You are on page 1of 82

Php uyn 3

HC PHT NH MT L SNG
Th t, bi, nh xin gi v:
Email : bbtphapuyen@yahoo.com
nguyenvannho2001@yahoo.com
Tng B tt Di Lc ang ng ti Cung tri u sut
Mi cng tc
n c
Php uyn 4

TAM XUAN
Nh xut bn Nng
N
h


x
u

t

b

n
g
In 1000 cun kh 14.5 x 20.5cm.
Ti Cng ty TNHH In n Qung co & Thng mi Thnh Tn,
theo TNKH s 454/Q-aN cp ngy 20 thng 12 nm 2011.
In xong v np lu chiu thng 12 nm 2011.
Ch trng:
TT. THCH T NGHIM
T chc bn tho:
THCH THANH HA
Cng thc hin:
THCH THANH TM
NGUYN VN NHO
NHT UYN
NGUYN NH TIN
L TH BA
NGUYN VN ON
DIU V
NGC H
Thi gian qua, Php Uyn nhn c bi ng
gp t nhiu tc gi trong c nc, chng ti xin
chn thnh tri n. Tuy nhin, v l do khch quan,
mt s bi khng ng trong s ny. Knh mong
qu v hoan h v tip tc ng h.
NH XUT BN NNG
L 103 - ng 30/4 - Ho Cng Bc - Nng
Chu trch nhim xut bn:
Gim c : Trng Cng Bo
Tng bin tp : Hong Vn Cung
Bin tp : V Th Ti
Trnh by v sa bn in : Nguyn Vn Nho

PHP UYN 3
TAM XUAN
NHA XUAT BAN A NANG
HC PHT NH MT L SNG
Php uyn 3
HC PHT NH MT L SNG
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 1 2 PHP UYN S 3
_ __ _- ,_ - ,_ - ,_ - ,_- - - -

Php Uyn 03 hn hnh c ra
mt bn c nhn k nim 2600 nm
ngy c Pht thnh o v cho n
ma xun Nhm Thn, 2012. K t ngy
lch s ny, mt a hoa Tu gic
bng ta khp mi phng, v cho n
ngy nay, c ca tng l V thng
thm thm vi diu Php.
Vi s ng gp ca hn 40 bi vit v th, Php Uyn 03 bao
gm cc ti lin quan n tm thc con ngi, t mt du n
ca thi th u cho n nhng nhn nhn y tnh nhn vn m
nhng tc phm vn chng hay gio dc em li. Tt c, cng vi
ch ma xun, c Pht thnh o, hay nhng li dy ca
Ngi, ha quyn thnh mt tm lng thit tha v ci p, v
lng nhn i m nhng cng tc vin mang li.
Chng ti c gng Php Uyn ngy cng phong ph hn,
hu tr thnh mt bng hoa nh b trong khu vn tri thc, tuy
nhin, nhng thiu st c th l iu khng trnh khi, nhng
mong qu v c gi sn lng lng th.
Trc thm nm mi, Php Uyn xin knh chc qu v cng tc
vin v cc c gi khp ni mt nm mi v lng an lc, ct
tng nh , s nguyn vin thnh.

PL. 2555. Thng 12, nm 2011

PHP UYN

NI DUNG




Bi Ging Th Xun 5
Thanh Ha c Pht Thnh o 11
Ph Thng Vn xa (th) 16
Thch T Nghim Khi qut v Pht gio
thnh ph Nng 17
Nguyn Hip Vai tr o c ca tn gio
theo quan im ca B. Ambedkar 23
Minh c Triu Tm nh
Nc chuyn (th) 29
H Ngc Ha Quan nim Con ngi trong
th thin ca Trn Nhn Tng 30
Triu Nguyn Va ng (th) 38
Ng L Anh Ng Lo Ngoan ng
Thin ngoi phi tin 39
Nguyn Huyn Thch
Nghe vng (th) 42
Ng Su Bn n xun ca nng Kiu 43
t Nhn Khai bt xun Gip Thn (th) 48
Nht Uyn Ngun Xun (th) 49
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 3 4 PHP UYN S 3
Nguyn Vn Nho nh trng v ma xun
trong bi th Tanka Nht Bn 50
Nguyn Vn Nho V li Hi An (th) 57
Trn Trung o L th gii ca t t
Jarvis Jay Masters 58
Nguyn Ngc Hng Hoa mai n sm (th)
Ro tnh (th) 68
Phan Trang Hy Nht Chi Mai
cht Ngi mun thu 69
Nguyn Min Thng
Gt sen Nguyn n (th) 71
Nguyn ng Nht Cn na mu trng (th) 72
Du t Tm linh hi huyt thoi 73
Tm Nhin Tu S - bi trng mt hn th 76
Nguyn Th Mn Gi (th) 80
ng Cng Hanh Chm di cn ma 81
Xun Sn Chiu xun (th) 88
Nguyn Nh Tin Dharamsala X s ca bnh yn 89
Nguyn Trung Dung Cm tc khi v ni (th) 93
Thi Trng Lai tm thy giy khai sinh
ca bi v Qung Nam hay ci 94
V Bin Khi hnh (th) ; Nguyn s (th) 99
Php Hin v Hiu Hnh
Tn ngng i ng 100
Thch Thanh Tm Con ng vt thot
nghip qu v nhn duyn 104
Nguyn Thin Chng
Ht huyn (th) ; Sinh ra l ng
ph vn (th) ; Khng (th) 111
Hunh Ngc Chin H Trc Nh s vng mng 112
Phm Th Ho Nhng bui tra thm (th) 118
K.H. Ngi nh xanh (th) 119
Thch Thng o Con ng ca mt mu o 120

Thch Nhun Chu Gio dc Pht gio trong nn gio dc
n c i (tip theo k trc) 126
Dng ng Li i thoi sng Hn 134
Nguyn Th Diu Lan
Ging nc tui th 135
Trng Vn Dng Mc nhin (th) 138
Nguyn Vn on ng C rem cy 139
Vin Minh i vn thin (th)
(Chuyn th : Minh c Triu Tm nh ;
Thn Th Ngc Qu ; Nguyn) 144
Phm Th Cu Gii thiu tp th
Bo my b bn ca Bi Ging 145
Nguyn Vn Gia Nim vui nho nh (th)
C di (th) Nh nhin (th) 147
Phm Ngc L Cm ng (th) 148
Thch Phc An Theo Quch Tn tm v ni c
xem mai n 149
Nguyn Quang Mm xun (th) 160

s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 5 6 PHP UYN S 3
Th Xuan






80I 0IaN0
Li Php Uyn

nhiu nm, chng ti lu gi bc Th Xun
ng trn tp ch Bch Khoa s 120 nm 1962
1
,
nh mt bi vn xui giu nhc iu v y tnh t
tng m chng ti yu thch. T n nay,
chng ti khng thy ai nhc n bi ny hoc ti
ng ti n, k c nhng ngun t liu trn Internet.
Chng ti vui mng khi c s chp thun ca
anh Nguyn Thanh Hoi
2
chng ti c th ng
li bi ny cho Php Uyn ma xun (bn thn anh
Thanh Hoi cng cha tng c bi ny, anh c
tng l bi th Th Xun). Tm vc ln lao
nh Bi tin sinh (nh th, nh vn, nh t tng)
l iu khng cn bn ci na, c chng, l s khc

1
Tp ch Bch Khoa, xut bn ti Si Gn t nm 1957 n 1975, tng cng c 426
s. Bch Khoa s 120 l s u tin ca nm 1962 (nm ny bt u t s 120 v kt
thc s 143).
2
(P.11, Bnh Thnh, TP. HCM) ngi c ton b thm quyn v di co ca Bi Ging
v ln lt cho ti bn hoc xut bn vn, th, dch phm ca Bi Ging.

nhau v chiu kch khi ng trn cc lp trng v
trnh khc nhau trong tin trnh chim ngng
ca ngi hu hc. Vi suy ngh ca chng ti,
ngoi cc n phm, c cuc i ca Bi tin sinh l
mt cuc i c nh Nietzch tng ni trong
Ecc Homo, sng trit l l sng c v chnh iu
ny lm ng thm ln lao hn, bi v, xt cho
cng, ng sng trn vn v c tnh trn vn
tng hp vi nhng g ng suy t v vit.
Php Uyn xin hn hnh gi n cng bn c
nhng dng vn xui dt do nhc tnh, chan cha
nhn vn di y ca Bi tin sinh, mt ngi
sng trn vn trong tng hi th, trn tng dng
dp tn xiu, y nh li nguyn c: gi no cng l
gi ca th, ca nhc; ma no cng l ma vnh
vin ca Xun, sng no cng l sng phi trng
mng, b no cng l b vng kim hi, trang i
no cng l trang hng ph Hi ra hoa, tr bng
ma phng c h phai




Khuya nay ma ng u cnh
ng trng lc nht vng thanh li gn


Cm n em vit th cho ti, k chuyn sng nc tnh nh
v chp li cho ti cu th ca thi s y. Em hi ti: Xun l g?
Hn Xun l g? Nh th no l: ma ng u cnh? Anh Si
Gn, anh tm u ra mt ng trng lc nht? Anh kim u mt
li gn vng thanh?
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 7 8 PHP UYN S 3
Vy by gi ti xin hi: Ti sao em nu nhiu cu hi th? M
cu no nghe cng thn mn cm thng? C hn xun th ngy
trn lan trong . Ti sao? Tui mi su m nu cu hi v xun,
th ai dm gii thch. Em hiu gim? Em tha th nh? Nu th
ny ti vit rt vu v
Lm th no gii p cho em ngay t u? cu hi ca em lm
ti chong vng. Mt ma xun mnh mng v trn ngp ci phng
vn b bng, lm ri bi nhng trang bn tho; hai con mt ca ti
by gi rt lim dim
Hng vng t ba kia em c thy
Nc xui dng l c nhn theo
Tui mi su by gi ln gp gy
Mng min man l my ph lng o
Pht giy, mi u t chm tan u mt. Gi chong vng qua,
ti bc vo b ci huyn nhim ca trng xun, ca hng vng
vnh vin. Nhng lm li hm kia, nhng l lng ba n, thi khng
cn ray rt. Trn tro tn, cy l hi sinh. Linh hn hoi vng ca
tui mi su i v lm long lanh s vt.
Ti ngh rng hn xun l t liu. Ti th a bn tay chm vo
mt vt, v thy rng vt ngn ln ng m hng ca t
liu hn xun. Khng c g c th ma chit hi vng ca lng ngi
khi ma xun v ng u cnh, khua u l, nhp u bi, hay
dy dng u bn cui trng. Gia tm ti m cung, lng nhn
gian vn nhn ra non nc s nguyn bn kia mt mu sng lng
ng.
Bun ph th cng xa bay nh gi
C xe nhiu cng nhy bng nh hu
B ci dng xun xanh em cn
Bn o nguyn anh khoc o khinh cu
Th l bng dng anh thnh thi s lm th t sng n chiu.
Nguyn rng: gi no cng l gi ca th, ca nhc; ma no cng
l ma vnh vin ca xun, sng no cng l sng phi trng
mng, b no cng l b vng kim bi, trang i no cng l trang
hng ph Hi ra hoa, tr bng ma phng c h phai
i khng bin gii na. Nm c khu ru ru khng i
kt liu i ta.
Xa nay nhng ng ti hoa
Thc l th phch cn l tinh anh
Thy Kiu bt gp hn xun bt tn. Trong chiu to m
nng linh cm mt nhp cu giao ni hai ci b u hin m dng.
Nng vt ra ngoi vng vy hm ca thi gian tr chuyn vi
ngi xa t bao nm la trn gii. Nhng gii hn nghit khc
ca ph du trm nm trong ci khng thao tng ni tm tinh
thnh thanh thot ca nhng khch vo trong phong nh ra ngoi
ho hoa. Bi v khi ra ngoi cng nh khi vo trong h vn to lp
c mt th gii k b trong tit iu ca th ngn theo mi nhp
bn chn vi vu bc ti. Chinh phc thi gian mai hu bng ci tm
hn bt ngt vng vn ngn k nim trong k c t truyn nguyn
vn vi nhng hng mu ngan ngt ca non nc ngn xa cn
long lanh bn dng t liu:
Di dng nc chy trong veo.
Bn dng t liu bng chiu tht tha.
l hnh nh thin thu ca tnh yu, ca xun mng. Nim
giao cm xa b ht ci b g ng ngn ngang. i la u xanh
nhn nhau bui mi vt qua hai ci b - bn ng ring ta
ring ngi cng nhau bc vo trong dp du ma hi, hi
Hoa ng, hi L, hi p Thanh bn Bt Tuyt Nguyn Kh
ca Hu Th - Trn Nguyn Thin C - Lc
Ma xun l g, tha em? Tnh yu trong c lc l g? Nht
tha trng di u cnh c sc bo tn nhp min man chim
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 9 10 PHP UYN S 3
nim? Bng hoa dung tui mi su mt ln di trng nguyn
tiu lng ly, c hng mu gi gn k nim vi ngy sau?
Trng phng d ha c khi
Thn ny thi c cn g m mong
Gin m ni th. Tht ra, vn cn nhiu lm ch
Cn nhiu n i chan chan.
Tng cay ng li nng nn hn xa
By gi gng v li lnh.
Khun thing la lc nh c ni
Hoa tn m li thm ti.
Trng tn m li hn mi rm xa
Ci ch huyn diu ca Nguyn Du l . Gia nhng cung bc
thng thit on trng, bao ln ta nghe len ln v nhng xoang
iu ti vui. l hn xun hi sinh trn du b ph ngp mng
i.
Ni nh mt trit gia hin i:
- Ch ring ci hi ht bn ngoi cuc sng, ci nng cn b
mt cuc i l chia la, ly tn; ch ring ci thc-ti-ngi lao-xao-
l-lo t thy, l c tui c tn, biu chng ci hn n vo sau ra
trc. Tht ra, s vt khng c phn ly chia ct. V ngh thut ca
con ngi ngn thu vn xoay quanh mt ti duy nht v tnh
yu mun thu vn gi gm v ring mt li c hn vi Hu Th
S Nguyn. V ht thy mi ci cht-mi-mi vn l tng s siu
vit ca duy nht mt Hn Xun hi sinh trong tn ph.
Em mi su tui, vi trc gic trong sut hn nhin xin hy
a tay cho ngi thi s. Chng ta s ng thanh tha li vi i
rng: mi lm nm by nhiu ln hoen , mnh qun hng vn
gi vn mt tm gng C mt ci ngun nc Hong h chi
thy thin thng lai c chy v bt tuyt cho dt do xanh mi
nhng tm hn tnh mng th ngy.
Hai tnh vn v ha hai
Chng trong chn gi cng ngoi cm th
Khi chn ru khi cuc c.
Khi xem hoa n khi ch trng ln.
Ma xun bt tuyt tr v. Bao nhiu mi tng xng c
ha gii. Thi khng cn c y bng t. Thi khng cn ci iu bc
mnh.
Nhng t sen ng o t
Ngn thu v hn by gi l y
Chy u cng khng thot nh. Ma xun n i ta khp
cc no ng, em c thy khng. Mi lm nm, na i nm
tri em Thy vn tr v trng ng vi nguyn xun. Pnlope vn
cn ch Ulysse tr v sau chin cuc mi my nm. B b
Phacie vn c k ch ai tri git. Anh xin gh v nhn gng mt
Nausicaa. Nhn s mt ln, nhng anh nh mi. Trn ti bi tro tn
gch vn, t Iliade n Odysse, Homre vn dng ln hnh bng
Xun Th Di Ngc Ng. Anh s ln mi tc mnh sng l , anh
sc nh rng mnh cng c mang nhng bi hng, bi , t
en: Xun chy gic, Xun tn c, Xun n ci trong rng nghe ve
ni khc, Xun ph th ln n lc loi; Xun Hu Giang, Xun Lc
Tnh by gi i din vi ma Xun Mi su ca em:
Khuya nay ma ng u cnh
ng trng lc nht vng thanh li gn
Phi ri. Li v Vnh Vin c xa chi my u. ng trng lc
nht, ng ni nht quang lan, cn ch ta mi . Ma ng u
cnh lay lt, hng ma t l, em em linh hn gi gm, ti
cng xin la li tha vi c bc: hy vui lng liu liu thu np gip
cho nhau.


s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 11 12 PHP UYN S 3
C PHT THNH O
THANH HA
3


Mi khi hoi nim v c Pht,
chng ta lin ngh n s chng
thnh qu v Chnh gic ca Ngi
trong m chng ng. Trong m
lch s y, ba s kin quan trng
din ra tng ng vi ba thi khc
ca m, nh du mt bc ngot
thnh tu ca con ngi, ng thi
khai pht mt con ng pht trin
tm linh v tm cu gii thot cho
nhn loi.
Sau khi nhn thy kh hnh p xc khng mang li s gic ng
gii thot, c Pht t b php tu v n thin ta di ci b
bn dng Ni lin thin. Sut 49 ngy m rng rc, vo m th
49, trong khonh khc u m, vi tm nh tnh, thun tnh,
khng cu nhim, khng phin no, nhu nhuyn, d s dng, vng
chc nh sng khi ln trong Ngi, hiu bit v tr tu khi
ln. Ngi thy c cc i sng qu kh ca mnh v ca cc loi
chng sanh, u tin l mt i, hai i, ba i ri ln n nhiu
i. Ngi chng c Tc mng minh. Tip tc qun chiu, trong
khong thi gian gia m, Ngi thy c cc loi chng sanh,
ty theo nghip lc ca h, cht v ti sanh nh th no; h
xut hin v bin mt t hnh tng ny n hnh tng khc, t
ci ny n ci khc nh th no. Ngi chng c Thin nhn

3
Thch Thanh Ho cha Ph , Nng, hin l nghin cu sinh ti n .
minh. Tip sau , trong khong thi gian cui m, Ngi thy
c s sinh v dit ca cc php, gm c tm php (cc trng thi
tm l) v sc php (cc hnh tng bn ngoi). Ngi thy c cc
php sinh khi ph thuc vo nhn duyn nh th no. iu
gip Ngi hiu r c s sinh v dit ca kh au v ht thy mi
hnh tng khng ng , dn ng cho s tr dit tt c cc
tham i. Ngi chng c Lu tn minh. Vi s dp tt hon ton
cc tham i, tm ca Ngi c gii thot rt ro. Ngi thnh tu
qu v Chnh gic. S gic ng hin din trong Ngi cng vi tt c
cc thn lc vi diu. C k tn rng: nht minh tinh, o thnh,
ging php lm: va nhn thy sao mai, chnh l lc Ngi chng
thnh o qu, ban b trn ma php.
Ho quang tr tu ta sng di gc b lch s ti B
o trng thuc ht Bihar Bc n cch y hn 2500 nm c
ngha rt to ln i vi nhn loi. N din minh con ng m nh
loi ngi c th i t mt th gii m mui, on hn v lo s
sang mt th gii mi y nh sng, yu thng v hnh phc.
iu vi diu g din ra trong m c ni l lch s y? Vi
s thnh tu ba phm tr tr tu -tam minh - c Pht Thch Ca
thy c nhng s tht siu phm m trc cha ai thy
c. l T Thnh , sau ny tr thnh gio l trng tm nh
mt si ch xuyn sut tt c kinh in ca Pht gio. l:
S tht vi diu v kh - Kh thnh ;
S tht vi diu v nguyn nhn ca kh - Kh tp thnh ;
S tht vi diu v dit kh - Kh dit thnh ;
S tht vi diu v con ng dit kh - Kh dit o thnh .
Thnh th nht l chn l v ci c gi l Dukkha, n
thng c dch l kh. T Dukkha tuy l mt dng ng ph
thng nhng c c Pht s dng th hin ci nhn ca
Ngi v cuc sng v th gii sau khi gic ng, v cng do m
n c mt ngha trit l thm su hn. Sanh, gi, bnh, v cht l
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 13 14 PHP UYN S 3
chn l ph qut. Ht thy cc loi chng sanh u phi nhn chu
ni au thng s hi ny. Xa la ngi yu thng v nhng ci
a thch, gp g nhng ngi on ght v nhng vic khng nh ,
khng t c nhng g mnh mong c (i bit ly kh, on tng
hi kh v cu bt c kh) tt c nhng th ny u l ngun
gc ca kh au v s bt mn. c Pht c c Dukkha li trong
ci c gi l Ng m x thnh kh (nm un ly lng).
trn ni rng Dukkha cn c mt ngha trit l thm su
hn bi v n bao hm ton b s hin hu.
i sng ca chng ta hay ton th qu trnh sng c xem
nh mt dng chy hn hp gm nm un, l sc, th, tng,
hnh v thc un. Nhng th ny bao gm hai phm tr sc (vt
cht) v tm (tinh thn), chng l nhng ci lun lun trong trng
thi bin i.
Qun st qu trnh vn hnh ca nhng yu t sc v tm ny,
chng ta s nhn ra bn cht chn tht ca s sng. Chng ta s
thy c n thay i v bt trc nh th no, v t nhn thy
khng c mt thc th hay ci ng chn tht no chng ta c
th bm vu nh l ti, ca ti hay ci ca ti.
Khi nhn thc c bn cht khng nh ca cuc sng, t
nhin chng ta s mun vt ra khi chng, khi ln c mun
xut ly. y chnh l lc chng ta bt u t cht vn mt cch
nghim tc v ngha v mc ch ca cuc sng. iu thi thc
chng ta truy tm chn l bit c bn cht chn tht ca s
hin hu v c c tr tu nhm vt qua nhng ci tri buc.
Cho nn, theo quan nim ca ngi Pht t, mc ch ca cuc
sng l phi chm dt kh au v tt c cc hnh thi bt nh
khc, phi tm thy an lc v hnh phc tht s. y l ngha ca
vic hiu v thc hnh Thnh th nht - Kh thnh .
Thnh th hai - Kh tp thnh - minh gii ngun gc
ca kh au. Tah (T) hay tham i l nguyn nhn chung ca
kh au. N khng ch bao gm ni am m i vi th vui xc
tht, ca ci v quyn lc m cn c s chp th i vi quan im,
gii cm tu tr, ci ng. l dc i (kma-t) - tham mun v
lc th; hu i (bhava-t) - tham mun v s tn ti trong ci
dc; v phi hu i (vibhava-t) - mong mun sinh vo ci sc v
ci v sc. Ngoi ra cn c s tham i i vi phi hu, tc l mong
mun khng hin hu. y u l nhng hnh thi khc nhau ca
tnh ch k, tham mun mi th cho bn thn, d phi xm phm
n quyn li ca k khc.
V khng nhn thc c bn cht thc s ca t ng nn con
ngi bm vu vo nhng th tm b, v thng v kh hoi. Ri
do khng tha mn c dc vng thng qua nhng th ny nn
con ngi au kh v phin no.
Tham i l mt th lc tim n v gay gt hin din trong tt c
chng ta, l ngun gc ca kh au. Chnh n tri buc chng ta
trong lun hi, chu s sinh t v cng v tn.
Thnh th ba ni v s tn dit ca kh au - Kh dit
thnh . l mt cnh gii khng c tham i, khng hin hu,
khng ti sanh; khng c sanh, khng c gi, khng c bnh, khng
c cht v v th cng khng c kh au. Nh th, bng cch dit
tr nhng nguyn nhn a n kh au, con ngi s khng cn
kh au na.
Thnh th t din by con ng a n s tn dit kh
au - Kh dit o thnh . l con ng cao qu gm tm
nhnh (bt chnh o), mt con ng trung o trnh xa hai cc
oan phng tng v kh hnh. N gm c chnh kin, chnh t
duy, chnh ng, chnh nghip, chnh mng, chnh tinh tn, chnh
nim v chnh nh.
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 15 16 PHP UYN S 3
Tm chi thnh o ny c xy dng trn nn tng ba mn
hc v lu: gii - nh - tu.
Gii hay thin hnh l trnh xa nhng hnh vi xu c - nhng
hnh vi c dn dt bi tham, sn, v si; ng thi thc hnh
nhng vic lnh, nhng hnh ng khng chu s chi phi ca
tham, sn v si m hn th na, chng c khi ngun bi t bi
v tr tu. Mc ch ca vic tu tp gii l tm c an n. Tm
an th t nhin s c thanh tnh v tnh gic.
nh l cc trng thi tm tnh lng v c kh nng qun st. N
c kh nng thy c nhn qu, v bn cht chn tht ca i
sng, t pht khi tr tu.
Tu, trong Pht gio, l kh nng nhn thc c nhng chn
l cn bn ca cuc sng, c bn l bn Thnh . Hiu thu bn
Thnh s cho ta mc ch v nh hng ng n trong cuc
i, t tm phng hng gii quyt nhng vn lin quan
n con ng tm cu gii thot.
Tri qua hn 25 th k, mc cho tri thc khoa hc pht trin
n nhng nh cao cha tng c gip con ngi m rng tm
hiu bit ca mnh v tm linh v v tr, gio php ca c Pht
vn cn c nhng ch n o cho chng ta khm ph v hc hi.
Thng ip ca c Pht gi cho nhn loi vn cn ng vng nh
lc n mi c tuyn thuyt ln u m khng b nh hng bi
thi gian v s pht trin ca tri thc.
Vi Pht php, mi ngi n thy v nhn nh cho bn
thn. Tnh ph qut ca Pht php khin Albert Einstein - nh
khoa hc v i nht ca nhn loi - tuyn b rng nu c mt tn
gio no c th p ng c nhng i hi ca khoa hc hin i,
y chnh l Pht gio.
n bt k ni u, gio php ca c Pht u tr thnh mt
nng lc chuyn ha tt lnh. N ch trng n tnh hp l v cho
php t do trong t tng. Ty theo quc , da trn nn tng
gio l cn bn, Pht gio cho php kin to mt nn vn ha cng
nh i sng hnh tr ca Pht gio mang tnh bn a. Ni theo
ngn ng ngy nay, ngn ng ca khoa hc cng ngh thng tin,
Pht gio l mt tn gio m.
Gio php ca c Pht l con ng vt thot nhng u lo
phin mun, vt ra ngoi nhng gii hn do con ngi to nn.
Con ng c kim chng bi chnh c Pht v nhng
Thnh t ca Ngi, v quan trng hn na, ht thy mi ngi
u c th i trn , khng phn bit ng cp, mu da hay tn
ngng.


Th Th Th Th PH THNG



Tc xun ri th theo my
B li vn xa cht nng gy
Lng trong khi bp mi c r
Thong hng tri c vn cn y


s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 17 18 PHP UYN S 3
KHI QUT V PHT GIO THNH PH NNG

Thch T Nghim
Li Php Uyn
tng xy dng mt ti liu tng i y v Pht
gio thnh ph Nng, bao gm lch s cc t vin xa
nay, k c nhng t vin ch cn trong ngn tch, k c
du n ca gio php, ca sinh hot Tng on v Pht t
trong qu kh, l mt tng m Thng to Thch T
Nghim v ang canh cnh bn lng. Thng to cho
rng khi nghin cu, mi hay Nng, cn nhiu du
tch cn c xa hn Hi An nhiu. Tuy nhin, l cng
vic khng phi tu thnh trong mt sm mt chiu.
Trc ht, cn phi c thi gian i li y su tp di
vt, chp nh khp ni. Thm na, cn phi t chc vi
ln hi tho tranh th kin ca nhng thin tri thc
ang tm cu nghin cu v lch s a phng. Trong khi
ch i mt kho cu cng phu nh th c ra i,
Thng to cng vit ra mt s suy t ban u v vn
nu. Php Uyn xin c gii thiu phn u trong
bi vit mang tnh khi qut v Pht gio thnh ph
Nng, v Php Uyn xin c tip tc ng ti nhng
k sau.
I. DN NHP :
Pht gio l mt tn gio c i, pht xut t n khong th
k th 6 trc Dng lch, n nay pht trin trn khp th gii
v c th gii cng nhn l mt tn gio cu th vi tnh nhn
vn su thm, vi lng i bi v lng v l mt tn gio c tnh tr
tu c th chinh phc nhng u c ca cc v nhn th gii vi
gio l vi diu ca mnh.
Pht gio c mt ti Vit Nam, theo cc t liu mi nht m cc
s gia tn tui nghin cu, khong th k th 3 trc dng
lch hoc u th k th 1 dng lch (theo thuyt Nht D Trch
v S tch Bt Nn Ni S, Phng Dung Ni S). Vit Nam thi y ch
c mt s tnh min Bc v chu s h ca Trung Quc gn
1000 nm, ginh c lp vo thi Ng Vng Quyn ri tri qua
cc thi inh - L - L - Trn... cho n ngy nay (Thi inh - L - L
- Trn, Pht gio c xem nh l Quc gio c cc v vua xut gia
tu hnh, lp ra Thin phi c th ca dn tc tu tp).
Theo s liu cn li, th vo thi Bc thuc, Pht gio rt
mnh Vit Nam (Giao Ch by gi) v cc thin s ng gp
kh nhiu cho cng cuc bo v t nc, dn tc, khng b
ng ha thnh ngi Trung Quc. Vo khong gia th k th 6,
c L B ln ngi xng hiu l L Nam , t tn nc l Vn
Xun, v cho xy dng mt ngi cha t tn l Khai Quc (ngy
nay gi l Trn Quc). S kin ny cho chng ta mt quan im l
Pht gio thi y rt thnh.
Ri theo dng lch s, t nc Vit Nam dn c m rng v
phng Nam. Cc nc phng Nam nh Chim Thnh (t Qung
Bnh tr vo n Phan Thit), Chn Lp (min ng v min Ty
Nam b) u tr thnh t nc Vit Nam. Thi Trn, do cuc phi
ngu ca cng cha nh Trn l Huyn Trn kt duyn vi vua
Chim l Ch Mn, Vit Nam c thm chu , chu R (t Qung
Bnh vo n in Bn - Qung Nam), v ngi Vit bt u di dn,
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 19 20 PHP UYN S 3
lp lng, lp p ti nhng vng t mi ny. Pht gio cng theo
chn h m truyn dn vo phng nam. Tuy nhin, thi y vn
cn rt s khai, bin gii hai bn vn cha r rng, phi i n
i L, sau khi chin thng qun Minh, L Li ln ngi lp ra triu
Hu L v vi chnh sch an dn ni cc vng t nc th t
Qung Nam, Nng mi dn c n nh. i vua L Thnh
Tng, thnh ph Nng chnh thc tr v vi Quc gia i Vit
khong nm 1470. S chp vo nm Tn Mo thng 6, nin hiu
Hng c th 2 (1471) vua L Thnh Tng ly t Chim Thnh lp
o Qung Nam Tha Tuyn. Danh xng Nng, theo cc nh
nghin cu th c phin m t danh t Da-nak ca Chim Thnh
c ngha l thnh ph c dng sng ln, c ghi li sm nht
trong tc phm Chu cn lc ca Dng Vn An vit nm 1553.
V danh xng ny cn c thy nhiu trong cc vn bn a
ca nc Vit t th k 16 n nay, v trc thuc vo Tha Tuyn
Qung Nam thi Hu L, tnh Qung Nam thi Nguyn. Ring danh
xng thnh ph Nng (Tourane) c thc dn Php xc lp
vo ngy 3/1/1893, sau khi vua ng Khnh k nhng 5 x Thch
Thang, Phc Ninh, Hi Chu, Nam Dng, Ni Hin cho h. By
gi thnh ph Nng c tch ra khi tnh Qung Nam v c
xp vo loi 2. V sau nhiu phen hip ri tch, tch ri hip theo
thi cuc, nm 1997, Nng chnh thc tr thnh mt thnh
ph loi 1, trc thuc Trung ng cho n nay.
Thnh ph Nng c dng sng Hn th mng, c Ng Hnh
Sn hu tnh, c dy Sn Tr hng v v ni B N sng khi trong
dy Trng Sn bt tn. Sng Hn l mt dng sng ln rng, p,
c ca bin thng vi bin ng. Hn theo ng ngha ch Hn
( ) l con sng ln rng, tu b c th qua li thng thng. T
khi tch khi tnh Qung Nam v sau 16 nm pht trin, thnh ph
Nng tr thnh mt thnh ph xanh - sch - p, hu tnh,
thu ht rt nhiu khch du lch. c bit, v mt tn ngng tn
gio, nht l Pht gio, Nng c mt khung cnh lung linh
huyn b theo cc thng cnh nh ni B N, ni Non Nc, ni
Sn Tr, Bi Bt...
vit v Pht gio ca mt thnh ph tr nh thnh ph
Nng, tht khng phi d, v n c quan h mt thit vi Pht gio
Qung Nam, Pht gio Tha Thin - Hu kh th phn tch. tm
mt Pht gio ring cho Nng tht l qu kh, y bi vit ch
xin tm gii thiu mt cch tng quan v mt Pht gio trc v
hin ti ang c mt ti Nng, do , chc chn khng th trnh
khi nhng sai st, rt mong cc thin tri thc ch v thm nhng
ch thiu st.


nh lc gic, ni vua Minh Mnh dng chn trc khi ln vn cnh cha Tam Thai.

II. PHT GIO NNG - NHNG BUI U (TK15 n TK 19)
Pht gio c mt ti Nng theo chn nhng ngi dn ca
cc tnh Qung Bnh, Thanh Ha... do ch trng di dn lp p ca
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 21 22 PHP UYN S 3
nh Hu L sau khi nh chim cc vng t theo cuc Nam tin.
S chp, sau khi phn chia cc o tha tuyn, dn chng
c nh c, tip theo, vua L Thnh Tng h chiu cho to
dng nh, cha, miu mo p ng tn ngng ca ng bo
di dn. Theo Ng Hnh Sn lc, vua L Thnh Tng cho sc dng
hai ngi cha ti Ng Hnh Sn, l cha Thi Bnh thuc lng
Qun Khi v Cha Vn Long thuc lng Ha Khu. y l hai ngi
cha c c to dng vo cui th k 15. Cha Thi Bnh cn mt
tm bia c ghi li ngi khai sn ngi cha l Ha thng Lu Chn
Dnh thuc dng Lm T i th 9. Sau khi Ngi vin tch, dn lng
tn xng Ngi l Nam i Ha Thng. Tm bia ny c dng vo
Triu L, nin hiu Vnh Thnh th 17, ngy 19/7 Tn Su tc l
ngy 2/9/1721, do Tha t Nguyn Phc php danh Nh Minh
lp bia. Cha Vn Long b nt do cuc chin tranh ca Ty Sn
v nh Nguyn. Hin nay cha cn mt tm bia ghi li thi gian
trng tu v cng c ca ngi trng tu.
Ngoi hai ngi cha c trn, Pht Gio Nng cn mt s cc
ngi cha c khc c xy dng t thi Hu L (TK18) v c
trng tu vo cc triu Nguyn hoc sau ny nh cc cha :
* Cha Tam Thai : Cha tm c nin i v ngi khai sn,
nhng theo Hi ngoi k s ca i Sn Thin s th khi Ngi n
c Quc s Hng Lin, Qu Hong phi To ng tr tr. C ti
liu cho l do ngi Nguyn Thiu - Hon Bch khai sn khong 1682
- 1683 nhng cha c t liu chng thc.
* Cha Linh ng : C tn ban u l Dng Chn ng do
Ha thng Quang Chnh Php Trng Thin s khai sn. Thi vua
Gia Long i l Ng Ch ng Chn t, n thi Thnh Thi mi i
li l Linh ng t.
* Cha T Tm : c khai sn t thi Hu L, b tn ph bi
chin tranh, n thi Minh Mng c trng tu. Cha rt nh nn
t c n so vi Tam Thai v Linh ng l hai quc t s
nguy nga.

* Cha An Long : Khai sn thi L Thn Tng (1658), c tn ban
u l Long Th t, do quan li v dn lng Ni Hin to dng nn.
Hin cn tm bia c ghi r s tch xy cha.
* Cha An Phc : c khai sn t thi Hu L, c c
Nguyn Vn Kh, ng ni ca Thoi Ngc Hu (1761) trng tu, nm
T c (1853) cng sa cha li. Hin cn bia c ghi li s tch
ny.
* Cha An Sn : c xy dng khong th k 17. c trng
tu nm Minh Mng th 6, do Hi trng Nguyn Hu Trung ghi.
* Cha Phc Hi : c xy dng vo thi vua L Hin Tng
(1740 - 1786), c trng tu nm Minh Mng th 5 (1824). Hin
cn tm bia c ghi li s tch.
( Cn tip. Xin n c Php Uyn 4)



s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 23 24 PHP UYN S 3
VAI TR O C CA TN GIO
THEO QUAN IM CA B. AMBEDKAR

NGUYN HIP

Li Php Uyn
Bhimrao Ramji Ambedkar sinh ngy 14
thng T nm 1891, qua i ngy 6 thng
Mi Hai nm 1956. ng c nhiu ngi
bit n nh mt Babasaheb, ngha l mt
lut s ni ting. Ngoi ra, ng cn l mt
nh lnh o chnh tr, nh trit hc, nh t
tng, nh nhn chng hc , nh s
hc, nh hng bin, mt nh vn c nhiu
tc phm, mt nh kinh t, hc gi, bin tp
vin, mt nh cch mng v mt trong
nhng cha ca nn c lp n . ng
cng l Ch tch ca y ban d tho hin
php n .

Sinh ra trong mt gia nh
ngho, Ambedkar dnh c cuc i
chin u chng li nn phn bit i x x
hi, phn bit giai cp. ng t b n
gio v chuyn sang quy ngng Pht gio,
v vit nhiu kho cu cng phu v Pht
gio. Ambedkar c truy tng gii
thng Bharat Ratna, l gii thng dn s
cao nht ca n , vo nm 1990.
Php Uyn vui mng khi nhn c bi ca thy Thch
Nguyn Hip gi v t n , ni Thy ang chuyn
ch trong vic nghin cu sinh. Xin trn trng gii thiu
cng bn c bi gii thiu quan im ca Ambedkar
v o c trong tn gio ny ca T. Nguyn Hip.

Ci tn Babasaheb Ambedkar tr nn quen thuc vi nhiu
Pht t. Vic ng ci o sang Pht gio, v vic ng dn dt phong
tro u tranh cho nhng ngi Dalit, tr thnh mt huyn
thoi. S nh hng ca B. Ambedkar n thc s rt ln, khng
ch v ng l cha ca hin php n, m cn bi phong tro do
ng khi xng vn cn ang c tip ni v c s tc ng su
sc vo x hi n. i vi cc Pht t n , ng l mt bc thy
ln, mt v B-tt lm hi sinh li nhng gi tr Pht gio t
nc ny.
L do v sao ng theo Pht gio c nhiu ngi ni n.
V c th tm tt ngn gn rng, ng theo Pht gio bi v ng
thy Pht gio tho mn c nhng i hi ca ng, c th gip
ng trong s mnh u tranh cho nhng ngi Dalit. Hn chng ta
bit rng, trc khi theo Pht gio, B. Ambedkar l mt ngi
Hindu. V sau khi t b Hindu gio vi pht ngn Ti sinh ra l
mt ngi Hindu, nhng s khng cht nh mt ngi Hindu ng
c ba thp nin tm kim cho mnh mt tn gio mi. Trong thi
gian , B. Ambedkar tm hiu v so snh nhiu tn gio khc
nhau, mc ch tm cho mnh mt tn gio tt nht, ph hp nht.
Xin c mt pht biu so snh tn gio ca B. Ambedkar, qua
cho thy mt phn v sao ng chn Pht gio:
im u tin tch c Pht ra khi nhng ngi cn li chnh
l s x k ca ngi. Khp Thnh kinh, Jesus khng nh rng ngi
l con ca Thin Cha v rng nhng ai mong c vo nc Cha,
nu khng xem ngi l con Thin Cha, s khng th vo.
Mohammad bc thm mt bc. Ging nh cha Jesus, ngi
cng tuyn b rng ngi l thin s ca Cha tri trn tri t.
Nhng ngi cn khng nh rng ngi l v thin s cui cng. Trn
c s , ngi tuyn b rng nhng ai mun cu ri khng ch chp
nhn rng ngi l thin s ca Cha tri m cng cn chp nhn
rng ngi l thin s cui cng. Krishna bc thm mt bc vt
qua c Jesus v Mohammad. Ngi khng tho mn vi vic ch l
con ca Thin Cha hay l thin s ca Thin Cha; ngi khng
bng lng l thin s cui cng ca Thin Cha. Ngi thm ch
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 25 26 PHP UYN S 3
khng tho mn vi vic gi mnh l mt v Thin Cha. Ngi tuyn
b rng ngi l Parameshwa, hay nh nhng tn ca ngi m t
ngi l Devadhideva, Thn ca cc Thn. c Pht khng bao gi
nhn v nhng a v nh vy vo mnh. Ngi sinh lm con ca mt
con ngi, hi lng gi a v mt con ngi v thuyt ging gio
php ca mnh nh mt con ngi. Ngi khng bao gi tuyn b
bt c ngun gc siu nhin hay nng lc siu nhin no, ngi cng
khng thc hin nhng php mu chng minh nhng quyn
nng siu nhin ca mnh. c Pht thc hin mt s phn bit r
rng gia mt Margadata (ngi thy) v mt Mokshadata (ngi
cu ri). Jesus, Mohammad v Krishna khng nh vai tr
Mokshadata ca h. c Pht hi lng vi vic ng vai tr ca
mt Margadata.
C th thy rng vic B. Ambedkar chn theo tn gio khng
phi l vic chn la mt con ng tm linh thng thng vi
mong mun nhn ly s cu ri t mt ng quyn nng siu
nhin no . Tn gio theo ci nhn ca ng, khng ch tho
mn nhng nhu cu tm linh m cn c th gip x hi n nh v
pht trin, nu l mt tn gio ng n. V ngc li, tn gio
cng c th tri buc con ngi, lm ri lon v ngn cn s pht
trin x hi. B. Ambedkar pht biu:
Trong khi ti kt ti mt tn gio gio iu, ng hiu ti c
quan im rng tn gio l khng cn thit. Tri li, ti ng vi
Burke khi ng ni tn gio ng n l nn tng ca x hi, l c
s m trn tt c nhng chnh quyn dn s ch thc t nn
tng. V vy, khi ti nhn mnh rng cc lut l sng c xa cn
phi c bi b, ti mong mun rng v tr ca n s c nm
gi bi mt tn gio c nguyn tc, ch iu c th tuyn b l
mt tn gio ng n.
Mt tn gio c nguyn tc, theo ci nhn ca B. Ambedkar, l
tn gio c nhng lut l o c m chng c th gip duy tr s
n nh x hi. V mt tn gio nh th thc s cn thit. Nhng
trc ht, th no l tn gio? B. Ambedkar vit:
Tn gio l g? Ti sao n cn thit? Trc ht chng ta hy c
gng hiu. Nhiu ngi c gng nh ngha tn gio. Nhng
trong tt c nhng nh ngha ny, ch mt nh ngha c ngha
nht v thch hp i vi tt c: iu m n kim sot con ngi
l tn gio. y l nh ngha ch thc v tn gio. Nhng y
khng phi l nh ngha ca ti. Chnh lnh o li lc ca nhng
ngi Hindu Sanatani, ng Tilak, l tc gi ca nh ngha ny. V
vy ch ai vi kt ti ti suy din v nh ngha tn gio. Tuy
nhin, ti khng chp nhn n ch v mc ch tranh lun. Ti chp
nhn n nh mt nguyn tc. Tn gio c ngha l nhng lut l
c t ra cho vic duy tr x hi. Ti cng c khi nim nh vy
v tn gio. Mc d nh ngha ny cho thy l hp l, n li khng
hin l hay lm sng t bn cht ca cc lut l kim sot x hi.
Cu hi vn cn b ng v nhng g nn l bn cht ca cc lut l
kim sot x hi. Cu hi ny quan trng hn cu hi v nh
ngha. Bi v cu hi tn gio no cn thit cho con ngi, khng
tu thuc vo nh ngha ca n m tu thuc vo ng c v bn
cht ca cc lut l m n rng buc v kim sot x hi. Trong khi
quyt nh cu hi ny, cu hi khc ny sinh. Nhng g nn l mi
lin kt gia con ngi v x hi.
Mi lin kt gia con ngi v x hi l lut v o c. B.
Ambedkar vit:
X hi phi c c lut v o c gi ly n. Khng c hai
iu ny x hi chc chn b phn mnh. Trong tt c cc x hi
lut ng vai tr rt nh. N ch gi thiu s va vi phm vi k
lut x hi. S ng b b li v phi b b li duy tr i sng x
hi ca n bng nhng quy nh v gii php o c. Tn gio
trong ngha ca o c, do , phi duy tr nguyn tc iu
khin trong mi x hi.
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 27 28 PHP UYN S 3
Theo ci nhn ca Ambedkar, vic xem xt bn cht ca cc lut
l o c m tn gio t ra l rt quan trng. Vy cc lut l m
tn gio t ra cn c t trn nn tng no? B. Ambedkar cho
rng mt tn gio ng n phi c t c s trn ba nguyn
tc: ph hp vi khoa hc, tn trng nhng gi tr ph qut ca
loi ngi, v khng khuyn khch ngho kh. V cc iu lut m
tn gio t ra phi c xem xt trong ci khung ny:
1. Tn gio phi ph hp vi khoa hc. Tn gio b tri buc
nh mt i s knh trng ca n, v v th, tr thnh ti
nho bng th theo khng ch nh mt i sc mnh ca n
nh l nguyn tc kim sot i sng m c th tan r theo
dng thi gian v ng sp nu n khng thch hp vi khoa hc.
Ni cch khc, tn gio nu n phi ng chc nng, th phi
ph hp vi l tr, mt tn gi khc ca khoa hc.
2. Tn gio , l mt b lut o c x hi, phi tha nhn
nhng nguyn tc cn bn l t do, bnh ng v tnh anh em.
Nu mt tn gio khng tha nhn ba nguyn tc cn bn ca
i sng x hi ny, n s b kt ti.
3. Tn gio phi khng thnh ho s ngho kh. Vic t b
giu c ca nhng ngi c n th c th l mt thi cao
qu. Nhng ngho kh th khng bao gi c th. Tuyn b
ngho kh l cao qu l xuyn tc tn gio, l duy tr ti phm,
l lm cho tri t tr thnh mt a ngc sng.
Ngi theo tn gio mt mt va tun th theo nhng gio
thuyt ca tn gio ca h, nhng mt khc phi bit xem xt bng
l tr nhng g l ph hp v nhng g khng ph hp. Mt tn
tn gio, theo B. Ambedkar, khng nn tr thnh n l ca chnh
tn gio m mnh ang theo. Pht biu di y ca B. Ambedkar
mang hi hng tinh thn khai phng ca kinh Kalama, nhng c
phn quyt lit hn:
Ti gi mt ngi, ngi vi thc sng sut thy r cc
quyn, trch nhim v bn phn ca mnh, ngi khng tr thnh
n l ca nhng hon cnh v lun lun nht quyt thay i chng,
ti gi ngi y l t do. Ngi khng tr thnh n l ca cc tc
l, tp qun v truyn thng, hay ca nhng gio thuyt bi chng
c truyn li t t tin, ngn la l tr khng b dp tt, ti gi
ngi y l mt ngi t do. Ngi, khng chu chi phi, khng
hnh ng theo li dy ca k khc, khng tin vo bt c iu g
tr khi n c xem xt c ph bnh di nh sng ca hc thuyt
nhn qu, l mt ngi t do. Ngi lun sn sng bo v cc
quyn ca mnh, ngi khng s s ph bnh ca m ng, ngi
c tr tu v lng t trng khng tr thnh cng c trong tay
ca k khc, ti gi mt ngi nh vy l ngi t do. Ngi,
khng sng i mnh theo s iu khin ca k khc, to ra mc
ch ca i mnh theo l tr ca chnh mnh v quyt nh bn thn
theo cch y, v theo cch m i sng ca mnh nn sng, ti gi
ngi y l mt ngi t do. Tm li, mt ngi t lm ch chnh
mnh, ti gi ngi y l mt ngi t do.
Ti khng i vo trnh by chi tit v cuc i, s nghip cng
nh ng gp ca B. Ambedkar i vi Pht gio. trc ch l
mt trnh by ngn v nhng pht biu ca ng v vai tr ca o
c tn gio i vi x hi. B. Ambedkar l mt lut s, mt nh
ci cch x hi. Vic ng chn ly Pht gio thay th tn gio trc
ca ng, nh c thy qua nhng g ng vit, l bi trc ht
ng xem c Pht l mt v gio ch v i nht, th n Pht gio
c nhng gi tr o c c th gip ng trong cng cuc ci cch
x hi, v thm na l tinh thn bao dung, khai phng v bnh ng
ca Pht gio.


s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 29 30 PHP UYN S 3
Th Th Th Th
MINH C TRIU TM NH





Qo-- ] Qo-- ] Qo-- ] Qo-- ] -og;, -og;, -og;, -og;,

Nc chuyn t nghn xa trc
Ai dang tay hng git u ngun
Mi tnh xanh nh tri chn u non
Mu tinh khit, thi gian dng c!
Nm thng hao gy, rng xa bo l
Sui v khi, con nc mn trng dng
Sng v tang h, lnh by chiu sng
Ngun xa tp, non my dy mt khi.
Kh lc bi hoan, trn hon bao ni
Vi tay cao, vng tng chng
Mun i ln m tri kin cn ngn
Khi ng li, ngi thng qun chiu c .
Em qua sng, mt chm hoen l
Nu cnh xun, sng tm b th
Nc chuyn t ngn, m mt bn b
Git li, vn au nim sinh t!





00aN NIN
qs 7,xs. qs 7,xs. qs 7,xs. qs 7,xs.
T80N0 TN0 TNIN 00a
T8aN NNaN T0N0

H Ngc Ha
4



1. Con ngi- i tng ch yu ca sng tc vn hc, bao gi
cng c ngi ngh s nhn nhn, khai thc bng quan nim
ngh thut. Quan nim v con ngi trong ngh thut tuy khng
ng nht vi con ngi trong trit hc nhng li c nhng nh
hng nht nh. V th, tnh n nh v ngh thut lun chu s
quy nh ca cc quan im chnh tr, x hi v t tng trit hc
ng thi.
Nhn li tin trnh pht trin ca vn hc trung i Vit Nam 10
th k, chng ta d dng nhn ra s khc bit ca vn hc L- Trn
trong dng chy chung .. Khi cha phi chu s rng buc h
khc ca Nho gio, khi cha c nhng ng ho ngn cch
(ng Thai Mai) gia cung in ca nh vua v lng mc ca ngi
dn, con ngi sng vui ti, hnh phc Khi vua cy rung, quan
trng la/ Cng cha trng du v dt t (V Qun Phng) vi

4
TS. Ng Vn, Trng i hc Khoa hc Hu
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 31 32 PHP UYN S 3
bn phn ca mnh trong bui u gi nc. Bng bc v m p
tnh ngi, t tng Pht gio bao trm ln cuc sng, v chi phi
n t tng, hnh ng ca con ngi trong giai on ny, mc
d vn hc Pht gio Khng hnh thnh mt dng vn th ring
bit, d trong mt giai on hay sut chiu di lch s vn hc
nc nh (1). Tt nhin, vic tip nhn mt l tng khng n
gin ch ph thuc vo ni dung l thuyt ca l tng , m ch
yu ph thuc vo tm l x hi v ngi tip nhn. Thc t lch s
qua nghn nm Bc thuc v nhng tham vng, tranh ginh quyn
lc ca cc triu i inh, Tin L cng c i sng tm linh
thin v Pht gio trong nhn dn v tng lp qu tc. Ngi dn
tm n vi Pht gio bng nim tin dit kh, bng kht vng c
bnh yn, hnh phc i; cn nhng ngi tr thc thng qua
Pht gio tm n s tnh lng, v u v thanh thn tm hn
trc tng cn ging bo ca cuc i. iu y l gii c v sao
nhiu nh s- nh th l nh yu nc, l tng lnh cm qun git
gic nhng tm hn li hng v Pht gio theo Thin Tng. Con
ngi trong vn hc giai on ny va yu nc, thng v, li
va cm nhn su sc v s tn phai, bin o ca cuc i:
Thn nh tng bch d i th
C th thng thng thc bt bi?
(Thn xc con ngi ta thng nh tng vch lc h nt,
Tt c ngi i u vi vng, ai m khng bun)
(Vin Chiu- Tm khng)
2. Th Thin cn c gi l K. Theo ting Phn, K l
Gath, c ngha tng, ngi, ca, tn dng khng nh gio l,
kinh nghim truyn tm php cho t. Hin nay, cc nh nghin
cu gi chung th nh cha l th Thin. Nhng quan nim v th
Thin li khc nhau. Theo Gio s Trn nh S, th Thin phi c
ba tnh cht: truyn t c cch cm nhn th gii ca Thin
hc; bc l c v p ca th gii, ca tm hn v l th ca
tng lp tng l cao cp, tng lp tr thc c bit, khng ging vi
tnh cm Pht gio dn gian (2). Theo nh nghin cu Nguyn Duy
Hinh, th Thin l hnh thc chu nh hng Pht gio, cn ni
dung bn v sinh, t, v, hu, tm, Pht v nhng rung ng th
ca c tnh trn th (3). Du c nhiu quan nim khc nhau v th
thin, nhng tt c u ging nhau ch cho rng mi quan nim
nhn thc th Thin u xut pht t tiu ch ni dung phn nh
ca th Thin T vic biu t mt ni dung xc nh, th Thin
la chn cho mnh nhng ti, ch phn nh ring. N khng
ch cp ti cuc sng ni chung m cp ti mt phm vi nht
nh ca cuc sng c nh hng Pht gio. N khng ch bc l
thi ca tt c mi ngi ni chung trc cuc sng m l thi
ca nhng con ngi nh hng t tng Pht gio vi cuc
sng hin thc (4).
L th loi phn nh su sc v tp trung nht i sng tm
hn con ngi, th Thin i L th hin s ha hp gia ngi
tu hnh v cuc sng trn th, si ng trong tinh thn ha quang
ng trn. Du l nh vua, l v tng, l nh s, th trong nhng
li th bay bng , ngi ta vn thy c s hin din ca
nhng con ngi tr tu, nhn hu, em ht ti c ca mnh
nh gic, gi nc, v phng s Pht gio.
Gn lin vi cc trng thi tm hn con ngi, th Thin i
Trn tip tc m rng bin ti cc lnh vc khc ca cuc sng,
khi vn mang trong mnh t tng ha quang ng trn, c
trn lc o. N gip cho cc Pht t- thi s bc ra khi nhng
gio iu kh khan, cng nhc nhp th, gip i, to nn tinh
thn khai phng, ci m, va siu thot li va gn gi m vn
khng h i ra ngoi gio l nh Pht:
Trn tc m nn, phc y cng yu ht tc
Sn lm chng cc, ha kia thc c cng.
Phc gp tnh c tri thc,
Hoa u m my kip m bng.
(Trn Nhn Tng- C trn lc o ph. Hi th ba)
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 33 34 PHP UYN S 3
3. Trn Nhn Tng (1258 1308) ln ngi khi mi hai mi tui
v nhanh chng th hin s thng minh, ti hoa ca mt nh vua
tr. Lch s xem ng l mt v vua hin, c cng trong s nghip
trng hng t nc. Nh vua hai ln t chc hi ngh ni ting
trong lch s: Hi ngh tng lnh vng hu Bnh Than v Hi
ngh cc b lo thm in Din Hng. V cng ch trong nm
nm, nh vua lnh o qun dn ta nh tan hai cuc xm lc
t ca qun Nguyn (1285, 1287) m mi ln khng di 50 vn
qun:
X tc lng hi lao thch m
Sn h thin c in kim u
(X tc hai phen chn nga
Non sng nghn thu vng u vng)
(Trn Nhn Tng- Tc s)
i qua thi trai tr vi chin tranh, vi nhc nhn xy dng t
nc, nh vua nh nhng t b ngai vng, ln Yn T ri tr
thnh ngi sng lp- T th nht- Dng Thin Trc Lm Vit Nam:
Tui tr sao tng hiu sc khng
C xun hoa n ngt ngy lng
n nay nh r mt xun y
Nm c ging thin ngm rng hng
(Trn Nhn Tng- Xun mun)
Cuc i v t tng ca nh th, c cc nh nghin cu
tip cn trn nhiu bnh din: nh th, nh t tng, nh qun s.
V bnh din no cng pht hin nhng iu th v, cng i su
cng thy l Nhn Tng l mt con ngi a dng. Trong ng c
bn lnh qu quyt, vng vng ca mt ngi lm tng, c ci sc
bn, bnh tnh, ung dung ca mt nh chnh tr, ngoi giao, c s
su sc thm trm ca mt nh thin hc v qun xuyn tt c l
lng nhn i, hn hu, yu nc nng nn ca con ngi Vit
Nam cng vi mt tm hn th giu cm xc tinh t (5). Trong
gii hn cho php ca mt bi nghin cu, thng qua quan nim v
con ngi, chng ti mun gp phn bc l tinh thn t ch, tin
th, tch cc kiu Thin Tng ca mt nh vua- mt Thin s.
Tinh thn khai phng ca t tng ha quang ng trn, c
trn lc o ph bin trong th Trn Nhn Tng, to thnh
mt h thng quan nim thng qua vic cao con ngi vi tr
tu siu vit, c bn lnh v c th t mnh xung thin ch
bng n gic ng tm Pht mt cch c lp. y, con ngi-
i th n, bun ng th nm ng, ty duyn ty ng, thun ng
nh nhng:
i vui o, hy ty duyn,
i n th n, nhc ng lin
Trong nh c bu thi tm kim
i cnh khng tm, ch hi thin
(C trn lc o ph. Hi th mi)
Ln ln v c gio dc y trong mi trng vn ha qu
tc vi mt tinh thn ci m, kt hp kin thc khoa hc vi vn
chng, qun s vi m nhc Khi ln, ngi hc thng tam gio v
hiu su Pht in. Ngay c thin vn, lch s, binh php, y thut,
m lut, khng th g l khng mau chng nm c su sc (6),
hn ai ht, i vi Trn Nhn Tng, Pht gio l cuc sng, l qu
trnh i tm chn l. M chn l khng phi l im sng cui con
ng, khng nm trong Pht gio m chnh ngay gia lng cuc
sng, trn mi bc chn ngi i i qua:
Bt trong nh
Chng phi tm xa
Nhn khuy bn nn ta tm Bt
n cc hay chn Bt l ta
(C trn lc o ph. Hi th nm)
Khng h ph nhn thc ti, khng mun dit sc thnh
khng, th Thin i Trn coi gio l Pht gio Nh ngn tay ch
mt trng, nh chic b a ngi sang sng. Phi bung b,
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 35 36 PHP UYN S 3
phi l ngi t do vui th i, t n ci tm trng khng
ng v s tr th mi c th gic ng c. Ch tm khng, con
ngi mi t c ci trong sng ca Chn nh v s t do t ti.
i l thnh th, o l sn lm Mnh ngi thnh th/ Nt dng
sn lm, vua Trn Nhn Tng bit trong ni vn khng c Pht,
Pht ngay trong lng. Ngi tr thc phi bit ty vo kh nng,
m th hin o sng ca mnh ngay gia cuc i trn tc y
nhng h ly th s:
Trn tc m nn, phc y cng yu ht tc
Sn lm chng cc, ha kia thc c cng.
(C trn lc o ph. Hi th ba)
Ngi tr thc hnh ng khng h cch bit vi cuc i m
ha ng trong cuc i nh mt con ngi trn th. V chnh
trong cuc i trn tc y m gic ng c th gi tr cng c
nng ln. Pht khng bn kia b xa lc m ngay trong tm mi
con ngi. Sng c o c, c nhn ngha v bit yu thng
ngi khc nh chnh bn thn mnh th tt c u l Pht:
Tch nhn ngh, tu o c
ai hay ny chng Thch Ca;
Cm gii hnh, on ghen tham,
chn thc y l Di Lc.
(C trn lc o ph. Hi th t)
Ph b nhng ng mn t duy, a con ngi phiu diu,
bay bng trong khong khng bao la ca t do tr tu, Thin trong
th Trn Nhn Tng khng cn l mt tn gio m l mt cch
sng tt p- vui vi ci vui ca mi ngi, lo cng ci lo ca mi
ngi. iu y l gii c v sao, nh Trn t chc c Hi ngh
Din Hng vi nhng tri tim nng bng, h vang quyt chin; gii
thch c v sao mi ngi ra trn u xm vo tay hai ch St
Tht v cng gii thch c v sao ba ln xm lc, qun Nguyn-
Mng u tht bi thm hi. Trit l Thin Tng c chuyn ha
nhun nhuyn trong i sng tm linh ca nhng con ngi-
nhng Thin s to thnh nhn sinh quan p v c o, ct
li ca mt nn vn ha y kh sc:
Sch gii lng, di gii tng,
ni ngoi nn B tt trang nghim;
Ngay th cha, tho th cha,
i mi trng phu trung hiu
(C trn lc o ph. Hi th su)
C th thy rng, B tt thuc phm tr t tng Pht gio,
trng phu li l hnh nh ca t tng Nho gio. Con ngi y
khng phi ch hin ra theo quan nim Pht gio, m vi nhng
phm cht vn c ca n. Con ngi y c c kt v o
l, v l tng ca ngi Vit Nam bui u cm ngang ngn
gio gi vng t nc, th hin bn phn ca mnh. Nhng
phm cht cao p trong th Thin khng b ng nht, ng
ha vi quan nim Pht gio, m tn ti ring bit nh nhng gi
tr c tnh hin thc.
Th Trn Nhn Tng cn li khng nhiu, nhng nhng vin
ngc him hoi, qu gi y theo thi gian vn ta ln nhng nh
sng du ngt khc thng. Con ngi va lm vua, va lm tng
ui gic, li va lm mt Thin s, mt n s t b ngai vng nh
nhng nh cha tng c tm v vi Ni hoang rng qunh vi
Chin vng am thanh vi C t th lng thu i ngi/ Ng
thuyn tiu st m chung s (Cha c u hiu khut khi thu/
Thuyn cu chiu qunh ting chung a- Cnh chiu Chu
lng) t nh lng qua Khung ca hp, v t trong yn tnh, cm
nhn v p cuc i qua trc gic v u:
Thn hu thn tin m t yn,
Bn v bn hu tch dng bin.
Mc ng ch l quy ngu tn,
Bch l song song phi h in.
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 37 38 PHP UYN S 3
(Thn trc thn sau u nht m nh khi
Mi vt dng nh c dng nh khng bn chiu t
Trong ting so ca mc ng tru v ht
C trng tng i h xung ng)
(Thin Trng vn vng)
Sn lm v thnh th. Nhp th v tiu dao lun vn ng v
hon chuyn nh nhng trong th Trn Nhn Tng. y va c
v p ca con ngi St Tht, li va man mc v p ca con
ngi v ngn trc tnh lng ca cuc i. Trc bao la ca t
tri, trc ci mnh mng v hn, con ngi Thin qun ht mi
u phin v qun c nhng li tm s, ha nhp vo v tr, vo
ci khng tht s- vo ci Chn nh:
t vng i thm c
Ngy qua xun cha nng.
Gn xa, my ni ngt,
Rm nng, ng hoa lng
Mun vic nc theo nc,
Trm nm lng bo lng
Ta hin nng so ngc,
Ngc o y trng trong
(Ln ni Bo i)
Con ngi lng yn hng trng y c ngc mang n cho
th ca mt lung sinh kh v m rng cm xc n v hn. Ch c
nhng giy pht y, con ngi mi thng hoa, mi gii thot khi
nhng rng buc hu hn ca i ngi ngay chnh ni trn th.
y l iu tch cc m th ca Trn Nhn Tng lun khao kht i
tm to ra mt li sng p- Sng cho hin ti- Sng cho cuc
i.
Bng cuc i ti hoa, nh th in du n dung mo ca mnh
vo lch s, vo vn hc. Khng nh nhng v thin t khc Try
l tn bi ai ti d (Tn ) trc du b ca tri t, th Trn
Nhn Tng em li mt nim lc quan, mt ci nhn m p cho
cuc i. Bng tinh thn ph chp, bng kht vng nhp th, con
ngi th Trn Nhn Tng to nn mt v p, mt dng ng
ring trong dng chy chung ca vn hc trung i Vit Nam.

Ti liu tham kho
1. Nguyn Duy Hinh (1992), Pht gio vi vn hc Vit
Nam, Tp ch vn hc, s 4, H Ni.
2. Trn nh S (1999), My vn thi php vn hc trung
i Vit Nam, Nxb Gio Dc, H Ni, tr.197.
3. Bi dn.
4. Nguyn Phm Hng (1996), Vn hc L Trn nhn t th
loi, Nxb Gio Dc, H Ni, tr.44.
5. Trn Th Bng Thanh (1999), Nhng suy ngh t vn hc
trung i, Nxb Khoa hc x hi, H Ni, tr. 33.
6. L Mnh Tht (2000), Ton tp Trn Nhn Tng, Nxb Tp.
H Ch Minh, tr.36.


Th Th Th Th TRIU NGUYN
5

VA ONG VA ONG VA ONG VA ONG


Bun vui rt mi phng tri mng
Git nim bing bic thong bay ngang
Tch liu rt xung chiu va ng
Hi th i hoang my nh ngn


5
Tn Bnh, Tp. HCM
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 39 40 PHP UYN S 3

Lao Ngoan ong - Thien ngoai phi tien
Ng L Ng Anh
6

Hi An, thng 11 nm 2010

Th gian my ai khng mng m?
Nhn sinh vn o mng, sng trn i
vn l phi m chm vo ng un trn
gian. Ai ngi mu danh cu li, ai ngi
tham ph qu vinh hoa, ta thong dong
gia i ma gi, em ting ci xua
nh bun vui. i tham cu cht danh h
o, ta ci c mp rong rui bin khi.
i can qua lon lc binh ao, ta h h
ci tan ni bun nhn th.
c li Anh hng x iu, cht nhn
ra c mt ngi nh th - Lo Ngoan
ng Chu B Thng (CBT).
ng bnh sinh chng tham cu li danh trong thin h, ch mt
lng say luyn v cng. Nh ngi ngh s yu ngh thut, nh
khoa hc yu chn l, ng m mnh trong th gii v hc, chng
oi hoi mt cht bi trn. Cu ni "ni ting" ca ng: "Mt
ngi cm c th khng n, mng c th khng cn ch v cng
th khng th khng luyn" - tng nh li pht ngn ca mt k
r di in khng. Phi, r di y, khc ngi y, nhng ci r
di ca ng tng cn tnh to hn bao k sut i tham m trong
bin dc vng, th on mu toan, ct cu cht danh h o.

6
Hin l hc sinh lp 12, THPT Trn Qu Cp, Hi An
ng m say trong v hc nh a tr con ngy ngt trong
th gii chi. em ci tm trong sng ca tr con dng vo
luyn v, ng ham m chng, a vui vi chng, sng to chng,
tm ti chng. Chng v g c, ch n gin l th gii ca ng.
ng chng bit n "thin h nht" u, n i vi ng nh ci
tr "lng xng" ch c th lm bn lng ngi ln ch chng th
lm bn tm con tr. Ta hy nh li hong t b trong cu chuyn
cng tn ca Saint Exupry, ch mi m tm mt ci ging con
trong sa mc, mi m chm sc mt ch cu v lo lng v mt a
hoa. Bao nhiu bn rn vn v ca ngi ln i vi ch tht ng
ngh, bun ci. C phi CBT cng nh mt a b con ang mi
m i tm th g trong th gii ring ca n. Th gii lng mn hn
nhin ca tm t con tr lm sao dung ha c ci trn tc, tnh
ton, xu xa m nhng ngi ln t nhn l "quan trng". V ci
tm khng ng ca CBT no c m xa g n mu cu h danh,
n nhng thp hn, toan tnh. ng say m luyn v khng phi
tranh ot nh, cng chng phi v mc ch g to tt ln lao.
Nhng chnh ci "khng c mc ch" li a ng tr thnh bc
"thin h nht". ng sut i chng mng n Cu m Chn
Kinh m v n giang h bao phen kh ly, nhng rt cuc ch c ng
v Quch Tnh - nhng k khng tranh ginh - lnh hi c. Li
mt nt ci trong trit l nhn sinh. CBT chng cu m c, ha
ra hn hn bao k tham lam, cng chnh v mang trong mnh tri
tim con tr y.
CBT xut hin nh mt nt nhc ring l khc thng gia
nhng thng trm ca khung nhc. Gia bao yu hn tnh th ang
ging tm mn ph vy ci i th tc, CBT qua ngi bt Kim Dung
em n nhng ting ci nh nhng nh xua tan ci tm trn
th. Lng d sng trong, tm khng vng ng, tt c ng li trn
n ci CBT. ng m ming l ci toe tot nh tr nh, bt lun
l vui v hay lm cnh kh khn, n ci vi ng chng bao gi l
th hng xa x. Ngay n bc thnh nhn, bc hin s n dt ni l



s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 41 42 PHP UYN S 3
"qun s i", u phi ai cng c c ting ci trong sng y.
Ting ci khng ngng ngp u lo y ch c th l ting ci ca
k khng cn ci tm trn tc. mt gc nhn no , ting ci
y c phng pht n ci ca c Pht Di Lc, coi ci i ch l
"khng". V tnh hay hu , CBT mang trong mnh t tng nh
Thin, t ti yn nhin trc cnh i th tc. Kh au, an lc,
bun vui, tt thy tan bin trong mt ting ci con tr.
Cn gp nhau th hy c vui
Chuyn i nh nc chy hoa tri
Li danh nh bng my chm ni
Ch c tnh thng li i.
(Cn gp nhau Tn N H Khng)
L t o gia nhng ng chng h mang dng dp o
mo, thanh cao ca bc chn nhn ct cch. Mt ng gi ru tc
bc ph, lun ming toe tot ci, hoa tay ma chn, sut ngy r
ngi ta bn bi, t th v ngh, tm mi cch chc gho ngi
khc lm vui, "cng gi cng gn bng, khng ra con ngi".
Nhng th hi bao k mang danh ngi tu o, my ai t c
ci tm bt ng, bt phm nh ng?
"Lo Ngoan ng i l Lo Ngoan ng, huynh mi l bc anh
ti. Hong lo t ta coi nh ci danh, Nht ng i s coi ci danh
l h o, ch c Chu huynh trong lng khng h ngh n ch
Danh, cn cao hn bn tiu mt bc. ng T, Ty Cung,
Nam Tng, Bc Hip, Trung Ngoan ng, trong Ng Tuyt, huynh
ng u!"
Hong Dc S ni qu chng sai. Con ngi thanh cao coi
nh ci "Danh" huyn hoc vn l khng d, ngi trong lng
khng h ngh n ch Danh cn kh hn vn ln. Khoan ni n
v cng ci th thin h v song, ring mt tc lng trong sng nh
gng thi cng vt hn c mun ngi ri.
on tnh duyn dang d vi Anh C l li lm ln nht i
ca CBT. Nhng bi kch hai mi nm tri rt li cng c Pht
gia ha gii. "Uyn ng lin cnh mun cng bay", rt li cng
thnh mt gic mng. v sau, "duyn i la cng l duyn bn
by", u cng l mt ting ci nh nhng, khoan khoi.
Thin ngoi phi tin - tin bay ngoi tri - l hnh nh p a
con ngi ta bay v vi chn nguyn nht th. Th gian bao k si
m huyn vng, lc li i v, cn my ai c nh CBT mang tm
lng thanh cao trong sch, n ci tiu ngo, tm hn tr th, mi
p nh bc tin nhn bay gia thanh thin, ngoi c trn gian
danh li th phi ny.














Th Th Th Th NGUYN HUYN THCH
Nghe vng








u dy bn kia gc chnh my
Nhc phone nghe vng ting u hoi
Ngoi hin c ting bng hng di
Th nh nhng di bng trng phai

s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 43 44 PHP UYN S 3






Ng Su
(Hi An)

l bn n Thy Kiu n cho Kim Trng nghe ln cui
trong ngy ti hp.
Bn n cha y nhng mu thun nghch l, bi v cng
nh bao ln trc, ln ny vn l bn "bc mnh" nm xa.
Nhp hn Kim Trng, Nguyn Du bnh lun:
Lt tai nghe sut nm cung
Ting no l chng no nng
7
xn xao.
Tc quyn v ngh nhn biu din vn l nng Kiu ch
khng cn ai khc, nhng tht l :
Xa sao su thm, nay sao vui vy ?
Kim Trng tri m v trong cuc vn khng khi "h ",
hung g chng ta, nhng ngi n sau Nguyn Du mun hn
hai th k ?
Gii m cho hin tng "Tin hu bt nht" ny l iu
khng d. Vi tri thc uyn thm, chc chn Nguyn Du c
l l ca mnh v bn cht v trit l ca ngh thut : "Th

7
Mt t c c ngha vui ch khng su no:
V chng tay chut chn qunh
V chng im phn eo hng no nng. (Chinh Ph ngm)
ni ci ch ca mnh, ca ngm ni ci ging ca mnh, ma lm
rung ng ci dng iu ca mnh. Ba th y c gc tm hn,
sau nhc c mi phng theo. V th, tnh cm c su th biu
hin ra mi sng t, sinh kh di do th biu hin ra mi c
thn. Bn trong c ho thun th anh hoa s pht tit" (Thi
ngn k ch d, ca vnh k thanh d, v ng k dung d.Tam gi
bn tm nhin hu nhc kh tng chi. Th c tnh thm nhi
vn minh, kh thnh nhi ho thn, ho thun tch trung nhi anh
hoa pht ngoi. (Nhc k). Cng nhc c y, cng ngi n
ny, cng vn l "thin bc mnh" nhng trong nhng ln n
khc nhau, vi nhng thnh gi khc nhau, Thy Kiu khng bao
gi lp li mnh. Mi ln nng n l mt ln sng to. Nhc c
ch phng theo "ci gc ca tm hn" m "gii by", "bc l"...
ty lc, ty ngi. Thy Kiu l ngh s s mt. Bn thn nhc
kh v s tc ng trn "mi ngn tay" ch n thun mang
tnh cht c gii. Chnh tri tim ngi ngh s Thy Kiu ch
ng sng to ngh thut, bng khng th d n bao nhiu ln
cng chng khc g mt ln duy nht. Hiu nh th mi c th
chia s v cm thng vi phn ng ng ngng v khng t lng
tng lc u ca Kim Trng khi nghe li ting n mi lm
nm trc :
Chng rng : ph y tay no ?
Xa sao su thm, nay sao vui vy ?
T, vui bi ti lng ny
Hay l kh tn n ngy cam lai ?
Phng thc tu t nghi vn va khng nh, va phn
on va kt lun, m ra ci lung linh ca th ng h, khp
h tm trng ca chng Kim trc bn n k l ca ngi tnh
m chng chc hn yn tm l quen tai n c rch. Chng
Kim u km nng lc thm m nhng ch c th gii thch im
bt cp ch chng khng th vt qua Thy Kiu bng s tri
nghim nh bn thn Thy Kiu vi mi lm nm c cng
BN N XUN CA NNG KIU

s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 45 46 PHP UYN S 3
chng bng nc mt, mu v ci cht, cha k n vic git
chng :
on trng ai c qua cu mi hay
Nu khng c s tri nghim th tnh cm v nng lc
thm m ca ngh s s khng t ti im nh ca hot ng
sng to ... T , c th bt u hiu c bn n ca Kiu
l mt bn n vui.
Khc u m m dng ha !
y hn h ip hay l Trang sinh ?
Khc u m i xun tnh !
y hn Thc hay mnh quyn ?
Trong sao chu nh dunh quyn ?
m sao ht ngc Lam in mi ng!
i lc nh vn khng trnh khi mt phng hng
trc nhn vt ca mnh. Nhng Nguyn Du khng ri vo
trng hp ny. Khng k Thy Kiu - tc gi v ngi biu
din - ngi nghe, i tng thm m, ngoi Kim Trng cn c
Nguyn Du "hin din" vi t cch va l ch th tr tnh bao
trm va l nhn vt ngi k chuyn qun xuyn ton b tc
phm truyn th. Nguyn Du va miu t ting n ca Thy
Kiu va nhp vai vo nhn vt ngi nghe n, va nh
hng cho ngi c ng thi cng lc ng s dng an xen
ngn ng trc tip ln ngn ng gin tip to cho su dng th
trn mt phong cch kh c bit. Cu cm thn xen k cu hi
tu t, php ip trng c vn dng ti a nhp iu, ngn
ng v c cu trc cu. Ngay c cu cm (!) nu c thay bng
cu hi (?) cui mi dng th v ngc li, th khng chng
vn c th chp nhn c (!) ...
8
Va thc va h, va khng

8
- Khc u m m dng ho ! y hn H ip hay l Trang sinh ?
- Khc u m m dng ho ? y hn H ip hay l Trang sinh !
(Gi nh ca ngi vit)
va c ... Nguyn Du gi vo y phn ngoi vn bn, phn
v ngn ca tc phm vn hc.
Ch c cch din t y, Nguyn Du mi ni c "tm
lng sng t v tinh thn ha thun" ca nng Kiu trong bui
on vin m Kim Trng, d tri m vn cn mt cht m mng.
Tr v t sng Tin ng, Thy Kiu khng cn l Thy Kiu
ca nhng thng nm xa. l con chim phng hong hi
sinh t ng tro tn t ti
9
vi i cnh mi bay ln ... Cui
cng th mt ngi gii vn chng v thng minh nh Kim
Trng cng hiu c :
T, vui bi ti lng ny
Chng hiu v sao ting n ca Kiu khng cn ngm
ng nut cay, khng cn x b, hn n "ting st - ting
vng" "on - su" "trong - c" "nht - khoan"... nh bui ban
u. Chng hiu ci l ca nhc, ci gc ca nhc, chng hiu
con ngi l ch th v i tng ca ngh thut ch khng
cn ci g khc. D vy, Kim Trng vn cha chu dt khot kt
lun :
"Hay l kh tn n ngy cam lai ?"
Li nghi ng! (Cng c th v yu qu m nghi ng ...). l
ci l ca t gi nh "Hay l" v pht ngn ca chng vn cn m
nh mt dng lng l : kt lun m vn cn phn on, khng nh
m cha ht nghi vn ... C hiu "ph du" mi sng ni "ph sa".
Quy lut y khng c g gi to vi nhn cch thn thnh ca Thy
Kiu. Khng chng, khng con, khng d phng, khng vn ng,
Kiu hnh phc ch no ? Rt nhiu cu hi c t ra tng t
chng minh rng Nguyn Du lng tng khi h mn tc phm ca
mnh. Cu tr li chc chn s "khng cng". V nu c tm mt li
thot th c l ch cn cch la chn mt cu tr li : "Hnh phc l

9
Con chim phng hong t tro tn t ti
Li hi sinh (Th Huy Cn)
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 47 48 PHP UYN S 3
lm cho ngi khc hnh phc". Thy Kiu, nhn vt l tng ca
Nguyn Du thc s c hnh phc. Ch Tnh, ch Hiu, ch Nhn
c Thy Kiu vit hoa bng mu l. Ni theo hin sinh v hin
thc ch ngha, sng l d phng, l vn ng ... Mt cuc i "khp
ca phng thu" v "ng ca ci then" ca Thy Kiu u cn l
cuc i ? Tht ra, "l sng" vn l mt t trung tnh v n ch bt
u c ngha khi i km vi m s nh ng ca tng ngi. Thy
Kiu l mt con ngi khng ngng "ln ng". Nng khi hnh t
bui chiu Thanh Minh v i sut mi lm nm. Sau m on
t, Kiu li ln ng. Nhng chuyn i ca Thy Kiu l nhng cuc
hnh trnh ca t tng Nguyn Du.
Ting n ti hp ca Kiu vang ln t mt lng xun phi
phi. Ma xun c tht n vi Kiu m bn n ny l cu tr li
vi chng Kim bng thanh m ca nhc. Ni dung bn n l th gii
ca ma xun c nh hnh bng qu Thi ca Kinh Dch, thun
cch, thi ha. Nguyn Cng Tr cng vit v ci tm thi ha y :
Linh Khm bo hp thi ha
Sch khng trn ly mi l thn tin.
"Thn tin" khng phi c hiu theo ngha duy tm, thn b
m chnh l s ho bnh tht s trong lng ngi. Cch x l ngh
thut ca Nguyn Du khng h khin cng. Ti hoa ca nng Kiu
khng ch trn lnh vc m nhc m cn xut sc trn lnh vc thi,
ha, ca ngm. Trong m ti hp ny, Nguyn Du cho Kim
Trng yu cu Thy Kiu biu din li bn n xa, ngha l yu cu
tr ti m nhc ch khng th l loi hnh ngh thut no khc. Ni
theo Nguyn Tri khi ng lun v m nhc dng ln vua L th "Ha
bnh l gc ca nhc". Bn n tri ln mt ln cui ca nng Kiu
cho tnh nhn l ting lng ca mt ngi tht s tm li ha bnh
cho tm hn. Cng l mt thin bc mnh nhng xa v nay i lp
nhau. Cn do ca vn l nht thit duy tm to. Cng v th m
ting n y "m m", "m i", "trong", "m" v rng ngi chu
ngc nguyn s. "H ip" cng l "Trang sinh", "Thc " cng l
" quyn" ... Ting n y l ting n "V phn bit", do m
nh mng, nh thc, va c, va khng ... Qu tht, Kiu nng
n chi mt bn nhc xun trong m y. C mt nh th ng
tnh vi Nguyn Du v ca ht vi Thy Kiu :
on trng s gi tn hoa
Xa l ht l nay l ht chu.
(Phm Thin Th)







Th Th Th Th T NHN

g [ot <o, _ g |t,
Orlando, 22 1 - 2004

x Ty m n Tt ta
Thm bun thm ti ci thn gi
Thip Xun ly l by ra v
Bnh tt qua loa gi l
Chng c l hng th t ph
Li khng bt nc cng ng b
Ai v t Vit cho ta hi
C ru no khuy ni nh nh ?


s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 49 50 PHP UYN S 3
Th Th Th Th NHT UYN

Ngun Xun






Ting chung cha ni
Ha ngn bin tri
Nghe lng rng m
Tng git sng ngang
Nm ngn ni tr
Nm cnh hoa mai
Git sng vn vai
ip trng cnh n
Ting chung cha ni
Triu m ngn li
Nghe lng phi m
Ma xun bm v
Tri xanh ng ngc
Mt xanh nh l
Nc non try hi
Ma xun ta v
a mai bng hin
Tri tim dng ma
Mi cha cnh n
N bng qu hng




NH TRNG V MA XUN
TRONG BI TH
TANKA NHT BN

Yasunari Kawabata (12 1968)
Nguyn Vn Nho (bin dch, 11 - 2011)

Li ngi dch.
Phn trch dch di y nm trong on u ca bi din
vn nhn gii Nobel vn chng ca Yasunari Kawabata, c
ti Hn Lm vin Thu in vo thng 12 nm 1968, vi nhan
Japan, the Beautiful and Myself
10
. Tanka (on ca: ),
l th loi th c o ca Nht Bn, gm 31 m tit.
Kawabata mun gii thiu nhng bi th ny nu bt tinh
thn Nht Bn v th ca trong bi din vn ca mnh. Ngi
dch nhng bi th ny mo mui phng tc thnh nhng
cu th mang hi th Vit Nam. R rng l vic lm d
mc phi sai lm, mt phn, v qua ngn ng th ca, dch
phm phi ging nh vic ti to mt sn phm m iu may
mn hi vng t c l tinh thn ct tu ca sn phm c
khng sai lch l bao, phn khc, ngi dch chuyn t
bn dch Anh ng ch khng phi t nguyn ng Nht Bn.
l l do ngi dch vit nhng li ny, vi nim mong mi
bn c b qua cho nhng sai lm lch lc, v n nhn bi
vit ny nh nhng nh cn gi nh thong qua, khng nh
hng g n ai c.

10
Literature 1968-1980, Editor-in-Charge Tore Frngsmyr, Editor Sture Alln, World
Scientific Publishing Co., Singapore, 1993.
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 51 52 PHP UYN S 3
Mi ln c ai nh ti vit vi cu th php, ti thng vit
hai bi th sau y, bi th nht ca Tu s Dogen (1200-1253), m
ng ta gi l Bn lai din mc (Innate Spirit), v bi th hai, ca Tu
s Myoe (1173-1232)."
In the spring, cherry blossoms, in the summer the cuckoo.
In autumn the moon, and in winter the snow, clear, cold."
11

Ma xun thm anh o
Ting cu bng bc iu cho, H i !
Trng Thu trong sng gi mi
Tuyt ng lnh lnh tinh khi bn b
The winter moon comes from the clouds to keep me company.
The wind is piercing, the snow is cold.
12

Trng ngi ngc sau ln my hin hin
cng ti qua mng thc i b
Ngn gi but nh ho trong th tht
Trng mnh mang mu tuyt lnh hoang s
Trc bi th hai, Myoe ghi thm nhng dng sau, nh mt li
gii thch cho ngha ch o ca bi: "Vo m 12 thng 12 nm
1224, mt trng ang n khut sau ln my. Ti bc vo in
Kakyu ngi thin. Lc na m, ti ngng thin nh, bc ra
ngoi snh in i xung tng di, ti bt gp nh trng hin
ra sau mn my v lan to bng bc trn tuyt trng. V nh trng
kia i vi ti nh mt bn ng hnh, n ni, ting ch si tru
ln di thung lng cng chng h lm ti khip s. Ri lc sau, ti
ri h in bc ra ngoi, nh trng li khut vo trong my. Khi

11
Vo ma xun, nhng khm anh o, ting cu g ma h.
Ma thu, nh trng trong, v ma ng, tuyt lnh.
12
Trng ma ng n t sau nhng m my ng hnh cng ti.
Gi thi but, v tuyt lnh.
ting chung ngn bo hiu gi cu kinh lc tn m, ti li i ln
snh in, nh trng di theo ti trn con ng ti bc. Ti
li ngi thin, mt trng nh ui theo my sau cng chm
khut trong nh mt tri ang hng ln cho ngy mi, mc du
vy, dng nh vi ti, nh trng kia vn cn theo ti trong tm
tng nh mt bn ng hnh b mt".
Sau bi th dn trn, l bi th sau, m c th on cui
nhng li dn ca Myoe cho thy rng n ng mt vng trng
khut dn sau ni kia vn cn ngn vang trong lng tc gi:
"I shall go behind the mountain. Go there too, O moon.
Night after night we shall keep each other company."
13

Ta s v bn kia ni, trng i
Em cng v theo, mng song hnh
m li ri m ta snh bc,
Em l ta hay ta li l em?
Mt ln khc, c th l sau nhng thi khc thin nh, hoc
khi bc i lc tri rng sng trn ng v chnh in, Myoe
vit th ny: "Va m i mt ra sau thi gian thin nh, ti
bt gp vng trng lc tri tng sng, nh trng du du qua ca
s. Ti cm thy nh sng dng nh ang ngp trn n c
nhng gc phn tm ti nht ca tm hn mnh, v dng nh nh
sng n t nh trng mun thu. Theo , Myoe vit bi
th:
My heart shines, a pure expanse of light;
And no doubt the moon will think the light its own."
14


13
Ti s v sau ni. Em cng th, trng i.
Ri tng m, ta s gi bc song hnh.
14
Tm hn ti to sng, th nh sng lan rng thun khit;
V khng cn h nghi g na, trng cng ngh rng chnh l nh sng ca chnh
mnh.
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 53 54 PHP UYN S 3
Sng c lng ta dng tinh khit
Hay chnh l trng nhp ci hn?
Myoe thng c mnh danh l Thi s ca nh trng, bi
nhng dng th trng thanh thot, bi nhng dng th nh s
thng tht diu k, nh ting ku ngy th t nhin bt ra t tm
hn, nh s hng khi tun tro khng mc ch:
"Bright, bright, and bright, bright, bright, and bright, bright.
Bright and bright, bright, and bright, bright moon."
15

Trong ba bi th v nh trng, t na khuya n lc tri rng
sng, Myoe tun th khuynh hng thi php m Saigyo s
dng. Saigyo cng l mt thin s thi s, ngi ti th vo
khong 1118 n 1190, ng ni: "D ti c lm th chng na,
ti vn khng ngh v chng nh l nhng bi th ti son.
16

Trong ba mi mt m tit, ng to nn mt bi th, trung
thc, trc ch vo thc ti sinh ng, dng nh th ng vi trng
l mt, ch khng n thun l ng hnh vi trng. Nhn trng,
ng tr nn trng, v trng cng chnh l ng khi n l i tng
c ngm nhn. ng chm vo thin nhin, v ng tr thnh mt
cng nhin gii. nh sng t tri tim trong sng (clear heart) ca v
thin s ang thin nh t na m n gn rng sng tr
thnh nh trng, v bi vy, trng vn sng d ngy ln hng
mt gc tri.
Nh ta thy trong li dn ca Myoe trc bi th ni trn,
, nh trng ma ng tr thnh bn ng hnh, n chnh l
tm ca v thin s, mt nh trng t sau ln my to sng ri
chm vo bu tri tn gio v trit hc, vnh vin, nh trng v
thin s lan to vo nhau trong mt ho iu tuyt vi, m bi
th bt qu ch nh mt bt tht tnh c din t nn iu rt

15
Sng, sng, i sng, sng, sng, v sng, sng.
Sng, c sng hoi, sng, sng v sng mi, nh trng!
16
Though I compose poetry, I do not think of it as composed poetry."
kh din by. cng l l do m ti ngh n bi ny u tin khi
c ai nh vit cho mt bc th php, vi ti, cm xc ca bi th
tht nh nhng phiu ht, mt nim am m tht bay bng khinh
an. nh trng kia gia bu tri ng tuyt, np sau my ri h l
dn, ri li np sau my v li hin by, to sng trn mi bc
chn ta, khin ta khng cn s si d. Phi chng, hi trng i, gi
chm vo trong em, gi lnh mn man em v tuyt trng khng lm
em but gi? Ti chn bi th ny, qu thc, ti chn mt bi
th m nng, su lng, bi th ca nim am m thanh thot,
trong tnh lng khn d, trong thng tht suy t m p c mt Tinh
thn Nht Bn. Tin s Yashiro Yukio, mt nh nghin cu ni ting
v nh danh ho Botticelli
17
, mt hc gi uyn thm v ngh thut
t c ch kim v t ng sang Ty, c kt Tinh thn ngh thut
Nht Bn c trng qua ch mt cu th: Ta ngh n bn b ta
mi khi nhn hoa, ngm tuyt, ng trng thanh.
Mi khi nhn v p tuyt vi ca tuyt, mi ln thng ngon
nh trng trn vi vi, hay say m trc v xinh ti ca nhng
khm anh o, mi khi lng chm trong cc bc ho hay b nh
thc bi v m miu ca bn ma thay sc, ta thng ngh n
nhng ngi gn ta nht, nhng k thng yu, v trong ta khao
kht nim c mong chia s cm gic hoan lc ny. Chnh s kch
thch ca m cm nh thc cc cm xc trong ta, nh thc
nim kht khao s ng hnh, kht khao nhng mi chn tnh
huynh , v khi , t bng hu (comrade) tr thnh c trng
y ngha ca hai ting con ngi (human being). Tuyt, trng,
nhng khm hoa, nhng t ng din t bn ma, trong truyn
thng Nht Bn, l nhng t ng ho quyn vo nhau nu
bt ln v p mun thu ca ni, sng, cy c, din t thin
nhin su lng v mun hng nghn ta, cng nh din t cm xc
ca con ngi khi chim nghim.

17
Botticelli (1445 1507), ho s ni ting ngi .
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 55 56 PHP UYN S 3
Ci tinh thn , ci tinh thn kht khao tnh huynh khi i
trong tuyt, khi ng di trng, khi ngm nhn hoa ngn c ni,
cng chnh l tinh thn cn bn trong nghi thc ung tr. Trong
cnh quan ti p thch hp no , bng hu gp nhau, ngi
bn tch tr, ho iu mt nim giao cm trc t tri vn i, v
ng thi thng tr kia c nng ln thnh nghi thc, m nh
ngi ta ni, y l Tr o. Tin y, ti mun cp n tiu
thuyt Ngn cnh hc (Thousand Cranes) ca mnh, mt cun tiu
thuyt thng c bn c hiu sai l ti mun ngi ca v p
hnh thc v tinh thn ca nghi thc ung tr . Nhng ngc li,
ti mun din t mi hoi nghi cng nh cnh bo mi ngi v
tnh thng tc hm ngi m cc nghi thc ung tr hin nay ang
sa ng.
"In the spring, cherry blossoms, in the summer the cuckoo.
In autumn the full moon, in winter the snow, clear, cold."
Ma xun thm anh o
Ting cu bng bc iu cho, H i !
Trng Thu trong sng gi mi
Tuyt ng lnh lnh tinh khi bn b
Mt ai s ngh rng trong bi th ca Dogen, n gin
ch l s miu t thin nhin mt cch thng thng, xong xnh,
mt s k l tm thng bn ma thay nhau ni tip. Ai cng
c th ngh rng th g nh vy m cng l th, chng c th c
mng g vi nhng t bnh thng ghp nhau nh th. Tuy nhin,
ta hy nghe mt bi tng t vit lc lm chung ca Thin s
Ryokan (1758-1831):
"What shall be my legacy?
The blossoms of spring,
The cuckoo in the hills, the leaves of autumn."
18


18
Di sn ca ti ? Nhng khm hoa ma xun,
Chim g trn i vng, nhng chic l thu bay
Em tha k gim ti ngn hoa thm
Ting chim ku i mng thu ban s
Ti li cho trn gian mun thu
L vng thu, nhng khonh khc khng ng!
bi th ny, cng tng t bi ca Dogen, nhng nh hnh v
t ng bnh thng nht ho quyn trong nhau mt cch tri
chy, m c bit, n truyn cho ta tinh thn ct tu ca Nht
Bn. Bi th va trch dn trn l bi th cui cng trong cuc i
ca thin s thi s Ryokan.
"A long, misty day in spring:
I saw it to a close, playing ball with the children.
The breeze is fresh, the moon is clear.
Together let us dance the night away,
in what is left of old age.
It is not that I wish to have none of the world,
It is that I am better at the pleasure enjoyed alone."
19

Ti ang a vi tr con
Tri sng trm ph li mn c xun
Trng thanh, gi nh tht gn
Mt tri thn thit, vang ngn ging n
Nhy i em, iu mun vn
Ting lng kim c, nhc vng xa sau
Ri nghe t chuyn mun mu

19
Mt ngy di ma xun y sng:
Ti thy bu tri tht gn gi khi ang chi cu cng con tr.
Cn gi nh trong lnh, nh trng sng t.
Ta hy cng nhau khiu v sut m thu, trong iu ma li ca t xa xa ng li.
Chng phi ti ao c c c gia th gii ny, m chnh bi khi ch cn li mt mnh,
ti vui th bit bao trong nim c n bt tuyt.

s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 57 58 PHP UYN S 3
Ny hng v tr bn cu c n
Vng tay m trn xuyn sn
Mt mnh chim bi ngun cn Vnh hng!



Th Th Th Th Nguyn Vn Nho
V LI HI AN
Hi An, thng 12, 1983
Ti li v gia lng chng cn lc
Ni nim ring trong hc mt hoe vng
Dng sng c vn i b trng c
M lng ti con nc m khi
Cn ai by gi ngi k chuyn khi vi
Ngy thng v my tri ba n
Ti trt gia gi thing nh ng
Chuyn trn gian trn i cnh thin di
Cn ai by gi k chuyn nhng ln i
Rng khc mt ln ti trn bit
Ging ca sui, li ca chiu trn c
Nng ca ngy th th vi sng bung
Ti v by gi tri sang xun
Con n gi nua mt mi cnh chng
Li ri rng gia trung di sa mc
Nn ti v cn iu th khng thi
Ti v li gia lng chng my ni
Cuc dng chn cha h hn bao gi
Tng tt nhng nhp i bi hi
M vn trong lng... iu ht v thanh...
LE THO GII CUA T TU LE THO GII CUA T TU LE THO GII CUA T TU LE THO GII CUA T TU
JARVIS JAY MASTERS JARVIS JAY MASTERS JARVIS JAY MASTERS JARVIS JAY MASTERS


Trn Trung o
20

Gii thiu v lc dch

Li Php Uyn
Php Uyn nhn c bi vit ca anh
Trn Trung o kh di, bi vit bao gm
Li gii thiu v ngi t t ca TT, v
phn dch thut bao gm 4 phn nh:
Phn u c vit bi Melody
Ermachild, mt Pht t, thnh vin trong
i php l ca Jarvis, cng l ngi
sp xp cho chuyn ving thm Jarvis
ca i s Chagdud Tulku. Phn th hai
l li k ca chnh Jarvis. Phn th ba l
on trch nhng li ging ca i s
trong bui l, v Phn cui cng l bi
vit ca Jarvis tng nh s ph
mnh, i s Chagdud. Tuy nhin, do
khun kh bi bo, chng ti ch trch
ng Li gii thiu (ca TT), v tip
theo sau l L th gii qua li k ca
ngi t t, m anh TT dch thut.

20
K s in ton, qu Duy Xuyn, Qung Nam. Cu hc sinh Trung Hc So Nam,
Duy Xuyn, Trung Hc Trn Quy Cp, Hi An. Hin sng ti Boston, Hoa K.

s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 59 60 PHP UYN S 3
Gii thiu
Thng T nm 2011, theo lnh ca Ti cao Php vin bang
California, Hoa K, chnh n ta thng thm California trnh
cc bng chng v cc li cung khai mi thu nhn t cc lut s
ca t t Jarvis Jay Masters. Hin nay, lut s ca hai bn ang ch
phn quyt ca ta ti cao California. Nhc li, Jarvis Jay Masters,
ngi da en, sinh nm 1962 ti Long Beach, California, trong gia
nh 7 anh chi em, con ca b Cynthia. B Cynthia b bnh nghin
ma ty nn c by ngi con ca b c s An sinh x hi phn
chia sng trong cc nh tm dng thuc chng trnh an sinh
x hi ca chnh ph. Cha ca Jarvis cng b bnh nghin v b nh
i khi Jarvis mi va ln 5 tui. T , Jarvis, ngoi thi gian ngn
sng vi ngi c, phi sng t nh tm dng ny sang nh
tm dng khc. Hon cnh y bt hnh ca gia nh v nhng
cun ht tiu cc ngoi x hi y Jarvis, d ch mi 12 tui,
nhiu ln vo t ra khm. Khi n tui 17, Jarvis l mt thanh nin
nng tnh, hung d. D cha chnh tay git cht ai nhng Jarvis
tng dng sng hm da v nh cp cc nh hng v ca
tim. Nm 19 tui, 1981, Jarvis li vo t San Quentin, California,
sau khi b kt n trm cp c v trang. Trong nh t anh li tham
gia bng ng.
Nm 1985, Trung s Hal Dean Burchfield b m cht trn tng
hai ca nh t San Quentin. Ba t nhn b bt v b x v ti git
ngi. Andre Johnson b x v ti m cht, Lawrence Woodard b
x v ti ra lnh git v Javis Masters b t co l mi nhn
thanh st c dng m Trung S Hal Dean Burchfield. Trong
thi gian n mang xy ra, Jarvis ang b giam trn tng th t ca
nh giam. C ba t nhn u c th b kt n t hnh. Kt qu v
n, Lawrence Woodard v Andre Johnson b kt n chung thn sut
i khng c gim n, nhng Jarvis, d khng c mt (lc xy ra
n mng), li b kt n t hnh ch v qu kh y nhng ti trng
ca anh t nhng ngy cn b cho n nm 19 tui.
Jarvis Master b chuyn sang Death Row, khu dnh ring cho
nhng t nhn ch th n t hnh t nm 1990. T , cc lut s
ca anh tin hnh th tc khng n. Thng 2 nm 2007, Ti cao
Php Vin California nhn xt n thnh nguyn ca nhm lut s
bin h cho Jarvis. Ngy 11 thng T nm 2008, Ti cao Php vin
California ra lnh tin hnh th tc iu trn v bng chng ca
v n Trung s Burchfield. Nhng ngi ng h Jarvis tin rng anh
ta sau 17 nm ti Death Row cui cng s c trng n, hay t
nht gim n, tuy nhin quyt nh vn thuc v Ti cao Php vin,
v cho n nay cc bui iu trn vn cha em li kt qu chnh
thc no.
Trong t, Jarvis tm hiu v tn gio v cm thy o Pht
em li cho anh s an lc m t lc sinh ra anh cha c hng.
Nm 1989 (c ti liu cho rng nm 1991), Jarvis pht nguyn lm
mt Pht t theo truyn thng Pht gio Ty Tng t i s
Chagdud Tulku ngay ti nh t.
i s Chagdud Tulku l bc i s Ty Tng ni ting ti Ty
phng, c cng nhn l ti sanh ln th 14 ca i s
Chagdud. i s Chagdud Tulku hong php khp cc nc Ty
phng, t chu u sang chu M cho n khi ngi vin tch nm
2002.
Cng lc vi vic tr thnh Pht t, Jarvis Master cng tr
thnh mt nh vn. Trong lc x hi dy anh trm cp c v
trang, tham gia bng ng, tinh thn Pht gio gip sng li
lng bao dung, thng xt, tnh yu trong con ngi vn thin ca
anh. Cu chuyn Joe Bob lng nghe (Joe Bob Listens) c ng
ti vo s ma Thu 1995 ca Tp ch Turning Wheel. Trong tc
phm Tm T Do (Finding Freedoom), Jarvis k li nhng qung
i bt hnh v khn kh trong thu thiu thi y vt so ca
mnh. Jarvis ngy nay khng cn l mt thanh nin hung d nh
ngy anh mi bc vo nh t San Quentin 27 nm trc, m l
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 61 62 PHP UYN S 3
tc gi c nhiu ngi yu mn, knh trng, v nh mt Pht t,
anh dng hin kh nng ca mnh xin dng tinh thn bt bo
ng trong nh t.
Cu chuyn sau y v l Th gii (Empowerment ceremony)
hay cn c gi l l Gia tr ca Jarvis theo truyn thng Pht gio
Ty Tng c k li trong nhiu phn. y l phn t thut ca
Jarvis trong bui l.
Jarvis k li bui l th gii
Khi ti c c hi nhn l th gii t mt ngi Lt Ma Pht
gio Ty Tng, cm gic u tin ti nh, l mnh khng xng ng.
V ri lo s khi ngh n vic mt bui l nh th li c thc
hin ti nh t tiu bang bo ng nh San Quentin ny.
Ti ch l ngi mi bt u tp sng trong np sng Pht gio.
Thng qua nhng ngi bn ngoi, ti bt u thc hnh thin
Pht gio. Vi ti, ti gi kn vic thc hnh thin. Ti khng ni
iu vi ai, bn t ca ti hay c nhng ng nhn vin bo v an
ninh ca tri t cng th.
Sau tm nm t, ti vn cm nhn mt ni lo s tht s khi gi
chnh mnh l mt Pht t v vic khi cc bn t thy ti ang tnh
ta, cu nguyn hay thin nh. c bit, ti cng rt s b ngi
khc thy khi nhn l th gii. Trong lc tm hn ti vui mng cho
n c hi, nhng ting ni khc trong ti li t ra cu hi. y c
th l chng ng khc ti s phi i qua? C th trong tng lai
ti li phn bi chnh ti v ngha thing ling ca l th gii? C
phi ti l mt Pht t? Nhng iu ti pht nguyn, thc s,
c buc ti phi hy sinh cuc i mnh? Lm th no ti li c th
chng li tt c nhng bo ng ca nh t?
Trong t, khng ai tin rng vic ci o l tht. Hu ht t nhn
u ngh rng ai n nhn mt nim tin tn gio bt ng chng
khc g tham gia mt tr chi hay la di c ra khi t sm.
Ti dnh gn mt nm c gng vt qua nhng hoi nghi ,
tng iu mt, thng qua vic thc tp v thng qua nhng bi
ging ca ngi Chagdud Tulku, v Lt Ma ti s nhn l. D sao, tt
c ln na xut hin trong bui l. ang ngi di nn x lim c
gng tnh tm, ti li s. Nh t di li ting ni ca hng trm t
nhn, cm gic kh chu v xung t hin ra cng mt lc.
Ti ngi bt ng, khng ngt nim hng danh c Quan Th
m B Tt. Quan Th m B Tt, xin hy nhn thy con, xin gip
cho con vt qua nhng chng ngi v cho c vng ca con
sm thnh t. Ti tm trong mi ln cu nguyn mt sc mnh
thing ling gip ti xua ui nhng lo u, chun b tinh thn chp
nhn mt cch cng khai l th gii ca mnh v gip ti cho
n ngy u tin ti c sng trong tinh thn Pht gio. Vi li
cu nguyn ny, ti ch mun gi vic tu tp ca mnh trong vng
b mt duy tr s trong sch trong tm khi ti thc tp thin. Ti
ch mun c thi gian tht tnh lng trong i sng t y ca ti.
Ti ch gp i s Chagdud Tulku mt ln trc . Ti v cng
xc ng khi ngi bt ng n nh t San Quentin thm ti.
Nguyn tc nh t ch cho php chng ti trao i bng in thoi
trong ngn thm ving nh, xuyn qua ca s bng knh. Ti cm
nhn s m p t tm lng ca i s d ch nhn ngi thi v tin
tng nhng li ging ca ngi. Ti hy vng rng, qua nhng li
dn d cch tu hnh trong nh t, mt ngy no ti s c th
cng khai nhn l th gii.
By gi ti cm thy may mn c ngi trn sn x lim ch
i c hi. Ti nh mt ngi no ni vi ti t lu ri: Tt
c nhng g ngi cn l mt tm hn thun khit, l iu cn
thit nht. Hy im lng m lng nghe. l nhng g ti ang lm.
Bui tra vo ngy c hnh l, ti c gi tn. Mt nhn vin
an ninh cng tay v a ti n khu thm t. Trn ng i, ti
tip tc nim hng danh c Quan Th m B Tt cho n khi mt
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 63 64 PHP UYN S 3
ti bt gp i mt ca i s ln th hai trong i ti.
Ti ngi bn ny ca knh i din vi i s ang ngi pha
bn kia. Bn cnh ngi l Tsering, mt hc tr gn gi vi ngi, s
lm thng dch cho chng ti. Melody, bn v cng l mt Pht t,
cng c mt trong bui l mng n bin c ny vi ti. Chng
ti vui mng cho hi nhau trong lc cc khch thm t nhn chng
ti.
Ti cm in thoi ln. Pha bn kia ch Tsering cng cm
in trn tay. Vi mt n ci d thng trong sng trn mt, ch
hi thm sc kho ti. Ti p li bng n ci v cng tr li
chung cho mi ngi bit l ti mnh khe. Chng ti u vui ci.
Sau , ch Tsering quay sang i s nhn li ca ngi.
Ch Tsering hi ti, i s hi tinh thn anh c minh mn
khng
Tha vng, ti p.
L th gii
i s: Chuyn chng ta khng th tip xc trc tip khng
phi l iu quan trng. Sc mnh ca bui l l t nhng li con
ang nghe. Thy mong con nhn s vt t mt gc nhn rng ri.
ng li cho ai khc nhng kh khn ca chnh mnh. Con s
thy mt t nhn gin d l mt iu ng bun v anh ta ang
to nn c nghip. Vi con tt c nhng iu gi thnh qu
kh. Trc tt c mi ngi, con hy ha: Ti s khng gin d.
Ti s khng lm hi bt c ai bng hnh ng ca ti. l mi
quan tm hng u ca ti mi ngy, ngay c bng mng sng ca
mnh. Nu con gi li pht nguyn ny, con s khng cn to ra bt
c s au kh no cho chnh con trong tng lai. Bng li do chnh
con, lp li ba ln, hy pht nguyn trc cc ng thing ling v
mi ngi. iu ny cung cp cho con s bnh an. Ging nh vic
nu khng ung thuc c th khng b au.
Jarvis: T nay tr i, con s khng lm ai au n, khng hm
hi ngi khc d phi mt i mng sng ca chnh mnh.
i s: Li pht nguyn th hai: T nay v sau, con s c gng
lm ngng s kh au ca nhn loi v ca chng sanh mun
loi. Chng ta mang thn xc ny t lc sinh ra. y l phn ca
nghip, nhng khng phi l tt c s tht. Vic th gii lm
thay i thc ca chng ta v thn th mnh. By gi cn sng
, by gi ang cht v s bin mt i. C khong cch gia
cc phn t. cng ch l vt th. Mt khong trng v tn, mt
tnh khng v tn. C s ni tip gia thc v mng. Thn xc, hy
hoi v ti sanh. Bn th th u ging nhau. Tnh khng l nn
tng ca tt c. Trong tnh khng l tr tu, tr tu khng sanh v
cng khng dit m l s tht mi mi. Ging nh bu tri.Chng
ta t cho ch l ch tt v ch xu, nhng tt c tht ra ch l
ting gi thi qua ging ni ca mnh. m thanh ca bu tri l m
thanh ca tnh khng. m thanh l mt biu hin ca tnh khng
v thn xc ca con cng vy.
Nu iu kh hiu, con hy ngh v mt gic mng. Cuc i
ch l gic mng. Tt c ty thuc v vic ti ngh v n nh th
no. Ly nh t lm v d. Con c th cho rng nh t hn l mt
ni xu nhng mt ngi sng trong cn nh tuyt p cng vn
t st th sao. Mi ngi phi ngi mt ni no , d tuyt vi
hay khn kh. a ngc chng u xa. a ngc c ngay trong
cn c mng ca chnh con ngi. a ngc l kt qu ca lng th
hn trong chnh mnh. C hai cch thay i tm thc. Mt l suy
ngh, suy ngh v suy ngh , mt khc l bung x mi suy ngh rng
buc v lng lng bnh thn. Bn th ca tt c s sng trn tri
t u ging nhau. Chng u c mt mi v nh nhau. Khi nim
ca tm l nhng g cho chng ta ngh rng c nhng sinh vt
xu v nhng sinh vt tt. Ging nh phim nh, ch l nh sng
chy trn giy bng knh. Hy nhn thc tt c iu nh cun
phim trong thc con. Phi hiu rng bn cht ca thn xc con l
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 65 66 PHP UYN S 3
bt dit v bn cht ca con l tht, hon ho v thun khit. c
tnh ca tm l khai m v hin hu. tng pht xut t tr c
ca con. Ging nh cnh ca king ny, nu con ch nhn vo tm
king th con s khng thy g c. Nu con nhn vo tng con s
khng thy c s ton ho.
Jarvis: Bch thy, trong t, gip ngi khc nhiu khi c th
lm mnh mt mng. Con c c xem l vn gi c nhng gii
mnh pht nguyn nu hnh x theo thc m mi ngi thng
ngh khng? C th con dng s khn kho trnh to ra ci cht
ca mnh?
i s: Nu con gip mt ngi m phi i bng thn xc ca
mnh th cng ch cu mt ngi. Tuy nhin nu con c th trau di
nhn thc gip ngi khc mt cch tt p nht, con c th
gip nhiu ngi, 100, 1000 hay v s ngi khc. C ba cch:
khng hm hi, gip v thun khit. Thc s, ri con s hiu
c bn cht thun khit ca chnh mnh. Trc khi hiu c
iu con s cm thy thin ng v a ngc. N ging nh vic
bao quanh mnh vi hng trm tm gng soi, nu chng ta d v
xu, chng ta s thy ngi khc d v xu, nu chng ta sch v
tt, chng ta cng s thy ngi khc nh vy. Tt c ch l mt
chc nng ca tm. Ci cch thc hnh l thy mi ngi
thun khit d h hm hi hay gip con, ngay c loi ng vt
hay mt ngi bo v an ninh nh t, hy nhn s thun khit ni
h. Hy nghe m thanh nh ton ho, nh c Quan Th m ang
dy. Bt c ai sanh th s dit.Mi lc l mt c hi c
bnh an, v gip . c Quan Th m ni: con chnh l Ngi, tuyt
i ton ho..
Cui mi ngy, hy sm hi nhng suy ngh v hnh ng xu
ca mnh v t ha s sa sai. Khi lm iu tt, tip tc lm. Mi
iu sai, hy sm hi v bung x. Ging nh mnh ang bi, tip
tc m bi.
Jarvis: Bch thy, con cm thy thun khit khi con gn gi
thy, nhng ri s rt d dng qun i.
i s: Hy cu nguyn c Quan Th m cu . Ngi lun
vi con, ngay trn u con, gip xa i nhng vt d, ban cho con
s trong sch v nim vui trong cuc sng.
[Jarvis hi v trng hp mt nh s t thiu chng chin tranh
vng vnh m anh xem trn truyn hnh]. iu c ngha g?
i s: Nh s th hin tnh thng chm dt chin tranh.
Vi nh s vic l tt. Vi con, c th l khng. Nh s xem
thn xc khng khc g b o qun. Chng ta, khng phi ai cng
ging nh vy.
Hm nay, con pht nguyn, vi chng ti, con tr nn mt
ngi trong gia nh. Chng ti s gip con. Con c trong li cu
nguyn mi ngy ca chng ti. Chng ti lun ngh v con.
Javis: Bch thy, con tht s cm nhn c iu , con bit
n thy.
Bui thm ving ko di gn hai ting ng h. Sau bui l, tht
kh nghe t pha u dy bn ti. Qu nhiu ting n chung
quanh. Cc t nhn khc cng ni trn nhng in thoi ni nhau
thnh mt chui di, tht kh cho ti c th nghe ting ca nhng
ngi ang thm ving mnh. T nhin ti thc mc, , chng l
cng n o nh th ny trong bui l hay sao? Ti cm thy nh
va ly ci nt chn m ra khi tai mnh dng nh ti cng va
t chn tr vo cnh ca ca thc t t y ln na.
Cui bui thm ving, ti ni chuyn vi Melody, ngi ngi
st ca s trong sut bui l. Ti cm n ch c mt v nh ch
chuyn li cm n i s v Tsering v tt c phc c h
mang n cho ti. Ti ni vi ch, ti cm n nhng khng ni
ht li v nc mt ca lng bit n ang dng ln, v ti khng
mun ai thy mnh ang khc. Melody hiu iu . Ch gc in
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 67 68 PHP UYN S 3
thoi, cng vi i s v Tsering vy tay cho, ra i. Ti vy tay
cho h.
Khi ti ch c nhn vin an ninh a tr v x lim, mt t
nhn gi qua hi c phi ti ang thc hnh Pht gio hay khng.
Ti ngng mt cht. Khi ti sp tr li th mt nhn vin an ninh
bc n ng gia chng ti lng nghe. Ch khi i mt ng
ta nhn i ni khc, ti p, Vng, ti l mt Pht t. Phi chng,
tt c chng ta u ging nhau, cch ny hay cch khc trong cuc
i ny, ri ti nhn ng nhn vin an ninh v ni, Cuc sng, ti
ngh, c l nn c mt cht tinh thn Pht gio nh th trong tt c
chng ta.
ng nhn vin an ninh nhin ti vi n ci ngc nhin, ri bc
i. Ti cng thy tht l.
Ti nhn qua cnh ca s ni c chic gh ca i s va ngi,
v cht cm thy mt nim tin mnh m rng thy ti nh vn cn
ngi . Ti hng n chic gh trng v ci u vi ba vi.


Th Th Th Th NGUYN NGC HNG
21


HOA MAI N SM
19.10.2010
Khng ai try cng t mnh rng l
Tng cht kh li m n s sng
Cam chu rt u phi v ngi cha
Hoa sm nht ma ch li xun sang!







RO TNH
21.12.2010

Chng bit rng lng hay hp lng
Cui nm bng nh k m mnh
Mi ngy khng vui mt ngy ph
Hi ngi c an n tm linh ?
D khng phi thin s, o s
Vn thng t vn, t xt soi
c sng mt bin cn x ht
Cay c lm chi cht thit thi
Lan man ni nng ma ma c
Lng ht nhin ro tnh khc ci
Mai mng xun, xun cha ti
Cnh tng cnh rng vn vng ti !

21
Th trn Ch Cha, huyn Ngha Hnh, tnh Qung Ngi.
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 69 70 PHP UYN S 3
NHT CHI MAI - CHT NGI MUN THU
Tn vn ca Phan Trang Hy
Ngi, cng l mun loi trong ci th gii ta b, vn mang t
kh ca cuc i, vn phi chu bao cnh trm lun, vn phi n
lc tu tp thot khi lun hi. Ti cng th. C lc ti chu n
au, chu bao phin no. Ti no thot c chn trn gian y
kh i!
i khi, v c ny c n, ti tm c nhng vn th
Thin. V ti bt gp bi k Co tt th chng (C bnh
bo mi ngi) ca Thin S Mn Gic (1052 1096):
Xun kh bch hoa lc,
Xun o bch hoa khai.
S trc nhn tin qu,
Lo tng u thng lai.
Mc v xun tn hoa lc tn,
nh tin tc d nht chi mai.
Xun rui, trm hoa rng,
Xun ti, trm hoa ci.
Trc mt, vic i mi,
Trn u, gi n ri.
ng tng xun tn hoa rng ht,
m qua, sn trc, mt cnh mai.
(Ng Tt T dch)
Thin s nhn s vt tri, vi tm nh, nh n v cng, ha
nhp vi chn nh, nn tm ng rung ln ting th lng thin.
Trc t nhin, tm t nhin theo. ng an nhin theo vng sinh
ha v tr:
Xun kh bch hoa lc,
Xun o bch hoa khai.
T nhin l vy. Xun kh ri xun o, hoa lc ri hoa khai. C
phi l quy lut sinh ha? C phi l quy lut thi gian?
Ni v ma xun l ni n t ma. Thi gian c tri, kip
lm ngi cng nh mun loi phi mang chuyn sinh t, phi
chng kin nhng s i tri qua trc mt: S trc nhn tin qu.
S i tri theo thi gian, m thi gian li tri theo tm, bi tm l
con mt hu - mt thin. i tri m tm nh l c lm sao?
Nhng, lm ngi cng c th tm nh kia m!
Tm nh, nhng thi gian vn c tri. V th l ci lo vn c
n vi con ngi.
l s nghit ng ca t nhin dnh cho con ngi. Ci gi t
t n trn u: Lo tng u thng lai. c cu th, ti bng
nhn ra mt iu: trn u ti tc ha trng. Ti ang n gi.
Gi v bit, v kh no, phin trc. Ti gi theo thi gian...
Thi gian ca v tr, ca nh sng th v cng. Thi gian ca
i ngi th c hn. Ti nghe c ai ni bn tai ti l, ch c
vt ci c hn n ci v cng mi c th vt qua vng lun
hi ca t sinh - sinh t.
V trong ti nh thy gi pht sp vin tch, cht thin ca
Mn Gic Thin s ta sng bn cc t:
Mc v xun tn hoa lc tn,
nh tin tc d nht chi mai.
Du hoa tn khi xun ht, nhng sc sng ca thin nhin vn
mnh lit. Trong ci tn ca hoa xun li n hin mm sng ca t
tri qua hnh nh nht chi mai. Thin s khng ni hoa n trc
sn, nhng tm cm mt cnh mai ang hp th, cht lc tinh ty
ca t tri tn ti trn ci i ny. Cng s ng cm vi Mn
Gic, Thin s Chn Khng (1046 1100) ni v Diu o: Xun lai
xun kh nghi xun tn. Hoa lc hoa khai ch th xun (Tm dch:
Xun n xun i tng xun ht. Hoa tn hoa n vn hon xun).
Tt c cng ch l s sinh ha ca v tr, s tun hon ca i
Ng. Cm nhn s tun hon y, hn th ca Mn Gic nh
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 71 72 PHP UYN S 3
trc i thay, trc lun hi ca vn vt. Khng cn t kh khi
Nh th Thin mang bnh li ni nht chi mai. Bi v Thin s
an nhin ci l thng tnh sinh t: Sinh lo bnh t- T c thng
nhin (Diu Nhn, 1041 1113).
C bi k y cht th, tng cu t u n cui u c nim
thi gian. Tc gi dng thi gian nh l quy lut m con ngi phi
nhn ly lm Ngi, khng nh s tn ti ca cht Ngi -
nht chi mai. Qu tht, Thin s, thi gian tnh n nh
khng c g ni, nh bn ng con ngi ha vi i Ng T
nhin, nh chn nh ca ngi, ca Pht.
c Co tt th chng ca Mn Gic Thin s trong thi bui
ny, ti vn thy nht chi mai theo thi gian hp th tinh kh thn
ca Nht - Nguyt - Tinh i Ng thnh Ngi.



Th Th Th Th Nguyn Min Thng

Gt sen Nguyn n

Em v
o la vng ti
Tht tha ln tc
hoa ci trn mi
Mt huyn
tia chp tinh khi
Gt sen nguyn n
gi bi hi xun
Ta nghe
hn cht bng khung
o mai trng mng
cng ngn y thi
Th Th Th Th Nguyn ng Nht
CN NA MU TRNG


Khng hn tnh ai ngy tr li
Khng ch sng ht bn sng xao
Khng n cn m chiu c tch
Khng nghe nc git cui lng xa.

Khng trm nm ma lng ting
Khng tm na thong hng bay.
Hi i sinh - dit im nhin chy
Khng bn ch trong cuc vin trnh.

Thi gian. Ai m i nh gi
Tri t quay u nhp bin thin.
Ta cng gi nua nh lch s
ht cng gic mng khc ca qun.

M vn khng nh. Cy t him
ngt bn tay nh rng chiu ng.
Bng dng i hp u ng rng
l l bay trm lng bng vui.

Ra i. Sng ro bn ngun sng
mc nhng con ng x ng ba.
Cui gic in bng tan o tng
thy hn nh la sng trn tay.

Hi na ma hoa khng bit tn
gi ai, my lnh khut sau rm.
Cn na ma kia nhng gi hi
gi mi hng chm sut trm nm.
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 73 74 PHP UYN S 3
TM LINH HI HUYT THOI
(Tm hn bit tr chuyn)




Trng Bi Canh
22

Du T
23
dch.
Thng 11, 2011

S giao lu ch thc, khng nht nh
phi s dng ngn ng; nhng ngh
suy chn chnh, cng khng nht thit
phi dn ht sc th hin ra bn ngoi.
Lc con ngi ny sinh tranh chp, thng nghe h ni: chng
ai n ai! hoc ni: ai s ai!. T khu kh ca cu ni ny, th c
th nghe c mi v cng thng hiu chin trong ; gia ngi
vi ngi, ng mt ci l hm da, thm ch sn sng thng
cng chn h cng tay, dng v kh chm git ln nhau, nhng
chuyn nh th ny, ngy nay tr nn ph bin, ch c g l lm v
ngc nhin.
Ngi c kin thc mt cht, th khng dng nhng li l th
c, bn ngoi khng thy biu hin bo hnh, hung hn, nhng
lng d bn trong xu xa, v mt khng biu l tnh cm. Trong x
giao, gi l lnh nht, trong ngoi giao chnh tr, gi l chin tranh
lnh, trong gia nh, th gi l tng knh nh bng. Trong n


22
Trng Bi Canh (), nh vn i Loan, in trong tc phm Tr tu ch thc
chy (Cha kha tr tu - ), NXB T t Vn ha Ch nghip
(), nm 2003, tr.138-140.
23
Bt hiu ca Huynh Thi Ngoc, chi nhnh Ngn hng ng , tnh Tr Vinh, s 27,
ng Nguyn ng, phng 9, thnh ph Tr Vinh.

cha s coi thng, mu toan, si c, qu thc, nu so vi chin
tranh nng, hay nhng cuc trm cp gia thanh thin bch nht,
th n cng ng s v rng mnh hn.
Nu nh tt c nhng li hay p, nho nh l php u xut
pht t con tim chn thnh, th mi thc s l s tu dng
chn chnh. Pht gio ly Tam hc l gii, nh v tu i tr Tam
c l tham, sn v si, gi gn v tu sa Tam nghip l thn, khu
v , c bit nghim cm st sinh, trm cp, dm ng, di tr v
ru ch c bc. Cng phu m Nho gia tu thn dng tnh, im
xut pht cn bn l ch chnh tm thnh . C kh nng khin
cho nim oan chnh, th quan nim t tng t c th ngay
thng khng xin lch, quan nim ngay thng th tt c ngn t v
hnh ng khi pht khi u c th iu tit, lm ch, do c
ng bo hnh t y cng t nhin c tiu tr.
Trong sch Lit T c mt mu chuyn, i khi k rng: C
mt cu b sng gn bin c, rt thch chim hi u, mi sng
sm, cu ta u chy n b bin n a cng chng. Lc by gi
nhng ch chim hi u bay n bn cnh cu ta vui chi, tnh ra
khng di my trm con. Cha ca cu ta cm thy rt thch th,
lin ni vi cu ta rng: Nghe ni hi u rt thch con, ngy mai
con hy bt v cho cha mt con, cha chi vi n. Sng hm sau
cu ta va n b bin, trong tm nhm ln ngh tm ly mt
con, th tt c hi u hm y ch mi vn bay trn khng trung
mnh mng, th no cng khng chu h xung. Lit T cho rng:
Giao lu chn chnh khng nht nh phi s dng ngn ng, ngh
chn chnh khng nht thit phi dn ht sc th hin ra bn ngoi.
Nhn thc ca ngi bnh thng qu thc cn qu nng cn.
Giao lu m khng dng ngn ng nhng vn c th t n
kh nng thng hiu ln nhau, im v cng c bit v k diu
ny, thi Pht cn ti th c giai thoi gi l nim hoa vi tiu
( nng hoa mm ci), Thin tng th gi l d tm n
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 75 76 PHP UYN S 3
tm ( - ly tm in tm), cch ni trong vn hc th l
tm hu linh t
24
nht im thng ( - ch cn
tm c linh t, th tm tm c th tng thng. S to hnh
trong vn t Trung Quc, thanh m v ngha, ni ht nhng
su xa huyn diu trong . Tm hn l ch t ca con ngi, khi
nim ca tm l nguyn ng lc ca tt c t tng, hnh vi, c
ch v li ni; cho nn nim (), t tng (), tnh cm
() ngay c tu () v ngu (), nhng ch ny u thuc b
tm (), bi v chng u pht sinh t mnh t tm trong mi
mt con ngi chng ta.
Cu chuyn ng ngn hi u ca sch Lit T mun ni cho
chng ta bit rng, tm hn thc s l bit ni chuyn. Cuc i s
d gp qu nhiu gian kh, l bi v con tim chng ta thng dy
khi tp nim, thiu phm c cao p, li khng bit gi gn
nhng gii cm rt nhn vn trong Pht gio. H khng thc
c rng, chnh nh tr gii mi c c nh, do nh mi sinh
tu. T ch thiu hiu bit ny d dng khi nn m hoc, to
nghip, cui cng nhn qu tun hon, quanh qun, v ri kt qu
chng ta mi hoi ln quay trong vng kh no, bi ai.
Ch cn ngay tht, chnh tm, ngn ng hnh vi u pht khi
t lng tri vn c trong con tim thm su ny, th c th vt qua
tt c gian kh ca i ngi.



24
Truyn thuyt ngy xa ghi li rng, trn sng con t gic c mt ln trng xuyn t
u n ui, cm ng ca n rt nhy bn, cho nn gi sng t gic l linh t. Sau ny
chng ta thy cu th c tch ny nm trong bi th V ( ) ca nh th L
Thng n (812-khong 858), i ng, trong c hai cu nh sau:
(Thn v thi phng song phi dc, tm hu linh
t nht im thng- Chng ta khng c i cnh phng hong, khng th cng nhau si
cnh bay xa; chng ta ch c tri tim nh sng t gic, thng qua ln trng nh nhoi y,
hai ta c th tng phng). - Ch thch ca ngi dch.
TUE SY - BI TRNG MT HN TH

Tm Nhin
(V Tr Am 1.11.2011)
n s m k v, bi ai m hng trng, im lng m
sm st, tnh to m phiu bng, l ci th
trm thng, khc qu kinh thn ca Tu S, mt
thi s d thng, mt tm hn c liu cng tuyt.
Hn th khc lit u n, ngn di trn giai iu
trm t ti thng cho tri th phiu
phng, bc i lng lng, c hnh ca gia
nh cao v h thm, trm hng v u khi bit
mnh ang gip mt vi thp t nht sinh:
Ngc xui nh na cung n
Ai em qun tr m ngn no v
Mt mnh lm lit hin ngang bt khut, dn bc ln ng
di gm tri bo lon cung si, i v u hi T ng Pha Nhng
Phng Tri Vin Mng
25
, hi Gic m Trng Sn
26
rn mu l
ngm ngi ?
Cuc l khi s t u chng bit, ch hay rng t lc nghe
ng vng nhng trn gi phong trn tn chn min thin thu vn
i vi vu thi ti :
Nghn nm vang mt ni i
Gi a cuc l ln li vin phng
an sa r mng phi thng
o tin tri l bn ng t sinh

25
Tu S. T ng Pha Nhng Phng Tri Vin Mng. Ti bn ln th ba. Nh xut
bn Vn Ha Si Gn. 2008.
26
Tu S. Gic m Trng Sn. An Tim xut bn. Paris 2002.
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 77 78 PHP UYN S 3
Sinh t l mt vic trng i, nh thi nhn c ln ni ti
trong li ta tc phm V Mn Quan
27
: L sng v l cht c mi
bp bnh trn h o. Tm hn mit mi nng chy nhng khng
chy tan ni nhng gic mng hi hng ca h v v hu dit. H
v tr thnh mt th ch ngha ang hu dit mt t mt cch
trm trng au thng, khin thi s nghe ra nghn nghn tn y
hn :
Mt c hn chn vi tang tc
Cnh chim tri xa mi gia lng su
Nghe mt ni hao mn trong thong chc
Mt ma thu mt vn ting ku go
Ting go ku thng thit ca nhn gian, ca thp loi chng
sinh ang qun qui rn sit trong bao nt on trng gia
cuc v thng du b tan hoang y thm ho tn sinh bc bch,
khin cho nh th pht tm i nguyn yu thng nhn loi trong
v ngn lng l m thm :
Ta sng li trn ni bun m khi
Vn yu ngi tng khonh khc chim bao
T nguyn s mt li khng ni
Nh trng dng ngng t nh hoa o
Nghe khc iu rn rng i cnh mi
V yu ngi ta vi bt ngn sao
V bin v lng thng yu con ngi tha thit m khng bao
gi ni mnh yu thng g ht c, mi chnh l thng yu ch
thc nht. Phi chng ch c nhng tm lng B Tt mi c th
tnh yu v iu kin, v phn bit nh vy ? Mt tnh yu rng ri
i Bi Tm nhp diu, kt tinh thnh bn tnh ca m thi s thng
lng nghe t hun ht ni sng, rng bin, t tri :
Mi nm anh qun mnh sy yu
i vai gy t thu dng qu hng

27
V Mn Quan. Trn Tun Mn dch. An Tim, Si Gn, 1973 (Li ta ca TS)
Anh ci xung nghe ni rng hp tu
Bn tnh ca v tn ca ng phng
Bn tnh ca y, thi nhn vn nghe hoi rung ngn bt tuyt trn
nhng dm di long ong l th, gia nhng chui ngy lnh nh
bn ghnh sui trung ngn Vn Gi hoang vng tch liu, tiu ty
ni u hoi :
Anh chin u nhc nhn nh c di
Thong trng em t o mng vai gy
i hnh phc anh thy mnh nh b
Chp tnh yu trn trang giy th ngy
Em y l hnh nh cuc i. Cuc i vn d lao ao kh ly
t nghn xa n ngy nay. Kh l s tht th nht m c Pht
ch by cch y gn ba nghn nm ri. Ging nh i vn ho
Hermann Hesse pht biu : D n au qun qui, ti vn yu
thng trn gian in di ny. Nh th Tu S cng vy, cng ht
lng thng yu con ngi, d kip ngi c tn xiu hiu ht :
Ai bit mnh tc trng
V yu ngn la tn
Rng khuya bn bp la
Ngi i gi sang canh
Mt hnh mt bng c n ngi trn tuyt nh ni lnh xanh
rn, i mt thi nhn ci nhn xung cuc i ang chm trong
bng ti m sa m cm thng mt ni u su xt xa v hn :
Ta khng bun cn ai bun hn na ?
Ngi khng i sng ni c bun i ?
Tia nng mng soi mn khung ca
u phin nhum trng hng mi
Su khc th lng ko di sut mi lm nm trng a y
vin mng nh li th tin tri thu th trc cung phong bo t
ph trm xung mt m u ti :
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 79 80 PHP UYN S 3
s.
Ri trc mt ngc t thn b bng
Ngn tay no g nhp xung tng ru
Ri nhm mt ta i vo ci mng
Nh sng mai nh nh chp my chiu
Nh sng mai nh nh chp my chiu, mt cu th lm
bay dy m vang sm st, mc nh li trong kinh Kim Cang lm
phn chn bt kh t ngh :
Tt c php hu vi
Nh huyn mng bt nc
Nh nh chp sng mai
Thng qun tng nh th.
Khi thi nhn lnh hi, qun chiu su xa thy tt c vn php
nh mng huyn th hot nhin hin l mt phng tri T Tnh
thanh tnh, nn ht thy mi kh nn iu linh u chuyn ha
thnh la tch mch, t nhin t chy ht nhng kinh hong
khng khip ca a ngc trn gian v su khc th lng tr thnh
bn tnh ca v tn ca ng phng hay bin thnh Nhng ip
Khc Cho Dng Cm
28
thm thy di ngn trng :
! Nguyt qu trng m i mt
! Sao Em sao n mi cung n ?
Giai iu c thong bun u ut
Xa yu Em xao ng trng ngn
T xa n nay vn cung cm i Bi Tm trm lng ngn rung
trn cung bc thng tha Bt Nh gia ci ngi ta v thy v
chung.
Trn ng v c qun, bng nghe vng vng li ni ca Phm
Cng Thin, mt ngi bn thm tnh ch ct ca Tu S : Anh

28
Tu S. Nhng ip Khc Cho Dng Cm. Nh xut bn Phng ng, 2009.

khng th cm th ngi ta th anh hy im lng, cn nu cm c
th anh hy tha thit ca ngi, ng e d gi gn g c. Khng nn c
nhng k ph bnh th m ch nn c nhng ngi ca tng th.
Th l ca ring tng ngi, khng c ai lm thy ai c.
Bt chc Phm Cng Thin, ngi vit cng mun ca ngi tn
thn Tu S, mt thin s thi s v i, mt tri tim Kim Cang bt
hoi v y, nhng ngi ca lm chi na, khi m ting th ca thi
nhn lm chn ng rung chuyn c th gii hon cu v lan ta
diu thng ra khp v tr mi phng ri.
i ni bun t ngy ta lc bc
C qun mnh l thn phn thn tin






Th Th Th Th NGUYN TH MN







Anh gi gi t ngn phng sm dng
Anh mi trng t rt non t
Anh gi em t thm su ni nh
T i b h thc n trong th

s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 81 82 PHP UYN S 3
CHM DI CN MA

ng Cng Hanh

Lng tht bnh yn m sao bun th
Git mnh nhn ti ngi khc bao gi
Nhc s Trnh Cng Sn vit nh th trong mt khonh khc
ang chm m trong c n. Cng nh mi thanh nin cng trang
la ang cn trn gh nh trng, tui i cha pha sc mu tc
ly, ti mn m nhc s ngay khi ti nng ng mi chm n qua
cc ca khc: t mi, Phi pha, Nng thy tinh, Dim xa, Nhn
nhng ma thu i
Ti knh trng s rung cm trm bun chn thnh trong tm
hn ng v ci thn phn mong manh trc cuc sng v ci cht,
trc ni bun v m nh c n mun thu ca kip ngi. Hnh
nh nhc s mang vt thng nh mnh trong hnh trang vo
i nhng ng thi l t cht dinh dng ca tm hn. ng
la chn v s chn la nh mt nh nghip, mt nh cao ca s
im lng. Chnh trng thi tm hn ng ha iu v ng vng
cng vi ci b n, ci su thm, ci siu hnh vi diu tinh t ca t
tri: Bnh yn m li bun, khc trc khi git mnh thy mnh khc
t lc no. S cm xc ca ng qu su sc v tinh t n ni a
th gii ni tm bao ph trn ngp c th gii ngoi cnh v th
gii ngoi cnh tr nn mt m sng khi ca dim o siu thc.
Thin nhin, thi gian v tnh t c pha long trong mt gam
mu nht nha, man mc bun, nh ln mt th du quang i khi
hin thc, i khi siu thc nhng cht liu ca siu thc c xy
dng trn nn tng lng qun hin hu y trn gian du mnh
vo mt thc ti phiu bng khng c nhng xung t trn tc ca
ng ngha, ca ngn ng t bin y dy au kh. C l v vy s
cm xc ca ng biu l trong mt s tc phm c nh hng bi
Thin ca. S cm xc su lng i khi a y tm hn ng nh
ang khiu v vi ngn ng thi ca v cng du nhau bay bng vo
khng gian h thc.
My kia u tng khng
Ma nng tr bn trong mt ngi
C lc cc cm xc li chm lng trong su thm ca ngn ng
qu siu thc. ng vit:
Mi xinh u ngi xinh
i ng tr i chn Thy Kiu
ngha cu u rt ph hp vi quy lut t nhin, nhng cu
sau li mang mt diu ngha thm uyn n ly k bi trng. Ti
sao ci l i ng khng tr trn i chn Kim Trng, Thy Vn
hoc mt ai khc trong ton cnh Truyn Kiu, m n li ri vo ch
mi Thy Kiu? Bi v nng l hin thn ca trm lun kh ly,
nhng ng thi tm hn li lung linh tinh khit nh git nng sm
phn x trn cc git sng mai.
Cng nh trong tnh ca Nh cnh vc bay ch n gin l ni
bun, rt bun, chng th gi tn c, ng nng bc ci cm
xc ln mng lung h o m khng th cm nhn c bng
cm quan, ch hnh dung c qua tm tng, qua ci g rt
ring t ca mi ngi.
Ma c bun bng i mt em
Tc em tng si nh
Rt xung i lm sng lnh nh
Sau lp ma bi v sng m ca ni bun, ngi ra i tip tc
cuc l vi mnh hc xng mai, run ry trc gi ng, li
chn ny mt ngi vn ngng trng ch i tht xt xa ni em
v tri xanh khng em, cn ni y ta nghe tng git l rt
xung thnh h nc long lanh.
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 83 84 PHP UYN S 3
Cm xc tnh yu cng rt l, mang nhng m bc t y su
ca tm hn khin ai cm nhn cng u b chm m trong th
gii tnh yu, tic nui, m bun nh nhng: Thng n ci
v mi tc bung li, ma thu a trn mi, tng m qua ng ti,
bn chn m thm ni, lng nghe gi m nay, ngi ai but i vai,
b vai nh giy mi, s nghing ht tnh ti.
Hoc nh:
Thng ai v xm vng, m nay thiu nh trng, i vai gy
t mm, ngi lnh lm hay khng? Thng ai mu o trng,
tng nh nh sao bng. Thng ai ci trong nng, ngi ngng
ng my tri
Tht mu nhim, c khi nhng nim cm xc quyn vo thi
gian v khng gian to nn mt th tinh th v nhim lt lng t
thin nhin: Nng chiu ln cao sau cn ma cha vi tt v trong
pht chc nhng m nng thy tinh chp chn lung linh trn
vm l cy hai bn ng to thnh nhng ngn nn thp ln cho
mt ngy sp ht. Nng nh th qu p, qu quyn r nhng li
tht mong manh, tht him hoi trong nhng chiu thu cn kp
thy l thu khng vng v nng cha vo trong mt em. Ma thu
n ri i, qua tay bao ln, mang i nhng mnh mng bun v
pha nhng ngy tt nng.
Chiu i vo vn mt em
Ma thu qua tay bao ln
Ngn cy thp nn ln hai hng
nng i vo trong mt em
Mu nng by gi trong mt em
i khi ta bn khon t du chm hi, phi chng v cm xc
qu tinh t n siu thc kt hp vi cch x dng ngn t lm
cho li ca p, ng ngha m h, tru tng kh nm bt, bin ci
thc thnh ci khng thc, ci tru tng, ci khng th thnh ci
c th bng cc cht liu y cht th m ra con ng ngn nht
t tri tim ca ng sang tri tim ngi thng thc, v th cho nn
trong nhiu cm xc c din t m c l chnh tc gi cng
cha thc ht r rng iu mnh cm xc v chnh nh th m
tnh cch mng lung lm rung ng lng ngi. ng vit:
Trn i ngi tr nhnh hoang vu
Trn ngy i mc cnh l m
Nhng tim i p li hoang ph...
Trong mt ln khc, ng th lng l cc li ca hay qu, nghe ra
bng khung xao xuyn, gi nh ci mnh mng chp chng
y cm xc mt chiu su trit l:
Ma c cn bun trong mt trong
T lc a em v
L bit xa nghn trng
i khi s im lng trong ni c n t vo khng gian sng
khi nhum mu k b, khng cn tp m ca vng ng ri ng
trc cm c: t tr mnh /gi t tnh /gi th di. Nghe c
ting khc ci ca bo thai t thi khc uyn nguyn. Nghe c
c tin bun t ngy m cho mang nng kip ngi.
S c n ca ng khng mang sc thi ca vn chng lng
mn hay trong nhng ng th tr tnh ngn xa m li bc l ci
bn ng rt ring t, n ph din nh mt ni m nh, ng vit:
Lm sao thu nhng ni i ring/ T mnh bit ring mnh v ta
bit ring ta. iu k l v cng l ch ng ring ca ng, ch
ng trn ni m nh ca mong manh. Mong manh ca a qunh
trong vn khuya va chm n vi chng tn. ng chn thnh
by t mt cch nhn v cuc i, khng ln trn vo ni au ca
mnh m tri lng vi i, trong s n nhn v chp nhn.
D n ri i ti cng xin t n ngi
T n i, t n ai cho ti
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 85 86 PHP UYN S 3
Ti cm xc tt c biu cm ca ng v sng trn tui
hc tr vi tm hn nh nhng do dt lng mn nh ng vit.
Trn gc tr ti cng ht cc khc tnh ca ca ng, ht rt hn
nhin, ru mnh phiu du vo ci mng nhm lng qun i nhc
nhn xa nh, phiu bt trong ni bi kch chin tranh ngy cng m
mt khng li thot.
Cui nhng thp nin 60, chin tranh gia tng cng
chuyn sang giai on khc lit hn. Bom n cy xi khng nhng
i ni rung vn xa xi m ngay trong lng ph th, bo hiu
mt gii php chnh tr no i vi cuc chin. Ni c n v ni
bun thn phn chm su vo qun lng nhng ch cho nhng
lo lng tai bay v gi ca bom n. S cm xc ca tm hn ang
tr nn li nhp vi ngoi cnh.
Ti khng cn thy ci p ca chiu tm loang va h, thy
o xa lng lng x dt tri chiu, khng cn nhn ra c cy
rng pha mu hng v nh ni c bao nhiu ln thu sang chiu
cng vin cho cuc tnh dang d.
Ti cht nhn ra cc cm xc i qua tm nh mt dng sng
dy sng v gy bao nhiu trng thi hnh phc v kh au.
Theo tm l hc o Pht, mi hot ng ca tm thc bao gm c
suy t u kt hp vi mt cm xc thch th, lnh m hay au
kh. Cng nh vy, hu ht tnh cm nh yu thng, ght b,
gin hn u km vi suy t. Ti yu thch a hoa hng l v ti
ngh n p rc r v ngc li v thy a hng p nn ti yu
thch.
i vi o Pht, cm xc thng gy nh hng n tm thc
v lm cho tm thc phi chp nhn mt cch nhn, mt quan
im v ngoi cnh vn vt. Cm xc no tc dng cng c tm an
lc v hng v tha nhn th n l tch cc, ngc li n gy ri
lon tm tr hay lm hi ngi khc l cm xc tiu cc. Nhn di
gc Pht hc v hu qu ca cm xc l s an lc hoc au kh
do chng gy ra qua ba nghip thn, khu v i vi chnh bn
thn hay ngi khc.
Kinh nghim sng ni vi chng ta nhng im g ?
Cm xc tiu cc c khuynh hng gy ri lon, bp mo
cch nhn v thc ti khng cho tip cn c bn cht chn tht
ca n, khin ta tng ci p, ci hay l thuc tnh c hu ca con
ngi hay l s vt, dn n thi yu thch, hay ght b to
ra mt khong cch gia ci b ngoi vn vt so vi thc ti ca
chng.
Tri li, cm xc tch cc gip chng ta minh mn, nh gi
thc ti ng n hn, do vy tnh cm v tha phn nh s ph
thuc gia hnh phc bn thn vi hnh phc ngi khc, gim tr
c ch ngha v ng ngun gc ca s ngn cch gia mnh vi
mi ngi.
Trong o Pht, kh cng nh vui thch l cm th (cm xc).
i vi con ngi, trong i sng lun cm thy thiu mt ci g,
ci g cha trn vn, cha tha lng.
Thi s Bi Ging vit:
Tri t lnh v lng anh khng tha
Gi hn i phng hng ht theo ngn
Hn ng ngc loay hoay v hi d
C bao gi d tha gia khng gian
Ci kh cn tr nn m su thm hn khi ta nghin ngm
n, t tn cho n, xem n l ti v ca ti. Trong kinh i Bt
Nh, Pht dy rng c tnh ca cm th ni con ngi l do nhn
lnh thu nhp vo mnh nn phi kh v tm lun lun dao ng
bi nhng cuc thng trm.
Khi nhn ra bn ngoi, chng ta cng c khi nim v th gii
bng cch gn cho n nhng thuc tnh chng lin quan n n.
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 87 88 PHP UYN S 3
Khi nhn vo bn trong chng ta dng li trn dng chy ca thc
bng cch tng tng mt ci ti lm ch cho rng ci ny p
th a thch, ci kia xu nn ght b. S nhm ln ca tm thc to
nn tm mn che khut ta khng nhn r thc ti khin khng hiu
r c bn cht ca vn hu v b li ko vo o nh do phng
chiu ca tm thc. Tm thc chnh l ci sn khu ca v s
nhng tri nghim v tnh cm v nhn thc.
Chng ta qu quen vic gn ci ti vo dng chy tm thc
n mt mc qu su sc ng ha mnh vo ci ti : t
tng ca ti, bn b ca ti, thn th ca ti v kinh nghim
sng khng khc g hn l ni dung ca dng chy tm thc ca
thc v ng rng c mt ci ng xut hin nh mt thc th ring
bit trong dng chy .
Trn nn tng ny chng ta nhn nhn th gii qua ci vng
tng ca mnh v lin tc bt ha vi bn cht chn thc ca n
nn thy au kh. o Pht nhn trn tng qut l gii phng
chng ta ri khi nhng nhn t c bn a ti kh au v ch ra
l dc vng (tham), sn hn, ngu si (lm sai lch ci nhn v thc
ti) v ba c t ny ph din qua 84.000 cm xc tiu cc, con s
ni ln tnh phc tp ca tm thc m s chuyn ha phi c nhiu
cch cho ph hp. V l , cc kinh in c ni n 84.000 cnh
ca m ra chuyn ha ni tm.
Bng cch no i na th ta cng xut pht t s nhn dng n
v thy rng n ch l mt gn sng trn dng chy ca tm thc.
Cc nim ch l sn phm ca mt t hp thong qua ca nhiu
yu t v hon cnh khc nhau, t n khng tn ti. V vy, khi mt
nim va khi ln ta hy nhn ra bn cht trng rng ca n m
o Pht gi bng thut ng tnh khng, v lc ta gi c
bn tnh thanh tnh v trong sng ca tm. Hu ht, khng phi
nhng s kin ngoi cnh m chnh l nhng cm xc tiu cc
khin ta khng gi c tm thanh tnh v b suy sp. Hnh phc
b cun i mt khi ngun tm lc khng mnh duy tr mt s
yu t c bn ca trng thi an lc. Chng hn hiu bit v bn
cht ph du ca vn vt, v i ngi qu ngn ngi v khng c
ci cht u tin hay ci cht sau cng.
Trn phng din thc ti tuyt i, c hnh phc ln kh au
u khng tht c, chng thuc v thc ti tng i do tm thc
to dng ngy no cn b v minh che ph. Bn cht ti hu ca
vn vt nh nhng ng my, t ri li tan trong khng gian trng
rng, vng nim ri cng nh vy, khi ln trong mt giy lt ri
bin i trong trng thi rng khng ca tm thc. Chng c g tht
s xy ra.
Gi cun i cho my qua dng sng
Ngy va ln hay m xung mnh mng






Th Th Th Th Xun Sn
CHIU XUN





Ru ng chiu xun cha ung cn
Thng ging ngo ngt nhng mi hng
Trong ta cn li nim hiu qunh
My vn bay v tri thnh thang
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 89 90 PHP UYN S 3
_.,~[ _.,~[ _.,~[ _.,~[ <o ~- -o [, g;, <o ~- -o [, g;, <o ~- -o [, g;, <o ~- -o [, g;,
Nguyn Nh Tin
Bt k, Nng,Thu 2011

Tri di di chn dy Hy M Lp Sn, cao nguyn Dharamsala
l mt thnh ph nh thanh bnh, trong xanh n mnh di nhng
cnh rng thng cao vt. Ngi n ni y gi tn loi thng
ny l: Tuyt tng hy, ti on chng l ging cy tng trn ni
tuyt Hy M Lp Sn. Nhng mt vi sch hng dn th ghi tn
loi thng ny l: Himalayan cedar. Thnh ph Dharamsala nm
trn cao 1600 mt thuc bang Himachal Pradesh, l mt trong
nhng trung tm Pht hc lu i nht ca n . D l cao
nguyn vng cc bc ca n v ang thi im sp qua ma
h nhng kh hu ni y kh mt m, khng oi bc bi nng
nng v nhng cn gi sa mc thi hng hc ngy m nh New
Delhi. C nhng m lnh, sa m ging kn khp ni i, ti mt
mnh i do trn nhng con ng ph nh nhp nh i dc, mc
sc cho tr tng lang thang trn x s ni tuyt thuc vo hng
khai thin lp a ca t nc n .
Ngi ta chia Dharamsala ra lm ba vng: Vng cao nht c tn
gi l Meleod Ganj, vng chnh gia l Kotwali Baza v vng thp
nht gip vi ng bng l Kacheri. V nhng l do lch s nn chnh
ph n t lu, cho php ngi Ty Tng tha phng di s
chn dt tinh thn ca c t Lai Lt Ma c nh c trn cao
nguyn ny. Hu ht ngi Ty Tng ti y sinh sng trn vng
ni cao nht Meleod Ganj, v th ngi ta cn gi y l tiu
Lhasa, tc l th nh Lhasa ca dn tc Ty Tng. Nhng ngy
trn t nc n , ti v thy Hu Vinh cng trong mt khch
sn trn ci vng ni non chnh vnh tiu Lhasa y. Cng v
th, khng dng m chng ti c lm ngi lng ging n
nhng hai x s: n v Ty Tng, ni m s huyn nhim ca
t ai th nhng v con ngi, tng nh c mi l nim b mt
bt tn, lun kch thch mi ni ham h ca con ngi t khp cc
chu lc v khm ph.











C th y l on ngi m o hnh hng v t Pht vi
pht nguyn c chim bi cc thng tch: B o trng
(Bodhgaya), vn Lc uyn (Sarnath), rng Sa La (Kusinara), v k
c qu cnh Nepal ving vn Lm T Ni (Lumbini) ni c Thch
ca cho i. C th y l nhng ngi mun c mt ln thnh
ty trn sng Hng, c tha mn ci nhn quan ngm nhn
cnh huyn b nht ti Varanasi nm k bn b sng, ni cc tn
n Gio tp trung hnh l cu nguyn v gi ra ht mi bi bm
ti li. Bn l ngi say m nhng di sn ni ting th gii hay l
ngh thut kin trc c thuc vo hng xa xa nht? t nc n
giu c tt c nhng di sn y, n ni gi y l nhng con
ng v tn cng c, bi ti tin rng, kh c th cho bt c ai
khm ph c ht tt c chiu kch vn ho v cc tng va ci
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 91 92 PHP UYN S 3
p trn t nc ny. T hang ng Ajanta, khu di tch vng
Ellora min ty n vi nhng kit tc m thut trong cc ngi cha
hang cho n nhng n i c Vishvanatha min trung n
Khajuraho. T nhng bo thp Pht gio Sanchi n pho i c
Agra. V, nh Tagore ngi con ca n , thi s m c dn tc
n tng xng l bc Thnh s, l Gurudev, chnh ci th lc
siu vit ca Tagore khi ng trc lng Taj Mahal phi tht ln
y l mt bi th tnh yu bng cm thch. Dng nh bt
c ai tng n n , tng chim ngng s k v ca lng tm
Taj Mahal, u hiu rng y l biu tng v ci p, khng ch
ca mt dn tc, m cn l di sn vn ha nhn loi,mt cng trnh
kin trc lch s mang tm vc th gii. Cn ngi dn n th y
p lng mn, h ni theo tinh thn Tagore, rng y l bi th tnh
yu vnh hng!
Trn ng ti, cng nh sau khi tm bit Dharamsala, ti ch
c hn hai m dng li ti New Delhi. Ngn y thi gian th thy
c g, hiu c g v th rng ln ca mt t nc mnh
mng nh n . Ngi trn t m quan st th qu ch l lt qua
nh mt cn gi thong, n cn t hi hn c s v von mt ngi
ci nga xem hoa. Nhng con ng ph rng thnh thang
chy di nh thng ti chn tri, li tng trn tng di, v hnh
nh di na, trong lng t l c mng li metro hin i ngang
dc, tt c tp np ngi v xe lt qua ca knh. Ngi ti x
chng nh hiu c s kht khao ngm nhn x l ca nhng v
khch trn xe, v cng c th nh mun gii thiu cho nhng
ngi khch nc ngoi v th xinh p ca mnh, anh cho xe
chy lng vng qua cc cng trnh kin trc s nh ph Tng
thng, ta nh Quc hi, hay cng n - mt cng trnh cao vt
ng mu di nn tri xanh, ni tng nim cc chin s
hy sinh qua cc cuc chin tranh. Vng, qu l mt New Delhi tm
vc v cng hin i. Nhng nhng ta nh, cao c, bit th to ln
lng ly kia, nhng h thng giao thng xa l, ng cao tc tng
tng lp lp kia, tt c khng lm ti chong ngp bng nhng
thnh ph c knh lu i. Chnh tng tc phm kin trc c tui
tc trm nm ngn nm, t Delhi cho n Khajuraho, t Orchha
cho n Jaipur, hay l Vanares, Calcutta, nhng v thn thi
gian tuyt tc y minh chng cho chng ta v mt sc sng vnh
cu: Ngh thut th trng tn cn thi gian ch l thong qua.
i gia mt Delhi c xa nm bn hai b dng Yamuna, y l
thnh ph m ngi n kiu hnh bo rng: X s c c dn
lu i nht ca nhn loi. Ti cng chng r thnh ph c xa
nht hay l nh, nhng c iu ny th dt khot ti tin l nht, ni
ng hn l c nht v nh. Bn th tng tng bn cnh nhng
lu i cao c nguy nga s l nhng tp lu vi rch nt tm b,
bn nhng xe hi bng lng vi vt trn ng ph l mt n b
thng thnh thn nhin i gia ng nh nhn nha tm c gm
gia i hoang. Nhng chic xe li nng n ca thi no xa lc,
ngi p cng lng ko theo sau hng ni cng knh nh thi
th ngc chiu vi nhng chic m t phn khi ln. Cho d thi
tit hm hp nng, nhng c gi n vn sari truyn thng mc
chong kn t u n chn. V cn g na, nhng chic xe tuk tuk
ba bnh my n cht cha ph khi trn ng ph, bc th ct tc
do hnh ngh di bng rm c th bn ng, my k n xin
nm ng trn va h Ci giu c v ci ngho i n t ti cng
phi by ra trc nht nguyt. Ci c xa v c ci lc hu cng vi
s hin i tt cng ngc chiu nhau, nhng li cng tn ti trong
mt thi gian, mt khng gian. V y cng l mt c im ca
Delhi, ca nhiu thnh ph khc n . Bng dng ti nh n
nhng cu th ca Tagore: Bn i, n y ng nao lng. Hy
bc i trn tri t cn kh !
Dharamsala khng nh bt c mt thnh ph no trn t
nc n , c v cn mang dng dp mt th trn ph ni, trong
xanh, bnh yn n lng l. Nhng con ng ph nh hp v dc
ngc, hai bn ng kn nhng hng qun v kit nh by bn
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 93 94 PHP UYN S 3
hng ha lu nim cho khch du lch. Nhng ci ch xp nh nh
khng th cn nh hn u ph ny, cui ph kia l nh ra c
mt ng. Tt c chuyn bun bn hu nh n ng lo toan t
vt vnh n bun bn ln, t m rau xanh, thng c qu n nh
hng n ung khch sntt tn tt n ng con trai lo liu, t thy
bng dng ca ngi ph n n trong cc cng vic . Nhng tt
c mi sinh hot thng nht khng phi l gng mt sc
sng ca Dharamsala, m chnh l nhng tu vin ln y nghim
mt n mnh di bng ni xanh bic tuyt tng hy. Ha ra sc
sng tm linh khng h c sc vang di m s chuyn ha n v
b. Nhng ngy Dharamsala ti c dp vo ving cc tu vin:
Namgyal, Monatery, Gyuto Tantric Monastic University. M no
phi ring ti, hng ngn hng vn ngi cc mu da, cc sc
tc chu u, chu Phi hnh hng l lt ko v, ng ph an
kn ngi v ngi. H n cho kp mt ngy php hi, hay h n
cng nh ti, gi b bi bm ng xa, thn tm nh tnh i gia
t tri, lng nghe s huyn nhim ca Dharamsala, tng nh v
vn ting gi ngn ni y cng thnh li diu php!

Th Th Th Th
Cm tc khi v ni
NGUYN TRUNG DUNG
Dch t bi th Quy sn tc ca C Hung


Suy t tc trng dm ba si
Nui thn khong ry thng ngy qua
C tch rng su mu tuyt trng
ng xa vng lng mt mnh ta


TM THYGIY KHAI SINH
CA BI V
QUNG NAM HAY CI
Thi Trng Lai



Trong v vn bi h v dn gian, bi c tm ph bin tng i
rng ri trong khng gian ln thi gian c l l bi:
Qung Nam hay ci,
Qung Ngi hay co,
Bnh nh hay lo,
Tha Thin nch ht!
Tuy bi v y c bn cu nhng trong s dng, ngi ta li
thng ch nhc ring mt mnh cu th nht, cn ba cu kia gn
nh b t, chng my khi c ng n. Th nhng c bn cu
u thuc cng mt ca sinh t ca bi v n nn victm thy
giy khai sinh nht thit phi c tin hnh ng b, lin i
nhau.
Trc ht, cn lun on xem v sao c cuc quy kt cho ngi
dn bn tnh y vo bn tnh cch tiu biu: ci, co, lo, nch, m li
khng quy kt cc tnh khc ca h cng nh bt c tnh no khc
cc tnh khc na?
Xt ra, bn tnh cch y biu hin kh tp trung vo vic tuyn
b quan li t thi Minh Mnh tr i (v tn gi tnh Tha Thin ch
mi xut hin sau khi vua Minh Mnh i tn t doanh Qung c
vo nm 1822).
Nguyn trong vic chn quan li by gi, ngi ta nhn ra kh
r l nhng ngi gc Qung Nam thng b phn bit i x thit
thi nht. Tnh trng y c l v lng on th su m: Nguyn
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 95 96 PHP UYN S 3
Nhc nh Ty Sn tng c cha Trnh phong lm Qung Nam
trn th Tuyn y i s Cung quc cng t nm 1777 nh
cha Nguyn. Cn theo s nh Thanh th trong giy t bang giao
bui u, khi cn l Bc Bnh vng, Nguyn Hu xin vua Cn
Long cho nc Qung Nam ca anh em mnh c i x ngang
hng vi nc i Vit ca L Trnh (cn chuyn va chm nhau
gia hai nc sng c ch nn coi l chuyn nh nht xin Thanh
triu ng bn tm!). Tnh ra, dn Qung Nam hp tc vi
ngy triu ngt 25 nm (t 1777 n 1802). l cha k t
nhiu nm trc na, Qung Nam tng l a bn i v kh quen
thuc ca Nguyn Nhc, a n vic ng cung Nguyn Phc
Dng b bt Gia (i Lc, Qung Nam) vo thng 7 1775
ri a v qun thc ti bn doanh ca Nguyn Nhc ng Hi
An. (n thng 8 1777, ng cung Dng b Nguyn Hu git
Vnh Long).
Tnh hnh y khin cho cc vua u i Nguyn quen coi ngi
Qung Nam l nhng k phn trc, qun n m mang ca cc i
cha, chng nhng khng cu mang che du ni ng cung m
c l cn c tnh ch im lm hi ng cung na. (m t hu ca
vua nm bt tm l y nn coi vic hm hi nhng k thuc quyn
c gc Qung Nam l cch lm c c Kim thng nh gi
cao!). Nhng l s vng su, vng xa, vng nguy him, thng
dnh cho nhng ngi Qung Nam cng u kh bo. V nhng
ni heo ht y, cc thuc chc n rt d b loi quan trn ham
thng tin gi tr nn p, vu v, y h vo ci th phi chn:
mun khi cht, khi cch chc, phi ci ti cng, th chu ti ng
phm quyn qu cn hn l chu cht oan bi b l tng cng
xng by.
Ngi Qung Ngi tuy khng kt vo hon cnh nh ngi
Qung Nam nhng d g th min y cng tng l a bn mt thi
kh lu di ca Ty Sn, nu chng may quan trn cm thy kh a
mt ai y th ch cn ghp h l k thn tn, l b con ni ngoi,
l hc trvv..ca mt vin chc Qung Nam no ang c
vn th cho d khng phi l dn Qung Nam i na, h cng
kh c th yn thn! y l tr v m cc quan to (nhng tm a
nh) hay din. Tt nhin l ngi Qung Ngi b dn vo tnh th
y, h nht quyt s i co, s co cng n cng, khng chu
cho k c t c en ti d dng.
Ngi Bnh nh th qu tht tnh v phng r sch ti n!
Nu khng phi ti dn Bnh nh cung cp nhn lc, vt lc (v c
a hnh, a th na ch!) th phong tro Ty Sn ly g ln
mnh n th c?
Trong hon cnh , ngi Bnh nh nht c nht ng u
t trong lo lng, nht l khi Gia Long hn hc cng khai tuyn
b Trm s v chn i m tr th! Vy vic qut m lm nhc,
cho voi giy khng b, chc g c nh vua coi l h gin?
V nu cha h gin th ngi ta cn bit trt vo u cho chch
khi ngi dn Bnh nh? Ngh nh th, ngi Bnh nh kh lng
ngui bt lo u, lo lng d h bit mi ng lo liu, lo lt tht
m lng nhng c chy chc, chy ti!
Nh th, c dn ca c ba tnh k trn u ri vo tnh cnh
cht vt, km li th trong cuc cnh tranh thng tin, thnh ra
mi thun li u dn c v cho ngi Tha Thin.
Ngay t khi Nguyn vng hy cn tui 17, 18 ang cn phi
bn ba lu lc lm ni, nhn c tc phm trng thin (670
cu) Hoi nam khc (iu nh phng nam) ca Hong Quang
(ngi Hng Tr Tha Thin) li l thit tha ca ngi cng c
ca cc cha Nguyn. Tc phm y lm Vng tht xc ng, trao
cho cc on Du xun bn (tng ng i vn cng ngy nay)
ph bin nhiu min lm nc lng phc quc ca qun dn Gia
nh, cn bn thn Nguyn vng th sn sng dn cho dn Tha
Thin ton b lng tin cy, cm mn m vua .thng tay thu hi
cc sut ca ba tnh k trn.
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 97 98 PHP UYN S 3
Trong tnh th , ngi cc ni kia cho d c t thnh
danh mun tm mt ch t chn trn t kinh k, iu u tin l
phi nh cy ngi Tha Thin, h va ch cho ng i nc
bc t kt qu cao, va lm trung gian c lc trong giao tip v
tt nhin l phi.c i c li gia yu th v u th. Chuyn t
nh y b nhng k xt ca dung tc ho bng ting nch (nhi
nht cho y, cho cht nh ngha ca t in Khai Tr Tin c).
Tuy nhin, nhng lun gii trn cha hn sc thuyt phc
m cn phi nh thm hai nhn vt lch s na.
Nhn vt th nht l Don Vn Xun.
Don Vn Xun qu L Dng (tn c ca Thng Bnh, Qung
Nam) c nhn cui thi Gia Long, lm quan thi Minh Mnh,
nm mi cay ng, (c lc b cch chc ri khi phc chc
thp hn). Mi n cui i ng mi lm n chc n st Gia nh
ri t trn ti nhim. Khi Thiu Tr ng quang (1840), nhn dp i
khnh y, Don mi c ban n hu truy tng hm Th lang.
Vic truy tng ca triu nh vn thng tn kh nhiu thi
gian (vi Nguyn Cng Tr, mt n 43 nm) nn ta rt kh on
h Don qua i vo nm no, tuy s qua i ca ng c dnh dng
nin i xut hin cu v trn.
Nhn vt th hai l Trng ng Qu (1793 1865).
Trng ng Qu ngi Bnh Kh, Qung Ngi. ng c nhn
cng khoa 1819 vi ng hay ci h Don, cng gi chc Bn c
(dy hong t) 8 nm nh Don, ch khc l sau , ng hay co;
ny tng tin vn vt, lm Ph chnh c hai triu Thiu Tr v T
c (v truy tng chc Th lang cho h Don liu c du vn
tay ca Ph chnh h Trng?)
Khi h Don ri nhim s Tp Thin ng (nh hc cc hong
t) i nhm chc Hip trn Cao Bng, Trng ng Qu lm th
tin bit c cu u rt ng nghin cu:
Bnh sinh bt gii tc du t
(C i khng hiu c cch ni ha)
Bt gii tc du t qu tnh m ch h Don l dn hay ci
ch dt khot khng cn m ch g khc!
Bi v khng hiu rng i ngi ta thng ni ha cho
thun vi lng k khc, cn mnh th li cho rng ni l phi nu
kin ring, nh vy th cn bit trnh ng no cho thot
khihay ci?
Bnh sinh ca ng Don phi tnh vo thi gian c hai cng
lm chc Bn c 8 nm (1820 1827) l dp h hiu k tnh nt
bnh sinh ca nhau. Nh vy ngi ta c th xc nh cm t
Qung Nam hay ci ra i sau nm 1822 v trc nm 1827.
Ni cch khc, ta c th hnh dung rng nm sinh ghi trn
mnh giy khai sinh bi v n b mi xng mt gm sao lm
mt i con s hng n v, ngi ta ch cn nhn ra c ba con s
u (182) m thi.
C nhiu nh nghin cu cho rng bi v n ng vo ng
lgch Phan Khi khi ng ta t phong lm Ng s trn vn n,
vit bo Sng Hng cho L Trng Kiu. Suy lun nh th khng
phi l km thuyt phc, c iu ngi ta qun mt bi v n
thuc ca sinh t v lmtht thot ca n hn 100 tui.

s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 99 100 PHP UYN S 3
Th Th Th Th V BIN
g- q, g- q, g- q, g- q,
Nng, 23 2 - 2008.
Thng ging m vi vi
o nh hng h sao
m thm da tr nh
Mng thin thn bay cao
Tr th v ti hin
c kinh th ci trn
Lung linh ci hoa trng
Tnh ngi ting chung ngn
Thng ging m tht sng
Tht trong v tht bun
Gi cnh khuya lay ng
Hoa n ngn khng
m thng ging c tch
Lng ta hoi thng ging.
Q_og;, j- Q_og;, j- Q_og;, j- Q_og;, j-
Mng tng ln tri
Ta li
Bn chn gim phi sc thu phai
Cn nguyn git nng ma nhung nh
Hong kh cn gi
Lnh hnh hi
Ta kim tm chi ngy ui bng
Nm cm s sng nhng m thu
Gic m v
Cnh ng v la
Sm mai hng
Din mo ta u ?
TN NGNG I NG (Religious Harmony)
29

Dala Lama
Vit dch: Php Hin v Hiu Hnh
30

Mt du hiu tch cc m ta c y, chnh l s on kt ton
th ca nhng tn ngng khc nhau. Gia nhng c tin tm linh
ny, vn c nhiu trit thuyt sai bit, song, chng ch i khng
vi nhau trn cc quan im nht nh no m thi. Chng hn,
i vi hc thuyt v ng sng to, th Pht gio khng tha
nhn, th nhng, li l ni y c ca trit hc Thin Cha gio.
Cho d c nhng khc nhau qu ln, nhng ti lun knh trng su
sc c tin ca ton b cng ng C c gio, khng ch v l do
chnh tr hoc v lch s, ngoi tr s chn thnh ca ti. Qua
nhiu th k, truyn thng m ta c bit ni ln s cng hin
v i ca cc bn cho nhn loi ny nh th no.
Chng ti, nhng ngi Ty Tng c ch li to ln t cc
t chc cu tr ca Thin Cha gio mang li, chng hn, s cu
tr ca HI NG THIN CHA TH GII, cng nh cc t chc
khc tng gip nhng ngi t nn Ty Tng khi chng ti
phi tri qua nhng giai on ht sc kh khn. Nhng ngi bn
Thin Cha ca ti trn th gii ny cho ta bit s cm thng
tuyt vi song hnh cng vi vic cu gip vt cht c th v nhn
y hy cho php ti t lng tri n vi tt c h.
Mi cng ng tn gio khc nhau u tha nhn l c mt sc
mnh vt ra s hiu bit thng thng ca chng ta. Khi ta cng
nhau nguyn cu, ti cm thy mt ci g m ti khng bit phi
dng li chnh xc no c th hnh dung - cho d ta c gi cm
gic y l chc phc hay n Cha nhng trong bt c tnh hung

29
Bi ni chuyn ca c Dala Lama trong bui hi hp ton b C c gio khp
Canada v Hoa K (Ecumential Gatherings throughout Canada and United States).
30
Th Du Mt, Bnh Dng.
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 101 102 PHP UYN S 3
no, th vn l cm gic m ta c th chng nghim c. Nu
nh s chng nghim ny c ng dng mt cch thch hp, th
n s l nhn t tch cc kch pht sc mnh trong ta. Cm gic m
ta va ni, s v cng ch li cho tnh thn i pht sinh v tn ti
bu khng kh cm thng v th nghim. Do vy, ti c bit tn
dng s on kt thnh khi nht th ny.
Mi tn ngng khc nhau u c chung mt i tng, cho d
trn mt trit hc, chng c nhng sai bit. Ton b tn gio u
nhn mnh n s ci thin nhn loi, lng yu thng, quan tm
n v nguyn gnh vc kh au ca tha nhn. Trn nhng no
ng y, hu nh mi tn gio u c chung mt quan im,
ng nht mt mc ch.
Nhng c tin u tp trung vo NG TON NNG v gi
trn nim tin ca mnh vo Thin Cha lng lnh vn nh l cu
cnh m h mong Cha c nn. Khi nhn ra tt c chng ta l
to vt v ch i theo Thin Cha, th iu m ta c dy l yu
thng v gip mi ngi. Cu cnh ca nim tin ni Cha l
phi hon thnh nguyn ca Ngi m im ct ty l thng yu,
tn trng v phc v loi ngi quyn thuc ca chng ta.
Bi v cu cnh ca tt c tn gio l cng nng cao tri gic v
nhng tc dng nh vy, cho nn ti oan chc rng, t quan im
y, mc ch ch yu ca mi m t trit hc khc nhau u thng
nht trong bn cht. Bt chp l nhng h thng tn ngng sai
bit nh th no, th nhng ngi i theo chng, u mang trong
mnh mt thi li lc cho ng loi quyn thuc ca mnh
nhng bn b thn i ca ta nguyn hnh m ngi ta phc v
cho x hi loi ngi. iu ny tng c chng minh qua lch
s bi v s tn Thin Cha gio. i sng ca h phng hin
qu nhiu cho s li lc ca loi ngi. V theo ti, y l hnh t
bi chn tht.
Khi chng ti nhng ngi Ty Tng phi tri qua mt thi k
gian kh nht, th cc cng ng Thin Cha t khp ni trn th
gii u t mnh chia phn kh au ca chng ti v xng vo cu
gip. Khng cn xt n nhng khc bit chng tc, vn ha, tn
ngng hay trit hc, h u xem chng ti l nhng ng loi
quyn thuc v nhanh chng ng cu. iu ny gy cho ta s
cm kch v nhn thc v gi tr ca tnh thng.
Tnh yu v lng tt l nn tng tt yu ca x hi. Nu ta nh
mt tri gic ny, th nhng kh khn m x hi phi i din l cc
k khng khip; s tn ti ca loi ngi s ri vo him ha. Cng
vi s pht trin ca vt cht, ta cn phi ng thi pht trin nn
tng tm linh sao cho tm thc c an bnh v x hi ha hp m
ngi ta c th tht s cm nghim c. Ngi ta c th c
nhng cng hin ln lao, khi m a ht ny ca tn gio c tng
trng t bn trong.
Cho d mi tn gio u nhn mnh n tnh thng v hn
nhin tt c u c nhng sai bit trn mt trit thuyt, th nhng
ng c yu thng l hon ton ng n. Nhng gio ngha trit
hc th v cng tn, khng ch n v ta khng phc tng chng.
Mc ch ch yu l gip v lm li lc mi ngi v gio ngha
trit hc c nhim v l nng tng ny thnh hin thc. Nu ta
c mi tin hnh tranh lun nhng sai bit trong trit hc, th ta s
khng t c bt c ch li thit thc g. Kch bn tranh lun ca
ta s khng c hi kt thc v ch yu s dn n sn hn m thi
khng c g thnh tu c. Tt nht l ta nn xem xt mc ch
ca trit hc v nhn ra chng phi gnh vc trch nhim no - n
tng v lng yu thng v vn lm cho nng lc ti thng ny
sinh.
V mt c bn, th khng c tn gio no cho rng, ch c phm
tr vt cht mi l phm tr mang li s tha mn cho loi ngi.
Mi tn gio u tin vo sc mnh siu vt cht. Tt c u tuyn
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 103 104 PHP UYN S 3
b l, sc mnh siu vit y rt quan trng v ng b cng to
nn hiu qu phc v x hi loi ngi.
thc hin iu ny, th vic quan trng l ta phi hiu bit
ln nhau. Trong qu kh v ch k v cc nhn t khc gy ra bt
ha gia nhng on th tn gio v ta hy vng l vic s khng
cn xy ra na. Nu ta nhn tht su vo mt tn gio no trn
phm vi ton cu, th ta s d dng vt qua nhng s c bt hnh
ny. c nhiu lnh vc trong mt nn tng chung th ta nn ha
hp ln nhau. Ta hy st cnh bn nhau, gip , quan tm v
cng nhau hiu bit trong mt hiu qu chung l phng s loi
ngi. Mc ch ca x hi loi ngi l phi chuyn ha lng bi
trong mi chng sinh.
Tht hu ch bit bao, khi m nhng chnh tr gia v cc nh
lnh o th gii ang ra sc thc hin iu tt p m n c
h nm trong tm tay ca chnh mnh. Cng thi im ny, chng
ta l nhng ngi c cc nim tin xc thc, c trch nhim v ngha
v kim sot cho c nhng vng nim ca mnh. y l cch gii
gii tht s, c chnh i tay ta kim sot. Theo ti, th s kim
sot bn ngoi cha phi l ngha, m ta cn phi thc hin s
thanh bnh ni ti v kim sot ton din nhng c nim ca mnh,
mi l iu quan trng. Do vy, chng ta, trong i ng tn
ngng ny, c mt trch nhim c bit vi tt c loi ngi
mt trch nhim ton din.
Th gii m hon cnh ca n l s ph thuc vo cc lc a
v di nhng iu kin nh th, th iu ct ty vn l s hp tc
chn tnh. S ph thuc ln nhau y phi t trn mt ng c
thun thin. V y l trch nhim ton cu ca chng ta.



qs qs qs qs xxs, xst t/sat ,/.eo xa a /a axye xxs, xst t/sat ,/.eo xa a /a axye xxs, xst t/sat ,/.eo xa a /a axye xxs, xst t/sat ,/.eo xa a /a axye

Thch Thanh Tm


Ci thu hoang vu, ai ha thn git nng,
lnh nh im nhp t sinh.
Trong khonh khc lng im, phi mnh trn trin lnh,
m sng tn, dy khc hoan ca.
Phiu bng ha cuc lng du,
qua my i "tang in thng hi".
Ta dng li, ct mt na git nng
p vo tim nghe trn kip con ngi

S rng ng trn ngp tri tim, khi
cht ngh v kip nhn sinh; do bi s
hn hp ca tr tu, ca thn nm un
m thy kip ngi mnh mng.
Nhng du chm hi to ln, nng tru
ht sng tn ng trong tm tng,
trong k c mi khi nhn vo kip
ngi. Con ngi c mt khi no v t
u??? Cu hi nh mt cng n thin
mnh m nh thng vo tm t con
ngi c thc dy nn nhng ln
sng v b thc y con ngi t duy,
nghin ngm v nm un, v mi hai
x v v mi tm gii; ng hu nhn
ra c thc ti v hu th, v th v
v ngha ca s tn ti m chng ta
ang hin hu.
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 105 106 PHP UYN S 3
Con ngi, vn b gii hn ngt ngho trong thn xc b bng
mong manh, thng xuyn chm mt vi nhng thc trng chua
xt au bun ca nghip qu; con ngi phi n lc khng
ngng, c gng vn ln, tm kim, xc nh cho mnh mt v tr
hay ni cch khc l khng nh s tn ti ca mnh gia t tri
non nc bao la; con ngi phi vt v ngc xui trong biu
thc mong tm ra phng th, tt bt ti lui trong
duyn sinh cng c nim tin
31
. Khi ng trn bnh din ca
nm un, mi hai x hay mi tm gii nhn nhn v nh gi
vn th khc m khi vt ra ngoi mi phm tr y hoch
nh li cng khc hn. Con ngi b gii hn bi thn nm un,
tuy nh b nhng khi vt ra khi s hn hp y th tr nn
rng ln v cng. Bi trong ci nh, n cha ng ci ln:
Cn khn tn th mao u thng
Nht nguyt bao hm gii t trung
32

Con ng duy nht nhn ra s tht v con ngi, v cc
mi quan h nhn duyn, khng g khc hn con ng ca tr tu
v tnh yu. Vi tr tu, con ngi bit v xc nh c v tr, thn
phn ca mnh gia dng chy v thng bin hoi, V vi
tnh yu, con ngi thy hnh phc trong cuc sng chan ha l
hnh phc ch tht, thy m p i cht trong s bng gi c n
su thm ca kip ngi; v trn ht, thy rng, con ngi ch l
nn nhn, nhng nn nhn nh mt nh th no tng ni:
thuyn ai ngc gi, ai xui gi, cng ch trong vng b thm
thi
33

Ta cht bao nhiu ln ri nh? Nhng ai tng nhm xem
mnh biu hin bao nhiu ln ri. Hnh nh t ai nhm c bi
ton ny. Ta l ch nhn ca nghip, l k tha t ca nghip;

31
Pht gio Tha Thin Hu, Tp san nghin cu Pht hc, s thng 12 2001, tr. 3.
32
Thin s Khnh H
33
Pht gio Tha Thin Hu, sch dn.
nghip l thai tng, nghip l quyn thuc, nghip l im ta.
Phm nghip no s, v ang lm d thin hay c, ta s tha t
nghip y.
34
Chng ta vun to cc iu kin n - hin gia cuc
i. Nhng do t nim sai th m chnh nhng nghip qu y li
dn dt chng ta tri ln. Yu t chnh quyt nh din trnh ny l
nghip cm duyn khi v tham i l ng c chnh ca nghip, m
nghip cng duyn khi, tc l khi do duyn. Nn trong Kinh i
Duyn thuc Trng b III c ni: V khng gic ng, khng thm
hiu gio php duyn khi ny m chng sanh hin ti b ri lon
nh mt t kn; ri ren nh mt ng ch, ging nh c muja v lau
sy babaja, khng th no thot khi kh x, c th, sinh t.
Con ngi l t hp ca nm un. Trong chng ta c ci kho
cha ng ton b cc ht ging thin, c v v k, gi l Tng
thc (Alaya). Khi chng ta tch tp nghip tc l cung cp nng
lng cho cc ht ging y ln mnh, ri do tht nim khng bit
nhn chn s tht ca chng m theo nng lc y i vo qu o
ca s tri ln (samsra). Do vy, chng ta mang nghip trong tm
m trn i bt k ni u th cng mang chng theo m thi. S
chy trn nghip lc xa nay khng bao gi thnh cng m ch c
cch duy nht l chuyn ha chng.
Do , y chng ti a ra nm phng php thc tp theo
tinh thn kinh Tng Thng Tm thay i nghip nhn, ng hu
thot khi s chi phi ca nghip qu. Khi thc tp cc phng
php ny, chnh chng ta ang vun to nng lc chnh nim
nhn ra chng m chuyn ha. Nhng ht ging y do chng ta to
nn, ngha l chng hin hu do duyn, tc chng khng c t th
ring bit. Chng l duyn khi, l khng sinh khng dit, khng
mt khng khc, khng kh khng laiCc php vn vng lng. Do
chng duyn khi ch hnh v thng - nn chng ta mi c th

34
Tng chi II, 1988, tr. 77. Trch trong Thch Chn Thin, Pht hc khi lun, Vin
Nghin cu Pht hc Vit Nam n hnh, 1997, tr. 298.
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 107 108 PHP UYN S 3
chuyn ha cc tm hnh bt thin thnh cc tm hnh thin.
Thin hay bt thin y l cn c vo Thnh o m ni. Chuyn
ha l chuyn ha chng t ca nghip, tc l chuyn ha nghip
nhn ch khng chuyn ha nghip qu. Bi mi khi chuyn ha
nghip nhn tc thay i duyn, tc khc nghip qu t thay i.
Tm chng ta dy khi v biu hin thin hnh vn trng. N
biu hin tu theo khng gian v thi gian khi hi iu kin
sinh khi. Trong i sng chng ta, khi nhng tc c hi hay
khng lnh mnh khi ln, trong lc chng ta ang tc n mt
hnh tng thch hp vi thin, th chng ta nng vo hnh
tng khng thin y m khi ln mt tc thin khin cho tc
bt thin kia khng th dy khi na. Ngha l khi tm khi ln
ngh no th phi theo di ngh y v pht hin ra rng, ngh ny
c chiu hng i xung, c lin h n cht liu c hi, th phi
thay th bng nhng ngh c cht liu lnh mnh, c nng lc
hng thng vo dng tm thc ang din tin y. Trong Kinh
nu ra v d, hai thy tr th mc gii, dng ci nm nh nh
vng ci nm khc. l phng php thay cht.
Khi trn thn v trn tm xut hin nhng g, chng ta phi
cng nhn s c mt ca chng. Sau , chng ta nhn chng mt
cch r rng t hnh tng n bn cht, t bn cht n hnh
tng thy r tnh cht lnh mnh hay khng lnh mnh ca
thn th, cm th, tri gic, tm hnh, nhn thc v nhng g ang
vn hnh trong tm thc. Khi nhn din v nhn su, chng ta
khng tip xc hay gia thm thc n cho thn th, cm th, tri gic,
tm hnh v nhn thc khng lnh mnh m ch tip xc v gia
tng thc n cho nhng th lnh mnh thng tin i sng t
do, hnh phc. l phng php nhn din v nhn su.
Khi tm khi ln nhng tc , nhng t nim khng lnh
mnh m dng cc phng php trn khng thnh cng th chng
ta s dng phng php trnh n bng cch ni cc cm th, tri
gic, tm hnh, nhn thc ta khng khi ln bt c tc no thuc
c hi hay lnh mnh hoc khng thuc c hai. Trong i sng,
phi bit la chn khng gian v thi gian thch hp nui dng
cc tm hnh ca mnh khin chng tr nn an tnh. Do , Kinh
dy, T Kheo khi tc v mt hnh tng thch hp vi thin th
ngay khi tc khng lnh mnh sinh khi v trong khi ang
qun st tc c c hi, c nguy him y th tc c hi khc
tip tc pht sinh. Vy t kheo khng nn tc theo tc ny na
th tc khng lnh mnh sinh khi lin c dit tr.
Khi thc tp cc phng php trn m khng thnh cng,
chng ta c th thay i phng php thc tp. Khi mt tc
khng lnh mnh khi ln, chng ta khng nh ch n tc khc m
phi nh ch n t t. nh ch tc bng cch gi tn n, lm
quen, hi v ngun gc v bng hu ca n, khin tc gim dn
v lng xung. Hoc gim dn tc bng cch gim dn s tip xc
cc i tng, gim dn s cm th, suy ngh v mi sinh hot ca
tri gic. l phng php gim dn.
V phng php cui cng, thc tp theo phng php ny l
iu phc tc , lm sinh khi tc ; ngha l iu phc nhng tc
dn sinh dp b nhng tc ang tip din. Hay ni r hn,
thc tp theo phng php ny l iu phc nhng nguyn nhn
sinh khi tc . Mi khi nguyn nhn sinh khi tc c chuyn
ha th tc sanh lin dit. Cho nn Kinh dy, s dng tm
chuyn ha tm ; nm vng v nhip phc tm khin cho tc
c hi, khng lnh mnh khng cn sinh khi. minh ha cho
phng php ny, kinh a ra hnh nh hai lc s bt mt ngi
m yu; nm vng n v t nhip phc. l phng php iu
phc v chuyn ha.
Chng ta thy gia cuc i ny, cc php hin hu hon ton
khc nhau, hon ton sai khc. Chng hin hu khng h n iu.
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 109 110 PHP UYN S 3
S khc bit y l do nghip cm sai khc, ngha l do s to tc
ca t v t tm s. Do trong Lun Cu X c ni:
Th bit do nghip sanh
T cp t s tc
T tc th nghip
S tc th thn ng.
Chng ta c th vn dng tu gic ch chuyn ha nghip,
thot khi vng rng buc ca nhn qu. Nghip pht sinh t ch.
Khi chng ta nhip thanh tnh th vt khi vng kim ta ca n.
Hnh ng thot nghip cng l hnh ng v tham, v sn, v si.
Chng ta c th chn cc iu kin tip xc hay lc khng la
chn c con ngi vn lm ch c t duy, tm l khin ngn
c i th. Do m khng chu qu bo ni tm, khng th tu
thnh qu kh trong hin ti cng nh trong tng lai.
Do vy, c th thy, chng ta hon ton t do trong s sinh tn
v biu hin ca chnh mnh. Ch khng do mt th lc no cho
php hay ban b n hu cho s tn ti y. Hnh phc khng phi
ngu nhin t trn tri ri xung, hay t di t vt ln. Hnh
phc l duyn sinh m ngay trong hin ti con ngi c th to
dng cho chnh mnh. chnh l hnh phc chn tht. Hnh phc
c thit lp trn nn tng ca t do. T do y l mnh chc
thng c mng li nhn qu.
Chng ta nhn chn c cc php l duyn sinh, duyn
khi, tc n nng vo nhau m tn ti, v ngay c thn nm un
k diu ny cng th, nh chng ti cng tng cp cc phn
trc. Khi nhn ra thc ti ca cc php, thy r tnh v
thng, v ng ca chng th s biu hin hay n tng ca chng
khng lm ng n cuc sng ca chng ta. Bn tnh nhn
duyn bit ri Kh vui khng cn chm ti c. T ,
chng ta khng cn phng tm truy tm qu kh, v lai hay hin ti
tip xc v nm bt nm un, mi hai x v mi tm gii. Bi
ch nhn tht su vo cc php ang sinh dit trong tng st na l
c th thy r v tip xc c vi cc php d xy ra trong qu
kh hay s xy ra trong tng lai.
ng truy tm qu kh
ng tng ti tng lai
Qu kh khng cn
Tng lai th cha n.
Hy qun chiu s sng
Trong giy pht hin ti
35

Qu kh, v lai ch l nim v thi gian ch khng phi l thi
gian ch thc. S ch thc ca thi gian l khng - thi - gian.
Thi gian l dng sng ng, tri chy lin tc gia nhn v qu,
gia qu v nhn. Do hy nhn vo cc php hin ti thy r
cc php t nhn duyn cho n ngn ngun, thy r t thn
ca chng tri chy lin tc. Nhn dit th qu sinh, qu dit th
nhn sinh; nhn v qu tng sinh tng dit qua duyn.
Khi nhn su vo cc php hin ti ang tri chy, chng ta thy
chng khng c mt ng th ch thc. Ng khng phi l thn th,
cm th, tri gic, tm hnh v nhn thc. Do thy c nh vy
trong tng nim hin tin, chng ta t c an lc ngay trong gi
pht y. Chng ta tn ti, hin hu trong nguyn l nhn duyn
nhn qu m khng b nng lc ca n rng buc. Chng ta nm
c con ng thng hoa i sng, vn n v th nhp
chn l cao p Chn Thin M. l nguyn l sng cao p
ca con ngi; l nh cao ca mi ngh thut sng trong cuc i
sinh - dit v o mng ny.


35
o trng Mai thn, Thin mn nht tng nm 2000, Kinh Ngi bit sng mt mnh, tr.
69.
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 111 112 PHP UYN S 3
Th Th Th Th Nguyn Thin Chng

HT HUYN

nm thng vn xoay chui ht mn
i, v mt nh ni chon von
thp trn tay nghn m la
tt trn tay nhiu hong hn.

SINH RA
TRT L NG PH VN

t tri chia hn phch
cha m cho tm thn
m va hai con mt
chc ng ph vn

cha chng khng bit ti
m th t tao ni
sm tra chiu ti mi
lang thang nh my tri

em ch nh l
qua mt chuyn chiu
thng thm ngy vn vt
trn ngn sng phong phiu

na khuya nm mng thy
thc l ngc trong thn
sng ra va m mt
chc ng ph vn

ai i ri ai ti
ngi chy hay ngi nm
cn ta dng nh
ngi ng bng ph vn

v ta dng nh th
mt bng my ph vn...


Hunh Ngc Chin
Ny i Hu, B Tt qun thy chng sinh nh
huyn, nh mng, nh bng, thi B Tt s
ln lt nhp vo tng a (bhmi), t c
Tam mui (Samdhi), hiu rng tam gii duy tm
(cittamtra). Tam mui c gi l Nh
huyn Tam mui (myopama-samdhi).
36

Trn y l on trch dch t kinh Lng Gi, mt khng th
thm o ca Pht gio i tha. Kinh Lng Gi cho rng bc B Tt
no qun st c th gian nh l huyn, chng sinh nh l mng
s t c Nh huyn Tam mui l trng thi nh cao nht c
lit k trong kinh. C nhiu nh s v mang ti hoa m vng ly,
nhng c mt nh s khng vng ly m li vng mng, v v
vng mng nn vng ly, l H Trc trong Thin Long Bt B.
Nh vn Trung Quc l i s T Mn Th vit mt cun
sch no nng on Hng Linh Nhn K (Cnh hng c l), thut li
cu chuyn ca i mnh. Con ngi ti hoa mang hai dng mu
Nht- Hoa t thu nh xut gia u Pht. Sau khi phng
trng qua i, cm thy b v nn mun quay v ci tc, nhng
k xut thn tu hnh khng th chen chn ni vi ci i trc,
m tip tc tu hnh cng khng trn nghip, nn sut bnh sinh c
chm ni gia bin du. Nhng mong nng bng thin mn
bc chn i trong ci Nh Lai thanh tnh, nn c lm ng trc

36
D.T. Suzuki, Studies in the Lankavatara Sutra, Routledge & Kegan Paul Ltd., 1968,
p.97.
H TRC : NH S VNG MNG
KHNG

lng im
nghe v thy
mt mnh mt sm mai

s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 113 114 PHP UYN S 3
nhng ting lng tha thit, nh quay mt i vi hai ngi con gi
thng tu dim kiu. Nhng lng k ti hoa lm sao c th dng ci
Nh Lai xa i c hnh bng giai nhn vn lun thp thong
trong tng trang kinh li k? Khuya v nh m tm kinh, trang
no cng thy bng hnh ca em, m b sinh t ra xem, em t tin
kip l em by gi (Th H Cng Khanh). Hn nhau t trong tin
kip by gi th hin gia ci Ta B trong tng st na, gy vng
vn mng hn cho k phn vn ng gia ng ba ng ca i v
o. Thi s Bi Ging chuyn tc phm trn sang ting Vit thnh
Nh s vng ly (NXB Vn Hc, 2000) bng ngn ng ngm ngi
chy bng c tm can.
Trong Tiu ngo giang h, Kim Dung cng cho ni c Nghi
Lm mang c mt khi u tnh vo trong ci thanh tu. Ngi n tu
kiu dim c tm hn nh n thnh ho ht c dung nhan v
g Lnh H i ca mang ct cch giang h lng t. Tng git l
vng ly ca ni c ri trn trang kinh trong m vng, lm t but
tm tnh ca c nhn gian.
Chung khuya dn mi su v.
Git bun ai ri nhe trang kinh.
Chao i! S n a tnh. (HNC)
Ht nh s vng ly, ri n lt ni c vng ly khin ngi
ta hoang mang t hi hng sc ci i c m lc g hp dn
nhng tm hn ang mun hng n tuyt ch vi v bin, n
ni h nh quay mt vi ci o chp nhn ni chm gia ci
ngi ta y kh ly? Ci thin, ci chn khng gn bng ci m,
nn i lc sc hng i thng che lp bng Nh Lai! Ti c
ln vit v Giang Nam T Hu, xem l biu tng cho thm ha
ca ti hoa. Mang ti hoa lnh i ni C sn mai trang m vn
phi gnh chu thm kch. Nhng mang mt khi ti hoa vo ca
thin nh T Mn Th vn l mang theo kh no. Cho mnh, cho
i v cho l o. ti hoa t phi a tnh, m v a tnh nn
thng vng ly. Nh th tin chin J.Leiba c bn cu th tht
ngm ngi: Trn th nhiu duyn nghip qu, l lng mong cn
chn am Khng, ca Thin mt khp trn duyn t, qun ht
ngi quen chn bi hng. ng ni th chc t di lng, v
an i cho nhng k tu hnh ti hoa ang m chm trong kh ly, v
th hi lm sao c th thc s qun ht ngi quen chn bi
hng c, khi m li tnh ba rng khp c tam thin i thin
th gii, vy khn nhng k a tnh nng nu chn ca thin
trong tng trn chim bao?
Bt Gii ha thng lm chuyn ngc i l v yu ni c
m phi co u khoc o nu sng! S g thn nu ca Khng,
Co u bi cht m hng ni c, Tam quy? Ng gii? Nam m! Bt
Gii ha thng tuy th l nhng li a tnh. Nn ng khng
vng ly nhng li lm cho ngi ta vng ly.
C l ch c mt ngi hin lnh chn cht, sut i ch bit
kinh k rau da nhng li vng ly trong mt hon cnh oi m,
l H Trc. Con ngi chn cht khng mt cht ti hoa,
cng khng mt cht a tnh lng mn, v chc chn tri tim
khng h bit rung cm trc nhan sc, cho du l thn tin
ging th. Ngi p Vng Ng Yn trc mt ch cng khng
khc g tng g. Ci i thc khng c g c th cm d ni ch,
khng phi v nh lc ca ch cao m ch v ch cc mch l nh
g . T b ch ch bit g m tng kinh, mt lng hng v c
Pht, tai nh ic trc thanh, mt nh m trc sc, lng khng
b quy nhiu bi vt cht trn gian, th th con ngi ging nh
hn t lm sao vng ly c? Tm hn ch qu ging nh
php danh H Trc, ngha l cy trc rng. Bt lc Kim Dung qu
tht thm hu khi b tr cu chuyn ch phi vng ly trong
mt tnh hung cc k oi m! Ch b Thin Sn ng M p phm
sc gii vi mt ngi p xa l trong hm ti om om. M mng
nh trong ci mng. Ci i thc khng lm cho ch vng ly th
ci mng s ko ch ra khi thin mn!
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 115 116 PHP UYN S 3
Trong mt trng hp tnh c, ch cu c ch nhn ca Linh
Thu cung l Thin Sn ng M, v nhm trnh s truy st ca
L Thu Thy, c hai phi chui vo mt hm tr nc trong
Hong cung Ty H. Hng ngy, Thin Sn ng M ln vo vn
ng uyn, bt chim v buc ch n sng. Ri n mt m
khuya n, ng M li mang v cho ch mt c gi. Bn nng khao
kht sc dc t lu b chn vi di lp tng bo ca cuc sng tu
hnh kh hnh bng nhin tri dy, d lc du ch mi l cm gic
m h. Ban ngy th phi va luyn v ngh vi Thin Sn ng
M, va lo cnh gic L Thu Thy. Nhng khuya v li c mt Mng
C c nng trong gic mng - k cn thu m. C hai khng
bit mt nhau v c ng nh mnh ang sng trong cnh chim
bao, v c m v l h li gp nhau, nh php mu trong truyn
Ngn l mt m. Nn h gi nhau l Mng C, v Mng Lang. Tt
c ci mng u din ra di s sp xp ca cao th tuyt
nh Thin Sn ng M.
Khi quay v li cha Thiu Lm vi thn phn ch nhn cung
Linh Thu, ch vn ngy th ngh rng mnh cn phi cu kinh sm
hi c th gt ra sch c ti li phm. Nhng thc ra,
trong tn cng su thm ca tm hn, bn nng c bn c
nh thc. Ngy trc khi phm st gii, ch ku khc m v
xem l chuyn ty tri, nhng n khi phm sc gii, th ch li
c man mc, bng khung. V hnh nh Mng C khng ngng m
nh trong tm tr. Ch tiu kh kho ca cha Thiu Lm bin
thnh mt k si tnh m ch khng h hay bit, du ch ang
trong cnh gii dng gn rng ta, dng xa bi hng (Kiu).
Gi nh ch c tr hu qun st tt c chng sinh u nh
huyn, nh mng th rt c th ch chng c Nh Huyn
Tam Mui! V ch khng h hiu rng ci i ang giang tay n
ch mt ngi sp sa ri cng thin mn. V l con ng tt
yu cho nhng ai khng cn c m li i thng vo chn ca
Khng thanh tnh, b qua ca Hu y kh ly ca trn gian!
Khi i cng Tiu Phong h tng v tam a tnh l on D
sang Ty H cu hn, c ai ng ni cng cha Ty H li l chnh c
nng Mng C ngy no. C by ra ba cu hi cho cc ngi cu
hn th tm li anh chng Mng Lang thu trc, m rt c th
c cng ngh ch l ngi trong ci mng. Nhng ai tm cch tr li
theo kiu ao to ba ln u b loi. Ch c H Trc tr li ba cu
hi mt cch d dng. Khng phi ch tr li cc cu hi, m
ch ch but ming ni ra nhng iu c p mi trong lng. Ni
no p nht trong i ch? L hm lnh. Ngi ch yu mn
nht trong i? L chnh Mng C. Dung nhan Mng C ra sao?
Ch cng khng h bit. Ba cu tr li tnh c li l ba cu m
cng cha Ty H ang mi mn mong i. C duyn sp t
hai ngi trong mng gp li nhau, v tn ch nhn ca cung Linh
Thu tr thnh ph m Ty H. Gp nhau trong mng, i n trong
mng, nh nhau trong mng, tm gp nhau cng trong mng nt,
th th ci i cn g p hn cu chuyn Mng Lang vi Mng C?
Trong cc tc phm ca Kim Dung, ch c nhng con ngi kh kh
chn cht mi c c tnh yu trn vn, nh H Trc vi Mng
C. Ngay c anh chng cc mch Quch Tnh cng v tnh lm tan
nt ci lng ca Hoa Tranh cng cha khi n vi Hong Dung.
Tinh thn vn ha phng ng vn thng xem ci i l gic
mng. L Bch bo:
X th nhc i mng
H vi lao k sinh?


(chuyn i nh mng ln, vic g phi nhc lng?).
l ci-i-mng di mt mt thi tin.
Kinh Pht c bi l lc nh ni ting nhm khai ng chng
sinh thy chn tng ci i l mng huyn :
Nht thit hu vi php
Nh mng huyn bo nh
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 117 118 PHP UYN S 3
Nh l dic nh in
ng tc nh th qun




(nn qun st tt c cc php hu vi nh gic mng ,
nh iu h huyn, nh bt nc, nh ci bng, nh
sng ri, nh tia in chp)
l ci-i-mng di s qun chiu ca bc i gic.
Nh th T ng Pha bo :
Nhn t thu hng lai hu tn
S nh xun mng liu v ngn


(con ngi nh chim hng ma thu bay n mang
theo tin tc, chuyn i ngn ngi nh gic mng
ma xun tri qua mt chng li du vt no).
l ci-i-mng trong ting th di minh trit ca con ngi
ti hoa khong t nhng li chm ni kh au trong hon l.
Cuc i l ci mng, nhng v chng ta c u m chp mng
lm thc nn sinh ra kh no, v ci thc cng ch l mng.
Nc i Yn ca dng di M Dung l mng, nhng cha con M
Dung Bc u chp l thc nn M Dung Phc phi i n ch
cung in. Quc s Th Phn Cu Ma Tr sut mt i bn tu
giang h mong t c bn lnh v ch, rt cuc ng c
l ci mng nn mi tr thnh mt cao tng x Th Phn. H Trc
sng trong ci thc nhng cho l ci mng, nn mng li bin
thnh thc !
Khng c nhn vt no ca Kim Dung li c th gp nhng iu
may mn nh H Trc. Ch vt con xu x H Trc, trong mt pht
giy bng bin thnh con thin nga lng ly qu bt ng, bt u
t ch Mng. Kim Dung kn o khi cho cng cha Mng C
phi lun che mt khi xut hin, c phi l mt li nhc nh:
trong ci vn ton nh vn c cht bt ton, hay mun c gi
hiu rng : du ci mng bin thnh ci thc, nhng mt phn
ci thc vn cn l mng y!


Th Th Th Th Phm Th Ha
37


Bng trong ti, bi tre ven lng
np vi chn trn, tra ct bng...
Thn tre gi, mt i m hn
L tre kh, b cng rng!
Bng trong ti, mi nng thm nng
ng lng lnh, cng mnh, mm ct
tri trn cao, t m bn hng
Chn hng ro km gai r st
Bng trong ti, on su ci nh
Nh g u... vng sn rm r
Mi t m, nng xin khng m
Mi c bi, nht nht chn t
Ri trong ti, gic gi mng lnh
Thm qu, i ci mi nng kht
Tra thm qu, mi tra tht sch...
Ti phi...ng! Ti mun...nhng khng.
ng ni "s". Ti ngi trng lm.
Chi h a. Tim v reo vui!

37
Andrea Hoa Pham. T.S. Ngn ng hc (i hc Toronto, Canada). Hin l gio s ti
i hc Florida, Hoa K.
,o,_ [o- t.o t-, ,o,_ [o- t.o t-, ,o,_ [o- t.o t-, ,o,_ [o- t.o t-,
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 119 120 PHP UYN S 3
Th Th Th Th K.H.





Ngi Nh Xanh
Gi Nguyn Vn Nho
Canberra, Australia, 2011




Ngi Nh Xanh
Di chn cu
Ting n nhp sng
Qun i b du
Ngi Nh Xanh
Gi u ni
Ngn my cnh hc
Thnh thang gc tri
Ngi Nh Xanh
Mt ci v
Thng ngy thm lng
Bn i thit tha
Ngi Nh Xanh
Ngi Nh Xanh
My gi ca bic
Yu ngi c hoa
38


38
Yu ngi khng dm t, ta v yu c hoa (Trch trong ca khc Ht vi c hoa chiu
ca Nguyn Vn Nho)
Con ng ca mt mu o

Thch Thng o
(Bi vit nhn k nim 60 nm ngy thnh lp
Gia nh Pht t Nng - ma An c 2554)
V thng hoa n trn tay,
Lt trang kinh Pht bi bay mt ri.
Dng i dch chuyn, xoay vn nh bnh xe sinh ha. n
i, vo ra v cng, v tn; song c ai mt ln ngm li kip sng
ph du y tn gc r, mm ci khi nhn thy mt a hoa va
n, v cng mm ci lc cht thy mt cnh hoa ng tn theo
chiu gi? t vn , ri truy nguyn gi tr; lm sng t vn
, nh v kip sng, thng hoa tm thc. Ch khng th theo
np sng nh mt trit gia ng gt, cht nu ln vn ri chm
trong gic ng m mng v mt tri thc kh khan.
Ht thy u c gi tr chn tht ca n; v a hoa tm thc
ch bng ln khi mi tri buc u b cht t. Chn tri rng
m ch khi con ngi ct bc, d bng i chn trn sm nng
hay bc chn tri thc y vt hoen . Mi con ng u i n
ch. V tt c u l chn gi tr cho nhng bc chn thc
nghim v mt tm thc khng mt vt hn bi nm thng t -
sinh.
Chng ta sng gia i, bit bao ni bun vui, bit bao k nim
thn thng, tru mn. Gia nh Pht t, tri bao thi gian, vi
nhiu bin c ca cuc i y vi; ngi n, ngi i li
nhiu k nim kh qun.


s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 121 122 PHP UYN S 3
C nhng k nim lm cho con ngi ngy cng au kh, c
nhng k nim ch l k nim bnh thng nh t thn ca n,
song li c nhng k nim m i xa li mong tr v bn mi m Gia
nh Pht t ngy xa. C ngi anh, ngi em by gi ang nm
gia ni rng c tch, m hoang c lnh; c ngi ln n mu
sinh gia chn phn hoa th thnh; c ngi mi ham vui m ra i,
song cng c ngi li qu nh gi gn tm huyt, gi gn chic
o Lam yu qu, nh gi gn tinh thn cao qu, nh gi gn linh hn
ca chnh mnh. Chnh nhng tm tnh , m hm nay li gn kt
qu v mi m Gia nh Pht t Nng ny chia s nhng
bun vui k nim gia cuc sng.
Ngh rng, ch cn mt cht tnh xa y, si m lng
ngi tha hng, khch l, lm m lng ngi li qu nh. V
l ngun nng lng cao qu gip chng ta sng m khng
qun hoi bo ca mnh mt thi cng nhau pht nguyn trc
ngi Tam Bo.
thnh vang vng ting chung ngn
Soi sng tnh thng lng bi trn
Hi th no qun mun k nim
Chu nin si m mi tnh thn.
Nm thng tri qua, bin du thay i nhng gi y cc th
h ngi ht vi nhau, bn chn tr, k cho nhau nghe nhng ni
bun - vui - thng - trm song vn gi c tnh thun khit o
hnh ca Gia nh Pht t. Khng phi v m ti nn mt tri
khng hin hu, khng phi v ban ngy m thiu nh trng sao!
Do , khi nhn li thn phn ca kip ngi c ci g mng
manh. S ph phim ta nh hoa m gia h khng v mt sinh
mnh. Mt du chm hi v cuc tn sinh ang l nc thang
nng trn i vai gy ca nhng ai c cht nhn thc v mt li
sng, v mt kip ngi mng o ta nh mt ht sng trong c
ri cht bin i. Ci chp chn ca mt thn th phin no
khng bit mai ny mt n ra sao, c thc thm mun gi gm
vo cuc i mt linh hn phiu lc. Ti phiu lc bao nhiu nm
ri trn mt dng i khng b bn. C khi tng b l bn. C khi
tng bn l b. Ci tm v ci thng hng lm khi l mt. Th
m c li l khc nhau. Ci b mng mnh khonh khc ra i. Ci
bn nhiu khi bn bn li. B m ra nhng bn. C du b cho
b. Nn nh mnh b thng tri buc thn phn bn. Ti l b
em ra i. Em l bn ti gh li. Con gh qua b ny b n nhng
s u li mt bn kia.
39

Cng t khonh khc y, thn phn y gia i thng bin
thin v thng m mi chng ta t nhn li, t xc nh l tng
v t mnh thp uc m i trong xu th khoa hc pht trin v hi
nhp khuynh hng ton cu ha. Bn thn con ngi huynh
trng hin ti phi ghi nh n th h huynh trng tin bi
dy cng vun p ngi nh Lam, phi lun lun thc hnh ng
chm ngn Bi Tr Dng ca Gia nh Pht t, v khc phc
nhng kh khn xy dng Gia nh Pht t ngy mt vng
mnh th i hi mt n lc ln lao trong vic iu phc chnh
mnh. Bi ci ng s, ci ng vt qua gn gi chic o Lam,
l i din chnh mnh, chnh tm t ca mnh. Cnh t tm
sanh. Tt c u do tm bin hin. Ai dm i din vi chnh mnh?
Mt i th v hnh v tng, khng tn gi, khng hng sc. i
th ny mi ng gm.
V nga Thnh Ct T Hn khng chn bc trc bt c k
th no, nhng tm t ca i Hn cm thy bt an khi nhn su
vo cui con ng chinh phc mt bng dng ang thp thong
i ch. l k th cn phi chinh phc cui cng. i Hn bit
rng du c tp hp sc mnh ca trm vn hng binh cng khng
th nh bi k th y, chinh phc quc vng y. ng cho i tm

39
Nhiu tc gi. Trnh cng Sn - Ngi ht rong qua nhiu th h, Nh xut bn Tr, p. 21.

s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 123 124 PHP UYN S 3
mt ngi tr th, tm c vn thng thi nht v khn ngoan nht
tp hp c sc mnh siu nhin. S gi i Hn i vo ni
Chung Nam thnh cu o trng Khu X C. o trng khi
hnh, bng sa mc, n tn i bn doanh ca i Hn ging
gii cho i Hn ngha trng sinh bt t, nhng n ngha huyn
vi t quyn thin th nm nghn ch ca Thi thng Lo qun.
Cui quyn thin th, khi tt c n ng coi nh phi by ngha
thm su, i Hn ch xc nhn c mt iu: ta s l ngi chin
bi trong cuc chin cui cng y. Vy ngha ca chinh phc l
g?
40
. Do , c Pht dy: Chin thng mnh l chin cng oanh
lit nht.
V trong cuc hnh trnh tm li bn thn v gng mt xa
nay ca chnh mnh, hy nn hc hnh ca t chng ta c
nh lc kin c m vt qua mi phong ba, chng ngi khng
nh con ng chng ta chn, bi v t c v nh ngi
M hin, bao nm lm li, lng nhn qu hng i thay. Lng
ngi thay i, phai nht nh mt ngn gi cht thong qua k l.
t m thm chu ng; ngi xa thng v von c tnh y nh
l mt phm tnh v gi ca ngi M; ri, hi ha gi tn bng
mu sc; m nhc ha hin thnh m iu; thi ca m p bng li,
bng hnh nh bng by, du dng; iu khc ha hin qua hnh
tng, v chnh con ngi cm th qua s rung ng ca tri tim
nng chy nng bng hng tnh.
t m p gn gi mi th, mc cuc i sng nc chy v
u! Nhn b mt, t im lm tr gan cng nm thng; song trong
tn lng su, ai c hay t vn chuyn mnh. Khi d di, khi du m,
khi m thm, m nh nhng lc H v, ting M h iu dn ca
m cht in d, m cht mn mi ca hng bin v ngt
ngo ca sng nc qu hng.

40
Tu S, o Pht vi tui tr..

V ri, cui chn tri, nhn n ngng bay ngang bu tri, khi
ging bo n; chng bay theo hnh ch V. Mi khi con ngng v
cnh, s to mt lc y cho con ngay sau n. Mi khi c mt con
lc n, n cm thy sc tr ko v kh khn ca vic bay mt
mnh; n c gng bay theo nhp vo n hng u th t
by. Khi mt mi, con u n s chuyn sang v tr cnh v con
ngng khc dn u. Ting ku ca by ngng ng sau, s ng
vin con u n gi vng tc . Khi mt con ngng b thng,
ri xung, hai con ngng khc ri by cng xung chm sc v
bo v con b thng hay bnh. Sau , khi no con ngng kia ht
bnh, c th bay, chng li nhp vo mt n khc tip tc bay
v phng Nam.
Chnh bc tranh thin nhin cht hin y m ch qua mt vi
nt v n gin ca ngi ha s ha nn mt con ng. l
Con ng in m tho hi v chung ca Ch v tin bi. Con
ng mt thi n nhn hnh bng tr xng cng tu nguyt
ca tin nhn. Hnh nh tn gi Kiu Trn Nh, mt ht m nui
thn t i ri nhng t xng tr thnh chic o bao bc
chnh n. Tht ng vi cu ni, nhn si vi thy r chnh linh hn.
Ri, hnh bng ung dung trong bin la ging ln ting chung
cnh tnh nhn loi, thp ln nh uc gia chn m sng ca
Qung c B tt; cng m thanh v chung ca ch v Thnh t
o, x thn v sinh mng Pht gio mt thi ti C Thun Ha;
v cng n nhn hnh bng trm mc ca ng o S trong mt
m trng sng; nh sao Mai ang t l gia tri khuya ngt tnh.
N cn mang m hi th ca chnh Ngi: Ny cc T kheo, mt
thi gian sau, trong tui thanh xun, khi tc cn en mt, vi sc
sng cng trng; mc d cha m khng ng vi gng mt
m a nc mt, Ta co b ru tc, khoc o ca sa, la b
gia nh, sng khng gia nh. Trong khi ta i nh vy, lm ngi
i tm ci g ch thin, tm con ng hng thng, tm du vt
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 125 126 PHP UYN S 3
ca s tch mch ti thng....
41

Tm li, Gia nh Pht T l
mt t chc c l tng, truyn
thng v mc ch r rng,
c khai sinh t thp nin 1940
ti Vit Nam, v l mt t chc
gio dc tui tr c tin tng
v yu mn ca mi ngi. Trng
tm ca Gia nh Pht T l xy
dng con ngi da trn cn
bn cao qu ca Gio L Tnh
Thc cng nh nhng tinh hoa
v truyn thng cao p ca dn
tc. L tng ca t chc c
thp sng v trao truyn gia
th h n anh v n em. Gia
nh Pht T ly Gio L ca o
Pht lm cn bn hnh hot, ly
chm ngn Bi Tr Dng lm ngn
uc soi ng.
Gi y, nhn ngy k nim 60 nm thnh lp Gia nh Pht t
Nng, Thy c i iu chia s v xin hng vng ln Tam Bo
cu nguyn qu anh ch em sc khe di do, b tm kin c
gi gn ch nguyn, gi gn l tng ca mnh. Du thi gian phi
pha, du cuc i c bin thin, sinh dit, th nhng k nim ca
GPT vn gn lin vi mi tm t, mi nh mt v c nhp p ca
mi con tim c sinh ra v trng thnh trong tnh Lam yu qu.



41
Tu S, o Pht vi tui tr..
R.K. Mookerji
GIO DC PHT GIO
TRONG NN GIO DC N C I
Dch Vit: Thch Nhun Chu


(Li gii thiu ca R.K. Mookerji trong
EDUCATION IN ANCIENT INDIA ca R.K. PRUTHI)

Li Php Uyn
Nhng l lun v gio dc i khi c hnh thnh sau
khi nn gio dc pht huy tc dng, cng tng t
nh th, nhng l lun v m nhc xut hin khi nhng
tc gi tn tui v tc phm ca h ra i. Bi nghin
cu ca R.K. PRUTHI cho thy rng, mc d xut hin t
c i, song di ci nhn ca quan im l lun gio dc
hin i, th nn gio dc n c i cho ta nhiu
iu cn suy ngm. Php Uyn xin gii thiu phn tip
theo ca bn dch li gii thiu ca R.K. Mookerji cho
cun sch ca R.K. PRUTHI ny (Phn u c gii
thiu trong Php Uyn 2, trang 99).

Tip theo chng ta c th ch n cc dng hnh thnh khc
nhau m qua , nn gio dc c pht huy trong a phng
vo thi k Ph-. Ban s l rama hay l ni n c (hermitage),
ni hc vi mt v Thy chnh l ngi ch ngi nh , Thy
nhn vo lp gia gio ca mnh nhiu mn sinh m Thy thy thch
hp vi li dy d ca mnh. Trong nhng trng lp ny, cc tp
sinh tri qua cc hc k ring ca mnh. Nhng cng c nhng tp
sinh mun tip tc i sng hc sinh sut i, quyt nh theo
ui vic hc v tu tp theo tinh thn ca on vn trong
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 127 128 PHP UYN S 3
Bhadarayaka Upaniad: Ch c m th gii (Phm; Brahman)
, nhng du s la khi gia nh; bit c iu ny, ngi gi
khng mun con ci ni dng..., v h vt ln trn ham mun
c con trai, giu c, v th gii mi, h ln ng sng nh
nhng v du s.
42

Trong truyn k sinh ng ca nh chim bi Pht gio Trung
Hoa Ngha Tnh (I-tsing),
43
vo na sau th k th 7, chng ta c
mt bng chng kinh ngc v s tip din ca truyn thng gio
dc c in trong cc t vin Pht gio. Tu vin Pht gio, nh
chng ta c nghe ni nhiu, bn cnh cc tng sinh, cn c hai
thnh phn hc sinh c s, l mt lp hc sinh tr hc kinh Pht
vi mc ch s xut gia trong tng lai, v mt thnh phn ch
nghin cu cc sch th tc m khng c nh vin ly trn tc.
Trong s cc tu vin vo thi k Gupta, tu vin Pht hc
Nlanda
44
x Ma-kit- (Magadha) t n mc u t bc

42
IV, 4. 22.
43
; C: yjng; 635-713; Cao tng Trung Quc, mt trong nhng dch gi quan trng
nht, dch kinh sch t Phn ng (sanskrit) ra Hn vn v cng l ngi i tham bi cc
thnh tch Pht gio. Nm 671, S i bng ng bin qua n v lu li hn 20
nm. Ti Vin Pht hc Na-lan-, S tham cu gio l ca Pht gio Tiu tha cng nh
i tha v bt u cng trnh dch thut t Phn ng sang Hn vn. Nm 695, S tr v
Trung Quc, mang theo khong 400 kinh, lun. Cng hp tc vi Tht-xoa Nan- (s:
ik-nanda), S dch kinh i phng qung Pht hoa nghim (s: buddhvatasaka-
stra) v Lut tng. Tng cng, S dch 56 tc phm vi 230 tp. Ngoi mt tp du k
n , S cn ghi li tiu s ca 56 v tng i tham bi t Pht bng ng bin.
Trong cc v ny c 4 v l ngi Vit Nam (Giao Ch).
44
Na-lan- ; S: nland; Vin Pht hc danh ting ca n , c vua
Thc-ca-la Dt-a (s: akrditya) thnh lp trong th k th hai, mt nh vua nc Ma-
kit-. Dn dn Na-lan- tr thnh ni ca cc lun s ni ting ca Trung qun tng
v Duy thc tng ging dy. Cc v ny u ln lt lm vin trng. Na-lan- lc ng
nht c n mi ngn hc vin. Cc khch phng xa nh Huyn Trang, Php Hin,
Ngha Tnh u gh ni y tu hc. Na-lan- l ni gio ho ca o Pht, hng thnh
c 1000 nm. Ti Ty Tng, mt hc vin cng c t tn l Na-lan- v c xy
dng nm 1351. Theo Huyn Trang v Ngha Tnh th trong thi cc thnh c n 10 000
nht v v trng l nguy nga v tri thc, cng s cao trng o c
t cc sinh vin i hc y. Nh vo nhng m t han chnh
nht ca hai nh chim bi Pht gio Trung Hoa vo th k th 7,
l Huyn Trang
45
(Hiuen Tsang ) v Ngha Tnh (I-tsing), chng ta

tng s hc ti Na-lan-. Cc v hc gio php Tiu tha, i tha, Nhn minh hc,
ton hc, y khoa. Nhng v ging s danh ting tng dy y l Long Th (s:
ngrjuna), H Php (s: dharmapla), Trn-na (s: dignga), Gii Hin (s: labhadra),
Huyn Trang, An Hu (sthiramati) ging dy. Tng truyn Na-lan- b tn ca Hi
gio ph hu trong th k 12, 13.
45
Huyn Trang ; C: xunzhung; 600-664; cn mang danh hiu l Tam Tng Php
s. L Cao tng Trung Quc, mt trong bn dch gi ln nht, chuyn dch kinh sch vn
h Phn ng (sanskrit) ra ting Hn. S l ngi sng lp Php tng tng (c: fxing-
zng), mt dng ca Duy thc tng (s: yogcra, vijnavda) ti Trung Quc. S du
hnh 16 nm (629-645) n , lu li hc ti Na-lan- v thm ving tt c cc di tch
Pht gio quan trng. Cuc hnh trnh ny c ghi trong i ng Ty vc k, gip
hu th hiu nhiu lch s n trong th k th 7. Sau khi tr li Trung Quc, S bt
tay vo cng trnh dch cc tc phm ca Duy thc tng v cc kinh lun khc sang Hn
ng, nh b kinh Bt-nh ba-la-mt-a (s: prajpramitstra) gm 600 tp; Du-gi s
a lun (s: yogcrabhmi-stra), Nhip i tha lun (s: mahyna-sagraha) ca V
Trc (s: asaga), A-t-t-ma cu-x lun (s: abhidharmakoa-stra), Duy thc tam
thp tng (s: triikvijptimtra-tsiddhi) v Duy thc nh thp tng (viati-
kvijptimtratsiddhi) ca Th Thn (s: vasubandhu). S cng l tc gi ca b lun
Thnh duy thc (s: vijptimtratsiddhi), trong S tng kt quan nim Mi i lun
s ca Duy thc tng. l b lun bao gm y gio l ca hc phi ny. Huyn
Trang sinh ti H Nam. Nm ln 13 tui S xut gia v Th gii c tc nm 21 tui.
S tu hc kinh sch i tha di nhiu ging s khc nhau v thy c nhiu ch ging
gii mu thun. y l l do chnh thc y S ln ng i n t mnh tm hiu v
nm 629, S ri Trng An. Nm 631, S n Kashmir, nm 633 mo him tm n cc
du tch Pht nh Ca-t-la-v, Gic Thnh v cui cng tm n i hc Pht gio Na-lan-
v c Gii Hin (s: lbha-dra) truyn Php mn Duy thc. Hai nm sau, Huyn
Trang ri Na-lan- i Tch Lan, ri li tr v Na-lan- hc tip trit hc n . Danh
ting ca Huyn Trang tr nn lng ly, nhiu vua cha mi ngi ging dy. Huyn Trang
l ngi bin lun gii, nhiu ln thng i din ca Tiu tha cng nh phi B-la mn.
Nm 645 S tr v Trng An v mang theo 520 b kinh sch ca Tiu tha v i tha
v Trung Quc. Nhng nm sau , ngi tp trung dch kinh v dch c 75 b. V thng
c vn h Phn ng (sanskrit) nn ngi cng dch ngc li o c kinh ca Lo T v
i tha khi tn lun (s: mahynaraddhotpda-stra) sang Phn ng (v nguyn bn
Phn tht truyn).
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 129 130 PHP UYN S 3
c bit tu vin i hc Pht gio ny l ta nh gm 8 snh
ng, bn cnh trng i hc chnh, vi 10.000 hc tng lu tr
(theo s liu trc ), trong tm snh ng cng nh 300 phng
c chim y vi 3000 hoc 3500 hc tng (theo s liu sau
ny). V trnh hc vn v tnh cch cao vin, nn hc tng y
c xem nh l mu mc trn ton n . S ni ting ca trung
tm hc thut nh vy thu ht cc sinh vin t nc ngoi,
nhng v s kho hch c thu nhn vo trng rt nghim
ngt, ch hai hoc ba ngi c nhn trong s 10 ngi. Trong
trng hp Ngha Tnh, chng ta c nghe thm rng trng
Naland min ng v trng Valabhi min Ty l hai ni trong
nc c cc sinh vin tin tin ving thm hon chnh nn
gio dc ca mnh. Vo thi k hong Pla tr v min ng n
, mt qun th mi gm cc Tu vin (nh Vikramala,
Somapur, Jagaddala, v Uddaapura) mc ln ni ting nh l
nhng trung tm hc thut. T nhng Tu vin ny, pht xut ra vn
h Mt ch (Tantrika) phong ph ca Pht gio, phn ln nn vn
hc ny cn c lu gi trong cc bn dch ting Ty Tng. Trong
s nhng hc tng ca nhng tu vin i hc ny, c bit c th
nu ln l Dpakara rjna (tn gi khc ca Ata),
46
v sau tr

46
A--sa ; S: ata, atia; cng c gi l Nhin ng Ct Tng Tr
; s: dpakararjn); dch l Ngi xut chng, xut sc. i
s ngi ng n (982-1054), ngi ng gp rt nhiu trong vic truyn
Pht gio sang Ty Tng. S chuyn nghin cu cc phng php pht trin B-
tm (s: bodhicitta). L T ca dng Ma-kit-a (s: magadha) v thuyt s ti
i hc Siu Gii (s: vikramala), S c mi qua Ty Tng v sng 12
nm cui i mnh. S l ngi sng lp trng phi Cam-an (t: kadampa), gy
nh hng rt ln cho nn Pht gio Ty Tng, nht l dng Cch-l (t: gelugpa)
ca Tng-khch-ba (t: tsong-kha-pa). t quan trng nht ca S l Lc-mu-
ng (hoc ng-n [t: dromton], 1003-1064). Th k th 10 c xem l thi
i truyn php ln th hai t n qua Ty Tng, thng qua vng triu min
Ty. Ban u nh vua c s gi qua n thnh kinh, nh dch gi Lm-thn
Tang-pha (t: rinchen sangpo). V sau nh vua mi hn mt Lun s n v
thnh ngi sng lp mt trng phi ci cch Pht gio Ty
Tng, v Vidykara, ngi sng tc mt hp tuyn s bng
ting Sanskrit va mi c n hnh c nhan Subhita-
ratnakoa.
47

Hnh thi n c trong rng c xa tiu biu giai on ny
bng nhng v d lch s l nh vo Ba, tc gi ca Haracarita.
Trong chng cui cng tc phm ny, tc gi gii thiu mt bc
i s Pht gio gi l Divkaramitra, c ni n c su trong ni
rng Vindhya, c vua Hara ving thm tm kim ngi em
gi mt lu. Tc gi nu ra cho chng ta bc tranh sinh ng
v tnh cch m bc hin gi tun theo, v bu khng kh hc
thut mnh lit ang thm m quanh ngi.
M t ca chng ta v nhng trung tm hc thut cao hn
trong thi gian ny c l s khng y nu khng c s lin h
n v s nhng trng hp c th ca dng ny c cung cp
bi cc ngun t liu lch s. Trong th k th 11, cc trng lp
vng Kashmir rt ni ting n mc thu ht c nhiu hc gi xa
xi t vng Gaua (Ty Bengal) n nghin cu su hn. Trn
ht, chng ta c mt lot nhiu ghi chp phong ph bao trm ton
b thi k vi s xem xt li nhng ghi chp v ti nng thc s
hay nhng c tnh c nhn to nn bi c nhn hay cng ng
sut khp t nc xc tin vic hc tp cao hn.
48


ngi l A--sa. Nm 1042, S bc chn vo t Ty Tng, sng Netang
v bt u gio ho.
47
V nhng mu chuyn v Huyn Trang v Ngha Tnh, xin xem cc tc phm
On Yuan Chwang 's Travels in India (2 vols. ) ca Thomas Watters, v Record of
the Buddhist Religion as Practised in India and the Malay Archipelago, ca I-tsing,
do J.A. Takakusu phin dch.
48
V nhng m t lin quan n nhng t chc t nhn v cng ng cc trung
tm hc tp tin tin theo nhng ghi chp ca thi k ny, xin xem Chng XII. p.
368 v Chng XVII. pp. 510-11 ca tc phm The History and Culture of the
Indian People ca tc gi, quyn IV v V.
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 131 132 PHP UYN S 3
Kha trnh hc tp ra cho cc sinh vin mn Ph- trong
cc tc phm Smti vo thi k ny phi tun theo cc quy tc
truyn thng. Sinh vin, nh Medhtithi,
49
phi hc t mt cho
n ba b Ph- c duyt li, trong khi Smt-candrik i
hi hc sinh hc v ch tun th mt b Ph- c duyt li
khc sau khi mnh thng tho ri. V nn gio dc s cp, cc
tc gi Smt cp n mt li th (sacrament) gi l
Vidyrambha hay l akara-svkti (bt u nn gio dc hay l hc
cc mu m), vn bt u t nm ln su ca a tr, hay
tui no trc l upanayana. a b hc sch v lng gi l
Mtk-nysa cng nh c ton php. Mt cu chuyn trong
Narmaml, mt tc phm tro phng vo th k th 11 ca tc
gi ngi Kashmir tn Kemendra, cho bit rng cc ch h giu c
ng thi thu nhng gia s n dy cho con ci, c khi mang
n nhng tai ha cho chnh gia nh h.
50

Mt m t hon chnh v xc thc nht v nhng kha trnh
hc tp trong thi k ny m chng ta c bit t ngi bt ca
hai nh i chim bi ca Pht gio Trung Hoa c ni trn.
Theo ngi Huyn Trang, tr em, sau khi thng tho mt lp v lng
ngn gi l 12 chng
51
hay sch tp vit ch Siddha,
52
cc em

49
On Manu, III, 2.
50
Narmaml, II.
51
Nn gio dc Pht gio trong triu i Gupta bt u trc tin vi 12 chng
gm cc mu t v 10.000 hp bin ca nguyn m v ph m. Trc khi chp
cc k t ln trn bng cho hc sinh, thy gio vit cc mu t Tt-m
(Siddha) cho hc sinh chp li. Giai on v lng phi c thng thuc trong
vng 6 thng; sau hc sinh chuyn sang hc sch vn phm ca Pini trong
8 thng
52
Tt-m (Siddha).T cn ca ch ny l Sidh, c ngha l hon thnh, thnh
tu, hon mn, vi ngha rng l thing ling. Ch vit t n l hon chnh,
c rn luyn nm mn khoa hc, l, Vn phm, Khoa hc M
ngh, Y hc, Khoa hc v Lp lun, v Khoa hc Ni ti. Chng
trnh ging dy, theo Ngha Tnh, gm ni tip cc lp vn phm
ca Pini
53
vi cc mn Bnh lun, Lun l hc, Siu hnh hc,
thm vo l Kinh v Lun bt buc cho Tng sinh. Danh mc cc
mn hc song song Tu vin Naland, theo Huyn Trang, gm c
khng ch l cc tc phm ca tt c 18 b phi Pht gio m cn
c Ph-, Lun l hc, Vn phm, Y hc, A-tht-b Ph-
(Atharva-vidy), phi S lun (Skhya), v.v...
Mt vi nh sng chiu vo trong s hun luyn nhng ngi
hc vic ngnh m ngh th cng do lut Smti t Narada v sau
cho n trc , cng nh bi cc ch gii lut Smti v cc bn
tm tt di tiu nu trn (Breach of Contract).
Chng ta c thy, khi mt ngi hc vic tha thun vi
thy gio thi gian hc vic, thy gio a hc vin v nh mnh,
hun luyn cho anh ta ngh nghip, v i x vi anh ta nh con.

c to lp bi Phm (Brahm). Ch siddha ng ngha vi c mu t v
bui hc u tin.
53
Pini: nh vn php ni ting ca n thi c i, thuc dng di altura,
nc Kin--la. Sanh vo khong th k th IV-III ttl. Cun ng php do ng
son c l l cun ng php u tin c ton cng ng n s dng. Tc
phm l Hc thuyt bt chuyn thanh trong Phn ng hay Tm chng ngn
php Phn ng lun, y l mt bn vn gm 8 [aa] chng [adhyya] v vn
php lun ca ng. Bn vn ny c khi c gi l aaka, aika, vttistra,
mlastra v adhnusana. Trong y, hu nh cha ng ngt 4.000 kinh
in [stras], xt nh l nhng phng thc x l vn php bng cc cng thc
i s, m theo truyn thng chng c quy cho 6 loi : saj, paribbh,
mlastra, adhikra, vidhi, niyama v atidea. Cc tc phm khc ca ng l
Dhtu-pha, Gaa-ptha, Lignusana v iksh .




s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 133 134 PHP UYN S 3
Thy gio t chi khng dy cho anh ta hay sai anh ta lm mt s
vic khc c kh nng lin quan n tin pht, trong khi ngi hc
vic b ri ngi thy khng t vt ca mnh c kh nng b nhng
hnh pht v th xc hay b cng bch phi tr v nh. Theo nh
du hnh v i ngi Marco Polo, ngi ving thm min cc
Nam n trong nhng nm cui cng ca th k th 13, nhng
ngi con trai ca gii thng gia thuc vng quc Paya khi
ln 13 tui, h b ui ra khi nh cha m vi mt ti nh ng
tin t kim sng bng ngh bun bn. Th nn h trng
thnh rt kho lo v rt gii vic bun bn. S chng thc tiu
chun cao cho s hun luyn cc ngi th th cng c trang b
bi nhng di co tuyt vi ca ngh thut v kin trc mang
n cho chng ta vo thi gian .
Sau cng, quay sang iu kin gio dc cho ph n trong
nhng thi gian ny, chng ta cp n s cm on trong
vic hc tp kinh in Ph- i vi ph n v trong vic by t
cc thn ch trong Ph- trong cc li th nguyn, iu y b
bt buc trong lut Smti c xa, c tip tc v pht huy bi hu
du ca h. Trong Smti-candrik,
54
truyn t mt cch c
ngha, gii thch nh l thuc v mt kip lun hi no khc, kinh
vn thuc Harita Smti phn chia ph n thnh hai hng, l, hc
sinh thuc tri thc thn thnh (brahmavdins) v nhng ngi lp
gia inh ngay lp tc (sadyovadhs). S pht trin ny, khng nghi
ng g, l c lin quan n khuynh hng lut Smti sau ny,
lm gim bt s tng dn tui c th kt hn ca con gi. Mt
khc, chng ta bit t cc ngun t liu khc, ph n thuc tng
lp trn thch th nhng c hi nh vy c dy d v m
ngh n ni mt s trong tr nn nhng thi s hon m v
nhng ngi c thm quyn v lnh vc belles-lettres. Trong s
chng ta c nhng v d mang tnh lch s v Cng cha Rjyari

54
I, 60-63
(em gi ca vua Haravardhana thuc gia tc Thanesar) v Avanti-
sundri, v ca nh son kch nh tu t hc Rjaekhara. Cu
chuyn v Cng cha Kdambari v Mahvet trong vn xui lng
mn ca Bana,
55
v v Kamandak trong v kch di ca
Bhavabhti,
56
dng nh gi s hin hu ca cc hc vin
thng xuyn ni con gi c c s hun luyn, c lc trong
nhm nhng hc sinh n. Trong nhng cu chuyn v Upamiti-
bhavaprapaca-Kath,
57
mt tc phm ng ngn ca K-na gio
(Jaina) vo th k th 10, chng ta c k ti sao cc cng cha
rt kho tay trong ngh thut hi ha, m nhc, v thi ca.




Th Th Th Th Dng ng Li

@- t- ~-,_ @- t- ~-,_ @- t- ~-,_ @- t- ~-,_ q, q, q, q,

Trng c nim ring qua lnh sng
Th chic bng rng nao lng!
Ci soi dng nc tri v tn
Khng bit mnh hay bng rng khng.

55
Kdambari, p 240.
56
Mlat-Mdhava, Act. I.
57
Ed. by Peterson and Jacobi, pp. 354, 453-59, and 875-92.

s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 135 136 PHP UYN S 3
_;,_ ,o- - to- t- _;,_ ,o- - to- t- _;,_ ,o- - to- t- _;,_ ,o- - to- t-

Nguyn Th Diu Lan
58




Lng mnh nc my c ri
Ging i, hi ging mt li, bun khng?

Ti va i va lm nhm, cu th hay tht, ai chm ng
vo min k c su thm trong ti. l ci ging nc tui th,
chng bit c t bao gi nhng gn lin vi tn gi Ging b
Phin
59
, nghe mc mc nh tn b hng nc. Ging khng c
bit nh ging B L - gp phn lm nn mn cao lu, c sn ca
Hi An, ging khng th mng nh ging cha Chc Thnh c cy
ngc lan n hoa trng mut. Ging n s trong xm nh ven
ng, nm cnh vm tre, l vi vu xo xc, phn chia ranh gii nh
b Phin vi nh ng thu trc. Lc cn t to ti thy
ging thn quen, thng chy theo cha ln ging gh vo nh
b Phin mua ko . Trong hin qun thp l t, ming ngm ko,
ti thch th xem b Phin nng bnh, chic qut tre an tht
kho, thn qut hnh ch nht, c chic cn di kp trong bn tay
nhp nhng ca b, tay qut tay nng, chic bnh trng nh vng
trng nghing qua nghing li trn l than rc hng, ph ln

58
GV trng THCS Nguyn Duy Hiu - Hi An.
59
Ging lng Xm Mi, x Hi An ngy xa, by gi thuc khi ph Xun M,
phng Tn An, thnh ph Hi An.
mi thmGian qun nh ch c vi l ko , ko m, v mt bao
bnh trng treo lng lng trc hin nhng khch gh qun tp
np. Ngh chnh ca c l i nc, qun nc nm trn con
ng ci dn vo ph ch. y l im dng chn l tng cho
b con Cm Hi, Cm H, thng gh vo ngh chn ung nc mi
khi t ch ph tr v. Bt nc ch en sng snh c mc t
chic go da khi ln nghi ngt, pha vo mt t nc lnh mc t
ging ln, ung vo nghe mt du c ngi. B Phin gi thnh
ngi thin c nhng ging nc trong lnh gn lin tn gi vn
hin hin trong ti, gi nh v k nim xa xa. Hnh nh c b
ngi m thp, ci u trc mc chic ym en, tnh tnh hn
hu, ti vn cn nh r.
Thi y c xm mi ny ch c c nht ging b Phin, mi
sm mai ngi gnh nc t tp ni y, ging vui nh hi. Dng
nc ngt lnh tho thm phc v dn lng. Ging lm ng t b
nguyt xe duyn cho nhng cp i nn v thnh chng. Ging
nc ging ngt lnh nh dng sa m, nui ta ln khn, bi
dng tm hn ta tnh yu qu hng lng xm. Ht thi th di,
theo cha mua ko b Phin, ti c cha ng cho i thng
gnh nc bng thng du x lch, c chic n gnh cong cong,
cha i trc, ti chy theo sau, nhp nhng mi sng. Tm l tr
th thch lm nhng cng vic ngi ln, c theo cha gnh
nc cng l bn trong xm l iu thch th v cng.
Ti cng con Sen, con Gii chi tr trng cy, ti nc xem
cy no ln nhanh hn, xem ai trng c nhiu hn. Nhng bui
tra, ln m ln cha L, nh trm cy v trng v tha sc li
trong bu nc sau lng cha, c ln b m nh n v da ma
da nhn nc, nn s qu khng dm bn mng n cha.
L tr chng ti li t tp trong vn chi tr hng xn,
nhng m trng th chi tr mc nc vo h, nghu ngao bi
ng dao:
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 137 138 PHP UYN S 3
Mc nc vo h
Nc trong nc chy
C c mi by
C cu mi ba
Hai ch em ta
Cng chi mc nc...
Kt thc bi ht, bn chn mc li vi nhau to thnh hnh
ging nc. Nhng tr chi dn gian c sc, by gi nh li nh
va mi chi ngy hm qua.
Chng cn theo b gnh nc ti rau, ti li theo m gnh t
p p Cm H. Tui th vi chui ngy khn kh gip ti
trng thnh hn, hiu c ngha cuc sng, bit yu thng
trn trng ngi lao ng, lun thc c trch nhim cng dn.
Theo dng thi gian, x hi pht trin, cuc sng vt cht khm
kh hn, nh nh u c ging o, ging ng, mt s khu vc
dng nc my, ging b Phin by gi nm c n bn ng,
chng cn nghe ting gu xao ng vo nhng m trng. Chng
cn cnh chm u bn nhau mc nc, nghe ting l tre reo
xc xo trong gi...
Nhng ngi mt thi gnh
nc gi i u v u, tt c i
vo qun lng. Song ging nc vn
lng l cnh ng t ng chuyn
tr cng c di. Nhiu khi th b qua
y, ti nghe rng rc bao ni nim
kh t, thn th nhn xung ging
ch thy t si v um tm c di..
Chiu cui nm, ch Lu - nh gn ging - cm lim ra ct c
mc hoang trn thm ging. Ti nghe bi ngi mt nim thng
tic. C ht ri, ging ly ai lm bu bn. Ch y pht quang cy ci
n xun v, cn ti li tic m c di gi nh v mt thi qu
vng du yu.
Qua ri ci thi ung nc ging b Phin, tui th ngoan hin
cng cha gnh nc gi xa lc xa l, Xm Mi cng i thay
nhiu theo nm thng, nh cao tng mc ln san st, n ng
sng trng, xe c tp np, nhng lng ngi dng nh hp li. i
tnh qu, i ging nc tui th gi nm trong vng k c xa
xm...



Th Th Th Th Trng Vn Dng


MC NHIN

nghn nm thm lng
Tr gan cng gi sng
Ta mt i tru nng
Nhng u bun tic thng

Xin c lm c l
Gia v bin t tri
Tui xanh mu thch tho
Ht hoi khc v u



s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 139 140 PHP UYN S 3


Nguyn Vn on

Ti n c rem ln u tin trong i cch nay gn trn nm
mi nm, lc mi vo hc lp 5 (nay l lp 1) trng lng. Bui
sng hm y, m c vic i lm xa, biu ti gi hai a em, em gi
ln ba, em trai va trn mt tui. Ti nng nc khng chu, m phi
cho nm gic (ng tin bng nhm km, mt mt c hnh ng
Dim, mt kia c hnh khm trc, ngc u nhau) n hng.
Mt tay dt em gi, tay kia bng a em trai, ba anh em xung
trng hc, ch ng bn c rem t Ph ln (ngi lng ti gi Hi
An l Ph, Nng l Hn; nn thng ni : xung Ph, ra Hn).
Ba anh em ti l khch m hng ca ng bn c rem sng hm .
Ti c hai la chn, nu khng rt thm ti s mua cy c rem
ngon; nu rt thm ti s mua cy c rem d hn, nhng nu
trng thm di th c cy c rem di gp ri cy bnh thng.
Vi suy tnh ca a tr su tui con nh ngho, ti chn cch rt
thm, v theo cch b ni thng lm mi khi c vic g, ti nhm
mt cu ng ni ph h cho c cy thm di. Chc do ti ch
khn thm khng ra li v xu h, nn ng ni khng nghe thy, ti
rt trng cy thm ngn. Vy l ba anh em ti vi nm gic bc qu
him ch mua c cy c rem ngn cn, ng c khng ra r
mu g. Lic mt nhn v pha lp hc gn cng trng nht, ti c
cm gic c nhiu con mt ang ci ch giu s tnh ton tham
th thm ca mnh, v ti cng thy c nhiu ci ming ang nut
nc ming. Dnh ht cho hai a em ti nghip, ti nh mnh ch
mt hai ln vo ci cy c rem cng ti nghip kia, ch c mt
cm gic duy nht l lnh bun but.
S tht bi ca ln n c rem u tin li trong ti n tng
khng p v khng hay v nhng thc ung, n lnh hoc p
lnh. V t , mi n chn nm sau, lc hc lp 9, ti mi n c
rem ln th hai trong i do s hng phn t ngt trong tm tnh
hay a thch nhng iu l l v ng ng ca ti.
***
Gia nht lc c nguyt nm
lp 9, ti chuyn t Hu vo hc
trng Phan Chu Trinh. Ph
phng Nng cn kh xa l, n
trng ti i b t nh ra ng
Thng Nht, qua Cu Vng, r bn
tri trnh bc ngang ngay cng
trng N Trung hc Hng c v
mc c, n trc cng trng Nam
Tiu hc, ri bng qua ng vo
trng. Mt bui sng, i hc sm,
lc ng trc cng Nam Tiu hc
ch qua ng, trong ting ci ni n ca m tr con, ti nghe
ging rao hng nh nh, trong tro : C rem cy . m thanh l
gia ting ru rt nh chim v t, khin ti ngoi u nhn li v
thy mt ngi n ng khong ngoi nm mi tui, thp, nh
con, da trng, c khun mt p, ci ci, l nhng np nhn
kh cc, ang ng bn chic xe p m c k, hai bn bnh sau
eo hai chic bnh thu cng c k. Mt chp ng ta li ct ting
rao, i khi lc ging, nghe mai mi : C rem cy . ng ta ng
nh bt ng, mt vn ci ci, lu lu li rao hng, cng ch
ng ba t. Chng c a tr no oi hoi ti ng. C l bui sng
sm, chng n cha kp n gin mt nhoi cn ti cy c rem.
Ting trng bo gi hc n, m tr con vo ht trong sn
trng. ng bn c rem cn li mt mnh, dng bun thiu, dt xe
mt on, ri ln xe p i. Vo lp hc, sut hai gi u mn Vit
NG C REM CY

s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 141 142 PHP UYN S 3
vn ca thy nh, ti m m nh ngi tht lc hn va, trc
mt c hin ra ci dng bun cu ng bn c rem v trong u c
vng vng ba ting : C rem cy . L tht, c rem th phi c ci
cy cm mt hoc cn, cho nn cy c reml iu hin nhin,
ti sao khng rao C rem y m li l C rem cy? Lc by gi,
ti cng cha phi l ngi hiu bit v s mn cm suy ngh
v thn phn con ngi, v cuc i, nhng ni bun bn trong
khun mt ci, ting rao ca ng bn c rem c bm theo m nh
ti sut bui sng hm . n gi ra chi, ti chy nhanh qua bn
kia ng, n trc cng trng Nam Tiu hc v thy ng bn
c rem ng ngay y ch nh hi sng v vn ci dng ng, ci
ging rao y. T dng, ti ngh khng bit ng ta ng t
bao gi, mt nm, mi nm, hay vi chc nm trc t khi c
rem mi c mt thnh ph ny. Ti quyt nh mua mt cy c
rem. ng ta cn trng m np chic bnh thu, c rem bn c
mt phn ba, hi lnh bc ra thnh khi. Cy c rem di hn ngn
tay t, cng mu ng c nh cy ti n ln u tin chn nm
trc ngay cng trng lng. Gi chi, hc sinh Phan Chu Trinh
thng ra cng sau n bnh tiu, bnh chin, ch qun nh ng
cai trng, hoc ra cng trc n bnh m g gc L LiTi th
ang cm cy c rem r tin ca hc tr tiu hc. Ngh vy, ti
ng ln vo mt gc cy, nhn k mt ln, cn nhanh hai ming,
nhai ngu nghin. Vn y nh cm gic ln u, lnh but.
S kh chu do ci lnh but rng, khin ti khng bao gi ngh
n chuyn n c rem thm mt ln na. Ti cng dn qun hnh
nh, dng ng, ting rao ca ng bn c rem trc cng trng
Nam Tiu hc. Mt khc, khi ln nh cp, ti li c nhiu chuyn
quan tm v nh ngh hn.
***
Cui nm 1973, lc ang hc i hc Hu, trong mt dp v
thm nh, ti tha thn loanh quanh trn nhng con ng y k
nim thi trung hc, ri ngang qua cng trng c lc no khng
hay. ng gi ra chi, trong ting n ca hc sinh Phan Chu Trinh,
Nam Tiu hc v ting lu ru vng li t trng N Trung hc Hng
c, ti bng nghe m thanh quen, nh c sn trong tai t kip
no : C rem cy. Ng qua cng trng Nam Tiu hc, ng bn c
rem vn ng y nguyn ch y, thn hnh pha sau ca ng l ra
dng v hi khm, che phn gia chic xe p m c k
hn trc rt nhiu, hai chic bnh thu v trc sn l vn
eo hai bn bnh xe sau. V mt chp ba ting c rem cy li
pht ra, nh hn, khn c hn, m nghe rt r. Ti lm nhm,
nm nm qua ri t ln u gp ng, cuc i c bit bao s i
thay. C rem cng khc xa t khi Nng c hng kem Dip Hi
Dung. By gi ngi ta gi l kem, kem cy c loi, kem sa,
kem s-c-la, kem davi mu sc, hng v, ri c c kem ly.
Kem cy c v bc nylon, ci cy cm lm bng g thng hay nha
do. Hnh nh v ting rao , nh mt lc hp dn cc mnh, ht
nhanh ti v pha ng. Nh nm nm trc, trong cm gic ca k
vng trm, ti nhanh nhu mua mt cy c rem, ri nhn vi khun
mt ng, cng vn c l khun mt ci gian kh. C rem vn
mu ng c, cng nh mt cc nc c cm vo ci cy
cm bng tre vt rt th. S ci lnh but rng, ti cm cy c rem,
va i va nhn cho n khi n tan chy thnh nc ch cn tr ci
cy. Khng quay nhn li, nhng ti bit chc rng ng bn c rem
vn cn ng , ch lc hc sinh tan trng.
***
T nm 1979, tr v sng hn Nng, do ci tnh hay t
m, ti bit rt nhiu chuyn ny n, xa nay, cc ng ngch ca
thnh ph ny. b sung vo s hiu bit to lao ca mnh, mt
hm ti dnh c ngy i lang thang khp cc ng ng tm xem li
nhng ngi nh c, nhng gc ph xa, nhng gc cy quenCi
cn, ci mt. C ci mi hm qua, nay ch l bng hnh trong k c.
Ln , ti sng s khi gp li ng bn c rem cy trn ng
Phan nh Phng, trc cng trng Ph ng. Lng cng, nc
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 143 144 PHP UYN S 3
da ni i mi, ng l mt c gi ri. Chic xe p m xa
nay i qua xe p mini, c l cho va vi vc ngi ngy cng
thp xung v nh li ca ng. Bn phi bnh xe sau ch cn eo
mt chic bnh thu trc ht sn, ci np y xn mu.
Nhng khun mt vn cn ci, chp chp li ct ging rt nh,
trong nh ting tr th, vi ba t nh ngy no : C rem cy.
Trong su nm khng gp li ng, cuc sng c qu nhiu i thay.
Cn ng, vn bn nhng cy c rem r tin ng trong chic bnh
thu c mm. T bn kia ng, mt thng b lang thang, lem luc
gi cho: ng c rem cy. C l, l tn gi thn mt m nhng
a tr quen thuc vi dng ngi v ting rao ca ng, rt yu
qu dnh cho ng. Nhn ng, gia ph ngi xe lin tc li qua nh
mt dng chy, ti ngh min man v kip ngi.
***
Ln cui cng ti gp ng u khong cui nhng nm tm
mi. Vo mt bui sng, ti ang i trn ng m lng nng tru
bi bao iu phin toi tch t qu lu ngy. ng vng, t
pha i din, mt ng gi u i chic m vi bc phch, lng
cng ht c, tay dt xe p mini, va i va ni lu nhu nh ht.
Ti bng nh qun ht mi chuyn trong u, buc ming ku ln:
ng c rem cy. ng gi dng li, ngc mt nhn ti v ci.
Mt n ci trong tro, tinh khit v ngn, n ra trn khun mt
gi nua cng ht c, ca mt con ngi c l nghim sinh
mi th ca i. Mt bn xe vn l chic bnh thu, khng cn np
y, bn trong c my cnh cy kh, chc mt v lm ci. ng vn
dt xe, ci vi ti, ming ni nh ht khng nghe r t g v tip
tc i. Ti on d chng c ngoi tm mi. Ngoi nhn li, ti
thm ngh : Mt lo ngoan ng.
Ti quay v nh v lng thy nh tnh. Ngh bng, i c khi ch
nh l mt cy c rem.

Th Th Th Th VIN MINH
60

Cs. a t/.e Cs. a t/.e Cs. a t/.e Cs. a t/.e

Song tin i vn thin
Phong vn cc t nhin
Hc c thanh hng
Tim tim d u uyn.

Ngm chiu hm bn ca
Gi my tri nh nhin
C liu ri ting hc
m dn su thm hn.
(Chuyn th : Minh c Triu Tm nh)

Ngoi song rng phng chiu
My nng gi nh min phiu diu no
Trong m ting hc vt cao
Nghe hong hn v cnh vo tch dng.
(Chuyn th : Thn Th Ngc Qu)

Trc song i bng tri t
Nh nhin my gi thong qua m mng
Vng v mt ting hc vang
Hong hn dn nh bung mn tch liu.
(Chuyn th : Nguyn)

60
Ho thng Vin Minh, T nh Bu Long, 81 Nguyn Xin, Q.9. TP. HCM.
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 145 146 PHP UYN S 3
GII THIU TP TH CO %A CO C7 CO %A CO C7 CO %A CO C7 CO %A CO C7 CA BI GING

Phm Th Cu
Tp th di co th 10 ca thi s Bi Ging va c NXB Vn
ha Vn ngh (09/2011) in xong vi ta l Bo my b bn
(BMBB), gm 110 trang vi 83 bi lc bt.
Vi th iu lc bt rt ti tnh, bng ngn ng ly k, ng
nghnh, ci th ca ng t Ma ngun ngn thu rt ht ti by
gi Bo my b bn vn l mt ci th phiu bng y mi l m
ng tng th l l Ti Tn Thanh.
Mai sau cn mt t g
y l k c nhu m tnh em.
(Em s - BMBB)
Hu ht nhng bi trong BMBB u ni
v ngi con gi - thn tin thnh n, v
ln ny tc gi by t nim tm s y
thn mt v ht sc gn gi :
Cho em mng ch chc anh
Tnh yu phng pht cui cnh u hoa
Nhn ngi li nh ti ta
Ngi l ngi ngm ta l i i.
(Thp thong BMBB)
Tng st na tch hp yu thng, tng l c thin nhin dt
do, cho n thi gian v khng gian khp cng trong ci ngi ta
i vo BMBB nh nhng li cho nim n, vi nhng khonh
khc thin thu :
Gp em t st na ny
Tng nh mt pht ko di mun nm
..
Gm rng c l phiu bng
Trng lai c l ngoi vng trm nm.
(T ph phiu bng- BMBB)
Nhng vn th trm nm vng t ni chn sui gi v ci
nhn gian trc sau vn l tm tnh chung thy vi mt qu hng
ma xun m cnh ny lc :
Hm nay tr li bn ngi
Cng nhau tr li nim vui tr v
Cn nghe ting ni tnh qu
Qu hng c lc bn b ra hoa.
(Hm nay ngy mai BMBB)
, chng ta nghe ra ngn ngun lc bt Nguyn Du i v
trng ng vi th iu th lc bt Bi Ging. Th ng chnh l mt
thng l ho m trong sut nhng ngn ngnh. Thi s Bi Ging
lun dnh tnh cm tri m c bit vi Thin ti T Nh trong
nhng tc phm trc y. V ln ny cng dnh nhiu bi th vit
v Nguyn Du. Tp th Bo my b bn l nhng li tm s nhn
gi cho ngi c hm nay v mai sau. Ngi c th cht thy
lng mnh ngm ngi, u hiu trc nhng chuyn ng ca i
ngi, trc bin du ph kiu lp lp.
Mi nm, tng nh ngy mt Thi s Bi Ging vo ngy trng
trn Trung Thu (16/8 m lch) mi ngi yu th li c dp n
nhn nhng tp th Bi Ging c xut bn co thm ln gi
trc n v thy li lng mnh vi vng trng nguyn mu gia
Ngn thu rt ht:
Vng trng ch nguyt mun vn
Hnh dung tm s vng thin thu.
Th no v tn tuyt tr
Tnh yu trt gi cho ph du tun.
(Khng BMBB)

s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 147 148 PHP UYN S 3
Th Th Th Th Nguyn Vn Gia

NIM VUI NHO NH

Hnh phc ln
u xa
Nim vui nho nh quanh ta
Tht gn
Bn ba ch kh
Tm
Thn
Cn khn nm gn trc sn nh mnh.



C DI

C di trong vn nh
Ta d dng nh ht
C di trong lng ta
Chng lm sao tn dit.



NH NHIN

My trng bay lang thang
Ni xanh ngi tnh ti
Trng xa cn ng li
Nhn sui chy min man.

Th Th Th Th Phm Ngc L
Cam ngo Cam ngo Cam ngo Cam ngo
( Nng, Thng 2, 1995)
Hoa rng v tnh nghing chn ru
Xun tn bt cht trng bi th
Tc nhum khi chiu th my bc
Ai lau nhan sc gng m

Hoa n bao gi ? Chiu nay rng
Xun n bao gi ? Sng nay i
Chn ru thuyn quyn cm ti li
Thong hng xa bi ri xun th

C tng gp nhau trong vn c
Ng ngng em : thc n Kinh Thi
Ng ngng ti : nho phong hn s
Ru hng o nng chn tng tri

C tng giang u giao giang v
Sng Tng cn y ht i b
Sao ti ng ngc, hoi Tng thy
Git ru tng phng cht ui th !

u bit xun gi hoa khai mun
V tnh ti mc tri tim non
Em ng li ri mu tc bic
Chn ru tan tnh ... v khi sng


s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 149 150 PHP UYN S 3



THCH PHC AN
1.
Tm v ni c xem mai n
Mng bn ngn xa hc im canh
Trong mt bi vit v tc
phm Nc non Bnh nh (NNB)
ca Quch Tn, c hc gi Nguyn
Hin L c ni rng, ng vn rt m
cc ca bin min Trung, nhng
trong NNB, Quch Tn ch dnh
c mi tm trang vit v bin,
nn c xong mi tm trang
ng cn cm thy thm. Ngc li,
trong chng vit v ni non,
Quch Tn dnh n tm chc
trang. Nguyn Hin L tm lc
tm chc trang m Quch Tn vit
v ni nh sau:
Trong tm chc trang ca NNB, tc gi c ni ti trn
trm ngn ni. Tuy khng cao lm nhng Hng dng him tun,
nhiu ngn ni hnh dng rt k l nh ngn M Thin Sn, ng
pha ny m ng nhn rt ngo, hung tn nh h ming mng
tri nhng ng pha khc th trng li rt hin lnh l , c
pha nh ng Pht ngi, c pha nh h nm, m t trn cao nhn
xung th trng nh cnh bum. C ni hnh dng khng k d, m
sc th dim o nh ni xng c, nhng bui tra nng gt xa
trng vo thy st kh bc ln ngn ngt. Cn vo nhng m trng
sng, nhng bui sm tinh sng th long lanh lng lnh nh ht
kim cng.
V trong quyn hi k vit vo nhng ngy cui i, Nguyn
Hin L vn cn nhc li: Vi cnh ni, ti tin chc rng khng ai
vit hay hn Quch Tn c.
Trong hn mt trm ngn ni m Quch Tn vit trong
NNB, c mt ngn chy dc sau lng qu ca ti. Hi nh ti
nghe dn lng gi l ni B, sau c c Quch Tn th ti mi
bit ni cn c tn B Chnh i Sn. ng nh cch gi ca ch
Hn cng nh ch Vit, ni hng v v cng.
Quch Tn vit trong NNB: Ni chim mt vng rng c n
trm dm vung. Ni ng ra bin, hng v, honh trng. Trong ni
c nhiu ngn cao cht ngt nh hn Ho pha ng Nam, hn
Hang Ri pha ng Bc, hn Chung pha Ty v.v....
Ti bt u nhn ngm c ngn ni B vo nhng nm 1953
n 1954, tc l nhng nm cui cng ca cuc chin tranh chng
Php.
u lng ti c mt cy cu g bc ngang qua sng. Dn pha
bn ny v bn kia sng u i li bng chic cu g ny. Nhng
chic cu v tnh tr thnh tai ha ging xung dn lng, v ngy
no my bay Php cng n di bom xung chic cu.
Ti cn nh nh in, h c nghe g gy canh u l m ti nh
thc ti dy cng vi dn lng i ln o T M trnh bom n.
o ny su trong dy ni B, nn dn lng phi gng sc khi
n ni th tri vn cn ti, v ban ngy th s my bay thy s rt
nguy him. Ti th cn qu nh nn khi bt u leo ni th m ti
phi cng ti trn vai cho kp vi mi ngi.
Vo nhng m tri c trng, va leo ni ti li cn nhn thy
mt trng mc ngay trn nh ni. Lc y, mt trng trng mi
bun b lm sao:
m m nm i canh g gic
Mnh nguyt rng xa bn c tri.
(QT - Ma c in)
THEO QUCH TN TM V NI C XEM MAI N

s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 151 152 PHP UYN S 3
By gi, thnh thong ti vn thch c li cu th y ca Quch
Tn, c nh li tui th mt thi ly lon qua.
Vo ma ng hay thng ging, thng hai tri cn gi chng,
tng cn gi rt but t o T M xung cnh ng Dy, cnh
ng nm k cn lng ti. Nhng bui chiu i hc v, ti v nhng
a tr cng lng phi cm u m chy trnh rt nh da ct
y. Nhng lc , tui th ti cm nhn mt cch m h rng,
con ngi hon ton xa l v b v trc v tr bao la kia.
Ri ln ln ri b qu hng, mi khi c dp tr v i ngang
qua cnh ng lng gi y, ti cn phi chu ng mt cn rt but
khc na, cn gi du b ca cuc i.
Nhiu th h tip nhau sinh ra, ln ln, sng trong m thm v
ri h cng m thm tr v nm yn di rng ni ny:
G xanh vun nm c
Ghi du thi gian qua
Cha nht nim tm s
m thm xun n hoa.
(QT - Mng ngn sn)
Mi nm, hai mi nm hay ba mi nm, c l ch di vi
mt i ngi, nhng vi mt dng sng, hay mt rng ni th qu
ngn m ta c th thy s thay i ca n, bi vy, mi ln tr
v ti thy ni vn xanh v nhng m my trng vn bay trn
nh ni nh do no.
Vy l, ti thng t nh, ni ng khng ch nhn sng
lp ph hng ca cuc i thi, m chng nh dy ni cn bit
lng nghe tm s ca bao th h n t rng ni ny na:
Cha nht nim tm s
m thm xun n hoa.
Ti tng tng Quch Tn nhiu ln ng nhn nhng nm
m ni rng ni ca qu nh nn ng mi c mt ni bun heo ht
n nh vy.
2.
Tm sn dc minh c
Lu hun vn do din
Ai loan c ng thng
Thanh m trit cu thin.
(Cu Ma La Thp)
( trong ni nui dng cc c tnh sng chi, hng thm
ta ra hng vn dm ri cng ging nh con chim Loan ct ting
ku bun thm trn cy ng ng. m thanh ca n vng ti chn
tng tri).
C th vay mn mt bi th ca Kumarajiva (Cu Ma La Thp)
nh vy thy ni non ht sc quan trng trong bc i ln ca
con ngi. Bi v, dng nh nhng thnh tu tm linh ln nht
ca con ngi t xa n nay u pht xut t ni rng c tch?
Ta c th gi thit nh th ny: Nu khng c dy ni Hy M
Lp Sn cao nht n th con ngi khng th tm ra con
ng i ri.
Quch Tn dng nh linh cm c rng, con ngi ca
thi i thc dng hm nay nh mt nhng dy ni non trong
lng mnh. Nn ng em ht sc bnh sinh lm sng li ci v
p ca ni non trong tm hn ca con ngi hm nay.
Quch Tn bt u t mt truyn thuyt dn gian y th
mng v hai rng ni qu hng, ng vit:
Truyn rng, xa kia, khi ng Tri b t ht khng kht vi
nhau, ng bay ln cao, b h xung thp, b nc non my rng
b v. ng Khng L lo vic sp t ni non cho c th t, sau khi
xp xong cc dy ni Bnh nh, ng Khng L la hai hn ni cn
i, quy nhng nhnh i chi. Nhn nc nhn my, cao hng
qun hn gnh ni trn vai. n gnh chch, i vai nghing. i
ni ln c xung t. Ni rt thnh lnh. Khng L va git mnh
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 153 154 PHP UYN S 3
va mt thng bng, sut ng. khi ng, ng lin bm cht mt
chn xung t, mt chn ng dn ra trc mt chng. Tuy
khi b ng, nhng b ct hng, ng tc mnh b ni li . ng
gnh ging khng i n ni khc, hai hn ni b li l hn Tr
Sn v hn Khnh Long.
V ni sinh ra nh ng tri b t, nn ta phi leo ln ni cao
mi thy ht c ci p ca tri t:
Ln trong mu sc ca rung ng mnh mng, tng chm,
tng khonh khc ni ln mu lc m ca cy, mu xam xm
hoc o ca ch qun, nh ca, cha n.... hoc n hin di
bng my ln khi.
Ci giy pht th nhng g t tng, cht chi c k ca mt
t dng nh cng tan bin hn. Ta c cm gic r rt l cng ln
cao bao nhiu th con ngi cng thy mnh l mt vi tri t by
nhiu.
Ri li mt hn ni khc, Quch Tn k li mt cnh nh s m
thm cu gip con ngi:
gip hnh khch qua li khng b nn cp, nh s tr tr t
chc a n tht nn th. Hnh khch n chn o th dng li
i nhau. Khi c nm ba ngi ri, nh s n a qua o.
Khng gio, khng mc, khng trng, khng phng la... nh s
thong th i trc, tay g m tng kinh, hnh khch ni ui nhau
i theo, khoan thai trt t sang pha bn kia, nu c khch th nh
s tr li, a qua o. C th ht ngy ny qua ngy khc, ai
cng t cng c, khng cng cng khng sao. Trc kia nn h
thng xy ra. T khi c s a n ca nh cha, ngi qua li
u v s.
i vi chng ta ngy nay, cu chuyn tr nn c v hoang
ng, khng thc t. Quch Tn cng bit nh vy nn ng
vit:
l chuyn c ngy xa, ngy nay ngi ta khng cn s cp
nh trc na, tri li cp phi s hn lng ngi, nn ting m
cu kinh khng cn thit na.
Cui dy ni B c mt ngi cha c gi l cha ng Ni. C
nhiu truyn thuyt k l k v hnh tung k l ca ng Ni: ng
Ni dng v cy lm y phc, tham thin nhp nh sut ngy m
trong hang . Trong hang c hai con cp mun hin lnh. ng Ni t
i u, ch khi no cn lng thc ng mi gnh mt gnh ci
xung t ng ba ng. Ngi quanh vng em go mui n
, ri gnh ci em v nh chm. Chiu ti hm sau ng Ni
mi xung ly go mui, ri lng l ln ni tr li. ng tip tc sng
nh vy trong nhiu nm, n khi Trng Phc Loan chuyn
quyn, khp ni u sng trong cnh i kh lon lc. Mt hm,
nhng ngi tiu phu ln ni n ci, h t m vo hang th h
khng thy ng Ni u na. By gi h mi bit ng Ni b ci
hang i mt ri, chng ai bit bit ng i v u.
Hn ba nm sau, Quch Tn n ving cha v ng vn cn
nghe c bc chn ng Ni vang vng khp ni non:
Dc ng khi i cng nh v, thng nghe cc em mc ng,
cc chng ng ph, vi mt ging tht th, n hu, ht nhng
cu ht ni v ng Ni, khi th thnh tht nh:
Cy che cht chp chng
Bin ging di ni cha lng trong my
Bi i khng gn my may
Cht thn rng thng ngy di thnh thi.
Khi th ngm cha ni u hoi nh:
ng Ni i u
B bu sn thy
nhn tr
Thm v thm k
Cha xa nht bng t huy
Xui lng non nc nng v nc non
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 155 156 PHP UYN S 3
Nhng ting ni c cha xa c Quch Tn lp i lp
li nhiu ln trong th, ni ln ht tt c ni b v ca ng khi
phi sng trong th gii hin nay. Mt th gii dn nh qun
hn mt Trn Thi Tng cng c Sn Thin s ng ngm
trng trc sn cha Thanh Phong v nghe gi la qua ni vng ;
mt Nguyn Tri ngm ngi tin o Kim Thin s v ni vi li
khc:
V non ta li c thin tm.
3.
Trong mt bi th nhn nh v th Quch Tn cch y
hn ba chc nm, Phm Cng Thin vit mt cu hay tuyt:
Ti tng chng nhng cu th trn pht xut t trung
tm, xa lm, xa lm. Nhng ting xa lm, xa lm ca anh Phm
Cng Thin d nhin phi c hiu theo ngha bng...
D vy, c nhng bi th ca Quch Tn m mi ln c ln, ti
kh c th ngh rng ng lm nhng bi th ti nhng thnh
ph c tn l Quy Nhn, Nha Trang hay ti bt c mt thnh ph
no Vit Nam. Ti c cm gic ng l mt n s ang sng ti mt
ngi cha c mt tho nguyn hay mt hn ni cao no , xa
hn chn trn gian bi bm ny. V ch trong c n heo ht nh
vy, th ng mi lng nghe ht c ci bun su thm ca v tr
mnh mng ny:
Sng di bi nng ni chnh vnh
Cha khut sau my ting trng ln
Gi nc nn nao lng i
Lnh lng sng xung bng trng ln
(QT - ng bng chiu)
V ti ni thm sn cng cc, trong mt thong giy ngn
ngi, Quch Tn chng nh thy c cnh ca ca v hn:
Thong ting chung cha vng
Bng n khuya rung rinh
Nao nao lng trng qunh
Hi thu trn h linh
(QT - Mng ngn sn)
Ri ti tng rng, mt hm nh n s b bt buc xung
ni tr li. D sng gia cuc i, nhng lng ng lc no cng
ngng vng v ni chn xa xi y:
My nc nhim phong trn
Ni u tnh c nhn
Nhng m bun tnh gic
Cha c ting chung ngn.
(QT - Mng ngn sn)
ng nh r tng li k ting kinh, nh git trng t ng li
trn hnh lang heo ht ca m sp tn ni ngi cha c:
Lng l chin n nh khi hng
Trng t i git rng lan can
Cha xa ring cm m thu qunh
Vn k ngn a gic mng tn
(QT - ng Bng Chiu)
V nh nhng chiu ni non sau cn ma cn p hn c mt
gic mng:
Ma tnh non cao ng bng chiu
Hi chung cha c vng c liu
(Cha xut bn)
Hai cu th c sc hoi nim l thng. Gn mt th k i qua
trn cuc i ny, ngonh nhn li chng cn nh g ht, ngoi mt
cht ni non tch mch trong lng ca thi nhn m thi
Chc chn nhng bi th trn ca Quch Tn khng phi l s
rung ng ngu nhin hay nht thi ca mt ngh s, m n
c hun c su xa bi mt kht vng. Kht vng mt ln
c Quch Tn pht biu: "Lm th l gi tm lng vo thin
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 157 158 PHP UYN S 3
c ch khng phi phn sc ti ba trong nht thi - l li ca
Trn T Ngang m ti hc thuc lng t khi mi tp lm th.
Ngy xa ti lm th l lng vo thin c, nh li Trn T
Ngang. Nhng t ngy ti nhn thy vn chng l mt php mn,
l mt ci o, th ti lm th, vit vn gii thot tm hn".
Thi ca, theo quan im ca Quch Tn, l mt php mn, mt
ci o ng gii thot tm hn. Nh vy Quch Tn t c
kht vng y trong thi ca ca ng cha? c bi th sau y ta s
r:
My thu chp nh cnh th hng
Ht nh t huy trng mt sng
B git sng lau vn ngn bc
i lng l bng s ng.
Vy, ng nh Phm Cng Thin ni, th: "Hin nay Quch
Tn i gn ti tiu ch ca mnh".
4.
Vo nhng thng cui nm 1975 v tip n nhng nm 1976
v 1977, theo ch ti bit, l nhng nm thng bun b nht
trong cuc i ca Quch Tn. Bn b c, mt s ra i, mt s
cn li th s "tai vch mch rng" nn t ai dm lui ti tr
chuyn, tm s, mc d c qu nhiu chuyn m tm s vi
nhau. Lc y, Tu S vn cn Nha Trang, cha lc y cng chng
cn chuyn g lm, nn Tu S v ti vn thng xung nh
thm Quch Tn, thnh thong ng cng ln cha thm li. Nhng
ln ving thm nh vy an i tm hn ng rt nhiu, nht l
trong hon cnh c n v y bt an nh lc y. Mt ba n ng
c trao cho anh Tu S v ti mt bi th:
Bn th nay chng cn ai
Ti lui tr chuyn ch vi nh s
Chung tr hp ngm v t
Chia tay nhn bng thanh h gi lng
Ring i vi Tu S, mc d tui tc kh chnh lch nhau, Tu
S n sau Quch Tn gn na th k, nhng Quch Tn vn mt
mc qu trng ti hoa v nht l t cch ca Tu S.
Ti nh c mt ln ng ni vi ti rng, Vit Nam c hai tc
phm vit v T ng Pha (mt i thi ho i Tng ca Trung
Quc), mt ca Nguyn Hin L v mt ca Tu S. Nhng theo
ng, Nguyn Hin L ch mi ng t xa m nhn ngn L Sn, cn
Tu S mi ch thc vo c "thm x" y. Quch Tn l mt
nh th, m nht l nh th rnh r v thi ca Trung Quc, th li
nhn nh ca ng tt nhin phi c gi tr ln ri. Nhn , ti
cng cho ng bit rng, v Tu S l mt nh th, mt nh th m
vit v mt nh th th tt nhin phi hay hn mt hc gi vit v
thi ca vy. Quch Tn rt i ngc nhin khi bit Tu S cng c lm
th. V t lu ng ch bit Tu S l mt nh Pht hc, mt dch gi
vy thi.
Khi o Duy Anh ln u tin t H Ni vo Nha Trang n thm
Quch Tn, ng hi kin Quch Tn xem ai l ngi m ng nn
n thm. Quch Tn tr li ngay: Tu S, ch c Tu S l ngi
ng thm nht. V ng o Duy Anh leo ni ln cha Hi c
thm Tu S.
Trong cuc tr chuyn hn hai ting ng h ti cha Hi c,
ti vn cn nh l o Duy Anh t ra rt tic khi ngoi Bc
my chc nm m ng vn khng c tc phm Essay in Zen
Buddhism ca D.T. Suzuki c, n khi vo Nam th ng mi
c c b Thin Lun do Tu S dch t ting Anh ca D.T.
Suzuki trong khi ng bit l tc phm chinh phc thc gi Ty
phng t lu ri. ng cng cng nhn l mt s mun mng
ng tic. Khi chng ti tin o Duy Anh xung ni, ng c i mt
on l ng li bt tay Tu S, nhng ci bt tay tht cht. C nh
vy ng bt tay cho n khi xung cui dc cha mi thi. iu y
chng t rng, o Duy Anh rt trn trng v cuc gp g ny.
s 3 PHP UYN PHP UYN S 3
S 3 PHP UYN 159 160 PHP UYN S 3
Sau , c l v khng chu ng ni khng kh ngt ngt thnh
ph nn Tu S i lm ry ti mt khu rng ho lnh th trn
Vn Gi, gn o C, cch Nha Trang khong su mi cy s. y
l thi gian anh lm th nhiu nht. Hu ht nhng bi th ni ln
tm s u un ca chnh mnh m cho c qu hng t nc u
c anh lm ti ni ni rng heo ht ny. T nh:
Qu ngi trn nh Trng Sn
Cho ta gi mt ni hn thin thu
Hoc:
Trong mt bic mang ni hn thin c
Vn chn tnh nh ma l bin cng
ng l tm hn ca k s, nu c hn c trch th ch hn trch
chnh mnh thi, cn i vi con ngi, i vi cuc i th vn yu
thng nng nn. Lm ry mt thi gian th b vo Si Gn, dn
mnh vo mt cuc "L" khc. Cuc "L" ny trm trng hn
nhng cuc "L" trc . t lu sau, Quch Tn cng ri vo
trng hp tng t, nhng ng ch b mt thi gian ngn thi, c
l nh n tui "tht thp c lai hy".
Quch Tn hin ang i chi xa v khng bao gi tr v na.
Ti c tng tng ng ng nhn mt cy mai n r trn mt hn
ni cao no , iu m khi cn sng ng rt kht khao nhng
khng bao gi thc hin c, nh c ln ng c cho ti nghe
hai cu th ca ng:
Tm v ni c xem mai n
Mng bn ngn xa hc im canh
Cn Tu S th vn cha v
Nhng lc ngi mt mnh nh Quch Tn v Tu S, ti c bng
khung t hi: Ti sao c nhng ngi mun em ht c tm lng
ca mnh hin dng cho cuc i m h vn b cuc i i x
mt cch bt cng? V ti hoa ca h chng? Ch ti i lin vi ch
tai mt vn, nh xa nay ai cng ngh nh vy. Theo ti, quan nim
ch ng mt phn thi, v c bit bao nhiu ngi ti hoa
nhng ni khc trn i ny, h vn c hon cnh, c iu kin
em ti hoa ca h ra m hin dng cho cuc i?
C mt bi th ca Quch Tn, m ti ngh c th tm gii thch
c, t nht l trong trng hp Quch Tn v Tu S. Bi th y
nh th ny:
Bao phen bn hn i di
Ln phong tao vn con ngi thy chung
Gi lau thi lnh sng tng
Hng xa thm li cm hng ngy xa.
Phi chng v mun "thy chung" vi "cm hng ngy xa" y,
m Quch Tn v Tu S phi chp nhn s phn lao ao ca mnh?




Th Th Th Th Nguyn Quang
Mam xuan Mam xuan Mam xuan Mam xuan
Chim tri ngm ht thanh xun
Gieo vo lng t ht mm cy xanh
Bn ma ma nng ngt lnh
m hoa s sng ci cnh xa sau
Vo xun n ling qua cu
Hng tri sc t nguyn mu ban s