut gia theo Pht. i ng khong nin hiu Trinh Nguyn (785-804), S lp ngi cha Qunh Lm ti qu nh. Khi o t p nn cha gp c mt qu hng v mi ci khnh. S sai em xung nc ra, mt ci khnh ln n tn y ao mi dng. S gii rng: - Ch thp, ch khu hp thnh ch c. Ch thy, ch kh hp thnh ch php. Th l chnh ch chng ta , tc ch t ny. Nhn y, S i tn lng l C Php (trc tn Din Un), li lm bi tng: t dng php kh Mt mn thun ng. y im Pht php hng long t tn lng l C Php. (a trnh php kh Nht phm tinh ng. Tr Pht php chi hng long Lp hng danh chi C Php.) S li ni: Php kh hin ra mi ci chung ng H L lm vua ba phm thnh cng. (Php kh xut hin thp khu ng chung L hng vng tam phm thnh cng.) Li ni: Thp, khu, thy, th, kh Danh hiu lng C Php. G sau loan nguyt Chnh l Tam Bo thnh. (Thp, khu, thy, th, kh C Php danh hng hiu. K c loan nguyt hu Chnh th hng Tam Bo.) Sau, S tr tr ti cha Thin Chng lng Dch Bng, ph Thin c (nay l lng nh Bng, ph T Sn, Bc Ninh).

Sp tch, S gi t Thng Thin n bo: - Ta mun m rng lng x, nhng gia chng e gp ha nn, t c ngi khc n ph hoi t ai ca chng ta (qu nhin, sau c Cao Bin i ng n trn y). Sau khi ta tch, ngi kho gn gi php ca ta. Khi no gp ngi h inh s truyn th nguyn ca ta c mn vy. Ni xong, S co bit m tch, th by mi chn tui, nhm i ng nin hiu Nguyn Ha th ba (808) nm Bnh T. Thng Thin xy thp th S pha ty cha Lc T v ghi li ph chc rnh r.

---o0o---

Thin s V NGN THNG


(? - 826)
(T khai sng dng Thin V Ngn Thng Vit Nam) S h Trnh qu Qung Chu, xut gia ti cha Song Lm x V Chu. Tnh S im m t ni m thng minh, nn thi nhn gi l V Ngn Thng. S l Pht, c mt Thin khch n hi: - Ta ch l l ci g? S p: - L Pht. Thin khch bn ch tng Pht hi: - Ci ny l Pht g? S khng p c. n ti, S y phc chnh t n l Thin khch, tha: - Hm nay Thy hi, ti cha bit ch th no? Thin khch hi: - Ta ch c my h? S tha: - Mi h. Thin khch bo: - tng xut gia cha? S cng thm m mt. Thin khch khuyn S ng n tham vn vi M T. i n Giang Ty nghe tin M T tch, bn n yt kin B Trng Hoi Hi. * * * Mt hm trong gi tham vn, c v Tng hi B Trng: - Th no l php mn n ng ca i tha? B Trng p: - t tm nu khng, mt tri tr tu t chiu. Nghe cu ny, S hot nhin i ng. * * *

Sau, S v Qung Chu tr tr ti cha Ha An. C ngi hi: - Thy phi Thin s chng? S p: - Bn o chng tng hc thin. S lng thinh giy lu, gi ngi kia. Ngi kia p: - D! S ch cy tng l (cy mc). * * * Mt hm, S bo Hu Tch em ging li. Hu Tch em n. S bo: - em li ch c. Hu Tch vng theo. S hi: - Ci ging bn ny l vt g? - Khng vt. S gi: - Hu Tch! Hu Tch p: - D! S bo: - i! * * * Nm Canh T nin hiu Nguyn Ha th mi lm i ng (820), S sang An Nam cha Kin S lng Ph ng, huyn Tin Du Bc Ninh. y trn ngy, S ngi xy mt vo vch, sut my nm m khng ai bit, ch Thin s Cm Thnh (tr tr cha ny) bit S l v Cao tng c o trong nh thin. Cm Thnh ht lng knh trng tn th S lm thy. Mt hm, S gi Cm Thnh n bo: - Ngy xa T s l Nam Nhc Hoi Nhng khi sp tch c dn my li: Tt c cc php u t tm sanh Tm khng ch sanh, php khng ch tr.

Nu t tm a ch tr khng ngi Chng gp thng cn d dt ch dy. (Nht thit ch php giai tng tm sanh Tm v s sanh php v s tr. Nhc t tm a s tr v ngi Phi ng thng cn thn vt khinh ha.) Ni xong, S chp tay th tch, nhm nm Bo Lch th hai i ng (826). Cm Thnh rc S ln ha n, thu hi ct xy thp th ni Tin Du.

---o0o---

Thin s CM THNH
(? - 860)
(i th 1, dng V Ngn Thng) S qu Tin Du, khng r h g, ch bit mi xut gia o hiu l Lp c, ti qun nh chuyn ly vic tr tng lm s nghip. C Hng ho h Nguyn lng Ph ng mn c hnh cao c ca S, tnh nguyn em gia trch cng cho S lm ngi cha. S mt mc t chi. Ban m S mng thy thn nhn mch: Nu theo h Nguyn, thi gian chng lu s c iu lnh ln. Nhn , S mi nhn li, nay chnh l ngi cha Kin S lng Ph ng y vy. Qu nh li thn nhn mch, S v tr tr cha bao lu, Thin s V Ngn Thng n. Bit Thin s chng phi l hng thng, S hm sm ht lng th knh, khng h bing tr. V th Thin s V Ngn Thng i hiu S l Cm Thnh. Mt hm, Thin s V Ngn Thng gi S vo dy: - Xa c Th Tn v mt nhn duyn ln m xut hin i, ha duyn vin mn Ngi vo Nit-bn. Diu tm ny tn Chnh php Nhn tng, Tht tng khng tng, php mn chnh nh, chnh Ngi trao cho t l Tn gi Ma-ha Ca-dip lm S t. i i truyn nhau n T t-ma, t n sang Trung Hoa tri bao nguy him, v truyn php ny. C th n Lc t To Kh c ni Ng T, vn dng phi t-ma. T t-ma lc mi n, v ngi cha tin hiu nn ly vic truyn y bt r ch c php. Nay nim tin thun thc, th y l u mi ca s tranh ginh. Th nn, Ng T dn: Phi dng ngay ni ng, khng nn truyn na. Do , n nay ch dng tm truyn tm m chng trao y bt. Khi y, T s Nam Nhc Hoi Nhng nhn c chn truyn ny, bn trao cho M T o Nht, M T trao cho B Trng Hoi Hi. Ta ch Tin s B Trng nhn c tm php y lu, nghe phng ny (Vit Nam) c nhiu ngi hm m i tha, v th m n phng Nam tm thin tri thc. Nay ta gp ngi y, y bi tc duyn sn. Nghe ta ni k: Cc ni n i Di t huyn truyn Rng thy t ta Gc t Ty Thin. Truyn php Nhn tng Gi l Thin Mt hoa nm cnh Ht ging lin min. Thm hp li mt Mun ngn c duyn u gi Tm tng Thanh tnh bn nhin. Ty Thin ci ny

Ci ny Ty Thin Xa nay nht nguyt Xa nay sn xuyn. Chm n thnh tr Pht T thnh oan Sai ho ly Mt trm ngn. Ngi kho qun st Ch la chu con Ngay nh hi ta Ta vn khng li. (Ch phng ho ho Vng t huyn truyn V ng thy t Thn t Ty Thin. Truyn php nhn tng Mc v chi thin Nht hoa ng dip Chng t min min. Tim ph mt ng Thin vn hu duyn Hm v Tm tng Thanh tnh bn nhin. Ty Thin th Th Ty Thin C kim nht nguyt C kim sn xuyn. Xc thnh tr Pht T thnh oan Sai chi ho ly Tht chi bch thin. Nh thin qun st Mc trm nhi tn Trc nhiu vn ng Ng bn v ngn.) Nghe xong bi k, S lin lnh ng. * * * C v Tng n hi: - Th no l Pht? S p: - Khp tt c ch. - Th no l Pht tm?

- Chng tng che du. - Hc nhn chng hi. - lm qua ri. * * * V sau, S khng bnh m tch vo nm Canh Thn, nhm nm u nin hiu Hm Thng (860) nh ng.

---o0o---

Thin s THIN HI
(? - 900)
(i th 2, dng V Ngn Thng) S qu in Lnh, thu nh theo thy Tim Nguyn cha ng Lm bn hng xut gia, hiu l T Phong. Ln ln, S vn du khp ni tm thy tham hc. Khi n cha Kin S gp Thin s Cm Thnh bn xin li y. Phc v Thin s Cm Thnh hn mi nm, m S khng bit mi mt. Mt hm, S vo tht hi: - Trong kinh c ni: c Thch-ca Nh Lai tng tu hnh tri v s kip mi c thnh Pht. Nay Thy dy rng: Tm tc l Pht, con cha hiu l , ci xin Thy mt phen khai ng cho. Thin s Cm Thnh bo: - Trong kinh l ngi no ni? S tha: - u khng phi l Pht ni ? - Nu l Pht ni, ti sao trong kinh Vn-th li ni: Ta tr i bn mi chn nm, cha tng ni mt ch dy ngi. C c ni: Ngi tm ni vn, chp ni chng cng thm tr; kh hnh cu Pht l m, la tm cu Pht l ngoi o; chp tm cu Pht l ma. - Nh th, tm y ci g chng phi Pht, ci g l Pht? - Xa c ngi n hi M T: Tm tc l Pht, tm no l Pht? M T bo: ng nghi ci no chng phi Pht ch ra xem? Ngi kia khng p c. T dy: t th khp tt c cnh, chng ng hng tri xa. Ch cu ni ny, ngi li hi chng? Lin , S tha: - Nay con hi ri. - Ngi hi th no? - Khp tt c ch khng u chng phi tm Pht. Ni xong S sp xung ly. Thin s Cm Thnh bo: - Th l ngi hiu ng ri. Nhn , Thin s Cm Thnh cho S hiu l Thin Hi. Sau, S tr tr cha nh Thin lng Siu Loi truyn b Tm tng. Nm th ba nin hiu Quang Ha i ng (900), S tch ti bn t.

---o0o---

Trng lo LA QU
(852 - 936)
(i th 10, dng T-ni-a-lu-chi) S h inh ngi An Chn, i du phng t thu nh, tham yt khp cc bc thy ni danh trong nh Thin. Tri nhiu nm nh th, m php duyn cha hp, S sp thi ch. Sau gp Thin s Thng Thin cha Thin Chng ni mt cu, tm S lin khai ng. T y, S li hu h thy. Thin s Thng Thin sp tch gi S n bo: - Xa thy ta l nh Khng tng dn d rng: Con kho gi gn php ca ta, gp ngi h inh s truyn. Ngi gng m ng ly. Nay ta i vy. S c php ty phng din ha, chn t ct cha. Mi khi ni ra li no u ph hp sm ng. S t chc c tng Lc T bng vng ti cha Lc T. Sau v s trm cp nn em chn trc ca cha. S di chc rng: Gp vua sng th hin Thy cha ti nn n. (Tr minh vng tc xut Ng m cha tc tng.) S tr tr cha Song Lm, lng Ph Ninh, ph Thin c. Sp tch, S bo t l Thin ng rng: - Thu trc Cao Bin xy thnh bn sng T Lch, v bit vng t lng C Php c kh tng vng, nn cho o t con sng im v nhng h ao lin h v.v... n mi chn ch m m . Nay ta sai Khc Lm lp li nh xa. Li ta c trng mt cy Min cha Minh Chu trn ch b t. Bit sau ny t c vua hin ra i, vun bi chnh php ca ta. Sau khi ta tch, ngi nn p ln mt nn t, xy ln ngn thp, ly php kn trong y, ch cho ngi thy. Ni xong, S th tch, th tm mi lm tui, nhm nin hiu Thanh Thi th ba nh Hu ng (936). Lc trng cy Min, S c lm bi k: i sn u rng dy ui to n Chu Minh Thp bt t nh thnh Cy go hin hnh rng Th g trong thng chut Quyt thy mt tri ln. (i sn long u khi Cu v n Chu Minh Thp bt t nh thnh

Min th hin long hnh Th k th ngot ni nh kin nht xut thanh.)

---o0o---

Thin s PHP THUN


(914 - 990)
(i th 10, dng T-ni-a-lu-chi) S h , khng r qu qun u, xut gia t thu b, th gii vi Thin s Long Th Ph Tr. Sau khi c php, S ni li no cng ph hp sm ng. Nh Tin L mi dng nghip, thng mi S vo triu lun bn vic chnh tr v ngoi giao. Khi quc thi dn an, S khng nhn s phong thng. V th, vua L i Hnh rt knh trng, khng dm gi tn, ch gi l php s. Nh vua nh S trng coi vic son tho vn kin, th t ngoi giao. Nm Thin Phc th by (986), nh Tng sai s l L Gic sang phong tc hiu cho vua i Hnh. Vua nh S ci trang lm li n s. Trn sng, bt cht L Gic thy hai con ngng bi, cm hng lin ngm: Song song ngng mt i Nga mt ng ven tri. (Nga nga lng nga nga Ngng din hng thin nha.) S ang cho, ng khu ngm tip: Lng trng phi dng bic Sng xanh chn hng bi.
(TT. Mt Th)

(Bch mao ph lc thy Hng tro bi thanh ba.) L Gic rt thn phc. * * * Vua i Hnh hi vn nc di ngn th no, S p bng bi k: Vn nc nh dy qun Tri Nam sng thi bnh Rnh rang trn in cc Chn chn dt ao binh. (Quc t nh ng lc Nam thin l thi bnh V vi c in cc X x tc ao binh.) V sau, S tr tr cha C Sn lng Th, qun i.

Nin hiu Hng Thng th hai (990), S khng bnh m tch, th by mi su tui. Tc phm ca S c: * B-tt Hiu Sm Hi Vn * Th tip L Gic * Mt bi k.

---o0o---

Thin s VN PHONG
(? - 956)
(i th 3, dng V Ngn Thng) S h Nguyn, qu T Lim qun Vnh Khng. Khi m mang thai S, thng trai gii tng kinh, lc sanh ra c ho quang chiu sng c nh. Bi cha m nhn thy s linh d y nn cho S i xut gia. n ln, S theo hu Thin s Thin Hi Siu Loi. S thuc hng cao , c thy truyn dy thin yu. Thin Hi thng bo S: - Sng cht l vic ln, cn phi thu trit. S hi: - Khi sng cht n lm sao trnh c? - Hy nm ly ch khng sng cht m trnh. - Th no l ch khng sng cht? - Ngay trong sng cht nhn ly mi c. - Lm sao m hiu? - Ngi hy i, chiu s n. Chiu S li vo. Thin Hi bo: - i sng mai, chng s chng minh cho ngi. S hot nhin tnh ng, lin sp xung ly. Thin Hi hi: - Ngi thy o l g? S tha: - Con lnh hi. - Ngi hi th no? S bn a nm tay ln tha: - Chng tnh ng l ci g? Thin Hi lin thi. * * * Sau, S tr tr cha Khai Quc trong kinh Thng Long. n nm th ba nin hiu Hin c i Chu (956), S th tch.

---o0o---

i s KHUNG VIT
(933 - 1011)
(i th 4, dng V Ngn Thng) S tc danh Ng Chn Lu, qu lng Ct Li qun Thng Lc, dng di ca Ng Thun . S dng mo khi ng, ch li lc v tnh tnh bnh thn. Thu nh theo nghip Nho, ln ln tr v Pht. S th gio vi Thin s Vn Phong cha Khai Quc, thu tt thin yu v c khp cc kinh in. Nm bn mi tui, danh S vang khp tng lm, vua inh Tin Hong mi vo cung hi o. S ng i rnh r, Vua rt mn phc, phong chc Tng thng. Nm sau, nin hiu Thi Bnh th hai (971), Vua li phong Khung Vit i s. n i vua L i Hnh, S cng c knh trng. Bao nhiu vic binh, vic nc, Vua u mi S vo hi. Nm th by nin hiu Thin Phc (986), nh Tng sai s l L Gic sang nc ta, vua i Hnh sc S ra n tip s. Khi L Gic v c li mt bi th: May gp minh qun gip vic lm Mt mnh hai lt s min Nam. My phen qua li lng thm nh Mun dm non sng mt cha nhm. Nga p my bay qua sui Xe vng ni chy ti dng lam. Ngoi tri li c tri soi rng Vng nguyt trong in ngn sng m.
(TT. Mt Th)

(Hnh ng minh thi tn thnh du Nht thn lng s Giao Chu ng ti bit tm vu luyn Nam Vit thin trng vng v hu. M p yn vn xuyn lng thch Xa t thanh chng phim trng lu Thin ngoi hu thin ng vin chiu Kh m ba tnh kin thim thu.) Vua i Hnh a bi th y cho S xem, v hi c g khng. S tu: - Cu th by s Tng c tn B h ngang hng vi Vua ca h. Vua i Hnh nh S lm mt bi tin s. S vng lnh lm bi t theo iu Tng vng lang qui: Gi ha php phi chic bum hoa Thn tin tr li nh.

ng mun ngn dm tri phong ba Ca tri nhm ng xa. Mt chn quan h d thit tha Thng nh bit bao l. Ni nim xin nh ci Nam h By t vi Vua ta.
(TT. Mt Th)

(Tng quang phong ho cm phm trng Thn tin phc hng. Thin l vn l thip thng lng Cu thin qui l trng. Nhn tnh thm thit i ly thng Phan luyn s tnh lang. Nguyn tng thm v nam cng. Phn minh tu ng hong.) Sau, S vin l gi yu xin t quan, v qu dng mt ngi cha hiu Pht- trn ni Du H, lng Ct Li, qun Thng Lc, ri tr tr . Hc gi bn phng t hp v hc vn rt ng. Mt hm, t nhp tht l a Bo hi: - Th no l trc sau hc o? S p: - Trc sau khng vt t h khng, Hi c chn nh th t ng. (Thy chung v vt diu h khng, Hi c chn nh th t ng.) - Lm sao gn gi? - Khng ch cho ngi h th. - Ha thng ni r ri. - Ngi hi th no? a Bo ht mt ting. * * * Nm th hai nin hiu Thun Thin triu L (1011) ngy rm thng hai, S gi a Bo li ni k: Trong cy sn c la, C la, la li sanh. Nu bo cy khng la, C xt lm g sanh. (Mc trung nguyn hu ha, Hu ha, ha hon sanh.

Nhc v mc v ha, Ton toi h do manh.) Dy k xong, S ngi kit-gi th tch, th by mi chn tui.

---o0o---

Thin s MA-HA
(Ma-ha Ma-da)
(i th 10, dng T-ni-a-lu-chi) S gc ngi Chim Thnh, sau i h l Dng. Cha tn Bi , tinh thng sch l bi, lm quan di triu L l Bi trng (xa gi phan). Ln ln S c nhn thc thu o, hc thng c hai th ch Phn v Hn. Nm hai mi bn tui, S ni nghip cho cha k th tr tr ngi cha c. Mt hm, ang lc ging kinh thy H php Thin thn xut hin qu rng: u cn ci hc bn ngoi y lm g? t khng th thng l. Do y hai mt S b m. S ht lng n nn hi li, toan gieo mnh xung vc su m cht. Bng gp ng Lm Vin ngn rng: Dng! Dng! S nghe li ny lin tnh ng. V sau, S n cha C Sn th gio vi Thin s Php Thun. y S chuyn vic sm hi v tng i Bi tm ch, rng r ba nm cha tng c mt pht giy bing tr. Cm B-tt Quan m ly nc cnh dng ri trn nh v mt mt. Bng nhin mt S sng li tm cng thanh tnh. Nin hiu Thun Thin nm th nm (1014), S di v ngn ni i Vn Trng An ngy ngy chuyn cn tu tp c Tng tr tam-mui v cc php thut, ngi i khng th lng ni. Hong L i Hnh ba ln triu S vo cung tha hi, S ch chp tay ci u m thi. n ln th ba, S mi p: Cung tng cha Quan i. Vua ni gin sai cm S cha Vn Tu trong i ni, ct ngi canh gc. Sng hm sau thy S ngoi phng tng, m ca vn kn nh c. Vua rt kinh d, bn tr t do cho S. S do phng Nam chu i, n trn Sa ng. Nhn dn y rt sng m qu thn, ly vic st sanh lm ch yu. S khuyn h n chay lm phc, h ng p: Thin thn ca chng ti, ha phc khng dm tri. S bo: Cc ngi nu b c lm lnh, d c qu thn xc hi Lo tng s gnh chu cho. Dn lng tha: Gn y c ngi mang bnh hi nng, cc thy thuc u b tay, nu ng tr lnh c bnh ny, chng ti s nghe theo li khuyn. S bo dn ngi bnh y n. H n, S lin tng ch, ly nc phun vo ngi bnh, chng bao lu bnh c lnh. Dn lng tuy cm phc, m tp nhim ca h lu, cha c th nht thi cm ha c. Trong , c Hng ho h Ng nhn n tht ung ru bn em ni p S: Ha thng c th thng thc ci vui ny vi chng ti, chng ti s tun theo li Ngi dy. S p: mi th chng dm t, ch s e au bng thi. Hng ho mng r tha: C au th ti xin thay cho. S nhn li, n ung c vi tun ru, cht bng snh to ln, hi th ho hn. S ku to: ng Hng ho u chu thay cho ti! ng Hng ho v c bn mt xm ngt, khng bit lm sao. S t chp tay nim ln: Nam-m Pht, Nam-m Php, Nam-m Tng cu con. Giy lt, S ma ra tht th bin thnh th chy, c th hin c nhy, ru th ha thnh nc ng. Mi ngi trng thy u kinh hi. S bo: Thn cc ngi bnh th ta cha

c lnh, ta au bng cc ngi khng thay th c. Vy t nay cc ngi c theo li ta dy hay khng? Tt c dn lng u bi t xin vng. Nm Thin Thnh th hai (1029), quan y Nguyn Quang Li mi S tr tr cha Khai Thin, ph Thi Bnh. y c su nm, S li ri chu Hoan. T v sau chng bit S tr phng no.

---o0o---

THIN NG O GI
(902 - 979)
(i th 11, dng T-ni-a-lu-chi) S h L qu lng C Php, tui nh khng thch vic i. Sau theo inh trng lo xut gia v c php. S tr tr cha Song Lm lng Ph Ninh, ph Thin c. Nin hiu Thi Bnh th mi triu inh (979) nhm nm K Mo, S vin tch, th by mi tm tui.

---o0o---

Thin s SNG PHM


(1004 - 1087)
(i th 11, dng T-ni-a-lu-chi) S h Mu, dng v mnh m to ln, hai tri tai thng n vai. Xut gia xong, S n tham vn vi ngi V Ngi Hng Thnh. Sau khi c tm n, S do khp nc Thin Trc cu hc hi su rng. Mn chn nm S tr v nc gm thng gii nh. V sau, S tr tr cha Php Vn lng C Chu, Long Bin thuyt php gio ha, hc gi cc ni qui hng rt ng. Hong L i Hnh nhiu phen thnh S vo cung tha hi huyn ch. Vua ly l i S rt trng hu. n nm Qung Hu th ba triu L (1087) nhm nm inh Mo, S vin tch, th tm mi bn tui. Vua L Nhn Tng c lm bi k truy tng S: Nc Nam ngi Sng Phm Tm khng thi u v Tai di hin tng l Php php thy nhim mu. (Sng Phm c Nam quc Tm khng cp qui Nh trng hi thy cht Php php tn ly vi.)

Thin s NH HU
(i th 12, dng T-ni-a-lu-chi) S h Khc qu Cm in, Phong Chu. Lc u, S cng Thin s Vn Hnh th Thin ng o Gi lm thy, v c truyn tm n. Sau S v tr tr cha Quang Hng, lng An Trinh, ph Thin c. Khi sp tch, S trao Php n li cho t Lm Hu Sinh.

---o0o---

Thin s VN HNH
(? - 1018)
(i th 12, dng T-ni-a-lu-chi) S h Nguyn, qu lng C Php, gia nh i i th Pht. Thu nh S thng minh khc thng, thng sut Tam hc v nghin cu Bch lun, m vn xem thng cng danh ph qu. Nm hai mi mt tui S xut gia, cng Thin s nh Hu, th hc vi Thin ng o Gi cha Lc T lng Dch Bng ph Thin c. Khi vic rnh ri, S hc hi qun c mi mt. Sau khi Thin ng tch, S k tip tr tr cha ny v chuyn tp php Tng tr tam-ma-a ly lm s nghip. By gi S c ni ra li g dn chng u cho l li sm k. Vua L i Hnh rt tn knh S. Nin hiu Thin Phc nm th nht (980), tng Tng l Hu Nhn Bo ko qun sang nh nc ta, ng binh Cng Gip, Lng Sn, vua L i Hnh mi S n hi: - Qun ta thng bi th no? S p: - Trong ba, by ngy th gic t lui. Qu ng nh li S on. C k gian tn Ngn m mu hi S. Bit trc s vic, S a cho y mt bi th: Th mc sanh nhau Cn vi Kim, V sao m p lng hn phin? By gi ti bit lng bun dt, Tht n sau ny chng bn tm. (Th mc tng sanh Cn bn Cm (kim)(1) Vn h mu ng un linh khm? ng thi ng khu thu tm tuyt Chn ch v lai bt hn tm.) c th ny g Ngn hong s khng tin hnh mu hi na. Lc vua L Nga Triu ngi qu tn bo, mi ngi u on ght. Khi y L Thi T cn lm chc Thn v, cha ln ngi. By gi trong nc c nhng im l xut hin lin min. Ty theo ch thy nghe, S u bn gii ph hp vi triu chng nh L sp mt, nh L ln thay.

(1)

Ch Th ch Mc hp thnh ch , ch Cn ch Kim hp thnh ch Ngn.

Ngy vua L Thi T ln ngi, S ti cha Lc T m vn bit trc, bo tin cho ch v bc vua L hay: Thin t bng h, L thn v khut phc trong thnh ni, tc trc trong vi ngy Thn v t c thin h. V chiu an b tnh, S ra yt th rng: Tt L chm bin Bc Cy L che tri Nam Bn phng binh ao dt Tm hng thy bnh an. (Tt L trm bc thy L t th nam thin T phng qua can tnh Bt biu h bnh an.) * * * Nin hiu Thun Thin th chn (1018) ngy rm thng nm, S khng bnh chi, m gi chng ni k: Thn nh bng chp c ri khng, Cy c Xun ti, Thu m hng, Mc cuc thnh suy khng s hi, Thnh suy nh c ht sng ng. (Thn nh in nh hu hon v Vn mc Xun vinh Thu hu kh. Nhm vn thnh suy v b y Thnh suy nh l tho u ph.) Ni xong, S li bo chng: Cc ngi cn tr ch no? Ta chng ly ch tr m tr, chng y khng tr m tr. Ngng giy lt, S tch. * Vua L Thi T v t lm l ha tng, nht x-li xy thp cng dng. V sau vua L Nhn Tng c lm bi truy tn S rng: Vn Hnh thng ba m(1) Tht hp li sm xa. Qu nh tn C Php Dng gy vng kinh vua. (Vn Hnh dung tam t, Chn ph c sm c (ky). Hng quan danh C Php Tr tch trn vng k.)

(1)

Ba m: qu kh, hin ti, v lai.

---o0o---

Thin s A BO
(i th 5, dng V Ngn Thng) Chng r S ngi u v h g. Ch bit, khi Khung Vit i s m trng gio ha cha Khai Quc, S n tham hc. c i s khen l bc gp c lnh ng, x s rt c cch, ring cho vo tht. Sau khi c php, S ch mt mnh mt bnh bt tiu dao ngoi vt. Lc L Thi T cn nh, S trng thy dung nghi d thng, bn bo: a b ny ct tng phi thng, sau ny t lm ch nc Nam. Thi T nghe ni tht kinh tha: Nay Thnh thng anh minh cn ti v, chn hi ni u tr yn, c sao Thy li ni li phi ti tru di ny? S bo: Mnh tri nh, ngi d mun trnh cng chng c no. n khi Thi T ln ngi, thng thnh S vo cung tha hi yu ch Thin v n l S rt thm hu. Vua xung chiu trng tu ngi cha Kin S lng Ph ng l ni S tr tr. Sau khng r S tch u v lc no.

---o0o---

Trng lo NH HNG
(? - 1051)
(i th 6, dng V Ngn Thng) S h L, qu Chu Minh, xut gia hi thu nh, theo hc vi Thin s a Bo. S theo hu thy ngt hai mi bn nm, thm hiu Thin ch. Trong nhm mn ca a Bo, S l ngi xut sc nht. Mt hm S hi thy: - Lm sao thy c Chn tm? a Bo p: - L ngi t nhc. S hot nhin tnh ng, tha: - Tt c u nh vy, u phi ring con. - Ngi hi cha? - t hi ri li ng cha hi. - Cn phi gn gi ci y. S bt tai, xy lng ng. a Bo lin nt: i! S sp xung ly. a Bo dy: - V sau ngi li ging mt k ic tip ngi. By gi tng Thnh hong s tn Nguyn Tun rt qu mn S, thnh S v tr tr cha Cm ng, Tiu Sn, ph Thin c. Hc chng cc ni vn tp ng o, S c cng ln trong vic gio ha ngi. n ngy mng 3 thng 3 nm Canh Dn nhm nin hiu Sng Hng i Bo th ba i L Thi Tng (1051), S gi chng li t bit v k: Xa nay khng x s X s l chn tng. Chn tng nh th huyn Huyn c l khng khng. (Bn lai v x s X s th chn tng Chn tng nh th huyn Huyn hu tc khng khng.) Dy k xong, S im lng m ha.

---o0o---

Thin s THIN LO
(i th 6, dng V Ngn Thng) Khng r tn h v sanh qun S u. Ch bit S n tham hc vi Thin s a Bo cha Kin S, thm c tm yu. Sau, S tm n T Sn cm gy , tr tr cha Trng Minh trn ni Thin Phc huyn Tin Du. Thin phong ca S lan khp, hc gi theo hc c trn ngn ngi, cnh cha ny tr thnh mt tng lm sung thnh. Khong nin hiu Thng Thy (1034-1038), vua L Thi Tng thng n ving cha S. Vua hi S: - Ha thng tr ni ny c bao lu? S p: - Ch bit ngy thng ny Ai rnh xun thu trc. (n tri kim nht nguyt Thy thc cu xun thu.) Vua hi: - Hng ngy Ha thng lm g? S p: - Trc bic hoa vng u cnh khc Trng trong my bc hin ton chn. (Thy trc hong hoa phi ngoi cnh Bch vn minh nguyt l ton chn.) Vua li hi: - C ch g? S p: - Li nhiu sau v ch. Vua hot nhin lnh hi. * * * Sau khi v cung, Vua sai s n cha rc S vo triu lm c vn. Khi n ni, S vin tch. Vua rt i mn tic, ng ch thi v ai vn, sai Trung s n cng v tng l, thu linh ct xy thp cng dng. Thp dng ti ca ni, Vua li cho trng tu li ngi cha S v t ngi hm sm lo hng ha.

---o0o---

Thin s THO NG
(T khai sng dng thin Tho ng Vit Nam) S ngi Trung Hoa, l t ca Thin s Trng Hin Tuyt u (Tuyt u Trng Hin) nhm i php th ba phi Vn Mn. Khng r l do g, S sang Chim Thnh. Nm K Du (1069), vua L Thnh Tng em binh sang nh Chim Thnh, bt c Ch C l vua nc y cng mt s t binh. V triu, Vua ban cho b quan nhng t binh lm n bc. S cng nm trong s t binh y, v chnh S li ri vo lm n bc cho mt v Tng lc. Mt hm v Tng lc i khi, S thy bn Ng lc trn bn c my ch sai, bn t sa cha li. V Tng lc i v, xem thy th ngc nhin, hi ra mi bit S sa. ng em vic y tu ln vua L Thnh Tng. Vua i S vo triu, em kinh lun v thin hi S. S ng i rt lanh l v xc ng. Vua rt knh phc, truy nguyn ra mi bit tng tch ca S. T , vua Thnh Tng thng tha hi Pht php ni S v phong S chc Quc s, mi cha Khai Quc trong thnh Thng Long. chng nghe ting tm n tham vn rt ng. Do y bin thnh phi thin th ba Vit Nam. n nm mi tui, S c cht bnh ngi kit-gi th tch. Phi thin ca S truyn xung c nm i, song t thy ghi chp lch s y .

---o0o---

Thin s VIN CHIU


(999 - 1090)
(i th 7, dng V Ngn Thng) S h Mai tn Trc, qu Phc ng, Long m, l con ngi anh b Linh Cm thi hu v vua L Thi Tng. Thu nh S rt thng minh v hiu hc, nghe cha Mt Nghim trong bn qun c v Trng lo gii v tng s lin n nh xem. Trng lo xem xong bo: - Ngi c duyn vi Pht php, nu xut gia s l v thin B-tt, bng khng th vic th yu kh gi. Cm ng li on ny, S t gi cha m n p Tiu Sn th gio vi Trng lo nh Hng. y phc dch nhiu nm thm nghim thin hc. S thng tr kinh Vin Gic tinh thng php tam qun. Mt m, trong thin nh, S thy B-tt Vn-th cm dao m bng S, ra rut v trao cho diu dc. T y, nhng s tp trong tm r rng kh hp, su c ngn ng tam-mui, ging kinh thuyt php thao thao. V sau, S tm n pha t kinh Thng Long dng mt ngi cha hiu l Ct Tng v tr tr . Hc gi bn phng tm n tham vn rt ng. C v Tng hi: - Pht vi Thnh ngha y th no? S p: - Trng dng cc n di ro, Trn cnh oanh ht thanh tao du dng. (Ly h trng dng cc, Chi u thc kh oanh.) Tng tha: - Cm t Thy ch dy, hc nhn chng hi, xin li nu by ra? S p: - Ngy th vng nht chiu, m n nh trng soi. (Tr tc kim chiu, D lai ngc th minh.) Tng hi: - c chn ch ca Thy, cn huyn c th dy th no? S p:

- Bng thau nc y khng ch , Mt lc sy chn hi ch g. (Bt thn thy bn knh mn kh, Nht tao tha it hi h chi.) Tng hi: - Tt c chng sanh t u m n? Sau khi cht i v u? S p: - Ra m di vch , Trnh qu tro ni cao. (Manh qui xuyn thch bch, Ba mit thng cao sn.) - Tm v php c hai u qun, tnh tc chn; th no l chn? S p: - Hoa ni ma sa, thn n khc, Tre sn gi thi, B Nha n. (V trch nham hoa thn n l, Phong xao nh trc B Nha cm.) * * * S c son Dc S Thp Nh Nguyn Vn, vua L Nhn Tng a bn tho cho s thn sang Trung Hoa dng vua Trit Tng nh Tng. Vua Trit Tng trao cho cc v Cao ta php s cha Tng Quc xem. Xem xong, cc ngi tu vua Tng rng: - y l nhc thn B-tt ra i phng Nam, ging gii kinh ngha rt tinh vi, chng ti u dm thm bt ch no. Vua Tng lin sc sao li mt bn, bn chnh tr li cho Vua ta. S thn v kinh tu li, triu nh cng knh n v khen thng S. * * * Thng 9 nm Qung Hu th su (1090) i L Nhn Tng, S khng bnh gi mn vo dy: - Trong thn ta y, xng lng gn mch, bn i ha hp, t phi v thng. V nh ngi nh khi hoi, nc mi, x ngang u ri rt. Tm bit cc ngi, hy nghe ta ni k: Thn nh tng vch lung lay, au u ngi i lung xt thay. Nu t tm khng, khng tng sc, Sc khng n hin, mc vn xoay.

(Thn nh tng bch d i th C th thng thng thc bt bi. Nhc t tm khng v sc tng Sc khng n hin nhm suy di.) Ni k xong, S ngi ngay thng an nhin th tch, th chn mi hai tui, nm mi su tui h. Tc phm gm c: - Tn Vin Gic Kinh. - Thp Nh B-tt Hnh Tu Chng o Trng. - Tham Hin Quyt mt quyn. - Dc S Thp Nh Nguyn Vn.

---o0o---

PH BN
Phin m:

THAM HIN QUYT


Nht nht, ng tin ta th, ht hu Tng vn: - Pht chi d Thnh, k ngha vn h? S vn: Tin vn: S vn: Ly h trng dng cc, Chi u thc kh oanh. T! Hc nhn bt hi, thnh ti ch th. Tr tc kim chiu, D lai ngc th minh. D hoch s chn ch Huyn c th nh h? S vn: Tin vn: Bt thn thy bn knh mn kh. Nht tao tha it hi h chi! T!

Tng hu vn:

S ch vn: Mc trc giang ba nch, Thn lai khc t trm. Tng hu vn: Thiu tht, Ma-kit ti huyn, t c vu kim thy k tng vi ch? S vn: Hu vn: S vn: Hu vn: S vn: Hu vn: S vn: Tin vn: U minh cn tng nhn th, Khut khc khn duy v Nhc, Hoi. Nh h th i o, Cn nguyn nht l hnh? Cao ngn tt phong tri knh tho, Bang gia bn ng thc trung lng. Nht thit chng sanh tng h nhi lai, Bch nin chi hu tng h nhi kh? Manh qui xuyn thch bch, B mit thng cao sn. Thanh thanh thy trc tn chn nh. Nh h th chn nh dng? Tng qun thin l vin, Tiu b nht u tr. Nhm ma tc khng lai h ch?

S vn: Hu vn: S vn: Tin vn: S vn: Hu vn: S vn: Tin vn: S vn: Hu vn:

Thy thc ng A kh, trung ti bch u. D hin nht thm h, Thy thc ng nhn xao? Kim cc tiu s hoa tho lon, Nhi kim hn hiu nhm ngu dng. Vi thp ma nh th? Ph qu kim kiu thi, Phin linh bi th lu. Long n hin chu thnh Pht qu, n-na x th phc nh h? Vn c nguyt trung qu, Ph s ti nht lun. Nhm ma tc lao nhi v cng? Thin thng nh huyn knh, Nhn gian x x thng. h tu dng phit, o ngn bt tu thuyn. Bt thi nh h? Hc tr ng ti lc, Hoch hot vn nin xun. Nhm ma tc ty lu thy hoch diu l? Kin thuyt Kinh Kha l, Nht hnh cnh bt hi. Kim khong hn giao nguyn nht kh, Thnh S phng tin luyn tinh hnh. Bt th T qun khch, Na tri hi i ng? Quch qun nhc bt np Gin ng dic h vi? Nhc dc tin m, Hu vi xo ha x. X t l thnh S cu hot. Nh th h phng nhn? Bn lai sn nhn. Tc hi cu nham n, Mc kin Ha Chn Qun.

S vn: Tin vn: S vn: Hu vn: S vn: Tin vn: S vn: Hu vn: S vn: Tng vit: S vn:

Hu vn: S vn: Tin vn: S vn: Hu vn:

Hi tng thao thao ng bt vn, To Kh trch trch th nh h? Phong tin tng h th lng vn, V hu trung thin trc n. Nhm ma tc bt d kim thi d? Ly h trng dng cc, Chi u non nht oanh. Chiu chiu tm mc chi gian, Lng lng sc thn chi ni. Nhi l bt kh phn, tng bt kh , vi thp ma bt ? Uyn trung hoa ln mn, Ngn thng tho ly phi. Tu hn qun miu lc, H d kh tuyn dng. H qun lai t t, Bt dic th hoan ngu. Hnh vn kim nht quyt Tng th min ht v. Thin nch ti xut, Hi u vn trng m. Nit-bn thnh ni thng do nguy. Nh h th bt nguy chi x? Doanh so lim mc thng, Mn pht vi thiu hnh. Nhc tao thi bch cn, Lng x th h vi? Trng phu ty phng ng, Phong nguyt th tiu dao. Nht thit chng sanh Giai ngn th Pht. Th l v minh, Thnh S thy th.

S vn: Tin vn: S vn: Tin vn: S vn: Hu vn: S vn: Tin vn: S vn: Hu vn:

S vn: Tin vn: S vn:

Khuyn qun th v nng tang kh, Mc hc tha nhn i th lao. Hnh mng S hin quyt, Chung bt hng tha cu. Kh ln tao nht yt, C ta khc vong san.

Hu vn: S vn: Tin vn: S vn: Hu vn: S vn: Tin vn: S vn: Hu vn: S vn: Tin vn: S vn: Hu vn: S vn: Tin vn: S vn: Hu vn: S vn: Tin vn: S vn: Hu vn: S vn:

K nin a tch nang trung bo, Kim nht ng trng ch din tin. Ch i trung thu nguyt, Khc tao vn v xm. Tuy vn S ng thuyt, Th l v phn minh. Tiu tha bo tr, Nch t hng trung lu. Nh h th nht php? Bt kin xun sanh kim h trng, Hu phng thu thc cp ng tng. Nhm ma tc thnh Pht a d? T Long khu t ch, T Phc vin lao. Kin tnh thnh Pht, k ngha nh h? Kh mc phng xun hoa cnh pht, Phong xuy thin l phc thn hng. Hc nhn bt hi, nguyn S ti ch. Vn nin gia t th, Thng thy tng vn oan. Ma-ni d chng sc, Bt hp bt phn ly. Xun hoa d h ip, C luyn c tng vi. Nhm ma tc thy tha hn tp? Bt th H tng nhn, lao snh bin chu. Nh h th xc mc b-? K kinh khc mc iu, Tn xuy lnh t nhn. Hc nhn bt hi, cnh thnh bit d. Tng nhn thnh cm hng, Manh gi vng thim th. Bn t hu hnh kim hu nh, Hu thi nh d ly hnh ph? Chng thy triu ng h vn phi tranh lu, Qun tinh cng Bc h thin c qui tm.

Hu vn: S vn: Hu vn:

Nh h th nht c liu nhin siu bch c? Vin hip Thi sn siu Bc hi, Ngng phao tr trng nhp thim cung. Duy th nht s tht, D nh tc phi chn. Nh h th chn? Trng u phong d ng, L thng v thnh n. Bt hng Nh Lai thi diu tng, Bt cu T dim tc ng chi. ch nh h? Thu thin on th l, Tuyt cnh mu n khai. Nh h th ti diu chi c? Nht nhn hng ngung lp, Mn ta m v hoan? C kim i s ng v vn, c a Ty lai nhc h? Xo ngn lnh sc gi, Ton qui nga nhn. Tm php song vong tnh tc chn. Nh h th chn? V trch nham hoa thn n l, Phong xao nh trc B Nha cm. Nh h th ti diu chi c? Hu l do tn ngnh, Thng c bt khoi nhin. Hu tu hu chng khai t bnh, Xut u h kh thot trn lung. Sn cao cnh i dung trn tr, Hi khot nng thm np t lu. Duy Pht d Pht ni tri t s. Nh h th t s? Gip knh sm sm trc, Phong xuy khc t thnh. Bt dng bnh thng, bt dng thin nhin, bt dng tc dng nhi kim tc thp ma?

S vn: Hu vn:

S vn: Hu vn: S vn: Hu vn: S vn: Hu vn: S vn: Hu vn: S vn: Hu vn: S vn: Hu vn: S vn: Hu vn:

S vn: Hu vn: S vn: Hu vn: S vn: Hu vn: S vn: Hu vn:

Bng tho th yn, Thng minh n c ln. T i i lai do khong kip, Thnh S phng tin xut lun hi. C th sc t th bo, Thc kinh cc nga n. Chng chng th x, giai th lun hi. Bt th bt x thi nh h? Tng lai hng hin th thng sc, Hu dip sm si bt hu hoa. Ngn ng o on k nh h? Gic hng ty phong xuyn trc o, Sn nham i nguyt qu tng lai. Ch Pht thuyt php giai th ha vt. Nhc ng bn , th danh xut th. Nh h th bn . Xun chc hoa nh cm, Thu lai dip t hong. Nh h th trc tit nht l? ng ty xa m tu, Trn th hiu hn phi. Hu php hu tm khai vng thc, Nh h tm php ng cu tiu? Kh ot tng sao trng ut ut, Khi u sng tuyt lc phn phn. T d gio nh h? Hng lai hu trng du vn knh, Khn tc thy lim nga trc sng. T t tng truyn, hp truyn h s? C lai tu tm thc, Hn tc hng cu y. Th nhn giai nhm c, Lu nhn h s ti? Kim kim ngc th, Doanh trc mn lao phn. Nh h th To Kh nht l?

S vn: Hu vn: S vn: Hu vn: S vn: Hu vn: S vn: Hu vn: S vn: Hu vn: S vn: Hu vn:

S vn:

Kh ln khc chu khch, o x thng thng.

Dch ngha:

BY R B QUYT CHO NGI THAM VN


Mt hm ngi trc Tng ng, c v Tng hi: - Pht v Thnh khc nhau th no? S p: Tng tha: S p: Trng dng cc n di ro, Trn cnh oanh ht thanh tao du dng. Cm t Thy ch dy, hc nhn chng hi, xin li nu by ra. Ngy th vng nht chiu, m n nh trng soi. Bng thau nc y khng ch Mt lc sy chn hi ch g? a t! Ch ra sng to sng, Chnh mnh n cht chm. Thiu Tht, Ma-kit rt huyn diu, t xa n nay ai k tha lm ch? Tri ti, sng soi nh nht nguyt, t him, phn ranh c ni sng. Th no l i o, Ci ngun mt li i? Gi mnh b cao bit c cng, Nc nh ln n thy ti trung. Tt c chng sanh t u ti, Sau khi trm tui s v u? Ra m di vch , Trnh qu tro ni cao. Trc bic xanh xanh trn l chn nh, th no l dng ca chn nh? Tng anh i ngn dm, Ci trao mt m tr. Th l ung cng n m v ch? Ai bit c ngi ch (ng A), Trn ng li bc u.

Tng li hi: c chn ch ca Thy, cn huyn c th dy th no? S p: Tng tha: S bo: Tng hi: S p: Tng hi: S p: Hi: p: Hi: p: Li tha: p:

Hi: p: Hi: p: Hi: p: Li tha: p: Hi:

D Hin mt nh kn, Ai bit g d dng. Kim Cc tiu iu hoa c lon, M nay sm ti mc nga d. Ti sao nh th? Giu sang vn kiu sa, Khin thnh lu ch hoi. Long n dng chu thnh Pht qu, n-na b th phc th no? Qu trong trng mun thu, Ho ti ti mt vng. Th l nhc m khng cng? Trn tri nh treo gng, Nhn gian ni ni t. Qua sng cn dng b, n b thuyn b li. Khi khng qua th th no? H kh c mc cn, Sng c mun nm xun. Th l theo dng mi c diu l? Thy ni bn Kinh Kha, Mt i khng tr li. Qung, vng ln ln nguyn mt loi, Thnh Thy phng tin luyn cho tinh. Chng phi khch nc T, u bit c to bin. ng Quch chng chu nhn, Can gin cng lm g? Nu mun trc ung ru, Kho v rn lm g? Rn cht trn ng xin Thy cu sng? ng l ngi phng no? Vn l ngi ni. Ni xa v n gp, Ch thy Ha Chn Qun. Bin c mnh mng trn chng hi, To Kh git git l th no?

p: Li tha: p: Hi: p: Li tha: p: Hi: S bo: Tng tha: S bo: Hi:

p: Li tha: p: Hi:

Trc gi thng reo ting bun b, Ma tnh trn ng t bn ly. Th l chng khc thi nay? Di giu trng dng cc, u cnh xun m oanh. R rng trong khong tm mt, Sng chi trong sc thn. M l khng th phn, tng khng th thy, ti sao khng thy? Trong vn hoa khoe sc, Trn b c xanh r. Nm lnh cc mm thi, Ly g khoe xinh. Mng ng thu sut, Cng chng vui hay sao. Hn hnh nghe Thy gii, T y khi cht khng. Chm cn va ra khi, Quay u mun trng m. Trong thnh Nit-bn vn cn nguy, th no l ch chng nguy? Xy t trn rm chy, Ru tc cng hoa lau. Nu gp khi bc bch, Hai ch l lm g? Trng phu ty thong th, Gi trng mc tiu dao. Tt c chng sanh u ni l Pht, l ny cha r xin Thy ch dy? Khuyn ng hy gng vic nng tang, Ch hc theo ngi i th nhc. c nh Thy ch r, Trn chng n ai cu. ng thng ngi mc nghn, Ngi i li qun n. Nhiu nm ct giu bu trong y, Ngy nay trc mt thy r rng. Ch i trng thu sng, u ng my ma che.

p: Hi: p: Tng ni: S p: Hi: p: Hi: p: Hi: p: Tng ni: S ni: Tng ni: S ni:

Tng ni: S p: Hi: p: Li tha: p: Hi: p: Tng ni: S p: Hi: p: Hi: p: Hi: p: Hi: p: Hi: p: Hi: p: Hi:

Tuy nghe Thy thuyt ging, L ny vn cha rnh. Ci k lung m ct, Cht ui nm gia dng. Th no l mt php? Chng thy xun sanh cng h trng, Li gp thu chn v ng thu. Th l nhiu ngi thnh Pht? T Long cht t dng, T Phc xa lung nhc. Kin tnh thnh Pht, ngha ny th no? Cy kh gp xun hoa ua n, Gi thi hng thn thm rt xa. t cha hiu, xin Thy ch li. Mun nm cy c y, Xanh ti thu tng my. Ma-ni cng cc sc, Chng hp cng chng la? Hoa xun cng bm bm, Lc mn lc chia la. Th l theo kia hn tp? Chng phi mt tng n, Lung nhc trnh bin chu. Th no l chm mt b-? Chim tng s cy cong, Ngi thi mi rau ngui. t chng hiu, xin Thy cho d khc. K ic nghe n so, Ngi m ngm trng ln. Vn t c hnh cng c bng, C khi bng cng la hnh chng? Cc sng v ng ch mun dng tranh chy. Chng sao chu Bc ch ngn xa v tm. Th no l mt cu sng t siu trm c? Xa nm Thi Sn qua bin Bc, Ngc tung cy gy n cung trng. Ch mt vic ny l tht, cn hai t chng chn, th no l chn?

p: Hi:

u gy gi d ng, Trn ng ma thnh ly. Chng hng Nh Lai cu diu tng, Khng mong uc T ni ngn n. ch cu ny th no? Tri thu hong oanh ht, Trong tuyt mu n xinh. Th no l cu tuyt diu? Mt ngi xy vch ng, C nh ung chng vui. C kim vic ln thi khng hi, Ch chuyn Ty lai th no? Ngi ni kho mt lnh, K di ra p ngi. Tm php u qun, tnh tc chn, th no l chn? Hoa ni ma sa, Thn n khc, Tre sn gi thi, B Nha n. Th no l cu tuyt diu? Trong c vn cn nghn, Thng ch bt an. Cn tu cn chng sanh bn bnh, Xut u sao c thot lng trn? Ni cao li ln dung cha bi, B c cng su nhn cc dng. Ch Pht vi Pht mi bit vic ny, th no l vic ny? ng hp trc um tm, Gi thi thnh khc nhc. Chng dng bnh thng, chng dng thin nhin, chng dng tc dng, th nay phi lm sao? C bng chim n u, Bin c nu c knh. T i eo mang nhiu kip, Thnh Thy phng tin thot lun hi? Tt c sc sanh t gic qu, n ton gai gc, ng trong bn. Cc th th x u l lun hi, khi khng th khng x th sao?

p: Hi: p: Hi: p: Hi: p: Hi: p: Hi: p: Hi: p: Hi: p: Hi: p: Hi:

p: Hi: p: Hi: p: Hi: p: Hi: p: Hi: p: Hi: p: Hi: p: Hi: p:

Xa nay sam ta sc thng khc, So le cnh l chng c hoa. ng ngn ng dt l th no? Gi thi ting ci xuyn trc n, u non mang nguyt vt tng sang. Ch Pht thuyt php u nhm gio ha mi ngi, nu ng bn gi l xut th, sao gi l bn ? Xun dt hoa nh gm, Thu sang l t vng. Th no l mt ng thng t? ng Ty xe nga chy, Sm ti bi m bay. C php, c tm m vng thc, Lm sao tm php thy tiu vong? Vt c tng cao che rp rp, u lo sng tuyt rt bi bi. T cng kinh th no? Hng ln xch gy chi ng ni, Nhc tc x rm nm chng tre. T T truyn nhau l truyn vic g? i n cn tm n, Lnh v phi mc o. Ngi i u thu nh, Nh dt ch no? Qu vng cng th bc, y vi ch bn lng. Th no l mt con ng To Kh? ng thng k khc thuyn. n chn lng xng.

---o0o---

Thin s CU CH
(i th 7, dng V Ngn Thng) S h m, qu lng Ph m, ph Chu Minh. Thu nh S rt ham hc, c sut cc sch Tam gio. Mt hm, S t than: Khng v Mc cu chp v l c, Lo v Trang m ui v l khng, nhng sch th tc chng phi phng php gii thot. Ch c Pht gio chng k c hay khng, c th liu thot sanh t, nhng phi sing nng tu tr gi gii thanh tnh v tm thin tri thc n chng mi c. Nhn S x tc xut gia, tm n p Sn, cha Cm ng xin lm t Trng lo nh Hng. Gi tham thnh, S hi: - Th no l ngha cu knh? Trng lo im lng giy lu, hi li S: - Hiu cha? S tha: - Cha hiu. Trng lo bo: - Ta cho ngi ngha cu knh. S suy ngh. Trng lo bo: - Lm qua ri! Ngay cu ni ny, S thu trit ch. Nhn Trng lo t tn S l Cu Ch. * * * Sau, S ln cha Quang Minh, ni Tin Du (Bc Ninh) lun trong chuyn tu hnh u-, trn nm khng bc chn xung ni. Ting n ti kinh , vua L Thi Tng cho mi my phen m S khng n. ch thn Vua ba ln n cha S tha hi. Thi s Lng Vn Nhm rt knh trng S. * Khong nin hiu Long Thy Thi Bnh (1054-1059), T tng Dng o Gia lp cha Din Linh trn ni Long i, Yn Lng thnh S tr tr. C t chi m khng c, S nh h sn. Ngy ra i, S ni: Ta chng tr li y na. Cm th trong ni ku bun sut ba tun m cha dt. *

Tr tr cha Din Linh c ba nm, khong nin hiu Chng Thnh Gia Khnh (1059-1065), S sp tch, bn gi mn n dy: - Phm tt c cc php mn vn t tnh ca cc ngi, tnh tt c cc php vn t tm ca cc ngi. Tm php nht nh, vn khng hai php. Phin no tri buc, tt c u khng. Ti phc phi quy, tt c u huyn. Khng ci no chng phi qu, chng phi nhn. Khng nn trong nghip m phn bit bo, khng nn trong bo m phn bit nghip, nu c phn bit th chng t ti. Tuy thy tt c php m khng c ch thy, tuy bit tt c php m khng c ch bit. Bit tt c php ly nhn duyn lm gc. Thy tt c php ly chnh chn lm tng. Tuy chuyn ni tht t m r th gian u nh bin ha. R thu chng sanh ch l mt php, khng c hai php. Chng ri cnh nghip m phng tin kho lo, trong ci hu vi hin by php hu vi m khng phn bit. Tng v vi l do ht dc, dt ng, qun nim m nhn ly vy. S ni k: Gic ng thn tm vn lng yn, Thn thng cc tng bin hin tin. Hu vi v vi t y c, Th gii h sa khng th lng. Tuy nhin y khp ci h khng, Mi mi xem ra chng tng hnh. Mun i ngn i no snh c, Chn chn ni ni thng rng ngi. (Gic liu thn tm bn ngng tch Thn thng bin ha hin ch tng Hu vi v vi tng th xut H sa th gii bt kh lng. Tuy nhin bin mn h khng gii Nht nht quan lai mt hnh trng Thin c vn c nan t hung Gii gii x x thng lng lng.) Ni xong, S ngi yn th tch.

---o0o---

Thin s O HNH (? - 1115)


(i th 12, dng T-ni-a-lu-chi) S tc danh l T L, con vin Tng quan n T Vinh. Thu nh, T Vinh tr hc lng Yn Lng, ly ngi con gi h Tng, bn theo qu qun bn v. B Tng sanh ra S. S tnh tnh ho hip v c ch ln. Thng lm bn vi nho gi tn Ph Sinh, o s tn L Ton Ngha v mt phng cho tn Vi t. Ban m, S cn c c sch, ban ngy li thi so, cu, nh c vui chi. Thn ph thy th thng qu mng v ti bing nhc. Mt m, ng vo phng d xt thy ngn n tn, sch v cht y bn cnh, S th ta n ng say, trong tay cn cm quyn sch, tn n ri y c mt bn. ng mi bit con chm lo hc, chng cn lo lng na. Sau, S thi Tng quan, do nh vua t chc. * * * T Vinh c s tri vi Din Thnh Hu, Hu nh Php s i in nh cht. S mun tr th cho cha, nh sang n hc thut linh d git i in. Nhng khi i ti x mi rng vng, v thy ng s him tr, S nh tr v. S vo n trong hang T Sn chuyn tr i bi tm -la-ni. Thi gian sau, S thy kh nng tr th cha, bn tm n i in nh ng ta mang bnh ri cht. T y, oan nghip xa sch nh tuyt tan, cc vic i lng nh tro lnh, S tri khp tng lm tm hc php thin. * * * Nghe Kiu Tr Huyn ha o Thi Bnh, S thn n tham vn. S ni k hi v Chn tm: Ln ln phm trn cha hiu vng Chng bit ni no phi chn tm? Ci mong ch thng by phng tin Thy r nh nh ht kh tm. (Cu hn phm trn v thc cm (kim) Bt tri h x th chn tm? Nguyn thy ch ch khai phng tin Liu kin nh nh on kh tm.) Tr Huyn p:

Trong ngc n thanh din diu m, Ni kia y mt by thin tm. H sa cnh l B- cnh, Ngh n B- cch vn tm. (Ngc l b thanh din diu m, C trung mn mc l thin tm. H sa cnh th B- cnh, Ngh hng B- cch vn tm.) S vn m mt chng hiu, li tm n php hi ca Thin s Sng Phm cha Php Vn. n y, S cng lp li cu hi: - Th no l Chn tm? Sng Phm p: - Ci g chng phi Chn tm? S hot nhin nhn c. Li hi: - Lm sao gn gi? Sng Phm bo: - i n, kht ung. S lin l bi ri lui. Sau, S tr tr cha Thin Phc ni Pht Tch(1), Tng chng tm n tham vn. C v Tng hi: - i ng nm ngi thy u Pht tm, th no l Pht tm? S ni k p: C th mun s c, Khng th tt c khng. C, khng trng y nc, ng mc c cng khng. (Tc hu trn sa hu, Vi khng nht thit khng. Hu khng nh thy nguyt, Vt trc hu khng khng.) S li tip:
( (1)

Cha Thin Phc cng gi l cha Thy ni Pht Tch, nay l ni Si Sn, huyn Quc Oai, tnh H Ty. Ni sanh Thin s o Hnh c lp cha Chiu Thin cng gi l cha Lng th Ngi. Cha Lng lng Yn Lng, huyn T Lim, kinh thnh Thng Long, hin nay l phng Lng Thng, qun ng a, H Ni. Ca dao c cu: Nh ngy mng by thng ba Tr v cha Lng, tr ra hi Thy.

Nht nguyt ti non u Ngi ngi t mt chu. K giu sn nga mnh B hnh chng ngi xe. (Nht nguyt ti nham u Nhn nhn tn tht chu. Ph nhn hu cu t B hnh bt k cu.) S sp tch, tm ra sch s, thay i y phc, gi cc mn n dy: - Tc nhn ca ta cha ht phi cn sanh li th gian ny tm lm v quc vng. Sau khi mng chung ta li sanh ln ci tri th ba mi ba lm Thin ch. Nu thy thn ta b h hoi th ta mi tht vo Nit-bn, chng cn tr trong vng sanh dit ny na. Mn nghe li dy ny ai ny u bun thm ri l. S ni k dy: Thu v chng hn nhn cng bay, Ci lt ngi i lung xt vay. Thi! Hi mn nhn ng lu luyn, Thy xa my lt ha Thy nay. (Thu lai bt bo nhn lai qui, Lnh tiu nhn gian tm pht bi. V bo mn nhn hu luyn trc, C s k tc kim S.) Ni xong, S an nhin m ha, mi n sau ny thn xc vn cn(1).

(1)

n nm Vnh Lc nh Minh, b ngi Minh t chy. Ngi lng y p tng th nh c, hin nay hy cn (Theo i Vit S K Ton Th).

---o0o---

Thin s BO TNH v Thin s MINH TM


(? - 1034)
(i th 7, dng V Ngn Thng) Hai S qu Chu Minh, Bo Tnh h Nghim, Minh Tm h Phm. Cng xut gia thu nh ng lm bn ch thn vi nhau. Hai v cng vi Thin s Vin Chiu ng th Trng lo nh Hng v su c ct ty ca Thin. V sau, mi ngi mang tm n ty phng gio ha, u l hng tun kit trong tng lm. Ring hai S cng tr ti cha Cm ng Sn p, ph Thin c, chuyn tr tng kinh Php Hoa, tri mi lm nm cha khi no thiu st. Mi khi hai v tng n phm Dc Vng thy u ri nc mt, bo nhau: - Nhn a ca B-tt nhiu hun tu, i vi tm i tha vn hay pht i dng mnh tinh tin chng tic thn mng. Hung l chng ta trong i mt php, l ngi s pht tm, nu khng c lng ch thnh nh th, th i vi i B- tm chn i tha, lm sao c th trng mong? Thng 4 nin hiu Thin Thnh th by (1034), hai S mun thiu thn, vua Thi Tng c tin, cho s thnh v triu, lp hi ging kinh. Ging kinh xong, hai S ng nhp ha quang tam-mui, hi ct cn li u thnh by bu. Vua ra chiu lu hi ct cha Trng Thnh cng dng. Do c s linh d, vua Thi Tng i nin hiu l Thng Thy, xy cha thp.

---o0o---

Thin s QUNG TR
(i th 7, dng V Ngn Thng) S h Nhan, ngi kinh , l anh ca Hong phi Chng Phng, vn ngi khng a ci p xa x bn ngoi, ch thch gi kh tit thanh cao ca mnh. Nm u nin hiu Chng Thnh Gia Khnh (1059), S t b th tc, n tham vn vi Thin Lo thin s Tin Du. Ngay mt cu ni ca thy, S nhn c yu ch. T , nm thng mit mi, S dc ht ch vo thin hc, cha bao lu ting tm vang xa khp ni. V sau, S tr cha Qun nh ni Khng L, thng mang mt y np, n ung rt m bc. S cng tng Minh Hu kt bn ng tu. Ngi i cho l Hn Sn, Thp c ti th. Cng b Thng th on Vn Khm rt knh trng S, c lm th tng: Chng gy non cao b su trn, yn huyn mng hi ph vn. n cn khng cch tham Trng, Thp Trt vng by c lp m cn. (Qui tch nguy phong bi lc trn, Mc c huyn mng vn ph vn. n cn v k tham Trng, Thp Sch bn trm anh ti l qun.) Khong nin hiu Qung Hu (1085-1091) i L Nhn Tng, S qui tch. on Vn Khm thng tic lm li vn iu rng: Lnh ch vo rng tc bc ph, Non cao r o ngt hng tha, Chn khn nhng mun hu bn chiu, Treo dp nghe khp ca cha. Trng ri sn trai chim khc khoi, Thp khng bia ch, m th , Bn thin thi cng ng thng xt! Non nc ngoi am dng xa.
(Ng Tt T)

(Lm man bch th n kinh thnh, Pht t cao sn vin cnh hinh, K nguyn tnh trung xu trng tch, Ht vn di l ym thin quynh. Trai nh u iu khng nguyt, C thp thy nhn vi tc minh, o l bt tu thng vnh bit, Vin tin sn thy th chn hnh.)

---o0o---

Thin s THUN CHN


(? - 1101)
(i th 12, dng T-ni-a-lu-chi) S h o, qu lng Cu ng, huyn T Giang. Thu nh S bc thng kinh s. Ln ln S gp Thin s Php Bo cha Quang Tnh, qua mt cu ni, lin nhn c yu ch. By gi, tt c s hc S u bung b. Chng bao lu, S m tung c cnh ca o diu, tia sng la xut hin. T , S n tr tr cha Hoa Quang, lng Ty Kt, Thng Nghi. Ty ngi n tha hi, S pht huy tng ch, dn dt nhng k m ti. Ngy 7 thng 2 nhm nm u nin hiu Long Ph i L Nhn Tng (1101), S bo tin sp tch. C t l Bn Tch vo tht tha hi thm, S ni k dy: Chn tnh thng khng tnh, u tng c sanh dit. Thn l php sanh dit, Php tnh cha tng dit. (Chn tnh thng v tnh H tng hu sanh dit Thn th sanh dit php Php tnh v tng dit.) Ni xong, S tch. Ph quc Thi bo l Cao Cng trng nom vic ha thiu v dng thp.

---o0o---

Thin s TR BT
(1049 - 1117)
(i th 12, dng T-ni-a-lu-chi) S h Vn, qu Luy Lu, tui tr m tm m Pht php rt thit tha. n hai mi tui, S theo Thin s Sng Phm cha Php Vn xin xut gia v th gii C tc. Thin s Sng Phm thy S sing nng tu hc, c hnh hon b, lm vic rt cn thn, thm n chng v ban o hiu l Tr Bt. Sau khi Sng Phm tch, S do khp cc thin tch, tham yt cc v Tn tc, v n tr tr cha T Phong ni Thch Tht, lng i Cu, Tn Tri ging cu. Tng quc L Thng Kit l mt th ch ca S. Nhng ti vt tn th cung cp, S u ht vo Pht s trng tu cc ngi cha: Php Vn, Thin C, Th Tm, Qung An... bo p phn no cng n php nh. Nin hiu Hi Tng i Khnh th tm (1117) i L Nhn Tng, ngy 18 thng 2, S gi chng n ni bi k th tch: C t t c sanh, C sanh t c t. Cht l ngi i bun, Sanh l ngi i vui. Bun, vui hai khng cng, Cht vy thnh kia y. i sanh t chng lng, n t r t r tt r. (Hu t tt hu sanh Hu sanh tt hu t T vi th s bi Sanh vi th s h Bi h lng v cng Ht nhin thnh b th ch sanh t bt quan hoi n t r t r tt r.) Ni k xong, S ngi ngay thng m i, th su mi chn tui. t l Thin s Tnh Hnh, Php Nhn... lm l ha tng thu x-li xy thp cng dng.

---o0o---

Thin s HU SINH
(? - 1063)
(i th 13, dng T-ni-a-lu-chi) S h Lm tn Khu qu lng ng Ph Lit, dng di Lm Ph Tr Sn, V An. Cha S tn Khong kt duyn vi con gi nh h Quch, v theo qu v nn lp nghip lng Ph Lit. S c hai anh em, ngi anh c lm quan n chc Thng th Binh b Vin ngoi lang v S. S tng mo khi ng bin lun lu lot, li ni ting vn hay, ch tt, v kho. Ngoi gi hc Nho, S nghin cu sch Pht, ch kinh bch lun khng b no chng qua mt S. Mi khi lun n ch ct yu ca Pht php, S thng than th ri nc mt. Nm mi chn tui, S x tc xut gia cng s Php Thng Hc Lm th Thin s nh Hu cha Quang Hng lm thy. T y, huyn hc cng ngy cng tin. nh Hu an i v n chng cho S. Sau , S l gt khp tng lm tham vn y yu ch Thin. Ri tr Tr Sn, ngn ni B-. Mi ln S vo Thin nh t ra cng nm ngy. Thi nhn gi S l nhc thn i s. Vua L Thi Tng (1028-1054) nghe danh S, sai s n mi v kinh. S bo s rng: - ng khng thy con vt em t l sao? Khi cha t th ngi ta cho n n c thm, mc o gm, n khi dn vo Thi miu th ch xin mt cht sng cng khng c, hung l vic g! Ni xong, S t chi khng i. Sau v nh vua c p bt c d S phi n ca khuyt. Sau khi m o vi S, Vua rt knh phc, phong chc Ni cung Phng tng v sc Tr tr ti cha Vn Tu gn thnh Thng Long. Mt hm, nhn l trai tng trong i ni, Vua hi: - Trm ngh ngun tm ca Pht T, hc gi cc ni tranh ci nhau mi. Vy xin cc bc thng c y, mi v t thut ch thy ca mnh, trm r cch dng tm ca cc Ngi th no? S ng thinh c k: Php gc nh khng php, Chng c cng chng khng. Nu ngi bit php y, Chng sanh cng Pht ng. Trng Lng-gi vng lng, Thuyn Bt-nh rng khng.

Bit khng, khng gic c, Chnh nh mc thong dong. (Php bn nh v php Phi hu dic phi v Nhc nhn tri th php Chng sanh d Pht ng. Tch tch Lng-gi nguyt Khng khng hi chu Tri khng, khng gic hu Tam-mui nhm thng chu.) Vua nghe qua cng mn phc, phong S chc tng lc. By gi, cc vng cng nh: Phng Cn Vng, Uy V, H T, Thin Hu Chiu Khnh, Thi t Hin Minh, Thng tng Vng Cng Ti, Thi s Lng Vn Nhm, Thi bo o X Trung, Tham chnh Kiu Bng v.v... u ti lui tha hi o l vi S. n i vua L Thnh Tng (1054-1072), li thng S chc T nhai Tng thng, ngang vi tc Hu. Nin hiu Chng Thnh Gia Khnh th nm (1063), S sp tch, lin hp chng ni k: Nc la ngy hi nhau, Nguyn do cha th bn. p anh khng ni chn, Tam tam li tam tam. Xa nay k tham hc, Ngi ngi ch v Nam. Nu ngi hi vic mi, Vic mi, ngy mng ba. (Thy ha nht tng tham Do lai v kh m. Bo qun v x s Tam tam hu tam tam. T c lai tham hc Nhn nhn ch v Nam. Nhc nhn vn tn s Tn s, nguyt s tam.) Ni xong, S tm gi, thp hng, vo gia m lng l vin tch. S c son vn bia cc cha: Thin Phc, Thin Thnh, Khai Quc Tin Du; Diu Nghim, Bo c v.v. V Ninh. Cc tc phm: Php S Trai Nghi, Ch o Trng Khnh Tn Vn vn cn lu hnh.

---o0o---

Thin s NG N
(1019 - 1088)
(i th 8, dng V Ngn Thng) S h m, tn Kh, qu T L lng Kim Bi. Theo truyn thuyt, m S h C, khi cha ly chng nh b gn khu rng cnh lng. Mt hm, b ang dt vi trong nh, bng c mt con kh ln vo m sau lng b trn c ngy ri mi i. Sau , bit c thai. Khi b sanh c mt a con trai, b ght lm em b trong rng. Trong lng c mt nh s h m, ngi Chim Thnh, lm em v nui t tn l Kh. Nm S ln mi, nh s Chim Thnh cho S theo hc Nho, hc vn cng ngy cng tin. S thng c hai th ch Hn v Phn. Nm mi chn tui, S xut gia th gii C tc, chuyn hc hai b kinh Vin Gic v Php Hoa, ngha l thng sut. S theo hc thin vi Thin s Qung Tr cha Qun nh v c Qung Tr truyn tm n. Sau, S i vo Ninh Sn ph Thin ng kt c lm am tranh tu (sau thnh cha hiu l Long n), ly hiu l Ng n. C v Tng n hi: - Th no l i o? S p: - L ng ci. - Con hi i o, Ha thng p ng ci, cha bit bao gi t c i o? - Con mo cha bit bt chut. - Con mo c Pht tnh chng? - Khng. - Ha thng c Pht tnh chng? - Khng. - Tt c chng hm linh u c Pht tnh, v sao ring Ha thng khng c? - V ta chng phi hm linh. - chng phi hm linh tc l Pht chng? - Ta chng phi Pht, cng chng phi hm linh. * * * C ngi n hi: - Th no l Pht, Php v Thin? S p:

- ng Php vng V thng, thn l Pht, ming l Php, tm l Thin. Tuy c ba th, k tht l mt. V nh nc ba con sng, ty ch t tn tuy chng ng, m tnh nc khng khc. * * * Nin hiu Qung Hu th t (1088), ngy 14 thng 6, sp th tch S ni bi k: Diu tnh rng khng chng th vin, Rng khng tm ng vic d tin. Ti nhun sc ngc trong ni chy, L la hoa sen n tht xinh. (Diu tnh h v bt kh phan, H v tm ng c h nan. Ngc phn sn thng sc thng nhun, Lin pht l trung thp v cn.) Ni k xong, S vui v th tch, th su mi chn tui, mn nhn tm tang ba nm.

---o0o---

Thin s MN GIC
(1052 - 1096)
(i th 8, dng V Ngn Thng) S h Nguyn tn Trng, qu Lng Chin lng An Cch. Thn ph l Hoi T lm chc Trung th Vin ngoi lang. Lc vua L Nhn Tng cn lm Thi t, triu nh c chn con em ca cc danh gia vo hu. S l ngi hc rng hiu nhiu li thng c Nho, Lo, Pht nn c d tuyn. Nhng lc rnh, S thng ch tm vo Thin-na. n khi vua L Nhn Tng ln ngi, v lng mn S nn ban hiu Hoi Tn. Khong nin hiu Anh V Chiu Thng (1076-1084), S dng biu xin xut gia, theo hc vi Thin s Qung Tr. Sau khi c tm n, S thng chng gy mang bt vn du khp ni, tm thin tri thc. S n ni no thng c hc gi vn tp ng o. Sau, S xem i tng kinh c Tr v s, l bc lnh t php mn trong mt thi vy. Vua v b Hong thi hu Cm Linh Nhn ( Lan) ang tm hc Thin, bn dng ngi cha bn cnh cung Cnh Hng hiu l Gio Nguyn, thnh S tr tr tin vic ti lui hc hi. i vi S chng dm gi danh thng, ch xng l Trng lo. Mt hm, nh vua bo S: - Bc ch nhn th hin, ct cu vt chng sanh, khng hnh no chng , khng vic no chng tu, chng phi ch sc nh tu, m cng c cng gip ch, nn phi knh nhn . Bn phong hiu Gio Nguyn Thin Vin, Hoi Tn i s truyn T V Tu V Chng Tm n. S phng chiu nhn chc Nhp ni o trng, T t i Sa-mn, ng tam ty Cng s, c quyn nm mi h. Nin hiu Hi Phong th nm (1096), cui thng 11, S co bnh k dy chng: Xun i trm hoa rng, Xun n trm hoa ci. Trc mt vic i mi, Trn u gi n ri. Ch bo xun tn hoa rng ht, m qua, sn trc, mt cnh mai. (Xun kh bch hoa lc, Xun o bch hoa khai. S trc nhn tin qu,

Lo tng u thng lai. Mc v xun tn hoa lc tn, nh tin tc d nht chi mai.) Ni k xong, S ngi kit-gi th tch, th bn mi lm tui, c mi chn tui h. Vua knh l rt hu, cc cng khanh i a u c t tn hng, lm l ha tng thu x-li xy thp th ti cha Sng Nghim lng An Cch. Vua ban thy l Mn Gic.

---o0o---

Quc s THNG BIN


(? - 1134)
(i th 8, dng V Ngn Thng) S h Ng, qu an Phng, vn con nh h Thch, tnh rt thng minh li hiu tt Tam hc. Ban u, S n cha Kit Tng tham vn vi Thin s Vin Chiu, thm nhn c ch. Sau, S n tr ti Quc T trong kinh Thng Long, t S ly hiu l Tr Khng. Nm th nm nin hiu Hi Phong (1096), ngy rm thng hai, b Hong thi hu Ph Thnh Cm Linh Nhn ( Lan) n cha thit l trai tng. Khi , b hi cc v k tc: - Ngha Pht, T c g hn km? Pht phng no? T thnh no? n nc ny t bao gi? Truyn trao o ny ai trc ai sau? Ngi nim danh hiu Pht, ngi t tm n T, cha r ch th no? Mi ngi u khng p c, S bn tu: - Thng tr th gian, khng sanh khng dit gi l Pht. R bit Tm tng ca Pht, hnh v gii tng ng gi l T. Pht v T ch l mt, bi nhng k lm hc di ni c hn km m thi. V li, Pht l gic. Ci gic ny xa nay lng l thng tr. Tt c chng sanh u ng c l ny, ch v tnh trn che lp, theo nghip tri ln, chuyn thnh cc ci. Pht do lng t bi, cho nn th hin sanh n , mi chn tui xut gia, ba mi tui thnh o, i ni php bn mi chn nm, m by php phng tin khin ngi ng o, y l mt thi i hng gio vy. Sp nhp Nit-bn, Pht s ngi i lm mc kt, nn bo ngi Vn-th rng: Ta bn mi chn nm cha tng ni mt ch, s bo l c ni ? Nhn Pht a cnh hoa sen ln, trong hi chng u m mt, ch c Tn gi Cadip chm chm ming ci, Pht bit Ca-dip ng, bn em Chnh php nhn tng trao cho, l v T th nht. y gi l Tm tng gio ngoi bit truyn vy. Sau ngi Ma-ng mang gio php vo Lu Hn, T t-ma em ch ny vo nc Ngy, nc Lng. Ngi truyn gio php n ngi Tr Gi ni Thin Thai l thnh, gi l Gio tng. Ngi c tng ch thin n T Hu Nng To Kh l sng t, gi l Thin tng. Hai tng truyn vo nc Vit chng ta lu. V Gio tng, ly ngi Mu Bc, Khng Tng Hi lm u. V Thin tng ly ngi T-ni-a-lu-chi lm trc, ngi V Ngn Thng l sau. y gi l T ca hai phi vy. Thi hu li hi: - Phn Gio tng th gc li, cn hai phi Thin tng c hiu nghim g?

S tu: - Xt theo truyn Php s m Thuyn c ni, vua Ty Cao T bo cc Php s rng: Trm ngh n t bi dy d ca ng iu Ng, n c khng bit ly g bo n. Trm thn ngi nhn vng, mun h tr Tam Bo rng khp, cho gp ht x-li trong ton quc, xy dng bn mi chn ngi bo thp tn th, tiu biu cho i v sa sang xy ct mt trm nm mi ngi cha. Nhng ci ngoi nh x Giao Chu, cng mun xy dng cc ngi cha thp cho o c thm nhun khp ci i thin. Nhng x Giao Chu tuy ni thuc nc ta (Trung Quc) vn l s lin h rng buc. Php s nn chn nhng v Sa-mn danh c sang x y gio ha h, khin tt c u c o B-. Php s tu: Ci Giao Chu c ng thng Thin Trc gn hn nc ta (Tu), lc Pht php mi du nhp Giang ng cha truyn khp, m x ny xy dng trn hai mi ngi bo thp, hn nm trm v Tng, phin dch c mi lm quyn kinh, do bn y c Pht php trc ta vy. Thu y c cc T-kheo Ma-ha K-vc, Khng Tng Hi, Chi Cng Lng v Mu Bc n truyn o. Hin nay li c Php Hin thng s c php ni ngi T-ni-a-lu-chi, k tha truyn b tng phi ca Tam T, l hng B-tt trong loi ngi, hin tr tr ti cha Chng Thin, thu nhn mn gio ha trong hi khng di ba trm ngi, cng Trung Quc khng khc. B h l cha lnh khp tri, mun bnh ng b th nn mun phi ch Tng n gio ha, song h c ngi ri, ta chng cn phi sang. Li, Tng quc nh ng hiu Quyn c D, lm bi ta truyn php rng: Sau khi T To Kh mt, php thin c thnh hnh, mi ni u c dng di: Thin s Chng Knh Un mang tm yu M T gio ha thnh hnh x Ng Vit. i s V Ngn Thng truyn tng ch ca T B Trng khai ng t Giao Chu. Ly y nghim xt bit vy. Thi hu li hi: - S truyn tha ca hai tng th t th no? S p: - Ngi k tha phi Lu-chi hin nay chnh l Thin s Hu Sinh, Thin s Chn Khng vy. Ngi k tha phi V Ngn Thng hin l Thin s Vin Chiu, Thin s Qung Tr. Bn phi Khng Tng Hi hin nay c Li H Trch y vy. Ngoi ra nhng v k tha ph nhiu khng th k ht. Thi hu rt hoan h l bi phong S chc Tng lc, ban t y ca-sa v hiu l Thng Bin i s cng trng thng rt hu. Bi knh trng S, Thi hu thng triu thnh vo ni v l bi phong lm Quc s. Do s gio ha ca S, Thi hu nhn c yu ch. Chnh b lm k ng o rng: Sc l khng, khng tc sc, Khng l sc, sc tc khng. Sc khng u chng qun, Mi c hp chn tng. (Sc th khng, khng tc sc, Khng th sc, sc tc khng.

Sc khng cu bt qun, Phng c kh chn tng.) Lc tui cao, S v tr cha Ph Minh T Lim, m n thuyt php. S dy ngi tu thng ly kinh Php Hoa lm dng. Th nn thi nhn gi S l Ng Php Hoa. Ngy rm thng hai nm Gip Dn, nhm nin hiu Thin Chng Bo T th hai (1134) i L Thn Tng, S cho hay c bnh ri tch.

---o0o---

Thin s BN TCH
(? - 1140)
(i th 13, dng T-ni-a-lu-chi) S h Nguyn, trc tn Php Mt, qu lng Ty Kt, dng di Ni cung Phng y Nguyn Kha di triu L. Thu nh S c t thi khc thng. C mt v Tng l khen: a b ny ct tng phi thng, nu xut gia t thnh tu ging php chn tht. Ln ln, S n th nghip vi Thin s Thun Chn cha Hoa Quang. Sau khi nhn c yu ch, S xin thy th gii C tc. Thun Chn thy S gii, nh u c trn y thanh tnh, hc mt bit mi, bn xoa nh bo: Chnh php phng Nam i ngi xin dng y! By gi, i vi chnh php, S vt ngoi c, khng v gm thng c n, tim. Ni no S n u ri nhng trn ma php, lm chn ng huyn phong, Tng Ni s th u qu m. Sau, S tr tr cha Chc Thnh lng Ngha Tr, khin Pht php ni y cng hng thnh. n nin hiu Thiu Minh th ba (1140) ngy 14 thng 6, S gi chng li bo: - V s! V s! Ni xong, S tch.

Thin s THIN NHAM


(1093 - 1163)
(i th 13, dng T-ni-a-lu-chi) S h Khng, tn Thng, gia th i i lm Tng quan, tinh thn quc thc, ting ni trong thanh. Triu nh m khoa thi v cc kinh in i tha: Php Hoa, Bt-nh, S Gip khoa (th khoa). S tm n cha Thnh o tham vn vi Thin s Php Y, qua mt cu ni S lnh hi, lin c n chng. Nhn , S mi xut gia. Ban u S tr tr cha Thin Phc trong ni Tin Du, gii hnh tinh nghim, tm o rng ln. i th n l cy, kht th ung nc sui, sut su nm trng nh vy. Sau, S tr v qu trng tu ngi cha Tr Qu lng C Chu, Long Bin v tr tr ni y. Khong nin hiu Thin Thun (1128-1132), triu nh gi chiu vi S v kinh cu ma. Bi c linh nghim nn vua L Thn Tng trng S vo hng danh Tng v ban cho S thng phc. Nm Chnh Long Bo ng th nht (1163), khong gia ma Xun, lc ban ngy, S t hng t bit mi ngi, ngi an nhin m tch, th by mi mt tui. Thi gian sau, th xc ca S vn cn, thi nhn gi S l Pht sng.

Thin s MINH KHNG


(1076 - 1141)
(i th 12, dng T-ni-a-lu-chi) S tn Nguyn Ch Thnh, sanh ngy 14 thng 8 nm Bnh Thn (1076) ti lng Loi Tr, huyn Chn nh, tnh Nam nh, thng cng vi Gic Hi, o Hnh lm bn thn. Nm hai mi chn tui, S cng hai v y sang Thin Trc hc o vi thy Sa-mn, c php Lc tr thn. Tr v qu, S to ngi cha Din Phc, chuyn tr ch i bi. By gi, S mun to i Nam t kh (tng Pht, hng chung, ci nh, ci vc) khng n nh ngho sc mn. Mt hm, S suy ngh: Nc Tng t c nhiu ng tt, c th dng c c. Ngh xong, S thng ng sang Bc triu (Trung Quc). Trc nht, S gh tr mt nh trng gi xin mnh t bng chic ca-sa lp K Vin. Trng gi ci bo: Xa kia Thi t nh Lng mun lp K Vin, khong t rng n ngn dm, ly vng lt t. Ti sao ng ch xin mnh t bng o ca-sa, ch bng chung g m lm g? m y, S tri chic ca-sa khp mi dm t. Trng gi thy S c php thn lin dn v con ra l bi, t y c nh u qui y Tam Bo. Hm khc, S p y mang bt chng gy trc thm rng ng khoanh tay. Vua Tng vo triu, b quan vn v tung h xong, xem thy v S gi bn triu vo, hi: - Thy gi m ny l dn phng no, tn h l g? n y c vic chi? S tu: - Thn l k Bn tng tiu quc, xut gia lu, nay mun to i Nam t kh, m sc khng ty tm, nn chng s xa xi ln li n y, ci mong Thnh m rng lng thng ban cho cht t ng tt, em v c to. Vua Tng hi: - Thy em theo bao nhiu ? S tu: - Bn tng ch c mt mnh, xin y y ny quy v. Vua bo: - Phng Nam ng xa diu vi, ty sc S ly c bao nhiu th cho by nhiu, quy th thi. S vo kho ng ly gn ht sch m cha y y, quan gi kho le li lc u, vo triu tu vic y cho Vua. Vua ngc nhin hi hn, nhng l ha ri, khng bit lm sao. S nhn ng xong, vua Tng sai b quan tin S a v nc. S t rng: - Mt y ng ny, t thn Bn tng vn sc quy ni, khng dm lm phin nhc cc Ngi tin a.

Ni xong, S bc ra ly y mng vo u gy nh nhng mang i. n sng Hong H, S ly nn th xung nc sang sng ch trong khong chp mt n b. V nc, S n cha Qunh Lm huyn ng Triu, tnh Hi Dng c mt tng Pht Di- tht cao ln. Ti kinh ni thp Bo Thin, S c mt ci nh. Ph Li, S c mt qu i hng chung. Ti Minh nh, S c mt ci vc. Phn cn d, S em v cha qu lng c mt i hng chung nng ba ngn ba trm cn, v c mt i hng chung cha Din Phc Giao Thy nng ba ngn cn. Cng qu hon thnh, S lm bi tn rng: Nn ni vt bin c, Mt hi mun dm ng. Mt y sch ng Tng, Dang tay sc ngn nga. (Lp ph vit i hi, Nht tc vn l trnh. Tng ng nht nang tn, Phn t thin cu lc.) Thi vua L Nhn Tng kin to in Hng Long c nm mi xong, in cc k trng l. Bng trn nc c hai con chim cp u ku to, ting vang nh sm. Vua lo bun chng vui, quan ch huy thy th tu: im ny ch c Minh Khng v Gic Hi mi tr c. Vua bn sai ng i thnh S, ngy rm thng ging, ng n trc am S. S hi: Quan ch huy sao n chm vy? ng hi li: Sao Thy bit trc chc ca ti? S p: Ta ci trng p gi cht vo thnh vua, sm nghe bit vic ny. Lin hm y, S n kinh , thng n in Hng Long, S tng ch thm, hai con chim l y nghn c chng ku, giy lt sau lin ri xung t. Vua thng cho S mt ngn cn vng, v nm trm khonh rung hng ha cho cha v phong chc Quc s. Nm vua L Thn Tng hai mi mt tui, bng nhin mc bnh bin thnh cp, ngi xm chp ngi, cung lon ng s. Triu nh phi lm ci vng nht Vua trong . Khi y c a b Chn nh ht rng: Nc c L Thn Tng, Triu nh mun vic thng. Mun cha bnh thin h, Cn c Nguyn Minh Khng. Triu nh sai quan ch huy i n S. n am, S ci bo: u khng phi l vic cu cp ? Quan ch huy hi: Sao Thy sm bit trc? S bo: Ta bit vic ny trc ba mi nm. S n triu vo trong in ngi, ln ting bo: B quan em ci nh du li mau, trong mt trm cy kim, v nu cho si, em ci Vua li gn . S ly tay m trong nh ly mt trm cy kim gm vo thn Vua, ni: Qu l tri. T nhin lng, mng, rng u rng ht, thn Vua hon phc nh c. Vua t n S mt ngn cn vng v mt ngn khonh rung hng ha cho cha, rung ny khng c ly thu. n nm i nh th hai (1141), S qui tch.

Hin nay ti H Ni, trc n th L Quc S vn cn tng S v c bia k. Dn ch Tin Du mun i hng khi phng th.
Ch thch: Nguyn Minh Khng hay Khng Minh Khng cha L Quc S, thn Tin Th huyn Th Xng, nay l ph L Quc S, qun Hon Kim, th H Ni. Li ngi son: Thin s Khng L khng c tr bnh vua L Thn Tng, v khi Vua mc bnh ha h lc hai mi mt tui, nhm nm 1136, cn Thin s Khng L tch vo nin hiu Hi Tng i Khnh th 10 tc l nm 1119. Th l Khng L tch trc khi vua L Thn Tng ha h mi by nm. Thin s Nguyn Minh Khng tch nm 1141 mi tht s l ngi tr bnh ha h cho vua L Thn Tng. Thin s Nguyn Minh Khng l h Nguyn, sanh ngy 14 thng 8 nm Bnh Thn (1076) ti lng Loi Tr, huyn Chn nh, tnh Nam nh. Thin s Khng L h Dng, khng bit nm sanh, qu Hi Thanh. Thin s Minh Khng sau v qu to ngi cha Din Phc . Thin s Khng L to cha Nghim Quang sau i tn l Thn Quang. C hai h khc, tn khc, x s khc, tui tc khc v ch tr tr khc m ni l mt ngi l khng hp l.

---o0o---

Thin s KHNH H
(1066 - 1142)
(i th 14, dng T-ni-a-lu-chi) S h Nguyn, qu C Giao, Long Bin, vn ht ging tnh hnh. Thu nh, S khng n tht c. Ln ln theo th hc vi Thin s Bn Tch cha Chc Thnh. Mt hm, trn ng n nh n vit th trai, S hi: - Th no l chnh ca T s? Ngay lc nghe ting trng ln ng trong nh dn, Bn Tch ni: - Li ni y u khng phi ng ct ging thn? - Ha thng ch chuyn ni a. - Ta khng tng c my may ni a. S khng hi, bn t thy m i. n cha Vn Tu, S ra mt Thin s Bin Ti. Bin Ti hi: - Ngi t u n? S tha: - Con t Bn Tch n. - Thy y cng l thin tri thc mt phng, tng ni vi ngi cu g? - Con th thy nhiu nm, ch mt cu hi m chng khng cho, nn con b i. - Ngi tng hi cu g? S lin thut li cu hi trc. Bin Ti bo: - i! Tch s v ngi ni tt ri, ch hy bng Bn s khng tt. S dng li suy ngh, Bin Ti bo: - u khng nghe ni khi t khp cnh y , chng ng hng tri xa. S bng nhin n ng, lin tr v yt kin Bn Tch. Bn Tch thy S tr v bn hi: - Ngi n u m v mau th? S sp xung ly tha: - Con mang ti hy bng Ha thng nn tr v xin sm hi. - Tng ti, tnh n khng, ngi lm sao sm hi? - Phi nh th m sm hi. Bn Tch lin thi.

* * * S cng hai Thin gi Tnh Nhn, Tnh Nh ng hu thy. Bn Tch bo: - Cc nhn gi trong tng mn ca ta, hc hi lu. Cc ng hy trnh kin gii ca mnh, ta xem xt ch tin o ca cc ng th no? Tnh Nhn, Tnh Nh toan m ming p, S bn ni to: - Mt khi mt b bnh, hoa m ri lon gia h khng. Bn Tch khen: - X-l Khnh H! Sao dng thuyn li p b gu mc nc? - Dng thuyn lm g? - K lanh li, ch c m hoc, ngi ch gii ni n vic bn ny, nu vic bn kia vn cn cha mng thy. - Tuy nhin ch l y. - Ri khi u so trm trng bung tay i, ngi ni lm sao? S nm hai tay, tha: - Chng lim! Chng lim! - Tha ngi mt gy. Do y, danh ting S n khp tng lm. * * * Khong nin hiu Thin Chng Bo T (1133-1138), vua L Thn Tng mi S vo kinh. S ng i xng hp ch, Vua bi phong chc Tng lc, li thng chc Tng thng. Mt hm, t Php Dung hi: - Liu t sc khng, sc l phm hay l Thnh? S ng thinh p bi k: Ung cng thi hi sc cng khng, Hc o g hn phng T tng. Ngoi tri tm tm tht kh thy, Th gian trng qu u thnh tng. u lng trm c cn khn thy, Ht ci bao gm nht nguyt trong. i dng hin tin tay nm vng, Ai phn phm Thnh vi ty ng. (Lao sanh hu vn sc kim khng, Hc o v nh phng T tng.

Thin ngoi mch tm nan nh th, Nhn gian thc qu khi thnh tng. Cn khn tn th mao u thng, Nht nguyt bao hm gii t trung. i dng hin tin quyn ti th, Thy tri phm Thnh d ty ng?) * * * Nin hiu i nh nm th ba (1142) nhm nm Nhm Tut, ngy 27 thng ging, S th hin c cht bnh ri tch, th by mi su tui. S c sng tc Ng o Ca Thi Tp, c lu hnh i. Theo S k ghi S tch vo nm Thin Chng Bo T th ba (1135).

---o0o---

Thin s GII KHNG


(i th 15, dng T-ni-a-lu-chi) S tc danh l Nguyn Tun, con mt lng gia trong qun Mn u. Thu nh, S mn Pht php, theo Thin s Qung Phc cha Nguyn Ha trn ni Chn Ma xut gia v th gii C tc. Theo thy tu hc my nm, S nhn c ch. Sau, S n Lch Sn dng mt am nh, chuyn tu Thin nh khong nm, su nm. Ri am, S chng gy xung ni, ty phng ha o. Trn ng ngang qua vng Nam Sch, S li vo trong hang Thnh Cha cm tc su nm, tu hnh u-. Vua L Thn Tng (1128-1138) nhiu ln vi v kinh, S t chi mi, sau bt c d mi nhn li. V n kinh, Vua sc S cha Gia Lm gio ha. V gi, S tr v qu tr tr cha lng Thp Bt qun Mn u. Chnh S trng tu li c chn mi lm ngi cha. Mt hm khng bnh S ni k dy chng: Ta c mt vic k c, Chng xanh vng en trng. C ngi ti gia, xut gia, Thch sanh, chn t l gic. Chng r sanh t khc ng, Sanh t ch l c mt. Nu cho sanh t khc ng, La c Thch-ca, Di-lc. V bit sanh t, sanh t, Mi hiu lo tng ch nu, Mn nhn, hu hc, cc ngi, Ch nhn khun mu php tc. (Ng hu nht s k c, Phi thanh hunh xch bch hc. Thin h ti gia xut gia, Thn sanh t vi tc. Bt tri sanh t d l, Sanh t ch th tht c. Nhc ngn sanh t d , Trm khc Thch-ca Di-lc. Nhc tri sanh t, sanh t, Phng hi lo tng x nc. Nh ng hu hc mn nhn, Mc nhn bn tinh qu tc.) Ni k xong, S ci mt ting ln, ri chp tay vin tch. Mn nhn v t l Chu mc L Kim sai cc trng inh lo vic ha tng, thu x-li xy thp th, ng thi p tng S cng dng.

---o0o---

Thin s PHP DUNG


(? - 1174)
(i th 15, dng T-ni-a-lu-chi) S h L qu Bi L, l dng di Chu mc i chu L Lng di thi ng. Tri mi lm i lm Chu mc, gia tc vinh hin. Cha l Huyn Nghi hiu Tng Phn. S hnh thi p , ging ni trong thanh, i vi kinh vn ngc k khng u chng tn tng. Thu b, S theo Tng thng Khnh H xut gia. Khnh H thy S khen l k c, bn em php n trao cho. T , S mc ngao du sn thy, ty duyn ha o. K, S dng cha Khai Gic trn ngn Thu Phong. Hng ngy mn tm n tham vn y tht. Sau, S v ni Ma-ni ph Thanh Ha, dng ngi cha Hng Nghim ri tr tr. Nin hiu Thin Cm Ch Bo th nht (1174) nhm nm Gip Ng, ngy mng 5 thng 2, S khng bnh m tch. Mn nhn l o Lm... lm l ha tng, xy thp th S ti bn sn.

---o0o---

Thin s KHNG L
(? - 1119)
(i th 9, dng V Ngn Thng) S h Dng, khng r tn tht l g, qu lng Hi Thanh. ng cha chuyn ngh chi li, n i S mi b ngh y i tu o Pht. Khong nin hiu Chng Thnh Gia Khnh (1059-1065), S theo Thin s Li H Trch xut gia, cng lm bn vi Thin s Gic Hi v T o Hnh. Phong cch S thot tc, n mc th no xong thi, khng vng mc vt cht thng tnh, ch tinh chuyn Thin nh, tri bao nm tu tp, n cy mc c, qun c thn mnh. Sau khi c o, S c th bay trn khng, hoc i trn mt nc, cp thy phi ci u, rng gp cng np phc. Nhng php thut thn b ca S khng o lng c. n ngy 3 thng 6 nm Hi Tng i Khnh th mi (1119) i L Nhn Tng, S vin tch. Mn lm l ha tng, thu x-li, xy thp th trc cha Nghim Quang(1) l ni S tr tr. Tc phm ca S c bi k Ngn Hoi v bi th Ng Nhn. K Ngn Hoi Trch c long x a kh c, D tnh chung nht lc v d. Hu thi trc thng c phong nh, Trng khiu nht thanh hn thi h. Dch: La ni rng rn t a ngi, C bui tnh qu nhng mng vui. C lc thng ln u ni thm, Mt hi so ming, lnh bu tri.
(Ng Tt T)

Th Ng Nhn Vn l thanh giang vn l thin, Nht thn tang gi nht thn yn. Ng ng thy trc v nhn hon, Qu ng tnh lai tuyt mn thuyn. Dch:

( (1)

Thin s Khng L cha Nghim Quang: Cha Nghim Quang i tn l Thn Quang (1167), nguyn hu ngn sng Hng b hy hoi v bo lt. Nm 1630 dn s ti dng li cha t ngn sng Hng, nay thuc x V Ngha, huyn V Th, tnh Thi Bnh, thng gi l cha Keo di.

Mun dm sng di, mun dm tri, Mt lng du gi, mt lng hi. ng chi m ng, khng ngi gi, Tnh gic qu tra tuyt y thuyn.

---o0o---

Thin s O HU
(? - 1172)
(i th 9, dng V Ngn Thng) S h u, qu Chn H lng Nh Nguyt, tng mo oan trang, ting ni rt trong tro. Nm hai mi lm tui, S theo Ng Php Hoa (Thng Bin) cha Ph Ninh xut gia. y S thm hi v huyn mn v thm c n ch uyn o. Sau, S tm n cha Quang Minh ni Thin Phc trong huyn Tin Du dng tr. S khp mnh trong gii lut, chuyn tu Thin nh, sut ngy m khng nm, ngt su nm trng, cm n loi kh vn trong ni hp li nghe php. Do , ting S vang dy n kinh s. Nin hiu i nh th hai mi (1159), Hong c Thy Minh c bnh, Vua sai s thnh S vo xem bnh. Khi S xung ni kh vn u ku la bi thm, nh quyn luyn trong s chia ly. Khi vo cung, S va n ca ngoi th bnh Hong c c lnh. Vua L Anh Tng rt vui mng, mi S li cha Bo Thin trong khong mi ngy. Cc cng khanh v bn o khp ni nghe danh S tm n thm ving ng o khng k xit. Nhn , S khai ng gio ha, khng tr v ni li. n nin hiu Chnh Long Bo ng th mi (1172) ngy mng mt thng tm, S c cht bnh, than rng: Lon ly lan rng, i ch, t m n. Li ni k: t nc la gi thc, Nguyn lai thy u khng. Nh my li tan hp, Pht nht chiu khng cng. Sc thn cng diu th, Chng hp chng chia la. Nu ngi cn phn bit, Trong l mt cnh hoa. (a thy ha phong thc, Nguyn lai nht thit khng. Nh vn hon t tn, Pht nht chiu v cng. Sc thn d diu th, Bt hip bt phn ly. Nhc nhn yu chn bit, L trung hoa nht chi.) n canh ba, S im lng m ha. Mn nhn a linh cu S v c qun lm l ha tng, xy thp th ti cha Bo Khm, ni Tin Du, li a mt phn x-li v an tr.

---o0o---

Thin s BO GIM
(? - 1173)
(i th 9, dng V Ngn Thng) S h Kiu tn Ph, qu lng Trung Thy. Tnh tnh trung thc, gin d v im m. Thu nh hc Nho, thng hiu Thi, Th, L, Dch, ch vit rt p. S lm quan n chc Cung hu X nhn i L Anh Tng. Nm ba mi tui, S b quan n cha Bo Phc qun M Lng th gio xut gia vi Thin s a Vn. Tng kinh trong cha ny, chnh tay S chp li. n khi Thin s a Vn tch, S k tip tr tr cha ny. i sng ca S rt l m bc, sut nm ch mc o gai th s, trong mnh khng dnh mt si t. Cng vic tu tr th khng bao gi tr ni. S thng bo mn : - Mun tin n tng tha ca Pht l phi sing nng, song thnh Pht chnh gic phi nh tr tu. V nh nhm bn ci ch ngoi trm bc, mi tn n c l nh sc mnh, song trng c ch khng phi do sc. n ngy 7 thng 5 nin hiu Chnh Long Bo ng th mi mt (1173), sp vin tch, S ni k: c thnh chnh gic t nh tu, y ch nhc nhn, tr tu u. Nhn c ma-ni l huyn diu, V th trn khng hin vng hng. Ngi tr khc no trng ri khng, Chiu soi khp ci sng khn ngn. Nu ngi cn bit, nn phn bit, Khi m man mc ph non chiu. (c thnh chnh gic hn bng tu, Ch v lao lung, tr tu u. Nhn c ma-ni huyn diu l, Ch nh thin thng hin kim . Tr gi du nh nguyt chiu thin, Quang hm trn st chiu v bin. Nhc nhn yu thc tu phn bit, Lnh thng ph s ta m yn.) S li dy: - Tm Nh Lai u khng th c, ch nn gi l V lng tr. Cho nn bit, tm Nh Lai nh h khng, l ch nng ca tt c, tr tu ca Nh Lai cng nh th. Ni xong S tch, mn tr-t thu x-li xy thp th.

---o0o---

Thin s BN TNH
(1100 - 1176)
(i th 9, dng V Ngn Thng) S h Kiu qu Ph Din, Vnh Khng. Thu nh rt hiu hc, thu tt c l sanh t ca o Pht, thng sut thuyt nhn ngha ca o Nho. S xut gia theo hc vi Thin s Mn Gic cha Gio Nguyn, t c thm ch Thin tng. Nm i nh th hai (1141), S ln ni Ch Linh, tu ti am Bnh Dng. Quan hu bt Ngy Quc Bo mn phc c hnh ca S, knh th lm thy. Sau S nhn li thnh ca Thnh Dng Cng, n tr tr cha Kin An. S thng pht i nguyn: - Nguyn con i i chng lm tng ch ca Pht, hnh t gic gic tha khng bao gi gin cch, dng phng tin dn dt mi ngi ng vo mt o. Nin hiu Trinh Ph nm u (1176), thng ging, S khng bnh gi chng n dy: Mt o mt o, Mo vy ui, Nhy b chp chut, Li ha thnh qu. Nu cn rnh r, Vng sanh sng L. (Nht qu nht qu Thch miu diu v Trch thn trc th Hon ha vi qu Nhc yu phn minh Kim sanh L thy.) V k: Thn huyn vn t khng tch sanh, Dng t trong gng hin bng hnh. Bng hnh gic r khng tt c, Thn huyn chp mt chng tng chn. (Huyn thn bn t khng tch sanh, Du nh cnh trung xut hnh tng. Hnh tng gic liu nht thit khng, Huyn thn tu du chng tht tng.) Ni k xong, S th tch, th by mi by tui.

---o0o---

Thin s TR
(i th 16, dng T-ni-a-lu-chi) S h L tn Thc, dng di Ng man vng triu L i Hnh qu Phong Chu. ng ni tn Thun Tng lm quan triu L, chc Trung th i liu ban, kt duyn vi Cng cha Kim Thnh. ng thn sanh S tn c lm quan chc Minh t. Ngi anh tn Kim b chc Tam nguyn tun kim v Chu mc. Thu nh, S vn theo nghip trng c, thi Tin s, sung chc Cung hu Th gia. Nm hai mi by tui, S theo ng anh n Php tch ca Thin s Gii Khng, nghe ging kinh Kim Cang n cu: Tt c php hu vi, Nh mng huyn bt bng, Nh sng cng nh in, Phi qun st nh th. (Nht thit hu vi php, Nh mng huyn bo nh, Nh l dic nh in, ng tc nh th qun.) Bng nhin S cm ng, bn ngh: Nm li ca c Nh Lai chng phi lung di. Bi tt c php trong th gian u h huyn khng tht ch c o mi l chn tht. Ta cn cu ci g? Nh Nho th truyn b o vua ti cha con; Pht php th dy r cng c ca Thanh vn, B-tt. Hai li dy tuy c khc, tu trung ch v mt mi m thi. Nhng mun vt khi kh ln sanh t, dt chp c khng, ngoi Pht gio khng th c vy. Ngh xong S xin co tc xut gia. * * * Sau khi c tm n, S thng vo ni T Sn tm tr di gc cy, ngy m thin nh chuyn tu kh hnh, th trn su nm. Mt hm S ang ngi thy con cp ui con nai chy n. S d bo chng: Tt c chng sanh u yu tic tnh mng, cc ngi ch nn hi nhau. Cp nghe li S ci u st t nhn qui y ri i. Mn su nm, S xung chn ni ct am tn Ph Mn, thu nhn chng gio ha. Tn th bn phng dng l cng dng cht y c am. Quanh ni c bn man r t tp nhau lm trm cp. Mi khi S i ra ngoi, thng c cp ln nm dui chn trc ca am. K trm thy th chng dm xm phm, chng li cu xin S ch dy o l. Nhng ngi c S dy d tr v con ng lng thin rt nhiu.

Triu L hai vua Anh Tng v Cao Tng nhiu ln vi S v kinh, m S u t chi. Quan Ph quc Thi y T Hin Thnh v Thi bo Ng Ha Ngha u xin lm t S, m sut mi nm cha tng bit mt thy. Bng mt hm, thy tr gp nhau rt hoan h. Va hi thm xong, S bn ni k dn d: mang ging Pht dng trong lng, Nghe ni li mu thch mong. Vt ngoi ngn dm nim tham mun, L nhim cng ngy cng bao dong. (K hoi xut t dng hung trung, Vn thuyt vi ngn duyt tng. Tham dc trut tr thin l ngoi, Hi di chi l nht bao dung.) Li ni: m bc t gi Ch c l v. Hoc ni li lnh Tha thit mt cu: Lng khng b ng, dt bi m, Ngy m ln xung, Khng hnh kh tr, Nh bng nh vang, Khng vt kh n. (m nhin t th Duy c th v. Hoc vn thin ngn Quyn quyn nht c Tm v b ng K tuyt hn mai, Nht d trc ging, V hnh kh tr. Nh nh nh hng V tch kh th.) Ni xong, S chp tay ngi ngay thng vui v th tch. Cc cng khanh v t go khc thm thit, ting vang c ni.

---o0o---

Thin s CHN KHNG


(1045 - 1100)
(i th 16, dng T-ni-a-lu-chi) S h Vng tc danh Hi Thim, qu lng Ph ng huyn Tin Du, con nh sang trng. Lc m mang thai S, cha mng thy v Tng trao cho cy tch trng. Sau , sanh ra S. Thu nh, S thch ring mt mnh, sing nng c sch, chng mng nhng vic vt vnh. Nm mi lm tui, S bc thng sch s. n hai mi tui, S xut gia, ri do khp tng lm tm ni kh hp. S n php hi cha Tnh L ni ng Cu nghe ging kinh Php Hoa, hot nhin tnh ng. C duyn kh hp y, khc no con ra m gp bng cy. S y nhp tht su nm, s tham vn cng ngy cng su. Nhn , c truyn tm n. Sau, S n ni T Sn dng tr. T ly gii lut gi mnh, trn hai mi nm khng h xung ni. Danh ting vang dy xa gn. Vua L Nhn Tng nghe danh, xung chiu mi vo i ni ging kinh Php Hoa. Thnh gi nghe ging ai ny u knh phc. By gi, Thi y L Thng Kit, Thch s Lng Chu, Tng quc Thn Cng rt knh trng S thng x ti vt cng dng. Nhng phn cng dng S u dng vo vic sa cha xy thp, c hng chung li i. V sau, S tr tr cha Chc Thnh trn ni Ph Li, c v Tng n hi: - Th no l diu o? S p: - Sau khi gic ri mi bit. - Gio ch t trc hc nhn cha r, li dy hm nay lm sao hi c? - Nu n tin gia trong ng su, Hon an hon ct c mang v. - Th no l hon an? - Nhiu kip ti tm khng hiu thu, Hm nay cht ng c khai minh. - Th no l khai minh? - Khai minh chiu khp ci Ta-b, Tt c chng sanh chung mt nh. Tng li tha: - Tuy nhin khng bin r. - Chn chn u gp y.

- Ci g l y? S p: - Kip ha chy tan my may sch, Ni xanh nh c, my trng bay. Tng hi: - Khi sc thn bi hoi th th no? - Xun n, xun i ng xun ht, Hoa n, hoa tn ch l xun. Tng suy ngh, S qut rng: - t bng sau binh la, Thc vt u ngt thm. (Bnh nguyn kinh ha hu, Thc vt cc th phng.) Tng l bi. * * * Vn nin, S tr v qun nh, trng tu li ngi cha Bo Cm. Cng vic va xong, ngy mng 1 thng 11 nin hiu Hi Phong th chn (1100), S bo tin sp tch ni k: Diu bn thnh thang r t by, Gi ha thi dy khp Ta-b. Ngi ngi nhn c v vi lc, Nu c v vi mi l nh. (Diu bn h v minh t khoa, Ha phong xuy khi bin Ta-b. Nhn nhn tn thc v vi lc, Nhc c v vi thy th gia.) n na m, S li bo: o ca ta thnh, ta gio ha xong, vy ta ty ra i. Bn ngi kit-gi m tch, th nm mi lm tui, c ba mi su tui h. Hong thi hu, Cng cha Thin Thnh, Ni s Diu Nhn v ng o t lm l cng dng trai tng hai ngy. i s Ngha Hi cha i Minh, c Vua ban t y. Sa-mn Php Thnh, ton th chng lo l an tng S, xy thp bn ngoi trai ng. * Hc s Nguyn Vn C vng chiu son li minh ghi trn thp. Cng b Thng th on Vn Khm lm th truy iu S: Trong triu, ngoi ni knh gia phong, Chng gy ng my quyn bng rng. Ca t cht hong rng ct ,

Rng o bi ngi ci thng long. C bic quanh m thm thp mi, Non xanh nc thm gi thn trong. Vng v ca thin ai n g, Vng vng chung chiu nt ci lng. (Hnh cao triu d chn thanh phong, Tch tr nh vn m tp long. Nhn v ht kinh bng hu ng, o lm trng thn yn trinh tng. Phn oanh bch tho thim tn thp, Thy trm thanh sn nhn t dung. Tch tch thin quan thy cnh khu, Kinh qua su thnh m thin chung.)

---o0o---

Thin s O LM
(? - 1203)
(i th 16, dng T-ni-a-lu-chi) S h Tng qu Cu Cao (?), Chu Din. Lc nh S m Khng tng, ch cao c nt hnh thun khit. S theo hc vi Thin s Php Dung cha Hng Nghim, chng bao lu c thy truyn tm n. V sau, S tr tr cha Long Vn lng Siu Loi, Long Phc, ty duyn ni tip ngn uc chnh php khin c rng r. Khi tip xc vi mi ngi ty ch kh hp, S lm li ch cho h chng t. n nin hiu Thin Gia Bo Hu th hai (1203) nhm nm Qu Hi, khong thng nm, S ngi kit-gi vin tch.

---o0o---

Ni s DIU NHN
(1041 - 1113)
(i th 17, dng T-ni-a-lu-chi) B tn Ngc Kiu l trng n ca Phng Cn Vng. Thu nh b thin t thun hu, ngn hnh oan trang, c vua L Thnh Tng nui trong cung. Ln ln Vua g cho ngi h L, lm quan Chu mc Chn ng. Chng mt, b t th th tit khng chu ti gi. Mt hm b than: - Ta xem tt c php trong th gian nh gic mng, huyn o, hung l cc th ph vinh m ng trng cy sao? Th ri b em tt c t trang ra b th, co tc xut gia, n Thin s Chn Khng lng Ph ng xin th gii B-tt, v hc hi tm yu. Thin s Chn Khng cho b php danh Diu Nhn v dy tr tr Ni vin Hng Hi lng Ph ng, Tin Du(1) . Hng ngy, b gn gi gii lut v hnh thin c chnh nh, l bc mu mc trong Ni chng thi y. C ngi n cu hc, b thng dy h tu tp i tha, dy rng: - Ch tnh mnh tr v ngun, n tim lin ty m vo. Thng ngy, b ch thch ngi lng l, c bnh k thanh sc, ngn ng. C hc gi hi: - Tt c chng sanh bnh nn ta bnh, ti sao li k sc thanh? B nng theo kinh p: Nu dng sc thy ta, Dng m thanh cu ta, Ngi y hnh o t, Khng th thy Nh Lai. (Nhc d sc kin ng D m thanh cu ng Th nhn hnh t o Bt nng kin Nh Lai.) - Ti sao ngi yn? - Xa nay khng i. - Th no chng ni? - o vn khng li.
(1)

Ni s Diu Nhn Hng Hi Ni vin: cng gi l cha Linh ng hin nay nm bn cnh cha Kin S, x Ph ng, huyn Gia Lm, tnh Bc Ninh.

Nm Hi Tng i Khnh th t (1113), ngy mng 1 thng 6, b c bnh, ni k dy chng: Sanh gi bnh cht, Xa nay l thng. Mun cu thot ra, M tri thm rng. M tm Pht, Lm cu thin. Pht, Thin chng cu, Ung ming khng li. (Sanh lo bnh t T c thng nhin Dc cu xut ly Gii phc thim trin. M chi cu Pht Hoc chi cu thin Thin, Pht bt cu Ung khu v ngn.) Ni k xong, b co tc, tm ra thn th, ngi kit-gi vin tch, th by mi hai tui.

---o0o---

Thin s VIN HC
(1073 - 1136)
(i th 17, dng T-ni-a-lu-chi) S h Hong, qu lng Nh Nguyt, tu cha i An Quc, huyn T Giang. Thu nh, S c ht cc loi sch ngoi i, n nm hai mi tui mi nghin tm ni in. Nhn nghe mt cu ni ca Thin s Chn Khng m tm S c m sng. T , thin hc cng cao, lut nghi cng hon b. Sut nm, S ch khoc mt o np, hai ma lnh nng cng th thi. Bnh bt, tch trng chng ri thn, S ty phng gio ha. Cho n vic sa cu, p ng... chng vic no S khng ng ra lm trc, ri mi khuyn bo ngi. V sau, S trng tu ngi cha Quc Thanh lng Ph Cm v c mt qu chung. S c lm bi k ha duyn: Su thc ti tm kh m di, V minh che y mi m say. Sm ti nghe chung lng tnh gic, Thn li dt sch, c thn thng. (Lc thc thng hn chung d kh, V minh b ph cu m dung. Tr d vn chung khai gic ng, Ln thn tnh st(1) c thn thng.) Nm Thin Chng Bo T th t (1136) nhm nm Bnh Thn ngy 14 thng 6, S th tch, th su mi bn tui. Mn l Ng Thng Thin, Lu Vng Nhn, L Php Hoa, Chu Diu Dng... thu di th S xy thp th.

(1)

y ch st, bn khc ch khc.

---o0o---

Thin s TNH THIN


(1121 - 1193)
(i th 17, dng T-ni-a-lu-chi) S h Ph tn Hon, qu lng C Giao, qun Long Bin. Lc u, S cng bn ng hc l Tnh Khng th Thin s o Lm cha Long Vn lm thy. Ngy ngy S thit tha v o, nn thm nhp c huyn yu. o Lm bit S l php kh, ban cho php hiu l Tnh Thin v n chng rng: Tnh l tr tnh trn mu Thin l tm thin lng l. o Lm qua i, S mi do khp cc thin hi, tm bn o v hc hi thm. o duyn thun thc, S v qu nh trng tu ngi cha Long Hoa ri tr tr ti y. Hng ngy ngoi gi tu tp thin lut, mi hot ng S u nhm vo tm nim li tha. Nm Thin T Gia Thy th tm (1193) nhm nm Qu Su, ngy 12 thng 8, S tch, th by mi ba tui. Mn l Php K son vn bia cha ghi rng: S sanh ng thi, h L tr i, Su u qun, t hong no b. Ch ung tr, l ch thp phng th ch dn v, Khi chng tch, bn b hc qui t. Thn thng kh lng, huyn dng khn xt. T chng n trng Pht gic th u th nu cao thng nghip. Thc l vng trng bu trong bu tri, l hoa php ca linh hn xm lng... (S sanh ng L nht xut tr minh thi. Lc ninh vong, t hong vt x. Hng bi ph x, thp phng tn ch ba ty. Tch trng chn thi, t b hc v tp. Thn thng c trc, huyn dng nan lng. T phi ph Pht gic trng, an nng du dng thng nghip. Chn s v: Thch thin bo nguyt, php uyn hn thn...)

---o0o---

Quc s VIN THNG


(1080 - 1151)
(i th 18, dng T-ni-a-lu-chi) S tc danh Nguyn Nguyn c, qu lng C Hin sau di v phng Thi Bch, kinh Thng Long, lp nghip lun ti y. Th tc lm Tng quan, cha tn Hu Dc lm quan di triu L n chc T hu nhai Tng lc, o hiu l Bo Gic thin s. S t cht thng minh, hc hiu n ch tinh diu, xut gia lc cn nh. Th hc vi Thin s Vin Hc cha An Quc, huyn C Hin, S c thy truyn tm n. Nm th su nin hiu Hi Phong (1097), S u Th khoa k thi Tam gio, sung chc i vn. n nm th tm nin hiu Long Ph Nguyn Ha (1108), S li ng u k tuyn khoa hong ti b khuyt Tng o. Nh vua qu qu knh mun em chnh s giao ph cho S, S c t chi chng dm nhn. Vua bn tin chc Ni cung Phng truyn ging php s. By gi, S ty c ging gii gio l, khin ngi gic ng, ph ngu gii hoc khng cn d tha. Nhng ngi th gio ni S u ni ting sau ny. Nm th ba nin hiu Hi Tng i Khnh (1112), sau khi trng hng ngi cha Din Th, Vua sc S lm bi vn bia. Vua mn phc ti, phong S ln chc T nhai Tng lc. Nm th ba nin hiu Thin Thun (1130), vua L Thn Tng triu S vo cung hi vic tr lon, hng vong ca t nc. S p: - Thin h v nh mn dng, t vo ch yn th yn, t vo ch nguy th nguy, ch c vua thc hnh khc nhau thi. c hiu sanh ca vua nhun thm n nhn dn th nhn dn yu vua nh cha m, tn vua nh mt tri, mt trng, th tc t thin h vo ch yn vy. S li tip: - Vic tr lon cn cc quan, c lng ngi th tr an, mt lng ngi th lon lc. Ti tri xem cc vng i trc, cha tng chng do dng qun t m c hng thnh, v dng tiu nhn m b nguy vong. Xt l do nh th, khng phi ti ngay mt sm mt chiu, m nguyn do ca n pht t t lu lm vy. Tri t khng th lm nng lnh ngay, t phi dn dn t Xun sang Thu; nhn qun khng th lm tr lon ngay, t phi dn dn t thin c. Cc thnh vng i xa bit th, nn bt chc tri tu c sa mnh, bt chc t chm tu c an dn. Sa mnh l cn thn bn trong, run s nh gim i trn lp bng mng. Yu dn l knh cn cng chng, nm np nh cm roi nm cng nga. c nh th th u m chng hng; nu tri li th u m chng vong. L do hng vong t t nh th. Vua nghe qua rt hi lng, li thng S chc Hu nhai Tng thng, Tri gio mn Cng s. S nghim trang n gn dng Vua mt bi chm lm qui c, lc no cng chm ch cha tng thiu st.

Nm th nm nin hiu Thin Chng Bo T (1137), Vua sp bng, S c d vo hng C mnh tho t di chiu. Vua ph thc mi vic cho S. Nm th nht nin hiu Thiu Minh (1138), vua L Anh Tng ln ngi, Thi hu xt thy S c cng ln nn rt trng hu. Sau, S v lng C Hin tnh Nam nh lp ngi cha hiu Quc n tr tr n gi. Nhng thn gn y ly thu cung cp mi ph dng cho S. Nm th t nin hiu i nh (1143), nh vua vinh thng S chc T hu nhai Tng thng, Ni cung phng Tri gio mn Cng s, Truyn ging Tam tng Vn chng, ng ch H quc quc s v ban t y. Ngy 21 thng 4 nm Tn Mi, nin hiu i nh (1151), S hp chng t bit, khng bnh m tch, th by mi hai tui. Tc phm ca S: 1.- Ch Pht Tch Duyn S, ba mi quyn. 2.- Hng Chung Vn Bi K. 3.- Tng Gia Tp Lc, hn nm mi quyn. 4.- Vin Thng Tp, hn mt ngn bi th.

---o0o---

Thin s GIC HI
(Khong th k 11-12)
(i th 10, dng V Ngn Thng) S h Nguyn, qu lng Hi Thanh, thu nh lm ngh chi li, thng dng mt chic thuyn con lm nh, sng lnh nh trn khp sng h. Nm hai mi lm tui, S dt b th nghip xut gia lm Tng. Ban u, S cng Thin s Khng L ng th thy H Trch cha Din Phc, Hi Thanh. Sau, S li k tha dng php ca Khng L v tr tr lun cha ny. i vua L Nhn Tng (1072-1127), S cng Thng Huyn b triu vo hu. Bng u c hai con cc k ct ting ku cht tai. Vua bo Thng Huyn lm cho n ng ku. Thng Huyn thm nim thn ch, mt con ri xung. Thng Huyn ci nhn S, bo: li mt con cho Sa-mn. S ch mt nhn n, chc lt n cng ri xung. Nh vua kinh d, lm th tng: Gic Hi tm nh bin, Thng Huyn o li huyn. Thn thng gm bin ha, Mt Pht, mt thn tin. (Gic Hi tm nh hi, Thng Huyn o hu huyn. Thn thng kim bin ha, Nht Pht nht thn tin.) S ni ting khp thin h, tng tc u qu knh. Vua Nhn Tng mi khi ra chi hnh cung Hi Thanh u gh cha thm S. Mt hm Vua hi: - Php chn thn tc c th c nghe chng? S lin hin tm php thn bin: Thn vt ln h khng cch t vi trng, cht li tr xung... Vua v qun thn v tay khen ngi. T Vua ban cho S t do ra vo cung vua. n i vua L Thn Tng (1128-1138), nhiu ln triu vo cung, nhng S t chi vin c gi bnh chng n c. * C v Tng hi: - Pht v chng sanh ai khch ai ch? S dng bi k p: Gi chm u bc, Bo ng, tc gi bit.

Nu hi cnh gii Pht, Long mn b im trn. (A gic n u bch, Bo nh tc gi thc. Nhc vn Pht cnh gii, Long mn tao im ngch.) Lc sp tch, S gi chng ni k: Xun v hoa bm gp nhau y, Hoa bm phi cn hp lc ny. Hoa bm xa nay u l huyn, Gi tm bn cht bm hoa thy. (Xun lai hoa ip thin tri th, Hoa ip ng tu cng ng k. Hoa ip bn lai giai th huyn, Mc tu hoa ip hng tm tr.) m y c ngi sao ln ri xung gc ng Nam tht S, S ngi ngay thng an nhin th tch. Vua h chiu quyn ba mi h cng hng ha. Hai a con S cng c n thng lm quan.

---o0o---

Thin s TNH KHNG


(? - 1170)
(i th 10, dng V Ngn Thng) S h Ng qu Phc Xuyn. Ban u n vin Sng Phc trong bn chu xut gia v th gii C tc. Nm ba mi tui, S i hnh cc phng Nam n cha Khai Quc, ph Thin c dng li tr tr. Khong nm su nm chuyn tu hnh u-, ngy ch dng mt t u, mt t m, ngi hoi khng ng. Mi khi S nhp nh n nhiu ngy mi xut. n th bn phng em l vt cng dng cht cao nh ni. Nhng k gian n rnh m, S trng thy bo: T do ly i. B cng cha Nam Khng mun xut gia, sp son l vt nh xin xung tc. Triu nh hay c, xung chiu bt S vo triu. Vo n ca khuyt, thn sc S vn bnh thng, Vua thy th cng thm knh n, bi phong l bc danh Tng. Mt hm, c mt v Thin khch n cha S, hi thm s tu hnh, bit S cha t yu ch Thin tng, lin gii thiu S n tham vn Thin s o Hu ni Tin Du, S bn giao cha i thng n ni Tin Du. n ni S hi o Hu: - Ni ny c tng ch Thin tng chng? o Hu p: - Ni y tng ch chng phi khng, nhng X-l lm sao m nhn? S suy ngh tr li. o Hu nt: - Ngay trc mt lm qua ri! S lin lnh hi yu ch. S li y hu h thy ba nm. Sau, S v cha c thu nhn chng. Mt hm S hi chng ni k: Trn khng ming ngi che, Di khng t cm di. Hoc i o thng n, Hoc xch trng m i. Khong chuyn ng xc chm, T rng vy p mi. (Thng v phin nga gi, H v trc chy a. Hoc dch phc trc ngh, Hoc sch trng nhi ch. Chuyn ng xc x gian, T long dc thn nh.)

C v Tng n hi: - T trc ch thng l ni ci g? S p: - Ngy ngy i gt la, gi gi kho lm khng. (Nht nht kh hoch ha, Th th khng thng lm.) - Con chng hi. - Nht nguyt hng sng, my ni ph che. (Nht nguyt trng minh, ph vn ci m.) S ni k: Ngi tr khng ng o, Ng o tc k ngu. Khch nm thng dui chn, No bit ngy v chn. (Tr nhn v ng o, Ng o tc ngu nhn. Thn cc cao nga khch, H thc ngy kim chn.) * * * Tng hi: - Th no l Pht? S p: - Nht nguyt sng tri trm c ci, Ai bit my m ri ni sng. (Nht nguyt l thin hm c st, Thy tri vn v lc sn h.) - Th no hi c? - Mc ng ch thch nm lng tru, K s thng khoe c anh hng. (Mc ng ch qun nga ngu bi, Th hu anh hng kha c y.) - T v kinh l ng l khc? - Mun dm nh thuyn u n triu vua. - Ha thng c vic k c, ti sao khng ni cho con? - Ngi thi la, ta ht go, ngi kht thc, ta gi bt, ai m c ph ngi? Tng nghe xong lin khai ng.

Nm th tm nin hiu Chnh Long Bo ng (1170) i L Anh Tng, sp tch S t gi chng dn: - Cc ngi kho t gn gi nh lc ta cn, ch nhim th gian sanh ra quyn luyn. n na m, S ngi kit-gi m tch, th hn tm mi tui.

---o0o---

Thin s I X
(1120 - 1180)
(i th 10, dng V Ngn Thng) S h Ha, qu phng ng Tc (nay thuc huyn Hong Long, H ng). Xut gia t thu b, theo hc vi Thin s o Hu, nhn c cht t yu ch thin hc, S thng tr tng kinh Hoa Nghim v thn ch ca ngi Ph Hin lm vic thng nht. C lc, S xa tc b n, ch khng nht nh. Cc vng cng u qu knh, Kin Ninh Vng v Cng cha Thin Cc cng rt knh trng. S thng Tuyn Minh H Nham lp cha gio ha, hc gi cc ni n hc rt ng. C v Tng nc Tng hiu Nham ng, nghe ting S cm m t ngn tay cng dng. C ngi nghi S dng yu thut, nn trong khong nin hiu Thin Cm Ch Bo (1174-1175) Thi y Anh V ra lnh bt S vo giam, hnh pht nng n m S khng c v s hi. Sau , c lnh th S. Vua L Anh Tng triu S vo hi: - Trm b phin mun, S c thut g tr chng? S p: - Php Mi hai nhn duyn l cn bn tip ni s sng cht, cn ly tr, n tht l phng thuc hay vy. Vua hi: - ch n th no? S p: - V minh l nhn duyn ca Hnh cho n lo bun kh no, mun cu qu Bchchi Pht nn ni Mi hai nhn duyn. em tr trong thn ny th khng cn phin no. Vua hi: - Th th, trm phi tnh tm tu tp? S p: - Khi gi c nghip thc yn tnh, tc l lng trong phin no, khng cn php no khc ng tu tp c. Xa kia vua Lng V thng em vn ny hi Thin s Bo Ch, Bo Ch cng p nh th. Hm nay trm v B h a ra iu tng t y. * * * n ngy 2 thng 5 nin hiu Trinh Ph th nm (1180), S gi t dn d ni k: Bn rn chung rng trc gi khng, Ni cao nm un u ch ng.

Chn tnh sng ngi khng chng ngi, Nit-bn sanh t mc che lng. (T x ng khip bn lai khng, Ng un sn cao dic bt tng. Chn tnh linh minh v qui ngi, Nit-bn sanh t nhm gi lung.) Li ni: Nga nhe rng cung, n m ngy thng ku. ng ci ngi ng qua, Trn nga khng ngi i. (Thch m x cung nanh, Thc miu nht nguyt minh. trung nhn cng qu, M thng nhn bt hnh.) Ni k xong, n canh nm S tch, th su mi mt tui.

---o0o---

Thin s TN HC
(? - 1190)
(i th 10, dng V Ngn Thng) S h T qu lng Chu Minh, ph Thin c. Gia nh chuyn ngh khc bn kinh. Thu nh S theo hc vi thy Thnh Gii, khng thch giao du. Nm ba mi hai tui, S n Thin s o Hu ni Tin Du th gio. y hu thy ba nm, S nhn c tng ch Thin tng mt cch su sc. Sau , S mt mnh chng gy du phng, n cha Qun nh ni Khng L huyn Thch Tht, Sn Ty dng li tr tr. S trc Pht t ngn tay cng dng v pht nguyn ln: - Con nhiu kip tri ln trong trn lao, nay nguyn dt hn khng cn to li. S chuyn tu Tam qun theo trong kinh Vin Gic, ngy ch n mt ba, n hnh dung tiu ty, tri nhiu nm nh th m chng thi ch. Do y, thm c Chnh nh tam qun. Cng khanh s th ngng m phong thi cao nh ca S ua nhau n hc hi rt ng. Mt hm S t bo: - C li t c nhim, c nhim t c li; c li c nhim, B-tt chng lm; khng li khng nhim, B-tt mi lm. n ngy 9 thng ging nm Thin T Gia Thy th nm (1190) i L Cao Tng, S co bnh ni k: Ni rng cp beo, Vn vn ln ln. Nu mun phn rnh, Con ku, m m. (Sn lm h bo, Honh vn ban bc. Nhc dc chn bit, T tht mu trc.) Ni k xong, S th tch.

---o0o---

Thin s TRNG NGUYN


(1110 - 1165)
(i th 10, dng V Ngn Thng) S h Phan, qu Trng Nguyn, Tin Du, dng di theo Pht. Khi mi xut gia th gio vi Thin s o Hu. Sau khi c o Hu n chng, S i thng vo ni T Sn n tch. y, hng ngy S mc o c, n tri d, lm bn cng sui, , kh, vn. Sut mi hai gi, S nhi nn thn tm lng l thnh mt mnh. Tri qua nm, su nm, ngi i khng ai xem thy c ch nh hng ca S. Vua L Anh Tng nghe ting i m, mun gp S m khng th c. Vua thm sai Phin thn h L l bn c ca S kho dn d v triu. H L d c S v n nh tr cha Hng St. S t hi hn, lin trn tr v ni xa. S bo : - Hng ngi thn kh tm ngui nh ta, khng phi nhng vt ph ngy th gian c th cm d c. Bi v ch, hnh ca ta cha thun nn b cc th by lng vy khn. Nghe ta ni k y: Kh vn bng con li ni xanh, T xa Hin Thnh khng mi manh. Xun v oanh ht trong vn uyn, Thu n cc ci mt dng hnh. (Vin hu bo t qui thanh chng, T c Thnh Hin mt kh lng. Xun lai oanh chuyn bch hoa thm, Thu ch cc khai mt m dng.) S thng bo mi ngi: - L thay! L thay! Ti sao cc chng sanh ny c tr tu Nh Lai, m ngu si m hoc chng thy chng bit. Ta thng em o l dy d, khin h la hn vng tng chp trc trong t thn, m thy tr tu rng ln Nh Lai ca mnh, c li ch an lc. n ngy 7 thng 6 nin hiu Chnh Long Bo ng th ba (1165), S c cht bnh, ni k dy chng: ch bng trn, Thng la bng trn, Tm ph lng tt, Cng vt khng thn. Th vn t nhin, Hin vt khng thin, Ti bng tri t, Vt c nhn lun. Dng nui mun vt, Cng vt lm xun,

ng ma gi st, nh trng ngi cy. (Ti quang ti trn, Thng ly quang trn, Tm ph trng trit, D vt v thn. Th t nhin, ng vt v ngn, Tng tng nh nghi, o thi nhn lun. nh c vn vt, D vt vi xun, Tc v thit n, c mc nhn.) Ni k xong, S vin tch, th nm mi su tui.

---o0o---

Thin s TNH LC
(1112 - 1175)
(i th 10, dng V Ngn Thng) S h Ng tn Trm, qu Ct Lng, V Bnh. Thu nh, S rt thng minh, ln ln cng gii v vn chng, ngh thut v ch vit. S gp Thin s o Hu thy tr tng ng nh cy kim ht ci. Tm dng ni cnh Pht, mc c n cy, phc tu song tu. Tri qua nhiu nm gi tm cng vng chc. Thin s o Hu bo: - Tm n ca ch Pht, ngi t c , chng phi t ni ngi m c. S tha: - nh Thy ch dy, con phi tr ni no? - Chng cn i xa, nn V Ninh l tt. S vng li thy thng ln ni ct mt am c tn Vng Tr, lng Cng Vit, V Ninh ri tr tr ni y. Trong mi hai gi, S l Pht sm hi, c nim Pht tammui. By gi ting ni ca S trong vt nh ting Phm thin. S thng ging kinh Vin Gic, ngha l ch no chng n, ch thn S ci chnh. Thi nhn bo trong ming S c cht th hong(1). n nin hiu Thin Cm Ch Bo th hai (1175), mt hm S co bnh nhm mn dy: - Cc ngi! Tt c cc ngi hc o ly tm sing nng cng dng Pht, khng g khc hn ch cu dt c cc nghip c. Tm ming nim tng, tin hiu nghe nhn, ch vng v yn lng, gn thin tri thc. Ni ra li ha nh, ni phi thi ng lc, trong tm khng khip nhc. Liu t ngha l, xa la ngu m, an tr ch bt ng. Qun tt c php v thng v ng, v tc v vi. Ni ni la phn bit, y l ngi hc o. Nay phn ha duyn ca ta xong. Li ni k: Trc tuy ni kit, sau gi hung, T i Thi T king chng tng. V thy rng ln lm Pht t, Cht trng chut hin lng v cng. (Tin tuy ngn kit, hu ngn hung, T th Thi T hy bt tng. Vi ng kin long vi Pht t, Ht tao th xut tch v cng.) Ni xong, S ngi ngay thng an nhin th tch, th su mi bn tui.
(1)

Th Hong l mt khong cht c mu vng . i xa dng tn nh ha nc lm mc bi nhng ch vit lm. Cu ny dng ch ngi c ti bin bc, l ni sai sa c ngay, nh trong ming c sn th hong.

---o0o---

Thin s TR BO
(? - 1190)
(i th 10, dng V Ngn Thng) S h Nguyn, qu Din, Vnh Khng, l cu rut T Hin Thnh, mt i cng thn i L Anh Tng. S xut gia vo tu cha Thanh Tc trn ni Du H lng Ct Li, t Thng Lc. Thng ngy mc o v n cm hm, c mi nm khng i chic o, n ba ngy chng thi la nu cm, tay chn chai cp, thn th kh khan. Thy c ngi n th khoanh tay ng np mt bn, gp bc Sa-mn th qu gi l bi. S chuyn tu nh vy n su nm mi xung ni. Xung ni, S chuyn to phc no sa ng, bc cu, ct cha, xy thp, ty duyn khuyn khch ngi, khng v li dng. Cht gp mt v Tng hi: - Sanh t u li, t i v u? S lin suy ngh. V Tng y bo: - Trong lc ng suy ngh, my trng bay ngn dm. S khng p c. V Tng y qut: - Cha tt m khng c Pht. Ni ri bn b i. S t than rng: - Ta tuy c tm xut gia, nhng cha c yu ch ca ngi xut gia, v nh k o ging, d o n chn, mi thc m cha c nc, vn phi b i. Hung l, tu thn m chng ng o th c ch g? T y, S do khp bn phng tham tm bc thin tri thc. Nghe Thin s o Hu gio ha Tin Du, S lin n . S hi o Hu: - Sanh t u li, t i v u? o Hu bo: - Sanh khng t u li, t chng i v u. S tha: - Th y, u chng ri vo ch khng sao? o Hu bo: - Chn tnh diu vin, th t khng tch, vn dng t ti, chng ng vi sanh t. Th nn, sanh khng t u n, t chng i v u.

Ngay cu ni ny, S lin lnh ng, ni: - Chng nhn gi cun my tri ht, u thy tri trong mun dm thu. (Bt nhn phong quyn ph vn tn, Tranh kin thanh thin vn l thu.) o Hu hi: - Ngi thy ci g? S tha: - Bit nhau khp thin h, Tri m c my ngi. (Tng thc mn thin h, Tri m nng k nhn.) S bn t t tr v ni. T y, S ni ngang ni dc, nh chi nhng la. Mt hm, S thng ng, tng tc vy quanh, c ngi hi: - Th no l tri tc? S p: - Phm ngi xut gia v ti gia u phi bit tri tc. Nu ngi bit tri tc th ngoi chng ln ngi, trong khng tn mnh. Vt nh nht nh rau c, ngi khng cho, mnh chng nn ly. Hung l, nhng vt ln khc thuc ca ngi, khi tng l vt ca ngi, trn khng do y m sanh tm trm cp. Cho n, th thip ca ngi, khi tng l th thip ngi, cng khng do y m sanh tm dm. Cc ngi nghe ta ni k: Ca dng B-tt bit va , i ngi thng xt chng ln tham. Vt mn khng cho ta chng ly, Chng qun ca ngi c ngc lnh. B-tt v nh cn bit , Ti sao v ngi li khi tham? Th thip ca ngi ngi bo h, u n lng mnh khi vy t. (B-tt t ti tri ch tc, tha t bi bt dm dc. Tho dip bt d ng bt th, Bt tng tha vt c nh ngc. B-tt t th phng tri tc, Nh h tha th khi tham dc? tha th, thip, tha s h, An nhn t tm khi tm khc.)

n ngy 14 thng 4 nm th nm nin hiu Thin T Gia Thy (1190) i L Cao Tng , S co bnh v th tch. t lm l ha tng, thu linh ct, xy thp th ti sn mn.
(1)

(1)

Thin Uyn Tp Anh ghi L triu Anh Tng hong Thin T Gia Thy ng nin l nhm. Theo i Vit S K Ton Th, nin hiu ny thuc triu Cao Tng.

---o0o---

Thin s NGUYN HC
(? - 1174)
(i th 10, dng V Ngn Thng) S h Nguyn, qu lng Ph Cm. Thu nh, S th php vi Thin s Vin Tr cha Mt Nghim, lnh hi yu ch. Ban u, S n trn ni V Linh chuyn tu phm hnh mi hai nm. Mi khi nhp Thin qun n ba ngy mi xut. S thng tr Hng Hi -la-ni nn cc mn tr bnh, cu ma rt c linh nghim. Vua L Anh Tng cm nhn s linh nghim ca S, cho S c ra vo cung vua t do. Sau S vin c gi bnh v tr tr cha Qung Bo lng Chn H, Nh Nguyt, Tng chng n tham hc thng c mt khng di mt trm ngi. n ngy 11 thng 6 nin hiu Thin Cm Ch Bo nm u (1174), sp th tch, S bo chng: o khng hnh tng, Trc mt chng xa, Xoay li tm kim, Ch cu ni khc. D cho cu c, c tc chng chn. V c c chn, Chn y vt g? V th, Ch Pht ba i, Lch i T s, n th tm truyn, Cng ni nh th. (o v nh tng Xc mc phi diu T phn suy cu Mc cu tha c. Tng nhiu cu c c tc bt chn Thit s c chn Chn th h vt. S d Tam th ch Pht, Lch i T s, n th tm truyn, Dic nh th thuyt.)

Nghe ta ni k y: Thn tm liu ng mt tu m, Bin ha linh thng by tng bu. i ng ngi nm ring vng vng, Ha thn ng hin u tnh c. Mc du y dy c h khng, Xem ra no thy c tng g. Th gian khng c vt snh, Thng hin linh quang sng khp ni. Lun lun din ni khng ngh bn, Khng c mt li cho tha ng. (Liu ng thn tm khai tu nhn, Bin ha linh thng hin bo tng. Hnh tr ta nga c trc nhin, ng hin ha thn bt kh lng. Tuy nhin sung tc bin h khng, Quan lai bt kin nh hu tng. Th gian v vt kh t hung, Trng hin linh quang, minh lng lng. Thng thi din thuyt bt t ngh, V c nht ngn d vi ng.) Ni xong, S ngi kit-gi th tch.

---o0o---

Thin s MINH TR
(? - 1196)
(i th 10, dng V Ngn Thng) S h T, tn Thin Tr, qu lng Ph Cm. T cht thng minh, c khp sch v ngoi i. Lc tr gp Thin s o Hu lin x tc xut gia. Theo hu o Hu, S thu t l huyn diu ca Thin, trc nhn c ch cc b kinh Vin Gic, Nhn Vng, Php Hoa v sch Truyn ng. Do chuyn cn c tng qun c nhc nhn, nn nh vua ban hiu cho S l Minh Tr. Sau S tr tr cha Phc Thnh, Tng chng theo hc ng o. Mt hm S ang bn lun vi mt v Tng, c v Tng bn cnh ni: - Ni l Vn-th, nn l Duy-ma. S bo: - Khng ni, khng nn, u chng phi l ng? V Tng y lin chp nhn. S bo: - Sao chng hin thn thng? V Tng tha: - Chng t chi hin thn thng, ch s Ha thng bt vo dy. S bo: - Ngi cha phi l con mt gio ngoi bit truyn. Bn ni k: Gio ngoi nn bit truyn, Lu xa Pht T su. Nu ngi cu phn bit, nh nng tm khi my. (Gio ngoi kh bit truyn, Hi di T Pht uyn. Nhc nhn dc bin ch, Dng dim mch cu yn.) n nin hiu Thin T Gia Thy th mi mt (1196), S sp th tch, ni k: Gi tng, trng nc sng, Khng bng cng khng hnh. Sc tng ch th y, Trong khng tm ting vang. (Tng phong thy nguyt minh, V nh dic v hnh.

Sc tng gi c th, Khng khng tm hng thinh.) Ni xong, S lng l th tch.

---o0o---

Thin s TNH GII


(? - 1207)
(i th 10, dng V Ngn Thng) S tn Chu Hi Ngung, qu lng Giang Mo. Xut thn trong gia nh hn vi, nhng tnh tnh S rt thun hu, lc nh theo hc Nho. n nm hai mi su tui, S mang bnh nng, mng thy thn nhn cho thuc. Tnh gic, bnh c lnh, S bn quyt ch xut gia. Theo mt v k tc trong lng, S c th gii C tc v chuyn nghin cu v Lut tng. Nghe vng Lng Sn thanh u vng v, tin cho s tu hc, S chng gy i v phng ng. Tri qua by nm tham hc, S gp c Thin s Bo Gic cha Vin Minh, qua mt cu ni, S lin kh hi. Khong nin hiu Chnh Long Bo ng (1163-1173), lc Thin s Bo Gic sp tch c ni: - Sanh gi bnh cht l vic thng ca ngi i, ring ta h li khi sao? S lin hi: - Ngy nay Tn c th no? Bo Gic ci ni k: Mun php v khng khng th nng, Chn nh lng l hin t tng, Thu tt ngun tm khng ch ch, Nc tm bng nguyt bt ngh lng. (Vn php qui khng v kh y, Qui tch chn nh mc tin ky, t ng tm vin v s ch, Thy tm thy nguyt dn tm ngh(1).) Ni k xong, Bo Gic truyn tm n cho S. T y, ty phng gio ha, dn dn n cha Quc Thanh trn ni Linh B An Ph, S bn dng li tr tr. S y cm tc su nm chuyn tu hnh u-. Quan Chu mc tn Phm T nghe danh c rt qu mn, n ra mt v knh l, ng pht tm thnh S c hng chung ti sn mn. Sau, S tr v lng c trng tu li ngi cha Qung Thnh v quyn tin c chung, mua trng, dng bia. S tr lun y thu nhn mn gio ha. C v Tng hi: - Th no l Pht l? S p:
(1)

Cu ny nguyn vn thy thy tm nguyt dn tm ngh, hai ch thy vit ln nn i li.

- Ngi, ta. S thng bo: - Tnh ca tm chnh l tnh ca Nh Lai tng tm. Th nn T tnh tm thanh tnh vy. n ngy 7 thng 7 nin hiu Tr Bnh Long ng th ba (1207), sp tch S ni k: Thi nay ging o him tri m, Ch bi v ngi mt o tm. No ging T K nghe nhc gii, Nghe qua sut c B Nha cm. (Th thi thuyt o hn tri m, Ch v nh t tn o tm. H t T K a sng sm, Thnh lai nht t B Nha cm.) Li ni: Thu v mt m thch trong lng, Tm u ti cao ht thong dong. Ca thin nhng thn ngi si n, Bit ly cu g truyn tm. (Thu lai lng kh sng hung khm, Bt u ti cao i nguyt ngm. Kham tiu thin gia si n khch, Vi h tng ng d truyn tm?) Ni k xong, S ngi kit-gi th tch.

---o0o---

Thin s QUNG NGHIM


(1121 - 1190)
(i th 11, dng V Ngn Thng) S h Nguyn, qu huyn an Phng, m ci t thu b, theo hc Pht php vi ngi cu l thy Bo Nhc. Sau khi thy Nhc qua i, S i hnh cc bn phng, ving khp cc ni thin t. Nghe Thin s Tr Thin gio ha cha Phc Thnh ht in Lnh, S lin n y tham vn. Mt hm nhn nghe Tr Thin ging Ng lc ca ngi Tuyt u, n ch o Ng v Tim Nguyn n nh ngi iu tang i p v vn sanh t, S c s c lin hi: - Mt cu thoi u y, ngi xa ni trong sanh t, li c l hay khng? Tr Thin p: - Ngi nhn c l ny chng? - Th no l l khng sanh t? - Ch trong sanh t kho nhn ly. - t v sanh ri. - Vy th t liu. Ngay cu ni ny, S cng thu sut, li hi: - Lm sao bo nhm (gn gi)? - liu ng li ng cha liu. S sp xung ly. * * * T y ting S vang khp tng lm. Trc S n cha Thnh n lng Siu Loi dng tr. Binh b Thng th Phng Ging Tng nghe danh knh m, thnh S v tr tr cha Tnh Qu do chnh ng lp. Ni y S xin dng tng ch, thin gi n hc u c li ch. Mt hm, t nhp tht l Thng Chiu em kinh Kim Cang hi: - Php Nh Lai c, php ny khng tht khng h, y l php g? S p: - Ngi ch hy bng Nh Lai. - Ha thng ch hy bng kinh. - Kinh ny l ai ni?

- Ha thng ch a vi con, u khng phi l Pht ni sao? - Nu l Pht ni, v sao trong kinh li ni nu ni Nh Lai c ni php tc l hy bng Pht? Thng Chiu khng p c. * * * C v Tng hi: - Th no l Php thn? S p: - Php thn vn khng tng. - Th no l Bt-nh? - Bt-nh khng hnh. - Th no l cnh Tnh Qu? - Cy thng, cy thu bn ngi m xa. - Th no l ngi trong cnh? - Mt mnh ngi bt ming bnh. - Cht gp tri m lm sao tip? - Ty duyn nhng i my. - Th y l chu cht Kin S, l con u Tng? - Ngi ngu nc S. Tng khng p c. * n ngy 15 thng 2 nm Canh Tut, nhm nin hiu Thin T Gia Thy th nm (1190), S sp tch lin ni k: La tch mi bn cu tch dit, c v sanh, sau ni v sanh. Lm trai c ch xng tri thm, Ch gim Nh Lai vt qua. (Ly tch phng ngn tch dit kh, Sanh v sanh hu thuyt v sanh. Nam nhi t hu xung thin ch, Hu hng Nh Lai hnh x hnh.) Ni k xong, S chp tay vui v th tch, th su mi chn tui.

---o0o---

Thin s THNG CHIU


(? - 1203)
(i th 12, dng V Ngn Thng) S h Phm, qu lng Ph Ninh. Triu L Cao Tng (1176-1210), S lm quan Lnh to cung Qung T. Sau t quan i xut gia theo hc vi Thin s Qung Nghim cha Tnh Qu, chnh S l ngi c tm n. S y hu thy nhiu nm. Sau , S tm n phng ng Mc tr tr mt ngi cha c, m mang gio ha mn . Rt sau, S di v cha Lc T lng Dch Bng, ph Thin c tr tr. Tng chng tm n tu hc cng ngy cng ng. C v Tng hi: - Khi vt ng vin nhau th th no? S p: - V tm tnh th vt ng c hai u qun, v n v thng d sanh d dit, st-na (chp mt) khng dng th c ci g vin nhau? Sanh l vt sanh, dit l vt dit, php c kia, thng khng sanh dit. Tng tha: - Con vn cha hiu, xin Thy thng xt ch dy? S bo: - R c tm m tu hnh th tnh lc d thnh, khng r tm m tu hnh th ph cng v ch. - Th no l Php thn khp tt c ch? - Nh mt l chn lng khp c php gii, tt c l chn lng thy u nh th. Nn bit, nu tm khng th khng c mt t k h no khng phi thn Pht. V c sao? V Php thn ng ha thnh Pht khng ch no chng n? Th nn, phi bit ng nh th. Nh Lai dng sc tm t ti, trong ch khng khi chuyn m chuyn php lun; bit tt c php thng khng khi, dng ba th php ni on, nhng tht khng on m chuyn php lun, bit tt c php la bin kin (chp mt bn) nn m ly dc, nhng khng phi tr m chuyn php lun. Vo m h khng ca tt c php, nn khng c ngn thuyt m chuyn php lun; bit tt c php l tnh Nit-bn, nn ni rng: tnh khng tng, tnh khng tn, tnh khng sanh, tnh khng dit, tnh khng ng, tnh chng phi chng ng, tnh khng chng sanh, tnh chng phi chng chng sanh, tnh khng B-tt, tnh khng php gii, tnh khng h khng, cng khng c tnh thnh Pht. Ni xong lin ni k: i lm thn ngi, Ni tm Nh Lai tng.

Chiu soi cng khp ni, Tm li cng rng. (Ti th vi nhn thn, Tm vi Nh Lai tng. Chiu diu th v phng, Tm chi cnh ti khong.) n ngy 24 thng 9 nin hiu Thin Gia Bo Hu th hai (1203), S cho hay au bng, nhm chng ni k: o vn khng nhan sc, Ngy ngy li mi ti, Ngoi i thin sa gii, Ch no chng l nh. (o bn v nhan sc, Tn tin nht nht khoa, i thin sa gii ngoi, H x bt vi gia.) Ni k xong, S ngi kit-gi th tch. Tc phm ca S: 1. Thch o Khoa Gio, mt quyn. 2. Nam Tng T Php , mt quyn. V hai bi k trn.

---o0o---

Thin s Y SN
(? - 1213 )
(i th 19, dng T-ni-a-lu-chi) S h Nguyn, qu lng Cm tnh Ngh An, dng ngi xinh p, ni nng hot bt. Thu nh, S hc thng sch s, thch vic giao du, rt ch n kinh in Pht. Nm ba mi tui, S xut gia vi mt v Trng lo trong lng. Sau n kinh tham hc vi Quc s Vin Thng. Qua cu ni ca Vin Thng, S ng c huyn ch. V sau, S ty phng hnh ha ch ti li ngi. Nu c tn th cng dng, S u vo Pht s. S thng lm vn khuyn ha rng: Mn danh thch li, u nh bt nc mt ghnh, Cy phc gieo duyn, trn l trong lng hoi bo. (iu danh th li, giai nh thy thng ph u, Thc phc chng duyn, tn th hung trung hoi bo.) S tr tr ti cha i Bi, trng i Thng, ht Long Phc. V gi li di n cha Nam-m, lng Yn Lng tr tr. S tng dy mn : - Cc ngi nn bit, Nh Lai thnh ng Chnh gic, i tt c ngha khng cn ch no qun st, i vi php bnh ng khng c nghi hoc, khng tm khng tng, khng i khng dng, khng lng khng ngn, xa la hai bn, tr trung o, vt ngoi tt c vn t, truyn c tt c chng sanh lng ng thn, c tt c tam gii lng ng thn, c tt c Pht lng ng thn, c tt c ngn ng lng ng thn, c chn nh lng ng thn, c php gii lng ng thn, c h khng gii lng ng thn, c v ngi gii lng ng thn, c tt c nguyn lng ng thn, c tt c hnh lng ng thn, c tt c tch dit lng ng thn. S ni k: Nh Lai thnh chnh gic, Tt c lng bng thn. Xoay li chng xoay li, Trong mt con ngi nm. Chn thn thnh vn tng, Vn tng thnh chn thn. Cung trng cnh qu , Qu ti mt vng. (Nh Lai thnh chnh gic, Nht thit lng ng thn. Hi h bt hi h, Nhn tnh ng t thn.

Chn thn thnh vn tng, Vn tng thnh chn thn. Nguyt in vinh an qu, an qu ti nht lun.) Sp tch, S gi mn bo: Ta chng tr li ci ny na. Khi y, cy hoa trc nh t nhin rng bng, chim yn chim s ku vang bi thm sut ba tun khng dng. Khi , nhm ngy 18 thng 3, nm th ba nin hiu Kin Gia (1213), S an lnh th tch.

---o0o---

Thin s THN NGHI


(? - 1216)
(i th 13, dng V Ngn Thng) S h Quch, qu Ngoi Tri, gia nh tu hnh trong sch. S xut gia th Thin s Thng Chiu lm thy. n khi Thin s Thng Chiu sp tch, S hi: - Mi ngi n thi tit ny, v sao u theo th tc m cht? Thng Chiu bo: - Ngi nh c my ngi khng theo th tc? S tha: - Mt mnh T t-ma. Thng Chiu hi: - C nhng c bit g? S tha: - Mt mnh p trn sng tr v Ty. - Ni Hng Nh l nh ai? - Ch l ch chn chic giy trong hm m thi. - La ngi ly li, ng u l Thn Nghi. - u th ni Tng Vn truyn di, vic vua Trang qut m th sao? - Mt con ch ln sa lo. - Ha thng cng ty tc chng? - Ty tc. - V sao nh th? - y l cng ngi ng iu (ng iu t). S bng nhin tnh ng, lin l bi tha: - Con hiu lm ri. Thng Chiu lin ht. S li tha: - Con th Ha thng nhiu nm, m khng bit ngi truyn o ny bui u l ai? Ci xin Ha thng ch dy vic th lp truyn php, khin hc gi bit c ngun gc.

Thng Chiu khen S c lng khn thit, bn ly Chiu i Bn ca Thin s Thng Bin ra v ghi nhng iu trong tng phi lm thnh Nam Tng T Php ch dy S. S xem qua xong, lin hi: - Phi Nguyn i in, phi Nguyn Bt-nh, v sao khng thy trong bn ny? Thng Chiu p: - ca Thng Bin t c l vy. * * * Thng Chiu tch, S v tr tr cha Thng Quang lng Th Trung, Kim Bi. Ni y, S din ha tng tha, chng theo hc rt ng. * * * n ngy 18 thng 2 nm Bnh T, nhm nin hiu Kin Gia th su (1216) i L Hu Tng, S gi t l n Khng n ly bn ca Thng Chiu trao cho dn: Phng ny hin nay tuy lon, ngi kho gi bn ny, cn thn ng cho binh la lm hoi, t l T phong ca ta khng mt vy. Ni xong S tch.

---o0o---

i s THNG THIN
(? - 1228)
(i th 13, dng V Ngn Thng) S h ng qu lng c, An La. S cng Quch Thn Nghi cha Thng Quang ng th Thin s Thng Chiu cha Lc T lm thy. Mt hm S vo tht tha hi rng: - Th no bit r Pht php? Thng Chiu p: - Pht php khng th bit r, y u c php bit. Ch Pht nh th, tu tt c php m khng th c. S ngay cu ni ny lnh ng yu ch. * * * S tr v c hng, hc gi nghe php t hi rt ng. Phm c ngi tha hi, S thy u dng tm n tm. C v Tng hi: - Th no l ngi xut th? S p: - u chng nghe ngi xa ni: Ch xem nm un u khng, t i v ng, Chn tm khng tng, khng i khng li, khi sanh tnh chng n, khi t tnh chng i, yn tnh trn lng, tm cnh nht nh. Ch hay nh th, lin chng liu ng, khng b ba i rng buc, bn l ngi xut th. Cn thit chng c c mt my may th hng. * * * C v Tng khc hi: - Th no l ngha v sanh? S p: - Phn bit cc un ny tnh n vn khng tch, v khng, nn khng th dit, y l ngha v sanh. - Th no l l v sanh? - Do vic iu un, mi hiu Tnh khng, Tnh khng chng th dit, y l l v sanh. - Th no l Pht?

- Tm vn l Pht, do ngi Huyn Trang ni: Ch liu ng tm a nn hiu l Tng Tr, ng php v sanh gi l Diu Gic. * * * n nin hiu Kin Trung th t (1228) i Trn Thi Tng, vo lc thng 7, S tch.

---o0o---

Thin s HIN QUANG


(? - 1221)
(i th 14, dng V Ngn Thng) S tn L Thun, qu thnh Thng Long, ting ni m i, dung mo xinh p, m ci t thu nh, nm mi gian nan. Nm mi mt tui c Thin s Thng Chiu em v nui v nhn lm hc tr. S t cht rt thng minh, mi ngy c hng vn ch. Khng y mi nm, S thng sut Tam hc. Nhng v tng ch ca Thin mn, S cha kp suy cu th Thin s Thng Chiu qui tch. V sau, mi khi bin lun vi ai n ch thm yu, b bt b, S tr li khng c, S hi hn t than: - Ta cng nh con nh giu to, lc cha m cn sng, ch bit n chi l nh, n khi cha m mt i, thnh ra m m mt mt, chng bit ca ci nh mnh u, rt cuc ch l k ngho thiu. T S do khp tng lm, tham tm thin tri thc. n cha Thnh Qu gp Thin s Tr Thng ni cho mt cu, S lin pht minh tm a, bn li y hu h. Sau v nhn mn ca b Cng cha Hoa Dng, m ting ong ve ni ln vang dy. S nghe ri t ngh: - Phm cng ngi th tc ti lui, t chng khi b hy nhc. Xt li ta phi chu nh th sao? B-tt i vi Pht php hoc rng hoc lc, l k s trung dung v lng, m vn cn bun khc thay! Nu khng tnh gic mnh m, ly nhn nhc lm o gip, ly tinh tn lm binh kh, th ly g nh ma qun, dp phin no, cu c V thng B-? Ri S vo thng trong ni Uyn Trng, ph Ngh An theo Thin s Php Gii th C tc. Mt hm, S thy Th gi bng cm, sy tay lm ri xung t, s qu Th gi ly tay ht cm vn cn ln t. S t hi ni: - Ta sng khng lm li ch g cho ai, lung nhc ngi cung cp, n phi nh th. T y S mc bng l cy, n cc th tri lm c, khng dng cm na. Tri qua mi nm nh th. Sau v mun tm ch ring an dng tui gi, S vo su trong ni T Sn kt c lm am m . Mi khi i kinh hnh di rng, S dng gy quy mt ti vi, ngi nm ch no cc loi d th trng thy u np phc. Vua L Hu Tng knh trng o c ca S sp by l n tip. S n trnh, sai Th gi p li s rng: - Bn o sng nh t vua, n lc ca vua, c xut gia th Pht, tri nhiu nm, cng c cha thun thc, tht ly lm h thn. Nu bo ra yt kin vua, chng nhng khng b ch v vic tr dn, li chuc ly s ch bai ca chng sanh. Hung l,

hin nay Pht php thnh hnh, nhng bc thy mu mc trong o t hp v cm tc uy nghi trong in cc. Xt li phn hn qu ma ny, mt l y nng trong ni hnh o, u dm n ni y. T , S quyt nh khng xung ni. C v Tng hi: - Ha thng t ngy ni ny n gi lm vic g? S p bi k: Ha Do tp theo c, No bit i my xun, V vi sng ng rng, Ngi t ti thong dong. (Na d Ha Do c, H tri th k xun. V vi c khong d, Tiu diu t ti nhn.) n ma Xun nm Tn T, nin hiu Kin Gia th mi mt (1221) i L Hu Tng, trc khi th tch, S ngi ngay thng trn gp ni k: Php huyn u l huyn, Tu huyn u l huyn, Hai huyn u chng nhn, Tc l tr cc huyn. (Huyn php giai th huyn, Huyn tu giai th huyn, Nh huyn giai bt tc, Tc th tr ch huyn.) Ni k xong, S an nhin m ha. Mn nhn l o Vin sm l tng S trong hang ni.

---o0o---

Thin s TC L
(i th 14, dng V Ngn Thng) S qu Chu Minh, lc nh thng minh c ht cc sch th tc. Mt hm, S b ht s hc, theo lm i s Thng Thin tha hi ch huyn yu. Thng n ngy gii h S t by, bt c mt con chim Mi Qu em v dng cho thy. Thng Thin kinh ngc bo: - Ngi lm Tng, sao li phm ti st sanh? Lm sao trnh khi qu bo ngy sau? S tha: - Con chnh khi y chng thy c vt ny, v cng chng thy c thn con, cng chng bit c qu bo st sanh, cho nn mi lm th ny. Thng Thin bit S l php kh bn cho vo tht, mt truyn tm n rng: - Ngi nu dng n ch t y, d c to ti ng nghch, tht gi, cng c thnh Pht. C v Tng bn cnh nghe trm li ny, bn ku to rng: - Kh thay, d c vic th y, ti cng chng nhn. Thng Thin ln ting bo: - Trm! Trm! u nn, phi nhn s gp c hi tt. S nghe cu ni y lin lnh ng. Sau S tr v cha Thng Thnh lng Chu Minh, ph Thin c tr tr. y, S ging dy cho mn tng ch Thin tng. C ngi hc tr lanh li l c s ng Thun k tha tng ca S.

PHI THIN
---o0o---

C s NG THUN VNG
(i th 15, dng V Ngn Thng) ng tn Vn, qu phng Hoa Th, kinh Thng Long. Tnh tnh khong t khng chu eo ui theo vic i. Ban u lm chc quan trong triu Chiu Lng (Trn Thi Tng), n hng Trung phm Phng ng. Khi rnh vic, ng dc ch hc thin, tay khng ri kinh sch, su tm cng tn T, thu sut Tm tng. ng lm t Thin s Tc L cha Thng Thnh v thng sut mt ch. Do , Thin s Tc L chng ngi em tm n trao truyn cho ng. Sau khi c truyn, ng l ngi tai mt trong tng lm, ng lot vi Quc s Nht Tng, Thin s Tiu Dao, Thin s Gii Minh, Thin s Gii Vin y vy.

Thng Chiu

Thn Nghi n Khng

Thng Thin Tc L ng Thun

Tr Thng Hin Quang o Vin Vin Chng i ng quc s Trn Thi Tng

Tiu Dao Phc ng

Tu Trung Tng Cnh

Hu Tu

Thch u

Trc Lm

Php C

Bo Phc

Mt Tng

Php Loa

Bo St

Php Trng

Cnh Huy

Huyn Quang

Qu ng

---o0o--TRN THI TNG NG VUA THIN S


(1218 - 1277) Trn Thi Tng tn Trn Cnh, con th ca Trn Tha, sanh nm Mu Dn nin hiu Kin Gia th tm (1218) triu L. Gia th hng Tc Mc, ph Thin Trng (nay l x Tc Mc huyn M Lc, tnh Nam nh); ng cha lm ngh nh c. Nh c cng dp lon, h Trn dn dn c th lc t i L Cao Tng. Trn Cnh mi c tm tui c L Chiu Hong nhn lm chng v truyn ngi cho, ly hiu l Thi Tng. Nm Thi Tng ln hai mi tui, L Chiu Hong mi chn tui ang l Hong hu, b Trn Th p Thi Tng ging Chiu Hong lm Cng cha, ly Thun Thin l v Trn Liu (anh rut Thi Tng) lm Hong hu. L do, v Th nn nng Thi Tng c con k tha, m Chiu Hong chm con, Thun Thin ang mang thai. Trn Liu phn ut ni lon thng ging nm Bnh Thn (1236). Do nhiu ni kh v lng ray rt bt an, lc mi gi m ngy mng ba thng t nm 1236, vua Thi Tng b ngai vng, trn ln ni Yn T i tu. Vua em theo mt s ty tng, ni i nghe d lun dn gian, bit r s tht cho d b tr nc. Sang sng, on ngi i v pha ng. By gi Vua mi ni r nh i tu vi cc ngi ty tng v bo h tr v. Mi ngi u ngc nhin v khc lc. Vo khong su gi sng hm sau Vua n bn i Than ni Ph Li. Tri sng, s ngi nhn ra, Vua ly vt o che mt m qua , ri theo ng tt ln ni. n ti, Vua vo ngh trong cha Gic Hnh, i sng li i. Kh khn tro ni him, li sui su, con nga yu khng th ln ni c na, Vua phi b nga vn vo cc tng m i. Khong hai gi tra mi n chn ni Yn T. Sng hm sau, Vua ln thng nh ni v vo tham kin Thin s Trc Lm (c l Thin s o Vin). Thy Trm, Quc s mng r. Ngi ung dung bo Trm: Lo tng chn sn d lu, xng cng mt gy, n rau rm, nhai ht d, ung nc sui, vui cnh ni rng quen, lng nh nh m my ni, cho nn mi theo gi m n y. Nay B h b a v nhn ch m ngh n cnh qu ma rng ni, hn l mun tm cu g y cho nn mi n, phi khng? Trm nghe li thy hi, hai hng nc mt a ra, lin tha vi thy rng: Trm cn th u, sm mt m cha, tr v ng trn s dn, khng c ni no nng ta. Li ngh rng s nghip vng i trc hng ph bt thng, cho nn mi vo y, ch mun cu thnh Pht, ch chng mun tm g khc. Thy p: Trong ni vn khng c Pht, Pht trong tm ta. Nu tm lng lng tr tu xut hin, chnh l Pht. Nu B h gic ng c tm y th tc khc thnh Pht ngay ti ch, khng cn i tm cc kh bn ngoi. (Bi ta sch Thin Tng Ch Nam) Hm sau, Trn Th em cc quan ln ni Yn T n Vua v kinh. Bi ta Thin Tng Ch Nam, Thi Tng vit: Thy Trm, Trn Cng thng thit ni: Ti chu li y thc ca Tin qun, phng s nh vua trong vic lm ch thn dn. Nhn dn ang mong i B h nh con trng i cha m. Hung chi ngy nay cc v c lo trong triu u l h hng thn thch, s th trong nc ai ny u vui v phc tng, n a tr ln by cng bit nh

vua l cha m dn. V li Thi T va mi b ti m i, hn t trn nm m cha ro, li dn d bn tai cn vng vng, th m B h lnh vo chn ni rng n c cu tha ly ch ring ca mnh. Ti dm ni rng B h v s t tu cho ring mnh m lm vy th c, nhng cn quc gia x tc th sao? Nu li khen sung cho i sau th sao bng ly ngay thn mnh lm ngi dn o cho thin h? B h nu khng ngh li, qun thn chng ti cng thin h s xin cng cht c trong ngy hm nay, quyt khng tr v. Trm nghe Thi s v cc qun thn b lo u khng chu b Trm, cho nn mi em li Thi s m bch li vi Quc s, Quc s cm tay Trm m ni: Phm lm ng nhn qun, th phi ly mun ca thin h lm mun ca mnh, v tm thin h lm tm ca mnh. Nay thin h mun n B h v, B h khng v sao c? Tuy nhin s nghin cu ni in xin B h ng pht no qun. Bi vy Trm vi mi ngi trong triu mi tr v kinh, min cng m ln li ngi bu. Rng r trong mi nm tri, mi khi c c hi vic nc nhn ri, Trm li t hp cc bc k c hc hi o thin. Cc kinh in ca cc h thng gio l chnh, khng kinh no l Trm khng nghin cu. Trm thng c kinh Kim Cang, mt hm c n cu ng v s tr nhi sanh k tm, bung kinh xung chim nghim, bng hot nhin t ng... Thi Tng l ng vua chm hc, trong bi ta kinh Kim Cang Tam-mui ng vit: Trm lo vic chn dn, mi lc gian nan thng ln lc trong cng vic, qun c sm chiu. Cng vic th c hng vn th m th gi nhn ri khng c c bao lm. Sing cng vic, tic ngy gi, Trm c hc hnh thm. Ch ngha th cha bit c bao lm, cho nn ban m n gi khuya vn cn phi thc c sch; hc sch Nho ri cn hc kinh Pht. Thi Tng qu l ng vua cn mn hiu hc, khng bung mnh theo dc lc. Chng nhng th, Thi Tng li l ng vua anh hng. Nm 1257 gic Mng C xm lng t nc, Thi Tng ch thn tham gia ch huy nhiu trn, c mt c mi ni nguy him, khin qun s u nc lng chin u. Kt qu qun ta nh tan qun xm lc, gic Mng C tho thn chy v Vn Nam vo u nm 1258. y l ng vua va o c va anh hng, lm sng r nhng trang s oai hng ca dn tc Vit Nam. Sau cuc chin, t nc thi bnh, Trn Thi Tng nhng ngi cho con nm 1258 ln lm Thi thng hong. T y Thi Tng va lm c vn cho con, va lo nghin cu tu thin. n lc vua Trn Thnh Tng sc m ng vic nc, ng lui v lp am Thi Vi vng rng ni V Lm c Hoa L an dn lp p v tu hnh. Thi Tng cng l nh vn, i Ngi vit kh nhiu tc phm, hin nay cn thy trong tp Kha H Lc. Th trch mt vi on chng thc iu ny: Trong bi Ph Thuyt Sc Thn c on: Khi xa tc mt m hng, ngy nay tro xanh xng trng; khi ma l ti my m m, lc gi su lay nguyt m mng; canh tn th qu khc thn su, nm mun th tru giy nga p. om m lp le trong c bic, cn trng rn r ngn dng tr. Bia mt na ph ru xanh, tiu mc p ngang thnh li tt... Hoc on khc trong bi Ph Khuyn Pht B- Tm:

Cng danh ci th, chng qua mt gic mng di, ph qu kinh ngi, kh trnh v thng hai ch. Tranh nhn chp ng, rt cuc l khng; khoe gii khoe hay rt cng chng tht. T i r ri thi gi tr, ni khe mn mi ht anh hng. Tc xanh cha my m mu bc pha, k mng mi i m ngi iu ti. Mt bao mu m, bao nm kh luyn n tnh; by thc xng kh, mc sc san tham tin ca. Th ra khng hn th vo, ngy nay khng tin ngy k; tri ni sng yu gi no ngh, nu nung nh chy bit bao thi? Thi Tng l mt Thin s c tm c. u tin Ngi ng cu ng v s tr nhi sanh k tm trong kinh Kim Cang. Sau Ngi cn tp hp cc bc k c tham vn thin. Nhng nm lm Thi thng hong, Ngi c th gi nghin tm thu sut, cho nn c ngi tham vn, lin p mt cch t ti. Nghe danh Ngi, v tng c Thnh ngi Tng n hi: - c Th Tn cha ri u-sut ging vng cung, cha ra khi thai m ht chng sanh l th no? Ngi p: - Ngn sng c nc, ngn sng nguyt, Mun dm khng my mun dm tri. (Thin giang hu thy thin giang nguyt, Vn l v vn vn l thin.) Tng khc hi: - c trn phn ca hc nhn c tu chng chng? Ngi p: - Nc chy xung non no c , My ra khi ni vn khng tm. (Lu thy h sn phi hu , Bch vn xut t bn v tm.) n nin hiu Bo Ph th nm (1277), Ngi tch, th su mi tui. Ngi vit nhng tc phm: 1) Thin Tng Ch Nam 2) Kim Cang Tam-mui Kinh ch gii 3) Lc Thi Sm Hi Khoa Nghi 4) Bnh ng L Sm Vn 5) Kha H Lc 6) Thi Tp

---o0o---

PH BN TRN THI TNG


Phin m:

PH THUYT SC THN
Ch nhn ng, thn vi kh bn, cht th nghip nhn. Nhc t d th vi chn, d th nhn tc tc t. Nh kh t t khan lai, ch gi sc thn v nhp bo thai chi nht, na x c hu? Ci do nim khi duyn hi, ng un hp thnh, th mo vng sanh, hnh dung gi xut, vong chn vong bn, hin ngy hin h. Hoc n hoc nam, hoc nghin hoc x, tn th tng tm phng kh, v thoi b hi qui, khu tr sanh t l u, tht khc Bn lai din mc. Do th cung mu ngoi nhn, thy tri c th ni khan. Lai thi sanh th ha sanh, o x mng trung thuyt mng. Ba ba lc lc, dch dch thng thng; d huyn vi chn, bi khng xu sc, kh lu thc thp hoa trm ngc; x b i i x hun lan. Tin la kha nng huyt nng, iu din hoa ng th niu thung. Nh t ngoi sc, chung th u cn. Bt nng gi l t tm; phn hng c trung trc i. Ch nhn ng! i t c quan khi li, ton bng ti tuyn khin tru; lng lai lng kh d sanh ng, phng hu thu thi chn t dng. T khi vn ban k hiu, duyn lc tc giao cng; bt u lo bnh t lai, qun tham tu sc ti kh. cnh dng u oa gic, cam vi li ta danh cng. Nht gian ph tn hnh cu, d l phin thnh mng tng. Tch c nghip cu nh tnh, bt tri mn pht t sng. Nht triu hon nhim trm kha, bch tu chung qui i mng. Tm can ng thng, phn nhc oan th; c th suy vi chn nh ng qu. Thng dc k thn o mnh, bt tri st vt thng sanh. Tng k nht th ng trng tng, bt gic t chi chn lu c. Hn phch tuy qui qu gii, thi hi do y nhn gian. Pht mao tro x v cp tiu, th tha tn dch tin bnh xut. H ln tc lu nng lu huyt; u tc hun a hun thin. Bo hc bt kham quan, thanh chn kh . Bt lun bn ph, ng nhp t vong. Hoc tng tht tc trng xut h sanh, hoc kh l tc nha san khuyn thc. Th nhn giai ym t nhi qu, hiu t phn ly ly d tng; thp ct thu hi, ym cch mai ty. Quan lim ph nht tinh d ha, th i tng vn l hoang sn. Tch thi lc mn chu nhan; kim nht thanh khi bch ct. L v si thi vn thm thm, bi phong ng x nguyt vi vi. D lan tc qu khc thn su, tu cu tc ngu tn m tin. Hunh ha chiu khai thanh tho l, cung thanh ngm on bch dng sao. Bi minh bn mt ta thanh i, tiu mc p xuyn thnh kh knh. Nhm th vn chng ci th, tng nhiu ti mo khuynh thnh. o u khi hu d , trit d ng nht trc. Nhn b sc khin qui kim th, nh ty thanh dn thng ao sn. T u khu trc x yn tinh, thit l khit lai thit hon nhit. Thn khip dng ng cu qun khi; toan ha hoch mi ngao tin. Nhn gian lch tn bch xun thu, ngc ni phng vi nht tr d. Nhc th tc gia c nhn, trc tu to cp hi quang. Phin thn khiu xut t sanh kha; n ch lit khai n i vng. Tng nh nam, tng nh n tng th kham tu; nhm c tr nhm c ngu tn giai hu phn. Nhc v t Pht tm T , th tin bng tr gii nim kinh; cp Pht dic phi, T dic phi tc gii h tr kinh h nim. C huyn sc dic danh chn sc, x phm thn d th Php thn; ph lc tc vi lc thn thng, du bt

kh tc bt t ti. Tuy ngn nhm ma nhi nhn nhn k nhp gi sc thn l, kh d th nan nan. Ch nhn ng! Ch gi sc thn, hu tc thp ma sanh thot d? Nhc v nng thot tu lai thnh th. K vit: V v chn nhn xch nhc on Hng hng bch bch mc tng man Thy tri vn quyn, trng khng tnh Thy l thin bin, nht dng san. Dch:

NI RNG SC THN
Ht thy cc ngi! Thn l gc kh, th cht l nhn ni nghip, nu t cho n l tht, cng l nhn gic lm con. Cc ng nn chn chn xem, ch sc thn ny khi cha vo bo thai th ni no c c. Bi do nim khi duyn hi, nm un hp thnh, th mo vng sanh, hnh dung gi c. Qun tht qun gc, hin gi hin di, hoc n hoc nam, hoc p hoc xu. Trn l bung tm chy i, ton khng mt bc tr v, chy rong trn ng sanh t, mt tut Bn lai din mc. Do , ging mt nhn bn ngoi, ai bit xoay u ng li bn trong. Khi li, sanh l ha sanh. Ni n, trong mng ni mng, lng xng ln xn, vi vi vng vng, ly gi lm chn, tri khng n sc. u s kh ci hoa git ngc, ti da hi p x xng hng, ct la l che y mu tanh, gii son phn t thng phn thi. Trang sc nh th trn l gc nhp. Khng th ni y t thn, li hng trong y mn yu. Ht thy cc ngi! Ging ht con ri, u nh si t ko rt, a n a i cng sanh mt th, sau khi bung i tht l dng cht. T khi mun vic tnh ton, u do lc tc cng ph. Chng lo gi bnh cht n, ch thch sc ti ru tht. Lung ua u lng sng c(1) cam chu li rng danh buc. Trn ngy dn sc mong cu, ti li tr thnh mng tng. Cht cha nghip d nh ging, chng bit tc bc nh sng. Mt hm bnh nng trm kha, trm nm trn v mng ln. Tim gan au n dng th on th, thn th m gy ging nh qu i. Cn mun cu o sng dai, no bit st sanh hi mng. Ch mong bit i sng nh tng b, u ng thn th v ta nh xiu. Hn phch tuy v ci qu, thi hi vn cn nhn gian, tc lng rng mng cha kp tiu, m di mu me u chy trc. Ra nt th mu m chy tro, hi hm t xng tri xng t, en nm chng dm nhn, xanh bm tht ng tm. Chng lun giu ngho ng vo ci cht, hoc trong nh th di c ta sanh, hoc nm ra ng qu n ch x. Ngi i u bt mi i qua, con hiu th ly chiu mn qun giu. Nht thu hi ct, chn ct tht xng. Quan quch ph cho m la ma tri ni hoang d, m m giao cho mun dm ni sng. Khi xa tc en m ng, ngy nay xng trng tro en. Khi ma l ri th my su th thm, lc gi bun thi th trng sng ht hiu. m vng th qu khc thn su, nm di th nga giy tru p. La om m lp le trong m c xanh, ting d ngm n non cnh hng dng liu. Bia ghi na chm, ru xanh ph, tiu phu gim mi
(1)

u lng sng c: ci li nh nhoi.

thnh li mn. Du cho vn chng ci th, gi s ti sc nghing thnh, chung cuc u c ng khc, cui cng cng ch mt li i. Mt b sc dn tro ln cy kim; tai theo ting li tin ln ni ao; l mi ngi ton mi hi hm; trong li n st nng nut hoi; thn khip s nc ng si nng di; chua cay vc du si nung nu. Nhn gian trn mt trm nm, trong a ngc mi l sng ti. Nu ngi tc gia mt, cn phi sm gp hi quang, chuyn thn nhy khi vng sanh t, khong khy tay ct t li i n. D l nam hay n thy u tu c; du rng tr hay ngu trn u c phn. Nu cha t c Pht tm, T , hy trc nng tr gii tng kinh. n lc Pht cng chng phi, T cng chng phi, th gii g tr, kinh no tng. Ni sc huyn cng l chn sc, thn phm cng l thn Pht. Ph su thc lm su thn thng, do tm kh(1) thnh tm t ti(2). Tuy ni th y, m mi ngi vo trong sc thn ri, b tht kh thay! Ht thy cc ngi! Ch sc thn ny li lm sao gii thot? Nu cha gii thot, cn phi nghe y: V v chn nhn tht au, Hng hng bch bch ch lm nhau. Ai hay my cun, khng ton tnh, Sng bic bn tri, mt ni xanh.

(1)

Tm kh l: sanh, lo, bnh, t, cu chng c, thng yu chia la, on th chung hi, thn nm m hng thnh. (2) Tm t ti: Mt thn hin nhiu thn nh s vi trn. - Thn nhiu nh vi trn khp cc ci Pht. - Thn ln ca Pht n cc th gii. - Pht hin v s thn. - Su cn h dng. - Pht t tt c php vn nh khng c. - Pht thuyt php t ti. - Thn trm khp cc ni ging nh h khng.

Phin m:

PH KHUYN PHT B- TM
Ph th chi ch qu gi, duy kim ngc nh. Nhin st k s trng, thm k s tch phn bt cp thn mnh gi d. Gi nh hu ph qu gia nhn bi vi i tng, dng hong kim vi gip d b k thn. Ch lm chin chi nht, binh nhn k nhip chi thi, hoc kh gip du binh nhi tu, k c ton nht thn nhi d, nhi hong kim chi gip khi h c tai! Ni tri hong kim chi trng bt tc d t thn mnh gi, th chi v d. Kim gi bt nhin phn qu k vt nhi tin k thn, bt tri k thn, hu nan phng gi tam. H gi vi tam? Nht gi, lc o chi trung duy nhn vi qu. Ch nhn quang lc a chi thi, hn hn mng mng, bt tri s xu. Hoc nhp a ngc, a-tu-la, ng qu, sc sanh chi o, bt c vi nhn, th nht nan phng d. Nh gi, k c vi nhn, hoc sanh man di chi x, dc tc ng xuyn, nga tc ng sng, tn ti hn x, nam n tp c; bt b nhn phong, bt iu thnh ha. Th nh nan phng d. Tam gi, k c sanh trung quc, lc cn bt c, t th bt ton, manh lung m , sm sc luy loan, khu t tinh chin, thn hnh x ln; s bt d cn, chng mc nan thn. Tuy c hoa h chi trung, nhc x cng hoang chi ngoi. Th tam nan phng d. Kim k vi nhn c sanh trung quc, hu lc cn ton c, khi bt vi qu h? Phm th chi nhn, mi khu khu danh li chi , thng k thn lao k hnh; kh k thn mnh chi ch trng, dch ti ha chi ch khinh; d thc bnh vong th, hm phn vong gip, hu h d tai! Tuy ngn thn mnh chi ch trng, do v tc trng ch o gi d. C Khng T vit: Triu vn o, tch t kh h. Lo T vit: Ng s d hu i hon gi, v ng hu thn. Th Tn cu o x thn cu h, khi phi tam thnh nhn khinh thn nhi trng o gi tai! h! Thn mnh chi ch trng nhi thng ng x cu V thng B-, hung kim ngc ti bo chi ch khinh hu h tch tai! Hu, thp tht chi p thng hu trung tn, c th chi nhn khi v thng minh kit tu gi h? Thng vn t ngn, c ng mn hc, vt t tr nghi. Kinh vn: nht tht nhn thn, vn kip bt phc, thm kh thng tai! C Khng T hu ngn: Nhn nhi v vi, ng mt nh chi, h d d h! Tng ph bch nin quang nh ton ti st-na; t i huyn thn, khi nng trng cu. Mi nht trn lao mch mch, chung triu nghip thc mang mang. Bt tri nht tnh chi vin minh; snh lc cn chi tham dc. Cng danh ci th, v phi i mng nht trng, ph qu kinh nhn, nan min v thng nh t. Tranh nhn tranh ng, o thnh khng; khoa hi khoa nng, tt cnh phi tht. Phong ha tn thi v lo thiu, Kh sn ma tn k anh hng. Lc mn v k nhi bch pht to xm; h gi ti lm nhi iu gi ty ch. Nht bao nng huyt trng nin kh luyn n tnh; tht xch c lu t san tham ti bo. Xut tc nan k nhp tc, kim triu bt bo lai triu.

i h xut mt k thi hu Ha trch u tin h nht liu. Bt nguyn xut ly nghip vng, ch nhn v hu cng phu. Dim-la vng ht a lai truy, Thi tng cng khi dung trin hn. Hi th gia thn bt kin, o u nghip bo t tha ng. Qu vng ngc tt nht nhm khi lng; kim th ao sn cnh v thi . Hoc nhip c tiu sn h, hoc ti Thit Vi sn gian. Th hoch thang tc vn t thin sanh; tao tha hp tc nht ao lng on. C thn nhit thit, kht m dung ng. Thp nh thi cam th kh tn; ng bch kip bt kin u nh. Th tc ti nghip, phc nhp lun hi. n tht cu thi nhn thn, hon khc gi hi b i. Phi mao i gic, hm thit ph yn; d nhc cung nhn, dng mnh hon tri. Sanh b ao chm chi kh, hot tao thang ha chi tai; h tch oan khin, tng thc hm. Na thi truy hi, hc o v nhn. H nh trc h tha ng, mc i kim sanh sa qu. Thch-ca Vn Pht, x hong cung nhi trc vng Tuyt Sn, c s Bng Cng, tng gia ti nhi tt trm thng hi. Chn V bt thng vng v duy v tu hnh; L Cng k tc thn tin thng cn tham vn. T hc s thng thn Pht n, Hn Vn Cng chung l i in. Bi cng ot ht Thch Sng, Phng Tng vn php Quc Nht. Diu Thin bt chiu ph m, thnh Pht v nghi; Lc T tng ng khch nhn, thnh kinh n ng. Thin o nhc v hung v, Thnh Hin h khng qui y? Hoa Lm cm nh h ty thn, u T hu tam nha bo hiu. L trng gi gii kinh nhi thin tr tng thc, Tub- ta nhi Thch tn hoa. t-ma chch l ty qui, Ph Ha giao linh ng kh. La-hn lai tham Ngng Sn ha thng. Nhc th gii T i thin s. Knh Sn ch kim do th Long vng cng, Tuyt Phong vng tch nng s mc nhn khai sn. Th giai d nghim chi nhn do, thit mc t khinh nhi thoi khut. D h thng thnh Bch Trng php, loa s do h Kim Cang kinh. Thp thin du ng vn Pht hiu nhi ha vi thin t, ng bch bin bc thnh php m nhi tng tc Thnh Hin. Mng vn sm d sanh thin, long thnh kinh nhi ng o. B vt thng nng lnh ng, hung nhn h bt hi tm. Hoc hu mai u khit phn nhi khng qu nht sanh; hoc hu thc l tu hnh nhi bt tnh gi . Khi thc B- gic tnh c c vin thnh; tranh tri Bt-nh thin cn nhn nhn c tc. Mc vn i n tiu n, hu bit ti gia xut gia. Bt cu tng tc nhi ch yu bin tm, bn v nam n h tu trc tng. V minh nhn vng phn tam gio, liu c ng ng nht tm: Nhc nng phn chiu hi quang, giai c kin tnh thnh Pht. Hu hung nhn thn d tht, Pht php nan phng. Dc siu lc o chi chu lu, duy hu Nht tha chi tip knh. Tu cu chnh kin, mc tn t s. Ng liu phng th nhp u, hnh c thy nng thot tc. B b p trc thc a, u u nh i h khng. Dng thi tc vn cnh ton chng, phng h tc nht trn bt lp. Siu sanh t bt tng quan chi a, liu qu thn th bt ph chi c. Th phm th thnh nhi ng nhp l u, hoc on hoc thn nhi cng nht t khng. Nh t thc ng, thng tr bn , hu thuyt hng thng tam huyn, yu liu mt hu nht trc. Th o tc kim hon n c t mt hu nht trc? Thanh sn x kin thin khot Hng ngu khai thi vn thy hng. Dch:

RNG KHUYN PHT TM B-

i ci qu tt ch l vng ngc m thi. Nhng xt k ch qu tic y, chng bng thn mng. V nh c ngi giu sang c phong lm i tng, dng vng rng lm gip che cho thn. n khi lm chin binh ao b thua, hoc ci gip nm gm m chy, mong c thn mng an ton m thi, gip vng rng u rnh ngh tic. Mi bit, ci qu vng rng chng bng ci qu thn mng, y l tht vy. Ngy nay th khng th, tri li qu vt kia m khinh thn ny. Chng bit thn ny kh c c ba. Th no l ba? 1- Trong lc o ch ngi l qu, n khi nhm mt i ri, m m mt mt chng bit ch n. Hoc vo ng a ngc, ng qu, sc sanh, a-tu-la chng c lm ngi. y l ci kh c th nht. 2- c lm ngi, li sanh ni mi r, tm th ng sng, ng th chung ging, trt t tn ty khng c, nam n ln ln, chng c phong tc nhn thun, chng nghe ch thnh gio ha. y l ci kh c th hai. 3- c sanh ni phn thnh m su cn khng , thn th tt nguyn, m, ic, cm, ngng, qu, tht, cng, g; ming mi hi tanh, thn hnh nh nhp. Thy chng c gn, chng chng c thn. Tuy ni phn thnh dng th ngoi qu vng. y l ci kh c th ba. Nay lm ngi, c sanh ni phn thnh li y su cn, u chng l qu sao? Ngi i lun lun ui theo con ng danh li, lung nhc xc tn thn, em thn mng rt qu bu ny lm ti t cho tin ca ng khinh. Snh vi ngi n bnh qun v, ngm cm qun mi no c khc g. Tuy thn mng tht l qu trng, vn cha qu trng bng o ti cao. Cho nn Khng T ni: Sm nghe o chiu cht cng vui. Lo T ni: Ti s d c hon ln, v ti c thn. Th Tn thu xa cu o x thn cu cp i. u chng phi ba bc Thnh nhn u khinh thn m trng o sao? Than i! Thn mng tht l qu trng cn phi x cu V thng B-, hung l vng ngc, tin ca ng khinh m li tic sao? i trong p mi nh vn c ngi trung tn, hung l c th gian h khng c ngi thng minh sng sut hay sao? nghe li ny, cn phi gng hc, ch nn nghi ng chm tr. Kinh ni: Mt phen mt thn ngi, mun kip chng c li, tht l thng thit. Cho nn Khng T ni: Ngi khng chu lm, ti chng lm g, cam nh thi vy. R rng thi gian trm nm, ton trong st-na, thn huyn t i u th lu di. Mi ngy chm m trong trn lao, mi lc nghip thc cng mnh mng v tn. Chng bit mt tnh vin minh, lung theo su cn tham dc. Cng danh ci th cng ch l mt trng i mng, ph qu kinh nhn kh khi v thng hai ch. Tranh nhn tranh ng rt cuc thnh khng, khoe gii khoe hay cu knh chng tht. Gi la khi tan khng gi tr Ni sng bi hoi my anh hng. u xanh cha my lc tc bc sm im sng; ngy vui va n th ngy iu cng i theo. Mt bao mu m nhiu nm kh luyn n tnh, by thc hnh hi bung lng tham m ti bo. Th ra kh mong c ht vo, ngy nay khng bo m ngy mai. Sng yu chm ni lc no thi, Nh la t thiu bao gi tt?

Chng nguyn vt ra li nghip, ch v cha c cng phu. Vua Dim-la cht truy tm, Thi tng cng h cho trin hn. Ngoi u nhn ngi thn chng thy, n y ri nghip bo t mang. Qu vng ngc tt mc sc kho tra, cy kim ni ao khn chng . Hoc nht di ngn ni la, hoc giam trong ni Thit Vi. Vo vc du si mun kip ngn i, b cht chm mt ao thnh hai khc. i nut hon st nng, kht ung nc ng si. Sut ngy lun chu kh au, nm trm kip chng thy hnh bng. Tr xong ti nghip, tr vo lun hi. Bng mt thn ngi khi trc, tr li mang ly y da. i lng mang sng, hm st dy yn, ly tht nui ngi, dng mng tr n. Sanh b kh dao bm chy nn, sng b nn nc si la bng. Hng cha on th, thay nhau n nut. Khi mi hi hn hc o khng nhn. Chi bng ngay y tu tp, ch i ny tri qua. c Pht Thch-ca trc b hong cung i thng vo ni Tuyt. C s Bng Long Un em gia ti xung bin su. Chn V chng thit ngi vua ch cu tu hnh. L Cng lm thn tin vn cn tham vn. T ng Pha thng gn Pht n, Hn Vn Cng li l i in, Bi Cng b ot ht ni Thch Sng, Phng Tng hi php Quc Nht. Diu Thin khng nhn ph m, thnh Pht chng ng. Lc T mi gp khch nghe kinh lin tnh ng. o Thin nu khng th v, Hin Thnh sao chu qui y. Hoa Lm cm ha hai cp theo lun. u T c ba con chim bo sng. L trng gi gii kinh m Thin tr dng cm. Tu-b- ngi yn m Thch tn hoa. t-ma mt chic dp v Ty. Ph Ha rung chung bay i. La-hn n tham vn vi Ha thng Ngng Sn. Nhc qui y vi Thin s T i. Cnh Sn n nay vn c Long vng thnh cng. Tuyt Phong ngy xa hay sai ngi g ph non. y l nhng nguyn do nghim bit, ch t khinh m lui st. Chn hoang cn nghe B Trng ni php. Loi c s vn bit h kinh Kim Cang. Mi ngn con c nghe danh hiu Pht c ha lm con tri. Nm trm chim qu nghe ting php thy c lm Hin Thnh. Mng x nghe sm hi c sanh thin. Rng nghe kinh m ng o. Chng l loi vt cn hay lnh ng, hung l ngi sao chng hi tm. Hoc c ngi vi u trong n ung, qua mt mt i. Hoc c ngi trn ng tu hnh lm ln, m khng thc tnh. u bit, Tnh gic B- mi mi vin thnh, no hay cn lnh Bt-nh ngi ngi y . Ch lun i n tiu n, thi phn ti gia xut gia. Chng cuc ngi Tng k tc, ch ct nhn c Bn tm. Vn khng c nam n, u cn chp tng. Ngi cha r di chia tam gio, liu c ri ng ng nht tm. Nu hay phn chiu hi quang, u c kin tnh thnh Pht. Hung l thn ngi kh c, Pht php kh nghe. Nu mun vt khi dng quanh lc o, ch c con ng tt Nht tha. Cn tm chnh kin, ch tin t s. Ng ri mi l vo ca, hnh c mi hay thot tc. Bc bc p n t tht, u u u i h khng. Khi dng th mun cnh ton by, bung i th my bi chng lp. Vt n ch khng cn tng quan sanh t, c liu ng qu thn nhn chng ra. L phm l Thnh ng vo ng ny, hoc on hoc thn cng chung mt l mi. Tht ng nh th, cn kt gia ng. Thi ni tam huyn hng thng, ct r mt cu rt sau. Hy ni hin nay ci g l mt cu rt sau? Non xanh chn y thy tri rng, Sen n ri nghe mi thm.

---o0o---

TU TRUNG THNG S
TRN TUNG
(1230 - 1291) Thng S l con u ca Khm Minh T Thin Thi Vng Trn Liu, l anh c ca Hong thi hu Nguyn Thnh Thin Cm. Khi i vng mt, Hong Trn Thi Tn cm ngha phong cho Thng S tc Hng Ninh Vng. Lc nh, Thng S t ra bm cht cao sng, thun hu c ting. c c trn gi qun dn t Hng L, Ngi hai ln ngn gic Bc xm lng, c cng vi nc, ln hi c thng chuyn gi chc Tit s trn ca bin Thi Bnh. V con ngi, Thng S vn kh lng thm trm, phong thn nhn nh. Lc cn chm, Ngi chung ca Khng. n tham vn Thin s Tiu Dao tinh x Phc ng, Ngi lnh hi c yu ch, bn dc lng th lm thy, ly Thin duyt lm ci vui hng ngy, khng ly cng danh lm ch s thch, Ngi lui v p Tnh Bang do Vua phong cp cho, i tn li l lng Vn Nin. Trn ln th tc, ha cng nh sng, trong vic i x Ngi cha h ph lng ai, nhn tip mnh ht ging php, du dt c ngi s c. Ngi no n hi han cng c Ngi ch cho ch cng yu khin tm tnh h ng dng c nh nhng, khi hnh cng nh lc tng, khng g nht nh c. T lu, nh vua nghe n i v Ngi bn cho s thnh vo ca khuyt. Ngi hu chuyn li li u t ra siu tc, nhn Vua tn Ngi l S huynh, tng cho hiu Thng S. * * * Mt hm, c v Tng n hi: - Bch Thng S, ti v sanh t l vic ln, v thng nhanh chng, song cha bit thn ny t u sanh ra? Cht s i v u? Ngi p: - Gia tri d c i vnh chuyn, Bin c ngi g hn bt sanh. (Trng khng tng s song phi cc, C hi h phng nht im u.) Li hi: - Th no l o? Ngi p: - o khng c trong cu hi Cu hi khng c trong o.

- C nhn ni: Khng tm tc l o. ng chng? - Khng tm chng phi o, Khng o cng khng tm. Nu h ni Khng tm l o th tt c cy c u l o c sao? Bng ngc li ni Khng tm chng phi o th cn g ni c khng? Lng nghe ta ni k y: Vn khng tm khng o, C o chng khng tm. Tm o vn rng lng, Ch no u ui tm? (Bn v tm v o Hu o bt v tm Tm o nguyn h tch H x cnh truy tm?) V Tng cht nhn ra ch, x ly lui ra. * * * C v Tng hi: - Bch Thng S, th no l i Pht php? Ngi p: - u trnh v sng mt su b Cnh bng nht gi rut kin trng. (Ngao u lng tiu minh nhn Bng dc on phong l ngh trng.) Li hi: - Nh vy, ngi hc nhn u vo c ch u? Ngi p: - Gi nga phi u ngi khc nga i n chnh tht nh ngi n. - Th no l Thanh tnh Php thn? - Ra vo trong vng nc tru Nghin ngm trong ng ct nga. - Th y th khng th chng nhp? - Khng c nim nh bn tc Php thn thanh tnh. Hy nghe ta k y: Xa nay khng d sch D sch ton tn sung

Php thn chng ngn ngi G c li g trong? (Bn lai v cu tnh Cu tnh tng h danh Php thn v qui ngi H trc phc h thanh?) * * * Li hi: - T Qui Sn ni: Trm nm sau, Lo tng s xung ni lm con tru nc, mun ni g? - La np ku tha anh v ht Cy ng bic u phng hong cnh. (Hng o vnh tn anh v lp Bch ng th lo phng hong chi(1).) Xa Thi t Tt-t-a vo miu thn, tng thn sp xung ly di chn, vic y th no? - Nm xe vn mt bn tay n mt ha ngn sai khc. - Ngi Nam Tuyn bn mnh(2), y l sao? - Cn lc Ngi cha bn mng th y l sao? V Tng khng p c. S ht, ui ra. * * * Mt v Tng hi: - Ha thng Thy Lo ln u tin n tham bi M T hi v ngha vic T s t-ma t n sang, M T p cho mt p t nho. Thy Lo lm cm ngi dy, cht t ng ngay, v tay ci h h. y l ngha g? Ngi p: - Ci p ca rng voi chng phi sc la chu ni. Li hi: - Sau Thy Lo cn ni vi hc tr rng t lc n ci p ca M T n nay, ng ta ci mi khng thi. Th li l ngha g?
1()

Hai cu th trong khc Thu hng ca thi ho Ph, dng theo php o ng.

2()

Nam Tuyn ngy kia bo Tng chng: Vng lo s bn mnh, c ai mua chng? Mt v Tng p: Con mua. S ni: Gi bn ng ta khng qu cng khng mt, Thy lm sao mua c? V Tng khng p c.

Ngi p: - Thc l ting gm hng ca loi s t Phi u ging ku the th ca ch rng. - Ti khng hiu. Ngi bn c bi k ch cho: Mt p ng nho, Ai hay tm xt. ng dy ci to, Li sanh bun thm. Cn hiu Ty sang, Nga t n c. (Nht p p o Thy gii tm tho i tiu khi lai Tng sanh o no Yu thc Ty lai M cu kh tho.) V Tng x lui ra. * * * V Tng khc hi: - Bch Thng S, li xa ni: Xanh xanh trc bic thy l Php thn, c ng chng? Ngi p: - Sa-di n mng rng ba trc u phi nh php thn ngi hm nay. Li hi: - Cn cu ni Rm rm hoa vng u l Bt-nh l ni g? - Hoa o u phi cy b- Sao li Linh Vn nhp c o(1). Li hi: - C ba v Tng i hnh cc gia ng gp cp, ngi no cng n qua mt bn m i. By gi nh th no?
1()

Thin s Linh Vn ch T Qui Sn lu nm khng ng, mt hm nhn nhn xem hoa o n cht ng lm bi k: Tam thp nin lai tm kim khch K hi lc dip hu su chi T tng nht kin o hoa hu Trc ch nh kim cnh bt nghi.

Ngi p: - Gi thi ngi g m hoa rm Trng t u qun y khe su. (Phong xuy bt ngi hoa gian mt Nguyt lc v phng gin thm.) Li hi: - Lc y Qui Tng ni Ging t con mo. l g? - Ming ni khng phi t mnh gp. - Cn ngi Tr Kin ni Ging t con ch. l g? - Lo y nm c thi c gom qut sch ht, nhng c iu ng tic. - Cn Ngi th no? - Con ch. - n S Nam Tuyn ni l mt con cp. ch th no? - Gt chn chng chm t. * * * Tng hi: - Th no l Php thn? Ngi p: - Bn ao thy hai ci, Di trng vui ba ngi. - Php thn vi Sc thn ging nhau? Khc nhau? - Gm mang hiu long tuyn Ngc xng tn h phch. * * * Tng hi: - Pht Th Tn ni: Sut bn mi chn nm, ta cha tng ni mt ch. Vy mi hai phn gio t u m c? Ngi p: - Hi xng khi hp mong khi phc, Thuc thnh m bnh mun bnh tiu. - Th no l Pht ca chnh mnh? - Chng n ru b o, Kh gp ngi p h.

- Phi hiu th no? - Nh ln mt m ng, Sng di chung qua. - Th no l tm ca c Pht? - Trn ni khp thnh khng quc sc, u hay ca ta c thuyn quyn. - C nhn ni Tc tm tc Pht, m sao khng hin trc mt? - Phanh trai tm ngc d kh gp, M c cu chu ung cng thi. * * * Dm hi: - Th no l gia phong ca Thng S? Ngi p: - Rnh, nm tri rng ku vn tip, Li, cu c sui khin hc tranh. (Nhn phao nham qu h vin tip, Ln iu kh ng dn hc tranh.) Li hi: - T v gio l ng hay khc? Ngi p: - Sng, nc tn tuy khc, Bp, n mt a hoa. - B- vi phin no, khc nhau, ging nhau th no? - Trong nc c v mui, Gia sc c mu keo. - Th no l nghip sanh t? - Sng thu lc c b lau Tri m tuyt xung nhum mu trng thanh. (Sng thu trch trch l hoa ngn D tuyt phn phn nguyt sc thin.) Li hi: - Ngi Dt-a (Di-lc) khng tu nh tu th lm sao thnh Pht c? Ngi p: - o trn cy thi tit ng Cc vng bn giu chc g xun.

(Hng o th thng chn thi tit Hong cc li bin bt th xun.) - Khi ngi thin tp nh th th no? - Vua cha xung xe chi ch nhi. - Khi khng ngi thin tp nh th th no? - Thuyn Phm Li sng h vui th. * * * C v Tng hi: - Kinh ni: Mun t n con ng v sanh, cn bit r ci ngun. Th no l ci ngun? Ngi p: - Tm ngun chng c ci, Nm ci cng khng ngun. Li hi: - Trong kinh ni: Khng tc l sc, sc tc l khng, y th no? Ngi im lng giy lu, ri hi li: - ng hiu cha? - Cha hiu. - ng c sc thn ch? - C. - Sao ni sc tc l khng? ng thy ci khng c tng mo g khng? - Khng. - Sao ni khng tc l sc? - Rt cuc l th no? - Sc vn khng khng, khng vn khng sc. V Tng l t. Ngi ni: - Nghe k ta y: Sc tc khng khng tc sc, Ba i Nh Lai phng tin t. Khng vn khng sc, sc khng khng, Th tnh sng ngi khng c mt. (Sc tc th khng khng th sc, Tam th Nh Lai phng tin lc.

Khng bn v sc sc v khng, Th tnh minh minh phi tht c.) * * * Ngy kia, Thi hu m tic thnh son. Ngi d tic gp c tht c n. Thi hu thy l hi: - Anh tu thin m n c tht th thnh Pht sao c? Thng S ci p: - Pht l Pht, anh l anh. Anh ch cn lm Pht, Pht ch cn lm anh. Thi hu chng nghe C c ni: Vn-th l Vn-th, Gii Thot l Gii Thot sao? Khi Thi hu qua i, nh vua cng chay cung cm. Nhn l khai ng, Vua thnh cc v Tn tc bn phng mi v lm mt bi k ngn trnh by ch kin gii ca mnh. Kt qu bi no cng qun snh ng nc, cha t ng. Nh vua bn trao giy mc cho Thng S. Thng S vit mt hi bi tng t thut: Kin gii trnh kin gii, T di mt thy qui. Di mt thy qui ri, R rng lun t ti. (Kin gii trnh kin gii, T nit mc tc qui. Nit mc tc qui liu, Minh minh thng t ti.) Nh vua va c xong bn ph tip theo sau: R rng thng t ti, Cng n mt lm qui. Thy qui chng thy qui, Qui y t t hoi. (Minh minh thng t ti, Dic nit mc sanh qui. Kin qui bt kin qui, K qui tt t hoi.) Thng S c, thm nhn . * * * Sau Vua km vui, Thng S vit th hi thm bnh tnh. Vua c th, tr li bng bi k nh sau:

Hng hc hi nng m hi tot, Cha h thm t kh m sanh(1). (Vim vim th kh hn thng thn V tng uyn ng nng sanh kh.) Thng S c k than th giy lu. n khi nh vua nhum bnh nng, Thng S khp khnh v kinh trc chu tang, nhng Vua qui tin mt ri. * * * Thng S vi t cch mt c s th B-tt gii, sng ng theo tinh thn Thin nn tm t rt phiu dt phng khong. Nhng iu lun bn huyn diu ca Ngi, cng nh cu chuyn gi mt trng thanh, hng thc c ng thi u knh trng. Sau, bnh s si, Ngi khng nm phng ring, m nm Dng Chn Trang. Ti y, gia nh trng, Ngi k mt ging g, nm theo php kit tng, mt nhm xui. Cc ngi hu h v th thip khc rng ln. Thng S m mt ngi dy, sai ly nc ra tay sc ming, on qu nh rng: - Sng cht l l thng, sao bun thm luyn tic chi m lm no Chn tnh ta. Dt li, Ngi m thm m tch. By gi nhm nin hiu Trng Hng th by (1291) i Trn Nhn Tng, nm Tn Mo, ngy mng mt thng t, Ngi th su mi hai tui. Vua Nhn Tng nh n Ngi dy d, sai th v chn dung th v ly o ca Ngi truyn cho m tuyn dng, lp nn phi Trc Lm. * * * Nhng tc phm ca Ngi cn lu li kh nhiu, y lc chp mt t tc phm quan trng.

(1)

Bn lai din mc.

PH BN TU TRUNG THNG S 1. PHT TM CA


Pht! Pht! Pht! bt kh kin! Tm! Tm! Tm! bt kh thuyt! Nhc tm sanh thi th Pht sanh Nhc Pht dit thi th tm dit. Dit tm tn Pht th x v Dit Pht tn tm h thi yt Dc tri Pht tm sanh dit tm Trc i ng lai Di-lc quyt. Tch v tm, kim v Pht Phm Thnh nhn thin nh in pht Tm th v th dic v phi Pht tnh phi h hu phi thc. Ht thi khi, ht thi ch Vng c lai kim ngh ngh Khi duy mai mt t tng tha Cnh khi yu ma t gia ty. Dc cu tm, hu ngoi mch Bn th nh nhin t khng tch Nit-bn sanh t mn la lung Phin no b- nhn i ch. Tm tc Pht, Pht tc tm Diu ch linh minh t c cm Xun lai t th xun hoa tiu Thu o v phi thu thy thm. X vng tm, th chn tnh T nhn tm nh nhi vong knh Khi tri nh hin knh trung lai Bt gic vng tng chn l bnh Vng lai phi thc dic phi h Knh th v t dic v chnh. D v ti, d v phc Thc t ma-ni kim bch ngc Ngc hu h h chu hu li Tnh v hng dic v lc. Dic v c, dic v tht T thp cu lai th tht tht Lc vn hnh hi thng ba Tam c cu tnh khng l nht.

Mc! mc! mc! Trm! trm! trm! Vn php chi tm tc Pht tm Pht tm khc d ng tm hip Php nh nh nhin cng c cm. Hnh dic thin, ta dic thin Nht a hng l ha l lin Mt kh thi thim kh c an tin x th an tin. Di! di! di! t! t! t! i hi trung u nhn xut mt Ch hnh v thng nht thit khng H x tin s mch linh ct. Tnh tnh trc! Trc tnh tnh! T lng p a vt khi khuynh A thy th tn c cp Cao b T-l nh thng hnh. Ht! Dch:

KHC CA PHT TM
Pht! Pht! Pht! khng th thy! Tm! Tm! Tm! khng th ni! Khi tm sanh tc l Pht sanh Bng Pht dit l lc tm dit. Dit tm cn Pht chuyn khng u Dit Pht cn tm bao gi ht. Mun bit tm Pht, tm sanh dit Hy ch Di-lc sau s quyt. Xa khng tm, nay khng Pht, Phm Thnh tri ngi nh in pht. Tm th khng th cng khng phi, Pht tnh chng h cng chng thc. Bng dng khi, bng dng dng, Xa nay qua li lung ln qun. H ch chn vi np t tng, Li khin yu ma vo nh lng. Mun cu tm, ch tm ngoi, Bn th nh nhin vn khng tch. Nit-bn sanh t buc rng sung, Phin no b- h gi nghch. Tm tc Pht, Pht tc tm, Linh diu chiu cng kim c thng.

Xun n, t hoa xun mm ming, Thu v, u chng nc thu trong. B vng tm, gi chn tnh, Khc no tm nh m qun knh. No hay nh vn t gng ra, Chng bit vng do t chn hin. Vng ln chng thc cng chng h, Gng nhn khng t cng khng chnh. Vn khng ti, vn khng phc, Lm snh ma-ni cng bch ngc. Ngc c vt ch chu c t, Tnh vn khng hng cng khng lc. Cng khng c, cng khng mt, Bn mi chn y l tht tht. Su mun hnh: bin sng tro, Ba c chn tnh: gia khng nht. Lng! lng! lng! Chm! chm! chm! Tm ca mun loi tc Pht tm. Pht tm bn vi tm ta hip, Php vn nh nhin sut c kim. i cng thin, ngi cng thin, Gia l la rc mt cnh sen. kh mt i thm kh, c an tin y c an tin. Chao! chao! chao! i! i! i! Bt trong bin c ung chm ni. Cc hnh v thng thy thy khng, Linh ct tin s tm u t! Thc thc tnh! Tnh tnh thc! Gim t bn b ch lch nghing. Ai c nh li tin c vy, p nh T-l bc bc ln. Ht!

2. PHNG CUNG NGM


Thin a thiu vng h h mang mang Trng sch u du h phng ngoi phng Hoc cao cao h vn chi sn Hoc thm thm h thy chi dng. C tc san h ha la phn Khn tc min h h hu hng Hng thi xuy h v khng ch

Tnh x phn h gii thot hng. Quyn tiu kh h hoan h a Kht bo xuyt h tiu dao thang Qui Sn tc ln h mc thy c T Tam ng chu h ca thng lang. Phng To Kh h p L Th Yt Thch u h si lo Bng Lc ng lc h B i lc Cung ng cung h Ph Ha cung. t t ph vn h ph qu Hu hu qu khch h nin quang H vi h quan him tr Ph ni h th thi vim lng. Thm tc l h thin tc yt Dng tc hnh h x tc tng Phng t i h mc b trc Liu nht sanh h hu bn mang. Thch ng nguyn h c ng s Sanh t tng bc h ng h phng. Dch:

KHC HT IN QUNG
Tri t lic trng ch sao thnh thang Chng gy chi rong ch phng ngoi phng Hoc cao cao ch my nh ni Hoc su su ch nc trng dng. i th n ch cm mi phng gp Mt th ng ch ni chng qu hng Hng ln ch thi so khng l Lng xung ch t gii thot hng. Mi ngh cht ch t hoan h Kht ung no ch tiu dao thang Qui Sn lng ging ch chn con tru nc T Tam ng thuyn ch thi khc thng lang. Thm To Kh ch ra mt L Th Ving Thch u ch snh lo Bng Vui ta vui ch B i vui sng in ta in ch Ph Ha in gn. Ch ch, bng ngy ch qua khe ca i i, my ni ch mng giu sang Chu sao ch thi i m lnh i chi ch gai gc ng quan. Su xon o ch cn nhn gt Dng ph ra ch b n tng Bung bn i ch ng nm bt Tnh mt i ch thi chy qung.

Tha nguyn ta ch c ng s Sng cht bc nhau ch ta vn nh thng.

3. SANH T NHN NHI D


Tm chi sanh h sanh t sanh Tm chi dit h sanh t dit Sanh t nguyn lai t tnh khng Th huyn ha thn dic ng dit. Phin no b- m tiu ma a ngc thin ng t kh kit Hoch thang l thn n thanh lng Kim th ao sn lp ti chit. Thanh vn ta thin ng v ta B-tt thuyt php ng thc thuyt Sanh t vng sanh, t vng t T i bn khng tng h khi. Mc vi kht lc sn dng dim ng tu ty tr v tm d Php thn v kh dic v lai Chn tnh v phi dic v th. o gia tu tri bi vn trnh Kin nguyt an nng kh tm ch Ngu nhn in o b sanh t Tr gi t quan nhn nhi d. Dch:

SNG CHT NHN M THI


Tm m sanh ch sanh t sanh Tm m dit ch sanh t dit Sanh t xa nay vn tnh khng Thn huyn ha ny ri cng dit. Phin no b- bng mt tiu a ngc thin ng t kh kit Cho du l la cht mt lin Ni kim rng ao chc gy ht. Thanh vn ngi thin ta khng ngi B-tt ni php ta ni thit Sanh di sanh cht di cht Bn i vn khng nng u dy. Ch nh hu kht ui bng nng Nm ng bt ty khng ngt chy

Php thn khng li cng khng qua Chn tnh chng phi cng chng quy. n nh thi ch hi ng chi Thy nguyt tm g ngn tay y K ngu sng cht mi lo u Ngi tr r khng nhn thi vy.

4. PHM THNH BT D
Thn tng v tng bn lai khng Huyn ha phn sai thnh nh kin Ng nhn t l dic t sng Phm Thnh nh li dic nh in. Cng danh ph qu ng ph vn Thn th quang m nhc phi tin Mit khi tinh nhi tng i tnh T mch man u nhi kh min. Mi mao tim honh t khng thy Pht d chng sanh nht din Thc th phm h thc th thnh Qung kip su tm mt cn tnh. Phi tm v th dic v phi V kin phi t dic phi chnh Qung Ngch nhi qu nguyn vng Khnh H t-kheo cng c thnh. Gic tha gic t bt m Bin gii thanh lng t nhit bnh. Qun bt kin Tin tht gi th a thy? Hu c gi hu th thy? Lng gi ban tm nht ban mng o u bt vn t thin -la-ni chi php mn ng nhip nhp Nh Lai qung i vin tr chi knh. t! Dch:

PHM THNH CHNG HAI


Thn t v tng xa nay khng Gi di nn chia thnh nh kin Ta ngi nh mc cng nh sng Phm Thnh nh sm cng nh in. Giu sang s nghip m my tri Ngy thng tn bay thn th huyn Cht tnh thng ght thong xt qua Khc no b bt i tm bnh.

My ngang mi dc cng nh nhau Pht vi chng sanh ng sc mt Ai l phm ch ai l Thnh Mun kip kim tm mt cn tnh. Khng tm th khng phi cng khng quy Chng kin th khng t cng khng chnh t Qung Ngch: trn nguyn vng(1) T-kheo Khnh H: cng c thnh(2) Gic ta gic ngi khi ng m Mt ri mi phng dt tt bnh. Anh thy chng Ngi mt trc l ai? Ngi c sau l ai? Hai tm sai khc chung dng mng Rt cng tm vn bn ngn php mn -la-ni Cng nhip vo gng trn y rng ln tr Nh Lai. t!

5. THNG PHC NG TIU DAO THIN S


Cu vi phong th Kiu k hoang thn Thn tuy thin ngoi chi sm thng hu knh trung chi loan phng. Nhn xng v sanh chi khc Dng th php nh chi n Lm trt gi- Thng trnh ta h. Thn tuy ph n ng hng quan T trng n thm v cm hn chuyt thiu phng thim kh Tm khi c th thn tm an. Xun hi h i khai o nhy Phong khi khng vn kch trc can ng nht o gia tham vn bi Mt huyn cm t thnh kim n. Tm lai tnh vn c chy thin Tng mo k di trng th kin Hu Kh thn tm b ty k Triu Chu thin d hc qui nin. Tu tri th hu nhn trung Pht
(1)

t Qung Ngch l anh chng lm hng tht, khi nghe Pht ni kinh i Bt Nit-bn lin ng o thnh chnh qu. Trong kinh i Nit-bn ni r. (2) Khnh H l ngi A-nan t a vn bc nht ca Pht.

Hu qui l khai ha l lin Trn trng gi- ty hng l K a mn khc t nhung thin. Dch:

L THIN S TIU DAO TINH X PHC NG


Hn lu xa nh sng gi chn hoang thn Thn tuy ngoi ci sm thng vn trong gng loan v phng. Nhn nh ngm khc v sanh Hu p n Thy mm sa Trm c li th tng Ci dng ln php ta. Thn tuy cc mch ng qu ny Bn trng n no dm lng khuy vng sm nh thm kh Lng tn ring gi cht lng ngay. Xun v ngm lng hoa o n Gi ng nghe h khm trc lay Ngy trc n nh thm hi ht Nay n ch thnh khc khng dy. Thot qua thm hi c chy thin(1) Tng mo mi mi c khe bn Tng Thm tui theo ra hc th(2) Thn Quang o rt ty da truyn(3). Vn hay Pht sn trong i c ng l sen bng gia la ln Trn trng dng theo li tng hin Cn g l mn cht qu ring(4).

6. TH CHNG
Hu tm Thiu Tht d To Kh, Th tnh minh minh v hu m. C nguyt chiu phi quan vin cn, Thin phong xuy bt gin cao .
1() 2()

C chy: Ci di xa, tng trng hng c lo o cao c trng. Thin s Tng Thm sng n mt trm hai mi tui. 3() T t-ma mun bit ch thm ng ca t, nn bo mi ngi trnh ch s ng. Qua s trnh by ca mi ngi, T ph bnh: o Ph c phn da ca ta, Ni Tng Tr c phn tht, o Dc c phn xng, Hu Kh c phn ty.
4()

Phn ln nhng bi dch v Tu Trung Thng S u nng theo bn ca Trc Thin trong Tu Trung Thng S Ng Lc.

Thu quang hc bch ty duyn sc, Lin nhy hng hng bt trc n. Diu khc bn lai tu c xng, Mc tm nam bc d ng t (ty). Dch:

BO CHNG
Thi tm Thiu Tht vi To Kh, Th tnh sng trn chng tng m. No ngi xa gn trng vn chiu, Thp cao gi thi chng a ch. nh thu en trng ty duyn hin, Sen n hng nng chng dnh nh. Khc nhc xa nay nn gy ht, Ch tm nam bc vi ng ty.

7. KHUYN TH TIN O
T t tun hon xun phc thu, Xm xm d lo thiu nin u. Vinh hoa khng c nht trng mng, Tu nguyt khng hoi vn hc su. Kh th lun hi nh chuyn cc, i h xut mt ng ph u. Phng trng dic bt m lai t, V hn lng duyn ch ma hu. Dch:

KHUYN NGI I TIN TU


Ngy thng xoay vn xun li thu, Xm xm tc bc p ln u. Giu sang, nhn li mt trng mng, Nm thng mang theo vn hc su. No kh lun hi nh chuyn bnh, Sng yu, chm ni t ph u. Gp trng chng chu s ln mi, V hn duyn lnh ch th thi.

---o0o---

S T PHI TRC LM TRN NHN TNG


(1258 - 1308)
Ngi tn hy l Khm con trng vua Trn Thnh Tng v Nguyn Thnh hong thi hu. Ngi tuy v sang c m tm hm m Thin tng t thu nh. Nm mi su tui c lp lm Hong thi t, Ngi c t nhng li cho em, m vua cha khng chu. Vua ci trng n ca Nguyn T quc mu cho Ngi tc l Khm T thi hu sau ny. Sng trong cnh vui ha hnh phc y m tm Ngi vn thch i tu. Mt hm vo lc gia m, Ngi tro thnh trn i, nh vo ni Yn T. n cha Thp ni ng Cu th tri va sng, trong ngi mt nhc qu, Ngi bn vo nm ngh trong thp. V S tr tr y thy Ngi tng mo khc thng, lin lm cm tht i. Vua cha hay tin, sai cc quan i tm thy, Ngi bt c d phi tr v. Nm hai mi mt tui, Ngi ln ngi Hong (1279). Tuy a v cu trng, m Ngi vn gi mnh thanh tnh tu tp. Thng ngy, Ngi n cha T Phc trong i ni tu tp. Mt hm ngh tra, Ngi thy trong rn mc ln mt hoa sen vng ln bng bnh xe, trn hoa sen c c Pht vng. C ngi ng bn cnh ch Ngi ni: Bit ng Pht ny chng? L c Pht Bin Chiu. Tnh gic, Ngi em vic tu ln vua cha. Vua Thnh Tng khen l vic k c. Ngi thng n chay lt thn th gy m. Thnh Tng thy th ly lm l, nn hi nguyn do. Ngi trnh tht vi cha. Thnh Tng khc bo: Nay ta gi, ch trng cy mt mnh con, con li lm nh th, lm sao gnh vc c s nghip ca T tin? Ngi nghe dy cng ri nc mt. Con ngi Ngi rt thng minh hiu hc, c ht cc sch v, sut thng ni in (kinh) v ngoi in (sch i). Nhng khi nhn ri, Ngi mi cc Thin khch bn gii v Tm tng (thin) tham hc thin vi Thng S Tu Trung, thm c n ch Thin ty. i vi Thng S, Ngi knh l lm thy. Nhng khi gic Nguyn sang quy ri, Ngi phi xp vic kinh k lo gi gn x tc. Nh tnh on kt qun dn, Ngi hai ln ui c qun Nguyn gi gn trn vn t nc. Nm Qu T (1293), Ngi nhng ngi li cho con l Trn Anh Tng, ln lm Thi thng hong. ngi Thi thng hong ch dy cho con c su nm, Ngi sp t vic xut gia. n thng mi nm K Hi (1299), Ngi xut gia vo tu ni Yn T. y, Ngi chuyn cn tu tp theo hnh u- (kh hnh) ly hiu l Hng Vn i u-. Sau Ngi lp cha, ct tinh x, khai ging tip chng Tng. Hc chng ua nhau n rt ng. Sau, Ngi n cha Ph Minh ph Thin Trng lp ging ng, ging dy my nm. Ngi li vn du n tri B Chnh lp am Tri Kin ri . n nm Gip Thn (1304), Ngi do i khp ni khuyn dn dp b nhng dm t (miu th thn khng chnh ng), v dy h tu hnh Thp thin. Vo ma ng nm y, vua Anh Tng dng biu thnh Ngi v i ni truyn gii B-tt ti gia.

Sau , Ngi chng gy n cha Sng Nghim ni Linh Sn truyn b Thin tng. M u php hi, Ngi nim hng bo n xong bc ln ta. V Thng th bch chy v.v... ri Ngi ni: - Thch-ca Vn Pht v mt i s m xut hin gia ci i ny, sut bn mi chn nm chuyn ng i mi m cha tng ni mt li. Nay ta v cc ngi ln ngi ta ny, bit ni chuyn g y? Ngi giy lu, Ngi ngm: Thn nh hi th ra vo mi, i ging my tri nh ni xa. Ting quyn tng chp vng trng sng, u phi tm thng qua mt xun. (Thn nh h hp t trung kh, Th t phong hnh lnh ngoi vn. quyn on nguyt nh tr, Bt th tm thng khng qu xun.) Ngi v bn mt ci, ni: - Khng c g sao? Ra y! Ra y! * * * C v Tng hi: - Th no l Pht? Ngi p: - Nhn n nh xa vn chng phi. - Th no l Php? - Nhn n nh xa vn chng phi. - Th no l Tng? - Nhn n nh xa vn chng phi. - Cu knh th no? - Ch bt by trao ht sch u cn c vic ni cng ngi. (Bt t khai phn ph liu Cnh v d s kh trnh qun.) Li hi: - Th no l mt vic hng thng? Ngi p: - u gy khu nht nguyt.

- Dng cng n c lm g? - Mt ln nhc li mt ln mi. - Th no l gio ngoi bit truyn? - nh ng nhy khng khi u. - Sau khi ra khi u th th no? - Li theo con ch nhy xung bn. - Vn l nhy chng khi. Ngi bn ln ting nt: - K m! Thy ci g? - i tn c la ngi lm g? Ngi lin h, h. V Tng suy ngh. Ngi lin nh. V Tng li suy ngh hi. Ngi lin ht. V Tng cng ht. Ngi hi: - Lo tng b mt ci ht, hai ci ht ca ngi, rt cuc th no? Ni mau! Ni mau! V Tng suy ngh. Ngi li ht mt ting, ni: - Con chn hoang qu qui! Va ri tinh lanh gi ch no? V Tng l bi lui ra. Tng hi: - i tn c kh nhc tu hnh, tri qua nhiu nm, i vi su thng ca Pht, Ngi c my thng? Ngi p: - Cng c su thng. - Nm thng kia gc qua, th no l Tha tm thng? - y c quc , c bao nhiu th tm, Nh Lai u bit, Nh Lai u thy. V Tng lin a nm tay ln ni: - bit ht thy ht, vy bit ci ny c vt g? Ngi p: - Nh c nh khng, chng phi khng chng phi sc.

- Xa Tng hi Ha thng Lang Gia: Thanh tnh bn nhin, v sao cht sanh sn h i a? ch th no? - Tht ging thuyn chi ra bin. - ny th no? - Ai bit ni chn khi sng xa khi kia, ring c ch nn suy ngh. * * * Hi: - Th no l gia phong Pht qu kh? p: - Vn rng vng v ai chm sc L trng o hng hoa t nhin. - Th no l gia phong Pht hin ti? - Gia phong sng bc m yn sm Tin uyn o hng say gi xun. - Th no l gia phong Pht v lai? - Bi bin ch triu tri i nguyt, Xm chi nghe so khch nh nh. - Gia phong Ha thng th no? - o rch che my, sng n cho Bnh xa ti nguyt, ti ung tr. Li hi: - Ngi Linh Vn khi xem hoa o ng th th no? p: - T n t tn theo thi tit ng qun b hi cng khn li. - Khi git ngi khng nhn li th sao? - Gan d cng mnh. - Ngi i tu hnh li ri vo nhn qu hay khng? - Ming dng chu mu ch Pht T Rng nh kim bn gm rng thin. Mt mai cht a A-t ngc Ci ngt, Nam-m Qun Th m. Hi: - Di rung by c ngn im tuyt Trn cy oanh u mt cnh hoa, th th no?

p: - Lm! - Theo i tn c th th no? - Di rung by c ngn im tuyt Trn cy oanh u mt cnh hoa. - l cu ni ca ti. - Mun bit thn tin l luyn thuc Linh n vn thit t chu sa. Hi: - Th no l Thanh tnh Php thn? p: - c vng ri trong phn s t Ngi en a vc b hng thm. - Hc nhn khng hiu. - Ch hc thi h tr gi Ci ngi chn tht di lm nhau. - Th no l Vin mn bo thn? - Cnh bng bay bng dng cn gi Ly chu lng lnh bin trong ngn. V Tng l bi. Ngi bo: - Nguyn lai y nhiu cng dng Bi ch qung xin chng c thnh. Hi: - Th no l Thin bch c ha thn? p: - My dn sng ph tri m mt Tc nc nh xa trc nh u. Tng ni: - ng th. Ngi bo: - Ci ngt k gom my di nh Bn b nut ly hn st trn. V Tng l bi lui ra.

* * * Php Loa hi: - Ni huyn ni diu, lun c bn kim, u thuc th ni a, mt cu khng kt trong ngn ng lm sao ni c? Ngi p: - Gi ng du du ngn hoa n Lch cch vnh xe mt ting vang. Php Loa toan m ming ni, Ngi lin bo: - Chim ht mu tun vn v dng Non ty nh trc ph my chiu. - Khi mun dm my tnh th th no? - Ma tm t. - Khi mun dm my che kn th th no? - Trng vng vc. - Cu knh th no? - Ch ng n, ng n n ba mi gy. - Th no l Bn lai din mc? Ngi im lng giy lu hi: - Hiu chng? - Chng hiu. Ngi lin nh. Php Loa hi: - Th no l ba mi hai tng tt tm mi v p? Ngi p: - Nu dng sc thy ta, Dng m thanh cu ta, Ngi y hnh o t, Khng th thy Nh Lai. - Th no l Pht? - Tm cm di ci. - Th no l T s t n sang? - Bnh v. - Th no l i Pht php? - Cng hm, t khng khc.

- Xa c v Tng hi Triu Chu con ch c Pht tnh khng, Triu Chu ni khng. ch th no? - Cht mui trong nc, Keo xanh trong sc. - Hu c v c nh bm leo cy, khi y th no? Ngi bn ni k: Hu c v c Bm kh cy ng My k np tng U u st trn. Hu c v c Th l gi thu Hng h sa s Va dao chm bn. Hu c v c Lp tng lp ch p ngi di ra Tro non li nc. Hu c v c Chng c chng khng Khc thuyn tm kim Tm nga c hnh (bn ). Hu c v c Hi h, hay khng Nn tuyt giy hoa m cy i th. Hu c v c T xa t nay Chp tay qun trng t bng cht chm. Hu c v c Nh th nh th Ch bt m ra Sao khng nm mi? Hu c v c Ng t ng hu Lau chau mm mp n o no ng. Hu c v c au u lo s

Ct t sn bm y vui thch. Hu c v c ng kh th o C c np tng Chng u khi no. Hu c v c Th l kim phong Hng h sa s Phm nhn thng phong. Hu c v c Lp tng lp ch nga ton qui ng sn thip thy. Hu c v c Phi hu phi v Khc chu cu kim Sch k n . Hu c v c H bt hi h Lp tuyt hi hoa Th chu i th. Hu c v c T c t kim Chp ch vong nguyt Bnh a lc trm. Hu c v c Nh th nh th Bt t khai Ton v b t. Hu c v c C t c hu A thch thch a No qut qut a. Hu c v c ao ao ph ph Tit on ct ng B th khoi hot. Ngi bn bc xung ta. * * *

Ngy mng mt thng ging nm Mu Thn (1308), Ngi sai Php Loa n huyn Siu Loi ti Bo n thin t khai ging tr tr. Thng t nm y, Ngi n cha Vnh Nghim Lng Giang kit h v sai Php Loa khai ging tr tr. Chnh Ngi ging Truyn ng Lc, bo Quc s o Nht v chng ging kinh Php Hoa. Bi h, Ngi vo ni Yn T, ui ht nhng ngi c s theo hu h v nhng k n dch trong cha, khng c chc hu nh trc. Ch li mi v Th gi thng theo Ngi. Ngi ln am T Tiu, v Php Loa ging Truyn ng Lc. Th gi xung ni gn ht, duy c t thng tc l Php Loa cn thi. T y, Ngi leo khp cc ni, tm kim cc hang ng, ti thch tht. Php Loa thy th bch: - Tn c tui gi yu, m xng pha trong sng tuyt, l c b g th mng mch Pht php trng cy vo ai? Ngi bo: - Ta thi tit n, mun to ci k lu di vy. Ngy mng nm thng mi nm y, ngi nh ca Cng cha Thin Thy ln ni bch Ngi: Cng cha Thin Thy bnh nng mong c thy Tn c ri cht. Ngi bi ngi bo: Thi tit n vy. Ngi bn chng gy xung ni, ch cho theo mt ngi Th gi. Ngy mng mi Ngi v n kinh, dn d xong, ngy rm Ngi tr v ni. Ngi dng ngh cha Siu Loi. Hm sau va rng ng, Ngi i b n cha lng C Chu, t bi k rng: S i mt hi th Lng ngi hai bin vng Cung ma dn qu lm Ci Pht vui no hn. (Th s nht tc mc Thi tnh lng hi ngn Ma cung hn qun thm Pht quc bt thng xun.) n ngy 17, Ngi dng ngh cha Sng Nghim ti Linh Sn, Tuyn T hong thi hu thnh Ngi vo am Bnh Dng cng trai. Ngi vui v ni: y l ba cng dng rt sau. Ngy 18, Ngi li i b n cha T Lm ngn An K Sanh. Nghe nhc u, Ngi gi hai v T-kheo trong cha bo: - Ta mun ln ngn Nga Vn m chn khng th leo ni, phi lm sao? Hai v T-kheo bch: - Hai t c th gip c. n am Nga Vn, Ngi t hai v T-kheo rng: - Xung ni tu hnh i, ch xem thng vic sanh t. Ngy 19, Ngi sai Th gi Php Khng ln am T Tiu ni Yn T gi Bo St n y gp.

Ngy 20, Bo St quy gi sang, i n Doanh Tuyn thy mt vng my en t ngn Nga Vn bay qua Li Sn v h xung Doanh Tuyn, nc y trn ln cao my trng, giy lt li bnh xung. Li thy hai con rng u bng u nga ngc cao hn trng, hai con mt nh sao, chc lt li ln xung. m y Bo St ngh trong qun tr di ni, mng thy im chng lnh. Ngy 21, Bo St n am Nga Vn. Ngi trng thy mm ci bo: - Ta sp i y, nh ngi n sao tr vy? i vi Pht php, ngi c ch no cha r hy hi mau. Bo St hi: - Nh khi M T bnh, Vin ch hi: Nhng ngy gn y Tn c th no? M T bo: Nht din Pht, Nguyt din Pht. Ni th ch lm sao? Ngi ln ting p: - Ng Tam hong l vt g? Bo St li hi: - Ch nh Hoa sum s ch gm sum s, tre t nam ch cy t bc, li l sao? Ngi p: - Lm m mt ngi. Bo St bn thi. Sut my hm tri t u m, chim vn ku ht rt bi thm. n ngy mng 1 thng 11, m nay tri trong sao sng, Ngi hi Bo St: - Hin gi l gi g? Bo St bch: - Gi T. Ngi ly tay vn mn ca s nhn xem, ni: - n gi ta i. Bo St hi: - Tn c i n ch no? Ngi ni k p: Tt c php chng sanh Tt c php chng dit Nu hay hiu nh th Ch Pht thng hin tin. (Nht thit php bt sanh Nht thit php bt dit Nhc nng nh th gii Ch Pht thng hin tin.)

No c n i y vy. Bo St hi: - Ch nh khi chng sanh chng dit l th no? Ngi lin nhm ming Bo St tt cho mt ci, ni: - Ch ni m. Ni xong, Ngi bn nm nh s t lng l m tch, vo nin hiu Hng Long th mi su (1308), th nm mi mt tui. Php Loa theo li di chc ca Ngi lm l ha tng, lm ngc ct c nm mu vo bnh. Vua Anh Tng cng nh thn em long gi rc ngc ct v tn th ni c Lng v xy thp cha Vn Yn trn ni Yn T, hiu l Hu Quang Kim Thp v dng tn hiu l i Thnh Trn Triu Trc Lm u- Tnh Tu Gic Hong iu Ng T Pht. Ngi cn lu li nhng tc phm: 1) Thin Lm Thit Chy Ng Lc 2) i Hng Hi n thi tp 3) Tng-gi Toi S 4) Thch Tht M Ng do Php Loa son li li ca Ngi. * Ph trch vi bi th ca iu Ng Gic Hong:

1. NG BO I SN
a tch i du c Thi lai xun v thm Vn sn tng vin cn Hoa knh bn tnh m. Vn s thy lu thy Bch nin tm ng tm lan honh ngc ch Minh nguyt mn hung khm. Dch:

LN NI BO I
t vng i thm c Ngy qua xun cha nng. Gn xa my ni ngt Nng rp ng hoa thng. Mun vic nc tri nc Trm nm lng nh lng.

Ta lan, nng ng so y ngc nh trng lng.


(Ng Tt T)

2. XUN VN
Nin thiu h tng liu sc khng Nht xun tm s bch hoa trung. Nh kim khm ph ng hong din Thin bn b on khn try hng. Dch:

CUI XUN
Thu b cha tng r sc khng Xun v hoa n rn trong lng Cha xun nay b ta khm ph Chiu tri ging thin ngm cnh hng.

3. SN PHNG MN HNG
I Thy phc cnh tng cu gii thot Bt phm h tt mch thn tin Vin nhn m quyn nhn ng lo Y cu vn trang nht thp thin. II Th phi nim trc triu hoa lc Danh li tm ty d v hn Hoa tn v tnh sn tch tch Nht thanh iu hu xun tn. Dch:

PHNG NI KHI HNG


I Ai tri li mong cu gii thot Chng phm no phi kim thn tin Vn nhn, nga mi, ngi lo Nh c vn trang mt chng thin. II Phi quy nim ri hoa bui sm Li danh tm lnh vi ma m

Ma tnh, hoa tr, non vng lng Chim ku mt ting li xun tn.

4. PH MINH T THY T
Hun tn thin u mn ta hng Thy lu s khi bt a lng Lo dung nh l tng quan b nht thin thanh thu t trng. Dch:

NH THY T CHA PH MINH


Ngn hng thp ht ngt y ta Ln nc nh nhng gi lnh qua Di bng a gi cha ca ng Ve ngm dy khi t thu xa. * Chng nhng Trc Lm u- lm th ch Hn m cn lm ph, ca ch nm na. Nh C Trn Lc o Ph v c Th Lm Tuyn Thnh o Ca... y chng ta trch vi hi trong bi C Trn Lc o thy r tinh thn ca Ngi.

C TRN LC O PH
- Hi th nht Mnh ngi thnh th. Nt dng sn lm Mun nghip lng an nhn th tnh, Na ngy ri t ti thn tm. Tham i ngun dng, chng cn nh chu yu ngc qu, Th phi ting lng, c du nghe yn tht oanh ngm. Chi nc bic, n non xanh, nhn gian c nhiu ngi c , Bit o hng, hay liu lc, thin h nng my ch tri m. Nguyt bc, vng xanh, soi mi ch thin h lai lng, Liu mm hoa tt, ngt qun sanh tu nht sm lm. Lo hon ct, c phi thng, an thn mi phc, Nhm trng sanh, v thng gii, thuc th cn m. Sch dch xem chi, yu tnh sng hn yu chu bu, Kinh nhn c du, trng lng ri trng na hong kim. - Hi th hai Bit vy! Min c lng ri, Chng cn php khc.

Gn tnh sng, tnh mi hu an, Nn nim vng, nim dng chng thc. Dt tr nhn ng th ra tng thc kim cng, Dng ht tham sn mi lu lng mu vin gic. Tnh l lng trong sch, ch cn ng hi n Ty phng, Di- l tnh sng soi, ma phi nhc tm v Cc lc. Xt thn tm, rn tnh thc, h rng mong qu bo ph khoe, Cm gii hnh, ch v thng, no c s cu danh bn chc. n rau n tri, nghip ming chng him tha ng cay. Vn giy vn si, thn cn c ngi chi en bc. Nhc chn vui b o c, na gian lu qu na thin cung, Du hay mn tha nhn ngh, ba phin ngi yu hn lu gc... n sau hi th mi, kt thc bng bi k ch Hn. K rng: trn vui o hy ty duyn, i n th n nhc ng lin, Trong nh c bu thi tm kim, i cnh khng tm ch hi thin. C trn lc o th ty duyn, C tc san h khn tc min, Gia trung hu bo hu tm mch, i cnh v tm mc vn thin.

---o0o---

Thin s PHP LOA


(1284 - 1330)
(T th hai phi Trc Lm) S tn tht l ng Kin Cng, sanh nm Thiu Bo th su (1284) ngy mng 7 thng 5, qu lng Cu La, ph Nam Sch, tnh Hi Dng. Cha l ng Thun Mu, m l V T Cu. Trc khi sanh S, thn mu nm mng thy c ngi trao cho thanh thn kim, b thch lm nhn ly. T , b bit c thai. V trc kia b sanh lin tm ngi con gi nn chn ngn, phen ny b c tnh ung thuc ph thai, nhng u v hiu. n khi sanh ra S, b mng lm, t tn l Kin Cng. S thin t dnh ng, ming khng ni li c, n khng thch tht c. Nin hiu Hng Long th mi hai (1304), iu Ng (Nhn Tng) do i cc ni, ph dm t (miu th thn khng chnh ng) v ban php dc, n mn sng Nam Sch. S n l bi xin xut gia, nm ny S c hai mi mt tui. iu Ng trng thy bng lng, ni: K ny c o nhn, sau t lm php kh, vui v t n y. Ngi bn cho hiu l Thin Lai, dn v liu K Ln Linh Sn co tc v th gii Sa-di. Ngi dy n tham vn vi Ha thng Tnh Gic Qunh Qun. y, S tm cch tha hi m khng c khai ng. S t c b kinh Hi Nhn (c l kinh Lng Nghim) n by ch hi tm v on d khch trn sau, xem i xem li nhiu ln, bng nhin S c ch vo. S t t Ha thng Tnh Gic, tr v tham yt vi iu Ng. Gp lc iu Ng thng ng, S ra tha hi lin c tnh. iu Ng nhn bit bn cho S theo hu h Ngi. Mt hm, S trnh c ba bi tng, b iu Ng ch c. S tha thnh my phen, iu Ng dy phi t tham. S vo phng u c nng tru, thc n qu na m, trng thy bng n tn rng xung, S cht i ng. S em ch ng trnh ln iu Ng, Ngi thm nhn n kh. T y, S th tu theo mi hai hnh u- (kh hnh). * * * n nin hiu Hng Long th mi ba (1305), iu Ng em S ln liu K Ln cho th gii T-kheo v gii B-tt. Thy ch tham hc ca S thnh t, iu Ng cho hiu l Php Loa. Nm Hng Long th mi lm (1307), S c hai mi bn tui, iu Ng tr am Thin Bo Quan c by tm ngi Th gi m S l ng u. iu Ng v S ging i Hu Ng Lc. n thng nm, iu Ng ln am trn nh Nga Vn Phong. Ngy rm lm l B-tt (sm hi tng gii) xong, iu Ng ui mi ngi xung, ly y bt v vit tm k trao cho S dy kho gn gi. Nm Hng Long th mi su (1308) vo ngy mng mt thng ging, S vng lnh iu Ng lm l ni php Tr tr ti nh Cam L cha Siu Loi. Khai l c vua Anh Tng v nh thn n d. iu Ng ln n thuyt php ri nhng ch cho S ging o. L xong, iu Ng t S k th tr tr cha Siu Loi v lm ch sn mn

Yn T, l i th hai ca phi Trc Lm. iu Ng cn trao cho S hn hai trm b kinh s v bo Anh Tng sung cng vo cha c trm khonh rung. Thng mi mt nm y (1308), iu Ng tch, S phng mng cung nghinh xli v kinh . Tr v ni, S son li nhng bi tng ca iu Ng lc Thch Tht lm thnh quyn Thch Tht M Ng. Nm Hng Long th mi chn (1311), S phng chiu tip tc khc bn i Tng Kinh. S giao Bo St lm ch vic ny. Thng t, S ging Truyn ng Lc ti cha Siu Loi. Sau , Huyn Quang trnh kin gii, S u chp nhn. Nm Hng Long th hai mi mt (1313) vo thng 9, S phng chiu n cha Vnh Nghim Lng Giang nh chc cho Tng . Chng Tng t y mi c s b, chnh S l ngi cm s b y. Lc , S hn mt ngn v Tng. V sau c ba nm mt ln Tng nh th. Nm i Khnh th t (1317) i Trn Minh Tng, vo thng 2, S bnh nng. S em y ca iu Ng v vit bi tm k trao cho Huyn Quang, php kh v gy trao cho Cnh Ngung, pht t trao cho Cnh Huy, gy tre trao cho Hu Qun, php th v php c trao cho Hu Nhin, linh vng trao cho Hi n, s vng trao cho Hu Chc. Sau t hm, bnh S c lnh. Nhng hng Thi hu, Cng cha, Vng cng, qu khanh u thnh S truyn gii xut gia hoc gii B-tt, cho n vua Trn Anh Tng cng xem nh t. H ua nhau cng t, vng, tin S lp cha, c tng Pht, in kinh qu nhiu, n ni S phi t xin gim dn nhng s quyn cng, thuyn ca Vua cp cho S tin vic i li v v kinh , S cng t chi khng nhn. Nm u Khai Hu (1329) i Trn Hin Tng, S m thm cnh Cn Sn v Thanh Mai Sn, lm thnh danh lam thng cnh. S c lm bi th l Luyn Thanh Sn: Tha gy ln nc vt, Cht vt nh soi trong. Ngng u coi chng ht, ng ti li trng trng.
(Trn Tun Khi)

S su cng thu thy Sm nham lc chiu trung Ngang u khn bt tn Lai l hu trng trng. Mt hm m hi thuyt php, S ln ta ni: - i chng! Nu nhm thng vo nht ngha m ni, th ng nim lin sai, m ming l lm, lm sao m xt? Lm sao m qun? Hm nay cn c vo u th hai m ni, cng khng c th y. S bn nhn hai bn ni: - Trong y c ngi no y con mt ln chng? Nu c, hai cp chn my chng cn vn ln. Bng khng, bn o chng khi ming ni ba hoa, ra nhng iu

h mc, p nhng li tp nhp. Ch v cc ng nhi li thnh mt khi hn n. Lng nghe! Lng nghe! i o rng sut no c rng buc, Bn tnh lng l khng thin khng c. Bi do chn la cht sanh nhiu li, va khi my may cch xa tri t. Phm Thnh vn ng mt mi, phi quy u c hai ng. Cho nn bit, ti phc vn khng, cu knh nhn qu chng tht. Ngi ngi sn , k k trn thnh. Pht tnh Php thn nh hnh nh bng, ty n ty hin, chng tc chng ly. L mi dui thng xung, chn my nm ngang mt, trn mt m khng d g nhn thy. Cn phi tm xt, u chng nghe ni Ba ngn php mn ng v tc vung, h sa diu dng u ngun tm nn ni: Ca gii ca nh ca tu, ng khng thiu st, cn phi phn qun ni mnh. Phm nhng ting ho ting tng hng, nhng my chp mt, tay cm, chn i, y l tnh g? Bit c tnh ny, y l tm g? Tm tnh rng sng, ci no phi, ci no chng phi? Php tc l tnh, Pht tc l tm. Tnh no chng phi l php? Tm no chng phi l Pht? Tc tm tc Pht, tc tm tc php. Php vn chng phi php, php tc l tm. Tm vn chng phi tm, tm tc l Pht. Cc nhn gi! Ngy thng d dng qua, mng ngi khng ch i, sao cam n cho n cm m chng r vic bt vic mung? Tham! * * * C v Tng bc ra ni: - Mc o n cm l vic tm thng, u cn phi sanh nghi ng? ng l bi xong, ng dy hi: - Ci Thin khng dc l khi hi, ci Dc khng thin xin ni cho mt cu. S ly tay im trong h khng. V Tng ni: - Dng m di c nhn lm g? - Mi ln nhc li mi ln mi. V Tng tha: - C nhn u hi: Th no l Pht, th no l Php, th no l Tng? Ch y th no? Vic y th no? S p: - Th no? Vic y th no? V Tng tha: - Trn n khng dy tri m t Cao vt ting n cha con ha... (Mt huyn cm thng tri m thiu Ph t n lai cch iu cao...)

* * * Mt hm S nghe chng tng kinh, bn hi: - Chng lm g? C v Tng ra tha: - Chng nim Pht tm. S bo: - Nu ni l tm, tm tc khng Pht. Nu bo l Pht, Pht tc khng tm. Th gi ci g l tm? V Tng y p khng c. S li hi v Tng khc: - Chng lm g? Tng tha: - Nim Pht. S bo: - Pht vn khng tm th nim ci g? Tng tha: - Chng bit. S bo: - Ngi chng bit, vy ni l ai? Tng khng p c. * * * Gn mn i S, kim nhng cng tc Pht s: c tng Pht k c ln v nh c hn mt ngn ba trm (1300) v; to i gi-lam c hai ngi; xy thp c nm ngn; lp tng ng hn hai trm (200) s; Tng v Ni hn mt mun nm ngn (15000) ngi; in c mt b i Tng Kinh; t c php hn ba ngn (3000) ngi; thnh i php s c su v. Nm Khai Hu th hai (1330) ngy mng 5 thng 2, S pht bnh, trong hi ging kinh Hoa Nghim ti An Lc tng vin. n ngy 11 th bnh rt nng. Ban m Huyn Quang ng hu, thy S ng m ni ra ting: Hng! Hng! Huyn Quang lin tha: - Tn gi ni m chng? S p: - Ng th ni m, chng ng th chng ni m. Huyn Quang:

- u th ng vi thc l mt? S bo: - Ng vi thc l mt. Huyn Quang: - u th bnh cng chng bnh l mt? S bo: - Bnh cng chng c can g y, chng bnh cng chng can g y. Huyn Quang: - Ti sao li c ting ni ra ngoi? S bo: - Nghe ting gi thi cy th th no? Huyn Quang: - Ting gi thi cy, ngi nghe chng lm, trong khi ng m ni m th d lm ngi. S bo: - Ngi ngu cng vn lm ting gi thi cy. Huyn Quang: - Ch mt bnh ny n cht cng chng mnh. S bn p. Huyn Quang lui ra. T y bnh li gim xung. n ngy 13, S tr v vin Qunh Lm ni phng trng c m nm. t cc ni dn v tha hi xin k. S vn i p v ty ngi cho k, khng bit mt mi. n ngy mng 1 thng 3, Thng hong Trn Minh Tng ch thn n thm bnh v gi Thi y n tr cho S. n ti mng 3 bnh S tr li nng. Huyn Quang tha: - Xa nay n ch y, bung i l tt hay nm li l tt? S bo: - Thy u khng can h. Huyn Quang: - Khi thy u khng can h th th no? S bo: - Ty x tt-b-ha. t ng n thnh:

- Ngi xa lc sp tch u c k dy t sao ring Thy khng c? S qu trch h. Giy lu bn ngi dy bo em giy vit li. S vit mt bi k: Mun duyn ct t, mt thn nhn Hn bn mi nm gic mng trng Nhn bo mi ngi thi ch hi Bn kia trng gi rng thnh thang. (Vn duyn ti on nht thn nhn T thp d nin mng huyn gian Trn trng ch nhn hu t vn Na bin phong nguyt cnh man khoan.) Vit xong, S nm bt, an nhin th tch, th bn mi by tui. t theo li ph chc ca S, em nhc th ln nhp thp ti Thanh Mai Sn. n ngy 11 thng 3, Thi thng hong ng bt ban hiu S l Tnh Tr tn gi, thp tn Vin Thng, tng mi lng vng xy thp v mt bi thi vn: ht duyn trn thng tay i Gic Hong kim tuyn c truyn y Thanh Sn c mc che phn m Cy bic trong sng xc ve. m ph ging ng trng kim c Ngy ngy trng tht khi m che Thn mn bit bao, i luyn tic! Nh cng gio ha l y mi. (Thy th trn hon d liu duyn Gic Hong kim l c nhn truyn Thanh Sn mn tho quan tng l Bch th thm sng xc thu thin. D ym ging ng kim c nguyt Hiu m trng tht hu v yn Tng u chm gii ta phi tch Trc tu ai chng th l huyn.) Nhng tc phm ca S cn lu truyn li c: - on Sch Lc - Tham Thin Ch Yu (Thin o Yu Hc?) - Kim Cang o Trng -la-ni Kinh. - Tn Php Hoa Kinh Khoa S. - Bt-nh Tm Kinh Khoa - v mt bi k th tch... * * *

PHN PH.- Chng ti trch dch vi bi trong tp Thin o Yu Hc ca S chng ta hiu phn no t tng S i vi Thin o.

---o0o--LI KHUYN XUT GIA TIN O


(Khuyn xut gia tin o ngn) Knh khuyn chng xut gia hc o, hy xt k nhng li ny: Chng ta nghip dy phc mng, ra i chng gp thi chnh php, c Thch-ca nhp dit, c Dilc cha sanh, Thnh Hin n bng, t php thnh hnh, than i bun thay! Nhng v xut gia, vn v n p bn trng n, ngh cu gip ba ng kh. Nu mun t c tm Pht T, bit sanh hiu t, trc phi hc hai php. Th no l hai? Mt, phi hc ba th php. Hai, phi hc php cu thy. Ba th php l: 1. R tng s. 2. Bin php chn ngy. 3. Bit thin c. 1. R tng s - Kinh Bn Hnh ni: T trc T s thuyt php nhng g? C bao nhiu ngi c o ni php truyn tng, n nay thy no, chng no ng hc? 2.- Bin php chn ngy - Nu php chn l thng gi gii lut, y php tin tu. Nu php ngy, nh trong li lc ca i Hu ni: Bn lun ngoi o, phng on ngha l, lp lm tng ch, ri trao truyn cho nhau. 3.- Bit thin c - Nu gn gi bn lnh l thng khuyn mnh sm hi dit nhng ti li trc, sing nng tm thin tri thc, tu hnh tinh tn... Nu gn gi bn c th ming ni xut gia m tm lm theo nghip th tc, t lm v dy ngi lm, tm khng bit h thn. Trn l ba php nn gn gi v khng nn gn gi. Hai, phi hc php cu thy. Nh trong L Tn ni: Thng trong tng lm ca thin tri thc, hng nm trong khun vc ca T s. l phng php chn bn tm thy vy. Nu ngi y c hai php trn, tc l t c tm Pht T v bit sanh hiu t. Ny cc ngi! Bn trong b cha m, bn ngoi th khng thng Pht php, t xng l tu hnh, vy tu hnh l ci o g? Cc ngi nn xt k li ni ny. Trong kinh i Bo Ph Mu n ni: Mi thng mang thai, ba nm b s, n no snh bng m cc ngi cn b c, hung l nhng k bn ngoi? Th li bo bo chp tnh thy tr, khng th ci b, khng phc tr li tm phc, khng tri li cu tri. Ch v tham cu li dng, chng s trm lun. Hoc m m danh vng i, hoc t mnh khng hiu khng bit, y u l bn v minh vy. T trc, cc T s hnh o tu thin, tm ng vi h khng, mc n mc i, hoc Nam hoc Bc, tham thin hi o, nhn duyn hi ng th t li li tha, y mi tht l Pht php.

* * *

KHUYN CHNG THNG THA TAM HC


(Thng tha tam hc khuyn chng ph thuyt) L ngi hc Pht, trc phi thy tnh. Thy tnh, khng phi c tnh b thy. Ni thy, l thy ch khng th thy m thy vy. Cho nn ni thy, thy khng phi thy, th Chn tnh hin. Tnh thy l v sanh, sanh thy th chng phi c, chng c ci tnh tht, m thy tht khng di i. Th nn gi l chn tht thy tnh. Sau khi thy tnh, phi gn gi gii cho thanh tnh. Th no l gii thanh tnh? Ngha l trong mi hai gi, ngoi dt cc duyn, trong tm khng lon. V tm khng lon ng nn cnh n vn an nhn. Mt khng v ci s duyn ca thc m chy ra, thc khng v ci s duyn ca cnh m chun vo. Ra, vo khng giao thip nn gi l ngn chn. Tuy ni ngn chn m khng phi ngn chn. Tai, mi, li, thn, cng nh th. gi l gii i tha, l gii v thng cng gi l gii v ng ng. Tnh gii ny, d Tiu tng cho n bc i tng u phi gn gi. Nhn gi gii vng chc khng ng, k mi tp Thin. Ci yu ch ca Thin nh l thn tm u x. Trc tp nh tm, thng t suy xt: Thn ny t u m n? Tm ny t u m c? Tm khng tht c th t u c thn? Thn tm u khng th php t u m c? Php khng tht c, v khng c ci c, ci c c t u m c? Ci c c khng th khng c php c. Mi php chng phi php, th mi php nng vo u? Khng c ch da nng th php khng phi mi php. Php ny khng tht cng chng phi khng tht. Chng c tht php, mi hay chng nhp thin. Ngi tu tp Thin nh khng c chp dng cng, dng m khng c ch dng, gi l Thin thng tha. Ngoi tham thoi u khng cho gin on, min mt lin tc khng c k h, cng khng in o, khng tro c cng khng hn trm. Phi trong tro nh vin ngc ln trn mm, phi sng sut nh gng trn i. n ch t ny, i cng c, ng cng c, ngi cng c, nm cng c, ni hay nn u cng c, c ch no li khng c? c th ri, v sau mi nu ln nhng cu ng: Tam quan, tam huyn, tam yu, ng v, t liu gin, t tn ch, t chiu dng v.v... cc c quan ca Thin t. By phen soi tm phen di, nhi i p li, thu trit chn nguyn, chng , mi hay mn php ta ca Pht ng Vng, nm sng th, nh lng ra, tay hoa mt phen chuyn, bn chng thy mt m. Pht sanh v thng Diu Hu, chiu soi khng cng. i vi T v lng tm, T nim x, T v y, Bt chnh o, Thp lc ca Pht, Mi tm php bt cng, cho n tm mun bn ngn mn -la-ni, trn trn st st, tt c mn tam-mui u t ni mnh lu xut mi mi u y . Tu y , ban cho chng sanh, nguyn lc khng cng tn, t gic gic tha, t sanh v cu loi, tt c u c thm nhun. Nu tu m khng nh gi l cn tu (tu kh), nh m khng tu gi l si thin. Thin c chia lm nm: 1) Phm phu thin

2) Ngoi o thin 3) Tiu tha thin 4) i tha thin 5) Thng tha thin. y ni thin, chnh l Thng tha thin vy. Thin ny, t c Pht T-l-gina tri qua s kip bt kh thuyt bt kh thuyt n c Pht Thch-ca Mu-ni. c Thch-ca truyn xung cho hai mi tm v T n v su v T Trung Hoa, ri T T trao tay cho nhau truyn b khp ni, tnh khng th ht c. Cc v u do gii ny, nh ny, tu ny m c chng ng, tht khng c php no khc. Cc ch! Cc ch vo trong cha lm ng o, lm hc tr, ch cu danh d m chng chu tham n ch, ci g l ch h th ca Pht, T? Ci g l ch dng tm ca ngoi o, Tiu tha? Lung cho ngy li thng qua, lng xng tm cu bn ngoi. Mt phen ci cht n ri phi lm sao? u l ni an thn lp mng? V li, ba ngn oai nghi tm mun t hnh, chnh mnh khng c mt my may. Mt hm no , vua Dimla n t khng th tha cho ngi. Ngi sao chng chu xt li, ch ly cc vic trong mng, ri bc khng nhn qu mnh mang bt ngt chiu ng ha. Nh th chng nhng lm i bi tng mn, m cng khin suy tn chnh php. i! Ti cn bit ni g hn!

---o0o---

Thin s HUYN QUANG


(1254 - 1334)
(T th 3, phi Trc Lm) S tn L o Ti, sanh nm Gip Dn (1254) lng Vn Ti thuc l Bc Giang. Thn ph l Hu T dng di quan liu, nhng n i ng th khng thch cng danh, ch a ngao du sn thy. Tuy c cng dp gic Chim Thnh, m ng khng nhn chc quan. Thn mu h L l ngi hin c. Nh S pha nam cha Ngc Hong. Nm S sanh, mt hm thy Tr tr cha Ngc Hong l Thin s Hu Ngha, ti tng kinh trn cha xong, xung phng ngi trn gh trng k, cht ng qun mng thy trn cha n uc sng trng, ch Pht t hi ng vy, Kim cang Long thn cht nch, Pht ch Tn gi A-nan bo: Ngi thc sanh lm php kh ci ng. Cht c ng o g ca, ng cht tnh gic, lm bi k vit trong vch cha: Ngi m v o ch tm u Pht vn tm mnh, tm Pht su Mng thy im lnh l nh hng i ny t gp bn tm u. (Nhn chi v o khi tha tm Tm tc Pht h Pht tc tm Tu ch kit tng vi nh hng Th sanh tt kin ho tri m.) Thu nh S dung nhan k l, ch xa vi, cha m mn yu dy cc hc thut. S hc mt bit mi, bin ti hin Thnh. Nin hiu Bo Ph th hai (1274) i vua Trn Thnh Tng, S thi Tin s (Trng nguyn), lc y c hai mi mt tui. Cha m tuy nh hn cho S, nhng cha ci. Sau khi thi u, nh vua g Cng cha cho, S vn t chi. S c b lm quan Hn lm vin v phng mng tip n s Trung Hoa. Vn chng ngn ng ca S vt hn s Trung Hoa, khin h phi n phc. Mt hm, S theo vua Anh Tng n cha Vnh Nghim huyn Phng Nhn nghe Thin s Php Loa ging kinh, S cht tnh ng duyn trc, khen ngi qu mn, t than: Lm quan c ln o Bng, c o th n Ph , o trn nhn gian l bc tin, cnh gii Ty thin l ci Pht. S giu sang ph qu nh l vng ma thu, my trng ma h, u nn mn luyn? S my phen dng biu xin t chc xut gia tu hnh. Chnh nh vua rt mn trng Pht gio, nn sau cng mi cho. n nin hiu Hng Long th mi ba (1305), S xut gia th gii ti cha Vnh Nghim, theo lm Th gi iu Ng, c php hiu l Huyn Quang. Nin hiu Hng Long th mi by (1309), S theo hu Php Loa y theo li ph chc ca iu Ng. Nm i Khnh th 4 (1317), S c Php Loa truyn y ca iu

Ng v tm k. S vng lnh tr tr cha Vn Yn trn ni Yn T. Do S a vn bc hc, tinh thm o l, nn hc bn phng nghe danh t hi v tham vn thng xuyn khng di ngn ngi. S thng phng chiu i ging kinh dy cc ni v tuyn Ch Phm Kinh, Cng Vn v.v... Nhng khoa gio trong nh thin mi mi u phi qua tay S c. Ngy rm thng ging nm Qu Su (1313), vua Anh Tng mi v kinh cha Bo n ging kinh Lng Nghim. Sau , S dng chiu xin v qu thm ving cha m. Nhn y, lp ngi cha pha ty nh S hiu l cha i Bi. S tr v cha Vn Yn, lc su mi tui. Nh vua mun th lng S nn cho Th Bch l mt cung nhn tm cch gn S ly bng chng em v dng Vua. Th Bch dng man k gi lng t bi ca S, ri v tu di vi Vua. V th, S b tai ting khng tt. Nhng sau cuc l chn t ca S, thy nhng s linh nghim l thng, nh vua khng cn nghi ng. Vua lin pht Th Bch lm k n bc qut cha trong cung Cnh Linh ni in(1). Sau, S tr tr Thanh Mai Sn su nm. K sang Cn Sn gio ha chng. n ngy 23 thng ging nm Gip Tut (1334), S vin tch ti Cn Sn, th tm mi tui. Vua Trn Minh Tng phong thy l Trc Lm thin s Tam i, c phong T Php Huyn Quang tn gi. Nhng tc phm ca S: - Ngc Tin Tp - Ch Phm Kinh - Cng Vn Tp - Ph Tu Ng Lc.

(1)

Mt Thin s ng o, su mi tui m nghi ng v tnh dc l iu khng bao gi c. Song v thy trong s chp, buc lng chng ti phi tm lc nu ra.

---o0o--PH BN 1. CC HOA
Vong thn vong th d vong Ta cu tiu nhin nht thp lng Tu vn sn trung v lch nht Cc hoa khai x tc trng dng. Dch:

HOA CC
Bng qun thn th chng h vng Lng l ngi lu lnh thu ging Nm ht trong non khng sn lch Nhn xem cc n bit trng dng(1).

2. SN V
Thu phong ng d pht thim nha Sn v tiu nhin chm lc la D th thnh thin tm nht phin Cung thanh tc tc v thy a. Dch:

CHA NI
Gi thu m vng thi hin ngoi Cha ni im lm gi c may c thnh thin tm mt khi R r ting d gi ku ai?

3. THCH THT
Bn gian thch tht ha vn tr Nht lnh thu y kinh tu hn Tng ti thin sng kinh ti n L tn ct t nht tam can. Dch:

THT
(1)

Ngy 9 thng 9 m lch gi l tit trng dng.

Na gian nh ln trong my Mt mnh o lng tri thng ngy Tng trn ging, kinh ti n L hng tn ln, mt tri ln.

4. TNG S T
Ph qu ph vn tr v o Quang m lu thy cp tng thi H nh tiu n lm tuyn h Nht thp tng phong, tr nht bi. Dch:

TNG CON EM LM QUAN


Giu sang my ni n dn d Ngy thng tri nhanh chng i m Chi bng tiu n(1) ni rng sui Mt ging gi mt, mt chung tr.

5. AN T SN C AM
Am bc thanh tiu lnh Mn khai vn thng tng D can Long ng nht Do xch H Kh bng. Bo chuyt v d sch Ph suy hu su ng Trc Lm a tc iu Qu bn bn nhn tng. Dch:

AM YN T
Cao ngt am lnh lo Ca m tn tng my Mt tri soi Long ng Tuyt dy che H Kh. Vng v khng mu lc Nng gy thn gy Trc Lm nhiu chim ng Qu na bn vi thy.

6. NHN S CU LAN T
(1)

Tiu n l ni rng ni, trung n l lm quan nh, i n l triu nh.

c bc thng tm k T ng Khng giao Hn Thp khi oan tng. Tranh nh trc bn qui sn kh ip chng trng sn vn vn tng. Dch:

NHN VIC CHA CU LAN


c mng thn mnh ni T ng Lung cho Hn, Thp dy hn cm. Chi bng theo bn v non quch Ni cht chp chng mun vn tng.

7. XUN NHT TC S
Nh bt giai nhn thch t tr, T kinh hoa h chuyn hong ly. Kh lin v hn thng xun , Tn ti nh chm bt ng th. Dch:

TC CNH NGY XUN


Thu gm tha tay dng m nhn Lu lo oanh ht, khm hoa gn. ng thng v hn, thng xun Ch ti dng kim, chng m li. LI NGI SON: Bi th ny khin nhiu hc gi hiu lm: Tc gi l mt Thin s, li l T th ba ca Thin phi Trc Lm Yn T m cn tnh cm di do t t nh th, th lm sao c gii thot? Song, nhn xt nh vy l mt hiu lm ng tic. Bi v tc gi t cnh xun, nn mn hnh nh ngi con gi p, hoa n, chim ht lm ni bt ngy xun. Nhng n kt thc, tc gi ni ln lng thng v hn ca mnh, chnh l khi dng kim, khng ni. u khng phi cu ngn ng o on, tm hnh x dit. Bt ng ngn ng, dt li tm hnh - y l ch kt qu ca ngi tu thin. Ngi tu n y mi gii thot ng sanh t, m khng thng tha thit sao c? Ch ny chnh l ma xun bt tn ca ngi tu. * * * S cn lm ph ch nm, nh bi Vnh Vn Yn T ph: Bung nim trn tc; Nu ti Vn Yn. Chim thy di ting ca chim thy. Gi tin a i bc thn tin. Bu ng nh giang ha th gii;

Hi thong th do khp sn xuyn. t phc a nhn xem lung k, K bao nhiu d trm phc a; Tri Thin thin thp thu tha l, L hn ba mi su Thin thin. Thy y: t ta vng lin; Cnh bng ngc c. My nm thc che ph n Nghiu; Ni ngn tng quanh co ng Thc. La tng thang dc, mt hn m vn mt hn; Nc sui chy ln su, i khc nhng d i khc. C chiu gi lt, dm vui vui; Non tnh ma dm, mu thc thc. Ngn cy phi cnh phng, vn thng uyn a tt rn rn; Hang nc ti hm rng, nh ly chu ht sn mc mc. Nha ng h phch, sng khp rng thng; Da im i mi, ging ha vn trc. Gc v ting b lao thc, gi vt onh onh, n ngc phin bi dip che, ma tun tc tc. Cnh tt v lnh; ta v tranh. Chn y tri thing m kho Nhn chi vua Bt tu hnh. H sen trng tn lc; Sui trc bm n tranh. Ng s mai hai hng chu rp; Trng phu tng my chnh ph quanh. Ph thy sp hai hng loan phng; T vi by lit v cng khanh. Chim c bn cn hoa nng cng; Vn bng con k ca nghe kinh. Nng am vng Bt hin t bi, gi hiu hiu, my nh nh. K song tha thy ngi thin nh, trng vc vc, ni xanh xanh. Hung chi, Vn thy bng lng; Yn h phi th. Vui thay cnh khc cnh hong kim; Trng thay ng hn ng cm t. Phn n i, am No am Long; Dt nhn duyn, lng Nng lng M. Mc ca-sa nm trng giy, mng chi chu y lm, ngc y rng; Qun ngc thc b hng giao, cp nnh c mt v, tng mt h. Chp tit dng ting nhc di truyn; Voi la tnh t chng . Xem phong cnh hn cnh B Roi;

Phng tay cu chng cu Thng Ng. Bao nhiu phong nguyt, vo ci v tm; Chi du nc non, dng i thnh th. Ta nay, Ngi nh Vn Tiu; Ci chi Cnh Diu. Coi ng sn ta hn kim lc; Xem ng hi ta ming con ngao. Nc i lan ngh hng an qu; Nghe Hng Nga thit khc tiu thiu. Qun tht bo v bao Bt hin; o lc th ting gi tin phiu. Thy tu trc ln Pht qu; Tiu tu sau cn v T-kheo. ... K rng: R khng thay thy nh phn hoa, Ly chn thin lm lm ca nh. Khuya sm sng choang n Bt-nh, Hm mai ra sch nc ma-ha. Lng thin vng vc trng soi gii, Th s hiu hiu gi thi qua. Cc c tnh ta nn Bt thc, Ngi chi non nc cnh ng xa.
(Hu Chi)

Quc s QUN VIN


(Cui th k 13 u th k 14) S hiu l Qun Vin cha ng Sn, gii hnh thanh bch, tu gii trn y, my mi nm m khng xung ni. Gp khi vua Trn Anh Tng (1293-1314) au mt hn thng, cha tr khng hiu qu, ngy m au nhc. Bng Vua nm mng thy mt v S ly tay xoa vo mt. Vua hi S t u n v tn g? S p: Ti l Qun Vin, n cu mt Vua. Tnh mng, mt lin ht au, qua vi ngy mt Vua khi hn. Vua cho ngi tm hi trong gii tng s, qu c ngi tn Qun Vin cha ng Sn. Nh vua sai ngi mi n, r rng l v S thy trong mng. Vua rt ly lm l, phong chc Quc s, ban thng rt hu. S u em phn pht ht khng li mt ng no, vn mc y v tr v ni, dng nh chng quan tm. T v sau, S i vn du khp ni sng chu huyn lng mc, nu u c miu th thn khng chnh ng, lm hi dn, u b S qu trch ui i, dp ph miu n. Cn nhng thn ln mnh m, phn nhiu hin hin hay bo mng n tip S v xin qui y th gii, gim bt cng kin sanh vt v khin bo v dn chng, khng ai dm xc phm. Ngi i sau vn knh trng S. Khng bit S tch lc no, u v thuc h phi no.
(Trch dch Nam ng Mng Lc)

---o0o---

Thin s C MINH
S ngi lng Bi Kh, huyn Thanh Oai, h Nguyn, tn Bnh An, o hiu l c Minh. Cha tn Hng, m l Trn Th Hoa. Mt hm, m mng thy Pht ging h, ri c mang sanh ra S. Nm ln su tui, cha m mt c, phi nh b c. C vn nh lm rung, bt S chn tru. S vn cn nh, nhng rt m o Pht, tp nh tranh bn ng, by bn th Pht bn t, thng ly cm lm on cng. Vic chn tru S thng giao cho bn tr khc. Gp lc tri i hn, ao m kh cn, S thng loi tm c b cht kh, lin cng bn mc ng ra cc ao m vt ly, em th vo sng Vnh Hu. B c thy th gin lm, trch mng S cay ng. S c nhn nhc , n nm ln chn tui lin xut gia, tu ti cha i Bi trong lng. Ngi lng u khen S l ngi c gii hnh. Nm mi lm tui, S i vn du khp ni, n x Tin L, huyn An Sn, ln ni ngm cnh rt thch th. Ni ny c cha mt gian hai chi, mt v Trng lo tu ti y. S yt kin Trng lo xin theo tu hnh. Trng lo ging dy kinh k, S hc tinh tn, khng bao lu hiu thng mi php linh thng. cha Tin L mi nm, S ni ting c o. Vua Trn nghe ting sc phong l Ha thng, cho hiu l c Minh, ri mi v cha Trng An. Sau khi tin Trng lo tch, S v th phng ba nm. S v lng thm, b c giao tr li nhng rung ca cha S li trc. S c t chi khng nhn, tr v cha ni Tin L tu. S xy dng li ngi cha mi. Th lm hn trm ngi, S ch mt ni cm nh v mt t mui trn bn, mt lt bin thnh c chay la lit, mi ngi n mi khng ht. Lc cha ang xy dng, S i guc g qua li trn cy ko xem th lm, i li bnh thng nh i trn t. Th thy trng thy u bi phc thn thng ca S. S tui chn mi lm, mt hm vo ngi trong am g, gi ch Tng n bo: Nay ta ht trn duyn s tch. Cc ng ng ca am li, sau ba thng m ra, nu thy mi thm th th, nu thy hi thi th em tng ngoi ng. Ni xong, S lin ngi yn th tch. Sau mt trm ngy, ch Tng m ca am, nghe mi hng thm phc, mi ngi lin lm l phng th, nhn dn khp min chung quanh u sng bi. X Bi Kh cng lp n th phng, hng nm c ngy 12 thng ging ti cc ni th S u c hi t l, ngi n xem hi rt ng. Ngi i gi S l Thnh Bi. Sau vua Trn Hu (1) tui cao cha c con trai, ln cha Tin L cu o, sanh c Hong t, lin tng phong S l i Thnh Khai Sn Ngha Tn Bnh ng Hnh Thin i B-tt, v xung chiu cho a phng phi phng th nghim khn(2). n nay cha bit S tu theo tng phi no ca o Pht. Song chng ti c thy mt on trong Thnh Thnh T Khoa cha Qung Nghim th ny: Nht tm phng thnh, thin lu din phi, Pht T truyn ng, ng gic hi chi ba lan, diu m chi nht nguyt. Thn thng nhp thnh, tm tc Pht, Pht tc
1() 2()

Trn Hu : Gin nh Vng Trn Ngi (1407-1409), Trn Qu Khong (1409-1413). Phng theo tp Qung Nghim T Thnh T Di Tch.

tm; phn chiu hi quang, sc th khng, khng th sc. Tch dit thng tn Chn tnh, lc phong trn bt ng thy ba thanh. H ging kit tng, bo an nhn vt. Cung duy, Nam Vit Khai Tin L Sn Ngha Tn Bnh ng Hnh Thin Btt. Dch: Mt lng phng thnh, dng thin trn ngp, Pht T trao n; dy sng mi ni bin gic, soi nht nguyt ni ng m; thn thng nhp thnh, tm l Pht, Pht l tm; hi quang phn chiu, sc l khng, khng l sc; Chn tnh tch dit thng cn, a phong trn chng ng sng nc trong; h xung im lnh, bo an nhn vt. Ci mong, Nam Vit Khai Tin L Sn Ngha Tn Bnh ng Hnh Thin B-tt.

---o0o---

Ni s TU THNG
(Gia th k 14) Ni s h Phm, con gi ca mt gia nh i i lm quan. Ni s xut gia tu am trn ni Thanh Lng. Ni s tu kh hnh, tr gii chuyn cn, tu gii thng sut, thng ngi thin nh, din mo ging ht La-hn. K o ngi tc xa gn u knh m, danh ting Ni s lng ly, l bc tng s ca Ni chng c nc, tn tui ngang hng vi cc bc Cao tng. Vua Trn Ngh Tng (1370-1372) ban hiu l Tu Thng i s. V gi, Ni s di v ng Sn. Mt hm, S bo t rng: Ta mun em thn h o ny th cho h lang mt ba no. S bn vo gia ni su ngi kit-gi, khng n ung hai mi mt ngy, h lang ngy ngy ti ngi chung quanh m khng dm n gn. ni n S tr v am. V am, S ng ca nhp nh qua mt ma h, ri tp hp t li ging o, bng nhin ngi tch, tui ngoi tm mi. Lc ha tng c rt nhiu x-li. Quan s ti xy thp cho S ngay trn ni y. Trc khi tch S dy t: Sau khi ta i nn chia bt xng ta li y mi ra tt bnh cho ngi i. n khi nht xng, thy khng nh bn cho ht vo trong hp phong li. Qua m, bng c mt chic xng ci tay trn bn, bn ngoi hp, mi ngi u kinh ngc v s linh nghim ca S. V sau, c ngi mc bnh n khn cu, t em xng mi vi nc cho ra, mi ngi u lnh bnh ngay. S th nguyn ca S su rng nh th. Khng bit S thuc h phi no.
(Trch dch Nam ng Mng Lc)

---o0o---

Thin s HNG HI
(1628 - 1715)
(Phi Trc Lm) T tin S qu lng ng , huyn Chu Phc. ng T nm i ca S lm quan Qun chu tng coi th ng thuyn cho triu nh. ng sanh c hai ngi con trai, con c trng coi Lng doanh, tc Hng qun cng, qun c ba trm lnh th. Con th lm chc Ph cai quan tc Trung lc hu, l ng T bn i ca S. Khong nin hiu Chnh Tr i vua L Anh Tng (1558-1571), Trung lc hu theo oan quc cng Nguyn Hong vo trn Qung Nam. ng c Nguyn Hong tin dng nn thng chc Chnh cai quan, qun lnh cc lnh th ng thuyn. Nguyn Hong li dng s v triu k r cng trng, vua L phong cho ng hiu Khi Ngha Kit Tit Cng Thn, cp cho ba mi mu rung, v con chu c th tp. * * * S thu nh thng minh ti gii, nm mi tm tui thi Hng tin (C nhn) c chn vo lm Vn chc trong ph cha Nguyn. Sau li b S ra lm Tri ph ph Triu Phong (nay l tnh Qung Tr). Nm S hai mi lm tui rt hm m Pht php nn tm vo hc o vi Thin s Vin Cnh Lc H. c Thin s t php danh l Huyn C Thin Gic, php t Minh Chu Hng Hi. Sau, S li tm n Thin s i Thm Vin Khoan tham hc. Hn ba nm sau, S t quan xin xut gia, ri dong thuyn ra bin Nam Hi tr trn ngn ni Tim Bt La, ct ba gian nh tranh tu. y, S chuyn tu thin nh v gn gi gii lut tinh nghim c hn tm thng. Gn c bin tn l Nga Long Hi v c lao i Lnh, hai ni ny t ngi i n, l ch hang ca ma qui. Chng ma nhiu ln ko n lm ngn tr s tu hnh ca S, m tm S vn khng lay ng. Mt m vo lc canh hai, nhng ca S bng trng thy mt con ma ln en s cao chng hai trng (8 thc) sng sc chy vo, mt lc ri bin i u mt. n cui canh ba, bng c mt con rn ln b n qun cht mnh S, S khng ca ng c, c nhch mnh ln ti bn Pht, nim ch thn ao, mt lt con rn y bin mt. Li mt hm, ang gia ban ngy bng my en ko n trc sn m mt, gi cun m m, cy gy ct bay, mi nh bung tc. Bng nghe ting nh ngn mun con mo ku ran ln mt chp. S vn im nhin khng cht s hi. Li mt ln, canh vng m khuya, S ang ngi thin trc in Pht, hng n sng choang. Bng thy qun ma va trai va gi ng vy t pha, a cm gio, a cm mc, a dt tru, a dt nga, a dt voi, nhiu th qui tng. S cm thy au bng, mt m, khng thy nh sng ca n. S lin lp ch Kim cang tng la tammui, quyt t chy thn mnh v thiu c th gii. Mt lt chng ma bin u mt, cnh sc li quang minh nh trc.

S cho rng t ny l c a, kh gio ha c, bn tr v qu c l lng Bnh An thng, ph Thng Hoa, x Qung Nam. Mt m c ngi Mn li g ca S v thit tha mi S ra o Tim Bt La li. Hi nguyn do, ngi Mn tha: S c v c bn ngy, th c ba n o Tim Bt La, n Cao Cc i vng, n Phc Ba i vng v n B B i vng u phc ng ln ni rng: Hm n bn ma tinh tc qui my ln lm no hi Php s, chng ta ngi yn xem th coi ai thng ai bi. Chng ta thy Php s bin hnh bin tng chng bit u, khin chng ma tinh phi lui ht. Chng ta thy Php s tht l o hnh kim ton, v vy nn bo cho dn lng bit i thnh S v tr tr y. S li mt phen cng t xung thuyn tr ra o Tim Bt La. T y S chuyn tu hn tm nm m khng c g chng ngi. Nhn dn rt ngng m. Thun qun cng trn th Qung Nam c b v au lu m khng tr lnh, nghe danh ting ca S cho ngi n rc. S lp n tng kinh by ngy m th bnh b lnh. C nh u knh phc, ng xin qui y vi S. Xong vic, S tr li o Tim Bt La. Hn na nm sau, quan Tng thi gim l Hoa L Hu Qung Nam mc bnh lao ba nm, nghe danh S cho thuyn ra n v tr h. S v lp n i sm hi trong vng mi ngy bnh c khi. Hoa L Hu v Thun Ha em vic k li cho Dng quc cng Nguyn Phc Tn (cha Hin 1648-1687) nghe. Quc cng ngng m sai s ra thnh S v doanh ph. Quc cng ra ca n S vo, thm hi v lun bn o l ri lp Thin tnh vin ni Qui Knh mi S tr tr. S ni Qui Knh hong ha, b Quc Thi phu nhn cng ba cng t l Phc M, Hip c v Phc T u xin qui y, quan dn qun lnh u knh m, xin qui y c n mt ngn ba trm ngi (1300). By gi c quan Th ni gim l Gia qun cng ngi lng Thy Bi huyn Gia nh ngoi Bc, tng qun vo nh Thun Ha b Phc Tn bt c, nhng tha cho ra vo dy ni cung. Gia qun cng thng ti lui nghe S thuyt php. C k ganh ght tu vi cha Nguyn l hai ngi m mu nh trn v Bc. Cha Nguyn sanh nghi, lin bt S v Gia qun cng em tra tn, nhng rt cuc khng c bng chng g. Cha Nguyn ra lnh cho S v Qung Nam. Bi l do y, S quyt ch tr v Bc tht s. S ngm d b mt chic thuyn cng nm mi vt bin. V n n Trn Lao n yt kin quan c s l Yn qun cng Trnh Na. Trnh Na dng s v triu tu cho vua L hay. By gi l thng ba nm Nhm Tut, nm th ba nin hiu Chnh Ha (1682). Cha Trnh (Trnh Tc) sai ng qun cng em thuyn n S v kinh. S n kinh tm li cng qun, cha Trnh sai Ni gim l Nhng qun cng v Bi tng l L Hy n hi tra l lch, li i ngi lng ng n nhn tht. Bit ng l tht ri, cha Trnh cho mi S vo triu thm hi v phong cho chc V s, thng ba trm quan tin, mi nm cp hai mi bn lu thc, ba mi su quan tin, mt tm vi trng. ca S mi ngi mt nm cp mi hai lu thc, mi hai quan tin. Cha sai S v a ca hai x Thun Ha, Qung Nam, S vng lnh v rt r rng dng ln. Cha khen ngi thng hai ngn quan tin.

Thng tm nm y, cha Trnh sai a S v nh cng qun trn Sn Ty. y hn tm thng, Cha li di S v trn Sn Nam v ra lnh quan trn th l L nh Kin o ba mu quan th ct am cho S, lc ny S c nm mi su tui. S v am ny li cng tinh tn, hng gi tm chnh nh, gii lut tinh nghim, sm hm khng khi no li mi. S li ch gii cc kinh ra ch nm c ba mi thin, khc bn n hnh. Nm Canh Thn nin hiu Chnh Ha (1700), S sang cha Nguyt ng, hc tr theo hn by mi ngi u tinh thng kinh lut. S xy dng li ngi cha Nguyt ng rt rng ri v p . Chnh ni y, S lm hng thnh li phi Trc Lm. Vua L D Tng v him hoi con, mi S vo ni in lp n cu t, by gi S by mi tm tui. Lc vo chu, Vua rt knh trng, hi S rng: - Trm nghe Lo s hc rng nh nhiu, vy xin Lo s thuyt php cho trm nghe trm c liu ng. S tu: - Xin b h ch tm nghe cho tht hiu bn cu k ny: Hng ngy qun li chnh ni mnh Xt nt k cng ch d khinh Trong mng tm chi ngi tri thc Mt thy s thy trn mt mnh. (Phn vn t k mi thng quan Thm st t duy t t khan Mc gio mng trung tm tri thc Tng lai din thng s nhan.) Vua li hi: - Th no l ca Pht? S lin p: Nhn bay trn khng Bng chm y nc Nhn khng du Nc khng tm lu bng. (Nhn qu trng khng nh trm hn thy Nhn v di tch chi Thy v lu nh chi tm.) Vua khen ngi: - Lo s thng sut thay! * * *

Thng su nm Gip Ng nin hiu Vnh Thnh (1714), S c tm mi by tui, cha Trnh Cng (Hi T) nhn i kinh l gh thm cha, pht mt ngn quan tin cng cha. By gi hc tr ca S ng lm. S sai lm s t php hiu, c by mi v l php t, d vo hng nht Thng ta nhiu lm. Cc php t t php hiu c theo th t ca nhng ch m S cho sn, nh Vin Thng, Chn L v.v... Cn cc php it (chu trong o) th ng lm khng th k xit. S thng c li nhng cu k xa dy chng nh: m: S t qut trung s t Chin-n lm l chin-n Nht thn hu li cn khn khot Vn s v u nht nguyt trng. Dch: S t trong hang s t Chin-n trong rng chin-n Mt thn nh c tri t rng Mun vic khng lo ngy thng di. * m: Long c thy thi thim kh H phng sn x trng uy nanh Nhn qui i quc phng tri qu Thy o Tiu Tng nht dng thanh. Dch: c nc rng cng thm kh Gp non cp mi tr oai hng Ngi v i quc thnh cao qu Nc n Tiu Tng mt sc trong. Trn ch S ngi thng yt ba bi tng ny: 1. Phu t bt thc t t-ma bt hi thin Huyn diu v ngn ng Thit mc vng lu truyn. Dch: Khng T khng bit ch t-ma chng hi thin Huyn diu khng li ni Ct ng di lu truyn.

2. Tm ngu tu phng tch Hc o qu v tm Tch ti ngu hon ti V tm d o tm. Dch: Tm tru phi noi du Hc o qu v tm Du cn tru no mt V tm o d tm. 3. Sanh tng h x lai T tng h x kh Tri c lai kh x Phng danh hc o nhn. Dch: Sanh t ch no n? Cht s i ni no? Bit c ch i n. Mi gi ngi hc o. Khi nhn h S thng ngm hai bi k ny: 1. m: Thnh th du lai ng t trin Ty c ng bin mi thi nhin Song chiu nguyt o thin sng mt Tng tiu phong xuy tnh khch min. Sc nh lu i minh sc diu Thanh truyn chung c din thanh huyn Nguyn lai tam gio ng nht th Nhm vn h tng l hu thin. Dch: Do qua thnh th ngh cha chin Ty c ng bin l ng nhin Trng dm ca m ging k st Gi thi thng ci khch ng yn. Lu i rc r mu p Chung trng vang rn ting diu huyn Ba gio nguyn lai cng mt th Xoay vn u c l no thin. 2. m:

Thng s thng du Bt-nh lm Trn c bt nhim liu thin tm Lim Kh, Trnh Th minh cao thc T T, Hn Vn kh diu m. Vn tng sum la cao d hin Nht biu to ha mt nan tm Nho nguyn ng ng ng di khot Php hi trng trng nhp chuyn thm. Dch: Thng s thng chi cnh tng lm Phong trn khng vng hi thin tm Lim Kh, Trnh Hiu ngi thng sut T T, Hn Vn hiu diu m. Mun ngn cnh vt by d thy To ha mt bu kh truy tm Ngun Nho thm thm ln cng rng B Thch trng trng xung li thm. S thng thut li nhng diu ng ca cc ng Cao tng dy chng: - Mun cn thy Pht c nhn ni chng sanh, ch v chng sanh m khng t bit c Pht, ch Pht u c lm m chng sanh. Ng c T tnh ca mnh th chng sanh l Pht, m T tnh ca mnh th Pht l chng sanh. Gi c T tnh ca mnh bnh ng th chng sanh l Pht, T tnh mnh gian him th Pht l chng sanh. Tm ta sn c Pht, cn tm Pht ni no? Nn kinh ni: Tm sanh th cc php sanh, tm dit th cc php dit. Phm phu tc l Pht, phin no tc l b-. Nim trc m l phm phu, nim sau gic l Pht. Nim trc chp cnh l phin no, nim sau ly cnh l b. Chn tm t c th, khng phi do ta ba t ra. N trong sut nh h khng, nh tm gng trong sch trn sng. Khng th ly ci c ci khng, ni ny chn n m xt tt c ch u huyn ca n. Cng khng th ly tr khn v ngn ng m bn n ch huyn diu ca n. Ch c ai ng c Chn tm th hiu ngay ni mnh. V nh mun th hng thm, ch t mt l l hiu ht mi thm. Nh vo b c tm, ch cn hp mt hp nc l bit ht ton v ca b c. Chn chn tht thm su lng l, gic ng th bi trn lng sch Tm th trong ngn; dt ht mi manh danh tng ca ngoi cnh, sch ht nhng nng s trong tm. Bi ban u bt gic, bng khi ra vng ng, chiu soi li T tm, theo ci chiu soi y m sanh ra tm trn. Nh gng hin hnh tng, thot c thn cn. T , Chn tm b di i, cn tnh b sai lc, chp vo tng ui theo danh, cha mi nhng vng trn ng, kt mi nhng sng thc lin min. em tm bc chn gic vo gic m m, m chm m mui trong tam gii. Lm m la con mt tr trong ng ti, khm nm ci ln trong chn loi. trn ci chng i di, bng dng lung chu kip lun hi. Trong php v thot, m t chuc s tri buc ni thn. Nh con tm ma xun lm kn t giam mnh, con thiu thn ma thu t nho v n thiu xc. em nhng si dy m m buc ly nghip cn kh s, dng i cnh ca lng tham m qung toan dp tt vng la t sanh.

Li c nhng k t cn ngoi nhp, cng nhng k tiu kh mu m. Chng khng hiu r ngun bnh ca sanh t, khng bit gc chung ca ng nhn (ta ngi). Ch mun trnh ch huyn no, b ni hot ng, c ph tng ci tng, tch tng mnh bi ca mi vt th tm hiu bit. Lm nh th, tuy ch tnh lng ct ng l khng, nhng khng bit cng l ci li lm chn vi Chn tnh lp mt Chn gic. Th chng khc no k thy ngn n c nhng tia sng xanh , mun khng thy nhng tia y bn i tt ngn n; k trng thy bng theo di mnh di bng mt tri, bn chy ra ngoi tri cho trnh khi bng. Nh th, ch lao nhc tinh thn, tn hao sc lc. Chng khc g gnh nc vo ng bng, vc ci vt vo m la ang chy. C bit u nhng tia sng trong ngn n kia l do mt bnh, bng ui theo mnh vn thn mnh. Nu cha khi bnh la mt th nhng tia sng t mt, dit thn huyn cht ny th bng n khng cn. Nu bit quay nh sng soi li ni mnh b ngoi cnh m xem T tm, th Pht nhn sng sut, bng nghip t tan, Php thn hin ra, nhng vt trn t dit. Ta phi ly li dao khn ngoan ca tm t gic ct t nhng mi dy trin phc trong lng bin n thnh tm chu. Phi dng mi gio tu ca Chn nh cht tan nhng lp bi trn kt thnh kin vng(1). y chnh l ci tng ch cng tm, ci chn truyn t l vy. * * * S li ni: - Vng thn ti gng soi bng, bng vi vng thn ging nhau. Ch mun thn b bng, th thn c tht u no! Thn vn khng khc g bng, mt khng, mt c c sao? Nu mun ly mt, b mt, hng cng chn l cch xa. Li mn Thnh ght phm, ni chm trong bin sanh t. Phin no nhn tm nn c, tm khng phin no u? Chng nhc phn bit ly tng, t nhin c o chng mau. Ba i ch Pht u trong thn ta, ch v tp kh lm m m, ngoi cnh lm ngn tr, khin ta t m i. Nu trong lng ta c v tm l Pht qu kh. Trong lng l m khi tc dng l Pht v lai. Ty c ng vt l Pht hin ti. Ta thanh tnh khng nhim lc trn l Pht ly cu. Ta ra vo khng g lm tr ngi l Pht thn thng. n u cng an vui l Pht t ti. Mt tm trong sng l Pht quang minh. Tm o bn chc l Pht bt hoi. Ta bin ha v cng ch do mt Chn tnh m thi. * * * Ch o gc tm php, tm php gc v tr. Ci Bn th ca tm v chn tng ca tnh, vn lng l chng phi c, chng phi khng; khng c sanh cng khng c dit. Ta tm n th khng thy, b n vn chng ri. Nu ta m ci hin lng ca n th kh s lm ln lng xng, nu ng c Chn tnh ca n th tinh thng sng sut. Tuy tm tc l Pht, Pht tc l tm, song ch c ngi chng mi bit. Song cn chp c chng, c bit th mt tri tr tu ri vo t c. Nu tm m mt khng chiu khng sng th m my hn trm che lp ca khng. Ch c tm khng sanh mt nim th khng cn ngn cch trc sau; Chn tnh ng ring th ta ngi no khc. Nhng m i vi ng, ng trng vo m, vng i vi chn, chn
(1)

Kin vng: Trn cnh lm m mt chng ta chng khc no li che mt..

nng ni vng. Nu ta cu chn m b vng, nh ngi chy trn bng lung nhc hnh. Nu ta nhn chn chnh ni vng, nh ngi vo ch mt th bng mt. Nu tm khng vng chiu th vng l t ht. T ci tch tri m khi dng th cc thin hnh phn khi. Th nn, ci ng tch m khng tch, ci chn tri dng nh v tri. Ly tm nht tr khng phn chia tch v tri, hp vi l huyn diu dung thng nhau. C v khng u khng chp khng mc, phi quy u qun, nng s cng dt. Ci dt y cng bt lun th hoa Bt-nh lin n, mi tm u thnh Pht, khng tm no chng phi tm Pht; chn chn u l o th khng ch no chng phi ci Pht. Th nn, chn vi vng, vt vi ng u do mt tm ta, Pht vi chng sanh cng u chung nhau mt tm y. Nu m th ngi theo s vt, s vt th v vn nn ngi chng ging nhau. Nu ng th s vt theo ngi, ngi em mt tr m dung ha mun cnh. n y th ht ch ni nng bt ng t tng, cn g m ni nhn trc qu sau? Tm th rng lng, cn g l ngi ny ging, k kia khc? Ch cn mt tm trong sng, tng gim chan ha. Nh tm gng sng, tuy khng c hoa m bng hoa hin, gng vn v tm, tuy thy nh tng chiu trong gng, m nh tng vn hng khng vy. S cng thng c nhng bi k ny dy chng: 1. m: C vin khiu lc thin nham nguyt D khch ngm tn ng d ng Th cnh th thi thy hi c Bch vn thm x ta thin tng. Dch: Vn l h ri trng ngn ni Khch qu ngm ln ngn n khuya Cnh y ngi y ai bit c Thin tng ngi lng ni su ka. 2. m: Nam i tnh ta nht l hng Chung nht ngng nhin nim l vng Bt th tc tm tr vng tng Ch duyn v s kh t lng. Dch: i nam tnh ta mt l hng Lng l sut ngy nim l khng Chng phi dt tm tr vng tng Ch v khng vic ng o lng. 3. m: Kh mc nham tin sai l a Hnh nhn o th tn tha L loan lp tuyt phi ng sc

Minh nguyt l hoa bt t tha. Liu liu liu thi v s thiu Huyn huyn huyn x dic tu a n cn v xng huyn trung khc Khng l thim quang yt c ma? Dch: Cy kh trc ni d lc ng Ngi i n thy m mng Tuyt trong c trng u ng sc Trng sng hoa lau chng ging mu. Liu, liu, liu ri khng thiu st Huyn, huyn, huyn cng thnh thang n cn ht khc huyn trung y nh sng trong khng by c sao? 4. m: Nht dc, dc phin t i hi Nht quyn, quyn o Tu-di sn Pht T v trung lu bt tr Hu xuy ng ch bc La loan. Dch: Mt nhy, nhy khi bn b c Mt m, m nho ni Tu-di Trong ngi Pht T mi chng Li thi so chi thng La loan(1). 5. m: Phn vng qui chn vn ly khng H sa phm Thnh bn lai ng M lai tn th nga u dim Ng kh phng tri hc xut lung. Phin nguyt nh phn thin gin thy C tng thinh nhm t thi phong Trc tu mt kh tm tm a Thy ng bnh sanh thy mng trung. Dch: B vng v chn mun ly khng Thnh phm c triu xa nay ng M i c thy ngi(2) vo la Ng li mi hay hc s lng. Mt mnh bng trng phn ngn sui Thng ci reo mi bn ma rung
1() 2()

La loan: Ch bin ca qu La-st , n l loi qu d nht m th gian u kinh s. Ngi: l con thiu thn.

Cn phi thm thng tm a n Mi ng bnh sanh mt gic nng. 6. m: Tm php song vong du cch vng Sc khng bt nh thng d trn Bch iu bt lai xun hu qu Bt tri thy th tr am nhn. Dch: Tm, php u qun cn cch vng Sc, khng nh mt vn tha trn Trm chim chng n, xun c tin No bit l ai ngi tr am? * * * n nm t Mi nin hiu Vnh Thnh th mi mt (1715) i L D Tng, sng ngy 13 thng 5, S tm ra xong, mc o ca-sa, ngi kit-gi an nhin th tch, th tm mi tm tui. Mn xy ngi thp ba tng th S. Tng phong ca S cn thnh mi my i v sau. Cha Nguyt ng l mt Thin lm ln nht trong nc. S l ngi gy m hng ca dng thin Trc Lm c vang ln trong khong my trm nm chm lng. Tc phm ca S c: 1) Gii Php Hoa Kinh 2) Gii Kim Cang Kinh L Ngha 3) Gii Sa-di Gii Lut 4) Gii Pht T Tam Kinh ba quyn 5) Gii A-di- Kinh 6) Gii V Lng Th Kinh 7) Gii a Tng Kinh 8) Gii Tm Kinh i in 9) Gii Tm Kinh Ng Ch 10) Gii Chn Tm Trc Thuyt 11) Gii Php Bo n Kinh su quyn 12) Ph Khuyn Tu Hnh mt quyn 13) Bng iu Nht Thin 14) C Duyn Vn p Tinh Gii 15) L S Dung Thng

16) Qun V Lng Th Kinh Quc Ng

---o0o---

Thin s O CHN v Thin s O TM


(Th k 17) Thin s o Chn tc danh V Khc Minh, sanh ngy 15 thng 11 khong 1579 x Gia Phc, huyn Phc Kh. S theo hc vi Ha thng o Long, ngi x Thch Li, huyn ng Sn, ph Thiu Thin, nay thuc tnh Thanh Ha. S tr tr cha Php V cng tn cha Thnh o, a phng gi l cha u v lng u, hin nay thuc thn Gia Phc, x Nguyn Tri, huyn Thng Tn, tnh H Sn Bnh, cch H Ni 23km v pha Nam. Trc khi sp tch, S ta thin trong tht nh cho n khi tch. S tch khong nm 1638, th khong nm mi chn hay su mi tui. Thy thn S khng thi ra, tn li th cho n ngy nay vn cn. V vui nh nh trn gng mt ca S khi th tch mi hn ba trm nm vn cn, ngi nay gi l n ci hnh phc. Thin s o Tm tc danh V Khc Trng, sanh ngy 15 thng 8 khng bit nm, l chu ku Thin s o Chn bng ch, cng mt qu qun. Sau khi Thin s o Chn tch, S thay tr tr cha Php V vo khong nm 1639. V S c lm tm bia khc ni v Thin s o Chn... nn bit nm y S th tr tr. Khi sp tch, S cng vo tht ngi thin ri th tch, xc thn ca S vn khng thi ra, tn nguyn tn th. Sau ny b mt trn lt nm t Mo, xc thn S b ngp n u c h i cht, dn chng t p li nn khng cn nguyn vn nh xa. Hai Thin s o Chn v o Tm tu hnh c o, khi tch cn lu nhc thn li cho n ngy nay, m chng ta khng bit thuc h phi no v tu hnh nh th no?

---o0o---

TNG TO NG TRUYN SANG MIN BC VIT NAM


(NG NGOI) i 35: i 36: i 37: i 38: i 39: i 40: Thin s Nht C Tri Gio (ngi Trung Hoa). Thin s Thy Nguyt php hy Thng Gic o Nam. Thin s Chn Dung php hy Tng Din. Thin s Tnh Gic php hy T Sn Hnh Nht. Thin s Bn Lai Thin Thun php hy Tnh Chc o Chu. Thin s Vin Thng Li Nguyn php hy Hi in Mt a. Thin s T Ti php hy Hi Hong Tnh c. Thin s Thanh T php hy Khoan Nhn Ph T. i 41: Thin s o Nguyn Thanh Lng php hy Khoan Dc Ph Chiu. Thin s Thin Cn php hy Khoan Gio Nhu Ha. Thin s Thanh Quang php hy Khoan Thng Chnh Tr. Thin s Thanh Nguyn php hy Gic Bn Minh Nam. i 42: i 43: i 44: i 45: i 46: i 47: Thin s Thanh m php hy Gic o Tm Minh Chnh Hong Quang. Thin s Lc Ha php hy Gic Lm Minh Liu. Thin s Thanh Nh Chiu php hy o Sinh Quang Lch Minh t. Thin s Hng Phc php hy Quang L Thch ng ng hiu Nh Nh. Thin s Ha Thi php hy Chnh Bnh Thch Bnh Bnh V Tng. Thin s Tm Ngha Thch Nhn T.

Nhng S tr tr cc cha He Nhai, Hm Long, Trn Quc H Ni hin nay u thuc tng To ng.

---o0o---

Thin s NHT C TRI GIO


(i php th 35, tng To ng) S tr tr ti ni Phng Hong, H Chu, Trung Hoa. Trong lc i tham vn, S n tham yt Ha thng Tnh Chu An Kit. S tha: - Ngi vng trn sng dt bi bm, l ch th no? Tnh Chu p bng bi k. S lin nh l. Tnh Chu hi: - Ngi hiu c ci g m nh l? S tha: - La to t ni, mt m t ri. Tnh Chu bo: - La tn tro lnh khi hi bt Gi thi trng trong sng m tan. Hy ni khi y th no? S tha: - Khng p c. Tnh Chu bo: - Ngn ni cn nhm la Di my gi thi nhanh. ny th no? S p: - Ting chung trng ha nhau Nc sng cn theo vy. Tnh Chu thy S li cn bn cho nhp chng. Sau Tnh Chu truyn tm n cho S v cho hiu l Nht C. S bi t tr v ni Phng Hong. V y, S khai ng dy chng, o php rt tinh nghim. Hc gi bn phng nghe danh qui t v rt ng. Khi sp tch, S truyn tm n cho t l Thng Gic k tha tng To ng. Bi k ph php: Xun sc s, c nh nhung Khp chn ngn cy bng tr gp Mt cnh dng liu ny trng trng

Trng chm y bin nc lng lng nh ni nht ln by cht cao. (Xun sc sc, tho nhung nhung Vn v chi iu khai thit thit Nht hnh dng pht sn trng trng Thy tm nguyt vin trng hi Sn u nht xut l nham phong.) Ni k xong S t gi chng, ngi yn nhp Nit-bn. chng xy thp tn th.

---o0o---

Thin s THY NGUYT hiu THNG GIC


(1637 - 1704)
(i php th 36, tng To ng) S sanh nm inh Su (1637), qu Thanh Triu, huyn Ng Thin, ph Tin Hng, o Sn Nam, con nh h ng. Va ln ln, S theo hc Nho gio, n mi tm tui thi u Cng c t trng. n nm hai mi tui, S chn cnh i bt bo du b, thch i tu theo cc Thin s. S b nghip Nho, tm n cha x H i, huyn Thy Anh xin xut gia hc o. y su nm hc cc kinh sch, S cha tha mn, xin php thy i du phng tham vn. i tham vn ht cc bc Tn tc trong nc, m tm cha sng o. Ln lt hai mi tm tui u, S quyt ch sang Trung Quc tm hc. Thng 3 nm Gip Thn (1664) nin hiu Cnh Tr triu L, S cng hai t ln ng sang Trung Quc. Trn ng i rt vt v nhc nhn, va ti tnh Cao Bng th mt ngi t mc bnh nng, thuc thang khng khi phi cht. S chn ct bn v ng v dn rng: Nay ngi sc mi khng th theo ta c, thi tm ngh ni y, khi ta ng o tr v s t cho ngi. T y ch cn hai thy tr vai mang bnh bt chng qun ngi ng s xa xi, hm h tin ti vi tm lng vui vi o. Mt hm trn ng tro o li sui, S cm hng ngm: Non nc vi ta c nhn duyn li sui ri li vt non Nc ra bi trn nhc nhn ht Ni nng chn bc ngn o cao. Tri my tinh sng n nm t T (1665) mi n t Chu H c, ht bao thng ngy ln li n thm cc tng lm danh ting m tc duyn chng hp. S ang bn khon trong lng, khng bit phi tm n u? Mt hm S ln ni nm ngh trn tng ln, bng mng thy mt c gi kh sc trang nghim, tinh thn thanh sng, i n trc ngm rng: iu hong phong h lng min man Ly khm gia phu hu tc duyn To thot dc thinh v thng khc ng nhai nh l yt tn nhan. Tnh dy, S em vic ny bn vi ngi cng i rng: trong cu ph trn ch Phong c ch iu ch Hong, tc l Phng Hong; cu gia c ch Ly ch Khm, Ly l ha thuc v Nam, Khm l thy thuc v Bc, tc l Nam Bc. Cu kt c ch ng Nhai, ch Nhai hai ch Th chng ln nhau, thm ch Thch gia ng, tc l ni cao. y ng l thn nhn bo cho ta bit ta c duyn vi ni Phng Hong cao, mun nghe ting php v thng phi ln ni y nh l bc Tn tc. on xong, S cng li mang hnh l i tm cc ni hi thm ni Phng Hong, quanh qun mt hn mt thng

mi ti ni Phng Hong. y cha in nguy nga, ni cao cht vt, tng chng nh ni Linh Thu khi xa hin hin ni y. n y lng S na mng na s, mng l c thin thn gip, s l v ngn ng bt ng kh khn cho vic tha hi. n cng tam quan, S lin vit h tn v ch trnh ln cho v Tng gc cng xin yt kin Ha thng Tn s. V Tng ny bo: Bc Nam hai ng, ni nng khng hp, tuy l o vn ng ng, song l u mi n li c xng xo nh th. By gi, S xin nh ngoi cng tam quan, ban ngy hc ting Hoa, ban m ta thin. Qua ba thng, S ni c ting Trung Quc. n ngy mng mt u thng, S xin c yt kin ngi Thng c. V Tng y bo: o phng Nam hi ging phng Bc, vy mun yt kin hy vit biu a ti vo bch trc, xem c c khng. S nghe qua lin vit t biu: ... Con trc theo thy th nghip nc nh, song cha r tng ch tinh vi uyn o, cho nn khng ngi tro o li sui tri qua ngn dm xa xi, ch mong gp c nhn duyn ng o, ci mong Phng trng i ha thng thuyn t rng ch mi ngi xa gn u qua khi sng m... S trao t biu dng ln Ha thng. Ha thng xem qua, cm li khn khon v thu r nguyn nhn, tuy cha thy mt m r tnh trong li, bn bo v Tng gi ca dn S vo. S theo v Tng dn n tng phng, thy Ha thng ngi kit-gi gia nh rt oan nghim, Tng chng ng hu hai bn rt chnh tc. S nh l Ha thng ri, qu thng chp tay trc Ha thng. Ha thng ct ting hi: - Trc khi cha m cha sanh, trong y ci g l Bn lai din mc ca ngi? S tha: - Mt tri sng gia h khng. Ha thng ni: - Ba mi gy, mt gy khng tha. S li l ri cun chiu. Ha thng bo: - Cho ngi nhp chng, ty theo chng tham vn. S t y ngy th lm vic tng lm, m th nghin cu kinh lut, chuyn cn khng h li tr. c mt nm, S mun cu th gii T-kheo lin ln phng trng nh l Ha thng, qu tha: Trong ca Pht c ba mn hc, ly gii lm u, ci xin Ha thng cho con c th gii C tc. Ha thng dy: Mun th gii C tc phi sm by vt (ca-sa, bnh bt...), n thng t mi ng n truyn gii. n ngy mng 8 thng 4, Ha thng thit lp n trng c tam s tht chng, bch t yt-ma, truyn gii cho S. Lc by gi, S c ba mi tui. Lt bt ht su nm, mt hm Ha thng gi S vo phng trng hi: - thy tnh cha? S ra l bi, trnh k: Sng trn thng gia h khng Bi b my m vng khi lng

Mt phen gi thi my t tn Th gii h sa sng chiu thng. (Vin minh thng ti thi h trung, Cng b m vn vng khi lung. Nht c phong xuy vn t tn, Hng sa th gii chiu quang thng.) Ha thng a tay im trn u S cho hiu l Thng Gic o Nam thin s v bi k: Tnh tr thng tng T tnh hi khoan Gic o sinh quang Chnh tm mt hnh Nhn c vi lng Tu ng ph chiu Hong php vnh trng. v Vit Nam truyn tng To ng. Ha thng li dy: - Ngi v nn tinh tn lm Pht s, ging ni cao chnh php, khng nn chn ch tm theo vi vng trn, tri li Pht, T dn d; ngi thnh tm i mun dm n y nay ta cho mt bi k gng tin: Rng qu gng a n ni sng Thu v u y ngt mi hng V ngi xa n treo gng bu T bit ta v ch si vng. Ai vo ni Phng ngn trng tuyt Dng c An Nam mt v tng Na m o gm ra sau ni Nh chn tri thy mt trng. (Qu nham suy phc tc truyn ng Thu nhp trng khng qu bch ng Tr nh vin lai khai bo knh T d qui kh th kim thng. Thy thm Phng lnh thin trng tuyt Cp th An Nam nht c tng D bn cm h sn hu khi Ho tng thin t thc thng hng.) Trong lc S giao tip t t v nc, cc thn bng thin hu hoc lm th k nim chia tay, hoc tic tr lm l tin bit, i ng n ba ngy mi xong. Thy tr S mi ct bc ln ng v c quc. Trn ng v, S cm hng ngm rng: Sang Bc trnh ri li v Nam Bc Nam u c tha thu lng. Ct bc yn h cng vui thch Nga v chung c, vt mun trng.

(Bc lai trnh d hu Nam lai Nam Bc song thanh sng ng hoi. Cc yn h ty tiu ngo M hon tri thng, xut thin nhai.) Hai thy tr i mt nm thng mi v ti tnh Cao Bng, i vo ng c gh li m ngi t mt lc trc. Thy tr tm dng lu c, thit lp bn Pht tng kinh siu , c ba ngy th bng nhin trn m mc mt hoa sen. By gi nhn dn thy iu l ua nhau n xem khc no thng hi. Nhiu ngi pht tm thnh S cng dng trai phn, hoc cu xin qui y th gii. Tri qua mt thng mi v n Cn Sn, S thy cnh non xanh nc bic rt thch, lin ln cha l Pht xong, ngi trn ta ngm: Nc bic non xanh khc hn phm To Kh c chim cnh tri Nam Khng ring th phng tam thn Pht C mt trng nguyn gi tr tr. (Sn thy thanh h, cnh thng h Nam thin bit chim nht To Kh Bt tn phng tam thn Pht, Thng hu khi nguyn thch tr tr.) S i khp cc danh thng, no cha Vng Lo ni Yn T, no Qunh Lm tm ngi kh hp. Sau ti ng Sn huyn ng Triu, trn Thng Long c v Cao tng tr tr ri, S bn dng tr H Long khung lnh chng. C khi S ln ngn ni m o vi v Cao tng tht l tng ng. S y khng bao lu dn chng n nghe php v qui y rt ng. K c nhng v thn ho nhn s, Tng chng ua nhau tp np ko n tham vn. Mt hm S ngi ta gh thy con chim xanh bay n, lin gic bit t ngm: Hoa xun n ht li sng thu Ph th cuc i kh bn lu. Ra thng ngoi tri cho tha ch Cn khn ni y c chng u. (Xun hoa khai liu phc thu sng Ph th ninh nng c cu trng. Tranh t tiu dao thin ngoi thch Cn khn th hu h phng.) Sau , S ln Thng Long ni vi thin hu rng: Nay tui ca ti gi, nm thng di lu, nay l thi thanh bnh an n, ti mun cng Thy ln ni nhp Nitbn. Thin hu ni: o qu ca huynh nay chn mui xin hy v ngh ngi trc, ti cn li ci i nhng k c duyn, n khi o qu vin thnh, ti s cng theo huynh chng mun. Chiu hm y, S tr v cha, cho gi Tng Din n, ni k: Nc ct tun ra ra bi trn Sch ri nc li tr v chn. Cho ngi bt nc cam l qu n ti chan ha vn dn.

(Thy xut oan do ty th trn Trn thanh thy phc nhp nguyn chn. D qun nht bt cam l thy Si tc n ba vn dn.) v tip bi k truyn php: Ni dt gm, nc v hnh Sui ngc chy, tun ru t. B cc n hoa hong oanh ht Nc trong sng bic c ip nho. Trng sng r rng ng chi ng Tri soi rng rc kn nm nh. (Sn chc cm thy ha Ngc tuyn dng xut bch t. Ngn thng hong hoa oanh lng ng Ba trung bch thy ip qun h. Nguyt bch ng ng ng ph ty Nht hng cnh cnh kin b b.) S bo bn chng rng: - Nay ta ln chi trn ni Nhm Dng nu by ngy khng tr v, cc ngi tm thy ch no c mi thm th ta y. T chng bi ngi m khng dm theo. i ng by ngy khng thy S tr v, t chng cng nhau ko ln ni Nhm Dng nghe gi thi mi hng ngo ngt, mi ngi tm n mt ci hang thy S ngi kit-gi trn tng trong hang. Thn th S mm mi, xng ra mi thm ging hng trm bch n. By gi l ngy 6 thng 3 nm Gip Thn, nin hiu Chnh Ha th hai mi, i vua L Hy Tng (1704), S th su mi tm tui. T chng thnh nhc thn S v ha tng chia linh ct th hai ni, mt cha H Long, mt hang ni Nhm.

---o0o---

Thin s TNG DIN hiu CHN DUNG


(1640 - 1711)
(i php th 37, tng To ng) Thin s Tng Din khng bit tn tc, qu qun c th thn Ph Qun, huyn Cm Giang. Nghe k rng: Khi S cn b cha mt sm, m to tn bun gnh bn bng nui con. Khi S c mi hai tui, mt hm b m chun b gnh hng ra ch bn, dn con: M c mua sn mt gi cy (cua) sn ao, tra nay con gi cy nu canh, tra v m con mnh dng. B gnh hng i ri, gn n gi nu cm, S ra ao xch gi cy ln nh em gi nu canh nh li m dn, song nhn thy nhng con cy tun nhng ht bt ra, dng nh khc ri tng git nc mt. Xt thng qu, S khng nh em gi, li em n ao gi np gi th ht. Tra b m i bn v, va nhc nhn va i bng, hai m con ln mm cm ngi n, b khng thy mn canh cy lin hi l do. S tha: Con nh em i gi, thy chng n khc, con thng qu em th ht. B m ni trn li nh, khng n cm, chy ly roi nh S. S qu, S chy mt mch khng dm ng li. B m ui theo khng kp, mt l i tr v. Ngang y a con trai b mt lun. Khong hn ba mi nm sau, thnh Ha thng tr tr, S nh n m lin v qu c tm kim. n mt ci qun bn nc tr, mt b lo u tc bc ph ang chm tr bn cho khch. S vo qun ngi, ch b lo rnh, hi thm lai lch b lo. B th di than: - Ti chng mt sm, c mt a con trai m n b i mt t khi c mi hai tui. Thn gi hm sm khng ai, ti phi lp qun bn nc tr, kim cht t tin sng ly lt qua ngy. S hi: - B lo ng cha khng, chng ti thnh b v cha nng bng t bi trong nhng ngy gi yu bnh hon. B ni: - Ti gi ri u lm g ni m vo cha cng qu, khng lm m n cm cha ti lm. S ni: - B ng ngi, cha c nhiu vic, ngi mnh gnh nc ba ci, nu cm, ngi yu qut sn, nh c, min c lm cht t, cn th gi tng kinh nim Pht l tt. B lo thy thy c lng tt bn ni: - Nu Thy thng gip k c qu ny, ti rt mang n.

S hn t hm sau s c ngi n n b v cha. V cha, S hp Tng chng hi kin c thun cho b lo c qu y cha khng. Ton chng u ng lng t bi ng mi b lo v cha. S cho ct mt am tranh gn cha, cho ngi i rc b lo v y. Mi hm, S phn cng b lo qut sn cha hay nh c, ty sc khe ca b. S lun lun nhc nh b tu hnh. Thi gian sau, b lo bnh, S cm bit b khng sng c bao lu, song v c duyn s phi i vng nm by hm. Trc khi i, S dn d trong chng: Nu b lo c mnh h g th chng Tng nn b trong o quan ng y np, i ti v s y sau. ng nh li S on, bn nm hm sau b tt th, Tng chng lm ng nh li S dn, ch b trong o quan m khng y np. Vi hm sau S v, nghe b lo mt cn trong o quan. S v nhn mt ln cht ri y np quan li. S ni to: - Nh li Pht dy: Mt ngi tu hnh ng o cha m sanh thin, nu li y khng ngoa xin cho quan ti bay ln h khng chng minh li Pht. S lin cm tch trng g ba ci, quan ti t t bay ln h khng, ri h xung. Ngang y mi ngi mi bit b lo l m ca S. Trong quyn Hng Phc Ph H c nhng on tn thn cng c ca S: Diu vn i Thnh s, thn c nan tuyn gi, ch tch mu quan phi, nim kinh Bo Lin Hoa, u n nhn minh, tin ngc qun vng t... Ngha l: Xa nghe thy i Thnh, thn c kh ni ht, gy ch quan (ti) m bay, tng kinh Bo Lin Hoa, np n vua mt sng, dng ngc qun vng t (n)... Sau ny, ch qun bn tr ca m, S lp mt ngi cha tn Mi Tr Lai T thn Ph Qun, huyn Cm Giang. Am b tn l Dng Mu ng ph Vnh An. Li mt on khc cng tn thn lng hiu tho ca S c hai cu: Dng Mu ng linh th thi vnh trng khan, Vng mu thp tr tr lai nhn tnh . Ngha l: Dng Mu ng khin ngi i mi nh, Vng mu thp tr tr lai mi ngi thy. * S tr tr ng Sn nghe Thin s Thng Gic t Trung Quc c o tr v cha Vng Lo trn ni Yn T, lin tm n yt kin. Thin s Thng Gic hi: - Nh khi ta ang ngh, i n bao gi c tin tc? S p: - ng ng thy bng trn, gi Dn mt tri mc. Thng Gic hi: - Bo nhm th no? S bch bng k:

Cn c mun duyn c ng khng tt c khng C khng hai chng lp nh nht hin ln cao. (ng hu vn duyn hu Ty v nht thit v Hu v cu bt lp Nht cnh bn ng b.) Thng Gic bc xung bo: - To ng hp qun thn, tip ni dng ca ta, nn cho ngi php danh Tng Din. Ngi ni k trao php: Tt c php chng sanh Tt c php chng dit Pht Pht, T T truyn Un khng sen u li. (Nht thit php bt sanh Nht thit php bt dit Pht Pht, T T truyn Un khng lin u thit.) T y S lun theo hu di gi, cho n khi Thin s Thng Gic v tr tr cha H Long. cha H Long, S cng sm hm khng ri t hu. Ban ngy S i khuyn ha cng dng chng Tng, ban m th tha hi diu ngha thm huyn, c khi sut m ngi thin khng t lng xung chiu. S chu vt v nhc nhn khng tic thn mng. n nm ba mi hai tui, S th gii C tc. Sau , S xin php Thin s Thng Gic i hnh cc tham vn cc ni. Nm nin hiu Vnh Tr (1678), vua L Hy Tng ra lnh cho cc quan khp nc bt c u Tng Ni hoc gi hoc tr u ui ht v rng ni. S bit c tin ny rt au lng, t ngh: Ti sao nh vua i vi o Pht li cho l v dng? Nu ni rng, d thuyt php phi gt u, ging kinh c hoa tri ri lon, cng chng c li ch g cho chng sanh. Nu khng hong dng c chnh php th lm sao ng n n Pht T! Ch ring tt cho mnh th lm sao c hm linh trong b kh, tht ung cng vo ca Pht, lung tri qua mt i. S bn quyt tm ri chn sn d v t thn kinh, mong cnh tnh nh vua, cu vn Pht php trong khi tai nn. S tr v trnh thy xin php n kinh , Thin s Thng Gic hoan h. S i my hm n cha C Php, xin php ngh li trong cha, v Tr tr y tip i rt n cn. Sut m, S ta thin n khi nghe ting chung sng mi x thin, ln in l Pht. Khi l, S nhn ln thy tng c iu Ng, S lin vit bi th dng ln nh sau: Trc l vua sau cng l vua Xa sao knh m nay chng a? C linh xin nguyn phen ny n Ca khuyt ra vo c t do.

(Tin Quc vng h hu Quc vng Tin h knh m hu h mang Hu linh tng nguyn kim phin xut cu trng mn nhp bt phng.) Ba hm sau, S n kinh vo ca ng th tri ti, nghe c ting m gn khm ng, ng y l nh Pht t, bn g ca. Ch nhn m ca trng thy S lin thnh vo nh. Vo nh, S thy trn bn th Pht hng n trang nghim, bn hi: - Tng Pht th l t u c? Ch nh p: - Ti l cai ngc, nhn o t c tng ng nn em v th. S bo ch nh: - Tng Pht qu nh th l no li th ni thp b th ny, ti mun cng anh mai ra thnh ph quyn ti nhng nh ho tm mua cy g ct mt ngi cha nh th Pht mi xng ng. Ch nh lin bng lng. Sng hm sau, S ra ph phng quyn tin, gp quan lnh bt em v dinh cht vn: - Hin nay lnh Vua truyn khp nc, tt c Tng Ni gi tr u phi vo trong rng ni. ng l ngi th no dm b ni rng v kinh k i li t nhin nh th ny? C phi khinh thng php lut ca Vua khng? S tr li: - Mnh lnh ca Vua m c ai dm tri phm, ch v k Tng qu ma ny trong ni su c mt vin ngc qu, mang n y dng hin nh vua, xin ng o t ln Vua cho ti dng ngc, dng xong ti s tr v ni. Quan lnh nghe xong lin vo triu tu ln Vua. Vua sai quan lnh ra nhn ngc em vo Vua xem. lnh v thut li S nghe. S ni: - Vin ngc qu rt thing ling v gi, ngi n c tht hi tanh khng th cm gi c, dm phin ng trnh ln nh vua cho t tay k hn ny dng ln nh vua, cho mn nguyn ca k trung thnh ni hoang vng. Quan lnh vo tu li, nh vua khng bng lng. S than: Mt tri tuy sng t, khng khi b my che. Mt trng d rng ngi, kh khi m my ph, vic ny nh th ta bit lm sao? S y ba thng m khng vo c triu nh, bn suy ngh vit mt t biu, ni r vic tu hnh cch thc lm yn nh li nc mt cch rnh mch r rng. Th d o Pht nh l hn ngc qu soi sng mi phng, ph dp mi my m u ti. Vit xong, S trong ci hp em dn kn cn mt, xin cu quan lnh vo triu tu ln Thnh thng mt ln na rng: Xin nh vua chn ly mt ng quan vn trung trc thanh lim, tm gi v trai gii ba ngy, s ra nhn ngc qu dng ln Vua. Vua nghe xong lin phn cho vin Hn lm chn mt ngi rt tn cn, thnh tm trai gii ba ngy ri n ch v Tng qu nhn ly hn ngc dng ln Vua. V quan vn c c

gi ng trai gii ba ngy xong, lin n dinh quan lnh hi v Tng nhn ngc. S trao ci hp, dn d cn thn dng ln tn tay Vua. V quan vn bng hp ngc n trc triu dng ln Vua, khi m ra xem ch l mt t biu, ch khng c hn ngc no. Vua phn v quan vn c t biu cho Vua nghe. V quan qu c xong, Vua nghe qua thy l l r rng, s tnh y , li vn sng sut, t thm trm, bn ra lnh quan lnh dn v Tng ny vo triu. Khi vo triu, Vua cho S ngi mt bn trc mt Vua. Vua hi nhng sch lc tr dn, S ng i s l rt dung thng. Khi y, Vua phn: o Pht l vin ngc qu, chng l trong nc chng ta khng dng, Tng Ni hay khuyn ngi lm thin, ti sao li vt b i? Ngi em Pht php khai ha dn chng cng l phng php tt gip cho triu nh tr dn. Vua lin mi S li cha Bo Thin bn lun o l. Thng hong nghe ting sai Trung s n ni vi Vua thnh S vo cung din ging kinh php. Vua cng n d nghe thu hiu o l, lin ban cho S c quyn ra vo ni cung tuyn dng chnh php, ng thi ra lnh thu hi lnh trc, Tng Ni t tr v cha mnh u ty duyn gio ha. Vua L Hy Tng thm nhun o l, thnh tm sm hi li trc ca mnh, nn tc hnh Vua qu mp tng Pht trn lng t lng thnh sm hi. Tng ny hin cn th cha Hng Phc. gii c ch nn ca Tng Ni (Pht php) v gio ha c vua cha trong triu, S ngh vic xin Vua v ni thm thy. Vua bng lng lin ban o gm cho Ha thng ni an y, tng tin bc S lm l ph, hn thi gian ngn gp li. Hm y, S ln ng khi n bn B-, thy nc sng Nh trong veo thuyn ln nh qua li t do, lin cm hng lm bi th: Ngn tm sng Nh c ri trong Qua li thuyn b rt thong dong Mng gp B- ng n bn Toi lng ta nguyn qun sanh. (Thin tm Nh thy trc hon thanh Phao qu ng ty vng phc hnh H o B- ng o ngn Toi d xut th qun sanh.) Sau , v n ng Triu, ri ti H Long, S ln in l Pht, vo phng trng l thy, mi ngi gp li trong nim hoan h. li thi gian, S t gi tr li kinh . V n kinh vua cha u mng r. Vua ban cho S chc Ng tin chi qun (ngi trc Vua) v o gm. S t chi chc tc, ch nhn o gm cho vui lng Vua. S t chc khc bn in kinh Hoa Nghim cha Bo Thin, khc bn kinh Php Hoa in cha Khn Sn. By gi b Quc nh (m v ca Vua) qu He Nhai mi cu Vua pht tm cng dng cho S tu sa cha Hng Phc. S nhn li khi cng xy dng khng bao lu th c hon thnh. Lm cha xong cn d tin, S sng lp cha Cu ng, xong xui S xin Vua cho ngi cai ngc lc trc lm Tng gn gi cha Cu ng. Sau S tr tr cha Hng Phc, thng ti lui ging o cho vua cha nghe. Ngy thng tri qua, S thy tui gi sp n ngy vin tch, bn gi t l Thin s

Tnh Gic hiu Hnh Nht n dy: Gi t thi mnh cun sch my m, vng mt tri tr tu sng ngi, gi lnh thi mt trong triu ngoi ni, nhng khng h tr trc, v khng cng hon khng. Trc sau nh mt cho ngi hiu r ba im hin mt, cho ngi gi ly trung o, ra i ngi nay cng nh xa, tri Ty, ci ng o vn nh nhau. Dn d xong S ni k: Xun n hoa chm n Thu v l vng ri u cnh sng lng lnh Cnh hoa tuyt rng ngi. Bui sng tri trong rng by vy Ngy tra my sng voi hin hnh Vn cp tuy thy mt By phng th ton ng. t-ma Ty sang truyn php g? Cnh lau qua bin ni phau phau. (Hoa khai xun phng o Dip lc tin tri thu Chi u sng onh ngc Ngc thng tuyt lin chu. Thanh thn vn tn sn long gip Bch nht h quang la tng khu Bo vn tuy kin nht Phng chng th ton cu. t-ma Ty lai truyn h php? L hoa thip hi thy ph ph.) Truyn php xong, S bo: Bo thn ca ta n y ht. Ni ri, S ngi trn ging thin yn lng th tch. By gi l ngy 16 thng 7 nm Tn Su nhm nin hiu Vnh Thnh th nm (1711) triu L D Tng, S th by mi hai tui. t lm l ha tng xong, thu x-li xy thp ng Sn th.

---o0o---

Thin s THANH NGUYN


(i th 41, tng To ng) Thin s Thanh Nguyn hiu Minh Nam, l ngi vit bi ta cho sch Php Hoa Cng ca Thanh m. Hai v c l cng mt bn s v mt mn phi. Sau y l bi k ca S tn dng sch Php Hoa Cng: H xanh trong bic ny sen thm Minh Chnh nht tha qung b o trung tm yu li hong dng. Qun phng t ng tm vin tnh i chng ng tham l vnh trng Thanh tnh sen kia ngi php gii T tnh T-l kho xin dng. (Bch thanh m xut diu lin hng Hoa mc chi tiu tng php cng Minh Chnh nht tha khai t qung o trung tm yu th hong dng. Qun phng hi ng vin tm tnh Chng ng quan nhp l trng Thanh tnh lin hoa quang php gii T-l tnh hi din chn thng.) Bi ta sch Php Hoa Cng c vit vo thng tm m lch nm 1820. Hai ch Minh Chnh trong bi th l php hiu ca Thanh m.

---o0o---

Thin s THANH M
hiu MINH CHNH
(i php th 42, tng To ng) Thin s Thanh m hiu Minh Chnh l Tr tr cha Bch ng lng am Kh, ph An Khnh, tnh Ninh Bnh. Ngi khai sn cha Bch ng l hai v s Tr Kin v Tr Th n y nm 1700. Thin s Minh Chnh l v Tr tr sau ny. S l t Thin s o Nguyn lc by gi ang tr tr Thin vin Nguyt Quang, mt T nh ca mn phi Chn Nguyn. S xut gia nm 1807, th gii C tc nm 1810. Khong ny c l S hai mi hoc trn hai mi tui. Sau khi xut gia, mt hm S hi Thin s o Nguyn: - Tm khng phi trong thn, cng khng phi ngoi thn, cng khng phi chng gia, vy rt cuc tm ch no? o Nguyn ci xoa u S v ni bi k: Theo thi ng dng, Gp vt thy c, Tnh vn nh nh, No ngi trong ngoi. (Ty thi ng dng, Ng vt kin c, Tnh bn nh nh, H quan ni ngoi.) Ngy th gii C tc, S cng c o Nguyn cho mt bi k: Quang phng gia my khng phi Pht, Di chn my trng chng l Tin. Bo ng nui dng tru cng trng, Hm sm cy su mnh rung nh. (Quang phng mi gian v o Pht, Vn sinh tc h v ngn tin. Nhiu qun bo dng ngu nhi trng, Triu tch thc canh b thn in.) n nm 1819, S sng tc sch Php Hoa Cng ti vin Lim Kh. Trong y, S c t ra mt s cu hi gii thch v Diu tm nh: Hi: Ti sao khng ch thng ci th nht l Diu tm xa nay, m li ch ci th hai l cn tnh lm phng tin tu hnh? p: Tm vn v hnh, lm sao m ch? Trc kia ti ni mt ln ri, ngn thuyt v biu th, khng nm c tm. Tuy vy, d tm v hnh, nhng s ng dng

ca tm li c vt tch, v c vt tch nn c th ch by khin cho ngi tu hc c th nhn vt tch ca s ng dng, do nh sng y m v c tm. Hi: Du vt y u? p: trn i tng lc trn. Do sc m c ci thy, do thanh m c ci nghe, lc trn l du vt ng dng ca lc cn. Nay mun nm c du vt ca cn th phi quan st ci thy ci nghe ni i tng sc thanh. Nn bit rng cng dng ca cn l cng dng ca tm, cn nhn bit l tm nhn bit; ci khc nhau l cn c ti su cng dng, m tm ch c mt Bn th tinh minh. Ch Pht truyn nhau l cn php ny, cc v T truyn nhau l Tm tng y. l b quyt m cc kinh in ch by c Cn bn tr. Php n truyn trao qua li cc thi i cng ly ci y pht gic s tm. Chng ng mau hay chm l v cn c rng hay hp... Hi: Tm n lm sao m truyn? p: c Th Tn a ln mt cnh hoa, Ca-dip mm ci, sau cc T truyn li, gn gi, trng hp khc nhau, ch c ngi gic ng mi t bit. Hi: Tu lm sao? p: Thi! Thi! l phng php, Thin s o Xuyn ni: Tri m, t khc tng theo gi, Trng trong gi mt t tri nhn. Li ni: Nm c tm, ng c ni tay Tuyt gi hoa trng Tri t lu di. C h canh nm g gy sng, Xun v hoa ni n ngn ni. Hi: Mc ch ti hu l g? p: Ha thng Ph Ha ni: Tm ch i ti khng c... Thi xin cho, xin cho! C bi k v php nh sau: Vn php tuy nhiu khng m xit Chung qui cng ch thc cn trn. Huyn duyn d nh d khng thc Chn tri chnh kin vn bao dung. Gp thy ch dy ng m ng Thy Pht tm ra l sc khng Nu mun ln mau b bn gic, Con ng trc mt ch ln khn. Nm 1843, S sng tc sch Tm Kinh Trc Gii. S c nim tng ti Thun nh sau: Nim:

Hay lm, Thun-! Hay lm, Thun-! Tng: Khng ni ngn chng ni di, Ngn di, tt xu thy u sai. Tm hay, li ha ngi ch vng, Bn s ai d si chc ngay. Cng danh ci th mn sng sm, Ph qu kinh nhn gic mng di. Chng hiu bn lai v nht vt, Cng lao ung ph mt i ai. Bi th ng nghnh nht ca S l bi th Tm Tm, c m hng ting trng nh: Ngang lng eo trng i tri m, Dui thng hai tay, nh trng tm. Tp tp tm tm, tm tt tp, Tm tm, tm tp, tp tm tm. m thanh hp vn, m trng ha, Tch chiu Tm tng, tc tp tm. Trng sng, gi thanh thng t ti, Tm tm chng c, ngh tm tm. Thi nh, tm ta chng th tm, Tm tm du c, chng chn tm. Mang n xin la thm in o, Th ng bn song ht khc ngm. (Kin knh yu c i tri m, Th th v vi phch c tm. Tp tp tm tm tm tc tp, Tm tm tm tp, tp tm tm. C thanh hp vn tng thanh ha, Tch chiu tm tng tc tp tm. Minh nguyt thanh phong trng t ti, Tm tm bt c, tc tm tm. Ch ch! ng tm bt kh tm, Tm tm tng c tc phi tm. Tng ng cu ha t in o, Bt nhc song tin th nht ngm.) S cng thuc v phi Trc Lm. Khng bit S tch u v vo lc no.

---o0o---

Thin s NH NH
(T QU)
(i th 45, tng To ng) Ngi php hy Quang L, Thch ng ng, hiu Nh Nh, khng r nm sanh v nm tch. Ch bit Ngi thuc h phi cha Hng Phc (He Nhai) i th 9 v th 45 tng To ng. Ngi lp cha Thin Trc (M Tr, H Ni) v tr tr ti y. Cng hnh ca Ngi, chng ta khng thy ghi trong s, ch thy trong bi ca ca dn gian k li cng c ca Ngi. Bi ca: Thu xa c Nguyn Th Tn(1) Tr v Thin t dn an thi bnh. Lng ta c T chng minh, cha Thin Trc dn tnh v vang. Nam n trng th vinh quang, Giu sang c hiu trung i ng. Nhng khi con b bn vng, i ra ngoi ng cy cy quanh nm. em con gi T trng thm, T v mt vng mi chu mt . Chng khc, chng by, chng x, Ti gi T gi mn cho n. Cm n chng phi h , T cho cc chu, qu x li nhiu. T thng b th cho u, Hng ngy qu n cng nhiu cng ng. T t tiu qu rt cng, Cm no con y, mt lng tun theo. Khi n T gi mt lo, Xp hng rm rp tun theo li Ngi. T em ghi chp mt loi, Chia ra tng t khng sai t no. Mt thm do cnh i vo, Hin ngang cy chc quyn cao l. Honh T ti c lm sao, Cc tn danh sch ghi vo y? T rng thc t ni hay, Bn l qu ny c ngha c trung, V vy ti chng ph lng, Ghi tn dy theo lng t bi. Mt thm tc gin b i, em v bo co Vua th nghe theo.
(1)

Trong bi ca cu u L Th Tn, song xt k l Nguyn Th Tn ng hn. C l thi Ngi tr tr vo i Nguyn Thnh T (Minh Mng 1820-1840) nn ni Nguyn Th Tn.

Nghe li xo tr ni iu, Bo T lp iu phn tri nh vua. Sau v bt T ra ta, Qu ln qu b bit l bao nhiu. Ku la m rt nhiu, Nh vua thy th khc iu l thay! Hi T, T li trnh by, Nh vua thy th tha ngay cho v. T rng mi vic hu, Ai bt ti, v ni li ti hay. Khi ngi ni li trnh by, T v qu ht chng bay con no. Tht l cng c bit bao, n su c trng k sao cho bng. V vy tn T ting tm, Tn l T Qu ngn nm vn cn. Bt tch ghi r mu son, Ngy nay k nim chng con trnh by. Nguyn xin T chng tm ny, C lm, c li, T nay x cng. Chng con xin dc mt lng, Tu hnh ti o bo n cho ngi. c bi ca ny, chng ta thy ngi dn vng ny knh m c hnh ca Ngi n no. Ngi tch ngy 20 thng 7, thp hiu l Qunh Trn.

Thin s AN THIN
ng l tc gi Tam Gio Thng Kho. Sch cng c tn o Gio Nguyn Lu, c bin tp vo khong gia th k th mi chn, trong thi gian vua Thiu Tr cn ti v. Thin s An Thin tr tr ti cha i Gic lng B Sn, tnh Bc Ninh. Sch Tam Gio Thng Kho gm ba quyn. C l sch c in nm 1845, bi v u sch c mt bi ta k tn Nguyn i Phng, vit vo nm 1845. Quyn th nht ni v o Pht, gm c nhng mc sau y: 1. Phng chiu cu php: Vic du hc ca Thin s Tnh Tuyn Trm Cng. 2. Bn Quc Thin Mn kinh bn: Cc bn kinh khc Vit Nam. 3. i Nam Thin Hc S Khi: Khi thy Thin hc Vit Nam. 4. i Nam Pht Thp: Cc thp Pht Vit Nam. 5. V Ngn Thng truyn php: Thin phi V Ngn Thng. 6. Danh chn triu nh: Cc Cao tng ni ting triu nh. 7. L Triu Danh c: Cc Cao tng i Tin L. 8. L Triu Danh c: Cc Cao tng i L. 9. Trn Triu Danh c: Cc Cao tng i Trn. 10. T-ni-a-lu-chi truyn php: Thin phi T-ni-a-lu-chi. 11. Tuyt u truyn php: Thin phi Tho ng. 12. Nhng vic thn b lin quan n cc Thin s Vit Nam qua cc triu i. 13. Danh t Pht hc v cc thn thoi Pht gio Trung Hoa v Vit Nam. Quyn th hai v quyn th ba ni v Khng v Lo gio.

---o0o---

TNG LM T TRUYN SANG MIN BC VIT NAM


(NG NGOI) PHI LN GIC BCH MAI (1696)
Chuyt Cng Minh Hnh Diu Tu Chn Tr Nh Ty Ln Gic Minh Lng Chn Nguyn Nh Hin

Tnh Dc III IV Tnh Tuyn Hi Qunh Tch Truyn VI VII Chiu Khoan Ph Tnh

Tnh Ngn

Tnh Tnh

V Hoa Tch D

Ph Ton Thng Vinh

Ha thng CHUYT CNG


(1590 - 1644)
(i php th 34, tng Lm T) S qu Tim Sn tnh Phc Kin, Trung Hoa. M S nm mng thy t rn mc ln mt hoa sen, ri c thai S. S trong thai m n ba nm mi sanh. Thu b, S thng minh dnh ng, hc thng c Ng kinh T th. K i xut gia lo thng Tam tng gio in. Ban u S n tham vn vi Trng lo Tim Sn. Trng lo hi: - Ngi to s nghip g? S tha: - Gip vua cu dn. Trng lo khen: - Lnh thay! y l ch xung thin, song chng qua cn tham danh li. Lo s c gng xem. S do lun v cng danh c tnh ng. Sau S n yt kin Ha thng Tng Nam Sn. Ha thng thy S thng minh mn tip bn ha nhn. Ngi bo chng rng: Ngy khc ta s nhng ch cho k ny, y s bc khi u so trm trng. Ngi bn em yu ch Tm tng dy cho S. Sau khi S c php vn du khp nc, gio ha mi phng. Hc gi ng thi u qu knh S. Danh ting ca S vang khp tng lm. S sang Vit Nam n kinh thnh Thng Long nm 1633, thy tr li cha Khn Sn v bt u ging dy Pht php. Ngi n hc gm c Hoa v Vit. Sau thi gian, S di v cha Pht Tch, huyn Tin Du, tnh Bc Ninh, cch kinh thnh khong ba mi cy s. Trong thi gian gio ha y, S c cha Trnh Trng rt qu mn, xem nh bc thy. Vua L Huyn Tng v cc bc cng hu cng u rt knh trng. Thi gian sau, v cha Trnh Trng mun c thm kinh in Pht gio lu hnh trong nc, cho nn S sai t l Minh Hnh tr v Trung Hoa thnh kinh. Nhng kinh in thnh v c an tr ti cha Pht Tch. Sau khi Hong hu Trnh Th Ngc Trc Diu Vin hiu Php Tnh v Cng cha Trnh Th Ngc Duyn Diu Tu xut gia ti cha Pht Tch, cha Trnh Trng bt u cho trng tu li cha Ninh Phc cng gi l cha Bt Thp, huyn Thun Thnh, tnh Bc Ninh (nay thuc tnh H Bc). Khi vic trng tu hon tt, S c mi v tr tr cha Ninh Phc cho n khi vin tch. Vit Nam, S gio ha c nhng t ct cn nh Thin s Minh Lng (ngi Vit), Minh Hnh (ngi Hoa) v.v... xng ng hng tip ni ngn n chnh php. Khi sp tch, S gi chng li ni k dy:

Tre gy thng vt nc ri thm Gi thong trng non mt rn rn Nguyn Ty ai ngi no bit? Mi chiu chung ni ui hong hn. (Su trc trng tng trch thy hng Lu phong s nguyt vi lng Bt tri thy tr Nguyn Ty t Mi nht chung thanh tng tch dng(1).) Ni k xong, S bo i chng: - Nu ai ng tm khc lc khng phi t ca ta. S ngi yn th tch, mi hng l y cha c thng mi tan. S tch ngy rm thng 7 nm Gip Thn (1644), th nm mi lm tui. Vua L Chn Tng phong hiu l Minh Vit Ph Gic Qung T i c thin s. t l Thin s Minh Hnh lp thp Bo Nghim an tr nhc thn S. Trn nh thp c hnh cy bt do Minh Hnh dng.

(1)

Bi k ny c thy trong Kin Vn Tiu Lc ca L Qu n do Hng Hi Thin s c dy chng. Hai bn ch khc nhau c ba ch. y cu mt ch Thy bn kia ch Thy, cu ba Nguyn Ty t, H Thanh t.

---o0o---

Thin s MINH HNH


(1596 - 1659)
(i php th 35, tng Lm T) Thin s Minh Hnh php hiu l Ti Ti, ngi ph Kin Xng, tnh Giang Ty. S theo thy l Thin s Chuyt Chuyt sang Vit Nam, n kinh thnh Thng Long nm 1633, l mt cnh tay tr gip thy gio ha. Nm 1644, khi Thin s Chuyt Chuyt tch, S thay th tr tr cha Ninh Phc. n nm 1659, S tch, th su mi bn tui. Mn xy thp th ti cha Ninh Phc, thp hiu Tn c. S c hai v t l Chn Tr v Diu Tu. Chn Tr tr tr cha Hoa Yn, ni Yn T, cn Diu Tu tr tr cha Pht Tch. S c bi k truyn php nh sau: Minh chn nh tnh hi Kim tng ph chiu thng Ch o thnh chnh qu Gic ng chng chn khng.

---o0o---

Thin s MINH LNG


(i php th 35, tng Lm T) S ni Ph Lng, nghe Ha thng Chuyt Cng t Trung Hoa sang, bc thng kinh s, thu trit Tm tng, nn S tm n tham vn. S hi: - Khi sanh t n phi lm sao trn trnh? Chuyt Cng p: - Chn ly ni khng sanh t trn trnh. S hi: - Th no l ni khng sanh t? Chuyt Cng p: - trong sanh t nhn ly mi c. Nghe ni th S vn cha ng. Chuyt Cng bo: - Hy lui i, i chiu s n. S gi ng hn, chiu li vo phng trng. Chuyt Cng bo: - i sng mai chng s v ngi minh chng. S bng nhin tnh ng, sp xung ly. Chuyt Cng ha kh v truyn tm n cho. Sau khi c php, S tr v tr tr cha Vnh Phc ni Cn Cng Ph Lng truyn b chnh php. n khi sp tch, S truyn php cho Thin s Chn Nguyn, ni k rng: Ngc qu n trong Hoa sen mc t bn Nn bit ch sanh t Ng vn tht B-. (M ngc tng ngoan thch Lin hoa xut n Tu tri sanh t x Ng th tc B-.) Trao k xong, S bo t: Nay ta tr v. Ni dt li, S th tch. t xy thp ni Ph Lng th S.

---o0o---

Thin s CHN NGUYN


php danh TU NG (1647 - 1726)
(i php th 36, tng Lm T) S h Nguyn tn Nghim, tn ch l nh Ln, m h Phm qu lng Tin Lit, huyn Thanh H, tnh Hi Dng. Mt hm, m S nm mng thy c gi cho mt hoa sen, sc tnh dy, t y bit c mang. Nm inh Hi (1647), thng 9 ngy 11 gi ng, m sanh ra S. Ln ln theo hc vi cu l ng Gim Sinh. S rt thng minh, h bt l thnh vn. Nm mi su tui, S c quyn Tam T Thc Lc, n T th ba l Huyn Quang lin tnh ng ni: C nhn ngy xa dc ngang lng ly m cn chn s cng danh, hung ta l mt ch hc tr. S lin pht nguyn i tu. Nm mi chn tui, S ln cha Hoa Yn vo yt kin Thin s Tu Nguyt (Chn Tr). Thin s Tu Nguyt hi: - Ngi u n y? S tha: - Vn khng i li. Tu Nguyt bit S l php kh sau ny, bn th pht xut gia cho php danh l Tu ng. Sau khng bao lu Tu Nguyt tch. S cng bn ng liu l Nh Nim pht nguyn tu hnh u- i du phng tham vn Pht php. Thi gian sau, Nh Nim i tr v tr tr cha C Tin. S i ln cha Vnh Phc ni Cn Cng tham vn Thin s Minh Lng l t ca Chuyt Chuyt. S hi: - Bao nm dn cha ngc trong y, hm nay tn mt thy th no l sao? Thin s Minh Lng a mt nhn thng vo S, S nhn li, lin cm ng, sp xung ly. Minh Lng bo: - Dng thin Lm T trao cho ng, ng nn k tha lm thnh i. Minh Lng t cho S php hiu l Chn Nguyn v bi k ph php: Ngc qu n trong Hoa sen mc t bn Nn bit ch sanh t Ng vn tht B-. (M ngc tng ngoan thch Lin hoa xut n Tu tri sanh t x Ng th tc B-.)

Chnh v ch ng ny, sau S son quyn Trn Triu Thin Tn Ch Nam Truyn Tm Quc Ng Hnh c c thy by ln ni v T mc tng c (bn mt nhn nhau). Nhng on nh sau: on I: T mc tng c nhn ng Thy t trao lng, ng chc giao huy. Bng u c nhn n tri C quan thu c thc th tri m. on II: Tam th ch Pht T s T mc tng c th c thin c. on III: Hin ra nhn nh thanh m T mc tng c chng tm thi g? Tm nguyn khng tch v vi Ng c tc th qu chng Nh Lai. on IV: Bt t khai bng nay T mc tng c l by vin dung. y l mt n Tm tng T truyn lng ch c h nghi. on V: Tam th ch Pht Nh Lai T mc tng c mun i chng thn. on VI: Bo thc cu knh cho hay T mc tng c thc ry n tm. on VII: Ha Pht th k v bin T mc tng c mt truyn tm tng. Trong bi Ng o Nhn Duyn c on S vit: Mt ngn n tm mt Pht sinh, Truyn nhau bn mt ng phn minh. Ngn n mi ni sng v tn, Trao gi thin lm dy hu tnh. (Nht im tm ng Pht nhn sinh, Tng truyn t mc c phn minh. Lin phng tc dim quang v tn, Ph ph thin lm th hu tnh.)

Sau khi c tm n ri, S th gii T-kheo. Mt nm sau, S lp n thnh ba c Pht (Pht Thch-ca, Di-, Di-lc) chng n, th gii B-tt v t hai ngn tay nguyn hnh hnh B-tt. V sau, S c truyn tha y bt Trc Lm, lm Tr tr cha Long ng v cha Qunh Lm, l hai ngi cha ln ca phi Trc Lm. Nm 1684, S dng i Cu Phm Lin Hoa ti cha Qunh Lm theo kiu mu i Cu Phm Lin Hoa m Thin s Huyn Quang dng trc kia cha Ninh Phc. Nm 1692, lc bn mi su tui, S c vua L Hy Tng triu vo cung tham vn Pht php. Vua khm phc ti c S, ban cho S hiu V Thng Cng v cng dng o ca-sa cng nhng php kh tha t. Nm 1722, lc by mi su tui, S c vua L D Tng phong chc Tng thng v ban hiu Chnh Gic ha thng. n nm 1726, S triu tp t dn d v ni k truyn php, k rng: By hin r rng c sut ngy, y l t tnh mc ph by. Chn thng ng dng su cn thy, Mun php dc ngang gic ng ngay. (Hin hch phn minh thp nh th, Th chi t tnh nhm thi vi. Lc cn vn dng chn thng kin, Vn php tung honh chnh bin tri.) Ni k xong, S bo chng: Ta tm mi tui, sp v ci Pht. n thng mi, S nhum bnh, n sng ngy 28 vin tch, th tm mi tui. Mn lm l ha tng thu x-li chia th hai thp cha Qunh Lm v cha Long ng, thp hiu Tch Quang. S l ngi khi phc li Thin phi Trc Lm. Tc phm ca S c: 1) Tn S Php Sch ng n Th Gii 2) Nghnh S Duyt nh Khoa 3) Long Th Tnh Vn 4) Long Th Tnh Lun Bt Hu T 5) Tnh Yu Ngha 6) Ng o Nhn Duyn 7) Thin Tng Bn Hnh 8) Nam Hi Quan m Bn Hnh 9) Thin Tch Ph 10) t Na Thi T Hnh 11) Hng Mng Hnh 12) Kin tnh thnh Pht.

---o0o--Ph bn: THIN TCH PH


Vui thay tu o Thch! Vui thay tu o Thch! L phi thnh , No n tuyn thch. D ngi ni cnh tr danh lam, Hoc chn cha chin c tch, u cng dng phc c trang nghim. y cng vn tu cng thin tch. Trc n tin, ng kinh ba bc, t khm m no, xa-c; Trn thng in, thnh tng my ta, v vng san-h, h phch. Thn Bt b Kim cang ng chp, trn ph Vua ai thy chng kinh; Tng tam thn bo tng ngi by, ng h Cha ci no dm ch. T A-nan i s vn sa hoa sc s vn vi; Hu Th a Long thn, mc o gm l lang xc xch. Am th T, ngi rp g dm, Nh tr tng, vch vi tng gch. My bc k ch trin mc ri, Bn bn nhiu cu lan sc sch. Gc rng thnh chung a vi chp, nim Nam-m, nh ting boong boong. Lu cao tt trng dy my hi, c thn ch khua tang cch cch. Phn trng phan nhum vng kh, lc gi a php phi nhn nh; D bng boong dng en s, khi trp m nhp nh th thch. S qun t cy trc ng ng, trng phu trng thng tng bch. Trm thc hoa ua n k hin, By ging bu cht y k ngch. Ngo ngt mi x lan, Thm tho hng trm bch. * Si chng nay M o tu hnh X ng kinh lch. Ch dc nn Pht T siu thng, Lng nguyn chng sanh trm nch. m ng trng, khi mt nim, ging ting chung thnh tht lnh knh; Ngy h tit, lc tng kinh, nn di m khoan mau lch kch. Chn chung mt b o c, Ming chng him n ng n cay; Vn yu hai ch t bi, thn no qun mc lnh mc rch. Khi da gim chua lm, Ba canh sung lt thch. M vin s nhum mc en s.

Qun o vi nu sng c rch. Tham ti i sc, chng bao mng thi tc kiu ngoa; Cu o x thn, vn gi np nh thin cc kch. Ti ng kinh cha sch, ti no dng vc ci mng rng; Dp i bi cch trn, dp chng chung da tu hm ch. Gy nng chng i dong dm tuyt, gy chng cu khc khuu cong queo; Bu ng cha nc cam l, bu l phi ngng ngoo ngc nghch. Quy b tre cm qut trc, no c him nan ct to ; Ngi chiu lt ta ging song, cng chng qun dt ken tha thch. Chi rng Nho len li sui khe, Do b Thch lun tun ngi lch. Tr bt c sn lu lot, chng phi lo ci nu k cm; Bnh tam tha vn cha chan, no c nhc bt m th thch. Qu b- n ngt st, mun kip hng no; Hoa u-bt ngi thm tho, ngn i chng dch. Sang Ty phng b ngc ng chi, V ng ta vng ngi trch. B t bi thnh thnh rng ri, mc sc ch ngi; Thuyn Bt-nh thm thm bao la, du lng khch. Si chng nay Khuyn ng i tha, Bo loi tiu chch. May gp c minh s o c, mt phen lin bit, no h chi ch ngha tm i; Phc li thy tri thc bn lnh, my chc m nn, l l phi vn chng ngc ngch. Thch-ca Pht T nng kin tnh, ngi Tuyt Sn, kh khng gy g; Di-lc Tin Quang bi v tm, i vn thy y phc phch. c Hu Nng bt nguyt thung phng, T t-ma cu nin din bch, Thn Quang on t, lc cn m, mt ng m m; Ca-dip nhn ng, thot chc ng, ming ci hch hch. Du ngi quyt lng hc o, hi cho hay sng th lng ra; Hoc k dc ch chn tu, xem cho bit u s tai ch. Khuyn ngi i ng bt chc s i, trc ra khng, sau li v khng, na lung cng ngh tic khung khung; Bo k c ch phi theo i thnh ch, nhn t, qu cng thm t, ri c ci ring khch khch.

---o0o---

Thin s NH HIN
hiu NGUYT QUANG (? - 1765)
(i php th 37, tng Lm T) S sanh lng ng Ho, huyn Thanh H, tnh Hi Dng, S xut gia nm mi su tui ti cha Long ng Yn T. Trc khi Thin s Chn Nguyn tch, S c truyn y bt Trc Lm, k th chm sc cc cha Long ng, Qunh Lm v Nguyt Quang. Nm 1730, cc cha Qunh Lm v Sng Nghim di s chm sc ca S c cha Trnh Giang trng tu. Cha cng dn ba huyn ng Triu, Thy ng v Ch Linh gp sc vo vic xy dng li cc cha ny. Gn mi ngn ngi lm vic trong sut mt nm mi xy dng xong hai ngi cha ln ny ca phi Trc Lm. Dn chng ba huyn trn c min su dch mt nm. By nm sau, cha Trnh Giang li cho c mt pho tng Pht rt ln th ti cha Qunh Lm. Nm 1748, S c vua L Hin Tng ban chc Tng cang, v nm 1757 c sc phong l Tng thng Thun Gic ha thng. i sng ca S rt l m bc m hng i thn n hi php, S n mc rt s si m cc bc Cao tng thng n tham vn. ca S hn su mi v anh ti, tr tr cc ni lm rng ct cho Pht php. Thin s Tnh Tnh l v t c S truyn y bt Trc Lm v k th chm sc cc cha Qunh Lm, Long ng v Nguyt Quang. n ngy mng 6 thng 9 nm t Du (1765), S nhm chng t bit th tch. Mn xy thp ni cha Nguyt Quang phng th. Hin nay cha Nguyt Quang phng ng Kh, qun Ng Quyn, thnh ph Hi Phng.

---o0o---

Thin s NH TRNG LN GIC


(1696 - 1733)
(i php th 37, tng Lm T) S tn Trnh Thp con ca Ph Quang Vng, sanh ngy mng 5 thng 5 nm Bnh T nhm nin hiu Chnh Ha th mi by (1696). Trn trn S c gc hnh nh ch nht. Ln ln, vua L Hy Tng g Cng cha th t cho S. Tuy thn sng trong lu son gc ta, m tm hng gi gm trong ca thin. S c t dinh ti huyn Th Xng phng Bch Mai - H Ni, khu t vn ao su mu. sau vn c g t cao chng by tm thc. Mt hm, S sai qun gia o g t y xung tn di su lm ao th c vng. Qun gia cht thy mt cng sen ln, n trnh vi S. S cho l im i xut gia. Nhn im cng sen ny, S lin ci gia vi t (i nh lm cha), t tn l Lin Tng, vin tn Ly Cu. T y, S quyt ch tham thin. Mt hm, S dng s xin x tc xut gia, c nh vua chp thun. Ngy y, S i thng n huyn ng Triu ln cha Long ng trn ni Yn T nh l Thin s Chn Nguyn Chnh Gic xut gia. Thin s Chnh Gic hin gi tm mi tui. Chnh Gic bo: - Duyn xa gp g, v sao n chm vy? S tha: - Thy tr hi hip thi tit n th gp. Chnh Gic bo: - Trng hng Pht T sau ny l trng cy ngi. T y, S ngy m nghin cu Tam tng u c thu sut. Mt hm, S y oai nghi ln xin ngi Chnh Gic th gii C tc. c chp thun, th gii xong v c truyn tm php ri, S tr v tr tr ti cha Lin Tng. Ni y, S hong ha rt thnh, chng n tham hc rt ng. Do lp thnh mt phi ly hiu l Lin Tng. Nm ba mi by tui, bng mt hm S bo i chng rng: - Gi qui tch ta sp n. Ta c php ni Ha thng Chn Nguyn, s trao li cho cc ngi, hy nghe k y: Vn t khng gc T khng m n Li t khng m i Ta vn khng n i T sanh lm g ly.

(Bn tng v bn Tng v vi lai Hon tng v vi kh Ng bn v lai kh T sanh h tng ly.) S li bo: - Thn kh t i ny u th gi lu. Ni xong, S ngi an nhin th tch, th ba mi by tui. Nm y nhm nin hiu Long c th hai (1733). chng xy thp th S ba ni. Bnh nht S lp cha H Quc phng An X ti bn huyn. Sau li chn c Gic Sn Qu Dng tnh Bc Ninh to ngi i gi-lam cha hiu Hm Long. Sau ny cho t Tnh Dc tr tr cha Lin Tng, Tnh Ngn tr tr cha Hm Long.

---o0o---

Thin s TNH TNH


(1692 - 1773)
(i php th 38, tng Lm T) S h Trn, sanh nm 1692, qu ng Kh, th gio vi Ha thng Nh Hin ni cha Nguyt Quang. S thm t yu ch, ng c Tm tng. Sau, S k tha tr tr cha Nguyt Quang, gio ha thnh hnh lm rng r cho tng mn Lm T. S ch chuyn tnh nht tm, m xy dng li c cc ngi c t, no Long ng, Phc Quang, Qunh Lm. S tng lm Ha thng cho tm, chn n truyn gii. t ln ca S c n hai mi v i c Tr tr. S hng gi lut b trn v gic, chuyn tr kinh Lng Nghim thy tnh sng tm. n cui ma xun nm Qu T (1773), S t gi chng th tch, th tm mi hai tui.

---o0o---

Thin s TNH TUYN


(1674 - 1744)
(i php th 39, tng Lm T) S h Hunh, qu a Nht, V Tin, tnh Nam nh. Nm mi hai tui, S n cha Lin Tng nh l Thng S xin th pht xut gia, th Thp gii. y su nm, S chuyn cn hc tp, sing nng hu h khng lc b tr. Mt hm, Thng S than vi S rng: Hin nay nhm thi mt php, nhn tm suy i, Pht php qunh qu, gii lut khng c ngi c hc. Ngi nn i xa cu chnh php dp tr nhng t oan, th cn g qu hn! S l t vng lnh. Thng S tin S k rng: Thin lm gng c chn vi V php qun mnh c my ngi Thin Ti tham vn nay cn Bt tun hnh cc gng chuyn cn. (Thin lm c knh cu mai trn V php vong thn k ha nhn Ng thp tam tham kim c ti Bt tun hnh cc d tn cn.) S t duy thm nhp pht th nguyn ln, nghin tm kinh lut. Mt hm S n trc Pht T thp hng l bi xong, bch ht ch nguyn mnh ln Pht T cu chng gim. Khong nin hiu Vnh Hu (1735-1740), S tro non vt bin chng su thng n ni nh H Qung Chu, Trung Hoa, vo cha Khnh Vn i Thin, ng tr ngoi tam quan ba thng. Mt hm, thy Duy-na i ra ca ngoi thy S dung mo bun thm, hi rng: - Ngi t phng no n? Ch cu vic g? S tha: - Bn tng nc An Nam, i xa ngn dm mun cu i php. Khng c c duyn c mn nguyn, dm nh nhn gi tha h ln Ha thng, tht l vn hnh cho Bn tng. Thy Duy-na bm ht nguyn do ln Ha thng. Ha thng bo: Tt lm! S c mi vo phng trng nh l Ha thng Kim Quang oan, trnh by ht ch nguyn ca mnh. Ha thng bo: Vo tng ng i. T y, S gng chu mi kh nhc, chng tic thn mng. Phc dch nh th n ba nm, trong ba nm ny, S va cng tc va tu nim v gng sc hc tp khng lc b tr. Khi y S c hai mi lm tui, cu xin th gii T-kheo, B-tt, c Ha

thng chp thun. L truyn gii c t chc ngay cha ny, Ha thng Kim Quang oan lm Ha thng trong n l truyn gii. Trung Hoa mn su nm, S xin php tr v c quc. Khi v, S thnh c ba trm b kinh lut lun, c thy hn mt ngn quyn. Lc ra v, S n t Ha thng, Ngi ph chc k rng: V m chng ng Ng m chng m Tm khng m ng Tht ngi ta sen. (Hon nhi bt ng Ng nhi bt m Tm v m ng Chn ta lin hoa.) S t gi i chng tr v nc. V n thn Nhn Mc, ca Tam Huyn, S hay tin Thng S tch ba nm ri. S ch ba tng kinh cha Cn An. Tng Ni trong nc ua nhau n thnh S truyn gii li. S l ngi m u hong dng Lut t phn. T y Pht gio nc nh c trng hng rng r. Nm by mi tui, mt hm S bo nh chung nhm chng v gi t ln l Hi Qunh bo: - o ca ta c thnh hnh l nh ngi vy. Hy nghe k y: o c khng li Vo ca chng hai Php mn v lng Ai l k sau. (Ch o v ngn Nhp bt nh mn Php mn v lng Thy th hu cn.) Ni xong, S ngi kit-gi th tch. t lm l ha tng nhc thn S v xy thp hai cha Hm Long v Sng Phc th.

---o0o---

Thin s HI QUNH
hiu T PHONG (1728 - 1811)
(i php th 40, tng Lm T) S h Nguyn qu thn Nghim X huyn Qu Dng tnh Bc Ninh. Nm mi su tui, S xut gia n cha Lin Tng nh l ngi Bo Sn Tnh Dc xin th . Tnh Dc bo: - Ngi thn nh mi r u kham lnh i php? S tha: - Thn tuy mi r m tm ng Pht T. Tnh Dc bo: - Ta hi mt cu ngi p c th th cho, bng p khng c, cho mt tin i tm thin tri thc khc. S tha: - Thnh Ha thng hi. Tnh Dc hi: - Ngi l ngi hay l Pht? L tht hay l gi? S tha: - Ngi, Pht vn khng hung l c tht gi. Tnh Dc khen: - Hay lm! Ngi liu o vy. T S hc vn cng ngy cng tin, o c cng ngy cng cao. S xin th gii C tc, v sau i ng nm ngi u khng ri tm o. Trn i S khng n ch quyn qu. Bn chng t hn ba trm ngi. Nm tm mi bn tui, mt hm S bo chng nh chung gi t l i s Tch Truyn n dy: - Gi qui tch ca ta n, trao k cho ngi y: Cc php khng tng Chng sanh chng dit Bi khng ch c L tht Pht ni. (Ch php khng tng Bt sanh bt dit

D v s c Th chn Pht thuyt.) Ni xong, S ngi yn lng th tch. i chng ha tng lm linh ct xy thp th ba ch l Hm Long, Lin Tng v Nghim X. Khi y nhm nin hiu Gia Long th mi (1811).

---o0o---

i s KIM LIN TCH TRUYN


(1745 - 1816)
(i php th 41, tng Lm T) S qu thn Trnh Vin huyn Thng Phc, xut gia t thu b cha Vn Trai. Mt hm S n cu Ha thng T Phong cha Lin Tng th . T y S th hin lng t bi, nui ln c hnh v nghim tr gii lut. S tu hnh thi kha khng khi no b tr. n nm Bnh T nin hiu Gia Long th mi lm (1816), S gi t ln l Tng Quang n ph chc k rng: Tm l trc t tri Thn l sau tri t Thn tm trong t tri Tun hon khng cng tn. (Tm vi thin a tin Thn vi thin a hu Thn tm thin a ni Tun hon v cng d.) Ni xong S ngi yn m tch, th by mi tui. Mn ha tng, xy thp tn th.

---o0o---

i s TNG QUANG
CHIU KHOAN (1741 - 1830)
(i php th 42, tng Lm T) S h Nguyn, qu bn Trnh Vin H Ni. Thu b, S n cha Vn Trai nh l Ha thng Kim Lin xin xut gia. Sau khi c thu nhn l mn cha Vn Trai, S rt cn mn tu tp. n ln ln th gii C tc xong, S thng tp tu theo hnh u- (kh hnh). V i tu ca S rt l khim h, c ngy ch tng kinh l Pht nhiu thp v lun thc lim thn tm. Nu gp v Tng no n l S ra nh l, chng phn cao thp. S ba nm tch cc, su nm mi ngy n mt ba. Phm c ai cng dng S mn g, S em cng dng li chng Tng ht, chng dm gi ring. S i u ch c ba y ty thn, t mang theo khng phin ngi gn gi. S ly Lc lm tiu chun trong i tu hnh. n u, S cng khuyn ngi ging kinh, phng sanh, tu phc, b th, chp kinh. Pht t xin qui y vi S rt ng khng th tnh ht. n nm Canh Dn nin hiu Minh Mng nm th mi mt (1830), S gi t ln l T Tnh bo: - Ta t b n gi chuyn tm tin o, nay gi qui tch n. Hy nghe ta ni k: Ngi bc nht tu php v vi Ngi bc nh phc tu y Ngi bc ba lm thin cha c Ngi bc t Tam tng tinh thng. (Nht ng nhn tu v vi php Nh ng nhn phc tu song tu Tam ng nhn hnh thin tr c T ng nhn Tam tng tinh thng.) Ni xong, S ngi yn vin tch, th by mi tui.

---o0o---

Thin s PHC IN
(Th k 19) Thin s Phc in l ngi c cng ln trong vic bo tn s liu Pht gio. ng bin son sch i Nam Thin Uyn Truyn ng Tp Lc. ng tr tr cha Lin Tng, lng Bch Mai, tnh H ng, nhng cng vic san khc ny c thc hin ti cha B Sn, huyn Tin Du, tnh Bc Ninh. Cng vic san khc, ng giao cho Thin s Phng Vin, Gim t cha B Sn, ng ra ch tr. Mt v Tng cha B Sn php danh l Thanh H ph trch vic vit ch khc bn. Thin s Phc in vit bi ta cho sch u nm 1859, v c l sch c n hnh trong nm . Phc in cng l ngi khai sn cha Thin Quang, ni i Hng tnh H Ni. Cha ny c Thin s Ph Tnh, t ca Thin s Chiu Khoan tr tr. Thin s Ph Tnh hi cn nh theo Thin s Phc in tu hc, sau ny ng th gii C tc vi Thin s Chiu Khoan. Sau y l danh hiu hai mi ba v T truyn tha cha Yn T t Hin Quang t s n V Phin i s, thy trong sch i Nam Thin Uyn Truyn ng Lc quyn hai ca Phc in Ha thng nh bn: 1) Hin Quang t s 2) Vin Chng quc s 3) i ng quc s 4) Tiu Dao t s 5) Hu Tu t s 6) Nhn Tng t s 7) Php Loa t s 8) Huyn Quang t s 9) An Tm quc s 10) Ph Vn (hiu Tnh L) quc s 11) V Trc quc s 12) Quc Nht quc s 13) Vin Minh t s 14) o Hu t s 15) Vin Ng t s 16) Tng Tr t s 17) Khu Thm quc s

18) Sn ng quc s 19) Hng Sn i s 20) Tr Dung quc s 21) Tu Quang t s 22) Chn Tr t s 23) V Phin i s.

---o0o---

i s PH TNH
(i php th 43, tng Lm T) S qu V Lng, Thng Phc. Thu nh theo Ha thng Phc in xut gia tu hc. Mt hm, S n cha Vn Trai nh l i s Tng Quang xin th gii C tc. Sau khi th gii, S thnh tm tr gii hnh o. T b ch trng, S chuyn tm nghin cu kinh lut, khng dm mt pht li lng. Qu ng khng vt g vo ming, S v tr tr ti cha Tng Quang trn ni i Hng H Ni, do Ha thng Phc in khuyn ha xy ct. Ni y, S tng tc kh ng, v th ngi cha cng trang nghim p . Mt hm, S gi chng li bo: - Nay ta co bit, ph chc ngi k truyn php y: Nhiu nm ngi tnh ni i Hng Qu tht thn cng o chng cng Su ch chuyn tr thn th k Truyn mi i sau sng T tng. (Kinh nin tnh ta i Hng phong Tht th thn cng o bt cng Lc t chuyn tr thn th k Lu truyn hu th hin tng phong.) Ni k xong, S ngi yn m tch. xy thp tn th.

---o0o---

i s THNG VINH
(i php th 44, tng Lm T) S qu Nhn Kit, tnh Hi Dng. Thu nh, S n Hm Long xin cu xut gia, th . Ln ln, S n Ha thng Phc in th gii C tc. S tu hnh chn chn, o c vang xa. t rt ng, mi v mi phng hong ha. Khi sp tch, S ni k ph chc: Tm khng cnh lng vt thnh siu phm nhim tnh sanh mun mi tri buc Tri ngi cc php trn ti trong y Ta ngi mt th gc ch l tm. (Tm khng cnh tch vit thnh siu phm nhim tnh sanh vn oan h phc Thin nhn ch php tn ti k trung B ng nht th nguyn bn duy tm.) Khng bit S tch lc no v u.

---o0o---

TNG LM T TRUYN VO MIN TRUNG VIT NAM


(NG TRONG)

Thin s NGUYN THIU


(1648 - 1728)
(i php th 33, tng Lm T) S h T, php danh Nguyn Thiu, hiu Hon Bch, qu Trnh Hng Triu Chu, Qung ng, xut gia nm mi chn tui, tu cha Bo T, th gio vi Ha thng Bn Khao Khong Vin. Nin hiu Cnh Tr th ba i L Huyn Tng (nm t T, i cha Nguyn Phc Tn th mi by - 1665)(1), S i theo tu bun sang An Nam, tr Qui Ninh (Bnh nh), lp cha Thp Thp Di- m trng truyn dy. Sau, S ra Thun Ha lp cha H Trung (thuc huyn Ph Lc, nay hy cn), ri ln Xun Kinh (Hu) lp cha Quc n v lp thp Ph ng. Sau, S li phng mnh cha Anh Tng (Nguyn Phc Trn 1687-1691) tr v Trung Quc tm mi cc danh tng v cung thnh php tng php kh. S v Qung ng mi c Ha thng Thch Lim v cc danh tng khc, cng thnh c nhiu kinh in tng kh em v. Cha Nguyn lin sc m n truyn gii rt long trng ti cha Thin M. Sau , cha Nguyn sc ban S chc Tr tr cha H Trung. Mt hm, S lm bnh, hp mn li dn d mi vic v truyn bi k rng: Lng l gng khng bng R r chu chng hnh R rng vt phi vt Vng v khng chng khng. (Tch tch knh v nh Minh minh chu bt dung ng ng vt phi vt Liu liu khng vt khng. Ngi vit k xong ngi yn lng th tch. Hm y l ngy 19 thng 10(2) nin hiu Bo Thi th mi nh L (1729), th tm mi mt tui. t v T quan th gii ng xy thp bn i nh xm Thun Ha lng Dng Xun Thng, lm l nhp thp hng ha tn th. Hong Hin Tng(3) ban thy hiu l Hnh oan thin s v lm bi minh khc vo bia tn thn o c ca S:
1() 2()

Ti liu khc: nm inh T 1677. Ti liu khc: ngy 19 thng 10 nm Mu Thn (1728). 3() Ti liu khc: Cha Nguyn Phc Tr ban hiu... vo ngy mng 8 thng 4 nm Bo Thi th mi nh L (1729).

Bt-nh u u Phm tht r r Trng nc ngao du Gii lut nghim mt. Lng l ring vng ng thng xong Qun thn vn khng Hong php li vt. My t che khp Tu nht chiu soi Nhn Ngi xt Ngi Thi Sn cao ngt. (u u bt-nh ng ng phm tht Thy nguyt u du Gii tr chin lt. Trm tch c kin Trc lp kh tt Qun thn bn khng Hong php li vt. Bin ph t vn Ph chiu tu nht Chim chi nghim chi Thi Sn ngt ngt.) S l v T truyn phi Lm T vo Trung Vit u tin. Nhng v ng tng Lm T Trung Hoa sang Vit Nam di S mt i, nh Minh Hong T Dung, Minh Hi Php Bo, Minh Vt Nht Tri v cc t ca S ng truyn b tng Lm T y.

---o0o---

TNG TO NG TRUYN VO MIN TRUNG VIT NAM


(NG TRONG)

Ha thng THCH LIM


(i php th 29, tng To ng) S hiu l i Xn, Hn ng, qu tnh Giang Ty, Trung Hoa, c ti, hc vn uyn bc, cc th thin vn a d, ton s, cho n vit, v u rt tinh xo, li s trng v th ph. Cui i nh Minh, nh Mn Thanh lm ch Trung Quc, S khng chu ra lm quan, t bit m gi, ct tc i tu, ri vn du khp ni. S l mn Thin s Gic Lng tng To ng Trung Hoa. Ha thng Nguyn Thiu c lnh cha Nguyn v Qung ng thnh cc bc Cao tng, nghe danh ting S nn n am Trng Th thnh S. S khi hnh sang Vit Nam ngy 15 thng ging nm t Hi, nin hiu Khang Hy th ba mi t (1695). n ngy 28 thng ging, S n Thun Ha v ngy mng 1 thng 2 ra mt cha Nguyn. Cha Nguyn mi S cha Thin M dy t v thng vi vo cung tha hi o l. Ngoi ra nhng thn ho nhn s trong nc, hoc trc tip hi o l, hoc gin tip a th hi o v vn chng kh nhiu. Di y l trch t l th S p ngi hi o. ng Long Hu cho ngi cm th n hi: Thin o l ging g? Gic ng l l lm sao? S bn bin th phc p. Bc th: Lai th dy rng: Thin o ta vn rt a chung nhng cha bit o l vic g? Thin l ging g, ng l l lm sao? Trc y nghe ni n cu knh, lng rt lu luyn, nhng mi khi nghe ni n ch Pht trong lng lin chng a, khng hiu v sao? Xin nh Lo ha thng cao minh, bo r cho bit. Lo tng c xong th, but ming than rng: Hay lm thay! Nu chng phi ngi c tm Pht r rt, t chng hi c nh th. Nhng cha bit ch Pht m c s chng a y l Pht no? Ly ch Tng m ni, vn c ngi ng ng ng ght, k lo h ny xin biu ng tnh vi Ngi m chng a vy. Pht l Bn tm ng c a c ght ca chng ta, tc l tm lng nghe cu knh m lu luyn ca Ngi ni trong th vy. H li t mnh chng a t mnh hay sao? V li hc o vn cu v s, Ngi chng nghe ni: Cn trn ch hu s t n v s hay sao? Tham thin vn chng nng ta vo mt vt no, Ngi chng nghe ni: Bn lai khng c mt vt no hay sao? Nu ly s vt cu thin o, tc chng phi thin o vy. V phng bo, ngi sanh i c cng danh ph qu, c v chng con ci, c th mng, mt th lo, cht i sng li, u l s c, sao bo l v s? Trong i t ni cng l vt, bin cng l vt, mt trng, mt tri, cc v tinh t u l vt, lc phm t thnh cng u l vt, mt ngn by trm nguyn tc cng n, ci g li chng phi l vt... Ngi tham thin phi tiu qui tng s tng vt, bo chng nng c vo s vt c sao. Nn bit rng thin

o qu t mnh tham cu, t mnh gic ng, chng phi do ngi khc, do s vt vy. Chng thy Bng Cng hi M i s rng: Ci ngi chng lm bn cng vn php y, l ngi th no? i s ni rng: Bao gi ngi ung mt hi ht c nc sng Ty Giang, ta s ni vi ngi. Li ni y, c phi l cu tr li chng? Hay t ra mt c vi mu nhim g khc chng? Hay ch thng ci ngi chng cng vn php lm bn chng? Hay c ci b mt chng truyn, ng trong y chng? Th em ra suy gm tng l, tm cho n cu knh; chng kh xuyn tc mt cch cng p, em thc ring m gii ngha quy qu, li chng nn nht thit b qua; nn lm sao trong bn rn cng cu knh nh th, nhn h cng cu knh nh th, du gp cnh nghch b tc chng thng cng cu knh nh th; mc k ch sng gn chn, ch chn gn sng, li ch bn n con ngi i n cu knh v cu chuyn cu knh y l mt l hai, l c l khng, l phm l thnh, l l l tnh, l i l php Pht; dng tm n , ri bng nhin trong tr m mang rng ri, i gic ng v ci xa ln. n nh ni mt ch ng (bit gic ng). V d: Nh ngi kia c vic sanh t tng quan vi ngi khc, hn nhau n mt ch no , thng lng, mi c th n tha c. ang lc m m sng, ng dy ra mt chi u, ly bt tt mang vo, trong lc bi ri cp bch, mang bt tt vo mt chn ri, cn mt chic na cha thy; bn tm khp trong t trong rng, lc sot ht cc gian bung, di ging trn vch, khng ch no khng tm, tm u cng chng thy; tc qu, ngi li suy ngh. Ngh mi ngh hoi, moi c ngh n ch su sc, vn ngh chng ra, bng ci u ng xung, thy hai chic tt mang vo mt chn! Bn lt ra, mang qua chn khc v v cng khoan khoi. Mi bit chic tt ngay chn mnh, bit (ng) th d dng nh th. Cho nn ngi ta bo rng: Giy st bc mn tm chng thy, tm ra chng ph cht cng phu. Tuy cn tnh c k bn ngi lt, gic ng c k sm ngi chy, nhng phi cn thn. Gi lng mnh ch cho sai lch, ch mi hi thy bit cht nh, cho ng phi mi phn; ri chy theo lm li sai ng, ba lm by lc; th nh c s n nay cha hiu bit chi, cn hn ci quang cnh tha ba tho bn vy. Nu cu n cu knh, th phi cu knh cho n u n ui, hu khi lm ng lc li. V bng chng xua ui ngy thng nghe thy, na phi na chng, gia tm tham cu mt ci ch i nh, th ch thnh mt tm gng l m, m t mnh cho l sng lm, c th thy c nc ao trong tro, khng sng khng mi, trng sng gia tri, khng my khng bi. E trong kinh tng c Nh Lai ca ta khng c ci php nh th. Nu chng tr b ht ci tp kh trc kia, cho rng thy c thng sut khng cn g chng phi, th cho ngi tht n a b y, cng ch nh ao nc t, chng c rng , tc cn m mng trong sanh t lun hi vy. Ci bnh ti k ca k tham thin hc o, c trong ch minh (sng), nm che trc mt ri, lm nhn bnh lm thuc vy. Nu ly vic bn phn lm vic cn kp, mc k thin o s l, lng lu luyn, a vi chng a; ch chuyn mnh mt ci th thin o s l, lng lu luyn, a ght, t nhin trn mt qut sch mt tng my, chng b sng m chng ngi. Chng th th mt ch Pht, ta cng chng a nghe. Vn Mn ni c, c s ni chng c, phi ch n khi thy r mt chn mang hai chic bt tt, lt ra mang li, t do thng bc tin ln mi tin li ca Lo tng ni chng sai vy. Chng th cng v nh ngi bn gi cm m c ku i bng vy. Xin ch chp my li ng t. Thong th s cn th sau tip theo.
(Trch Hi Ngoi K S trang 207-209 do y ban phin dch s liu Vit Nam Vin i hc Hu)

* * * Li mt bc th, S gi cho c s Nhip Chi Hong, vit trong cn ma lnh, v bo cc hc tr: Sch vn chng kh chng hc, o cng chng kh chng sng; ngi sng o tuy chng tp vn t nhng vn thng thng thi; nu chng sng o tuy chuyn cng hc tp vn t, vn hay l lun cng hp m thi. Tuy cu ni nghe hay ho, nhng ngha khng thu o, iu y tng xy ra. Xa T Chim hc s (T ng Pha) lm vn, h bt nn li, ch tun ra thao thao theo ngh, nh gi bay, nh nc chy, ph din mt cch t nhin. Nhng n lc theo ring thuyt thin, ng c vit mt bi bt sau b Kim Kinh (Kinh Kim Cang), chng hiu rng kinh y, chng phi c th thy bng sc, nghe bng li, li phn on rng: Ch c na b, th l ch cng hp ca ng vy. t bit rng: Ng T Gii ti lai, sao li qun hn bn phn, tr li hi Tham Liu(1) Thc sc ni, ting khe mi xng ng o? y l ch cng hp ca ng vy. Trong bi Kim Sn Th T i Ng Un, ng mun em ai ngc trn sn mn, nhng lun lun dy x mi b nm trong tay ngi khc, ch v t trc ng ch dng thc thng minh c t ngha l, cha tng dng o nh tan s chng ngi ca cch m, cho nn hong ht chng thy r oan ch vy. Thn T i s trong Hong Mai Hi, lm th lnh tm trm long tng, nghe rng nh nhiu, ai chng suy tn Ngi l ngi th nht. Ngi lm cu k rng: Thn t b- th (mnh t cy b-). B- theo ting Phn l chnh tri, cng gi l chnh kin, h linh khng th cht, ch c tnh vin minh, hoc ly b- ch cho mt trng, ch cng vi thn c ging g u, hung chi la b chnh tri chnh kin m ni b-, th b- h c mt tai mi li, xng mu tay chn, m v vi thn ngi c sao. y l i s ni cng hp vy. Li ni rng: Tm nh minh cnh i (lng nh i gng sng), chng k s l h thc di ch minh cnh h mt ch i lm vn chn, ch cnh h, ch i thc, ri cu k ni: Thi thi cn pht thc (bui bui sing lau chi) y l lau chi ci i, ch khng phi lau chi ci gng; tc bo rng: tm nh mt gng, th l chng phi tm ri, hung l bo nh ci i ca mt gng, th vi tm, li c ging nhau cht no. Ty Thin hai mi tm T, ng su T, u ly tm truyn tm, chng phi ly gng truyn gng hay ly i truyn i bao gi, y l cng hp vy. Nay trong bi k, hai cu u ly thn v tm song khi, m cu kt ni vt s nh trn ai (ch khin dnh bi d), ch kt cu minh cnh, khng h ni n b-; th l ch lung chuyn cng vn t, m ngha l khng c thu o, tc l ph hi khin hp vy. Than i, trong mt bi k, cha bn n ch lun o phi hay tri, ch trong ch dng t t cu c n ba li. Bi th L Hnh Gi (T Hu Nng) ni li rng: B- bn v th, minh cnh dic phi i (B- vn khng cy, gng sng chng phi i), dng bn ch bn v, dic phi, nh mt ting st vang di trong m my m, chp sng le ra t r chng phi i cng chng phi cy, chng ch phn bit m ai cng thy r ra nh vy. Nhng li s ngi ta b i b cy m li nhn cho b- v minh cnh nht lut nh tan lun, khin ngi ta khng cn ch no bm vu lm chn ng; bo l bn lai v nht vt, chng phi minh cnh b-; hung minh cnh i, b- th, hin c n ba bn vt, th bo bn lai v nht vt sao c. L T mun v ngi tm
(1)

Tng Tng o Tim hiu Tham Liu T, tu cha Tr Qu Hng Chu. Lc T Thc Hng Chu, chim bao thy cng Tham Liu T lm th.

ch cu knh vy. Ton hay ch hi tip theo hai ch h x, mun ngi ta t hiu bit h x nh trn ai, mi bit r bn lai v nht vt; bn lai y , bn lai thanh tnh, cn g phi lau chi pht thc; nu cn lau chi gng tc chng sng; ch lau chi mi sng, tc l nhn bng qun u. Nu ni lau chi minh cnh m qun bng b-, rt cuc minh cnh vi b- c quan h g. Ch mt cu hi y, nhm ngay ch h x, chch mt mi kim, ot cnh, ot ngi, ot php, bung bt kho lo, sanh st t tng. Ta khng c mt php no cho ngi ch bit bnh m thi, li ni y h di ngi hay sao? Chng ta qu ch hi o cho sng r, r o ri qu ch th nim (ha mnh vi o). Mt php thng, tt nhin mi php u thng vy. Chng tin, hy nhn xem L Hnh Gi, con ngi chng tng c sch bao gi y, hiu bit vn t mt cch tinh vi nh th no? Bi th, ta bo ngi i mun cu thng, khng chi bng r o. r o m cn bit c sch, th h chng thng hn v Hnh gi gi go trong bp y my bc na hay sao. Gn y, thng thy nhng ngi tham thin, o li chng r, sch li chng c, gng mun bn thin bn o, lm k lm th, khc no con rui nhng chn vo nc bin, mun vy ln lm mc lm ma, phng c c hay chng? Hung chi c s l mt ngi c sch thng thi, thng ly tay s m l la cha Trng Th, xem nng hay ngui; chng chu ly vn t thng minh t cam lng mun ha vi T Chim ci cho va , chng chu cho u li cc Ha thng gi xa nay p o. Vic y hy tm ngng. Hy hi: m nay trc thm tng git ma v c g chng ri xung ni khc?
(Hi Ngoi K S trang 217-220 do y ban phin dch s liu Vit Nam Vin i hc Hu)

* * * S li Vit Nam hai nm ri tr li Trung Quc. Tng To ng do S truyn vo Vit Nam, v phi xut gia khng thy ni n ngi tha k, v phi ti gia th thy ghi cha Nguyn Phc Chu t nhn l ni dng tng To ng th 30 (li khc trn chung ti cha Linh M). V Trung Quc khng bit S tch lc no khng r.

---o0o---

Thin s T DUNG MINH HONG


(i php th 34, dng Lm T) Chng bit S tn g, ch bit ngi tnh Qung ng, Trung Hoa, theo Thin s Nguyn Thiu sang An Nam Thun Ha. Sau lp cha n Tng (tc l cha T m Hu hin nay) ri tr tr y. Cng khng bit S tch lc no, ch bit S truyn tm n cho Thin s Liu Qun l ngi lm ni bt tng Lm T x ny.

---o0o---

Thin s LIU QUN


(? - 1743)
(i php th 35, tng Lm T) S tn L Thit Diu, qu lng Bch M, huyn ng Xun, tnh Ph Yn (Sng Cu by gi). Lc su tui, S m ci m, cha em n cha Hi Tn th gio vi Ha thng T Vin (ngi Trung Hoa). c by nm th Ha thng tch, S ra Thun Ha xin hc vi Gic Phong lo t (ngi Trung Hoa) cha Bo Quc. y c mt nm, nhm nm Tn Mi (1691), S phi tr v phng dng cha gi, ly ngh kim ci nht. Qua bn nm thn ph mt, nhm nm t Hi (1695), S li tr ra Thun Ha th gii Sa-di vi Ha thng Thch Lim. Nm inh Su (1697), S li th gii C tc vi Lo ha thng T Lm (ngi Trung Hoa) cha T Lm. Nm K Mo (1699), S i tham l khp Thin lm tri qua bit bao s kh khn kh nhc. n nm Nhm Ng (1702), S li Long Sn tham yt Ha thng T Dung cu dy php tham thin. Ha thng dy S tham cu: Vn php qui nht, nht qui h x? (Mun php v mt, mt v ch no?) S ngy m tham cu n by, tm nm m cha lnh hi, trong lng t ly lm h thn. Mt hm, nhn c Truyn ng Lc n cu: Ch vt truyn tm, nhn bt hi x, thot nhin S c t ng. Nhng v ni sng cch tr, S khng th n ngi T Dung trnh s ng c. n ma xun nm Mu T (1708), S tr ra Long Sn cu Ha thng n chng. S em ch cng phu ca mnh mi mi trnh by, on ni n cu Ch vt truyn tm, nhn bt hi x, Ha thng lin bo: - B thm bung tay, t nhn m ang, Cht ri sng li, di ngi chng c. (Huyn nhai tn th, t khng tha ng, Tuyt hu ti t, khi qun bt c.) S lin v tay ci ha h! Ha thng bo: - Cha nhm. S ni: - Tri cn vn l st (bnh thy nguyn th thit). Ha thng bo: - Cha nhm.

* * * Hm sau Ha thng gi S n bo: - Chuyn hm qua cha xong, ni li xem! S tha: - Sm bit n l la, Cm chn lu ri. (To tri ng th ha, Thc thc d a th.) By gi, Ha thng mi chp nhn v khen ngi. * * * Ma h nm Nhm Thn (1712), Ha thng vo Qung Nam d l Ton Vin (?), S em trnh bi k Dc Pht (tm Pht). Ha thng hi: - T T truyn nhau, Pht Pht trao nhau, chng bit truyn trao ci g? S tha: - Bp mng trn di mt trng, Pht t lng ra nng ba cn. (Thch dun tru iu trng nht trng, Qui mao ph pht trng tam cn.) Ha thng ni: - Thuyn cho trn ni cao, Nga ua di y b. (Cao cao sn thng hnh thuyn Thm thm hi tu m.) S p: - Cy n khng dy trn ngy gy Tru t gy sng rng sut m. (Chit gic n ngu trit d hng Mt huyn cm t tn nht n.) S bin ti lanh l, lm c ng bin, nh nc vi sa rt ph hp. Ha thng rt vui mng n kh. Ch ha duyn ca S rt rng, thng ra vo Hu, Ph Yn gio ha lun, khng n kh nhc.

Nm Qu Su (1733), Gip Dn (1734) v t Mo (1735), S nhn li thnh ca ch Tng trong Tng mn, cng cc T quan, c s Hu, d bn l i gii n. Qua nm Canh Thn (1740), S tn n Long Hoa phng gii, ri tr v cha Thin Tng. Thi y, cha Nguyn Ninh Vng rt qu mn o c ca S, thng mi vo cung m o, nhng S vn t chi khng vo. Ma xun nm Nhm Tut (1742), S li d l gii n cha Vin Thng. Cui ma thu nm y, S c cht bnh, gi mn n dy rng: - Nhn duyn ta ht, ta sp i y. Mn ku khc m ln. S li bo: - Cc ngi ku khc m lm g? Ch Pht ra i cn nhp Nit-bn; nay ta i li r rng, v t c ch, cc ngi khng nn khc lc v ng bun thm lm. Cui thng hai nm Qu Hi (1743), trc my ngy tch, S ngi dy vng vng, t cm bt vit bi k t bit rng: Hn by mi nm ci ny, Khng khng sc sc thy dung thng Hm nay nguyn mn v qu c No phi bn ba hi T tng. (Tht thp d nin th gii trung Khng khng sc sc dic dung thng Kim triu nguyn mn hon gia l H tt bn man vn t tng.) n ngy 22 thng 2, bui sng, sau khi dng tr cng cc hu chuyn v lm l xong, S hi gi g, cc mn tha: Gi Mi, S lin vui v th tch. Vua nghe tin, sc ban bia k v t hiu l o Hnh thy Chnh Gic Vin Ng ha thng. S l T khai sn cha Thin Thai Thin Tng Hu. S c bi k php phi rng: Tht t i o Tnh hi thanh trng Tm nguyn qung nhun c bn t phong. Gii nh phc tu Th dng vin thng Vnh siu tr qu Mt kh thnh cng. Truyn tr diu l Din sng chnh tng Hnh gii tng ng t ng chn khng.

Tng v tn min Trung v min Nam hin nay hu ht l thuc dng Lm T, m ngi c cng khai ha hn ht chnh l S. V th m thnh mt nhnh ln gi l Liu Qun. S l S t trong phi ny.

---o0o---

i n T Vn Chiu Nhin Lu Quang

PHI THIT DIU LIU QUN Thin s TNH THNG GIC NG i Nguyt i Cn T Nhn T c T Mn
T Hun Linh Chiu VnChiu Hu Bi T Phc (Ha thng SN NHN)

Thin s Gic Ng hy Tnh Thng, hiu Sn Nhn, h Nguyn, qu ph Gia o T y v sauophn lc trch t cc Ha thng o Dng - c Qung. o Vin nh thuc phi thin Lm T, i otrong ca bn tho 39, Dng . Minh l Tm
ca ng NGUYN Nam Pht C nhn Lc, Trong sch Vit HIN C -Gio S s hc. Thng ta Mt Th vit v Ha thng Gic Ng nh sau:
Ph Tnh Trung Hu c Qung Tri Gim

Ngi t hiu l Sn Nhn, ngi tnh Gia nh, nguyn trc i lm vic quan pTnh xy thnh. Tnh Tu ph trong vin Tnh nh tng Pht, Ngi lin xin thi Thin Mt hm, Tnh Thng thy mt Nht nh Nht Chn khngGic Ng Long Quang na v khng ai bit i u. vic, mang tng vo rng, giao thip vi ngi i c t lu, ngi tnh Ph Yn thot thy Sn Nhn trong cha Hang xm ni. Xm y vn nhiu cp, ngi trong xm lp cha m khng dm n l. Lc thy Sn Nhn , ai cng tht kinh, hi Ngi sao khng s cp. Ngi p: Cp mc cp, mnh Hi Thiu Mt Nim mcHi Thun g m s. Ngi thng n rau c khng dng cm. Mt hm c dch kh ni mnh, cn Lng Duyn ngi cht K nhiu,Hi Lu trong xm xin Ngi cu o cho nn c yn. Cng rt Thin n ln, cc ni ngi H em vic y trnh quan. Va lc y, quan Tun v trong tnh c ngi con au bng, thy thuc cha khng khi. Quan lin khin hai vin i i mi Sn Nhn. Ngi hi: Tnh ng no? H ch v hng ng. Ngi bo h i trc. Hai vin i ci nga v tnh th thy Ngi n ri. Quan mi Ngi vo thm bnh cho con, Ngi lin c mt cu ch, thnh lnh nghe mt ting xc, v thy mt ci bng nh tm la t trong bung vt ra, tc th con quan lnh bnh. Quan tnh em vic y tu v triu. Vua Minh Mng sc triu Ngi v Ni, hi vic u ui, Vua thng rt hu. Ngi u t t khng ly. Vua khen rng: Ngi xa c ni: Thun nht bt tp l Ha, Vn loi xng tn l Thng. Sn Nhn tht ng hai ch y. Lin ban hiu l Sn Nhn ha thng. Li sc cc v Ha thng cc cha phi i hiu Tng cang, t rng cn thua Ha thng mt bc (t danh hiu Ha thng mi l danh hiu c bit, t ngi c nhn chc ). Sn Nhn mc qun o ton bng v cy, ly hai ming g lm guc m i mau lm. Vua sc Ngi cha Gic Hong, nhng c mt thng, Ngi tu xin v ni. Sau khng bit Ngi i u. Nhng trong Chu bn triu Nguyn, c bn vn ni dung nh sau: S vic: Ngy 18 thng 10 nm Minh Mng th 21 (1840), Ni cc thi hnh theo lnh ca Vua (do Thi gim Chu Phc Nng chuyn truyn) thng cp cho s Nguyn Gic Ng, tr tr cha Bt-nh ni Long Sn v cng c tu hnh kh hnh.

PH H TRUYN THA CA HA THNG SN NHN

Ngy 18 thng 10 nm Minh Mng th 21, thn Phan Huy Thc, thn Phan B t, vng theo thng d ca Vua rng: V kinh ln ny c Nguyn Gic Ng, tr tr cha Bt-nh Long Sn, l ngi tnh tm tu luyn, tch cc hn bn mi nm. Tu hnh kh hnh, c hnh cao phong nh th tht qu trng. Truyn cp cho mt vn bng Tng cang, li gia n thng cho hai mi lng bc, tng phc v o qun vi mu, mi th nm b, cho nga trm a v cha c tr tr. Trn ng i qua, cc quan qun ht phi phi ngi h tng ng i c an ton tt p. Li truyn cho quan tnh Ph Yn xut tin cng mua sm vt liu, thu dn phu sa sang cha chin ni Nguyn Gic Ng hin ang tr tr cho c trng l p . S dn phu thu bao nhiu ngi, truyn cp cho mi ngi mi thng bn quan tin v mt vung go cho h vui v lm cho sm hon thnh cng vic. Sau khi xong vic c tht k khai chi tiu. Khm th. Ngoi ra, trong nhiu kinh sch c in vo thi , Ha thng Gic Ng ng gp nhiu cng c trong vic khc in. - Kinh V Lng Ngha do Thin s Ton Nht Quang i in li nm K Su (1829). - Ha S Vn Truyn l tp th ch nm gm hn bn ngn cu th, Thin s Ton Nht san b v khc in. - ... Ha thng Sn Nhn vin tch vo nm Nhm Dn (1842), th tm mi by tui, chng lp thp th cha Bt-nh. C nhiu t ni danh, trong c ba Thin s Bo Thanh, Bo Tng, Bo Chn c nhiu cng c trong vic hong dng Pht php cc tnh Nam Trung b v cc tnh min ng Nam b.

Thit Diu Liu Qun T Nhn Hu Bi i Nguyt Linh Chiu o Dng c Qung Tnh Thng Gic Ng Sn Nhn

Hi Bnh Bo Tng

Hi Chnh Bo Thanh

Hi (?) Bo Chn

Hi Lu Mt Nim

Hi (?) Bo K

Thanh An Hu Long

Hu Thng

Trng V Diu Gic

Trng u Hong Thng

---o0o---

Thin s PHP THNG THIN H


VI CHA LONG N
Cha Long n xa do Thin s Php Thng Thin H khai sn vo nm Qu Su (c th l nm 1733 hay nm 1793). Thin s Php Thng thuc phi thin To ng th h th 36(1). Cha Long n c xy dng trn ni Long n thuc thn Tn Li, huyn Phc Long, dinh Trn Bin (nay l x Tn Bu thnh ph Bin Ha), nm trn mt ng lin tnh t Bin Ha ln thc Tr An (cch Bin Ha 4km). Cha Long n da lng vo ni Long n, mt quay v sng ng Nai hng Nam, bn kia sng ng Nai, pha xa l ni Chu Thi, tin phong ca ni Long n. Pha sau ni Long n li c ni Bu Long (xa gi l ni Bnh in) pha Bc, lm hu v. Sng ng Nai t thc Tr An v bin ng, chia lm hai nhnh bao quanh c lao Ra (x Thnh Hi), hp li hng thng v c lao Ph (x Hip Ha). V vy c cu th: Pha sau Bnh in(2) ngn phong lnh M trc Trng Giang(3) nc chy quanh. Quanh ni Long n ngy xa l rng rm, c nhiu tre na v nhiu th d, c c cp, beo, voi..., pha di sng ng Nai c nhiu ra, rn... Trc cha Long n, pha chn ni ngy xa l li i ca voi, cc n voi t trong rng su ra sng ng Nai ung nc v tm, nn tc gi l trung Voi. V vy, xa c bi th (hin cha bit tc gi l ai): Trn cha Long n di trung Voi, Nc bic xem coi rt mn mi. Sng ba ghnh ngh hnh qui c, Nc xao hng rn ting reo ci. Ni Long n l mt ngn ni linh, nm vng linh a, c nhiu sn vt qu di lng t. ni Long n l xanh tt hn nhiu ni khc, pha di lng t thnh thong cn c c thy tinh trong sut, rt tt. Di cc hm su li thnh thong c trng pha cht vng chiu sng nh vng gm. Sau khi T s Php Thng Thin H vin tch, chng lp thp pha trc sn cha, nm v pha bn phi. Thp xy theo hnh khi lc gic, mi cnh di t khong hai mt. Thp cao bn tng vi nh l mt bu h l, thp cao khong gn su mt. Pha trong thp c mt
1()

ba thp ca Thin s Php Thng c ghi nm Qu Su v Gio th Thin Ho t ch thch l nm 1613, chng ti cho rng nm 1613 l sai, v Thin s Php Thng l Thin s phi thin To ng, th h 36; trong lc , Ha thng Thch Lim, th h 29 ca phi ny sanh nm 1633, tch nm 1704. 2() Bnh in: ni Bnh in hay ni Bu Long. 3() Trng Giang tc sng ng Nai hay sng Phc Giang.

bia ln (c th k v s tch ca T Php Thng), pha ngoi c ca vo (nhng nm 1972, Gio th Thin Ho lm mt tm bia nh bt kn ca vo bn trong thp, nn hin cha r c ni dung ca tm bia trong thp ). Nm T c th 10 (1852), Thin s T n lp li bin hiu cha Long n T v bng c b mc nt. Nm Nhm Thn (1952), cn lt ln lm sp cha Long n. n nm 1960, S tr tr cha l Thch Thin Ho mi di cha v p Tn Li x Tn Thnh, xy dng li cha mi nh ngy nay. Trn ni Long n, nm 1958, c mt s tu s n hang trn nh ni sa sang li thnh cha Long Sn Thch ng v dn a phng thng gi l Cha Hang (trong khi , cha Bu Phong trn ni Bu Long gi l Cha Ni). T cha Hang trn ni Long n nhn ra xa, thy c ton cnh ca thnh ph Bin Ha. ng trc cha Hang nhn xung chn ni l h Long n, ln nc xanh bao ph mt vng, mt s tng hnh c nh ln ri rc khp h. Pha xa l sng ng Nai th mng tri di un khc quanh co, xui v thnh ph Bin Ha. H Long n trn ni Long n do con ngi to ra khi khai thc ; nhng h Long n tr thnh mt cnh p, gn ging nh vnh H Long c thu nh li. H Long n l mt thng cnh cho khch du lch hay khch hnh hng. H Long n, ni Long n hp vi cha Bu Phong v ni Bu Long l mt khu du lch nn th v l tng ca ng Nai.

---o0o---

Thin s TNH GIC THIN TR


(MC Y SN NG)
Thin s Tnh Gic - Thin Tr, hy Tnh Ban, hiu l Mc Y Sn ng thng c gi l ng Ni hay ng Ni mc o v cy, tn l L Ban, ngi Trung Hoa (?). Nm Nhm Ng (1702), thi cha Nguyn Phc Chu, ng Ni n ni Linh Phong vng min bin Phng Phi, Phng Thi, huyn Ph Ct, tnh Bnh nh, lp am tranh tu hnh, t tn cha l Dng Tuyn. Tng truyn, hng ngy ng vo ni hi ci, b thnh b to, i ci xung ni t bn v ng, ngi dn a phng em go, rau i ly. Ni ny nhiu cp beo v th d, nhng vi c hnh cao phong ca ng Ni, th d tr nn hin lnh, gn gi nhau thn thin, khng cn cch bit gia ngi v vt. Nm Qu Su (1733), cha Nguyn Phc Tr (1726-1738) nghe danh ng Ni, qu trng ng l mt Thin s chn chnh nn ra lnh xy ct li cha Dng Tuyn tr thnh mt ngi cha ln, t tn cha l Linh Phong Thin T, li ban cho tm honh c vit bn ch Linh Phong Thin T, pha tri khc ch Vnh Khnh, thng ging nm Qu Su, pha mt c khc ch Quc Ch ng . Cha cng ban cho cha cu i: Hi ngn khi lng nhn, php v ph thin t Pht th. Linh Phong ngng thoi kh, tng vn bin a m nhn gian. (B bin gp duyn may, ma php khp tri thm nhun t Pht. Ni Linh ng kh tt, my lnh khp chn che ch ngi i.) Cha li ban cho ng Ni hiu Tnh Gic Thin Tr i Lo thin s. Nm Tn Du (1741) nin hiu Cnh Hng th ba, cha V vng Nguyn Phc Khot (1738-1765) sc triu ng Ni v thnh Ph Xun tham vn Pht php. ng Ni xch tch trng v ph Cha mt thng. Cha ban cho ng Ni casa c mc vng, vng ngc. ng Ni vin tch ti cha Linh Phong vo thi Ty Sn, chng lp thp th bn phi cha vo nm Thi c th tm (1785). Thp c cu i: Quyn thch tim thnh sn, thn thn u trinh thng lc th. Chng lu nng vi thy, man man khng t ng nh thin. (Gom dn dn thnh ni, tnh mch thnh thang t Pht vui. Nhiu dng nc thnh sng, mnh mng bt ngt tri ng nh.) Nm Gia Long th by (1808), Hong hu Hiu Khng ra lnh cho trng tu cha Linh Phong, trong khi trng tu, khng ai c ly i bt c mt vt g ca cha. Tng truyn vo thi vua Minh Mng (1821-1840), mt hm Vua b bnh, va chp mt mng thy mt v S gi mc o v cy ng bn ging ngc qut cho Vua. Sng sm hm sau Vua ht bnh, v khe mnh nh thng. Ng triu k li chuyn

m qua, c quan trong triu cho rng: v S gi c l l Mc Y Sn ng (ng Ni mc o v cy) cha Linh Phong ngy xa. V vy Vua xung sc ra lnh cho quan trn tnh Bnh nh trng tu li cha Linh Phong, cp cho mt trm hai mi lng bc, ng thi Vua ra lnh cho quan a phng thnh php phc ca Sn ng c triu trc ban thng em v cung Ni kinh Hu Vua chim ngng, ri theo mu , ch ra mt o ca-sa mc vng, vng ng mi ban cho em v cha th cng.

---o0o---

Ha thng MINH VT NHT TRI


(? - 1786)
(i php th 34, tng Lm T) Ha thng Minh Vt Nht Tri thuc phi thin Lm T i php th 34, tr tr cha Kim Cang ng Nai, l t ca T s Nguyn Thiu Siu Bch. Trc y, trong cc sch Lch S Pht Gio Vit Nam ch bit Ha thng Minh Vt Nht Tri l t ca T s Nguyn Thiu Siu Bch, nhng khng bit r Ha thng Nht Tri hong ha u, hnh trng nh th no. Nh i tm ti, nghin cu v cc Thin s hong ha ng Nai, chng ti pht hin c thp ca T s Nguyn Thiu, Long v ca Ha thng Minh Vt Nht Tri cha Kim Cang (ng Nai), chng ti mi bit c l Ha thng Minh Vt Nht Tri cng vi bn s l T s Nguyn Thiu Siu Bch hong ha cha Kim Cang. Sau , chng ti theo du vt ca cc Thin s hong ha ng Nai, tm thy thm cc t v php tn ca Ha thng Minh Vt Nht Tri hong ha nhiu ni nh sau: 1. Ha thng Lin Hoa, tc Thin s Thit Thnh Liu t, l Tng cang cha Thin M ( thnh Ph Xun), sau tr tr cha Sc T T n ( Gia nh). Ha thng Lin Hoa c cc t cng l Tng cang cha Thin M l T Chnh Bn Gic, T Bn Vin Thng... 2. Thin s Thit Thoi Tnh Tng khai sn cha Hoa Nghim (Th c, Gia nh) v cha Long Th (x Ph Cng, Th Du Mt), c t ni danh l T Gic Qung Chu tr tr cha Gic Lm (Gia nh), T Vnh Qung Nhn v T L Qung c tr tr cha Hoa Nghim (Hu Nghim) Th c. 3. Thin s Pht Ch c Hnh khai sn cha Long Nhiu (Th c, Gia nh). Hin cha bit r v hnh trng ca Ha thng Minh Vt Nht Tri, nhng c th on bit Ha thng l Cao tng ti c ng theo ngha ca php danh ca Ngi, v v c nhng t v php tn ni danh trn. Hin cha bit Ha thng Minh Vt Nht Tri sanh nm no, u, l ngi Vit hay ngi Hoa (c th l ngi Trung Hoa). Ch bit c l Ha thng Minh Vt Nht Tri vin tch ngy mng 10 thng 10 nm Bnh Ng (1786) nh pha sau long v c : Thp ngot s thp nht vin tch. (Vin tch ngy mng 10 thng 10.) Tu th inh Mi nin, Trng Xun ngot, ct nht cn to. (Cn to ngy tt, thng hai nm inh Mi.) Long v c to ma xun nm inh Mi (1787), m Ha thng vin tch ngy mng 10 thng 10, nh vy phi l nm trc nm inh Mi, tc nm Bnh Ng (1786?). c bit, cc t ca Ha thng Minh Vt Nht Tri truyn tha theo nhiu bi k truyn php khc nhau; trong Thin s Thit Thoi Tnh Tng truyn theo bi k

Thit T i o, Tnh Hi Thanh Trng... m nhiu ngi cho l bi k do Thin s Thit Diu Liu Qun t ra (?). - Thin s Thit Thoi Tnh Tng khai sn cha Hu Nghim (Th c, Gia nh) c truyn tha theo bi k Thit T i o... cc cha c Lm (Gia nh), Linh Sn (B en); cha Hu Nghim li truyn theo bi k ca T Vn Phong T o Gii... Siu Minh Thit T Liu t Ng Chn Khng. - Thin s Pht Ch c Hnh khai sn cha Long Nhiu (Th c) truyn theo bi k ca T o Mn o Bn Nguyn Thnh Pht T Tin... (Xem Ph h truyn tha ca Ha thng Minh Vt Nht Tri.)

---o0o---

Ha thng THNH NG
MINH LNG (MINH YU) v PHP T
Thin s Thnh ng Minh Lng l t ca T s Nguyn Thiu Siu Bch, thuc phi thin Lm T, th h th 34, hin cha bit r qu qun v hnh trng ca Ngi... C th Thin s Thnh ng th gio qui y vi Ha thng Minh Vt Nht Tri cha Kim Cang (Bnh Tho - ng Nai), v sau , Thin s n tr tr cha i Gic i ph ng Nai (c lao Ph, x Hip Ha, tnh Bin Ha sau ny). Theo ti liu trong sch Vit Nam Pht Gio S Lc ca Thng ta Mt Th, truyn tha ca Thin s Minh Yu Thnh ng nh sau:

Chng Quang tm c Vin ti cha Mt Hong php danh (hy) Bn Thin Ton Ch Bi c ca Ch s Qung c l g v cha tm Vin Trng QungTon Chng Tnh Linh Nhc Nhn v ny cng nh cha c ti liu v cc Thin s Ch Ton, c c c v truyn tha ca ng Minh Lng Thnh Bn, Ch Bi, Tnh Nhn, Vin Trng, Ton Chng... Nhng v truyn tha ca Thin s Linh Nhc, chng ti tm c s truyn tha v hnh trng ca cc Thin s kh y nh: Thin s Linh Nhc, Thin s Mt Hong, Thin s Vin Quang.

Nguyn Thiu Siu Bch

---o0o---

Ha thng THNH NHC N SN


(? - 1776)
(i php th 34, tng Lm T) Hin cha bit r v qu qun v hnh trng ca Ha thng Thnh Nhc n Sn, ch bit: Ha thng Thnh Nhc l t ca T s Nguyn Thiu Siu Bch, v Ha thng Thnh Nhc khai sn cha trn ni Chu Thi. Ha thng Thnh Nhc vn thnh thong xung Bn Nga trn sng ng Nai tm, sau ny cc t hay php tn mi lp cha Long Thin (x Bu Ha, tnh Bin Ha sau ny). Ha thng Thnh Nhc n Sn vin tch ngy 17 thng chp nm Bnh Thn (1776) cha ni Chu Thi, t lp thp gn cha an tng v th cng. Sau ny, thp ny b h sp nn mn lp thm vng thp cha Long Thin th. (Theo li k ca hai huynh l T-kheo... v i c... cha ni Chu Thi k nm 1989.) Qua ti liu cha ni Chu Thi, cha Phc Tng (Th c), cha Long Thin v cha Hin Lm (ng Nai), chng ta bit c l Ha thng Thnh Nhc n Sn c t ni danh l Thin s Pht Chiu Linh Quang tr tr cha Long Hng (?) v cha Phc Tng x Tng Nhn Ph (Th c). Ha thng Thnh Nhc cn c hai t na l Pht Bu v Pht nh, nhng hin cha bit v tiu s v hnh trng ca hai v ny. Qua cc ti liu cc cha trn, chng ta c c tm thi v s truyn tha ca Ha thng Thnh Nhc n Sn nh sau:

i 33

i 34

i 35

i 36 i 37 i 38 i 39 i 40

i 41

Nguyn Thiu Siu Bch Thnh Nhc n Sn _____________ ____________ Pht Chiu Pht Bu Pht nh Linh Quang _________________________ T Kim T Thun Lm c Sn T Chn c An Ph Chiu Tin c Tnh Tng Minh Thi Thin Bo Nh Lut Kiu Oai Tm Minh ___________________ Nht Gic Nht Gio Hu t Hu Lm L Hnh Thin Vin cha Long Thin cha Hin Lm

---o0o---

Thin s PHT LINH NHC


(1725 - 1821)
VI CHA SC T T N V CHA QUC N KHI TNG Hin cha bit v qu qun ca Thin s Pht Linh Nhc, c l qu dinh Trn Bin (tnh Bin Ha, B Ra sau ny). Ti liu cha i Gic cho bit: Thin s Pht tch nm Tn T (1821) th chn mi by tui, nh vy l sanh nm t T (1725). Thin s Linh Nhc Pht qui y th gio vi Ha thng Thnh ng Minh Lng cha i Gic ti i ph ng Nai, dinh Trn Bin (c lao Ph, x Hip Ha, thnh ph Bin Ha ngy nay). Nm Gip Ng (1744), cha V vng t chc lnh th ng trong thnh mt nc ring bit, coi nh ngang hng vi ng ngoi ch khng chu thn phc vua L, cha Trnh ng ngoi na. Cha cho m rng lnh th ng trong, pht ng phong tro di c ng o n huyn Tn Bnh, dinh Phin Trn ca ph Gia nh, tc vng t Si Gn - Gia nh sau ny. Dn chng t cc a phng min Trung nc Vit v vng ng Nai di chuyn n huyn Tn Bnh. Thin s Pht Linh Nhc vng li thy, theo lp ngi dn t ng Nai xung huyn Tn Bnh, trong c c ngi Vit v ngi Hoa. Trn ng i, Thin s Linh Nhc gp mt Tng s cng la tui (hin cha bit r php danh v tng phi) kt lm huynh v cng nhau n lng Tn Lc lo khai ph rng, ct am tranh tu hnh v cng vi dn chng khai khn rung t canh tc. Hai huynh chia phin nhau: c na thng ra lm rung ry, n ci, hi rau, tri cy v n, na thng sau nh lo sa sang am th Pht, ng bn gh, t th... m n hai huynh cng nhau ta thin tng kinh, hc thm kinh sch Pht gio. Ngi dn di c sng xa qu hng, vng t mi hoang vng gia rng rm y th d, rn rt c... Ban ngy lo khai ph rung t gia rng, va mt nhc va sng trong cnh bt trc trc nhng tai ha do c th gy ra (cp beo n tht, rn c cn, c su n...), m n sng trong cnh m u hoang vng gia vng rng rm, con ngi cm thy qu b nh gia thin nhin rng ln bao la. Trc nhng tai ha do c th gy ra, hoc tai nn lao ng (cy cht chc, gy tay chn...), hoc bnh hon cht chc v kh thing nc c... lm cho con ngi thy r c s v thng ca cuc i, nay cn mai mt, s thay i ca cuc i v thnh thong li gp nhng s vic hay hin tng huyn b, mu nhim... con ngi cm thy cn n s an i tinh thn v cn n s h tr ca Tri Pht, ca nhng ng v hnh, nn h tm n cha chin v cc Tng s Pht gio nh an i, cu nguyn... V vy, dn chng trong vng mi n am tranh ca Thin s Linh Nhc cu nguyn, nghe thuyt ging v Pht php, tng kinh l sm, nht l nhng ngy 14, rm, 30, mng 1 m lch (sc, vng). Sau , khi cuc sng tm n nh, ngi bn o ca Thin s Linh Nhc cng ct thm mt am tranh mi, cch am tranh c vi trm thc thun tin cho vic tu hnh.

Sau hn mi nm lao ng vt v, cuc sng ca ngi dn di c c n nh, khai khn trng trt thu hoch c hoa li, cuc sng ngi dn thoi mi hn, nn Pht t n cha cng ngy cng ng. V vy nm Nhm Thn (1752), Thin s Linh Nhc vi s h gip ca bn o d b am tranh, ct thnh mt ngi cha khang trang, c chnh in, nh T, phng khch... Thin s Linh Nhc Pht t tn cha l T n vi ng l nh lng t bi v n hu ca c Pht m b tnh c bnh an, to c cuc sng m no hnh phc ni vng t mi v cng nh lng t bi v n hu ca c Pht, ch v H php m to nn c c s truyn b o php cho b tnh. Ngi am ca v S gn cng c sa thnh ngi cha khang trang vi tn l Khi Tng vi ng l m rng phc lnh cho b tnh. Cha Khi Tng gc ng L Qu n v Trn Qu Cp, tc v tr ngi nh ln dng lm trng i hc Y khoa; cha T n v tr ch i, thuc qun 3 Si Gn sau ny. Sau mt thi gian hong ha, v S cha Khi Tng vin tch, Thin s Pht Linh Nhc tr tr lun c hai cha. Do ti c v nhit tm hong php ca Thin s Linh Nhc, hai cha T n v Khi Tng tr thnh hai ngi cha ln v ni ting ph Gia nh. Trong khi hai cha T n v Khi Tng pht trin rng ln, Thin s Linh Nhc Pht c s ph gip ca S trong tng phi Lm T l: - Thin s Thit Thnh Liu t, cng thuc i 35 nh s Linh Nhc ( t ca Ha thng Minh Vt Nht Tri) c c gi chc Th ta, lo iu khin Tng chng trong hai cha. Nhng sau khi Ha thng Minh Vt Nht Tri vin tch (nm 1786), Thin s Liu t knh S huynh Linh Nhc Pht nh thy. Ngoi ra, Thin s Pht Linh Nhc cng o to c mt s t c trnh v c hnh lo vic trong cha: - Thin s T Tng Vin Quang: l trng t ca Ha thng Linh Nhc, c giao lo ph trch vic ging gii kinh in cho chng trong cha. - Thin s T t Tr Tm c trao chc Tri khch, lo vic tip khch v vic giao dch ca cha; sau c c tr tr cha Khi Tng. Thin s T n Mt Hong sau thi gian tu hc cha T n, c v tr tr cha i Gic dinh Trn Bin (Bin Ha) c l vo nm 1775, sau ny cn c vua Gia Long mi ra kinh Hu hong ha, c phong chc Tng cang cha Thin M (1814-1817), tr tr cha Quc n (do T s Nguyn Thiu thnh lp) cho n ngy vin tch (nm 1835). - Thin s T Chnh Bn Gic: t ca Thin s Thit Thnh Liu t, c Thin s Linh Nhc giao chc Tri s, lo vic iu hnh ni b cha T n. Nm Nhm Thn (1772), Pht t cha Gic Lm (Ph Th, Gia nh) n cha T n xin Ha thng Linh Nhc Pht c Tng s vo tr tr cha ny. Cha Gic Lm do c s L Thoi Long, ngi Minh Hng, quyn tin b tnh xy ct nm Gip T (1744). Ha thng Linh Nhc c Thin s T Tng Vin Quang vo tr tr cha Gic Lm t cho n ngy vin tch (1827).

Nm 1801, Nguyn Vng chim li c kinh Ph Xun v sau chim lun c Thng Long, dp tan nh Ty Sn, thng nht t nc i Vit sau my th k phn chia ly tn. Nm 1802, Nguyn Vng ln ngi ly hiu l Gia Long. Sau khi ln ngi, vua Gia Long (1802-1820) sc t trng tu v ban thng cho cc cha: - Sc T T n T, Quc n Khi Tng T, cp lng tin v mi chi ph cho Tng chng v sanh hot ca hai cha ny, coi l hai cha ca quc gia, dn thng gi l cha quan. - Vua sai quan trn Trn Bin (tnh Bin Ha sau ny) em tng binh v cng th trng tu cha i Gic. Sau Cng cha Ngc Anh cng tu hnh cha i Gic. Vua ban y bt v sc phong cho Thng ta Pht Linh Nhc lm Ha thng. Nm 1814, vua Gia Long li phong cho t ca Ha thng Linh Nhc l Thin s T n Mt Hong lm Tng cang cha Thin M. Nm 1817, Vua li c Th ta cha T n l Thin s Thit Thnh Liu t lm Tng cang cha Thin M, thay th cho Thin s Mt Hong qua tr tr cha Quc n. Sau , Vua li ban cho Tng cang Liu t danh hiu l Ha thng Lin Hoa. i lo Ha thng Linh Nhc l bc gic ng, khong nm 1820-1821, d Ha thng Linh Nhc cha T n (Gia nh) nhng bit vic xa, nn c ni vi t l Thin s Vin Quang (tr tr cha Gic Lm) l s cho duyn trn rng buc Ha thng Lin Hoa ang hong ha kinh Hu. Qu tht, Ha thng Lin Hoa Hu ang b Hong c l T Minh Thin Nht thng mn v c kt gy nghip duyn oan tri. Ngy 20 thng 11 nm Tn T (1821), Minh Mng nguyn nin, i lo Ha thng Pht Linh Nhc vin tch ti cha T n, th chn mi by tui. Khi i lo Ha thng vin tch c mi hng ngt cha. Chc hn l Ngi t thnh Chnh gic. chng v quan chc Gia nh lm l an tng i lo Ha thng ht sc long trng, lp thp trong khun vin cha T n (trong khun vin vn Tao n Si Gn ngy nay). n nm Qu Hi 1923, Thin s Hng Hng t chc l thnh hi ct ca T Pht Linh Nhc v cha Gic Lm v lp thp mi bn cnh thp ca Ha thng T Tng Vin Quang trong khun vin cha Gic Lm.

---o0o---

Thin s LIU T THIT THNH


(? - 1823)
(i php th 35, tng Lm T) Thin s Liu t Thit Thnh hay Ha thng Lin Hoa. Hin cha bit tn h tht, qu qun u, ch bit: Thin s Liu t l t Ha thng Minh Vt Nht Tri, c l Thin s Liu t qui y vi Ha thng Nht Tri cha Kim Cang (Bnh Tho, ng Nai). Trong thi gian Ha thng Pht Linh Nhc (cng thuc phi thin Lm T, i 35) hong ha cha T n (Gia nh), t nm 1744 n nm 1821 Thin s Liu t Thit Thnh c c lm Th ta cha ny. Nm inh Su nin hiu Gia Long th 16 (nm 1817), Vua xung sc, triu Thin s Liu t Thit Thnh ra kinh Hu, c lm Tng cang cha Thin M (18171823), trong thi gian ny, Tng cang Liu t cn c c lm Php s thuyt ging Pht php trong ni cung ca vua Gia Long. Mi thng, Tng cang Liu t phi vo ni cung tm ngy thuyt php cho Hong gia. Sau , Vua phong cho Tng cang Liu t Thit Thnh danh hiu l Ha thng Lin Hoa. Ha thng Lin Hoa c tng mo oai nghim, tng tt (tng ho), thng minh, c ti thuyt ging v bin lun v Pht php nn c nhiu Pht t trong cung Ni v triu thn nh Nguyn knh phc v mn m ti c. Trong thi gian Thin s Liu t Thit Thnh hong ha kinh Hu (vo khong nm 1821), Ha thng Pht Linh Nhc cha T n (Si Gn) ni vi t l Thin s T Tng Vin Quang tr tr cha Gic Lm l Ha thng lo cho s Liu t khng trnh khi mi dy rng buc ca nghip trn duyn v Thin s Liu t c tng ho, c ti thuyt ging v khoa n ni, li ging gii trong ni cung, gn nhiu vi n sc quyn qu. Ngy 20 thng 11 nm Tn T (1821), i lo Ha thng Pht Linh Nhc vin tch cha T n, Thin s Liu t khng hay bit vic ny. Mi n u nm 1823, c cc quan i thn t Gia nh ra kinh Hu d l, Ha thng Lin Hoa mi bit c tin , v nhn mi c c xin Vua cho t nhim cha Thin M v kinh Hu v Gia nh. Sau c thng, Thin s Liu t mi c Vua cho php v tr tr cha T n Gia nh Nm Qu Mi (1823) Ha thng Lin Hoa ln cha i Gic c lao Ph, tnh Bin Ha nhp tht Bi k Nit-bn do Ha thng Lin Hoa vit bng mc en trn vch chnh in: THIT c rn kinh vn kip trn THNH khng vn c vn trong ngn LIU tri mng huyn chn nh huyn T o mnh vui o my ln.

Pha di c : Sa-mn Thit Thnh hiu Liu t. Hay tin Ha thng Lin Hoa vin tch, cc quan tnh Bin Ha v cc quan thuc dinh Tng trn Gia nh phi bo tin v triu v hp nhau t chc tang l. * Ha thng Lin Hoa hay Thin s Thit Thnh Liu t c cc t ni danh nh: - Thin s T Chnh Bn Gic: sau l Tng cang cha Thin M (1823-1825), Tng cang cha Gic Hong ng ra lo trng tu cha Quc n v cha T n. - Thin s T Bn Vin Thng (1769-1848) tr tr cha Long Quang v cha Php Vn Tha Thin (Hu), v Tng cang cha Thin M. - Thin s T Tn Chnh Trc tr tr v trng tu cha Sc T T n v cha Quc n Khi Tng.

---o0o---

Thin s T N MT HONG
(1735 - 1835)
(i php th 36, tng Lm T) Thin s Mt Hong, hy T n, h Nguyn, sanh nm t Mo (1735), qu huyn Ph Ct, tnh Bnh nh. Nm 1749, lc mi mi lm tui, Mt Hong t Bnh nh vo Gia nh, tu hnh cha i Gic, ti i ph ng Nai, huyn Phc Long, dinh Trn Bin (nay l c lao Ph, x Hip Ha, thnh ph Bin Ha tnh ng Nai). Sau , Mt Hong n th gii C tc vi Ha thng Pht Linh Nhc cha T n, lng Tn Khai, huyn Tn Bnh, dinh Phin Trn (nay thuc qun 3, thnh ph H Ch Minh), tu tr gii hnh tinh nghim. Nm Qu T (1773), Thin s Mt Hong c c lm Tr tr cha i Gic (Bin Ha, ng Nai). Trong thi gian chng vi nh Ty Sn ph Gia nh (nm 1778 n nm 1801), Nguyn Vng Nguyn Phc nh nhiu ln phi lnh nn cc cha min Nam nh cha Kim Cang, Bu Phong (ng Nai), Tp Phc (Gia nh), Long Nguyn (hay Linh Thu, M Tho)... Nguyn Vng cng c thi gian tm tr cha i Gic (Bin Ha), T n v Khi Tng (Gia nh). Trong thi gian , con gi th ba ca Nguyn Vng l Ngc Anh, lnh nn cha i Gic (Bin Ha), mt thi gian sau, Cng cha Ngc Anh xin xut gia th gii vi Thin s Mt Hong, hin chng ta khng bit r hnh trng ca Cng cha, trong tp ch Bulletin des Amis du Vieux Hu (B.A.V.H.) nm 1915, c vit nh sau: Cng cha Ngc Anh, ch ca Vua (Minh Mng), cn tr v tit lit, khi t nn nh Ty Sn n tu cha i Gic, gi cuc sng trm t mc tng, hnh o mt cch sng m. Nm 1802, sau khi nh bi nh Ty Sn, Nguyn Vng ln ngi, ly hiu l Gia Long. Vua nh n s gip ca cc cha trn, nn sc t v ban thng cho cc cha. Ring phn cha i Gic (Bin Ha), Vua ra lnh cho quan trn a phng phi lo trng tu cho cha, cho Tng binh em voi n gim nn cha. V vy, sau ny, cha i Gic cn c gi l cha Tng. Cha c xy dng to ln hn, c lu chung v lu trng. Vua li cho to tng Pht A-di- cao n 2m25, nn cha cng c gi l cha Pht ln. Vua sc phong chc Ha thng v ban y bt cho bn s ca Thin s Mt Hong l Thin s Pht Linh Nhc (cha T n). Nm Gia Long th mi bn (nm 1815), Vua xung chiu triu Thin s Mt Hong v kinh Hu, phong chc Tng cang cha Thin M, ng thi thnh vo ni cung thuyt php cho Hong gia. Nm 1817, Vua li c Tng cang Mt Hong tr tr cha Quc n (cha do T s Nguyn Thiu Siu Bch lp). Trong thi gian hong ha cha ny, Tng cang Mt Hong cho xy dng li cha Quc n (b ph sp trong thi Ty Sn chim thnh Ph Xun).

Nm Minh Mng nguyn nin (1820), Tng cang Mt Hong li lo trng tu li cha Thp Thp Di- Bnh nh, l T nh ca phi thin Lm T ng trong, do T s Nguyn Thiu thnh lp khi T t Trung Hoa mi sang ng trong. Tng cang cn cng cho cha ny mt tm honh c vit tn Thp Thp Di- T, hin vn cn. Ngy mng 1 thng 10 nm t Mi (nm 1835), Thin s T n Mt Hong vin tch ti cha Quc n (Hu) th mt trm l mt tui, chng lp thp th bn hng cha. Bia thp c ghi: Sc t Thin M t, Tr tr Mt Hong i lo Ha thng chi thp. Long v cha Quc n ghi: Sc t Thin M Tr tr, trng kin Quc n, Lm T chnh tng, tam thp lc th, hy T n, thng Mt h Hong, Lo ha thng. Cha Long Hng hay cha T (T a) tnh Sng B cng c th long v ca Ha thng Mt Hong. Sch i Nam Nht Thng Ch, Tha Thin ph, vit v Thin s Mt Hong nh sau: Nguyn Mt Hong Ngi huyn Ph Ct, tnh Bnh nh, mi lm tui xut gia, lu ng Gia nh u thin cha i Gic, tu tr gii hnh. i vua Du Tng hong , nm th by (Qu T 1773) Hong mi ct tc lm thy. Nm Gia Long th mi ba, Vua triu Hong v kinh cp cho chc Tng cang tr tr cha Thin M, qun thng Tng chng. Ma ng nm Minh Mng th mi su (1835) Hong tch, th mt trm l mt tui. Ha thng Mt Hong c t ni danh l Thin s Tin Hu Tnh Nhn, sau cng c vua nh Nguyn c lm Tng cang, tr tr cha Thin M. Thin s Tnh Thin Nht nh, mt danh tng kinh Hu thi nh Nguyn, sau c vua Minh Mng phong chc Tng cang cha Gic Hong (nm 1839), T khai sn cha T Hiu (Hu), cng cu php vi Ha thng Mt Hong (th vi Ha thng o Minh Ph Tnh cha Bo Quc).

---o0o---

Thin s T TNG VIN QUANG


(1758 - 1827)
(i php th 36, tng Lm T) Thin s Vin Quang, hy T Tng, cha r tn h tht, c th l ngi Minh hng (ngi Vit lai Trung Hoa) v ng ni ca S l mt trong s tng s trong o qun ca Tng binh Cao li lim Trn Thng Xuyn ca nh Minh khng chu thn phc nh Thanh, nn b Trung Hoa qua ng trong (i Vit) xin thn phc cha Nguyn vo nm 1679, c cha Nguyn cho vo lm n sanh sng ng Nai. Tng binh Trn Thng Xuyn nh c vng Bn Ln, sau di ln vng Tn Ln (trung tm thnh ph Bin Ha ngy nay) v pht trin c lao Ph (x Hip Ha ngy nay) thnh mt thnh ph ln, ng thi l mt giang cng quc t, gi l i ph ng Nai (ng Nai i ph). Lc cn nh, Thin s Vin Quang cng Trnh Hoi c(1) thng n cha i Gic ti i ph ng Nai l sm. Sau , ln ln Thin s Vin Quang tip tc tu hnh, Trnh Hoi c theo Nho hc, v ra lm quan di thi vua Gia Long v Minh Mng, c thng n chc Hip bin i hc s, tc An ton hu. Lc cn nh, Thin s Vin Quang tu hc cha i Gic, Tr tr l Ha thng Thnh ng Minh Lng. Khi ln ln, Thin s Vin Quang qui y th gio vi t ca Ha thng Thnh ng l Thin s Pht Linh Nhc, l v khai sn cha T n Gia nh (nm 1744). Thin s Vin Quang tu hc t nh gii ch Hn, chu kh v chm ch tu hnh, nghin cu nhiu kinh sch, t kinh sch Pht gio n cc mn hc khc nh sch Nho hc, L dch, a l... nn uyn thm c Pht hc v Nho hc. Vi sc hc uyn bc , Thin s Vin Quang c thy c thay thy din ging kinh php cho Tng chng cha. Nm Nhm Thn (1772), cha Gic Lm khuyt thy Tr tr, nn Pht t cha ny n cha T n xin Ha thng Pht Linh Nhc c S n hong ha. Thin s Vin Quang c thy b n tr tr ti cha Gic Lm x Ph Th, huyn Tn Bnh, dinh Phin Trn (thnh ph H Ch Minh ngy nay). Khi v cha Gic Lm, Thin s Vin Quang l mt v Cao tng uyn bc vi tm nguyn ph ha Pht php, Thin s Vin Quang m rng cha Gic Lm thnh Pht hc x, thng bo cho ch Tng khp ni ai mun tham hc Pht php th n cha Gic Lm. Cha i th cho Hc tng mi ph tn, t vic n ung n kinh sch, tp bt... Thin s Vin Quang ng ra thuyt ging kinh php, va lo c vn ti chnh cho cha. Pht hc x ny hot ng sut hai mi my nm, m chi ph cho cha vn c y , sung tc.

(1)

Trnh Hoi c (1765-1825).

Nm Mu Ng (1798), Thin s Vin Quang phi tm cho Hc tng ngh hc mt thi gian lo i trng tu li cha Gic Lm, v cha b h mc sau khi c lp n hn na th k (lp nm 1744). Cha Gic Lm do c s L Thoi Long ng ra quyn gp tin ca b tnh xy dng, nn cha ct bng cy thng v khng m thut, ct ko bng cy tp nn mau h mc. Thin s Vin Quang cho xy ct cha li bng cc loi g qu, cy to, c cy to n ni hai mi ngi vn cha khing c. G, ngi c chuyn n bng ng thy. G qu t rng a v, c ch bng thuyn hoc kt b, m cha Gic Lm cch xa bn sng n 2km. G c a t rng, xui theo sng ng Nai, vo sng Bn Ngh, theo rch ng Bng, gh vo bn trn b rch H t. T rch H t a v cha bng xe tru. C nhiu cy to qu, xe tru ko khng mun ni. Cy g chuyn v bn rch H t qu nhiu nn Thin s Vin Quang phi c s Hng ng ca cha Gic Lm xung lp am tranh va tu hnh, va gi g. Cha phi xy ct trong nhiu nm mi hon thnh (1798-1804), ng Hng ng bn lo gi g vn chuyn cn cng phu, li kho lo tu b trang tr bin am tranh thnh mt am th B-tt Quan Th m rt p. Nm Gip T (1804), vic xy ct li cha Gic Lm c hon mn, cha c dng vi ct g rt qu, ct c lm bng li cy, ng knh bn, nm tc ty nn rt chc, khng b mi mt v mc nt. Mun c ct to vi li cy nh th, cy nguyn ca n ng vng phi n hai ngi m mi ht, cc th mc phi o gt rt cng phu v mt nhiu th gi. Ngoi ra, cc cu i c khc ngay trn ct, nn cc tm lin ny cng rt bn chc; cc ch Nho khc trn ct rt m thut, lp vng m sn ln ch Nho lm bng vng tt nn ch vn cn mu vng sng ng nh, khng b m en, lp m khng b trc v. Hin trong cha Gic Lm cn hai tm lin c ghi nh sau: Vn php i trung tuyn T , bo Pht T hng n k phong iu v thun. i hng bo in din Tam tha, chc Hong vng thnh th nguyn quc thi dn an. (Trn i Pht php, truyn T , p hng n Pht T, cu ma ha gi thun. Ni in Pht T, din Tam tha, chc Hong vng sng th, nguyn t nc thi bnh dn an.) Trn hai cu lin c khc cc hng ch nh: Gia Long tam nin Gip T, thi tu trng ng, kit n v Mc n t, thin tn chng ng khn bi phng cng cho chng ta bit c Pht t Mc n v thin nam tn n khn thnh l bi v phng cng vo ngy tt, trng ng (thng 11) nm Gip T, nin hiu Gia Long th ba (1804). Sau khi cha hon thnh, Ha thng T Tng Vin Quang tip tc khai ging kinh lun tr li, ch Tng cc tnh tu v theo hc rt ng. Khong nm 1816-1820, An ton hu Trnh Hoi c c Gia Long c lm Hip tng trn Gia nh thnh (gm su tnh Nam k sau ny). Trong thi gian ny, trong mt dp l cha Tp Phc (x Bnh Ha, Gia nh), tnh c Hip bin i hc s Trnh Hoi c gp li Ha thng T Tng Vin Quang, l bn c t thu th u qu ngoi, cm hng thnh bi th ng ngn rt c sc, th hin trnh thm hiu Pht php su xa v tm chn tht ca mt bc tr gi liu ng l o v hnh thm Pht o:

c tch thi bnh th, Lc ng phng thnh m, Thch-ca gio hng sng, Lm ngoi t ph qu. Ng vi thiu hng ng, S tc chi gii s, Tuy ngoi phn thanh hong, Nhc mc kh tm ch. Phong trn th lng bng, Th gii nhp ng qu, Bnh ngnh nhm ph trm, Bo nh ng sanh t. Ym t thp d nin, Hon thun tc gian s, Ty giao thch nhn hnh, Sn mn ngu tng tr. Ng Hip bin Trn cng, S i Ha thng v, Chp th ngh mng hn, m tm tp kinh qu, Vng s h tc lun, i o hip nh th. Nh xa thu thi bnh, t ng Nai thnh m, o Pht c hng sng, Nh ngoi thm ph qu. Ta ng t t hng, S theo i gio ngha, Bn ngoi chia o i, Bn trong ng tm ch. Lon lc phi xa nhau, Th gii thnh ng qu, Ta tri ni vo ra, Bt bo bin sanh t. Mi bn mi nm, Chp nhong chuyn th s, Nay bng nhin nhn hnh, Ni thin mn gp g. Ta Hip bin Trn cng, S Cao tng Thng s, Nhn xa nh gic mng, Tm cng tm tng ngh, Chuyn xa ni sao cng, i o vn Nh Th(1).
(1)

Bi ny da theo Nguyn Lang, c thay i cht t.

Sau , c l Hip bin i hc s Trnh Hoi c cng thng ving cha Gic Lm v tng cha cu i m chnh Ngi vit knh iu thy hc ca Ngi l X s V Trng Ton: Sanh tin gio hun c nhn, v t nhi hu t, Mt hu lu danh ti th, tuy vong gi bt vong. (Khi sng dy d c ngi, khng con nh c con, Lc mt lu danh li i, tuy mt nhng khng mt.) Cp cu i ny va mang ngha hp vi o v i. Mt v Thy (thy gio hay thy tu), lc cn sng dy d c ngi i, du khng c con ni dng di m cng nh c con v c hc tr ni truyn. V thy ny khi mt ri, danh ting vn lu li trong i. Tuy thn xc khng cn nhng danh vn khng bao gi mt. Nm Gia Long th mi tm (1819), Ha thng Vin Quang m Gii n ti cha Gic Lm, Tng chng v thin nam tn n n qui y th gii rt ng. Ha thng T Tng Vin Quang vin tch ti cha Gic Lm vo ngy mng ba thng chp nm inh Hi (1827), th by mi tui, chng lp thp chn hi ct ti sn cha, trn bia thp ch ghi n s: Lm T Chnh Tng, Tng Hin Quang Cng, i lo Ha thng. Hip bin i hc s Trnh Hoi c vit v i lo Ha thng Vin Quang nh sau: i lo Ha thng Vin Quang thuc th h 36 ca phi thin Lm T Chnh Tng, tri t tui nh cho n khi gi, kin tr tu hnh, ngy cng tinh tn, li c tnh a cnh khi my, ni non sng sui (yn h tuyn thch), t khi n ch thnh th huyn no. T khi Ngi n cha Gic Lm, cha ny c tnh cnh hp vi cu th: Sn trung tc phin no Lm h xut gi-lam. Tm dch: Trn ni dt phin no Trong rng xut hin cha. Theo ti liu cha Gic Lm cho bit, Ha thng T Tng Vin Quang tch nm inh Hi (1827), th by mi tui, nh vy l Ha thng c th sanh vo nm Mu Dn (1758).

---o0o---

Thin s NHT NH
(1784 - 1847) Thin s Nht nh php danh l Tnh Thin, ngi Qung Tr, sanh nm 1784. Thin s xut gia hi cn nh, ln ln c Thin s Ph Tnh cha Thin Th lm l th cho lm Sa-di. Sau S th gii C tc vi Thin s Mt Hong cha Quc n. Vng mnh vua Gia Long, S gi chc v Tr tr cha Thin Th. Nm 1833, vua Minh Mng thnh S tr tr cha Linh Hu. Nm 1839 Vua li thnh S lm Tng cang cha Gic Hong. Tnh S a vn du nn khng thch qun c cc cha quc t. Nm 1843, S xin t chc Tng cang cha Gic Hong, c vua Thiu Tr chp nhn. S rt hi lng, ni: Gi ri, may c vua thng, Mt thn, mt bt, rng ng vn du. (Hnh phng tu c nhng hi lo, Nht bt c thn vn l du.) My nm sau , S ln ni Dng Xun Thng qun Hng Thy, tnh Tha Thin, dng mt tho am , gi l An Dng Am. Cnh tr y u nhn p . S tu y cho n nm 1874 th tch, th ng su mi bn tui. Ba ngi t xut sc nht ca S l Lng Duyn, Cng K v Linh C. Thi gim vin nng vo c ca S, dng cha ln ti a im An Dng Am, t tn l cha T Hiu, kin trc tng t kin trc lng vua T c. Tn cha l T Hiu v cc t S vn nh lc sanh tin S rt c hiu vi cha m, d i xut gia.

---o0o---

Tng Cang TIN GIC HI TNH


(1788 - 1875)
(i php th 37, tng Lm T) Tng cang Tin Gic Hi Tnh tn tc l Nguyn Tm oan, sanh ngy 30 thng 5 nm Mu Thn (1788), con ca ng Nguyn Hu Cm, qu Gia nh. Nm Nhm Tut (1802), ng Nguyn Hu Cm dn con trai l Nguyn Tm oan (mi lm tui) vo cha T n Gia nh (thnh ph H Ch Minh ngy nay), lm l xin Ha thng Pht Linh Nhc cho Tm oan xut gia tu hnh. Ha thng Linh Nhc giao Tm oan cho Thin s T Tng Vin Quang, tr tr cha Gic Lm dy d. Thin s Vin Quang t php danh cho Tm oan l Tin Gic, hiu l Hi Tnh. Nh vy, Sa-di Hi Tnh c theo hc vi hai v Thin s ti c v ni danh thi Gia nh (Nam B ngy nay) l T Pht Linh Nhc v Ha thng T Tng Vin Quang. Sa-di Tin Gic Hi Tnh ch tm tu hc cha Gic Lm v cha T n, chm lo nghin cu, tham hc kinh in v hnh tr thin nh min mt; nn sau mt thi gian tu hc, Thin s Tin Gic Hi Tnh sm tr thnh mt danh tng uyn bc. Nm Tn T (1821), T Pht Linh Nhc vin tch cha T n, c l Ha thng Vin Quang c Thin s Hi Tnh ra trng coi cha T n, trong khi Ha thng Lin Hoa (tc Thin s Thit Thnh Liu t) ang bn hong ha kinh Hu. Thng 3 nm t Du (1825), vua Minh Mng cho vi Thin s Hi Tnh ra tr tr cha Thin M kinh Hu. Sch i Nam Thc Lc chnh bin, nh k ghi: Nm t Du, Minh Mng th su, thng 3... cho vi S cha T n Phin An l Nguyn Tm oan, khin sung lm Tr tr cha Thin M. Thin s Tin Gic Hi Tnh gi chc Tng cang cha Thin M kinh Hu mt thi gian, cha r bao lu; Tng cang Hi Tnh b ti, cha bit r ti g, nn b cch chc Tng cang, b y lm vic nng cha ny, cha r b bt lm vic nng trong thi gian bao lu, mi n khi vua Thiu Tr ln ngi (nm 1841), Thin s Hi Tnh mi c Vua tha ti v cho phc hi chc Tng cang, tuy nhin lc cha Thin M c Tng cang Nguyn Vn Thng (T Bn Vin Thng?), nn Tng cang Hi Tnh vn phi cha Thin M, ch khi no c cha quan (cha do vua lp) no thiu Tng cang th s c thay th. Trong t d ngy 16 thng 3 nm Thiu Tr nguyn nin (1841) vit nh sau: Nguyn Tr tr cha Thin M l Nguyn Tm oan, trc nhn can n phm li b cch chc b Tng cang, nhng chun cho cha y lm cng vic nng nhc chuc ti, gn y bit xu h n nn li trc, truyn gia n khoan min cho Nguyn Tm oan. B L hy cp hon mt vn bng Tng cang v vn chun cho ti cha ny lm vic, ch khi c cha quan no khuyt Tr tr s b sung. Khm th. Vic Tng cang Hi Tnh b kt ti v b cch chc Tng cang cha Thin M c th xy ra vo khong nm 1833-1835, v sau khi Tng trn thnh Gia nh l T qun

L Vn Duyt cht, vua Minh Mng v t th, cho iu tra kt ti L Vn Duyt, v vy nm 1833, con nui ca L Vn Duyt l L Vn Khi ni lon, chim thnh Phin An (Si Gn) v chng li qun triu nh Hu, mi n nm 1835, qun ca triu nh mi chim li c thnh Phin An v dp tan cuc ni lon ny. Tng cang Hi Tnh l ngi Gia nh, hong ha Gia nh, c l l c lin h vi Tng trn Gia nh thnh L Vn Duyt v c th Tng trn L Vn Duyt ngh vi vua Minh Mng cho Thin s Hi Tnh c lm Tng cang cha Thin M. V vy, khi L Vn Khi ni lon, vua Minh Mng kt ti Tng cang Hi Tnh, cch chc Tng cang v bt lm vic nng cha Thin M. n khi vua Minh Mng cht, vua Thiu Tr ln ngi (nm 1841) mi xt li v n L Vn Khi, Tng cang Hi Tnh mi c n x v cho phc chc Tng cang. Nh vy thi gian Tng cang Hi Tnh b kt ti oan l t nm 1833 n nm 1841. Sau , Tng cang Tin Gic Hi Tnh c b Tr tr cha Long Quang (18411842). Ngy 16 thng 9 nm Thiu Tr th hai (1842), Tng cang Hi Tnh c triu nh c n tr tr cha Gic Hong trong kinh thnh Hu, thay th cho Tng cang Nguyn Nht nh (tc Thin s Tnh Thin Nht nh). B L ngh ln vua theo phiu tu nh sau: Bn thn b L knh cn tu v vic lm phiu tu. Nhn hm qua c s ca Th v ni Tr tr cha Gic Hong l Nguyn Nht nh b bnh, khng kham ni vic cha, xin cho v sn d. Phng ch ban rng: "Cn c li tu Nguyn Nht nh gi bnh, st nghim ng nh vy. Nay chun cho thy v sn d. Cn Tr tr cha ny (Gic Hong) truyn Nguyn Vn Thng (Tng cang Vin Thng T Bn - Tr tr cha Thin M) v Nguyn Tm oan (Tng cang Hi Tnh Tin Gic - Tr tr cha Long Quang) lp tc tuyn trong s tng s cc cha kinh (Hu), ngi no kin tr gii lut, kh thuc kinh gio, chn ly mt tn, ri do B (L) st hch, chiu cp vn bng Tng cang b vo lm Tr tr cha ny lo vic cha. Khm th." B ra lnh cho bn Nguyn Vn Thng. Nay theo khai bm ca Nguyn Vn Thng th bn y hp Hi ng ch sn cc cha, tuyn chn hai ba ln, nhng ch c Nguyn Tm oan, hin sung chc Tng cang cha Long Quang l ngi am tng kinh gio, gii lut tinh tr, qu l ngi mn cn trong thin gia, c th chn sung lm Tng cang cha Gic Hong v bn y cng nhau lm t Tuyn c v trnh by cc l l. B cung knh suy ngh k li Ch ban rng: khuyt Tng cang cha Gic Hong th do Nguyn Vn Thng v Nguyn Tm oan la c. Nay Nguyn Vn Thng cng ch Tng cc cha li thy Nguyn Tm oan sung tuyn, nh th cng kh ngi, nn ra lnh cho Nguyn Vn Thng c li. C theo Nguyn Vn Thng ni th cha Gic Hong l ni quan trng, khng nh cc cha khc, tng s tuy nhiu nhng kh chn c, ch c Nguyn Tm oan l ngi gii thin gio, c th qun sut Tng chng c v.v... Bn thn thit tng, cc cha hp nhau lm t Bo c, nh vy cng c kin thn trng i vi cha quan. Vy cng nn ly Nguyn Tm oan in b lm Tng cang cha Gic Hong. Nh c chun cho, B s chiu l, ci cp vn bng

tha hnh cng vic. Cn khuyt Tr tr cha Long Quang th s do B sc bo Nguyn Vn Thng tuyn c ngi khc in vo. Vy knh dng phiu tu y , ch Thnh ch. Knh tu. Ngy 16 thng 9 nm Thiu Tr th hai. Thn L Vn c k, thn L Vn Phc k, thn Nguyn Vn Thi k. * * * u thng 5 nm Thiu Tr th su (1846), Vua cho lp trai n T tun Thnh th cha Diu mt tht by ngy. Tip , cc Hong nam, Hong n xin m tip trai n tng kinh chc th mt tht. Ngy 22 thng , cc Tng cang cha Thin M (T Bn Vin Thng), Tng cang cha Gic Hong v Tng cang cha Diu (Thin s Nguyn Vn Chn) xin tip tc tng kinh chc th cho Vua cha Diu mt tht na (t 23 n 29 thng 5). Nm 1847, vua Thiu Tr bng, vua T c ln k v, c l lc , Thin s Tin Gic Hi Tnh xin t chc Tng cang cha Gic Hong v Gia nh tr tr cha Gic Lm nh xa. Nm K Du (1849), Thin s Hi Tnh thit lp Gii n (n truyn gii) cho tng s v c s. Ch Tng nhn gii n , cng suy tn Thin s Hi Tnh lm Ha thng ng u truyn gii, lc Ha thng Hi Tnh c su mi hai tui. * * * Vo gia th k 19, Nam K, vn nghi l trong Pht gio xut hin phong tro ng ph. ng ph l dng m nhc c truyn ca o Pht v dn tc vo cc bui l ti cha hay cc l cu an, tang l, cu siu... nh cc tn . Nguyn ngha ca ng ph: ng l li mi, Ph l i n. ng ph c ngha l li mi ch Tng n nh lm l v Pht gio; danh t bnh dn gi l i m. Qua kinh nghim trong thi gian hong dng o php t Gia nh ra n kinh Hu; qua kinh nghim trong vic hnh l v tn gio t ni thn qu n thnh th v ngay ti ni chn triu nh, Hong cung; qua kinh nghim ging dy ch Tng cc cha v cc thi thuyt php, Ha thng Hi Tnh nhn thy rng: ch Tng Ni v tn thi a ng ph hn l n php hi nghe thuyt ging kinh php. Trong khoa ng ph, khi hnh l, ch Tng tng kinh, tn xng... theo ging trm bng ca ting nhc, ca dn nhc c truyn (gm kn, trng, u, chung...) lm cho m iu du dng truyn cm d thm nhp vo tm hn ngi nghe; li tng kinh thng m thanh kh khan, u u, lm cho ngi nghe mau chn v t thm nhp vo tm hn ngi nghe kinh. Ngoi nhng ci li , khoa ng ph cn c th gip cho Pht gio c truyn b rng ri khp ni, nh ch Tng n tn nh ca tn lm l, to nhn duyn cho

nhng ngi a phng c dp nghe c kinh in, bit thm l nghi Pht gio, gip cho b tnh pht tm theo o Pht. Tuy nhin, bn cnh nhng ci li , khoa ng ph cn c nhng bt li v nguy hi khc: Ch Tng n nh Pht t nhiu qu, giao thip vi nhiu thnh phn trong x hi, d b tim nhim phm tc; nu khng gi gii lut nghim minh, ch Tng c th b ti, sc, danh, li quyn r sa ng, c th lm mt phm cch, o hnh ca bc tu hnh cu gii thot. Trc nhng iu li v hi ca khoa ng ph, Ha thng Hi Tnh phn vn, cha bit c nn ph bin hay hn ch khoa ng ph. Trong thi gian , khoa ng ph pht trin mnh Lc tnh Nam K v cc tnh min Trung. Ha thng Hi Tnh nhn thy rng: khoa ng ph ang lan trn khp ni, t thnh th n thn qu... khng th ngn chn c, v vy, phng cch tt hn ht l tham gia vo phong tro ng ph tm cch hng dn phong tro ng ph i theo ng hng trong gii lut o Pht, trnh bt nhng hnh ng ca ch Tng b phm tc li cun, lm mt phm cch, gii hnh ca tng s, nh hng khng tt cho tin Pht gio. V vy, vo khong nm 1850, Ha thng Hi Tnh triu tp mt cuc i hi ca ch Tng v cc thy theo khoa ng ph ti cha Gic Lm ph bin ch trng bo v v pht huy tinh hoa ca khoa ng ph theo ng vi o Pht c truyn, ng thi Ha thng Hi Tnh cng ngh thnh lp c s hc tp cho khoa ng ph thc hin ch trng . Ch Tng v cc thy theo khoa ng ph tham d cuc hi u tn ng kin ca Ha thng Hi Tnh. Ngay trong nm (1850), Ha thng Hi Tnh cho trng tu vin Quan m thnh cha Gic Vin dng cha ny lm c s hc tp cho khoa ng ph. Trong khi Ha thng Hi Tnh vn pht trin vic ging dy cho ch Tng cha Gic Lm nh T Vin Quang thc hin t trc. Cha Gic Vin lc tr thnh trung tm ca khoa ng ph Lc tnh Nam K, dn dn nh hng lan rng khp ni. Tn Pht gio v dn chng khp Nam K u nghe danh ca ch tng ng ph cha Gic Vin. Mi khi trong gia nh c t chc cu an, cu siu, trai tng, b th... bn o thng n cha Gic Vin lm l i Np cu Tng s ng ph n nh lm l. Nm 1852, ng Hng ng (cha r php danh) sng lp v trng coi cha Gic Vin vin tch, Ha thng Hi Tnh c t l Thin s Minh Vi Mt Hnh tr tr cha Gic Vin. Nh khoa ng ph cha Gic Vin hng thnh, bn o n cha ngy cng ng, nhiu ngi n xin qui y th gii, nhiu ngi n cha cng dng lm cng qu..., kinh t ca cha sung tc. Trong khi , cha Gic Lm t c ngi lui ti, li phi i th cho vic n hc ca Tng sinh nn kinh t gp kh khn. Ha thng Hi Tnh phi dung ha ti chnh hai cha Gic Lm v Gic Vin, thc hnh thuyt lc ha hai cha Gic Lm v Gic Vin, ly tin ca d tha cha Gic Vin b khuyt cho cha Gic Lm.

Nm Mu Ng (1858), qun Php nh chim Nng. Nm K Mi (1859), nin hiu T c th 12, qun Php em qun vo nh chim thnh Gia nh, san bng dinh ly ca Nam Triu. Cha Sc T T n v cha Quc n Khi Tng nm trong vng la n ca chin tranh. Tr tr cha T n lc l Thin s Tin Tn Chnh Trc (huynh ca Ha thng Hi Tnh) phi b cha chy gic, trong khi vi vng, ch em giu c mt vi k vt nh ca cha. Sau ny, khi xy dng li cha T n Ch Go (Ph Lm), cha cn gi c vi k vt. Cha Gic Lm v Gic Vin xa chin trn nn khng b nguy hi g. Nm sau (1860), vua T c c Nguyn Tri Phng lm Thng c qun v, Phm Th Hin lm Tham t qun v vo Gia nh hp cng Tn Tht Hip lo chng li qun Php. Qun Php tn cng vo n K Ha, sau khi n ny tht th, chin tranh Vit Php lan rng dn khp Gia nh v cc tnh Bin Ha, nh Tng. Dn chng Si Gn chy tn c, ch Tng cha Gic Lm v Gic Vin cng b chy, ch cn Ha thng Hi Tnh (by mi ba tui) v vi v S gi li cha. Nm 1862, triu nh Hu phi k hip c nhng cho Php ba tnh min ng Nam K. Nm 1867, qun Php nh chim ht c su tnh Nam K, Nam K tr thnh thuc a ca Php. Nm K T (1869), Ha thng Hi Tnh tm mi hai tui, bit rng mnh khng cn tr th bao lu na nn sp t vic tha k hai cha Gic Lm v Gic Vin nh sau: - t ln l Thin s Minh Vi Mt Hnh tr tr cha Gic Lm, Thin s Minh L Qung An lm Tri khch v ph gip cho S huynh Mt Hnh. - t nh hn l Thin s Minh Khim Hong n tr tr cha Gic Vin. Nm Tn Mi (1871), Ha thng Tin Gic Hi Tnh hp cng ch Ha thng cc tnh Nam K t chc i gii n ti cha Ty An, ni Sam, Chu c (An Giang). Nm t Hi (1875), Ha thng Hi Tnh li t chc Gii n (n truyn gii) cha Thin n (Gia nh), t ca Ha thng Hi Tnh l Minh Khim Hong n c phong lm Gio th. Ngy mng 8 thng 11 nm t Hi, nm T c th 29 (1875), Ha thng Tin Gic Hi Tnh cho gi cc t v cha Gic Lm ph chc. Ha thng dy cc t phi chm lo tham hc nghin cu kinh in, trau di o c phm hnh, khng nn ham thch theo khoa ng ph d b sa ng, m cn phi tu tp thin nh gii thot cnh lun hi sanh t. ng gi Ng ngy hm , Ha thng Tin Gic Hi Tnh an nhin vin tch, th tm mi tm tui. chng lp thp th Ha thng Hi Tnh khun vin cha Gic Lm. Mt Tng s (cha r php danh) ca ngi cng c ca Ha thng Hi Tnh trong vic khai m cc trng Hng Nam K qua bi th sau: Cm tc an c theo gii thin, Trng Hng ba thng m u tin. Dt du tng chng phng ngun o, Gi c t bi HI TNH truyn.

---o0o---

Thin s MINH VI MT HNH


(1828-1898)
(i php th 38, tng Lm T) Thin s Mt Hnh, hy Minh Vi, th gii qui y vi Ha thng Tin Gic Hi Tnh ti cha Gic Lm. Nm Canh Tut (1850), Ha thng Hi Tnh cho i vin Quan m thnh cha Gic Vin. Nm Nhm T (1852) ng Hng ng tr tr cha Gic Vin (cha r php danh) qui tch, Ha thng Hi Tnh c Thin s Mt Hnh thay th Tr tr cha Gic Vin. Theo s t chc phn cng ca Ha thng Hi Tnh: cha Gic Lm chuyn lo phn gio php, dy kinh in Pht php cho Tng chng v thuyt php cho Pht t; cha Gic Vin chuyn lo phn ng ph, ch Tng cha ny lo vic tng kinh, t l nh tn (cu an, cu siu, trai tng...) Vi nhim v ng ph ny, cha Gic Vin tip xc nhiu vi Pht t, nn tn n ving l, cng dng v xin qui y th gii cha Gic Vin rt ng o, bn o ca cha ny ngy cng ng, sanh hot cha pht trin mnh; trong khi , Pht t n cha Gic Lm t hn, ch c nhng tn thm hiu Pht php v ch tm tham hc kinh in mi n ving l cng dng v qui y th gii cha Gic Lm, do , kinh t cha Gic Lm km st, khng i th cho ch Tng tu hc y. Cha Gic Vin phi tr duyn. Nm K T (1869), Ha thng Hi Tnh qu ln tui (tm mi hai tui), nn c t k th Tr tr: - Thin s Minh Vi Mt Hnh tr tr cha Gic Lm, ph gip c Tri khch Minh L Qung An. - Thin s Minh Khim Hong n tr tr cha Gic Vin. Nm t Hi (1875), Ha thng Tin Gic Hi Tnh vin tch ti cha Gic Lm, th tm mi tm tui, Thin s Mt Hnh mi tht s chnh thc tr tr cha Gic Lm. Thin s Mt Hnh rt quan tm n vic tu hc ca Tng chng, thy S l Thin s Hong n tr tr cha Gic Vin c ti c gio ha ch Tng nn s Mt Hnh cho Tng chng cha Gic Lm xung tham hc gio l vi Thin s Hong n. Nm Qu T (1893), Thin s Mt Hnh thy sc khe mnh qu yu km, khng th kham ni vic cha, nn trao quyn Tr tr cha Gic Lm cho S Hong n, v Thin s Mt Hnh nguyn nhp tht tu thin cho n ngy qui tch. Lc , Thin s Minh Khim Hong n v tr tr cha Gic Lm, giao cho t tr tr cha Gic Vin: Thin s Nh Nhu Chn Khng lm chnh v Thin s Nh Phng Hong Ngha lm ph. Gi Thn ngy 14 thng 11 nm Mu Tut (1898), Thin s Minh Vi Mt Hnh qui tch ti cha Gic Lm, th by mi mt tui.

---o0o---

Thin s MINH KHIM HONG N


hiu DIU NGHA (1850 - 1914)
(i th 38, tng Lm T) Thin s Hong n hy l Minh Khim, hiu Diu Ngha, sanh ngy 15 thng 7 nm Canh Tut (1850). Thin s Hong n qui y th gii vi Ha thng Tin Gic Hi Tnh t nh, tu hc cha Gic Lm, tinh tn tham hc kinh sch, hc rng hiu nhiu. Nm K T (1869), Ha thng Hi Tnh tm mi hai tui, thy mnh tui gi, sc yu, nn c trng t l Minh Vi Mt Hnh tr tr cha Gic Lm v t cn tr (hai mi tui) nhng c ti l Minh Khim Hong n tr tr cha Gic Vin. Nm Tn Mi (1871), Ha thng Hi Tnh hp cng ch Ha thng Nam K t chc i gii n ti cha Ty An ni Sam, Chu c (tnh An Giang); Thin s Hong n mi hai mi hai tui m c c lm Dn thnh s trong gii n ny. Nm t Hi (1875), Ha thng Hi Tnh m gii n ti cha T n (Gia nh), Thin s Minh Khim Hong n c c lm Gio th, lc mi hai mi su tui. Qua cc gii n ny, Thin s Hong n c gi vai tr quan trng trong lc tui cn qu tr, chng t Thin s Hong n l mt v S c ti c, c ch sn tn trng. Thng 11 nm t Hi (1875), Ha thng Tin Gic Hi Tnh vin tch, trng t l Thin s Minh Vi Mt Hnh (bn mi tui) tr tr cha Gic Lm, nhng v Pht hc Thin s Mt Hnh km hn S l Minh Khim Hong n, v vy, Thin s Mt Hnh cho Tng chng cha Gic Lm qua cha Gic Vin hc kinh tng vi Gio th Hong n. Nm Canh Thn (1880), Thin s Hong n (hiu Diu Ngha) ng ra khc in li tp truyn th Ha S Truyn Vn do Thin s Ton Nht Quang i san nh li, bn g khc in tp truyn ny cn lu gi ti cha Gic Vin. Nm inh Hi (1887) b Trn Th Liu lng Tn Ha ng c ct mt ngi cha mi xin Thin s Hong n cho t n trng nom vic hong php. Thin s t tn cha l Gic Hi, v c t l Nh Nhn T Phong n tr tr cha ny. Nm Qu T (1893), Thin s Minh Vi Mt Hnh tr tr cha Gic Lm su mi lm tui, thy sc khe yu km nn S nhp tht cho n ngy vin tch, trao chc Tr tr cha Gic Lm cho S Hong n. Lc , Ha thng Minh Khim Hong n tr tr c hai cha Gic Lm v Gic Vin, nhng cha Gic Lm l T nh ca mn phi nn S v tr cha ny, giao chc Tr tr cha Gic Vin cho t l Thin s Nh Nhu Chn Khng vi s ph gip ca Thin s Nh Phng Hong Ngha.

Thin s Minh Khim Hong n (Diu Ngha) thy b lut T-ni vit bng ch Hn kh hiu nn S ra sc tm tt lut T-ni li cho gn v ch gii b lut Thin Mn Trng Hng Lut: T-ni Sa-di Oai Nghi Cnh Sch hay T-ni Nht Dng Yu Lc bng ch nm (lc ch nm cn c coi l ch quc ng ca Vit Nam, cn ch quc ng vit theo mu t La Tinh hin ti cha c thng dng). Sau my nm cng phu ch gii, hiu nh v khc in, b sch T-ni Nht Dng Yu Lc c in ph bin vo nm Gip Ng (1894). Trong cng trnh in b sch ny, Thin s Hong n nh Thin s t L Hu Lu tr tr cha Hu Nghim (Th c) ph gip phn sao chp khc vo bn g. Vic khc bn g v in b sch ny c thc hin ngay ti cha Gic Vin, th khc v th in c nui n ti cha ny(1). Sau khi b lut Trng Hng T-ni Nht Dng Yu Lc c in ph bin, ch Tng khp ni gi th v cha Gic Vin ca tng, Thin s Hong n mi ch Tng v hp cha Gic Vin tho lun v b sch lut ny. Ch Tng trong cuc hp ny ngh dng b sch lm sch gio khoa s cp trong gio trnh dy o cc cha thuc cc tnh Nam K. Ch Tng trong cuc hp cng ng : cc ch o, ch Tiu mi tu hc cha phi hc thuc lng b sch ny. ng thi, trong cc n truyn gii (trng Hng, trng K), dng b lut ny lm ti kho th. Nm Mu Tut (1898), Thin s Minh Vi Mt Hnh th tch ti cha Gic Lm, th by mi mt tui, Thin s Hong n cho lp thp th ti khun vin cha Gic Vin v lp long v th hai cha Gic Lm v Gic Vin. Nm K Hi (1899), Thin s Hong n lo trng tu cha Gic Vin, giao cho t l Nh Li ng ra cng Tng chng hai cha Gic Lm v Gic Vin tu sa. Ln trng tu ny, Thin s Hong n cho sa i hn cch kin trc v lm rng ln hn. Cng vic trng tu cha Gic Vin c thc hin hn ba nm mi xong, l lc thnh vo nm Nhm Dn (1902). Nm Qu Mo (1903), Thin s Nh Nhu Chn Khng tch, Ha thng Hong n c Thin s Nh Phng Hong Ngha thay th tr tr cha Gic Vin v Th ta Nh Li tr tr cha Gic Lm, Ha thng Hong n lp mt ci am ring hai cha (v tr l n Nguyn Vn C sau ny), gi l am Gic . Nm t T (1905), Ha thng Hong n nhn thy hai t ca mnh l Nh Phng v Nh Li c kh nng hnh o v t chc cng gnh vc vic tr tr hai cha Gic Lm v Gic Vin nn Ha thng quyt nh vn du hong ha trong vi nm. Ha thng cho hai t bit l Ha thng s i vn du cc tnh tm thm thin tri thc, tm hiu v cn c hnh o ca Pht t bn phng, thnh thong Ha thng s v thm cha. Ha thng Hong n mt mnh, mt y mt bt vn du v min ty Nam K. i n u, Ha thng tm ng cc cha. S tr tr no bit Ha thng th vui mng tip n v gi Ha thng li, cho triu tp bn o n ving v thnh Ha thng thuyt php. C cha, S tr tr khng bit Ha thng th tip i l l, b Ngi cha,
(1)

Sau khi hon thnh vic in b lut ny, c hai c s l t ca Ha thng Hong n cng dng tin cng v chi ph n ung ca th khc bn v th in.

h lo i m (ng ph). Khi no bit i m (cu siu, cu an, trai tng...), Ha thng Hong n cng xin i theo ph tng kinh, khng nhn tin cng c. u tin, Ha thng Hong n xung M Tho, sut my thng. Ha thng c thi giao tip bnh ng, khoan ha, lm cho hu ht mi ngi u coi Ngi nh mt v S tm thng nh cc s khc, n chng bit c ti c ca Ngi, h cng knh trng. C mt ln, Ha thng n tm ng ti mt cha nh M Tho, v Tr tr ny khng bit; v S ny i m tang ca mt Pht t l v ca ng Hng ch trong lng. m ma nh giu, ko di trong bn, nm ngy mi chn. Khi n cm v S ng ph n mn, Ha thng Hong n n chay, ngi nh dn mt bn n hai mm cm, mt chay, mt mn; mm chay qu s si, Ha thng n khng , ch nh ry my ngi lm bp: ch c mt ngi n m nu khng . Ngi lm bp qunh ln. Ngi nghe xm x nh th nn ni: Bao nhiu cng , bao nhiu cng thiu. Xong Ngi ci v ung nc. Trong s ngi d ba c b Hi ng, b v nh k chuyn v S n chay cho chng nghe. ng Hi ng nghe l, bo ngi v t li hnh dng v S. Sau khi nghe xong, ng Hi ng nghi l Ha thng Hong n, nn ni: Chc ng s l bn s ca ti, my nm nay mi lo lm n khng c dp ln thm thy, ba nay thy i u m li n m ma n cm. ng Hi ng vi vng n m xem c phi Ha thng bn s ca mnh khng, thnh v nh mnh ngh ngi cho tin nghi. ng Hng ch thy ng Hi ng n, lt t ra sn n rc, ng Hi ng ni: Ti mun gp ng thy n chay. Va thy Ha thng Hong n, ng Hi ng bo v lm l ra mt Ngi v thnh Ha thng v nh ngh. Mi ngi khi bit v S n chay l Ha thng ng u ca hai cha Gic Lm v Gic Vin, hu ht u ra lm l Ha thng. Em ch m l ng Cai tng, tuy cha phi l tn o Pht, nhng khi thy c c v tr tu ca Ha thng cng qun qut bn cnh nghe Ha thng thuyt ging gio l cho bn o. m n, ng Cai tng thnh Ha thng ngi gh gia nh, knh dng l vt xin qui y th Ng gii vi Ha thng. Sau khi lm l xong, Ha thng trao phn l vt cho S ng ph v ni: Phn ny ti tng cho ng, nh ng m thy tr ti gp g ni y. Ha thng ni cha ht li, c mt on Tng Ni v Pht t ca cha bn s ca b ch n h nim. Khi ng i din on Pht t gp Ha thng, bn vn tp c on lm l Ha thng trc ri mi khai kinh cu siu. ng S ng ph thy s vic bt ng dn dp nn qunh ln, khi nhn mm l vt m vn qu trc Ha thng. Sau khi on h nim lm l xong, ng S ng ph n dng mm l vt trc Ha thng ri ci ly v ni: Con xin trn i hu h T. Sau , Ha thng Hong n n chu thnh M Tho, tm ng ti cha Bu Lm, ngi m o n qui y th gii vi Ha thng rt nhiu. Pht t n ving Ha thng qu ng, s lm phin cha nn Ha thng xin s Tr tr cha cho ct mt ci am bn cnh cha tm ng, t tn l am Vin Gic. Hong ha ti M Tho my nm, Ha thng Hong n i dn xung cc tnh Vnh Long, Sa c, Long Xuyn, v sau cng Ha thng n hong ha cha Ty An ti chn ni Sam (Chu c). Cha Ty An l ni Pht Thy Ty An hong php trong thi gian 1847-1856, Pht Thy Ty An l v khai sng ra phi Bu Sn K Hng, c sanh hot khc vi Pht gio thun ty: Cc tu s ca Bu Sn K Hng c gi l

ng o (nh o Xuyn, o Lp...), cc ng o khng co u m tc di, mc qun o mu en (o di, o b ba); cc ng o cha hng ngy vn lm rung ry sng, m n cc ng o mi l sm v ging o, thnh thong cc ng o cng th lnh tin ca b tnh cng dng. Cc ng o cn thnh thong tr bnh cho b tnh bng nc lnh hoc ph ch. Ha thng Minh Khim Hong n ng ti cha Ty An mt thi gian, o hnh v tr tu thng t Pht php ca Ha thng cm ha c cc ng o cha, h giao cho Ha thng chuyn lo phn tng kinh, ging o, cc ng o ch chuyn lo tr bnh cu dn th. Cc ng o cng giao vic thu xut tin ca, l vt ca b tnh cng dng v qun l vic cha. Sau mt thi gian, Ha thng Hong n ngh vi cc ng o nn dng tin ca cha thay cha tranh bng cha cy, lp ngi cho cha c trang nghim trng l v vng chc. Ha thng Hong n hong ha ni Sam mt thi gian lu nn v sau, trong gii Pht gio min Nam gi Ha thng l T Ni Sam. Trong thi gian vn du hong ha, Ha thng Hong n sng vi t tng siu thot ca o Pht, ng vi cu th: Ty thng yn h thn ngoi cnh, Lng thnh sanh dit vng trung chn. (Bn vi khi my, thn ngoi cnh, a cng sanh dit, vng trong chn.) Hong ha cha vi tm o, khng cn ngh n khng gian, thi gian, ng vi cu i cha: T c thanh nhn, thng dn yn h vi bn l, Sn thm th cch, ch bng tho mc k xun thu. (Cha c s nhn, thng tip khi my lm bn thit, Ni cao khch vng, ch nng cy c bit xun thu.) Vo khong nm Canh Tut (1910), Ha thng Hong n tr v thm cha Gic Lm v Gic Vin (xem nh l ln cui cng trc khi vin tch). Thin s Nh Li xin Ha thng cho t chc Tr tr cha Gic Lm v t cm thy khng sc m trch nhim v ny. Sau mt thng theo di iu tra v xem xt, Ha thng chp thun li xin v c ng Th kh cha Gic Vin, l mt t ca Thin s Nh Phng, php danh Hng Hng Thnh o ln thay th tr tr cha Gic Lm. Lc Thin s Thnh o mi hai mi bn tui. Sau mt thi gian tm ngh am Gic v hai cha Gic Lm v Gic Vin, Ha thng Hong n nhn thy Php tn Hng Hng Thnh o tuy cn nh tui (tui i) v t tui h (tui o) nhng c ti c c kh nng m trch c vic tr tr ngi cha ln v xa l cha Gic Lm, Ha thng mi yn tm, tip tc ct bc vn du hong dng Pht php cc tnh min ty Nam K (mt s ng tng s cc cha min Ty l t v php tn ca Ha thng). Ha thng ngh rng:

Kip ngi thnh tr hoi ri khng, eo ng sao cho vt khi vng, Chay lt tnh thin vui gii thot, p yu xc cm, ri bng bong. V duyn sy bc trin min kip, Hu hnh bn cng dt tuyt vng. Tha k o t ngn vn cch, Phn thn bin th ha ng(1). Sau Ha thng Hong n cho triu tp Tng chng hai cha Gic Lm v Gic Vin ti am Gic dn d: Ti vn du ln ny khng nh lc no mi v, thy Nh Phng nn chn chn la ngi lp lm trng t truyn tha Pht php, nht l phi gi mi lin lc cht ch v o php, cng nh v i sng kinh t hai cha. Cn thy Hng Hng, ti thy kh nng m ng cha Gic Lm, nhng tui tr, tnh trung thc thng thn, cn lng bt tnh kh khi... V am Gic , hai ng Tr tr nn hi nhau, xt thy v S no ngho tng qu m cha c cha th cho am , h khng dm qun Pht php. Sau khi dn d vic hu s hai cha xong, vi ngy sau, Ha thng t gi chng, ri ti bc vn du. Ha thng tm dng chn M Tho, ng ti am Vin Gic my thng, sau Ha thng n Chu c, dng chn cha Ty An hong dng Pht php thm mt nm na. n y tui ln, sc khe yu, Ha thng cm thy cn phi an tr tnh thin chun b cho ngy tr v qu. Nm Qu Su (1913), Ha thng Hong n t Chu c tr v M Tho thm cha Bu Lm, ri tr ti am Vin Gic sp xp nhp tht tu thin lu di trc khi vin tch. Sau mt thi gian an tr ti am Vin Gic, sc khe Ha thng yu nhiu, t cc ni hay tin u v am Vin Gic thm ving Ha thng. Ring chng hai cha Gic Lm v Gic Vin tp trung rm r xung M Tho thm sc khe Ha thng. chng hai cha Gic Lm v Gic Vin mun thnh Ha thng v cha Gic Lm chm lo sc khe, nhng tng s v tn M Tho cng mun gi Ha thng li ti am Vin Gic, nn l lun: Ha thng am Vin Gic (M Tho) l cng bng nht, v M Tho l ngay gia, t Si Gn - Ch Ln v t Long Xuyn, Chu c n thm ving Ha thng th ng i gn bng nhau, tin chung cho tt c t ca Ha thng. Thy l lun ny ng, nn chng cha Gic Lm v Gic Vin phi chp thun kin , ng thi hai cha ny phi ngi thay phin thng trc hu h Ha thng ti am Vin Gic. Gi Thn ngy 29 thng ging nm Gip Dn (1914), Ha thng Minh Khim Hong n cho gi cc t theo hu h n mt, Ha thng chm chm c hai cu: Pht php min trng, Chng sanh d . ri t t nhm mt an nhin vin tch, th su mi lm tui.
(1)

Thin s Hu Ch vit trong Lch S T nh Gic Lm.

Thin s Nh Phng Hong Ngha cng t l Thin s Hng Hng Thnh o tp hp chng hai cha Gic Vin v Gic Lm, cng ch Tng v tn vng Si Gn - Ch Ln xung M Tho rc linh cu Ha thng Hong n v cha Gic Lm lm l nhp thp v cha Gic Lm l T nh ca phi Lm T, c truyn tha theo dng k o Bn Nguyn Thnh Pht T Tin, Minh Nh Hng Nht L Trung Thin... ca Ha thng Minh Khim Hong n. Linh cu ca Ha thng Hong n c qun ti cha Gic Lm hai ngy, Thin s Nh Phng Hong Ngha l trng t, ng hng u trong mi thi t l. Thp ca Ha thng Minh Khim Hong n c xy cnh thp ca ch T: Pht Linh Nhc, T Tng Vin Quang v Tin Gic Hi Tnh cha Gic Lm. Bia thp c ghi: T Lm T chnh tng, tam thp bt th, thng Hong h n, hy Minh Khim, Ha thng Tn s chi bu thp. Trn thp c bi k: Bn trng nng ph chng, Thch n gii hanh tr, Thin Ti tham bin x, Hc u v sanh nha, Vn tan thin bin nguyt, Xun lai th thng hoa. (Gc nng tay thng v, Gi bit nu tr, Thin Ti tham khp x, u en mm cha ra, My tan trng vng vc, Xun n cy n hoa.) Ha thng Minh Khim Hong n c rt nhiu t ni danh: - Thin s Nh Phng Hong Ngha tr tr cha Gic Lm. - Thin s Nh Li tr tr cha Gic Lm. - Thin s Nh Nhu Chn Khng tr tr cha Gic Vin. - Thin s Nh Nhn T Phong khai sn cha Gic Hi (Ph Lm, Gia nh) v cha Thin Lm (G Kn, Ty Ninh). - Thin s Nh Ha Hong o tr tr cha i Gic (Bin Ha). - Thin s Nh Hin Ch Thin tr tr cha Phi Lai (gn ni Cm, Chu c).

---o0o---

Thin s O TRUNG THIN HIU


(T A)
(i th 38, tng Lm T) Thin s Thin Hiu hy o Trung, thng c tn gi l T a, thuc phi thin Lm T ng trong th h th 38. Hin cha bit r tn tc, qu qun v hnh trng, ch bit r T a l v khai sn cha Linh Sn trn ni B en (Ty Ninh) v cha Long Hng (thng c gi l cha T) tnh Sng B. Theo truyn thuyt, Thin s Thin Hiu t cha B Tang (?) i qua cha ni B en (Ty Ninh), thng gh ngh tm di mt gc cy trm ven Bng a, thuc Cu nh (tnh Th Du Mt ngy xa). Gi l Bng a v vng bng ny t ph nhiu nhng c rt nhiu a. Nng dn Bng a ngho nn v thiu rung trng la trong khi bng li b hoang v a. D ngho nhng nng dn y thy S thng ngh m gc cy trm ven ba Bng a nn pht tm dng cho S mt am tranh ngh ngi trn ng vn du hong ha. Trong lc , S thy dn a phng c c mt vng t bng ph nhiu v rng ln nhng li phi b hoang v nn a nhiu. Mt hm, S ra gia Bng a ngi thin cu nguyn cho cc con a c vng sanh, cho bng bt a hu gip dn chng c th lm rung trng la c. Khi S ngi thin, a bu quanh v b ln mnh S rt nhiu, nhng S vn an nhin tip tc ngi nh khng. Trong cc con a bm vo mnh S, c mt con a trng rt to (c l l a cha) b ln nm ngay trn nh u ca S. S vn tip tc ngi thin, con a trng to t nh u S ri xung nc v cht, mt s a nh khc quanh cng t nhin cht. Sau , vng Bng a, s a gim dn v ngi dn a phng bt u xung bng lm rung c v dn dn vng Bng a b b hoang tr thnh mt vng rung la ph nhiu, ngi dn a phng trng trt c, lm n pht t v sung tc hn. T dn a phng tn gi S l T a(1). Nm Gip Dn (1794) dn a phng b am tranh ca T a, lp thnh mt ngi cha ln, c T t tn l Long Hng, nhng dn a phng t gi tn cha Long Hng m thng gi l cha T. Theo li truyn T a lp tt c by ngi cha (hin chng ta ch bit hai cha: Linh Sn v Long Hng). Ngy 20 thng 12 nm K Mi(2) vo gi Mi, T a vin tch ti cha Long Hng. chng lp thp th trong khun vin cha.

*
1()

Lc cn ng thi, dn a phng v tn qu S nn gi S l T, S khng cho v dy khi no S tch em thiu nu cn li mt cnh tay th hy gi S l T. Qu nhin khi S tch em thiu cn li mt cnh tay, chng t S l ngi c o. 2() Nm K Mi c th l nm 1859 hay 1799.

---o0o--Lm T i 39 Tm Ha Chnh Khm Lm T i 40 Hi C c Hun 37 Lm T i 36 T Trung Phc Ch i Th T Tng ThanhHip Thin Hiu oGic Qung Chu i PH Nguyn C Nguyn B Tng Chn Thng Nguyn Cht Lm T iCn Nguyn 38 Trng H TRUYN THA CA THIN Tnh Hin Qung Tho Gic Ngc Gic Ph Gic in Gic Hnh

S THIN HIU

Thin s NH NHN T PHONG


(1864 - 1938)
(i th 39, tng Lm T) Thin s T Phong, hy Nh Nhn, tn l Nguyn Vn Tng, sanh nm Gip T (1864), nin hiu T c th 18, ti thn c Ha thng (sng Tra), tng Dng Ha thng, huyn Bnh Dng, tnh Gia nh (qun c Ha, tnh Long An sau ny). Cha m l nng dn, nm Canh Thn (1880), cha m nh lo ci v cho, nhng Nguyn Vn Tng b nh ln cha Thin Lm ti lng Hip Ninh qun Chu Thnh, tnh Ty Ninh qui y th gio vi Thin s Minh t. Sau khi tu hc y mt thi gian, Nguyn Vn Tng xung cha Gic Vin (lng Bnh Thi, Gia nh) xin th gio vi Thin s Minh Khim Hong n, c ban php danh l T Phong, hy Nh Nhn; lc s T Phong cng thng hiu kinh php nn c Thin s Hong n c lm th k cha Gic Vin. Nm 1887, b Trn Th Liu, qu lng Tn Ha ng (Ph Lm), xy dng xong mt ngi cha; b n xin Thin s Hong n c S v cha mi ny lo hong dng Pht php. Thin s Hong n t tn cha l Gic Hi v c s Nh Nhn T Phong v tr tr cha ny. Nm K Du (1909), cha Long Quang Chu Thnh Vnh Long khai trng Hng, thnh Thin s T Phong lm Php s. Nm K Mi (1919), Thin s Chnh Hu (thng c gi l Ha thng Tn) cha Vnh Trng (ch c M Tho) khai trng Hng, Thin s T Phong c thnh lm Php s. Cng trong nm , b Trn Th Th cng mun khai trng Hng ti cha Bu Long ca b thn Trung Tn, tng Bnh Trung huyn Vng Lim, tnh Vnh Long. Thin s Chnh Hu phi nh Thin s T Phong v s Tr tr cha Long Quang (Vnh Long) xin b Th di li nm sau. V vy, nm Canh Thn (1920) cha Bu Long Vng Lim (Vnh Long) khai trng Hng, Thin s T Phong cng c thnh lm Php s. Trong khong thi gian 1920-1925, Thin s T Phong xy dng mt cha mi G Kn, thn Thi Hip Thnh, gn tnh l Ty Ninh, t tn l cha Thin Lm, nh li cha Thin Lm xa ca Thin s Minh t chu thnh Ty Ninh (cha ny nh hp, khng c t trng nn khng th xy ct ln hn c). Nm 1926, o Cao i Ty Ninh mi thnh lp, cha c tr s chnh thc, phi mn Thin s T Phong cha Thin Lm thit n, cu c bt. Sau , o Cao i mi xy dng Thnh tht Long Hoa (Ty Ninh).

Nh nh hng ca phong tro Chn hng Pht gio Trung Hoa sau Cch mng Tn Hi (1911), Vit Nam cng dy ln phong tro Chn hng Pht gio. Trong thi gian 1911-1930, phong tro Chn hng Pht gio Nam K pht trin nh hot ng tch cc ca ch Thin c ni danh thi nh Ha thng Khnh Ha Nh Tr (cha Tuyn Linh qun M Cy, Bn Tre), Ha thng Minh Khim Hong n (cha Gic Lm), Ha thng Chn Thanh T Vn (cha Hi Khnh - Th Du Mt), Thin s Thin Chiu (cha Linh Sn - Si Gn), Thin s Nh Phng Hong Ngha (cha Gic Vin - Ph Lm), Thin s Nh Nhn T Phong (cha Gic Hi)... Thin s T Phong tuy hc vn khng ni ting uyn bc, nhng tc phong o c cao, c c canh tn v nhit tm xin dng chnh php, c ht sc lo chnh l li tng v ci cch sanh hot Pht gio tr cc t oan trong Pht gio Vit Nam (nht l Nam K). Nm 1920, Ha thng T Phong hp cng Ha thng Khnh Ha (cha Tuyn Linh) vn ng thnh lp Hi Lc Ha hay Lc Ha Lin Hip on kt ch Tng trong nhng ngy gi T cc cha v pht ng phong tro Chn hng Pht gio Nam K(1). Trong thi gian 1920-1930, cc cha ln thng m trng Hng hoc m cc lp ging dy kinh, lut... Ha thng Khnh Ha v Ha thng T Phong thng c thnh lm Php s. Ha thng T Phong v Ha thng Khnh Ha c cng trong vic pht trin Pht gio Nam K. - Nm 1931 Hi Nam K Nghin Cu Pht Hc t tr s ti cha Linh Sn (149 ng C Giang Si Gn). Hi ra tp ch T Bi m (nm 1932) truyn b gio l, thnh Tam tng kinh t Trung Hoa v tng tr Php Bo ng cha Linh Sn. - Nm 1933, Lin on Hc X c thnh lp Nam K o to tng ti v hong dng Pht php. Cc cha lun phin m Pht hc ng ba thng, mi cha phi lo nui n cho tng sinh ba thng v lo thnh Php s ging dy. Nhng Lin on Hc X ch hot ng mt thi gian ngn th gp nhiu kh khn, phi tan r. - Nm 1934, Hi Lng Xuyn Pht Hc c thnh lp. Hi ny m Pht Hc ng Lng Xuyn Tr Vinh o to Tng Ni (nm 1935, trng Ni di v cha Vnh Bu Thm - Bn Tre). Pht Hc ng Lng Xuyn o to c mt s tng s ni danh sau ny nh ch Ha thng: Thch Thin Ha, Thch Thin Hoa, Hnh Tr, Qung Lin... Hi ny xut bn tp ch Duy Tm Pht Hc lm c quan hong php. Ha thng Hu Quang (cha Long Ha, Tr Vinh) lm chnh Tng l, Ha thng An Lc (cha Vnh Trng - M Tho) lm chnh Hi trng, Ha thng Khnh Anh lm Php s v Ha thng T Phong gi chc i o s. Nm Mu Dn (1938), Ha thng Nh Nhn T Phong vin tch ti cha Thin Lm (Ty Ninh), th by mi bn tui. chng lp thp th ti cha Thin Lm v Gic Hi.

(1)

Hi Lc Ha ny khng phi l Lc Ha Tng c thnh lp vo nm 1952 sau ny.

---o0o---

Thin s HI BNH BO TNG


(1818 - 1862)
(i th 40, tng Lm T) Thin s Bo Tng, hy Hi Bnh, thuc th h 40 ca phi thin Lm T, chi phi Liu Qun (truyn theo bi k: Thit T i o, Tnh Hi Thanh Trng...) tn tc l L Chi(1), qu lng Nguyn Chi thuc Ph Yn, sanh nm Mu Dn (1818). Thin s Bo Tng qui y th gii vi Ha thng Sn Nhn (tc Thin s Tnh Thng Gic Ng), cha Bt-nh trn ni Long Sn (Ph Yn). Sau thi gian tu hc cha Bt-nh, Thin s Bo Tng cng hai S huynh l Thin s Bo Thanh v Bo Chn vn du hong ha v phng Nam. Trong khi hai S huynh Bo Thanh v Bo Chn vo hong ha vng ng Nai (min ng Nam B ngy nay), Thin s Bo Tng n ni Tr Bang (lng Bnh An - Ph Qu - Phan Rang) tu hnh. Sau , s Bo Tng n vng Vnh Ho, lp cha Linh Sn hong dng Pht php vng Phan Rang - Phan R. Nm 1845, Thin s Bo Tng n hong ha ni C Thch, cch x Bnh Thnh, huyn Tuy Phong, tnh Thun Hi v pha ng bc 2km(2). Hng ho H Cng im x Bnh Thnh khng c con, gp Thin s Bo Tng xin cu t, sau v ng im sanh mt trai v mt gi. Mang n , v tin theo Pht php do Thin s Bo Tng ging dy, ng im pht tm xy dng mt ngi cha bng cy, lp l rt khang trang C Thch. Sau mt thi gian ngn cha C Thch, Thin s Bo Tng li tip tc vo phng Nam bng ng bin. Thin s Bo Tng n Bo Trm, gn mi K G (Hm Tn) hong dng Pht php. S Thng n khai sn cha Kim Quang nghe danh ting s Bo Tng nn n thnh s Bo Tng v cha v xin th gii C tc vi Thin s Bo Tng c ban php danh l Hu c. Trong thi gian hong ha vng Tam Phan (Phan Rang - Phan R - Phan Thit), c ln Thin s Bo Tng vn du vo vng ng Nai thm hai S huynh l Bo Thanh v Bo Chn. Trong thi gian hong ha Bo Trm, Thin s Bo Tng tm c ng ngm vo ni Tr C(3) v nhn thy ni ny l ni a linh, c nhiu long mch hi t, Thin s Bo Tng tu hnh trong mt hang gn nh ni Tr C, pha di hang c mch nc trong mt, sau ny c gi l hang T.
1()

Tn tc ca Thin s Bo Tng l L Chi qu lng Nguyn Chi theo li k ca s Minh c, tr tr cha C Thch. 2() C Thch st b bin, thuc x Bnh Thnh, huyn Tuy Phong, tnh Thun Hi, cch thnh ph H Ch Minh gn 300km. 3() Ni Tr C gn Hm Tn (tnh Thun Hi), cch Phan Thit 26km, v cch thnh ph H Ch Minh 173km v pha Bc.

Thin s Bo Tng khi n hang ny th c ni l rng su hoang vng, l ni hang ca cc loi cp si. S xung bn thch di hang ta thin, khi i ch dng rau rng qua ngy. Ngi tu nh th tri my nm di, dn dn cp si tr thnh l bn thn thit vi Ngi. Nh ch qu cm liu cht tu hnh, Ngi c o ni y. Sau , do nhng ngi i rng pht gic c ch Ngi tu, h v xm gn ni bo tin cho nhau hay, ri r nhau ln ni nh l Ngi v cht cy bn tranh ct cho Ngi mt chic am tu. Khi ra khi hang th ru tc Ngi di lt tht, bi my nm khng c phng tin co. Khi vo trong am, mi ti Ngi ta thin, hoc tng kinh u c hai con cp hu bn cnh. Chic am tranh ny v sau tr thnh cha T, hai con cp cht, c cc s trong cha ct ngi miu nh bn cnh cha th, gi l miu ng H. Thi gian sau, Thin s Bo Tng ri am theo ng bin vo pha Nam, t l Hu c li am tu hnh. Sau ny s Hu c dng cha Linh Sn Trng Th pha di thp trc hang T hong ha (cch hang T vi trm thc). Thin s Bo Tng n ni Chu Vin Phc Hi (t , B Ra), huyn Long t, B Ra - Vng Tu lp cha hong ha, t tn cha Chu Vin Sn T, sau Thin s Bo Tng cn trng tu v trng coi nhiu cha khc vng B Ra nh cha Long An, cha Bu An, cha Long Hng... C th T Bo Tng lp cha hay trng hng cha Bu Long x Phc Hi (huyn t tnh B Ra nay thuc huyn Long t, tnh B Ra - Vng Tu), v cha ny t xa n nay vn lm l gi T vo ngy 25 thng 5, tc nhm ng ngy T Bo Tng vin tch v cha Bu Long nm st b bin (ngay v tr trng ph thng c s Phc Hi ngy nay), t i vo t lin khong 2km mi n ni K Vn v ni Chu Vin. T Bo Tng lp cha Chu Vin Sn T trn ni Chu Vin v cha Ngc Tuyn trn ni K Vn. Nm Nhm Ng (1858), Thin s Bo Tng cha ni Chu Vin in li sch Kim Cang Ch Gii (ch Nho), c s chng minh ca S huynh l Ha thng Bo Thanh cha ni Cha Chan. Sch ny do Tn gi Qui Php ch gii v Tn gi Qui Pht tp ch. Sau , Thin s Bo Tng c th v tr tr cha Thch Sn, Ph Yn. Nm Tn Du (1861), Thin s Bo Tng li lo vit ch khc ln bng g in sch Kim Cang Din Ngha. K sau , Thin s Bo Tng li vo hong ha cha Ngc Tuyn trn ni K Vn (x Phc Hi, huyn Long t, tnh B Ra - Vng Tu). Thin s Hi Bnh Bo Tng vin tch ti cha Ngc Tuyn, trn bia c ghi: T Lm T chnh tng, t thp th, hy Hi Bnh, thng Bo h Tng Ha thng Gic linh. (Gic linh Ha thng Hi Bnh Bo Tng i th 40, phi Lm T chnh tng.) Hng bn phi ghi: Mu Dn... sanh (sanh nm Mu Dn). Hng bn tri ghi: T Nhm Tut nin, ng ngot, nh thp ng nht, Dn nhi trung (mt gi Dn, ngy 25 thng 5 nm Nhm Tut 1862). Bo thp ca Thin s Bo Tng cha Ngc Tuyn b h cht t, bia thp bng xanh b b nhng cn y nh trn.

Cha Long Quang (B Ra, Vng Tu) vn th cng T Bo Tng v cng gi hng nm.

---o0o---

Thin s NG CHN
(Ha thng LONG CC)
Thin s Ng Chn thuc phi thin Lm T, cha r nm sanh, ch bit S n lp cha Hang trn ni Cha Chan (hay ni Gia Ray), khe Gia Lo tu hnh, S gi hang ni ny l Long Cc (hang Rng) v vy Thin s Ng Chn cn c tn gi l Ha thng Long Cc. Trong sch i Nam Nht Thng Ch c k v Thin s Ng Chn nh sau: Ni Cha Chan pha Bc huyn Phc Khnh (Long Khnh ngy nay) 56 dm, ni cao sng sng gia khu rng rm hoang vu. Gn chn ni c khe Gia Lo, gip gii huyn Long Khnh v huyn Phc Bnh. Ni c nhiu g qu, c c cy trm hng, v nhiu loi dy my tu. lng chng ni c thch ng v ging , Thin s Ng Chn n tu. Sau khi Thin s Ng Chn vn du (hong ha ni khc), th dn nh tng S l ngi c o nn ly t lp ca ng li. Sau , Thin s Ng Chn n ni Trn Bin (hay ni M Xoi, nay gi l ni Dinh, gn B Ra) lp cha c Vn tu tr. Thin s Ng Chn tch cc (khng n cm), ch n rau qu, tu hnh kh hnh tinh nghim, t c o qu nn gio ha c c th d (hm beo, trn rn...), dng Mt tng tr bnh cho b tnh. Trong sch Gia nh Thnh Thng Ch, An ton hu Trnh Hoi c c k v Thin s Ng Chn nh sau: Ni Trn Bin tc danh ni M Xoi (hay ni Mi Xuy) cch pha ng trn Bin Ha 154 dm. Hnh ni cao ngt, xanh um, c nhng hang nai, i thng, my ph, sui reo, cnh tr u tch, chu v Gia nh, hnh dung dy ni thanh t, tri rng thnh thang. Lng chng ni li c ng thm u khut khc cht hp, i vo khng cng tn. C thy tng tch cc tn l Ng Chn, ct cha c Vn ni ca ng tu tr; hng ngy ch n rau qu nim Pht, luyn tp c c hm beo; li hay v ba cha bnh, thu c l t th em phn pht cho nhng ngi ngho i khn kh, cng l mt v Cao tng c o vy(1).

(1)

Gia nh Thnh Thng Ch, bn dch ca Tu Trai Nguyn Vn To, quyn thng, trang 17.

---o0o---

Ha thng HONG LONG


(? - 1737)
(hong ha trn H Tin) Ha thng Hong Long qu Bnh nh vn du vo H Tin, n pha Bc ni Vn Sn nm dm lp cha tu hnh (sau gi l ni Bch Thp). Cnh cha thanh tnh, u tch, th ni quanh co, c cy cnh p. Ha thng Hong Long vo hong ha H Tin vo thi Tng binh Cu ngc hu Mc Cu (?-1735). Cu ngc hu Mc Cu l mt Pht t thun thnh, c lin h vi cha Thp Thp Di- Bnh nh, c l do m Ha thng Hong Long vo H Tin hong dng Pht php. Nm t Mo (1735), Cu ngc hu Mc Cu cht, con l Mc Thin T c cha Nguyn Phc Tr ban cho chc Khm sai c, tc Tng c hu, thay th cha cai tr trn H Tin. Nm Bnh Thn (1736), Tng c hu Mc Thin T lp Chiu Anh Cc mi cc vn nhn ti hoa hi hp, xng ha th. Ha thng Hong Long cng c mi vo Chiu Anh Cc. Nm inh T (1737), Ha thng Hong Long vin tch cha trn ni, mn lp thp by tng tng hi ct, thp mu trng, nn t dn a phng gi ni l ni Bch Thp. Theo li tng truyn: Vo l Pht n hay tit Tam Nguyn (rm thng ging, thng 7, thng 10), c con hc en n chu v con vn xanh em tri cy n cng. Trong sch Gia nh Thnh Thng Ch phn chp v ni sng trn H Tin, khi vit v ni Bch Thp, An ton hu Trnh Hoi c vit nh sau: pha Bc Vn Sn nm dm (ni Bch Thp) c th ni quanh co, cy xanh ti tt, c thy tng Qui Nhn (Bnh nh) l i ha thng Hong Long n lp cha y. i vua Tc Tng Hiu Minh hong nm th 13, l nm inh T (1737), Ha thng mt, ca ng xy thp by tng trn tng ct x-li. Mi khi n thi tit Tam Nguyn(1) v Pht n(2) th c con hc en n chu con vn xanh dng cng qu, lu luyn bi hi nh c mun tham thin thnh php; ng gi l ni tnh tiu dao vy3!

1()

Tam Nguyn: Thng Nguyn (rm thng ging), Trung Nguyn (rm thng 7), H Nguyn (rm thng 10). 2() Pht n: Mng 8 thng 4 m lch. 3() Gia nh Thnh Thng Ch, Bd. ca Tu Trai Nguyn Vn To, quyn thng, trang 104-105.

---o0o---

Thin s HNG N v TR NNG h mnh h


Hin cha bit Thin s Hng n thuc phi thin no, tr tr cha no, v hnh trng ra sao. Hip bin i hc s Trnh Hoi c c k li vic Thin s Hng n v Tr Nng h mnh h ch Tn King trong sch Gia nh Thnh Thng Ch nh sau: Ch Tn King (Tn Cnh) pha Nam trn Phin An hn su dm, ch ph tr mt, thng nm n dp Tt Nguyn n, c cuc chi nh u tin v Vn xa(1). Ngy 25 thng ging nm Canh Dn (1770), vo thi cha Du Tng (Nguyn Phc Thun), sau khi mi ngi u an ngh, c mt con mnh h vo nh ngi dn pha Nam ch Tn King ku go d tn, dn chng kinh hi, khng ai dm xc phm n. Dn bo vi n dinh Phin Trn pht binh vy bt mnh h. Sau , qun lnh v dn chng phi trit h nhiu nh ca lm nhiu lp ro bao vy, nhng cp rt d, khng ai dm n. Qua n ngy th ba, qun dn vn cha c cch no tr c cp; tnh c Thin s Hng n v l Tr Nng n xin vo dit cp gim cho dn chng. Thin s qua cc lp ro, vo nh vi cp mt chp lu, cp b nh au, chy np trong lm tre. S Hng n rt theo, cp b dn vo ng cng nn quay li quyt u vi S. Thin s Hng n lui bc, chng may chn bc lt vo mng nh, t xung, con cp nhy n v x, t Tr Nng nhy n tip cu, nh trng u cp, cp cht ngay. Thin s Hng n b thng nng v cng cht lin trong lc y. Dn chng vng ch Tn King knh phc ngha kh ca Thin s Hng n, nn em chn ti ni trn chin v xy thp th(2).

1()

Vn xa: bnh xe ln nh qut nc (xa nc) nng thn, trn c tm ci gh v tm c gi ngi trn , y cho bnh xe ln quay vng trn, cc c gi mc qun o nhiu mu sc p, bay php phi gia khng trung, xem rt p. 2() Gia nh Thnh Thng Ch ca Trnh Hoi c, quyn h, Bd. ca Tu Trai Nguyn Vn To. Nh Vn ha xut bn, Si Gn - 1972.

---o0o---

Thin s KHNH LONG


Thin s Khnh Long cha r qu qun, tng phi v hnh trng; ch bit S lp cha Khnh Long g Qut huyn Phc Chnh, trn Bin Ha. Cnh cha Khnh Long c du khch t bi th ca ngi nh sau: Tiu s cy ni bng t dng Khe sui i qua ving o trng Khng khi un tr hc trong Mn thay thin v tht thanh lng. (Tiu s lnh th qui t dng B nhp kh nham phng o trng Ch dnh v yn so hc tnh Kh lin thin v chnh kh lng.) Sau , Thin s Khnh Long n ni Chu Thi, ni g cao, thuc thn Long Tuy, huyn Long Thnh, trn Bin Ha lp cha Hi Sn. Trong sch Gia nh Thnh Thng Ch, An ton hu vit v cha Hi Sn ca Thin s Khnh Long nh sau: Ni Chu Thi cch pha Nam trn Bin Ha mi mt dm ri, cc tng ni cao xanh, cy ci lu i rm tt, lm tm bnh phong triu v trn thnh, hnh ni nhp nh cao thp khut khc, chy qua hng ng, gip h lu sng ng Nai (sng Phc Giang) ri n G Cng th dt. ui dy ni Chu Thi, v pha Bc, nt ra mt chi chy n a phn thn Long Tuy, ri ni ln g cao bng phng rng ri; trn ni c hang h v sui nc, dn chng dc theo ; trn ni c cha Hi Sn, l ch Thin s Khnh Long sng to tu hnh. Cha Hi Sn trn ni nhn xung sng ng Nai, khch hnh hng leo ln ni du ngon, c cm tng tiu dao thot ngoi ci tc ly.
(Theo sch Gia nh Thnh Thng Ch Q. thng tr. 14)

---o0o---

Ni c h L
vi NI TH VI
Ni c tn L Th N, khng bit qu qun u, ch bit lc cha xut gia c thuc gia nh nh giu, tr p, hiu tho, lo phng dng cha m, khng chu ly chng. Sau khi cha m mt mi chu xut gi, nhng khng bao lu th chng cht. B khng chu ti gi, nhng b nh quyn th p bc, v vy b xung tc xut gia tu hnh. Ni c lp am trn ni gn B Ra, gi gii lut tinh nghim, ch tm tu hnh, t thnh chnh qu. V vy, ngi i sau gi ni l ni Th Vi hay ni N Tng. Sch i Nam Nht Thng Ch vit: Ni N Tng ng nam huyn Long Thnh mi hai dm, tc gi l ni Th Vi, t xen ln, cy ci ln cao, t tnh Gia nh trng n nh hn ngc Thng trng by, tng trng tt p. Nhn dn y nh nhiu mn li (cy g, du thng, chim mung, than ci). Xa c Ni c l L Th N dng am ti ni y, nn gi l Ni N Tng(1). Sch Gia nh Thnh Thng Ch ca Trnh Hoi c c vit: Ni N Tng, tc gi l ni B Vi, a phn Long Thnh, xa c ngi con gi h L, gia t giu c, nhng b l thi, sau khi cha m mt ri mi c chng, khng c bao lu chng cht, b th khng ti gi, li b k cng ho cy mai mi thng n quy nhiu. B bn co u lp am nh ni, t lm thy C cng bn ng tc gi lng tu tr, sau thnh chnh qu. Ngi ta nhn t tn ni(2).

1() 2()

i Nam Nht Thng Ch Bd. N.V.To tp Thng, tr.14. i Nam Nht Thng Ch Bd. N.V.To tp Thng, tr.16, 17.

---o0o---

Ni c h TNG
H TIN
Ni c Tng Th Lng l con mt nh giu H Tin, thy m, sing nng, gii v n cng, giu n hnh. Khi c n tui mi su, nhiu nh quyn th cy ngi mai mi n cu hn, nhng tt c u b t chi. Cha m trch c, c c tha: Nhn duyn ca con phi nh c Pht ch gio. Tng truyn bng mt hm, c mt v S l vo nh c thuyt ging Pht php, ngi nh cho g S cng khng ly m S ch nng nc i xin chic o lt ang phi ngoi sn, o y li l ca c. Cha m c thy vic bt nh nh th nn la mng, xua ui ln ting. C chy ra khuyn can cha m, v S ch mm mt n ci ri i thng. Sau khi nh s i khi, lc no c cng thy hnh nh c c Pht hin bn mnh, nn xin cha m cho th pht i tu. Cha m khuyn nh ht li m c vn khng khng mt mc, nn v sau cng phi nh chiu theo ca c, cho lp am Quan m bn tri ni i Kim trn o i Kim cho c tng nim tu hnh. C thu mt bc hnh B-tt Quan Th m rt ln, c mi mi kim li nim Pht mt cu, sut ba thng mi xong. Bc tranh treo ln trng rt sng ng nh v Pht sng, th trong am(1). Am Quan m ca Ni c Tng Th Lng ni i Kim nm trn o i Kim. o i Kim nm pha Nam trn, chu vi 139 trng 5 thc. o ny ngn n sng cn, lm ht ngc bin ca trn. Ni b c bc ci cu vn thng ra vo, pha sau c vin Quan m, pha t c iu nh, ngi du ngon thng khi trng thanh gi mt n y th cu ngm vnh thong dong. y l cnh Kim d lan o (o Kim ngn sng) trong mi cnh p ca trn H Tin.

(1)

i Nam Tin Lit Truyn Tin Bin, quyn 6.

---o0o---

PHN PH NHNG DNG K CC PHI


Tng Lm T n i php th 21 l Thin s Vn Phong Thi y cha Thin ng Trung Hoa, xut ra bi k: T o gii nh tng Phng qung chng vin thng Hnh siu minh tht t Liu t ng chn khng. Nh nht quang thng chiu Ph chu li ch ng Tn hng sanh phc tu Tng k chn t phong. Bi ny c ch chp bn cu, c ch chp c tm cu. C nhiu ngi ni nguyn bi k ch c bn cu u, cn bn cu sau l ngi sau ni thm. * * * n i php th 31 l Thin s o Mn cha Thin Khai Trung Hoa, li chia ra dng k khc: o bn nguyn thnh Pht T tin Minh nh hng nht l trung thin Linh nguyn qung nhun t phong ph Chiu th chn ng vn c huyn. * * * n ngi Minh Hi Php Bo ngi tnh Phc Kin Trung Hoa, sang Vit Nam tnh Qung Nam khai sn cha Chc Thnh, li bit xut mt bi k: Minh tht php ton chng n chn nh th ng Chc thnh th thin cu K quc t a trng c chnh lut vi tuyn T o hnh gii thng Gic hoa b- th Sung mn nhn thin trung. * * * n i php th 41, ngi Tr Thng Bch Dung li bit xut mt bi k: Tr tu thanh tnh o c vin minh

Chn nh tnh hi Tch chiu ph thng Tm nguyn qung tc Bn gic xng long Nng nhn thnh qu Thng din khoan hong Duy truyn php n Chnh ng hi dung Khng tr gii hnh Vnh k t tng. * * * Ngi Minh Hnh Ti Ti Nhn Thp min Bc cng bit xut mt dng k: Minh chu nh tnh hi Kim tng ph chiu thng Ch o thnh chnh qu Gic ng chng chn khng. * * * Tng To ng truyn n ngi Nht C Tri Gio, chnh Ngi c xut bi k: Tnh tr vin thng tng t tnh Khoan gic o sanh th chnh tm Mt hnh nhn c xng lng tu ng ph chiu hong php vnh trng.
(Trch Vit Nam Pht Gio S Lc - TT. Mt Th)

SCH THAM KHO


SCH CH HN: - i Nam Thin Uyn Truyn ng Lc - Thin Uyn Tp Anh - K ng Lc - Kin Vn Tiu Lc - L Qu n - Tam T Thc Lc - Tam T Hnh Trng - Lit T Truyn - Tc Cao Tng Truyn - Nam ng Mng Lc - Kha H Lc - Cng T Khoa cha Hng Phc - Cng T Khoa cha Qung Nghim - Cng T Khoa cha Php Vn (cha Du) - Cng T Khoa cha Php V (cha u) - Tam T Hnh Trng cha Hng Phc SCH CH VIT: - Vit Nam Pht Gio S Lc - Thng ta Mt Th - Vn Hc i L - Ng Tt T - Vn Hc i Trn - Ng Tt T - Th Tch Pht Hc Vit Nam - L Xun Khoa - Vit Nam S Lc - Trn Trng Kim - Hi Ngoi K S - y ban phin dch s liu Vit Nam, Vin i hc Hu - Lch S Vn Hc nh L - Phm Vn Diu - Tu Trung Thng S Ng Lc - Trc Thin - Thin Hc Vit Nam - Nguyn ng Thc - Vn Hc Vit Nam thi L - L Vn Siu - Th Vn L Trn I. II. III. - Nh xut bn Khoa Hc X Hi - Vit Nam Pht Gio S Lun - Nguyn Lang

- Tuyn Tp Vn Bia H Ni, quyn I - y ban Khoa Hc X Hi Vit Nam - Lch S Pht Gio i Nguyn . Lch S Pht Gio ng Trong . Du chn hong ha ca cc Thin s min Nam - Nguyn Hin c. (Trch bn tho)

---o0o---

Ht