You are on page 1of 110

STRATEGIA ROZWOJU KULTURY W WOJEWDZTWIE LSKIM NA LATA 2006-2020

Katowice 2006

Spis treci WPROWADZENIE ................................................................................................................. 4 DIAGNOZA KLUCZOWYCH ASPEKTW FUNKCJONOWANIA KULTURY ......... 6 1. Wstp.................................................................................................................................. 7 2. Infrastruktura, oferta oraz uczestnictwo w kulturze......................................................... 10 2.1. Teatry i instytucje muzyczne........................................................................................ 10 2.2. Kina .............................................................................................................................. 16 2.3. Muzea ........................................................................................................................... 24 2.4. Galerie .......................................................................................................................... 29 2.5. Zabytki ......................................................................................................................... 30 2.6. Szkolnictwo artystyczne............................................................................................... 33 2.7. Domy i orodki kultury, kluby oraz wietlice .............................................................. 34 2.8. Biblioteki...................................................................................................................... 35 2.9. Infrastruktura dla osb poruszajcych si na wzkach inwalidzkich .......................... 44 2.10. Analiza zmian wybranych wskanikw w roku 2000 i 2004.................................... 44 2.11. Aktywno organizacji pozarzdowych w rozwoju kultury ..................................... 48 2.12. Inne podmioty wane dla rozwoju kultury................................................................ 49 3. Wydatki na kultur w wojewdztwie lskim.................................................................. 50 3.1. Wydatki budetw jednostek samorzdu terytorialnego na kultur i ochron dziedzictwa narodowego. ............................................................................................. 50 3.2. Wydatki budetu samorzdu wojewdzkiego na kultur i ochron dziedzictwa narodowego w latach 2001-2004 ................................................................................. 52 3.3. Wydatki budetw powiatw ziemskich na kultur i ochron dziedzictwa narodowego. ................................................................................................................. 53 3.4. Wydatki budetw miast na prawach powiatw na kultur i ochron dziedzictwa narodowego .................................................................................................................. 54 3.5. Wydatki budetw gmin na kultur i ochron dziedzictwa narodowego w latach 20012004.............................................................................................................................. 55 3.6. Przecitne miesiczne wydatki 1 mieszkaca na kultur i rekreacj ........................... 56 4. Zakoczenie ..................................................................................................................... 57 BILANS STRATEGICZNY KULTURY ............................................................................. 59 1. Mocne i sabe strony funkcjonowania kultury w regionie ............................................... 60 2. Szanse i zagroenia rozwoju kultury w regionie.............................................................. 63 USTALENIA STRATEGICZNE.......................................................................................... 65 1. Wizja rozwoju kultury w wojewdztwie lskim ............................................................ 66 2. Pola strategiczne............................................................................................................... 67 3. Cele strategiczne i kierunki dziaa ................................................................................. 68 3.1. Struktura Strategii rozwoju kultury w wojewdztwie lskim na lata 2006-2020. ..... 76 WDRAANIE I MONITORING STRATEGII .................................................................. 77 1. System wdraania Strategii .............................................................................................. 78 1.1. Podmioty odpowiedzialne za wdraanie ...................................................................... 78 1.2. Monitoring.................................................................................................................... 78 1.3. Wskaniki monitoringu realizacji Strategii.................................................................. 80 1.4. Raportowanie ............................................................................................................... 81 2. Potencjalne rda finansowania...................................................................................... 82
2

ANEKS .................................................................................................................................... 83 1. Spjno dokumentw strategicznych szczebla krajowego i regionalnego ze Strategi rozwoju kultury w wojewdztwie lskim na lata 2006-2020........................................ 84 2. Dynamika wzrostu wydatkw na kultur i ochron dziedzictwa narodowego szczebli samorzdu terytorialnego w wojewdztwie lskim....................................................... 87 2.1. Subregion pnocny...................................................................................................... 87 2.2. Subregion rodkowy..................................................................................................... 90 2.3. Subregion zachodni ...................................................................................................... 96 2.4. Subregion poudniowy ................................................................................................. 98 3. Potencjalne sposoby finansowania kierunkw dziaa Strategii rozwoju kultury w wojewdztwie lskim na lata 2006 2020 ............................................................ 101 4. Metodologia prac na strategi ........................................................................................ 103 4.1. Etap I .......................................................................................................................... 104 4.2. Etap II......................................................................................................................... 104 4.3. Etap III........................................................................................................................ 105 4.4. Etap IV ....................................................................................................................... 105 4.5. Osoby uczestniczce w pracach warsztatowych i seminariach.................................. 105 5. Spis map ......................................................................................................................... 108 6. Spis tabel ........................................................................................................................ 108 7. Spis wykresw................................................................................................................ 108 8. Spis rysunkw ................................................................................................................ 109 9. Bibliografia..................................................................................................................... 109

Bardziej ni jako sl ycia kultura powinna by znowu traktowana jak powietrze, ktrym oddychamy. Vaclav Havel

Przekonanie o roli kultury dla rozwoju naszego wojewdztwa byo powodem opracowania prezentowanego dokumentu. Kultura jest bowiem nie tylko jednym z kluczowych obszarw ycia spoecznego buduje spoeczno wiadom swojej tosamoci, kreatywn i otwart, lecz take stymuluje rozwj gospodarczy - zwiksza atrakcyjno regionu dla jego mieszkacw, inwestorw i turystw, tworzy nowe miejsca pracy w turystyce i usugach okooturystycznych, w dynamicznie rozwijajcych si przemysach kultury. W wojewdztwie lskim, dla ktrego najwikszym i najtrudniejszym wyzwaniem jest jego gboka restrukturyzacja, warunkiem wsplnego sukcesu bdzie dywersyfikacja dotychczasowych dziedzin gospodarki oraz gotowo i zdolno mieszkacw do zmiany, przywizanie do swojej maej ojczyzny. To wielokierunkowe oddziaywanie kultury znalazo odzwierciedlenie w Strategii Rozwoju Wojewdztwa lskiego na lata 2000-2020; jest ona komponentem trzech celw strategicznych (Wzrost wyksztacenia mieszkacw oraz ich zdolnoci adaptacyjnych do zmian spoecznych i gospodarczych w poczuciu bezpieczestwa spoecznego i publicznego, Wzrost innowacyjnoci i konkurencyjnoci gospodarki, Poprawa jakoci rodowiska naturalnego i kulturowego oraz zwikszenie atrakcyjnoci przestrzeni) a take wanym elementem wsppracy wewntrzregionalnej, midzyregionalnej i midzynarodowej. Opieka nad kultura i jej subwencjonowanie jest obowizkiem administracji publicznej wszystkich szczebli. Inwestowanie w kultur umoliwiaj te fundusze europejskie, zasadne jest wic wyznaczenie najwaniejszych i najefektywniejszych obszarw interwencji, kierunkw wydatkowania rodkw finansowych (w pierwszym okresie korzystania ze rodkw Unii Europejskiej - lata 2004-2006 - najwiksz warto projektw z dziedziny kultury zakontraktowao wojewdztwo lskie, przed wojewdztwami mazowieckim i maopolskim, co potwierdza zainteresowanie samorzdw wojewdztwa t sfer zada publicznych). Dokument ten moe by take rdem inspiracji do powstawania projektw dla animatorw kultury, twrcw, zarzdzajcych instytucjami kultury. Moe by zacht do organizacyjnego i finansowego wspierania kultury, wskazujc jednoczenie w jakich obszarach wsparcie to jest najbardziej potrzebne, gdy wi si z przyjtymi priorytetami rozwojowymi. Projekt strategii by szeroko konsultowany i wypracowywany ze rodowiskami twrcw, z animatorami i menederami kultury, z osobami odpowiedzialnymi za zarzdzanie kultur w gminach. Pragn wszystkim zaangaowanym w t prac serdecznie podzikowa. O tym, czy za lat kilkanacie wojewdztwo lskie bdzie przykadem udanego inwestowania w kultur dla spoecznego i gospodarczego rozwoju regionu zdecyduje aktywno wszystkich podmiotw odpowiedzialnych za kultur, rodowisk zaangaowanych w jej tworzenie i upowszechnianie, w edukacj modego pokolenia, a take stopie subwencjonowania tych dziaa ze rodkw publicznych i prywatnych. Micha Czarski Marszaek Wojewdztwa lskiego

WPROWADZENIE
Ustawowym obowizkiem pastwa jest mecenat nad dziaalnoci kulturaln rozumian jako tworzenie, upowszechnianie i ochrona kultury. Mecenat ten polega na wspieraniu i promocji twrczoci, edukacji i owiaty kulturalnej, dziaa i inicjatyw kulturalnych oraz opieki nad zabytkami. Regulacje te, zawarte w Ustawie o organizowaniu i prowadzeniu dziaalnoci kulturalnej, wyznaczaj zakres strategii. Spord kilkuset definicji kultury przyjto za punkt wyjcia taki jej zwizy opis: Kultura to caoksztat materialnego i duchowego dorobku ludzkoci gromadzony, utrwalany i wzbogacany w cigu jej dziejw, przekazywany z pokolenia na pokolenie1. Jest ona dobrem szczeglnego rodzaju ponadjednostkowym i ponadczasowym, przynoszcym poytek ogowi, cho uczestnictwo w niej bierne i czynne - jest aktem indywidualnym. Za najwaniejsze efekty uczestnictwa w kulturze, warunkujce spoeczny rozwj, uznaje si ksztatowanie osobowoci czowieka, jego strefy wartoci, twrczych uzdolnie, wraliwoci i wyobrani, poczucia estetyki. Kultura umoliwia identyfikacj ze wsplnot regionem, narodem, generacj jest spoiwem wizi spoecznych, rwnoway i kompensuje przemiany, jakie przynosi rozwj technologii i procesy globalizacji. Kultura buduje wic kapita ludzki spoeczno otwart na zmiany, kreatywn, tolerancyjn warunek sukcesu gospodarczego, o ktrym przesdza nie infrastruktura, a potencja spoeczny. Kultura generuje take rozwj ekonomiczny poprzez usugi turystyczne (turystyka kulturowa to szacunkowo 70% ruchu turystycznego na wiecie) i zwizane z turystyk (hotelarstwo, gastronomia, rzemioso artystyczne itp.), podnosi atrakcyjno miejsca dla inwestorw, przyjezdnych i mieszkacw, wzmacnia funkcje metropolitalne miast, tworzy miejsca pracy. W walce o organizowanie wielkich midzynarodowych imprez sportowych, promocyjnych czy handlowych, ciekawa oferta kulturalna jest powanym atutem. Wystarczy wymieni przykady Krakowa czy Wrocawia, ktre swoj rozpoznawaln mark opary na kulturze i jej dziedzictwie. Coraz powszechniejsze jest organizowanie latem masowych imprez muzycznych czy filmowych, zapewniajcych ruch turystyczny. Wymienione korzyci oddziaywania kultury spoeczne i gospodarcze s powodem objcia tej sfery finansowaniem ze rodkw publicznych. Kultura ponadto jest jednym z najszybciej rozwijajcych si sektorw gospodarki, a przemysy kulturowe charakteryzuje wysoki poziom innowacji i dochodowoci. Mowa tu przede wszystkim o przemysach audiowizualnym, filmowym, wydawniczym, prasowym i fonograficznym, ale take rozwijajcym si rynku dla wzornictwa i sztuki uytkowej. Przemysy te potrzebuj jednak artystycznej kreacji, indywidualnej i zespoowej, dobrze wyszkolonych wykonawcw, zasobu dziedzictwa kulturowego i wiedzy o nim. Docieranie do masowego odbiorcy pozwala na nieosigaln dotychczas skal upowszechnia tzw. kultur wysok - muzyk powan, teatr czy oper. Moe to by take szansa na promowanie i upowszechnianie regionalnej kultury i jej produktw. Pomoc dla rozwoju tych przemysw mieci si w katalogu dziaa moliwych do podejmowania przez wadze publiczne dla rozwoju gospodarczego takich jak uatwienia legislacyjne i podatkowe czy pomoc publiczna.

Sownik Jzyka Polskiego PWN, Wydawnictwo Naukowe PWN S.A., wersja elektroniczna 1.0, 2004r.

DIAGNOZA KLUCZOWYCH ASPEKTW FUNKCJONOWANIA KULTURY

1. Wstp
Punktem wyjcia do opracowania spjnego dokumentu planistycznego, ktry na podstawie dokonanej analizy sytuacji wyjciowej wyznaczy strategiczne cele rozwoju kultury w wojewdztwie lskim oraz wskae kierunki dziaa, jest ponisza diagnoza. Zawiera ona inwentaryzacj infrastruktury i oferty, a wic tego, co proponuj zinstytucjonalizowani nadawcy treci kulturowych ich odbiorcom. Stanowi rwnie prb oszacowania zakresu uczestnictwa w tej ofercie. Omawia finansowanie kultury ze rodkw jednostek samorzdu terytorialnego, sygnalizuje take aktywno organizacji pozarzdowych oraz dostpno do kultury dla osb niepenosprawnych. Jest, z niewielkimi wyjtkami, opisem stanu z roku 2004, nie ukazay si bowiem jeszcze dane statystyczne Gwnego Urzdu Statystycznego za rok 2005. Przy zbieraniu materiaw do diagnozy pojawiy si pewne problemy i braki. Oto niektre z nich. Nie s zbierane dane statystyczne z prywatnych muzew i bibliotek, brak podstawowych informacji o organizacjach pozarzdowych, ich aktywnoci kulturalnej i jej uczestnikach, brak wyodrbnionej statystyki dla sektora kultury w opracowaniach GUS, a w zbieranych informacjach s czsto luki lub nieczytelne podziay (np. razem ujte teatry i instytucje muzyczne, brak informacji o dziaalnoci kulturalnej parafii i kociow, uczestnikach imprez plenerowych). W roku 2005 pracowa Midzyresortowy Zesp ds. statystyki i wskanikw kultury, ktrego celem byo wprowadzenie nowych wskanikw i korekta dotychczasowych, zapady te decyzje o objciu statystyk dziaalnoci organizacji pozarzdowych. Diagnoza nie jest opisem ycia kulturalnego wojewdztwa lskiego (potrzeba bada nad kultur analiz, monografii, syntez, bada ankietowych - bya czstokro podnoszona w trakcie prac nad strategi). Opiera si przede wszystkim na danych statystycznych systematycznie zbieranych i opracowywanych oraz na cyklicznych informacjach dostpnych publicznie. Pomimo tych ogranicze pokazuje zbir bardzo obszerny, pozwalajcy na wyciganie wnioskw. Cz statystyczna uzupeniona jest przykadami ilustrujcymi podawane informacje. Przy ich wyborze kierowalimy si takimi kryteriami jak zasig, cigo, ranga, ocena odbiorcy. Przegld i analiza porwnawcza dostpnych informacji zostay opracowane w oparciu o administracyjny podzia terytorialny wojewdztwa (148 gmin, 36 powiatw, w tym 17 powiatw ziemskich i 19 miast na prawach powiatw, zwanych powiatami grodzkimi, oraz samorzd wojewdzki cznie 185 jednostek samorzdu terytorialnego). W diagnozie, w celach porwnawczych, wykorzystano take okrelony w Strategii rozwoju wojewdztwa lskiego na lata 2000 2020 podzia wojewdztwa na cztery subregiony, tzw. obszary polityki rozwoju: I. subregion pnocny, w ktrym zamieszkuje 11,44% ludnoci wojewdztwa, w skad ktrego wchodz: 4 powiaty (w tym 1 miasto na prawach powiatu Czstochowa oraz 3 powiaty ziemskie: kobucki, czstochowski, myszkowski); 30 gmin (w tym 1 miejska, 6 miejsko wiejskich oraz 23 gminy wiejskie); II. subregion rodkowy, w ktrym zamieszkuje 61,14% ludnoci wojewdztwa, w skad ktrego wchodz: 22 powiaty (w tym 14 miast na prawach powiatw: Dbrowa Grnicza, witochowice, Siemianowice lskie, Piekary lskie, Bytom, Zabrze, Gliwice, Ruda lska, Chorzw, Jaworzno, Sosnowiec, Mysowice, Katowice, Tychy oraz 8 powiatw ziemskich:

lubliniecki, zawierciaski, bdziski, tarnogrski, gliwicki, mikoowski, pszczyski, bierusko ldziski); 59 gmin (w tym 19 miejskich, 9 miejsko wiejskich, 31 wiejskich); III. subregion zachodni, w ktrym zamieszkuje 13,70% ludnoci wojewdztwa, w skad ktrego wchodzi: 6 powiatw (w tym 3 miasta na prawach powiatw: Rybnik, ory, Jastrzbie Zdrj oraz 3 powiaty ziemskie: raciborski, rybnicki, wodzisawski); 22 gminy (w tym 5 miejskich, 3 miejsko wiejskie, 14 wiejskich); IV. subregion poudniowy, w ktrym zamieszkuje 13,72% ludnoci wojewdztwa, w skad ktrego wchodz: 4 powiaty (w tym 1 miasto na prawach powiatu - BielskoBiaa oraz 3 powiaty ziemskie: bielski, cieszyski, ywiecki); 37 gmin (w tym 5 miejskich, 4 miejsko wiejskie, 28 wiejskich). Warto doda, e centrum subregionu rodkowego obejmuje Aglomeracj Grnolsk, w ktrej mieszka ponad 2 miliony mieszkacw. Tak due zagszczenie ludnoci w tym obszarze determinuje i wyjania wiele podanych w diagnozie wskanikw, jest take znaczcym czynnikiem dla rozwoju kultury w caym wojewdztwie. Podzia wojewdztwa na subregiony przedstawia mapa 1-1.

Mapa 1-1. Powiaty w subregionach wojewdztwa lskiego w roku 2004.

kobucki

Czstochowa

czstochowski

lubliniecki myszkowski

zawierciaski tarnogrski bdziski Bytom Gliwice Zabrze 1 2 4 3 Sosnowiec 1-witochowice 2- Chorzw 3-Siemianowice l. 4-Piekary lskie Dbrowa Grnicza

gliwicki

Ruda lska Jaworzno Katowice Mysowice rybnicki mikoowski Rybnik ory wodzisawski Jastrzbie-Zdrj bielski Bielsko-Biaa pszczyski Tychy bierusko-ldziski

raciborski

rybnicki

cieszyski

Powiaty w subregionach
wojewdztwa lskiego w roku 2004. S. zachodni - powiatw (6) S. rodkowy - powiatw (22) S. poudniowy - powiatw (4) S. pnocny - powiatw (4)

ywiecki

Liczby w nawiasach w legendzie przedstawiaj liczb jednostek podziau administracyjnego o wartociach danej cechy mieszczcych si w podanych przedziaach. rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

2. Infrastruktura, oferta oraz uczestnictwo w kulturze


Wojewdztwo lskie jest wanym orodkiem kultury w Polsce. Wyrazem tego jest bogata i zrnicowana baza instytucji i organizacji kulturalnych. Jednoczenie wojewdztwo charakteryzuje si znacznym zrnicowaniem terytorialnym i demograficznym, a take nierwnomiernym rozmieszczeniem profesjonalnych instytucji kultury zakres oferty kulturalnej jest szczeglnie bogaty w subregionie rodkowym wojewdztwa oraz w duych orodkach miejskich. Funkcjonowanie kultury zaley jednak nie tylko od stanu liczebnego instytucji, organizacji i innych podmiotw wiadczcych usugi w zakresie kultury, ale rwnie od ich aktywnoci, a zatem od iloci i jakoci oferty kulturalnej. Kolejnym kluczowym aspektem funkcjonowania kultury jest popyt ludnoci na uczestnictwo w imprezach kulturalnych. Kultura nie naley to tzw. potrzeb pierwszego rzdu, takich jak jedzenie, czy ochrona zdrowia, dlatego te tak wane jest ksztatowanie tej potrzeby od najmodszego wieku. Udzia, zarwno bierny jak i czynny, w wydarzeniach kulturalnych stanowi przejaw realizacji potrzeb wyszego rzdu. Jest wic wyrazem przynalenoci do okrelonej grupy spoecznej, pozwala na zaspokojenie potrzeb socjalizacji, uznania i szacunku. Kultura stanowi rwnie rodek realizacji potrzeb estetycznych i poznawczych. Aktywny udzia w kulturze pozwala na zaspokojenie potrzeb najwyej umiejscowionych w hierarchii samorealizacji i osignicia celw. Uczestnictwo w kulturze uwarunkowane jest przede wszystkim od miejsca zamieszkania (moliwo dostpu do instytucji kultury), poziomu wyksztacenia i wysokoci dochodw mieszkacw. Powany wpyw ma tu rwnie atrakcyjno oferty. Dua ilo i rnorodno imprez i wydarze w wojewdztwie (od instytucji i imprez najbardziej masowych do wydarze o charakterze ekskluzywnym i selektywnym), pozwala na uczestnictwo w kulturze szerokiej i zrnicowanej publicznoci. W tej czci opracowania poddano analizie porwnawczej infrastruktur kulturaln wojewdztwa lskiego, obejmujc w szczeglnoci: teatry i instytucje muzyczne, kina, muzea, galerie, zabytki, szkolnictwo artystyczne, domy i orodki kultury, kluby, wietlice, biblioteki, ofert instytucji oraz uczestnictwo w tej ofercie. Opisano te organizacje pozarzdowe dziaajce w sektorze kultury oraz inne podmioty wane dla jej rozwoju. 2.1. Teatry i instytucje muzyczne Wojewdztwo lskie to znaczcy orodek teatralny i muzyczny, w ktrym funkcjonuj 23 teatry i instytucje muzyczne, posiadajce cznie 8 631 miejsc na widowni. To blisko 13% miejsc w skali caego kraju (wicej miejsc dla widzw teatralnych i muzycznych posiada jedynie wojewdztwo mazowieckie). Zdecydowana wikszo teatrw i instytucji muzycznych (17 spord 23) znajduje si w subregionie rodkowym. W pozostaych subregionach wystpuj po dwie instytucje tego typu.

10

Mapa 2-1. Teatry i instytucje muzyczne wedug wojewdztw w roku 2004.

14 POMORSKIE 12
ZACHODNIOPOMORSKIE

4 WARMISKO-MAZURSKIE 5

7 KUJAWSKO-POMORSKIE 34 11 3 LUBUSKIE WIELKOPOLSKIE 13 DZKIE 17 DOLNOLSKIE 3

PODLASKIE

MAZOWIECKIE

6 LUBELSKIE

23 OPOLSKIE LSKIE

3 WITOKRZYSKIE 3 PODKARPACKIE

20

MAOPOLSKIE

Teatry i instytucje muzyczne wg wojewdztw w roku 2004.


17 do 34 instytucji - w woj. 11 do 16 instytucji - w woj. 4 do 10 instytucji - w woj. 3 instytucje - w woj. (4) (4) (4) (4)

Liczby w nawiasach w legendzie przedstawiaj liczb jednostek podziau administracyjnego o wartociach danej cechy mieszczcych si w podanych przedziaach. rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

Dostpno do tych instytucji, mierzona liczb miejsc na widowni na tysic mieszkacw, lokuje jednak wojewdztwo dopiero na 11 miejscu w kraju z wartoci ponad 1,8 miejsc (minimalnie powyej redniej krajowej wynoszcej 1,77 miejsc na tysic mieszkacw). Powysza zaleno pojawiaa si bdzie jeszcze wielokrotnie. Podawane w liczbach bezwzgldnych liczby ilustrujce zasb regionu jego infrastruktur, ofert kulturaln - s wysokie i sytuuj wojewdztwo na czoowych miejscach w kraju, jednake po przeliczeniu na tysic mieszkacw warto ta jest czsto poniej redniej krajowej. Wrd teatrw i instytucji muzycznych przewaaj teatry dramatyczne (m. in. Teatr lski im. St. Wyspiaskiego w Katowicach, Teatr Zagbia w Sosnowcu, Teatr Nowy w Zabrzu, Teatr Polski w BielskuBiaej, Teatr im. A. Mickiewicza w Czstochowie). Funkcjonuj tu trzy teatry lalkowe: lski Teatr Lalki i Aktora Ateneum w Katowicach, Teatr Lalek Banialuka im. Jerzego Zitzmana w Bielsku-Biaej, Teatr Dzieci Zagbia im. Jana Dormana
11

w Bdzinie, trzy teatry muzyczne: Teatr Rozrywki w Chorzowie, Gliwicki Teatr Muzyczny, Opera lska w Bytomiu. W tym samym miecie dziaa lski Teatr Taca. Organizatorami wszystkich wymienionych instytucji s samorzdy. Na teatralnej scenie dziaaj te coraz liczniejsze teatry off-owe, ktrych specyfik s artystyczne eksperymenty i poszukiwania formalne. Maj one najczciej status stowarzyszenia. Wymieni tu mona m.in. katowickie: Cogitatur, A part, Bez Sceny, Korez, gliwicki Teatr A, chorzowski Teatr Wasny. Wojewdztwo lskie jest bardzo znaczcym orodkiem muzycznym. Instytucje ujmowane w statystyce to Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach (NOSPR), Filharmonia Czstochowska, Filharmonia lska w Katowicach (jako jedyna w kraju posiada trzy stae zespoy: orkiestr symfoniczn, orkiestr kameraln i chr), Filharmonia Zabrzaska oraz Opera lska w Bytomiu. Koncerty organizuje take Instytucja Upowszechniania i Promocji Muzyki Silesia. Statystyka daje jednak obraz bardzo niepeny. Dziaaj tu ponadto zespoy kameralne, takie jak Orkiestra Kameralna Miasta Tychy AUKSO, Bytomska Orkiestra Kameralna Camerata Impuls, Orkiestra Muzyki Nowej, Kwartet lski, Camerata Silesia, Kapela Jasnogrska, koncertuj Filharmonia Rybnicka im. Braci Szafrankw, Mikoowska Orkiestra Festiwalowa i inne powoywane przy cyklicznych okazjach. Znani w kraju i poza jego granicami s wybitni kompozytorzy, artyci instrumentalici, dyrygenci wywodzcy si z Akademii Muzycznej w Katowicach i zwizani z t najstarsz w wojewdztwie uczelni wysz. Odrbne zjawisko to najywszy w kraju spoeczny ruch muzyczny. W ujtych w statystyce teatrach i instytucjach muzycznych odbyo si w roku 2004 wedug siedziby 4 387 przedstawie i koncertw (3 030 miao miejsce w staej sali), natomiast wedug miejsca prezentacji 4 429 przedstawie i koncertw. Pod wzgldem liczby przedstawie i koncertw wg siedziby wojewdztwo znajduje si na trzecim miejscu, za wojewdztwami dolnolskim i mazowieckim. Pomimo tak znacznej liczby wydarze teatralnych i muzycznych niewielka jest liczba imprez przypadajcych na 10 tysicy mieszkacw - wynosi 9,3 koncertw. Pod tym wzgldem wojewdztwo lskie lokuje si dopiero na dwunastym miejscu w kraju.

12

Wykres 2-1. Przedstawienia i koncerty w teatrach i instytucjach muzycznych wedug wojewdztw w roku 2004.
10000 9000 8000 6223 4423 4811 7000 6000 4081 4146 5000 4000 2481 1568 2358 3000 2000 1000 0 2339 4387 4429 9367 8662 3439 3190

2791 2711

2967

3030

2144 2373

3256 3230 1297 1373 598 1117

1717 1059 1942

1221 771 1252

812 604 873

834 532 885

514

1210 1291

przedstaw ienia\koncerty w g siedziby przedstaw ienia\koncerty w staej sali w g siedziby przedstaw ienia\koncerty w g miejsca prezentacji

rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

Do najbardziej prestiowych imprez muzycznych odbywajcych si na terenie wojewdztwa lskiego nale: Midzynarodowy Konkurs Dyrygentw im. Grzegorza Fitelberga w Katowicach, Midzynarodowy Konkurs Wokalistyki Operowej im. Adama Didura w Bytomiu, Midzynarodowy Festiwal Muzyki Sakralnej Gaude Mater w Czstochowie, Midzynarodowy Festiwal lska Jesie Gitarowa w Tychach, Festiwal Muzyki Bluesowej Rawa Blues w Katowicach, Festiwal Muzyki Kameralnej Kwartet lski i jego gocie, Midzynarodowy Festiwal Muzyki Wokalnej Viva il canto w Cieszynie, Festiwal Kompozytorw Polskich w Bielsku-Biaej, Midzynarodowy Festiwal lskie Dni Muzyki Wspczesnej w Katowicach, gliwickie Dni Muzyki Organowej, Mikoowskie Dni Muzyki , Festiwal Twrczoci Religijnej Cantate Deo w Zabrzu. W muzycznej ofercie stale obecna i promowana jest twrczo kompozytorw wspczesnych (konkursy, prawykonania, nagrania pytowe). Szczeglne zasugi ma tu NOSPR, Filharmonia lska, festiwale Gaude Mater, Festiwal Kompozytorw Polskich, lskie Dni Muzyki Wspczesnej. Przegldy i konkursy ukazuj take sztuk teatru. Wymieni tu mona dla przykadu konkurs modych reyserw Interpretacje i Letni ogrd teatralny (Katowice), bielski Midzynarodowy Festiwal Sztuki Lalkarskiej, zabrzaski Festiwal Dramaturgii Wspczesnej, gliwick Wiosn Teatraln, odbywajcy si w polskim i czeskim Cieszynie
13

ZACHODNIOPOMORSKIE

WITOKRZYSKIE

WIELKOPOLSKIE

MAZOWIECKIE

PODKARPACKIE

MAOPOLSKIE

DOLNOLSKIE

KUJAWSKOPOMORSKIE

POMORSKIE

OPOLSKIE

DZKIE

PODLASKIE

LUBELSKIE

LUBUSKIE

WARMISKOMAZURSKIE

LSKIE

2056 1598 1990

1763

1876

1912

Midzynarodowy Festiwal Teatralny Bez granic, Midzynarodowy Festiwal Teatrw A Part (Katowice, Chorzw). Dziki dziaalnoci lskiego Teatru Taca Bytom i obecny w nazwie lsk kojarzone s ze stolic taca wspczesnego nie tylko w Polsce ale i wrd mionikw tej sztuki na caym wiecie, przede wszystkim za spraw Midzynarodowej Konferencji Taca Wspczesnego i Festiwalu Sztuki Tanecznej (pierwsza edycja w 1993 roku). Zesp wystpuje przez znaczn cz roku poza granicami kraju, prowadzi te projekty taneczne ze rodowiskami marginalizowanymi. W wojewdztwie dziaa take jedna z trzech instytucji kultury w Polsce zajmujcych si artystycznym opracowaniem folkloru - Zesp Pieni i Taca lsk im. Stanisawa Hadyny, majcy swoj siedzib w Koszcinie. Zesp wykonuje pieni, przypiewki i tace wielu polskich regionw, koncertujc w licznych miastach Polski, Europy i wiata. Liczba osb ogldajcych spektakle w teatrach i suchajcych koncertw podawana w statystyce w roku 2004 wynosia ponad milion osb. Wicej widzw i suchaczy byo jedynie na terenie wojewdztwa mazowieckiego. Rozwojowi i propagowaniu dziaalnoci teatralnej i muzycznej (w tym rwnie muzyki popularnej), ale take wystawienniczej, szkoleniowej i rozrywkowej, sprzyja funkcjonowanie na terenie wojewdztwa lskiego kilku duych hal i sal widowiskowych, umoliwiajcych organizacj imprez na skal masow. Do najwaniejszych tego typu obiektw nale: Wojewdzki Orodek Kultury i Sportu Stadion lski w Chorzowie z najwiksz w Polsce liczb miejsc siedzcych (47 tys.), organizujcy masowe imprezy sportowe i kulturalne; katowickie Przedsibiorstwo Widowiskowo Sportowe Spodek, dysponujce kompleksem, w skad ktrego wchodzi hala widowiskowo koncertowa na 10 000 widzw; Grnolskie Centrum Kultury (siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia) dysponujce sal koncertow z miejscami dla 1 008 osb, sal teatraln mieszczc 150 osb, aul na 300 osb oraz dwiema salami kameralnymi; Dom Muzyki i Taca w Zabrzu posiadajcy sal widowiskow mogc pomieci 1 935 widzw; Hala Polonia w Czstochowie dysponujca miejscami na 1500 osb; Hala Widowiskowa Miejskiego Orodka Sportu i Rekreacji w Jastrzbiu Zdroju (posiadajca 1 400 miejsc siedzcych na widowni oraz okoo 500 miejsc na parkiecie); Rybnickie Centrum Kultury posiadajce sal widowiskow na 650 miejsc oraz sal kameraln; Raciborskie Centrum Kultury z salami widowiskowymi na 620 miejsc i na 200 miejsc. Obiekty te charakteryzuj si nie tylko du liczb miejsc na widowni, ale z reguy rwnie dobr lokalizacj i dobrym dojazdem. To wanie tym orodkom wojewdztwo lskie zawdzicza moliwo organizacji duych, prestiowych, masowych imprez kulturalnych. I tak dla przykadu na Stadionie lskim w 2004 roku odby si koncert zespou Metalica, a w 2005 r koncertoway Iron Maiden i U-2 (ten ostatni zgromadzi 62 tys. publicznoci). W katowickim Spodku w 2004 roku zorganizowane zostay 34 imprezy (w tym 10 trwajcych ponad jeden dzie), w ktrych uczestniczyo cznie 170 tys. widzw, natomiast w 2005 roku imprez tych byo ju 40 (w tym 12 trwao duej ni jeden dzie), a uczestniczyo w nich ponad 200 tys. widzw. Wrd zorganizowanych w 2005 roku w katowickim Spodku imprez 11 stanowiy festiwale i koncerty muzyki modzieowej krajowych oraz wiatowych wykonawcw.
14

Tysice 1000 1500 2000 2500 500 0 DOLNOLSKIE 843 578 652 KUJAWSKO-POMORSKIE LUBELSKIE LUBUSKIE DZKIE MAOPOLSKIE MAZOWIECKIE OPOLSKIE PODKARPACKIE PODLASKIE POMORSKIE LSKIE WITOKRZYSKIE WARMISKO-MAZURSKIE WIELKOPOLSKIE ZACHODNIOPOMORSKIE 267 190 105 241 263 305 349 429 437 433 596 609 368 606 591 669 1107 1077 144 274 323 182 110 214 79 156 176 522 707 728 1559 2495 2105 311 538 510 169 117 185 136 239 264 373 356 692

w idzow ie\suchacze w g siedziby w idzow ie\suchacze w staej sali w g siedziby w idzow ie\suchacze w g miejsca prezentacji

Wykres 2-2. Widzowie i suchacze w teatrach i instytucjach muzycznych wedug wojewdztw w roku 2004.

rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

15

2.2. Kina Wojewdztwo lskie ma dobrze rozwinit sie kin liczba tego typu obiektw wiksza jest jedynie w wojewdztwie mazowieckim. W 56 kinach staych znajduje si 96 sal kinowych, a w nich 26 690 miejsc (rednia krajowa wynosi 34 obiekty). W wojewdztwie znajduje si a 8 kompleksw kinowych typu multiplex oraz dwa kina przystosowane do ogldania filmw w technologii trjwymiarowej IMAX. Kina nale do rnych wacicieli prywatnych lub publicznych (gwnie samorzdy, instytucje kultury), co przekada si na profil ich dziaalnoci. Liczba miejsc na widowni w przeliczeniu na 1 tysic mieszkacw wynosi 5,7 i jest nisza od redniej krajowej wynoszcej 5,9. Relatywnie dua liczba miejsc na widowni jest wic niwelowana przez wysok liczb mieszkacw regionu.
Wykres 2-3. Liczba kin staych wedug wojewdztw w roku 2004.
70 64 60 49 56 47 49

50

40 31 30 21 20 18 14 10 31

38 35 29 23 24 17

0
ZACHODNIOPOMORSKIE DZKIE MAOPOLSKIE DOLNOLSKIE KUJAWSKOPOMORSKIE POMORSKIE LUBELSKIE LUBUSKIE PODLASKIE OPOLSKIE PODKARPACKIE MAZOWIECKIE WARMISKOMAZURSKIE LSKIE WITOKRZYSKIE WIELKOPOLSKIE

kina ogem

obiekty przystosowane dla osb poruszajcych si na wzkach inwalidzkich

rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

16

Wikszo kin znajduje si w miastach, wycznie 2 kina zlokalizowane s na terenach wiejskich. Rozmieszczenie kin w subregionach charakteryzuje znaczna nierwnomierno. A poowa obiektw znajduje si w subregionie rodkowym (naley doda, i jest to najbardziej zurbanizowany subregion, a zatem koncentracja kin w tym obszarze ma zwizek z ich lokalizacj w miejscach najgciej zaludnionych). Znajduje si tu rwnie 66% ogu miejsc na widowni wojewdztwa lskiego. Dostpno kin dla mieszkacw jest najwiksza w subregionie zachodnim, gdzie na tysic mieszkacw przypada a 8,2 miejsc kinowych, oraz w subregionie rodkowym 6,2 miejsca na tysic mieszkacw. Najmniej miejsc na kinowej widowni na tysic mieszkacw przypada w subregionie poudniowym 2,4 i pnocnym 4,1. Rwnie na poziomie gmin wyrana jest dysproporcja w rozmieszczeniu sal kinowych na mapie wojewdztwa. Kina znajduj si zaledwie w 39 gminach, a wic w 23% gmin. Najwiksza ich liczba znajduje si w gminach: Katowice (24 sale w 5 kinach), Rybnik (5 sal w 5 kinach) oraz Gliwice (3 sale w 3 kinach). Gminy Zabrze i Ruda lska na swoim terenie posiadaj po 2 kina, jednake dziki duej liczbie sal w tych obiektach ich udzia w oglnej liczbie miejsc jest do znaczny i wynosi odpowiednio 13% oraz 7%. Na terenie wojewdztwa zauway mona tendencj do wypierania maych kin przez multiplexy, co powoduje spadek liczby kin przy jednoczesnym wzrocie liczby sal. Rozkad kin w wojewdztwie lskim w podziale na gminy przedstawia mapa 2-1.

17

Mapa 2-1. Liczba kin staych ogem wedug gmin wojewdztwa lskiego w roku 2004.

Kina wg gmin
woj. lskiego w roku 2004 5 3 2 1 0 kin - w gminach (2) kina - w gminach (1) kina - w gminach (7) kino - w gminach (29) kin - w gminach (128)

Liczby w nawiasach w legendzie przedstawiaj liczb jednostek podziau administracyjnego o wartociach danej cechy mieszczcych si w podanych przedziaach. rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

18

Kina wywietliy ogem 113 306 seansw, co stanowi 13% w skali kraju i lokuje region na drugiej pozycji w Polsce. Wszystkie seanse odbyy si w kinach staych. Na kade kino w cigu roku przypaday rednio 2 023 seanse, co klasyfikuje wojewdztwo lskie na czwartej pozycji w Polsce. Tak sam pozycj zajmuje wojewdztwo rwnie pod wzgldem liczby seansw przypadajcych na tysic mieszkacw moe to wiadczy o prnej dziaalnoci kin oraz ich bogatej ofercie. Wniosek ten potwierdza fakt, i codziennie w kadym kinie w wojewdztwie miao miejsce rednio 6 seansw (pod tym wzgldem wojewdztwo zajmuje czwarte miejsce). W kinach wiejskich miay miejsce zaledwie 44 seanse w cigu roku.
Wykres 2-4. Seanse ogem oraz seanse filmw produkcji polskiej wedug wojewdztw w roku 2004.
Tysice

300 254,0 250

200

150 102,3 100 59,0 50 30,1 13,9 0


MAOPOLSKIE KUJAWSKOPOMORSKIE POMORSKIE ZACHODNIOPOMORSKIE DZKIE DOLNOLSKIE OPOLSKIE PODKARPACKIE PODLASKIE LUBELSKIE LUBUSKIE LSKIE MAZOWIECKIE WARMISKOMAZURSKIE WITOKRZYSKIE WIELKOPOLSKIE

113,3 81,3 68,4 37,1 12,3 18,3 12,0

45,9 7,2 11,7 22,9

seanse ogem

seanse filmy produkcji polskiej

rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

W subregionie rodkowym odbyo si 87% ogu seansw filmowych wywietlonych w wojewdztwie, natomiast najmniej, bo jedynie 3% seansw - w subregionie pnocnym. Seanse kinowe odbyy si jedynie w 39 gminach wojewdztwa lskiego. Ich liczba rnia si znaczco pod wzgldem terytorialnym w gminach Godw, Kunia Raciborska i Bieru odbyo si mniej ni 10 seansw, w Katowicach wywietlonych zostao blisko 50 tysicy filmw, w Zabrzu ponad 20 tysicy a w Rudzie lskiej blisko 15 tysicy. Oferta kin jest jednake pochodn popytu kina w maych miejscowociach, ze wzgldu na nisk liczb potencjalnych odbiorcw, nie s w stanie konkurowa z kinami w duych miastach, gdzie liczba mieszkacw przekada si na du liczb widzw. Zaleno ta jest dodatkowo

19

wzmacniana przez dystrybutorw produkcji filmowych; wypoyczaj oni najbardziej popularne produkcje do kin, ktre mog pomieci du liczb widzw i zlokalizowane s w miejscu wysoce zurbanizowanym (zapewnia to wiksz liczb odbiorcw). Bardzo due zrnicowanie wojewdztwa pod wzgldem oferty kinowej ilustruje kolejna mapa.
Mapa 2.2. Seanse w kinach wedug gmin wojewdztwa lskiego w roku 2004.

Seanse ogem wg gmin woj. lskiego w roku 2004. 900 do 47 500 seansw - w gminach (16) 700 do 899 seansw - w gminach (4) 600 do 699 seansw - w gminach (2) 500 do 599 seansw - w gminach (3) 300 do 499 seansw - w gminach (1) 100 do 299 seansw - w gminach (2) 0 do 99 seansw - w gminach (139)

Liczby w nawiasach w legendzie przedstawiaj liczb jednostek podziau administracyjnego o wartociach danej cechy mieszczcych si w podanych przedziaach. rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

20

Na seansach filmowych w roku 2004 byo blisko 3,5 miliona widzw. Stanowi to 11% w skali kraju i jest drugim wynikiem w Polsce. Dua liczba widzw jest jednake wynikiem duej liczby mieszkacw w wojewdztwie lskim na tysic mieszkacw przypada 742 widzw, co jest sidm lokat wrd pozostaych wojewdztw. To wynik znacznie niszy ni pozycja wynikajca z liczby widzw ogem. Widzw kin w gminach wiejskich byo ogem 3 771 i nie stanowi to nawet 1% wszystkich widzw w wojewdztwie. Tak niska liczba widzw na wsi wie si jednak ze znikom liczb kin na tych terenach, a take ze stosunkowo dobrze rozwinit sieci transportu, uatwiajc ludnoci z obszarw wiejskich dotarcie do posiadajcych szersz ofert kin miejskich.
Wykres 2-5. Liczba widzw ogem oraz widzw na filmach produkcji polskiej wedug wojewdztw w roku 2004.
Miliony

9 8,35 8 7 6 5 4 3 2 1,31 1 0
WARMISKO-MAZURSKIE KUJAWSKO-POMORSKIE ZACHODNIOPOMORSKIE MAOPOLSKIE POMORSKIE DZKIE OPOLSKIE DOLNOLSKIE LUBELSKIE LUBUSKIE PODKARPACKIE MAZOWIECKIE PODLASKIE LSKIE WITOKRZYSKIE WIELKOPOLSKIE

3,45 3,04 2,57 1,72 0,81 0,35 1,02 0,57 0,56

3,49 3,16

1,61 0,64 0,57

widzowie ogem

widzowie na filmach produkcji polskiej

rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

21

Uczestnictwo mieszkacw wojewdztwa w seansach kinowych rwnie charakteryzuje si du dysproporcj terytorialn. Skala uczestnictwa nie pokrywa si jednak z wielkoci poday kin w poszczeglnych subregionach. I tak liczba widzw w roku 2004 w kinach staych na 1 000 mieszkacw najwysza bya w subregionie rodkowym (765 osb), gdy tymczasem w subregionie zachodnim bya o prawie poow nisza (349,6 osb). Najnisza ogldalno filmw miaa miejsce w subregionie poudniowym, gdzie na 1 000 mieszkacw przypado zaledwie 213,3 widzw. Najwicej widzw odwiedzio kina na terenie gminy Katowice (1 538 387 w roku 2004), Zabrze (506 590 w roku 2004) i Ruda lska (240 815 w roku 2004). Jak ju wspomniano profil dziaalnoci kin zaley w najwikszym stopniu od ich wacicieli; jest to wic przede wszystkim repertuar komercyjny, przynoszcy zyski lub gwnie film artystyczny. Na tle innych wojewdztwo lskie wyrnia si w upowszechnianiu sztuki filmowej. Sprzyja temu dobra infrastruktura utrzymywana ze rodkw publicznych. Skadaj si na ni Wydzia Radia i Telewizji Uniwersytetu lskiego ksztaccy w zawodach filmowych (potocznie zwany katowick szko filmow) i specjalizacja filmoznawcza na tej uczelni, orodki kultury filmowej w Czstochowie (w strukturze Miejskiej Galerii Sztuki) i Bielsku-Biaej (Studio Filmw Rysunkowych, kojarzone powszechnie z filmami o Bolku i Lolku) oraz instytucja powoana do upowszechniania sztuki filmowej Silesia Film, do ktrej zada nale: prowadzenie dziaalnoci w zakresie promocji oraz upowszechniania filmu (szczeglnie polskiego i europejskiego) i kultury filmowej, popularyzowanie regionalnej tradycji filmowej, wspieranie spoecznego ruchu filmowego, dystrybucja i rozpowszechnianie (w tym szczeglnie filmw o walorach artystycznych), gromadzenie zbiorw archiwaliw pod nazw Filmoteka lska. Zasb ten wzbogacany jest stale o materiay dokumentujce najwaniejsze wydarzenia w regionie. Silesia-Film dysponuje sieci 8 kin z 11 salami oraz najnowszym wyposaeniem technicznym w Centrum Sztuki Filmowej. Filmy niekomercyjne wywietlane s rwnie przez wikszo kin samorzdowych (ok. 30). Dziaalno w omawianym zakresie prowadz coraz liczniejsze dyskusyjne kluby filmowe (jest ich ok. 40). Gromadz one pasjonatw kina ogldajcych, ale i krccych filmy. Najbardziej znane z amatorskiej twrczoci filmowej s kluby w Bojszowach, Rybniku Chwaowicach, Chybiu, Pyskowicach. W fabule i dokumencie zaznacza si wyrazicie obecno twrcw zwizanych z uniwersyteck szko filmow. Niezalenie od staej dziaalnoci organizowane s w regionie przegldy i festiwale filmowe o rnej formule m.in. w Cieszynie (Kino na granicy, Wakacyjne kadry), Katowicach (Przegld filmw kultowych), Zotym Potoku (Jurajskie lato filmowe), Rybniku (Rybnickie Prezentacje Filmu Niezalenego), Zawierciu (Przegld Polskiego Filmu Fabularnego). Naley oczekiwa, e opisywane powyej formy dziaalnoci zwizane z twrczoci i upowszechnianiem kina artystycznego bd si dalej rozwija; sprzyjaj temu utworzenie w roku 2005 Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej w Warszawie oraz zmieniona w tym samym roku ustawa o kinematografii. Struktur rozkadu widzw kin na terenie wojewdztwa lskiego przedstawia ponisza mapa.

22

Mapa 2-3. Widzowie kin wg gmin wojewdztwa lskiego w roku 2004.

Widzowie kin wg gmin


woj. lskiego w roku 2004. 747 do 1 538 387 widzw - w gminach 455 do 746 widzw - w gminach 434 do 454 widzw - w gminach 147 do 43 widzw - w gminach 0 do 146 widzw - w gminach (36) (1) (1) (1) (128)

Liczby w nawiasach w legendzie przedstawiaj liczb jednostek podziau administracyjnego o wartociach danej cechy mieszczcych si w podanych przedziaach. rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

23

2.3. Muzea Pielgnowanie, ochrona, archiwizacja oraz popularyzowanie dorobku i dziedzictwa kulturowego regionu to najwaniejsze zadania muzew. Prezentujc rnorodne zbiory i wiele specjalistycznych kolekcji, muzea daj wiadectwo zrnicowaniu kulturalnemu regionu. W wojewdztwie lskim dziaa 47 muzew, w tym 11 oddziaw. Stanowi to 7% wszystkich muzew wraz z oddziaami na terenie kraju; to warto przewyszajca redni (rednia liczba muzew w wojewdztwach wynosi 42). Na terenie wojewdztwa zlokalizowane s trzy obiekty paramuzealne, a take dwa skanseny.
Wykres 2-6. Liczba muzew cznie z oddziaami oraz liczba obiektw przystosowanych dla osb niepenosprawnych poruszajcych si na wzkach inwalidzkich wedug wojewdztw w roku 2004.
120 103 100 97

80

77

60 44 40 25 20 14 13 39 41 33 22

50 44

22

23

22

muzea cznie z oddziaami

obiekty przystosow ane dla osb poruszajcych si na w zkach inw alidzkich

rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

Do najwaniejszych muzew nale: Muzeum lskie w Katowicach (z jedynym w kraju oddziaem powiconym scenografii pn. Centrum Scenografii Polskiej), Muzeum Zamkowe w Pszczynie, Muzeum Grnictwa Wglowego w Zabrzu (wraz ze Skansenem Grniczym Krlowa Luiza), Centralne Muzeum Poarnictwa w Mysowicach, Muzeum w BielskuBiaej (z oddziaami: Juliana Faata w Bystrej lskiej, Muzeum Techniki i Wkiennictwa oraz Muzeum Dom Tkacza), Muzeum Grnolskie w Bytomiu, Muzeum w Czstochowie wraz z Rezerwatem Archeologicznym Kultury uyckiej i Dworkiem Krasiskich w Zotym Potoku, Muzeum w Gliwicach (z oddziaami: Will Caro, Zamkiem Piastowskim, Muzeum Odlewnictwa Artystycznego i Muzeum Historii Radia i Sztuki Mediw), Muzeum w Raciborzu (jedno z najstarszych w wojewdztwie), Muzeum Zagbia w Bdzinie (zamek i paac), Muzeum lska Cieszyskiego w Cieszynie (z oddziaami w Grkach Wielkich,
24

ZACHODNIOPOMORSKIE

WITOKRZYSKIE

WIELKOPOLSKIE

PODKARPACKIE

DOLNOLSKIE

MAOPOLSKIE

MAZOWIECKIE

KUJAWSKOPOMORSKIE

POMORSKIE

LUBELSKIE

OPOLSKIE

LUBUSKIE

PODLASKIE

WARMISKOMAZURSKIE

DZKIE

LSKIE

Skoczowie i Wile), Muzeum Prasy lskiej (z Izb u Telemanna) w Pszczynie, Muzeum Hutnictwa i Kunictwa (z oddziaem) w Ustroniu. Liczn sie stanowi muzea miejskie zwizane przede wszystkim z histori swoich miast (Chorzw, Katowice, Jaworzno, Ruda lska, Rybnik, Siemianowice, Sosnowiec, witochowice, Tarnowskie Gry, Wodzisaw lski, Zabrze, ory, ywiec). Do wanych obiektw naley rwnie skanseny: Grnolski Park Etnograficzny w Chorzowie i Zagroda Wsi Pszczyskiej w Pszczynie. Muzeami opiekuj si nie tylko samorzdy. S wrd nich placwki osb prywatnych (m.in. Muzeum Chleba w Radzionkowie, Muzeum Regionalne Braci Chmielarskich), muzea firm (Muzeum Produkcji Zapaek w Czstochowie, Muzeum Piwowarskie w Tychach), prowadzone przez stowarzyszenia (m.in. Kopalnia Rud Srebrnononych i Sztolnia Czarnego Pstrga w Tarnowskich Grach, Muzeum Energetyki w aziskach Grnych, Muzeum Historii Kolei na dworcu Stradom), kocielne (najwaniejsze to muzeum Sanktuarium Jasnogrskiego z unikatowymi zbiorami, porwnywalnymi z muzeami narodowymi, ilustrujcymi histori Rzeczypospolitej i Kocioa, zgromadzonymi tam z racji wyjtkowoci tego miejsca, a take Muzeum Archidiecezjalne w Katowicach). Zauway mona wzrastajce zainteresowanie zachowaniem dorobku przeszoci; pozainstytucjonalne podejmowanie tego wyzwania, prowokowane tempem przemian, zawiadcza o przywizaniu do dziedzictwa regionu (np. starania o utworzenie muzeum powiconego hutnictwu, udostpnienie fragmentw kopalni Ignacy w Rybniku i Saturn w Czeladzi do zwiedzania i na cele wystawiennicze). Wojewdztwo to take liczne miejsca pielgrzymkowe, z czego pi z koronowanymi wizerunkami Matki Boskiej. Najbardziej znane jest sanktuarium Matki Boej Czstochowskiej w Zespole Klasztornym oo. Paulinw na Jasnej Grze w Czstochowie z przyklasztornym muzeum Skarbiec. Do czsto odwiedzanych nale rwnie: Sanktuarium Najwitszej Maryi Panny, Matki Sprawiedliwoci i Mioci Spoecznej w Piekarach lskich, Sanktuarium Matki Boej Boguckiej w Bogucicach, Sanktuarium Matki Boej Fatimskiej w Turzy lskiej, Sanktuarium Matki Boej Umiechnitej w Pszowie, Bazylika Matki Boskiej Anielskiej w Dbrowie Grniczej oraz Sanktuarium Matki Boskiej Lubeckiej w Lubecku. Atrakcj regionu s trzy obiekty paramuzealne, z czego jeden to lski Ogrd Zoologiczny w Chorzowie (posiadajcy 50 ha powierzchni, prawie 3 000 zwierzt - okoo 300 gatunkw, odwiedzany corocznie przez ok. 400 000 zwiedzajcych), a dwa pozostae to ogrody botaniczne: w Brynku (w powiecie tarnogrskim) i w Zabrzu. Ogrd Zoologiczny jest czci Wojewdzkiego Parku Kultury i Wypoczynku, w skad ktrego wchodz rwnie Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne, Wesoe Miasteczko, Stadion lski, Grnolski Park Etnograficzny oraz liczne inne obiekty sportowo rekreacyjne. Park Kultury i Wypoczynku jest zespoem obiektw wanym dla rozwoju kultury. Pomimo znacznej liczby muzew w regionie wojewdztwo lskie zajmuje ostatni pozycj w kraju pod wzgldem liczby osb przypadajcych na placwk muzealn (109 tys. osb w porwnaniu do redniej w kraju 57 tys. osb). Wikszo muzew i ich oddziaw zlokalizowanych jest na terenie subregionu rodkowego. Ma tam swoj siedzib 25 placwek, a wic ponad 58% tego typu obiektw w wojewdztwie. Na terenie subregionw pnocnego oraz zachodniego znajduje si odpowiednio: jedno oraz cztery muzea wraz z oddziaami. Wicej ni jedno muzeum znajduje si w gminach: Chorzw, Czstochowa, Gliwice, Ustro i Zabrze (po dwa muzea lub oddziay muzew w kadej z gmin), Pszczyna i Tarnowskie Gry (po trzy muzea lub oddziay muzew w kadej z gmin) oraz w BielskuBiaej i Katowicach (po cztery muzea lub oddziay muzew w kadej z gmin). Wyrane dysproporcje w rozmieszczeniu muzew w gminach na terenie wojewdztwa lskiego zobrazowano na mapie 2-4.

25

Mapa 2-4. Liczba muzew (instytucji kultury) wraz z oddziaami wedug gmin wojewdztwa lskiego w roku 2004 (na podstawie danych z GUS).

Muzea wraz z oddziaami


wg gmin woj. lskiego w roku 2004. 4 placwki - w gminach (2) 3 placwki - w gminach (2) 2 placwki - w gminach (4) 1 placwka - w gminach (21) O placwek - w gminach (138)

Liczby w nawiasach w legendzie przedstawiaj liczb jednostek podziau administracyjnego o wartociach danej cechy mieszczcych si w podanych przedziaach. rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

26

Muzea ujte w statystyce zorganizoway w 2004 roku 371 wystaw, z czego 251 stanowiy wystawy wasne, 101 - wystawy pochodzce z innych wojewdztw, a 19 to wystawy z zagranicy. Wystawy te stanowiy 9% ogu wystaw w skali kraju, co lokuje wojewdztwo na czwartej pozycji. Wysok lokat zajmuje rwnie liczba imprez owiatowych w muzeach wynoszca 5 849 (trzecie miejsce w kraju). Corocznym przegldem najciekawszych przykadw pracy muzew z caego kraju jest oglnopolski konkurs Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na Wydarzenie Muzealne Roku Sybilla. Laureatami konkursu w ostatnich latach byy Muzeum Zamkowe, Grnolski Park Etnograficzny, Muzeum Grnictwa Wglowego, Muzeum lskie i Muzeum Grnolskie. Od roku 2006 organizowany jest konkurs Marszaka Wojewdztwa lskiego pn. Najciekawsze wydarzenie muzealne roku (w kategoriach: edukacja, wystawa, publikacja, praca konserwatorska). Pierwszymi laureatami spord zgoszonych zostay: Muzeum Chleba, Muzeum lskie, Muzeum z Bielska-Biaej, Muzeum z Tarnowskich Gr. We wszystkich muzeach wojewdztwa znajduj si czwarte pod wzgldem liczebnoci w Polsce zbiory muzealiw liczce blisko 936 tysicy jednostek inwentarzowych (7%) zbiorw krajowych. Najliczniejsz kategori stanowi muzealia archeologiczne (blisko 40% ogu jednostek inwentarzowych), liczne s rwnie zbiory jednostek z dziedziny historycznej (licz ponad 18% ogu jednostek inwentarzowych), najmniej liczne s natomiast militaria, liczce 2 157 jednostek inwentarzowych. Naley tu wspomnie o unikalnych zbiorach tzw. malarstwa naiwnego, tworzonego w wikszoci przez pracujcych w kopalniach artystw-amatorw, takich jak T. Ociepka, E. Swka, czy P. Wrbel, malujcych swe najblisze otoczenie, ale take fantastyczne wizyjne krajobrazy. Najwiksze takie kolekcje posiadaj muzea w Zabrzu, Bytomiu, Rudzie lskiej i Katowicach. Zbiory wasne muzew wzbogacane s przez depozyty; w muzeach wojewdztwa s one drugie pod wzgldem liczebnoci w Polsce i licz blisko 60,5 tys. jednostek inwentarzowych, (17% zbiorw oglnokrajowych). Najliczniejsz grup stanowi militaria (ponad 33% wszystkich depozytw muzew wojewdztwa). Ta grupa depozytw rekompensuje wic nike zbiory muzealiw tego rodzaju. Liczby i struktur eksponatw wedug dyscyplin w muzeach wojewdztwa zamieszczono w poniszej tabeli.
Tabela 2-1-1. Liczba jednostek inwentarzowych oraz depozytw wedug kategorii w muzeach w wojewdztwie lskim na koniec 2004 roku.

Dyscyplina Sztuka Archeologia Etnografia Historia Militaria Numizmaty Technika Przyroda Inne Ogem

liczba jednostek inwentarzowych 83 571 368 775 75 164 171 813 2 157 34 241 15 531 41 055 143 640 935 947

liczba depozytw 2 899 3 241 3 777 6 456 20 397 1 136 1 822 15 484 60 545

rdo: opracowanie wasne na podstawie GUS, Kultura 2004.

Muzea w wojewdztwie lskim odwiedzio w 2004 roku ponad 706 tysicy osb, co stanowi 4% ogu zwiedzajcych polskie muzea. rednio na kady 1 000 ludnoci tylko 150 osb zdecydowao si na wizyt w muzeum w cigu caego roku.
27

Modzie szkolna stanowia blisko 45% ogu zwiedzajcych muzea, co jest drugim wynikiem w Polsce (wiadczy moe zatem o bogatej ofercie dydaktycznej placwek muzealnych). Wikszy odsetek posiada jedynie wojewdztwo opolskie. Najwikszym powodzeniem cieszyy si muzea regionalne, ktre odwiedzio 34% ogu zwiedzajcych. Ciekawe okazay si rwnie muzea techniki (17% zwiedzajcych muzea). W celu spopularyzowania pracy oraz zbiorw muzew i zachcenia do ich czstego odwiedzania od paru lat instytucje te - za przykadem muzew francuskich organizuj w maju tzw. noce muzealne cieszce si bardzo du frekwencj. Inn atrakcyjn form s Europejskie dni dziedzictwa kulturowego.
Mapa 2-5. Zwiedzajcy muzea i oddziay wg gmin wojewdztwa lskiego w roku 2004.

Zwiedzajcy muzea i oddziay


wg gmin woj. lskiego w roku 2004. 5 000 do 117 000 zwiedzajcych - w gminach (21) 4 000 do 4 999 zwiedzajcych - w gminach (1) 3 000 do 3 999 zwiedzajcych - w gminach (3) 2 000 do 2 999 zwiedzajcych - w gminach (3) 0 do 1 999 zwiedzajcych - w gminach (139)

Liczby w nawiasach w legendzie przedstawiaj liczb jednostek podziau administracyjnego o wartociach danej cechy mieszczcych si w podanych przedziaach. rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych

28

2.4. Galerie Dziaalno wystawiennicza pokazujca sztuk wspczesn prowadzona jest przede wszystkim poprzez 23 galerie - w tym 8 prowadzonych w ramach sektora prywatnego. Stanowi to 8% wszystkich krajowych galerii (w Polsce jest ich 274 - na kade wojewdztwo przypada wic rednio 17 galerii). W miecie wojewdzkim Katowicach, siedzib ma jedynie 17% tych instytucji dziaajcych na terenie wojewdztwa, podczas gdy w Polsce rednio a 63% galerii znajduje si w miastach wojewdzkich. Powyszy fakt mona uzna za zalet, gdy dziki rozmieszczeniu znacznej wikszoci galerii poza stolic wojewdztwa dostp do wystaw jest atwiejszy. Zdecydowanie najwiksze zbiory zgromadziy galerie malarstwa. W dalszej kolejnoci liczne zbiory posiadaj galerie grafiki i fotografii. cznie te trzy typy galerii posiadaj ponad 87% zbiorw wasnych wszystkich galerii wojewdztwa lskiego.
Tabela 2-1-2. Zbiory wasne galerii pastwowych i samorzdowych wg wojewdztw w dniu 31 XII 2004. W tym WOJEWDZTWA Oge m malarstwo Rzeba 1 379 20 200 17 2 41 140 240 18 205 66 65 82 147 16 104 16 grafika Rysunek Tkanina 170 058 12 334 468 148125 330 2246 11874 222 2831 101 407 540 515 707 808 437 367 80 190 5538 3036 164 533 114 492 39 373 816 206 150 297 118 200 68 393 8 15 2 2 39 16 66 39 17 12 75 33 19 23 24 3 szko i ceramika 1 175 651 186 2 1 33 4 11 25 21 1 16 32 88 71 28 5 fotografia 19 195 85 18 51 3853 180 8666 275 289 87 3024 8 525 1791 294 44 5 nowe media 7 740 9 396 8 7003 47 120 1 6 7 28 115 filmy o sztuce 3 098 101 69 18 66 2778 5 14 30 7 5 5

POLSKA Dolnolskie

599 90 384 264 8 2490 731

Kujawsko-pomorskie 524868 370716 Lubelskie Lubuskie dzkie Maopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie lskie witokrzyskie Warmiskomazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie 4256 7063 14417 16596 8432 1236 2401 5489 1557 2951 4190 1731 1743 488 774 399 1691 365 1692 600 1290 1024 651 1364 1040 650 971 306

rdo: Raport GUS Kultura w 2004r.

Do wanych orodkw galeryjnych zaliczane s m. in.: Biura Wystaw Artystycznych w Katowicach i BielskuBiaej, Miejska Galeria Sztuki w Czstochowie, Galeria Kronika w Bytomiu, Galeria Fotografii B&B w Bielsku-Biaej, oraz trzy galerie zlokalizowane na terenie Katowic: Galeria Zwizku Polskich Artystw Fotografikw, Galerie Grnolskiego Centrum Kultury oraz Galeria Zwizku Polskich Artystw Plastykw. W zakresie prezentacji sztuk plastycznych i fotografii aktywnie dziaaj rwnie muzea, organizujc liczne wystawy tymczasowe. W gromadzeniu zbiorw sztuki wspczesnej specjalizuje si m.in. Muzeum
29

Grnolskie w Bytomiu. Od roku 2005, dziki Narodowemu Programowi Znaki Czasu, ktrego celem jest tworzenie regionalnych kolekcji sztuki wspczesnej, w Czstochowie i Katowicach zajy si tworzeniem takich kolekcji stowarzyszenia nawizujce do idei warszawskiej Zachty Sztuk Piknych, wspierane przez samorzd lokalny i regionalny. Wikszo galerii zlokalizowana jest na terenie subregionu rodkowego, gdzie znajduje si 13 z 23 galerii. Na terenie subregionu poudniowego znajduje si sze galerii, a w subregionie pnocnym - cztery. Galerie w roku 2004 zaprosiy na 259 wystaw. Stanowi to 8% wystaw w skali kraju i lokuje wojewdztwo na czwartej pozycji wrd pozostaych. Znaczn wikszo, bo a 83%, wystaw, zorganizoway galerie samorzdowe. Aktywno galerii niepublicznych poza granicami kraju (organizacja wystaw i ekspozycji za granic) bya na takim samym poziomie co dziaalno galerii samorzdowych. Zbiory galerii samorzdowych wojewdztwa wynosz niespena 1% zbiorw zgromadzonych na terenie Polski (dziewite miejsce w kraju). Tak niewielki odsetek zbiorw galeryjnych wojewdztwa lskiego na tle kraju spowodowany jest olbrzymimi zbiorami (gwnie malarstwa i grafiki) zgromadzonymi w wojewdztwie kujawsko-pomorskim, stanowicymi a 88% polskich zbiorw. Galerie oprcz wystaw proponoway take odczyty i prelekcje, spotkania autorskie, lekcje na wystawach oraz filmy. W galeriach samorzdowych odbyo si 865 takich spotka, a w galeriach prywatnych - 206. Zrnicowana i ciekawa oferta galerii jest potwierdzeniem duej aktywnoci rodowisk plastycznych i fotograficznych regionu oraz Akademii Sztuk Piknych. Do najwaniejszych przegldw i konkursw organizowanych przez galerie nale Biennale Plakatu Polskiego, Triennale Grafiki Polskiej, Intergrafia, Biennale Sztuki Wobec Wartoci (Katowice), Bielska jesie(Bielsko-Biaa), Midzynarodowe Triennale Sacrum w sztuce, Biennale Miniatury (Czstochowa), Midzynarodowy Konkurs Fotografii Bez granic (BielskoBiaa). Za okreleniami lska szkoa plakatu, grafika lska, lska fotografia kryj si dokonania wielu znakomitych twrcw nagradzanych na caym wiecie. W roku 2004 na terenie wojewdztwa lskiego wystawy w galeriach samorzdowych oraz prywatnych gociy ponad 231 tysicy zwiedzajcych (z czego 16 453 osoby w galeriach prywatnych), a wic pit pod wzgldem wielkoci ich liczb w kraju. Wystawy zagraniczne i midzynarodowe w galeriach samorzdowych odwiedzio w sumie 45 662 zwiedzajcych. 2.5. Zabytki Wyrazem bogactwa i zrnicowania kulturowego wojewdztwa lskiego s jego zabytki. Szczegln grup stanowi zabytki techniki oraz zabytkowe obiekty poprzemysowe. Ten rodzaj obiektw odzwierciedla specyficzn, industrialn histori wojewdztwa, a zwaszcza zurbanizowanej Aglomeracji Grnolskiej. Zbiory eksponatw powiconych rnym dziedzinom techniki zgromadzono m.in. w Muzeum Grnictwa Wglowego w Zabrzu, w Kopalni Zabytkowej Rud Srebrononych w Tarnowskich Grach, w Muzeum Dom Tkacza oraz w Muzeum Techniki i Wkiennictwa w Bielsku-Biaej, w Muzeum Prasy lskiej w Pszczynie, w Muzeum Hutnictwa i Kunictwa w Ustroniu oraz w Centralnym Muzeum Poarnictwa w Mysowicach. Zachowao si rwnie wiele budowli przemysowych z XIX i pocztku XX wieku, posiadajcych bardzo ciekaw histori i architektur. Cz z nich ma status zabytkw. Budowle te wykorzystywane zaczynaj by do celw muzealnych, wystawienniczych, edukacyjnych, komercyjnych, dziki czemu maj szanse na przetrwanie. Do najwaniejszych tego typu obiektw zalicza si m.in. dawn Hut Krlewsk w Gliwicach (teraz Gliwickie Zakady Urzdze Technicznych z oddziaem Muzeum Gliwickiego), Szyb Wilson(gdzie dziaa prywatna galeria, odbywaj si projekcje filmw
30

i koncerty muzyczne), kompleks Elektrociepowni Szombierki w Bytomiu, kopalni Kleofas w Katowicach (obecnie centrum handlowo-rozrywkowe Silesia City Center), a take koci w cechowni fabryki materiaw wybuchowych Lignoza w Krywadzie (dzielnica Knurowa). Do zabytkw techniki nale rwnie dworce kolejowe w BielskuBiaej, Katowicach, Sosnowcu i Sosnowcu-Maczkach, urzdzenia hydrotechniczne Kanau Gliwickiego, liczne wiee wodne i najwyszy w wojewdztwie lskim zabytek drewniany maszt radiostacji w Gliwicach. Z zabytkami przemysu i techniki zwizane s rwnie zespoy fabrycznorezydencjonalne (m.in. H.Dietla w Sosnowcu, A.Manhardta w Bielsku-Biaej), fabryczne osiedla patronackie (Giszowiec, Nikiszowiec obecnie dzielnice Katowic) i kolonie robotnicze (np. Borsiga w Zabrzu, Ficinus w Rudzie lskiej, Zgorzelec i Bobrek w Bytomiu). Zabytki przemysowe maj najwikszy procentowy udzia w ogle zabytkw tego typu w kraju (11% wszystkich polskich zabytkw o charakterze przemysowym znajduje si w lskiem). Zabytki wojewdztwa lskiego to take cenne dziea architektury i urbanistyki m.in. 38 ukadw urbanistycznych, architektura mieszkaniowa okresu historyzmu i secesji (np. bielska i bytomska secesja), przykady architektury modernistycznej z lat trzydziestych XX wieku (np. obiekty katowickie - pierwszy w Polsce tzw. drapacz chmur, gmach Sejmu lskiego, Zameczek Prezydenta RP w Wile, Dom Jedwabiu Weichmanna w Gliwicach, koci pw. w. Jzefa w Zabrzu), ukady urbanistyczne maych miasteczek zamieszkaych dawniej przez ludno ydowsk (arki, Lelw, Szczekociny). Wyjtkowym, bo zaprojektowanym z zaoon jednorodn koncepcj miastem, s Tychy, dzi przykad socrealizmu, projektowane od lat pidziesitych XX wieku przez Hann Adamczewsk Wejchert i Kazimierza Wejcherta. Wojewdztwo bogate jest take w kompozycje krajobrazowe (m.in. 98 zabytkowych parkw wraz z paacami i rezydencjami), zabytki architektury militaris (m.in. warownie jurajskie z gotyckimi zamkami i formami obronnymi od IX po XX wiek, lski obszar warowny z lat 30. XX w.), drewniane budowle sakralne, w tym drewniane kociki o konstrukcji zrbowej (w wojewdztwach podkarpackim, maopolskim, lskim i opolskim jest ich wicej ni w caej Europie). Na mapie kulturowego dziedzictwa szczeglne miejsce zajmuj: Czstochowa z Klasztorem Jasnogrskim (obiekt wpisany na list Pomnikw Historii RP obok Sztolni Czarnego Pstrga i Kopalni Zabytkowej Rud Srebrnononych w Tarnowskich Grach) i otaczajcymi Jasn Gr historycznymi sanktuariami Gidle, Leniw, Mrzygd, Mstw, w. Anna, Wielgomyny, klasztor Cystersw w Rudach (powsta w po. XIII wieku) wraz z zachowanym krajobrazem pokazujcym formy gospodarki cystersw, a take bogate w zabytki Bielsko-Biaa (szczeglnie modernizm okresu midzywojennego), Cieszyn i ziemia cieszyska, w tym najstarszy zabytek architektury romaska rotunda z XI wieku. Najcenniejsze obiekty wpisane s do rejestru zabytkw (3414 wpisw). Ich liczba, z wyczeniem zabytkw archeologicznych, przeniesionych do skansenw i nieistniejcych, ale nadal wpisanych do rejestru, wynosi 3 012, co stanowi 5% w skali kraju (sme miejsce wrd wojewdztw). W wojewdztwie lskim znajduj si rwnie 402 wpisane do rejestru zabytki archeologiczne, przeniesione do skansenw (stay si eksponatami muzealnymi) i nieistniejce (przestay fizycznie istnie, jednak nadal s wpisane do rejestru).

31

Wykres 2-7. Oglna liczba zabytkw wpisanych do rejestru zabytkw oraz liczba zabytkw z wyczeniem wielkoobszarowych, archeologicznych, przeniesionych do skansenw i nieistniejcych w Polsce wedug wojewdztw w roku 2004.
9000
8086

8000 7000 6000


5180 5301 5313 6919

5000 4000
3195

4430 3651 3024 2350 2115 1775 3263

3414 2727

3000 2000 1000 0

2584

Kujawsko-pomorskie

witokrzyskie

Mazowieckie

Maopolskie

dzkie

Dolnolskie

Opolskie

Podkarpackie

Podlaskie

Lubelskie

Lubuskie

Pomorskie

lskie

liczba oglna wraz z wartociami

liczba zabytkw z wyczeniem

rdo: opracowanie wasne na podstawie danych KOBiDZ.

Najwiksz grup stanowi zabytki o charakterze mieszkalnym (1 376 obiektw z wyczeniem wielkoobszarowych, przeniesionych do skansenw i nieistniejcych) oraz sakralnym (437 obiektw z wyczeniem wielkoobszarowych, przeniesionych do skansenw i nieistniejcych). Poniszy wykres ilustruje zabytki wojewdztwa lskiego ze wskazaniem ich rodzaju.

Warmisko-mazurskie

Zachodniopomorskie

Wielkopolskie

32

Wykres 2-8. Liczba zabytkw nieruchomych wpisanych do rejestru z wyczeniem zabytkw bdcych wielkoobszarowymi zaoeniami miejskimi lub wiejskimi, nieruchomych przeniesionych do skansenw oraz nieistniejcych, wpisanych nadal do rejestru zabytkw w wojewdztwie lskim w roku 2006 wedug ich rodzaju.
cmentarze; 66 przemysowe; 171 inne; 134 sakralne; 437

obronne; 13 gospodarcze; 171 uytecznoci publicznej; 253

archeologiczne; 231 zamki; 34 paace; 79 dwory; 79 parki, ziele; 135

mieszkalne; 1376

rdo: opracowanie wasne na podstawie danych zawartych na stronie internetowej Wojewdzkiego Konserwatora Zabytkw w Katowicach (www.wkz.katowice.pl/bip/zadania.html), stan na dzie 06.04.2006.

Struktura zabytkw wedug typw wasnoci jest bardzo zbliona do struktury zabytkw na terenie caej Polski. Jedyn istotn rnic jest wiksza ni w innych wojewdztwach liczba zabytkw bdcych wasnoci komunaln. Warto w tym miejscu zwrci uwag na zy stan techniczny wystpujcych w lskiem zabytkw. Jedynie 9% obiektw zabytkowych nie wymaga remontu. Jest to wynik gorszy ni rednia krajowa wynoszca 10%, co powoduje, e wojewdztwo znajduje si dopiero na 12 pozycji. Odsetek obiektw zabytkowych, w ktrych konieczne jest wykonanie remontu kapitalnego, jest take wikszy ni rednia w Polsce i wynosi 33%. Gorszy stan techniczny zabytkw maj jedynie wojewdztwa: dolnolskie (34% obiektw zakwalifikowanych do remontu kapitalnego) oraz opolskie (49% obiektw zakwalifikowanych do remontu kapitalnego). 2.6. Szkolnictwo artystyczne Wojewdztwo lskie jest jednym z najwikszych w Polsce orodkw naukowych i akademickich (trzecie miejsce w kraju). Szeroko rozwinita oferta dydaktyczna obejmuje rwnie szkoy artystyczne; ich liczba oraz poziom to jedna z podstawowych przyczyn tak silnej pozycji rodowisk muzycznych, plastycznych i filmowych w Polsce. W roku 2004 dziaay 22 ponadgimnazjalne szkoy artystyczne nie dajce uprawnie zawodowych, do ktrych uczszczao 4 449 uczniw oraz 18 ponadgimnazjalnych szk artystycznych dajcych uprawnienia zawodowe, do ktrych uczszczao 3 629 uczniw; w sumie to 40 ponadgimnazjalnych szk artystycznych, a wic blisko 8% ogu takich szk w kraju (w Polsce jest ich 504), co daje pite miejsce wrd pozostaych wojewdztw. Szkoy
33

artystyczne posiadaj bardzo dobr infrastruktur na kade pomieszczenie w szkole przypadao w omawianym roku wycznie 8 uczniw. To druga pozycja w kraju - nieznacznie lepsz lokat posiada jedynie wojewdztwo warmisko-mazurskie. Najwiksza koncentracja ponadgimnazjalnych szk artystycznych wystpuje w subregionie rodkowym, gdzie znajduj si 23 szkoy, a wic blisko 58% ogu szk (uczszczao do nich w roku 2004 ponad 59% uczniw caego wojewdztwa). Najmniejsza liczba ponadgimnazjalnych szk artystycznych znajduje si na terenie subregionu zachodniego, gdzie mieci si 5 placwek tego typu, w pozostaych subregionach liczba tych szk wynosi po sze w kadym z nich. Najwiksza liczba szk artystycznych znajduje si na terenie gmin (miast): Czstochowa (pi szk), Katowice (cztery szkoy), oraz Zabrze i Dbrowa Grnicza (po trzy szkoy). Edukacj artystyczn na poziomie wyszym oferuj dwie pastwowe wysze szkoy artystyczne (studiowao na nich w roku 2004 cznie 1 247 osb 8% studentw tego typu szk w kraju). S to: Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego w Katowicach oraz Akademia Sztuk Piknych w Katowicach. Modzi artyci maj take szans ksztacenia na Uniwersytecie lskim (Wydzia Radia i Telewizji w Katowicach, w kierunku animacji kulturowej - Instytut Sztuki i Muzyki w Cieszynie) oraz w Akademii im. Jana Dugosza w Czstochowie na Wydziale Wychowania Artystycznego, a take w wyszych uczelniach niepublicznych takich jak lska Wysza Szkoa Informatyki w Chorzowie (Wydzia Grafiki), Wysza Szkoa Techniczna w Katowicach (kierunek architektura wntrz). 2.7. Domy i orodki kultury, kluby oraz wietlice Celem dziaalnoci domw i orodkw kultury, klubw i wietlic jest upowszechnianie ruchu amatorskiego, wspieranie inicjatyw twrczych, rozwijanie uzdolnie oraz zainteresowa mieszkacw, prezentacja dorobku artystycznego poprzez wystawiennictwo, koncerty i promowanie nowych talentw. Gminne domy i orodki kultury kultywuj bogate tradycje ludowe a twrcom amatorom stwarzaj warunki do wszechstronnego rozwoju. W roku 2003 na terenie wojewdztwa lskiego byo cznie 276 domw i orodkw kultury, klubw oraz wietlic. Stanowi to ponad 9% ogu tego typu placwek w kraju (rednio w wojewdztwach dziaay 232 placwki, liczba domw i orodkw kultury, klubw oraz wietlic jest wic wysza od redniej krajowej). W miastach znajdowao si 176, a wic 64% wszystkich takich instytucji w wojewdztwie. Odsetek ten jest wyszy ni rednia krajowa o 5 punktw procentowych, co znajduje swoje uzasadnienie w wysokim poziomie urbanizacji w lskiem. Prawie dwie trzecie (61%) powyszych instytucji to domy i orodki kultury (cznie 169, z czego 70 znajduje si na wsi). Znaczny odsetek stanowi rwnie wietlice (jest ich 73). Sie ta wzbogacana jest o 511 k i klubw artystycznych (7% ogu k i klubw artystycznych w Polsce oraz 8% ogu czonkw k i klubw w kraju). Charakteryzowane instytucje s na og oparciem dla rnych zespow artystycznych. Dziaa ich w regionie 1 305, co stanowi 8% ogu zespow artystycznych dziaajcych w Polsce. Liczba czonkw zespow wojewdztwa lskiego to ok. 10% ogu liczby czonkw zespow artystycznych w kraju. Domy kultury, orodki kultury oraz kluby i wietlice s drug liczebnie (po bibliotekach) sieci placwek kultury w wojewdztwie, peni wic podstawow rol w umoliwianiu uczestnictwa w kulturze. Zlokalizowane gwnie w miastach (z wyjtkiem orodkw kultury i wietlic) zorganizoway w roku 2003 na terenie wojewdztwa lskiego cznie 17 616 imprez, z czego 82,2% zostao zorganizowanych w miastach. Liczba imprez zorganizowanych przez tego typu instytucje na terenie wojewdztwa lskiego stanowia 8,5% wszystkich takich imprez w skali kraju.

34

W imprezach tych uczestniczyo 2 467,3 tys. (80,2% uczestnikw to mieszkacy miast), co rwnie stanowio okoo 8% wszystkich uczestnikw tego typu imprez w skali kraju. Instytucje omawianego typu maj bardzo zrnicowany profil dziaalnoci; zaley to przede wszystkim od moliwoci bazy i lokalizacji. Osobn grup stanowi tu domy kultury wyposaone w scen z zapleczem umoliwiajcym prezentacje rnorodnych form scenicznych i muzycznych. Wyposaone s one te czsto w pomieszczenia pozwalajce prowadzi dziaalno wystawiennicz plastyczn i fotograficzn. Peni wic funkcj centrw sztuki; organizuj spektakle teatralne i koncerty, wernisae, przegldy, festiwale i konkursy. Wymieni tu mona dla przykadu Grnolskie Centrum Kultury (Katowice), Rybnickie Centrum Kultury, Bielskie Centrum Kultury, Paac Kultury Zagbia (Dbrowa Grnicza), Miejskie Centrum Kultury (Mysowice), Pszczyskie Centrum Kultury, Raciborskie Centrum Kultury, Tarnogrskie Centrum Kultury, Bytomskie Centrum Kultury, Miejskie Domy Kultury w Chorzowie (Centrum), Katowicach-Szopienicach, Kobucku, Lublicu, aziskach Grnych, Myszkowie, Piekarach lskich, Rudzie lskiej, Tychach, orach, ywcu, Gminne Orodki Kultury w Bobrownikach i Wrczycy Wielkiej. Dziaalno tych instytucji uatwia dostp do wydarze artystycznych, a dua liczba odpowiednio wyposaonych sal na stosunkowo niewielkiej przestrzeni zachca impresariaty do oferowania imprez. 2.8. Biblioteki Do zasadniczych funkcji bibliotek instytucji o fundamentalnym znaczeniu dla rozwoju kultury - naley organizacja i zapewnienie dostpu do zasobw dorobku nauki i kultury. Biblioteki upowszechniaj czytelnictwo, prowadz dziaalno informacyjn, edukacyjn, bibliograficzn a take popularyzatorsk. W bibliotekach organizowane s imprezy zwizane z promocj ksiek, czsto rwnie wystawy, koncerty, konkursy, wykady, szkolenia itp. Bywaj one jedynymi placwkami kultury w gminach, oprcz podstawowej funkcji staj si wic orodkami kultury. S najwiksz sieci instytucji kultury w regionie obecno biblioteki w kadej jednostce samorzdu terytorialnego jest ustawowym obowizkiem. Rola bibliotek publicznych istotna jest rwnie z punktu widzenia ich udziau w budowaniu spoeczestwa informacyjnego; modernizacja i komputeryzacja bibliotek zwiksza bowiem dostp obywateli do wiedzy. Wojewdztwo lskie charakteryzuje si jedn z najwyszych liczb bibliotek w kraju (patrz: Mapa 2-4). Znajduje si tu 840 bibliotek i filii, co stanowi blisko 10% ogu placwek bibliotecznych w kraju (w Polsce jest ich 8 653). Wiksz liczb bibliotek i filii posiada jedynie wojewdztwo mazowieckie (1 030 bibliotek i filii). rednio na kade wojewdztwo przypada po 541 bibliotek i filii - liczba ta jest wic duo nisza od liczby bibliotek i filii zlokalizowanych na terenie wojewdztwa lskiego. A 565 bibliotek, a wic 67%, to placwki majce w swoich zbiorach ksigozbir zawierajcy co najmniej 10 tysicy woluminw. Wojewdztwo posiada take najwiksz w skali kraju liczb bibliotek o ksigozbiorze liczcym powyej 50 tysicy woluminw. Placwki biblioteczne s jednak mocno obcione - na jedn bibliotek i fili przypada rednio ponad 5 595 mieszkacw. Jest to jedna z najwyszych wartoci w kraju, wicej mieszkacw przypada na placwk biblioteczn wycznie w wojewdztwie pomorskim (6 238 mieszkacw). Inne wskaniki pokazujce ten problem to: na stu mieszkacw przypada 2,6 m powierzchni uytkowej i 0,22 miejsca w czytelni, a na jedn placwk 1254 czytelnikw. W 840 bibliotekach i filiach wojewdztwa zatrudnionych jest 2 152 pracownikw. Na kad placwk przypada rednio jedynie 2,5 pracownika (obcienie jednego pracownika to 487 czytelnikw i 10 195 wypoycze), co i tak czyni lskie liderem w liczbie pracownikw na kad bibliotek w kraju, ilustrujc zarazem problem niedoboru kadr w tych instytucjach.
35

Na obszarze wojewdztwa zaobserwowa mona wyranie odmienn struktur bibliotek ze wzgldu na ich lokalizacj w miecie czy te na wsi w porwnaniu z reszt Polski. W kraju 34% bibliotek i filii znajduje si w miecie, w wojewdztwie lskim liczba ta wynosi 58% i jest to warto najwysza w Polsce kolejn lokat zajmuje wojewdztwo pomorskie, w ktrym 41% bibliotek i filii znajduje si w miastach. W wojewdztwie lskim liczba bibliotek i filii zlokalizowanych na wsi jest najnisza w kraju i stanowi 42% - to dwukrotnie mniej ni w wojewdztwie podkarpackim, gdzie odsetek bibliotek zlokalizowanych na wsi jest najwyszy. Sytuacja ta jest odbiciem struktury zaludnienia - ludno miejska stanowi blisko 79% ogu mieszkacw wojewdztwa lskiego. W kadej gminie znajduje si co najmniej jedna placwka biblioteczna, cho liczba bibliotek i filii jest wysoce zrnicowana. Waha si ona od jednej biblioteki w blisko 16% gmin do 38 bibliotek i filii w gminie Katowice, w ktrej to dodatkowo na kad placwk biblioteczn przypada najwiksza w wojewdztwie liczba zatrudnionych pracownikw, wynoszca 7 osb (zrnicowanie w rozmieszczeniu bibliotek w gminach wojewdztwa lskiego przedstawiono na mapie 2-7). Na terenie wojewdztwa znajduje si najwicej w Polsce oddziaw bibliotek przeznaczonych dla dzieci (86). Wojewdztwo lskie posiada drug pod wzgldem wielkoci w kraju liczb miejsc w czytelniach, wynoszc 10 265 miejsc. W komputery i programy biblioteczne wyposaone byy w 2004 roku 262 biblioteki, a wic ponad 31% placwek. Jest to liczba wci niewielka i powinna ulec moliwie szybkiemu zwikszeniu. Ogem na terenie wojewdztwa w placwkach bibliotecznych uytkowane byy 1 253 komputery (w tym jedynie 845 z dostpem do internetu), z czego dla czytelnikw dostpnych byo zaledwie 368 sztuk (w tym 212 z dostpem do internetu). Z punktu widzenia roli, jak biblioteki odgrywaj w dostpie do informacji i dorobku naukowego oraz majc na uwadze szybko postpujc informatyzacj ycia spoeczestw, konieczna jest moliwie szybka komputeryzacja placwek bibliotecznych.

36

Mapa 2-6. Liczba bibliotek i filii oraz liczebno ksigozbioru w woluminach wedug wojewdztw w roku 2004.

351 349 POMORSKIE 387 472 ZACHODNIOPOMORSKIE WARMISKO-MAZURSKIE PODLASKIE 257

KUJAWSKO-POMORSKIE

1 030

271 742 LUBUSKIE WIELKOPOLSKIE 572 MAZOWIECKIE 617

DOLNOLSKIE 666 325

DZKIE 304 LSKIE

LUBELSKIE

WITOKRZYSKIE 701 769

OPOLSKIE

840 MAOPOLSKIE

PODKARPACKIE

Liczba woluminw
wg wojewdztw roku 2004. 17 000 000 8 500 000 1 700 000

Liczba bibliotek i filii


wg wojewdztw w roku 2004. 836 643 450 257 do 1 030 placwek do 835 placwek do 642 placwek do 449 placwek (2) (4) (3) (7)

Liczby w nawiasach w legendzie przedstawiaj liczb jednostek podziau administracyjnego o wartociach danej cechy mieszczcych si w podanych przedziaach. Etykiety liczbowe znajdujce si w polu mapy przedstawiaj liczb bibliotek w danym wojewdztwie.
rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

37

Mapa 2-7. Liczba bibliotek i filii wedug gmin wojewdztwa lskiego w roku 2004.

Liczba bibliotek i filii


wg gmin woj. lskiego w roku 2004 od 7 do 38 placwek - w gminach 6 placwek - w gminach 5 placwek - w gminach 4 placwki - w gminach 3 placwki - w gminach 2 placwki - w gminach 1 placwka - w gminach (33) (6) (12) (25) (37) (28) (26)

Liczby w nawiasach w legendzie przedstawiaj liczb jednostek podziau administracyjnego o wartociach danej cechy mieszczcych si w podanych przedziaach.
rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

38

Biblioteki wojewdztwa posiadaj najwikszym ksigozbir w Polsce liczcy 16 827 333 woluminw. Stanowi to 13% ksigozbioru zgromadzonego w polskich bibliotekach publicznych, jednake ze wzgldu na due zagszczenie ludnoci liczba woluminw w przeliczeniu na tysic mieszkacw jest tylko nieznacznie wysza od redniej krajowej i wynosi 3 580,5. Wynik ten klasyfikuje region dopiero na 9 miejscu wrd pozostaych wojewdztw. Jeszcze gorzej ksztatuje si w wojewdztwie warto wspczynnika obrazujcego liczb woluminw przypadajc na kadego czytelnika (wynosi ona 15 egzemplarzy), co stanowi przedostatni wynik w Polsce. Poniej tej wartoci plasuje si wycznie wojewdztwo maopolskie. W roku 2004 przybyo niespena 496 tysicy ksiek, ich warto wyniosa blisko 8,8 miliona zotych, z czego ponad 5 milionw pochodzio ze rodkw samorzdowych, a pozostaa kwota z budetu pastwa. Przewaajc cz, bo 98,5% caego ksigozbioru, stanowi ksiki. Liczebno czasopism oprawnych, wynoszca 248 030 woluminw, stanowi niespena 1,5% zbiorw (na bieco biblioteki prenumeruj 9954 tytuy czasopism). Wyrniajc cech ksigozbioru bibliotek wojewdztwa s najwiksze w Polsce zbiory specjalne 711 906 jednostek inwentarzowych (m.in. 13 705 rkopisw, a wic 31% oglnopolskich zbiorw w bibliotekach publicznych, 15 996 mikroform, a wic 45% oglnopolskich zbiorw w bibliotekach publicznych, a take 302 570 sztuk materiaw audiowizualnych, a wic 12% oglnopolskich zbiorw w bibliotekach publicznych). W subregionach wojewdztwa wystpuj due rozbienoci w rozmieszczeniu ksigozbioru. Najwikszy ksigozbir, liczcy 10 432 637 woluminw, a wic 62% zbiorw zgromadzonych na terenie wojewdztwa, znajduje si na w subregionie rodkowym, z czego wikszo w stolicy wojewdztwa (2,4 miliona). Skada si na to przede wszystkim ksigozbir najstarszej i najwikszej ksinicy naukowej regionu - Biblioteki lskiej (ponad 1 830 000 woluminw). Najmniejsze zbiory zgromadzone s w bibliotekach subregionu pnocnego (1 661 350 woluminw, co stanowi 10% zbiorw wojewdzkich). Rwnie na poziomie gmin wystpuj znaczne rnice w rozmieszczeniu ksigozbioru. Liczba woluminw zgromadzonych w placwkach bibliotecznych waha si od okoo 10 tysicy w gminie lemie i kawica do 2,4 miliona w gminie Katowice.

39

Mapa 2-8. Liczebno ksigozbioru wedug gmin wojewdztwa lskiego w roku 2004.

Ksigozbir wg gmin
woj. lskiego w roku 2004. 80 000 do 2 410 000 wol. - w gminach 60 000 do 79 999 wol. - w gminach 40 000 do 59 999 wol. - w gminach 30 000 do 39 999 wol. - w gminach 0 do 29 999 wol. - w gminach (38) (14) (33) (31) (51)

Liczby w nawiasach w legendzie przedstawiaj liczb jednostek podziau administracyjnego o wartociach danej cechy mieszczcych si w podanych przedziaach. rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

40

Wojewdztwo lskie poszczyci si moe najwysz w Polsce liczb czytelnikw i wypoycze. W roku 2004 blisko 1,01 miliona czytelnikw (liczba ta stanowi 15% ogu czytelnikw w kraju - warto najwysza w Polsce) wypoyczyo 23 miliony woluminw. Poziom czytelnictwa w wojewdztwie wysoki jest nie tylko w wartociach ogem; na tysic mieszkacw przypada tu 232 czytelnikw, co jest wartoci znacznie wysz od redniej krajowej wynoszcej 197 (pierwsze miejsce w kraju).
Wykres 2-9. Liczba czytelnikw bibliotek wedug wojewdztw w roku 2004 (w tys.).

Tysice

1200 1000 800 641,9 600 400 200 0 374,9 443,9 480,9 712,8 925,4

1090,5

637,4 422,2 191,6

377,2 216,6 282,2

329,9

207,1

174,0

KUJAWSKO-POMORSKIE

MAZOWIECKIE

WITOKRZYSKIE

WIELKOPOLSKIE

WARMISKOMAZURSKIE

rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych. Wykres 2-10. Wypoyczenia ksigozbioru na zewntrz wedug wojewdztw w roku 2004 (w milionach woluminw).
Miliony 25 22,9

20

17,3 13,5 8,7 4,1 9,0 13,3 13,6

15

10

7,4

8,2 3,4 3,7

7,7 4,0 5,3

rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

ZACHODNIOPOMORSKIE

0
MAOPOLSKIE WITOKRZYSKIE KUJAWSKOPOMORSKIE POMORSKIE DZKIE OPOLSKIE LUBUSKIE DOLNOLSKIE PODKARPACKIE LUBELSKIE MAZOWIECKIE PODLASKIE LSKIE WIELKOPOLSKIE WARMISKOMAZURSKIE

ZACHODNIOPOMORSKIE

POMORSKIE

DZKIE

MAOPOLSKIE

DOLNOLSKIE

OPOLSKIE

PODKARPACKIE

PODLASKIE

LUBELSKIE

LUBUSKIE

LSKIE

6,6

41

Liczba wypoycze w wojewdztwie przypadajca na jednego czytelnika wynosi 21 warto ta jest nieznacznie nisza jedynie od liczby wypoycze przypadajcej na czytelnika w wojewdztwie wielkopolskim, jest jednak wyranie wysza od redniej krajowej wynoszcej 19,8. Najliczniejsz grup ze wzgldu na wiek czytelnikw stanowi osoby w wieku od 25 do 44 lat, podczas gdy w Polsce najliczniejsz grup s osoby do 15 roku ycia. W wojewdztwie lskim niespena 17% gospodarstw domowych posiada ksigozbir liczcy powyej 100 woluminw (a w 13 wojewdztwach ten odsetek jest wyszy). Prywatne biblioteczki s jednak w przewaajcej wikszoci gospodarstw domowych jedynie 7% nie posiada w swoim domu adnej ksiki to wynik lepszy od redniej krajowej plasujcy lskie na trzecim miejscu wrd pozostaych wojewdztw. Rozkad liczby czytelnikw w podziale na gminy przedstawia kolejna mapa.

42

Mapa 2-9. Liczba czytelnikw wedug gmin wojewdztwa lskiego w roku 2004.

Czytelnicy wg gmin
woj. lskiego w roku 2004. 60 000 do 2 310 000 czytelnikw 50 000 do 59 999 czytelnikw 40 000 do 49 999 czytelnikw 30 000 do 39 999 czytelnikw 0 do 29 999 czytelnikw (55) (9) (14) (21) (68)

Liczby w nawiasach w legendzie przedstawiaj liczb jednostek podziau administracyjnego o wartociach danej cechy mieszczcych si w podanych przedziaach. rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

43

2.9. Infrastruktura dla osb poruszajcych si na wzkach inwalidzkich Dla penego rozwoju kultury wane jest zapewnienie osobom niepenosprawnym moliwoci udziau w yciu kulturalnym poprzez zniesienie barier architektonicznych. Ze wzgldu na dostpno obiektw kulturalnych dla osb poruszajcych si na wzkach inwalidzkich wojewdztwo lokuje si na wysokiej pozycji w kraju. Ta wysoka pozycja nie wiadczy jednake o dobrym pooeniu osb niepenosprawnych, lecz wskazuje na nisk liczb obiektw posiadajcych stosowne uatwienia na terenie caego kraju. Dla osb niepenosprawnych dostpnych jest 55% kin, co lokuje region na 5 miejscu wrd pozostaych wojewdztw. Najwikszy odsetek kin przystosowanych dla osb poruszajcych si na wzkach inwalidzkich, wynoszcy 75%, znajduje si w subregionie rodkowym. W subregionie pnocnym adne kino nie jest przystosowane dla osb niepenosprawnych. Na podobnym poziomie co kina pod wzgldem dostpnoci dla osb poruszajcych si na wzkach inwalidzkich plasuj si teatry i instytucje muzyczne. Odsetek obiektw dziaalnoci scenicznej i muzycznej przystosowanych dla osb niepenosprawnych wynosi blisko 57% i jest wyszy od redniej krajowej (niespena 48%). Zaledwie 26% muzew dostpnych jest dla osb poruszajcych si na wzkach inwalidzkich. Jest to warto relatywnie wysoka, o cztery punkty procentowe wysza od redniej krajowej, co lokuje lskie na trzecim miejscu wrd wojewdztw. Najwiksza liczba muzew przystosowanych dla osb poruszajcych si na wzkach inwalidzkich znajduje si w subregionie rodkowym, gdzie ulokowanych jest siedem takich obiektw, cho stanowi to zaledwie 28% muzew na terenie subregionu. Chocia sie bibliotek wojewdztwa lskiego ze wzgldu na liczebno obiektw przystosowanych dla osb poruszajcych si na wzkach inwalidzkich zajmuje trzecie miejsce w kraju, to jedynie 17% bibliotek przystosowanych jest do uytku przez osoby niepenosprawne. Dostpno bibliotek dla osb niepenosprawnych, w porwnaniu do pozostaej czci wojewdztwa, najmniejsza jest w subregionie pnocnym. Dla osb poruszajcych si na wzkach inwalidzkich specjalistyczne uatwienia oferuje jedynie 7% obiektw tego typu zlokalizowanych na terenie subregionu. To zdecydowanie mniej od redniej dla caego wojewdztwa wynoszcej 17%. Najbardziej przyjazny dla osb niepenosprawnych z punktu widzenia dostpnoci do bibliotek jest subregion rodkowy, w ktrym 20% placwek przystosowanych jest dla osb poruszajcych si na wzkach inwalidzkich. 2.10. Analiza zmian wybranych wskanikw w roku 2000 i 2004 W roku 2004 liczba teatrw i instytucji muzycznych wojewdztwa wykazanych w danych Gwnego Urzdu Statystycznego w porwnaniu do roku 2001 ulega zmniejszeniu z 24 do 23, a liczba miejsc na widowni o 81. Liczba przedstawie i koncertw wg miejsca prezentacji ulega zmniejszeniu o blisko 10%, natomiast liczba widzw i suchaczy o 13%. Zmniejszeniu ulega rwnie liczba przedstawie i koncertw wg siedziby w porwnaniu do roku 2001 liczba ta spada o 6%, liczba widzw i suchaczy na tych imprezach spada o 10%. W analizowanym okresie mona wic zauway sabnce zainteresowanie przedstawieniami i koncertami w teatrach i instytucjach muzycznych. W tym samym okresie liczba kin zmniejszya si o 14 (z 70 dziaajcych w 2001 roku). Pomimo ubytku obiektw zwikszya si liczba miejsc na widowni. Jest to wynik dziaania zasad wolnego rynku likwidacji ulegaj nierentowne mae kina, ktre nie wytrzymuj konkurencji z komercyjnymi multipleksami. W analizowanym okresie liczba widzw ogem zwikszya si o ponad 52%, cho w tym okresie liczba seansw ogem zwikszya si a o 77%. Naley odnotowa spadek seansw i widzw filmw produkcji polskiej, pomimo gwatownie rosncej liczby seansw i widzw ogem. Cho liczba seansw filmw produkcji krajowej spada w roku 2004 w porwnaniu do roku 2001 tylko o 1%, to liczba

44

widzw zmniejszya si na tych seansach a o 14%. Zmniejszya si rwnie liczba obiektw kinowych przystosowanych dla osb poruszajcych si na wzkach inwalidzkich. Liczba muzew w omawianym okresie zwikszya si o pi obiektw. Nie przybyo natomiast adnego oddziau ani obiektu przystosowanego dla osb niepenosprawnych poruszajcych si na wzkach inwalidzkich. Mimo wzrostu liczby obiektw o 2% spada liczba zwiedzajcych muzea i ich oddziay. W roku 2000 i 2004 liczba galerii i salonw sztuki na terenie wojewdztwa lskiego nie ulega zmianie i wynosia 23, cho liczba obiektw przystosowanych dla osb niepenosprawnych poruszajcych si na wzkach inwalidzkich zwikszya si z siedmiu do dziewiciu. Za pozytywny mona uzna take fakt, i mimo spadku liczby wystaw, wynoszcego 4%, liczba zwiedzajcych ulega znacznemu zwikszeniu. W roku 2004 liczba zwiedzajcych wynosia ponad 231 tys. osb a wic o 46 tys. wicej (25%) ni w roku 2001. W roku 2004 w porwnaniu do roku 2000 liczba bibliotek i filii zmalaa o 18 placwek. Liczba zatrudnionych w nich pracownikw w analizowanym okresie zmniejszya si o 21 osb. Ksigozbir uleg zwikszeniu, cho jedynie o 214 woluminy, co stanowi warto wrcz marginaln. O 4%, a wic o ponad 42 tysice osb, wzrosa liczba czytelnikw, a o 5% liczba wypoycze ksigozbioru na zewntrz. S to tendencje pozytywne, jednake ze wzgldu na zmniejszajca si liczb placwek bibliotecznych oznacza to zwikszajce si obcienie bibliotek i filii. Godny zauwaenia jest szybki wzrost liczby obiektw bibliotecznych przystosowanych dla osb poruszajcych si na wzkach inwalidzkich. W analizowanym okresie liczba tyche obiektw zwikszya si o ponad 52%. Liczb kin, teatrw i instytucji muzycznych, muzew oraz galerii w roku 2000 oraz 2004, a take liczb uczestnikw korzystajcych z oferty kin, bibliotek, muzew oraz teatrw i instytucji muzycznych w tyche latach przedstawiaj wykresy 2-11 oraz 2-12.
Wykres 2-11. Poziom uczestnictwa w wybranych instytucjach kulturalnych na terenie wojewdztwa lskiego w roku 2000 oraz 2004.

Miliony

4 4 3 3 2 2 1 1 0
czytelnicy w cigu roku widzowie w kinach ogem zwiedzajcy muzea i oddziay widzowie\suchacze teatrw i instytucji muzycznych wg miejsca prezentacji 1,05 1,09 0,72 0,71 1,23 1,08 2,29 3,49

2000 2004

rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS.

45

Wykres 2-12. Liczba wybranych instytucji kulturalnych na terenie wojewdztwa lskiego w roku 2000 oraz 2004.
80 70 60 50 40 30 20 10 0 39 70

56

44

2000 2004
24 23 23 23

Kina stae

Muzea cznie z oddziaami

Teatry i instytucje muzyczne

Galerie i salony sztuki

rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS.

Podsumowujc dotychczasowy przegld infrastruktury kulturalnej wojewdztwa lskiego naley zauway jak to ju ilustrowalimy powyej du dysproporcj lokalizacji bazy w subregionach. Najubosza infrastruktura suca kulturze (ujmowana w danych statystycznych) znajduje si na terenie subregionu pnocnego, gdzie ulokowanych jest 107 bibliotek wraz z filiami, 6 kin, 1 muzeum z trzema oddziaami, 6 ponadgimnazjalnych szk artystycznych, teatr, filharmonia i 4 galerie. Najbogatsza infrastruktura wystpuje w subregionie rodkowym. Na taki stan skada si kilka przyczyn. Po pierwsze subregion rodkowy jest najbardziej zurbanizowany (stanowi skupisko duych orodkw miejskich Aglomeracja Grnolska), a infrastruktura kulturalna zawsze najlepiej rozwija si w miastach. Ponadto w subregionie rodkowym zlokalizowane s Katowice najlepiej wyposaone w instytucje kultury - jak kada stolica wojewdztwa. Nie mona rwnie pomin faktu, i subregion rodkowy jest najwikszy pod wzgldem powierzchni spord czterech omawianych subregionw i mieszka w nim najwicej mieszkacw. Uczestnictwo w kulturze mieszkacw wojewdztwa lskiego w duej mierze uzalenione jest od dostpu do infrastruktury. Brak bazy, jak s instytucje suce kulturze, utrudnia uczestnictwo w danej dziedzinie ycia kulturalnego. Z tego powodu wyrane s dysproporcje w rozmieszczeniu osb uczestniczcych w kulturze. Najwyszy poziom uczestnictwa to subregion rodkowy (m.in. 80% widzw kin, 75% zwiedzajcych muzea i oddziay, 63% czytelnikw oraz 65% wypoycze ksigozbioru na zewntrz), najniszy natomiast - subregion pnocny (m.in. 7% widzw kin, 3% zwiedzajcych muzea i oddziay, 9% czytelnikw oraz 8% wypoycze ksigozbioru na zewntrz). Rozmieszczenie wybranych elementw infrastruktury sucej kulturze w subregionach wojewdztwa lskiego obrazuje mapa 2-10.

46

Mapa 2-10. Wybrane elementy infrastruktury sucej kulturze wg subregionw wojewdztwa lskiego w roku 2004.

Infrastruktura suca kulturze


wg subregionw woj. lskiego w roku 2004 28

Infrastruktura suca kulturze


wg subregionw woj. lskiego w roku 2004
Kina Muzea wraz z oddziaami Ponadgimnazjalne szkoy artystyczne Galerie Teatry i instytucje muzyczne

Sub. zachodni - powiatw Sub. rodkowy - powiatw Sub. poudniowy - powiatw Sub. pnocny - powiatw

(6) (22) (4) (4)

Liczby w nawiasach w legendzie przedstawiaj liczb jednostek podziau administracyjnego o wartociach danej cechy mieszczcych si w podanych przedziaach. rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

47

2.11. Aktywno organizacji pozarzdowych w rozwoju kultury W Polsce kultura i sztuka stanowi gwne pole dziaa prawie 5,5 tysica organizacji pozarzdowych, co stanowi ok. 11,5% wszystkich organizacji pozarzdowych na terenie kraju. Specjalizuj si one nie tylko w jednym rodzaju dziaalnoci: 44% zajmuje si dziaalnoci sceniczn, teatraln, muzyczn lub kinematograficzn, 42% prowadzi dziaalno w sferze ochrony zabytkw i miejsc pamici narodowej oraz podtrzymywania tradycji narodowych lub regionalnych, 35% zajmuje si produkcj telewizyjn lub radiow, wydawaniem czasopism lub ksiek, prowadzeniem bibliotek, a 29% sztukami plastycznymi, malarstwem, rzeb, fotografi, architektur i wzornictwem, 40% organizacji prowadzi jeszcze inne dziaania w dziedzinie kultury. Stowarzyszenia i fundacje kulturalne nale do najbardziej dugowiecznych organizacji pozarzdowych: ok. 15% z nich dziaa od co najmniej 14 lat, w ostatnich latach powstaje ich te wicej ni innych organizacji. Na terenie wojewdztwa lskiego wg rejestru regon dziaa 5 566 organizacji. Ich procentowy przyrost w porwnaniu do roku 2002 wynis 22,6%. W najwikszej bazie organizacji pozarzdowych, prowadzonej przez Stowarzyszenie Klon/Jawor, na podstawie wybranych kryteriw (sw kluczowych zwizanych z kultur) zidentyfikowanych zostao 416 organizacji pozarzdowych dziaajcych w wojewdztwie lskim w sferze kultury. Rejestr ten, ze wzgldu na charakter bazy (dobrowolne zgaszanie si organizacji) nie jest z pewnoci peny, pozwala jednak na przyblione oszacowanie skali udziau tych podmiotw w dziaalnoci kulturalnej wojewdztwa. Badania na prbce 82 organizacji przeprowadzone przez Stowarzyszenie Klon/Jawor w 2005 roku wykazay, i pomidzy wojewdztwem lskim a caym obszarem Polski nie wystpiy wyrane rnice w strukturze i okoo 10% organizacji wskazao kultur jako pole swojego dziaania. Wrd organizacji pozarzdowych wyrni mona kilka ich typw. Najdusz tradycj maj towarzystwa, ktrych gwnym celem jest dziaanie na rzecz swojej maej ojczyzny. Angauj si czsto w edukacj regionaln, prowadz zespoy amatorskie, dziaalno wydawnicz, organizuj wystpy zespow. Do najstarszych nale m.in. Macierz Ziemi Cieszyskiej, Stowarzyszenie Mionikw Ziemi Tarnogrskiej, lskie oddziay Polskiego Zwizku Chrw i Orkiestr, Towarzystwo Mionikw Ziemi ywieckiej, Czstochowskie Towarzystwo Naukowe. To gwnie dziki dziaalnoci tych stowarzysze wyrniajc cech regionu jest silnie rozwinity ruch folklorystyczny; dziaa tu ponad 90 grup folklorystycznych, przy czym najwiksza ich koncentracja wystpuje na lsku Cieszyskim (17 zespow) i Beskidzie ywieckim (16 zespow). Wrd imprez o najwikszym zasigu (czsto odbywaj si one nie w jednym miejscu) kultywujcych tradycje regionalne wymieni mona Trojoka lskiego, lskie piewanie, lskie gody, lzaka roku, Grnolskie Prezentacje Chrw i Orkiestr. Folklor z rnych stron Europy i wiata prezentuj Tydzie Kultury Beskidzkiej (subregion zachodni), Z daleka i z bliska (subregion pnocny), Studencki Festiwal Folklorystyczny(subregion rodkowy). Tak jak w wielu pogranicznych regionach dziaaj w wojewdztwie stowarzyszenia spoeczno - kulturalne mniejszoci etnicznych i narodowych (Niemcw, Romw, ydw, Sowakw, Ormian). Bardzo szerok formu dziaania wypracowaa fundacja Dom Wsppracy Polsko-Niemieckiej - od dyskusji, seminariw obejmujcych tematyk mniejszoci po wykady, publikacje, wystawy i wydarzenia artystyczne popularyzujce dorobek wybitnych Niemcw yjcych w granicach obecnego wojewdztwa. W zwizku ze zwikszajcymi si moliwociami pozyskiwania rodkw przez organizacje pozarzdowe w ostatnich latach powstaje coraz wicej organizacji wspierajcych dziaalno zespow artystycznych oraz instytucji takich jak Fundacja lskiego Teatru Taca, stowarzyszenie Pro Scaenographia, Towarzystwo Przyjaci NOSPR, Fundacja
48

Muzyczna im. G.Fitelberga, Stowarzyszenie Absolwentw Akademii Muzycznej, a take realizujcych wasne projekty. Liczne s stowarzyszenia literackie, muzyczne, plastyczne, fotograficzne, teatralne, organizacje hobbystw i mionikw, organizacje przykocielne. Rozwijaj si inicjatywy na rzecz ratowania i popularyzowania dziedzictwa regionu. Cel taki ma m.in. Fundacja Zamek Chudw, Fundacja dla lska, Stowarzyszenie na Rzecz Zabytkw Fortyfikacji Pro Fortalicjum, Stowarzyszenie Grnolskich Kolei Wskotorowych, Stowarzyszenie Historykw Sztuki, Komisje Historii dziaajce przy Stowarzyszeniach Inynierw i Technikw Przemysu Hutniczego oraz Przemysu Grniczego. Zawizuj si stowarzyszenia mieszkacw dziaajcych dla ratowania czsto opuszczonych i zapomnianych miejsc i obiektw majcych znaczenie historyczne i sentymentalne dla spoecznoci lokalnych (np. stowarzyszenie Gliwickie Metamorfozy, czy katowickie Moje Miasto). Oprcz prowadzenia wspomnianej ju dziaalnoci staej (teatry pozainstytucjonalne, muzea, galerie, wydawnictwa) charakteryzowane organizacje proponuj coraz wicej rnorodnych wydarze i przedsiwzi kulturalnych, czsto o midzynarodowym zasigu, gromadzcych bardzo liczn publiczno jak np. FotoArtFestiwal (bielska Fundacja Centrum Fotografii), Jarmark redniowieczny (Fundacja Zamek Chudw), Festiwal Filmw Kultowych (katowickie Stowarzyszenie Inicjatywa), festiwal teatralny Bez Granic i festiwal filmowy Kino na granicy(cieszyskie Stowarzyszenie Solidarno polsko-czesko-sowacka). Prowadz te projekty kulturalne na rzecz pomocy rodowiskom marginalizowanym (np. bielski Teatr Grodzki). 2.12. Inne podmioty wane dla rozwoju kultury 2.12.1. Wydawnictwa Oceniajc sytuacj kulturaln wojewdztwa poddano analizie rwnie dziaalno wydawnicz. Wydawnictwa, podobnie jak biblioteki, maj znaczcy wpyw na upowszechnianie wiedzy i popularyzowanie czytelnictwa. W roku 2004 na terenie wojewdztwa lskiego wydano 1 665 ksiek i broszur, z czego najwikszy odsetek, wynoszcy 46%, stanowiy wydawnictwa naukowe. Spory by take udzia wydawnictw popularnych oraz literatury piknej w ogle tytuw ksiek i broszur wynoszcy odpowiednio - 23% oraz 17%. Pod wzgldem liczby wydawnictw ogem wojewdztwo lskie znajduje si na czwartym miejscu w kraju. Identyczn pozycj zajmuje wojewdztwo w liczbie wydanych ksiek i broszur, cho procentowy udzia w odniesieniu do caego obszaru Polski jest w tym przypadku ponad dwukrotnie niszy. W tym samym roku wydano rwnie 571 tytuw gazet i czasopism, co stanowi blisko 9% tytuw wydanych w kraju. Chocia pod wzgldem wielkoci nakadu gazet i czasopism wojewdztwo znajduje si na 2 pozycji w Polsce (wyprzedzane jedynie przez wojewdztwo mazowieckie), to procentowy udzia w liczbie wydanych pozycji tego typu w kraju wynosi zaledwie 4%. Tak niski udzia wyjania dominacja wojewdztwa mazowieckiego na jego terenie wydaje si blisko 73% nakadu ogu krajowych gazet i czasopism (siedzib w stolicy maj prawie wszystkie oglnopolskie gazety i czasopisma). Warte odnotowania s wydawnictwa periodyczne, udostpniajce swoje amy dla twrczoci literackiej oraz rnych form wypowiedzi komentujcych, analizujcych i opisujcych ycie kulturalne wojewdztwa i jego histori. Zapowiadaj one te czsto najciekawsze wydarzenia kulturalne. Nale do nich miesiczniki lsk wyd. Grnolskie Towarzystwo Literackie (Katowice) i Zalew kultury wyd. Fundacja Elektrowni Rybnik, dwumiesicznik Aleje 3 wyd. Biblioteka Publiczna w Czstochowie, kwartalniki Opcje- wyd. Stowarzyszenie Inicjatyw Wydawniczych (Katowice) i RelacjeInterpretacje wyd. Regionalny Orodek Kultury (Bielsko-Biaa), procznik Almanach
49

Prowincjonalny- wyd. Raciborskie Centrum Kultury, roczniki Arkadia wyd. Instytut Mikoowski i Rocznik ubowicki wyd. Fundacja Grnolskie Centrum Kultury i Spotka im. J.Eichendorffa (ubowice), ukazujcy si co dwa miesice powicony amatorskiemu ruchowi muzycznemu piewak lski- wyd. Oddzia lski Polskiego Zwizku Chrw i Orkiestr (Katowice), a take dwutygodnik internetowy artPapier- wyd. Katowickie Stowarzyszenie Artystyczne. Wobec marginalnej obecnoci tej problematyki w prasie codziennej i tygodnikach rola omawianych wydawnictw dla rozwoju kultury jest bardzo istotna. Warte zauwaenia jest zaangaowanie organizacji pozarzdowych w t form dziaalnoci oraz wykorzystanie nowego nonika internetu. 2.12.2. lski Zamek Sztuki i Przedsibiorczoci czenie kultury i gospodarki to podstawowe zaoenie dziaajcego od 1 stycznia 2005 roku lskiego Zamku Sztuki i Przedsibiorczoci. Instytucja ta jest jednostk organizacyjn gminy Cieszyn utworzon w wyremontowanej i zaadoptowanej czci cieszyskiego Zamku. Jej gwne cele to wykorzystanie potencjau projektantw i artystw dla pobudzenia rozwoju gospodarczego lska i wzmocnienia konkurencyjnoci przedsibiorstw, wspieranie rozwoju przedsibiorczoci poprzez promocj wzornictwa przemysowego, ochrona i popularyzacja rzemiosa artystycznego i gincych zawodw, promocja sztuki wspczesnej, rozwj turystyki. Najwaniejszym realizowanym projektem jest lska Sie na Rzecz Wzornictwa.

3. Wydatki na kultur w wojewdztwie lskim


Jednym z czynnikw warunkujcych moliwoci rozwoju kultury s nakady finansowe przeznaczane na ten cel. Ich wielko zalena jest od wysokoci rodkw publicznych, od skali mecenatu kulturalnego podmiotw gospodarczych (sponsoring) oraz od wysokoci indywidualnych wydatkw osb fizycznych na uczestnictwo w kulturze. Prowadzenie dziaalnoci kulturalnej polegajce na tworzeniu, upowszechnianiu i ochronie kultury jest ustawowym zadaniem wszystkich szczebli administracji publicznej i to zadaniem o charakterze obowizkowym. W celu wykonania tego zadania zarwno jednostki rzdowe (ministerstwa), jak jednostki samorzdu terytorialnego (gminy, powiaty, wojewdztwa) tworz wasne instytucje kultury bd zlecaj realizacj zada z zakresu kultury innym podmiotom. Przystpujc do analizy wydatkw jednostek samorzdu terytorialnego na kultur i ochron dziedzictwa narodowego naley pamita, e ich wysoko zaley od kilku czynnikw: od dochodw uzyskiwanych przez dany samorzd (ksztatowanych gwnie przez podatki osb fizycznych i podmiotw gospodarczych); od woli radnych i ich przekonania co do znaczenia kultury dla rozwoju spoecznogospodarczego; od liczby, rodzaju i wielkoci instytucji kultury prowadzonych przez dany samorzd; od inwencji i sprawnoci menederw i animatorw kultury (m.in. waciwe zarzdzanie instytucj kultury, umiejtno pozyskiwania dodatkowych rodkw, atrakcyjno proponowanej oferty). Wydatki budetw jednostek samorzdu terytorialnego na kultur i ochron dziedzictwa narodowego Na wydatki jednostek samorzdu terytorialnego na kultur i ochron dziedzictwa narodowego w wojewdztwie lskim skadaj si sumy z budetw samorzdw 148 gmin, 3.1.

50

19 miast na prawach powiatu (powiatw grodzkich), 17 powiatw (ziemskich) oraz budetu samorzdu Wojewdztwa lskiego. W roku 2004 suma tych wydatkw wynosia 370 769 142 z. Stanowi to 12% ogu wydatkw tego typu w Polsce i lokuje wojewdztwo na drugim miejscu wrd pozostaych wojewdztw. Najwysz kwot wydao wojewdztwo mazowieckie (503 524 511 z - 17% wydatkw tego typu w kraju), najnisz za samorzdy w wojewdztwie podlaskim (71 218 521 z. - 2% wydatkw tego typu w kraju). Wysoka jest rwnie pozycja regionu wynikajca z procentowego udziau wydatkw na kultur w ogem wydatkach jednostek samorzdu terytorialnego. Udzia ten, wynoszcy 3,43%, lokuje lskie na 4 pozycji wrd pozostaych wojewdztw. Kwota pochodzca z budetw jednostek samorzdu terytorialnego przeznaczana na zadania w zakresie kultury w wojewdztwie lskim w latach 2001-2004 ulega zwikszeniu (jedynie w roku 2003 bya nisza od roku poprzedniego). Porwnujc rok 2004 i 2001 wzrost ten stanowi 16%, co lokuje wojewdztwo na 9 miejscu w kraju pod wzgldem dynamiki sumy wydatkw jednostek samorzdu terytorialnego na kultur i ochron dziedzictwa narodowego. Wydatki wszystkich szczebli samorzdu terytorialnego wojewdztwa lskiego w ukadzie subregionw za lata 2000, 2002, 2004 ilustruje tabela zamieszczona w aneksie.
Wykres 3-1. Skumulowane wydatki na kultur i ochron dziedzictwa narodowego budetw gmin, miast na prawach powiatu, powiatw oraz wojewdztw wedug wojewdztw w roku 2004.

Miliony

600 500 400 300 200 100 0


279,5 205,8 143,9 131,8 80,5 75,6 140,2 71,2 68,2 96,6 262,7 176,6 126,7 503,5

370,8

263,7

Dane: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

ZACHODNIOPOMORSKIE

WIELKOPOLSKIE

MAZOWIECKIE

PODKARPACKIE

KUJAWSKOPOMORSKIE

POMORSKIE

OPOLSKIE

LUBUSKIE

PODLASKIE

LUBELSKIE

MAZURSKIE

51

Poniej dokonano analizy porwnawczej wydatkw publicznych ponoszonych na kultur i ochron dziedzictwa narodowego przez poszczeglne grupy jednostek samorzdu terytorialnego w wojewdztwie lskim (2000r. i 2004r.) oraz w kraju (2001r. i 2004r.). Wydatki budetu samorzdu wojewdzkiego na kultur i ochron dziedzictwa narodowego w latach 2001-2004 Samorzd Wojewdztwa lskiego prowadzi 18 instytucji kultury, ktre swoj dziaalnoci obejmuj teren wojewdztwa lskiego. W liczbie tej mieszcz si najwiksze w wojewdztwie instytucje muzyczne, takie jak Opera lska w Bytomiu, Zesp lsk w Koszcinie, Filharmonia lska w Katowicach, Teatr Rozrywki w Chorzowie, 6 muzew, tj. Muzeum lskie w Katowicach, Muzeum Grnolskie w Bytomiu, Grnolski Park Etnograficzny w Chorzowie, Muzeum Zamkowe w Pszczynie, Muzeum w Bielsku-Biaej z siedzib w Zamku Sukowskich, Muzeum Grnictwa Wglowego w Zabrzu, trzy regionalne orodki kultury w Bielsku-Biaej, Katowicach i Czstochowie, mieszczce si w Katowicach Teatr lski, Instytucja Filmowa Silesia-Film, lskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego, Instytucja Kultury Ars Cameralis Silesiae Superioris - Grnolski Festiwal Sztuki Kameralnej, Biblioteka lska, wykonujca rwnie zadania wojewdzkiej biblioteki publicznej. Samorzd Wojewdztwa w roku 2004 wyda na dzia kultura i ochrona dziedzictwa narodowego 74,6 miliona zotych, tj. 9,5% swojego budetu. Wiksz kwot wyday jedynie samorzdy wojewdztw Wielkopolskiego i Mazowieckiego. Analizujc wydatki w latach 2001 2004 w samorzdzie Wojewdztwa zauway mona systematyczny wzrost kwoty przeznaczonej na zadania z zakresu kultury. Suma przeznaczona na ten cel w roku 2004 bya o 40,6% wiksza od kwoty z roku 2001. Wikszy wzrost wydatkw na kultur i ochron dziedzictwa narodowego w tym okresie odnotoway tylko wojewdztwa: Maopolskie, Mazowieckie i dzkie.
Wykres 3-2. Wydatki samorzdw wojewdzkich ogem na kultur i ochron dziedzictwa w roku 2004 (w milionach zotych).
Miliony 140

3.2.

120

114,8

100 80,2

80 59,5 60 50,2 36,1 20,8 20 65,2

73,7

74,6

47,2 35,0 25,7 19,1 19,8 17,8 25,9

40

0 ZACHODNIOPOMORSKIE WITOKRZYSKIE KUJAWSKOPOMORSKIE MAOPOLSKIE POMORSKIE DZKIE OPOLSKIE DOLNOLSKIE PODKARPACKIE LUBELSKIE LUBUSKIE MAZOWIECKIE PODLASKIE LSKIE WIELKOPOLSKIE WARMISKOMAZURSKIE

rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

52

Wydatki budetw powiatw ziemskich na kultur i ochron dziedzictwa narodowego Powiaty ziemskie w wojewdztwie lskim nie prowadz instytucji kultury (z wyjtkiem Powiatu Cieszyskiego, ktry jest organizatorem Muzeum lska Cieszyskiego). Ustawowo zobligowane s do organizowania powiatowych bibliotek publicznych, ktrych powinnoci jest m.in. merytoryczna opieka nad bibliotekami gminnymi. Spord 17 powiatw ziemskich 12 realizuje to zadanie poprzez zlecenie jego wykonania gminnym bibliotekom publicznym przeznaczajc na ten cel odpowiednie rodki, Powiat Gliwicki jest w trakcie organizacji wasnej biblioteki powiatowej, natomiast powiaty: Bierusko-Ldziski, Kobucki, Lubliniecki i Zawierciaski nie podjy jeszcze tego zadania. Samorzdy powiatw ziemskich w wojewdztwie lskim w roku 2004 wyday ogem na kultur i ochron dziedzictwa narodowego 3 887 143 zotych, co stanowi niespena 0,5% ogu wydatkw jednostek samorzdu terytorialnego tego szczebla w wojewdztwie. Kwota ta stanowi 6,4% wydatkw przeznaczanych na kultur przez wszystkie powiaty ziemskie w kraju, co lokuje lskie na 9 miejscu wrd pozostaych wojewdztw. Wysz pozycj zajmuj powiaty ziemskie wojewdztwa pod wzgldem dynamiki wzrostu tej grupy wydatkw. Wydatki w roku 2004 w porwnaniu do roku 2001 wzrosy o 21,9%. Wysz dynamik osigny tylko powiaty ziemskie wojewdztw: dolnolskiego i dzkiego.
Wykres 3-3. Wydatki budetw powiatw na kultur i ochron dziedzictwa narodowego wedug wojewdztw w roku 2004 (w milionach zotych).
Miliony 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 MAOPOLSKIE ZACHODNIOPOMORSKIE KUJAWSKOPOMORSKIE DOLNOLSKIE POMORSKIE DZKIE OPOLSKIE PODLASKIE LUBELSKIE LUBUSKIE PODKARPACKIE LSKIE MAZOWIECKIE WARMISKOMAZURSKIE WITOKRZYSKIE WIELKOPOLSKIE
1,39 2,64 2,02 1,39 1,91 2,07 4,73 4,25 4,66 4,15 3,37 3,89 4,00 6,66 6,38 7,67

3.3.

Dane: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

53

3.4. Wydatki budetw miast na prawach powiatw na kultur i ochron dziedzictwa narodowego Samorzdy miast na prawach powiatu prowadz cznie 92 instytucje kultury; najwicej Miasto Katowice - 13, Rybnik i Sosnowiec po 7 oraz Bielsko-Biaa i Czstochowa po 6; najmniej (dwie) - Jastrzbie Zdrj. Instytucje muzyczne i teatralne (wymagajce wikszych nakadw finansowych ni pozostae) prowadz Czstochowa (Filharmonia Czstochowska, Teatr im. A. Mickiewicza), Bielsko-Biaa (Teatr Polski, Teatr Lalek Banialuka), Zabrze (Teatr Nowy, Filharmonia Zabrzaska), Katowice (lski Teatr Lalki i Aktora Ateneum), Gliwice (Gliwicki Teatr Muzyczny) i Sosnowiec (Teatr Zagbia), co znajduje odbicie w wielkoci wydatkw przeznaczanych na kultur z budetw tych miast. W 2004r. kwoty te wyniosy w Katowicach 28,7 miliona z (przede wszystkim z powodu najwikszej liczby instytucji kultury), w Czstochowie - 21,4 mln z, w Bielsku-Biaej - 17,7 mln z, w Gliwicach -14,9 mln z, w Sosnowcu -13,2 mln z, w Zabrzu -13,1 mln. Pod wzgldem dynamiki wzrostu najlepszy wynik osigno Jaworzno (188,36% wzrostu wydatkw na kultur w 2004r. w stosunku do roku 2000) i Czstochowa (160,74% wzrostu). Wydatki na kultur i ochron dziedzictwa narodowego wszystkich miast na prawach powiatu w wojewdztwie lskim wyniosy w 2004 roku 189 529 184 z. Stanowi to 19% ogu krajowych wydatkw na kultur poniesionych przez t grup samorzdw (drugie miejsce po gminach mazowieckich). Odsetek tych wydatkw z ogu wydatkw z budetw miast na prawach powiatw w wojewdztwie wynosi 3,2%, co lokuje lskie na sidmym miejscu wrd pozostaych wojewdztw. Wydatki w roku 2004 s o blisko 12,7 miliona z. wysze od wydatkw w roku 2001, a wic wzrosy o 7,2%.
Wykres 3-4. Wydatki na kultur i ochron dziedzictwa narodowego budetw miast na prawach powiatu, wedug wojewdztw w roku 2004.

Miliony

300 250 200 150 100 50 0


MAOPOLSKIE KUJAWSKOPOMORSKIE 79,2 39,9 28,7 10,4 LUBELSKIE DZKIE DOLNOLSKIE LUBUSKIE 78,5

278,2

189,5

68,4

66,3 18,5 17,9 POMORSKIE PODKARPACKIE PODLASKIE LSKIE 12,2 17,9

55,7 37,3

7,0 OPOLSKIE MAZOWIECKIE

Dane: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

ZACHODNIOPOMORSKIE

WITOKRZYSKIE

WARMISKOMAZURSKIE

WIELKOPOLSKIE

54

3.5. Wydatki budetw gmin na kultur i ochron dziedzictwa narodowego w latach 2001-2004 Kada gmina w wojewdztwie lskim prowadzi przynajmniej jedn instytucj kultury bibliotek lub orodek kultury; Bdzin jako jedyny w tej grupie jednostek samorzdu terytorialnego prowadzi instytucj teatraln (Teatr Dzieci Zagbia). Najwicej gminnych instytucji kultury prowadz Cieszyn i Godw (po 5) oraz Bdzin i Gorzyce (po 4). Liczba instytucji znajduje odzwierciedlenie w wysokoci wydatkw gmin. I tak w 2004r. najwysze wydatki na kultur i ochron dziedzictwa narodowego zanotowano w gminach miejskich: Bdzin (4,2 mln z) i Cieszyn (3,8 mln z). Najwysz dynamik rodkw przeznaczanych na kultur (rok 2004 do roku 2000) osigny gminy: Boronw (433,38 % wzrostu), Szczyrk (355,34% wzrostu) i Radziechowy-Wieprz (340,02% wzrostu). Wydatki budetw gmin na kultur i ochron dziedzictwa narodowego w wojewdztwie lskim wyniosy w 2004r. cznie 102,7 miliona z i stanowiy prawie 9% wszystkich wydatkw tego typu ponoszonych przez gminy w Polsce (pite miejsce). Porwnujc wydatki gmin na kultur w Polsce w roku 2004 i 2001 w gminach 9 wojewdztw osignito wysz ich dynamik ni w gminach lskiego, natomiast pod wzgldem udziau wydatkw na kultur w wydatkach gmin ogem, wynoszcym w 2004r. w wojewdztwie lskim 3,21%, wyszy wskanik uzyskay jedynie gminy z wojewdztw: dolnolskiego (3,83%), lubuskiego (3,65%) i opolskiego (3,32%).
Wykres 3-5. Wydatki budetw gmin w wojewdztwach na kultur i ochron dziedzictwa narodowego w roku 2004.

Miliony

160 140 120


105,8 104,1 102,7 136,6 120,1

100
82,5

80
62,3 65,5 53,9 47,3 32,1 34,2

60 40 20 0

59,8 51,1

61,4

52,3

rdo: opracowanie wasne na podstawie danych GUS Bank Danych Regionalnych.

ZACHODNIOPOMORSKIE

MAOPOLSKIE

KUJAWSKOPOMORSKIE

DOLNOLSKIE

POMORSKIE

PODLASKIE

DZKIE

OPOLSKIE

PODKARPACKIE

LUBELSKIE

LUBUSKIE

LSKIE

MAZOWIECKIE

WARMISKOMAZURSKIE

WITOKRZYSKIE

WIELKOPOLSKIE

55

Tabel ilustrujc dynamik wzrostu wydatkw na kultur i ochron dziedzictwa narodowego wszystkich szczebli samorzdu terytorialnego w wojewdztwie lskim na tle kraju zamieszczono w aneksie. 3.6. Przecitne miesiczne wydatki 1 mieszkaca na kultur i rekreacj Jedna osoba w wojewdztwie lskim w roku 2004 wydaa na kultur i rekreacj rednio 44,14 z w miesicu. Plasuje to region na 8 miejscu wrd pozostaych wojewdztw. rednie wydatki na kultur w wojewdztwie przypadajce na 1 osob byy nisze od redniej krajowej wynoszcej 47,04 z. W Polsce najwiksze rednie miesiczne wydatki jednej osoby na kultur zanotowano w wojewdztwie mazowieckim (73,40 zotych/osob/miesic), najnisze za w wojewdztwie witokrzyskim (29,49 zotych/osob/miesic). Taka rnica w rednich wydatkach stanowi jednake wypadkow dwch zmiennych: zakresu udziau jednej osoby w kulturze w miesicu (czstotliwoci, z jak mieszkacy wojewdztwa uczestnicz w kulturze) a take wysokoci kosztw bezporednich (ceny) dostpu do wydarze kulturalnych (np. ceny biletw, kosztw dojazdu). Zmienna druga w prosty sposb skorelowana jest z miejscem wystpowania wydarzenia oraz (a nawet przede wszystkim) z jakoci wydarze kulturalnych w regionie. Naley rwnie wzi pod uwag determinanty wysokoci wydatkw mieszkacw na kultur. Ich ograniczenia wynika mog z braku zainteresowania udziaem w kulturze, niespeniajcej oczekiwa oferty kulturalnej, zakresu czasu wolnego, jak rwnie niewystarczajcych moliwoci finansowych gospodarstw domowych. Udzia w kulturze, a w szczeglnoci w komercyjnych (patnych) jej formach, zaliczany jest do potrzeb wyszego rzdu, ktrych zaspokojenie nastpuje dopiero po zaspokojeniu potrzeb podstawowych. I tak, wedug Diagnozy spoecznej w 2005 roku z powodu niewystarczajcych rodkw finansowych z pjcia do kina zrezygnowao ponad 40% mieszkacw wojewdztwa lskiego. Problem rezygnacji z kultury na skutek zej sytuacji materialnej by jeszcze wikszy w odniesieniu do teatrw, opery czy filharmonii (ponad 41%), zdecydowanie trudniej z powodw finansowych byo mieszkacom wojewdztwa zrezygnowa z zakupu ksiek, wizyty w muzeum oraz zakupw prasy (odpowiednio 37,4%, 34,6% oraz 30,1%). Do rezygnacji z udziau w wydarzeniach kulturalnych z powodw finansowych przyznawali si przede wszystkim mieszkacy duych miast (powyej 100 tys. mieszkacw) oraz osoby pochodzce z rodzin najuboszych, niepenych lub wielodzietnych. Dane z Diagnozy spoecznej dotyczce udziau w kulturze ukazane w przekroju miejsca zamieszkania, wieku oraz grupy spoecznej, wykazuj nastpujce zalenoci: rzadziej deklarowane s ograniczenia finansowe w korzystaniu z kultury w przypadkach, kiedy: albo w ogle nie wystpuj takie potrzeby, albo w pobliu miejsca zamieszkania brakuje instytucji, ktre takie potrzeby zaspokajaj (mieszkacy wsi, osoby z niskim wyksztaceniem nie postrzegaj braku udziau w kulturze w kategoriach rezygnacji); ograniczenia finansowe wykluczaj z uczestnictwa w kulturze od 35-50% mieszkacw w wieku 16 i wicej lat; zmiana wskanikw rezygnacji z uczestnictwa w kulturze z powodu ogranicze finansowych od roku 2000 dowodzi, e sytuacja wyranie si pogorszya w cigu ostatnich piciu lat. 31,6% gospodarstw domowych wojewdztwa lskiego uwaa, e zaspokojenie ich potrzeb zwizanych z kultur w porwnaniu do sytuacji w 2003r. pogorszyo si, 62,6% jest zdania, e sytuacja ta nie ulega zmianie, natomiast tylko 5,8% sdzi, e sytuacja ta si poprawia.

56

Tabela 3-1. Trudnoci finansowe gospodarstw domowych w korzystaniu z wybranych form uczestnictwa w kulturze wedug wojewdztw. Procent gospodarstw domowych, w ktrych ich czonkowie byli zmuszeni ze wzgldw finansowych zrezygnowa w cigu ostatniego roku z: zakupu prasy, teatru, opery, WOJEWDZTWA muzeum lub (gazet, operetki, zakupu ksiki kina tygodnikw, filharmonii, wystawy miesicznikw) koncertu Dolnolskie 41,84 43,46 34,2 38,64 33,88 Kujawsko-pomorskie Lubelskie Lubuskie dzkie Maopolskie Mazowieckie Opolskie Podkarpackie Podlaskie Pomorskie lskie witokrzyskie Warmiskomazurskie Wielkopolskie Zachodniopomorskie Ogem 43,78 36,64 31,15 35,02 42,19 33,65 33,16 33,45 33,94 33,28 40,6 41,49 41,12 38,2 40,03 44,22 35,48 29,13 33,61 46,31 36,44 34,2 32,84 29,92 41,27 41,27 30,68 36,24 39,55 37,28 39,07 31,25 25,2 28,17 38,16 31,01 27,22 28,26 24,39 30,25 34,64 28,94 33,77 34,1 31,89 44,73 39,37 32,15 38,08 45,46 33,55 32,58 37,76 40,41 36,34 37,42 42,85 49,3 37,58 36,28 35,96 35,13 31,1 34,15 38,66 29,83 29,27 31,87 35,63 31,53 30,12 37,63 50,64 27,17 26,87

37,73 38,14 32,13 38,49 2,87 rdo: Diagnoza spoeczna 2005. Warunki i jako ycia Polakw, Wysza Szkoa Finansw i Zarzdzania w Warszawie, Warszawa 2006r.

4. Zakoczenie
Wojewdztwo lskie jest regionem bogatym w instytucje kulturalne. Najwikszym problemem jest jednak nierwnomierne ich rozmieszczenie, a w zwizku z tym skoncentrowanie oferty w subregionie rodkowym. Konsekwencj tego w pozostaych subregionach jest nisze uczestnictwo w kulturze oraz mniej moliwoci dla twrcw i stowarzysze dla dziaa w oparciu o istniejc baz. Zrnicowanie w dostpie do kultury (co za tym idzie rwnie w uczestnictwie w kulturze) przebiega w dwch paszczyznach: po pierwsze obserwuje si bardzo due dysproporcje w ofercie kulturalnej wsi i miast wojewdztwa lskiego (w miastach infrastruktura kulturalna jest nieporwnywalnie lepsza), po drugie natomiast due zrnicowanie mona zaobserwowa w podziale na subregiony wojewdztwa (zdecydowanie dominuje tu subregion rodkowy, najgorzej natomiast sytuacja wyglda w subregionie pnocnym). Pomimo ciekawej oferty kulturalnej wojewdztwa oraz silnego zwizania mieszkacw z wasnym dziedzictwem kulturowym, stopie zadowolenia mieszkacw z udziau w kulturze jest do niski wedug danych zawartych w Diagnozie spoecznej 2005,
57

jedynie 48,4% spord nich deklaruje wzgldne zadowolenie w tym zakresie, tymczasem 51,6% mieszkacw jest niezadowolona ze skali swojego uczestnictwa w kulturze. Jedynie 1,77% ogu ludnoci wojewdztwa uznao, i jest bardzo zadowolonych ze swojej aktywnoci kulturalnej. 10,96% osb jest z tej aktywnoci zadowolonych, do zadowolonych jest natomiast 35,66%. Do niezadowolonych i niezadowolonych ze swojego udziau w yciu kulturalnym jest prawie 42% mieszkacw wojewdztwa lskiego, skrajnie niezadowolonych ze swojego uczestnictwa w kulturze jest natomiast a 9,63% mieszkacw. Do przyczyn takiego stanu rzeczy nale bariery ekonomiczne, deficyt wolnego czasu, brak wystarczajcej informacji, brak wystarczajco atrakcyjnej oferty, trudno w dostpie do oferty (odlego, cena, niedostpno oferty w czasie wolnym od zaj). Przytoczone dane skaniaj do przeanalizowania systemu funkcjonowania kultury i wprowadzenia korzystnych dla jej rozwoju zmian.

58

BILANS STRATEGICZNY KULTURY

59

W oparciu o diagnoz kluczowych aspektw funkcjonowania kultury w wojewdztwie lskim i przeprowadzone konsultacje spoeczne zidentyfikowano mocne i sabe strony funkcjonowania kultury oraz szanse i zagroenia dla jej rozwoju.

1. Mocne i sabe strony funkcjonowania kultury w regionie


MOCNE STRONY bogate zasoby kadrowe zaangaowane w rozwj kultury a take bogaty potencja rodowisk twrczych; wysoki poziom edukacji artystycznej; policentryczno wojewdztwa (4 aglomeracje) - dziki temu infrastruktura rozmieszczona jest bardziej rwnomiernie, co uatwia dostp do kultury (w porwnaniu z reszt kraju); zwikszajca si liczba organizacji pozarzdowych dziaajcych na rzecz kultury i jej upowszechniania; tradycje zwizane z kultur amatorsk, silny ruch amatorski (zwaszcza w dziedzinie plastyki, fotografii, teatru, filmu i muzyki); silna tosamo regionalna wyraajca si w kultywowaniu mowy, kultury ludowej i folkloru plebejskiego oraz w twrczym korzystaniu z zasobu dziedzictwa regionu; aktywno kulturalna parafii i kociow/ zwizkw/ organizacji wyznaniowych; bogata oferta dziaa instytucji kultury skierowanych do rnorodnych grup odbiorcw; instytucjonalizacja kultury (wielo instytucji kultury i szk artystycznych gwarantujca stabilno i rozwj); rnorodno kulturowa wojewdztwa lskiego wynikajca z historii; bogate dziedzictwo materialne, a szczeglnie wystpowanie unikatowych w skali europejskiej zabytkw przemysowych i towarzyszcych przemysowi oraz zabytkw architektury modernistycznej i sakralnej; wojewdztwo lskie uksztatowane jako region rnorodny kulturowo (take SABE STRONY sabe powizanie edukacji szkolnej z edukacj kulturaln: niedostateczna ilo lub brak w programach nauczania zaj sucych rozbudzaniu potrzeb kulturalnych/ zaj majcych ksztatowa kompetencje do uczestnictwa w kulturze, za mao zaj pozalekcyjnych; zbyt mae zainteresowanie szk ofert programw edukacji kulturalnej; niskie kompetencje kulturowe oraz brak wyksztaconych potrzeb uczestnictwa w kulturze wysokiej; niedostatek kadr wyspecjalizowanych w zarzdzaniu kultur, upowszechnianiu, pozyskiwaniu rodkw na projekty; zamknicie si instytucji na siebie, brak wsplnego wykorzystania posiadanych zasobw, koordynacji oferty i dopasowania jej do potrzeb odbiorcw, kooprodukcji, wsppracy z organizacjami pozarzdowymi, brak wspierania przez instytucje kultury modych talentw; niewystarczajca elastyczno i adaptacyjno instytucji kultury do nowych wyzwa; zy stan techniczny obiektw kultury i ich wyposaenia, niedopasowanie obiektw do potrzeb i oczekiwa odbiorcw (w tym zbyt mao wielofunkcyjnych sal i nowoczesnych, duych, prestiowych obiektw); niski poziom informatyzacji bibliotek oraz innych instytucji kultury; nierwnomierne nasycenie infrastruktur mimo policentrycznoci w wojewdztwie wystpuje wyrane zagszczenie infrastruktury w subregionie rodkowym, gdzie zlokalizowana jest wikszo obiektw sucych rozwojowi kultury;
60

rnorodny pod wzgldem wyznaniowym) jest jednoczenie obszarem tolerancji spoeczno-kulturowej, obszarem otwartym na spoeczn i kulturow odmienno; istnienie marki lsk-Silesia-Schlesien i jej rozpoznawalno w Europie; wymiana kulturalna z innymi orodkami regionalnymi, a take wsppraca przygraniczna i midzynarodowa w dziedzinie kultury.

saba kondycja mediw przejawiajca si w powierzchownym podejmowaniu problematyki kulturalnej (niedostatek profesjonalnej krytyki), niedocenianiu roli kultury przez rodki masowego przekazu czsty brak informacji o wydarzeniach kulturalnych, koncentracja uwagi mediw na sprawach biecych o czsto marginalnym znaczeniu; niedostateczna informacja o ofercie kulturalnej; zy i bardzo zy stan zachowania wielu zabytkw, niewystarczajca wiadomo koniecznoci ich ochrony; brak wyczerpujcej inwentaryzacji znajdujcego si na terenie wojewdztwa lskiego materialnego dziedzictwa kulturowego; zbyt mao wydarze o oglnopolskim (co najmniej) charakterze umoliwiajcych prezentacj twrczoci artystycznej oraz dziedzictwa kulturowego regionu, jego tradycji i obyczaju; zbyt mao bada nad kultur, jej upowszechnianiem, dziedzictwem kulturowym, odbiorem, uczestnictwem; niedookrelenie marki lsk w stosunku do pojcia wojewdztwa lskiego; brak systemu informacji kulturalnej i turystycznej; nieumiejtno nowoczesnej promocji i nowoczesnego oferowania kultury wysokiej, prezentowania kultury wysokiej w sposb, ktry jest atrakcyjny dla modszych pokole odbiorcw przyzwyczajonych do multimedialnoci przekazu, do interaktywnego modelu uczestnictwa w kulturze; niedostateczny rozwj rynku sztuki; saba integracja i komunikacja pomidzy rodowiskami twrczymi rnych dziedzin; zbyt maa wiedza marketingowa w rodowiskach twrczych (jak pozyska rodki na projekt i znale chtnego na pomys); maa wiadomoci wrd podmiotw
61

gospodarczych o korzyciach pyncych z mecenatu kultury i korzystania z usug rodowisk twrczych; zbyt mae wykorzystywanie przez samorzdy moliwoci wspierania twrcw (stypendia, promocja, nagrody); migracja twrcw poza region.

62

2. Szanse i zagroenia rozwoju kultury w regionie


SZANSE wzrost poziomu wyksztacenia mieszkacw; rozwj edukacji regionalnej i jej profesjonalizacja; wzrastajce wymagania mieszkacw w stosunku do jakoci przestrzeni publicznej (ad i estetyka, oczekiwane funkcje centrum to funkcje zwizane z kultur); zainteresowanie samorzdw i odbiorcw szerszym ni dotychczas wykorzystaniem instytucji kultury oraz obiektami, ktre mona przystosowa do dziaa kulturalnych; wzrost wydatkw publicznych na kultur oraz coraz wiksza dostpno do funduszy unijnych przeznaczanych na rozwj kultury; rosnce zainteresowanie sektora pozarzdowego i rodowisk biznesowych dziaalnoci w sferze kultury, wspprac z instytucjami kultury oraz twrcami; wojewdztwo lskie jest ojczyzn lokaln dla wielu osb, ktre mieszkaj dzi w innych regionach Polski/ w innych regionach Europy, osoby te mog by postrzegane zarwno jako ambasadorzy regionu jak i jako grupa docelowa dla odpowiednio sprofilowanej oferty turystycznej; dua liczba ludnoci potencjalnych odbiorcw kultury; wzrastajca liczba ludnoci napywowej (imigracje stae i czasowe, np. okres wakacyjny); moliwo zapewnienia bezpatnego dostpu do internetu w bibliotekach publicznych uboszym grupom spoecznym; dostp do instytucji kultury dziki rozwinitej komunikacji miejskiej, umoliwiajcej przemieszczanie si ZAGROENIA postrzeganie wojewdztwa jako regionu o niskim poziomie kultury wojewdztwo lskie jawi si jako obszar, gdzie gwn rol peni przemys, natomiast kultura schodzi na plan dalszy; tendencje do unifikacji kulturowej wojewdztwa lskiego (objawiajce si min. deniem do swoistej standaryzacji subregionalnych tradycji folklorystycznych); kryzys tradycyjnego etosu inteligenckiego; znaczna cz inteligencji nie kontynuuje tradycyjnego inteligenckiego stylu ycia, ktrego istotnym wyrnikiem byo spoecznikowskie zaangaowanie i wysoki poziom uczestnictwa w kulturze, w tym zwaszcza w kulturze wysokiej; przyjmowanie przez spoeczestwo modelu kultury domowej, co ma swoje odzwierciedlenie w ignorowaniu oferty instytucji kultury ze wzgldu na atwo dostpu do produktw kultury za porednictwem internetu, telewizji, kina domowego, itd.; nieprzestrzeganie obowizujcego prawa w zakresie kultury; coraz wiksza ekonomiczna bariera dostpowa do kultury (szczeglnie w przypadku rodzin wielodzietnych); centralizacja telewizji publicznej skutkujca brakiem decyzyjnoci publicznych regionalnych orodkw telewizyjnych; zbyt mae rodki publiczne przeznaczane na kultur; niewystarczajce rozwizania podatkowe zachcajce do sponsorowania kultury; niewystarczajce uwzgldnianie problematyki dziedzictwa kulturowego w planowaniu przestrzennym; wysoka pozycja konkurencyjna
63

pomidzy miastami (orodkami kultury) zwaszcza unikatowa w skali Europy sie tramwajowa a take rozwj infrastruktury, sieci autostrad uatwiajcy dostp do oferty kulturalnej wojewdztwa; transgraniczne pooenie wojewdztwa, w tym przygraniczne miejsce spotkania si dwch regionw lska i Maopolski; rozwj turystyki (w tym: turystyki niszowej przemysowej pielgrzymkowej); due zainteresowanie rkodzieem, wyrobami lokalnymi i folklorem regionalnym; restrukturyzacja regionu - rozwj usug, przemysw kultury, nowoczesnych gazi gospodarki; decentralizacja kraju umoliwiajca efektywniejsze zarzdzanie, lepsz znajomo lokalnych potrzeb.

metropolitarnych orodkw kulturalnych (Warszawy, Krakowa, Wrocawia, Poznania, Gdaska) odcigajce zarwno modych twrcw jak i potencjalnych odbiorcw kultury.

64

USTALENIA STRATEGICZNE

65

1. Wizja rozwoju kultury w wojewdztwie lskim

KULTURALNY WIZERUNEK WOJEWDZTWA LSKIEGO. Wojewdztwo lskie bdzie: (1) regionem zrnicowanym kulturowo, harmonijnie czcym elementy odmiennych tradycji i tosamoci kulturowych; (2) regionem, w ktrym kultura odzwierciedla i ksztatuje podstawowe cnoty obywatelskie takie jak otwarto, uczciwo, odpowiedzialno, pracowito, umiejtno spoecznej wsppracy, wpywajc pozytywnie na jako kapitau spoecznego; (3) regionem, w ktrym kultura jest istotnym elementem rozwoju gospodarczego, zwikszajcym konkurencyjno ekonomiczn wojewdztwa, dajcym szanse na rozwj spoeczno-ekonomiczny, a w efekcie poprawiajcym jako ycia jego mieszkacw; (4) regionem, w ktrym w sposb innowacyjny wykorzystuje si potencja twrczy rodowiska artystycznego do jakociowej poprawy przestrzeni publicznej, w tym instytucji uytecznoci publicznej. Opierajc si na potencjale kultury wojewdztwa lskiego oraz biorc pod uwag uwarunkowania jego rozwoju mona uzna, e: umacnianie wizerunku wojewdztwa lskiego jako regionu zrnicowanego pod wzgldem kulturowym podnosi jego atrakcyjno turystyczn (obszar wojewdztwa lskiego ujawnia si jako autentyczna ojczyzna lokalna dla jego obecnych ale te i byych mieszkacw); wizerunek zrnicowanego pod wzgldem kulturowym, ale zarazem tolerancyjnego w wymiarze spoeczno-kulturalnym i politycznym regionu jest bardzo dobr zacht dla wszystkich, ktrzy (1) chc si osiedli na terenie wojewdztwa lskiego, (2) chc inwestowa na terenie wojewdztwa lskiego, (3) chc wsppracowa/kooperowa z podmiotami zlokalizowanymi w wojewdztwie lskim; wojewdztwo lskie jest szczeglnie predestynowane do inicjatyw, majcych na celu szukanie synergicznych zwizkw midzy kultur a gospodark. Silne rodowisko projektantw i dua liczba maych i rednich przedsibiorstw sprzyjaj rozwojowi sztuk uytkowych, w tym wzornictwa przemysowego. Znaczna liczba obiektw i obszarw poprzemysowych zachca do tego, aby planujc ich rewitalizacj przynajmniej cz z nich przeznaczy na potrzeby kulturalne, czynic z nich nowe orodki centrotwrcze i nowe orodki skupienia spoecznej aktywnoci. Wysoki poziom industrializacji i urbanizacji wojewdztwa czyni z tego obszaru niejako naturalne rodowisko dla gospodarki opartej na wiedzy oraz rozwoju przemysw kulturowych, ktre z kolei potrzebuj do tego innowacyjnoci i kompetencji wytwarzanych w przestrzeni kultury. Bogate i zrnicowane dziedzictwo kulturowe regionu to jeszcze nie w peni wykorzystany potencja, ktry przyczyni si moe do zwikszenia dochodw z turystyki, pamitkarstwa, usug i przemysw okooturystycznych, podobnie jak organizacja duych masowych wydarze artystycznych; lata zaniedba przesdziy o degradacji (estetycznej i funkcjonalnej) przestrzeni publicznej (tak na terenie wojewdztwa lskiego jak i w caym kraju). Innowacyjne wykorzystanie potencjau twrczego rodowiska artystycznego w celu podniesienia
66

wartoci estetycznej i funkcjonalnej przestrzeni publicznej przyczyni si nie tylko do jej wizualnego uporzdkowania, ale rwnie do zwikszenia jej wartoci ekonomicznej.

2. Pola strategiczne
Zaoona wizja wymaga odpowiedzi na pytanie, jakie s podstawowe uwarunkowania determinujce moliwo rozwoju kultury oraz skoncentrowania dziaa na okrelonych polach strategicznych realizujcych odpowiednie funkcje. Polami strategicznymi s: kompetencje kulturowe, dostp do kultury, dziedzictwo kulturowe, treci kulturowe. Naley wic (1) socjalizowa do okrelonych kompetencji kulturowych, (2) gwarantowa optymalny/satysfakcjonujcy poziom uczestnictwa w kulturze (dziki nabytym kompetencjom i dziki odpowiedniemu zarzdzaniu reguami dostpowymi do treci/wytworw kulturowych), (3) zapewnia cigo wzorw kulturowych (zarwno w odniesieniu do kultury materialnej jak i w odniesieniu do kultury duchowej), oraz (4) stymulowa i wspiera produkcje artystyczne (kultur w rozumieniu praktyki artystycznej). Wspomnianym wyej czterem polom strategicznym (wyodrbnionym w oparciu o kryterium funkcjonalne) odpowiadaj okrelone, mniej albo bardziej cile przypisane do nich instytucje, przy czym naley podkreli, e termin ten oznacza nie tylko instytucje kultury, lecz rwnie system szkolnictwa, organizacje pozarzdowe, rodowiska twrcw i animatorw kultury. W praktyce trudno tu o ostry i jednoznaczny podzia oparty na specjalizacji zada poszczeglnych instytucji. Wikszo z nich realizuje bowiem rwnoczenie kilka funkcji i obsuguje rne obszary funkcjonalne. Przez zarzdzanie systemem kultury rozumiemy przede wszystkim formuowanie okrelonych celw (mierzalnych, realistycznych). Po wtre, na owe zarzdzanie skada si generowanie/zapewnianie rodkw majcych suy realizacji wyznaczonych celw (rozumianych tu przede wszystkim jako okrelone rozwizania organizacyjne). Wspomniane rodki musz jednake znajdowa swoje oparcie w zasobach (materialnych i ludzkich). Pozyskiwanie i planowanie zasobw jest trzecim podstawowym aspektem/wymiarem zarzdzania kultur. Zagadnienia te ilustruje poniszy schemat:

67

SYSTEM KULTURY

SYSTEM ZARZDZANIA KULTUR

Pola strategiczne

Poziom instytucji

Cele

rodki

Zasoby

KOMPETENCJE KULTUROWE
POLA STRATEGICZNE

Instytucje odpowiedzialne za edukacj kulturaln


Instytucje i rozwizania odpowiedzialne za upowszechnienie kultury

DOSTP DO KULTURY

DZIEDZICTWO KULTUROWE

Instytucje odpowiedzialne za zachowanie dziedzictwa kulturowego i cigoci tradycji

Kwantyfiko -walne i dajce si zaplanowa parametry i cechy systemu kultury

Rozwizania (organizacyjne, prawne itd.), ktre s niezbdne do realizacji zaoonych celw

Ludzkie i materialne stanowice podstaw pozwalajc uruchomi rodki

TRECI KULTUROWE

Instytucje odpowiedzialne za wytwarzanie treci artystycznych

Rysunek 1. Model systemu kultury i jego obszarw

3. Cele strategiczne i kierunki dziaa


Na podstawie diagnozy oraz analizy bilansu strategicznego relacji pomidzy uwarunkowaniami wewntrznymi i zewntrznymi czynnikami ustalono w obrbie pl strategicznych cztery podstawowe cele i odpowiadajce im dziaania ukierunkowane na osignicie zaoonej wizji. 1. Wzrost kompetencji potrzebnych do (1) uczestnictwa w kulturze (odbiorcy), (2) efektywnego zarzdzania kultur (animatorzy kultury) i (3) twrczoci artystycznej w warunkach gospodarki rynkowej (twrcy). UZASADNIENIE brak lub niedostateczne kompetencje kulturowe s jedn z kluczowych barier uczestnictwa w kulturze; inwestowanie w kompetencje menederw kultury i twrcw jest niezbdne dla wykorzystania moliwoci rodowisk twrczych oraz infrastruktury sucej kulturze.

68

2. Wzrost poziomu uczestnictwa w kulturze (biernego w roli odbiorcw treci kulturowych i czynnego w roli twrcw treci kulturowych). UZASADNIENIE uczestnictwo w kulturze jest inwestowaniem w kapita ludzki; wysoki poziom kapitau ludzkiego determinuje szanse rozwojowe regionu; wysoki poziom uczestnictwa w kulturze jest stymulatorem jej dalszego rozwoju; tradycje amatorskiego ruchu artystycznego maj szans by w dalszym cigu wanym czynnikiem kulturotwrczym, czerpicym inspiracje z rnorodnoci kulturowej regionu. 3. Upowszechnianie i zachowanie dziedzictwa kulturowego regionu (materialnego i niematerialnego) oraz jego efektywniejsze wykorzystywanie do celw turystycznych. UZASADNIENIE wizerunek wojewdztwa lskiego jako wojewdztwa o bogatym i rnorodnym dziedzictwie kulturowym podnosi jego atrakcyjno turystyczn a tym samym przyczynia si do zwikszenia przychodw z turystyki i do powstawania nowych miejsc pracy w sektorze turystyczno-usugowym; upowszechnianie wiedzy o dziedzictwie kulturowym wojewdztwa lskiego sprzyja integracji jego mieszkacw i poczuciu dumy z ojczyzny lokalnej; naleyta troska i szacunek dla dziedzictwa kultury tworzonego w przeszoci przez wiele narodw i grup etnicznych umacnia pozytywny wizerunek regionu: sprzyja postrzeganiu go jako regionu otwartoci spoeczno-kulturalnej. 4. Tworzenie lepszych warunkw dla rozwoju rodowisk twrczych i wykorzystywania ich kreatywnoci. UZASADNIENIE potencja kreacyjny rodowisk twrczych jest wanym zasobem wojewdztwa lskiego; wspieranie twrcw moe przyczyni si do wykorzystania kreatywnoci tych rodowisk zarwno w dziaalnoci publicznej jak i gospodarczej, a tym samym do zwikszenia atrakcyjnoci wojewdztwa i powstawania nowych miejsc pracy. Do realizacji wyznaczonych celw strategicznych okrelono kierunki dziaania, ktre s podstaw do konstrukcji programw i projektw. Pole strategiczne: Cel strategiczny 1:

KOMPETENCJE WZROST KOMPETENCJI POTRZEBNYCH DO (1) UCZESTNICTWA KULTUROWE W KULTURZE [ODBIORCY] (2) EFEKTYWNEGO ZARZDZANIA KULTUR [ANIMATORZY KULTURY] I (3) TWRCZOCI ARTYSTYCZNEJ W WARUNKACH GOSPODARKI RYNKOWEJ [TWRCY] Kierunki dziaania: 1.1. tworzenie i realizacja programw edukacji kulturowej/ edukacji w zakresie ksztatowania kompetencji kulturowych; Uczestnictwo w kulturze nie naley do tzw. potrzeb pierwszego rzdu takich, ktrych zaspokojenie jest konieczne dla zachowania ycia,
69

dlatego te naley rozbudza t potrzeb i ksztatowa kompetencje kulturowe. Edukacja kulturalna to nie tylko ksztacenie artystyczne i wychowanie estetyczne dzieci i modziey. Edukacja do kultury jest wszechstronnym procesem ksztatowania czowieka, pojmowaniem wartoci kultury. Powinna by powszechna (wyrwnywa szanse rnych rodowisk spoecznych do uczestnictwa w kulturze) i ustawiczna. Edukacja do kultury nie zawsze prowadzona jest w stopniu wystarczajcym i profesjonalnym. Konieczne jest wic tworzenie i realizacja programw i projektw, ktrych celem winien by wzrost uczestnictwa w yciu kulturalnym wojewdztwa, szczeglnie dzieci i modziey, a take wspdziaanie podmiotw dziaajcych w tym zakresie. 1.2. edukacja w zakresie zarzdzania kultur prowadzenie prac badawczych, ksztacenie menederw kultury; Do efektywnego zarzdzania kultur niezbdna jest wiedza na jej temat (uczestnictwo w kulturze, potrzeby odbiorcw, szeroka diagnoza rodowisk twrczych, aktywno organizacji pozarzdowych itd.) oraz kompetencje menederskie. Edukacja w zakresie zarzdzania kultur powinna by skierowana do osb ktre administruj kultur, prowadz instytucje kultury, organizuj/ wsptworz ycie kulturalne. Powinny by prowadzone prace badawcze i eksperckie oraz systematyczny monitoring w obszarach warunkujcych rozwj kultury. Ksztacenie w kierunku zarzdzania kultur powinno odbywa si poprzez organizowanie szkole i projektw edukacyjnych dostpnych dla szeroko pojtego instytucjonalnego rodowiska kulturalnego oraz organizacj seminariw i sesji ukierunkowanych na wymian dowiadcze. 1.3. edukacja rodowisk twrczych (do skutecznego radzenia sobie w nowych warunkach organizacyjno-prawnych); Nowoczesna gospodarka rynkowa w istotny sposb zmienia funkcjonowanie artystw na rynku sztuki, dlatego naley wyposay ich w takie kompetencje, ktre pozwol dziaa skutecznie w nowych warunkach organizacyjno-prawnych. Edukacja rodowisk twrczych w tym zakresie powinna odbywa si poprzez organizowanie szkole i warsztatw, tworzenie miejsc doradztwa i konsultacji, poszerzanie programw szkolnictwa artystycznego o elementy wiedzy z dziedziny przedsibiorczoci i prawa autorskiego. Pole strategiczne: DOSTP DO KULTURY Cel strategiczny 2: WZROST POZIOMU UCZESTNICTWA W KULTURZE (BIERNEGO W ROLI ODBIORCW TRECI KULTUROWYCH I CZYNNEGO W ROLI TWRCW TRECI KULTUROWYCH) Kierunki dziaania: 2.1. zwikszenie i uatwianie dostpu do uczestnictwa w kulturze;

70

Partycypacja w kulturze peni fundamentaln rol w ksztatowaniu osobowoci czowieka, dlatego naley dy do zwikszenia i uatwienia dostpu do kultury poprzez niwelowanie barier dostpowych. Zaliczy do nich mona: (1) bariery finansowe (dotyczce zarwno instytucji kultury jak i potencjalnych odbiorcw oferty kulturalnej), (2) bariery organizacyjne (np. godziny otwarcia instytucji kultury), (3) bariery prawne ograniczajce dziaalno instytucji, (4) bariery rodowiskowe, i inne. Konieczne s wic przedsiwzicia nakierowane na niwelowanie tych barier, a wic m.in.: docieranie z ofert kulturaln do miejsc ubogich w infrastruktur suc kulturze (tzw. mobilna kultura aktywnie szukajca swoich odbiorcw, w tym rozwj e-kultury umoliwiajcej docieranie do zasobu bibliotek, muzew, galerii itp. za porednictwem internetu), subwencjonowanie rodzinnego uczestnictwa w kulturze, w tym zwaszcza w kulturze wysokiej, wprowadzanie zmian organizacyjnych w funkcjonowaniu instytucji kultury, tworzenie programw uatwiajcych dostp do kultury rodowiskom marginalizowanym. 2.2. budowa nowych obiektw kulturalnych i poprawa stanu istniejcych obiektw kultury; Infrastruktura kulturalna jest istotnym elementem warunkujcym dostpno do oferty kulturalnej regionu; jej rozwj w znacznym stopniu decyduje o konkurencyjnoci kulturalnej wojewdztwa. W celu zwikszenia atrakcyjnoci i dostpnoci oferty naley poprawia stan istniejcych obiektw i ich wyposaenia technicznego, a take budowa obiekty nowe. 2.3. poszukiwane atrakcyjnych sposobw upowszechniania treci kulturowych; Rozwijanie potrzeb i zainteresowa kulturalnych oraz stymulowanie i wspomaganie jednostek i maych grup spoecznych do rozwijania i sublimacji swojej aktywnoci kulturalnej zaley w duej mierze od jakoci propozycji, znajomoci oczekiwa odbiorcw, znalezienia formuy zachcajcej do uczestnictwa w kulturze. To jedno z najpowaniejszych wyzwa wobec konkurencji innych atrakcyjnych sposobw spdzania czasu i modelu kultury domowej, dominacji rozrywkowej funkcji kultury w jej zunifikowanej masowej wersji. Naley wic wspiera imprezy/wydarzenia kulturalne, ktre mog spowodowa szeroki oddwik spoeczny, odwouj si w swojej formule do nowych sposobw i form upowszechniania treci kulturowych, wzmacniaj tosamo lokaln/regionaln. Wanym elementem jest tu ksztacenie i doskonalenie animatorw, instruktorw kultury, organizatorw imprez, a take kooperacja instytucji w celu wykorzystania wsplnych moliwoci. 2.4. wspieranie programw wsppracy ponadregionalnej; Wspieraniu wsppracy ponadregionalnej zarwno instytucji jak i twrcw suy bdzie organizowanie znaczcych wydarze artystycznych, wymiana dowiadcze zwizanych z tworzeniem

71

atrakcyjnej oferty kulturalnej, z zarzdzaniem kultur, organizowaniem ycia kulturalnego, co w efekcie doprowadzi do zwikszenia uczestnictwa w kulturze. 2.5. poprawa informacji i promocji kulturalnej; Wszelkie inicjatywy w obszarze kultury powinny by wspierane rnymi dziaaniami promocyjnymi, wwczas maj one szanse dotrze do potencjalnych odbiorcw. Do wzrostu uczestnictwa w kulturze przyczyni si lepsza informacja tak krtko jak i dugoterminowa, uwzgldniajca w treci i sposobie przekazu rne krgi adresatw. Naley uatrakcyjnia i rozwija dotychczasowe sposoby informacji, tworzy ich zbiory, systemy, punkty informacyjne, bazy danych, oznakowania. Informacja i promowanie zasobu oraz inicjatyw kulturalnych zwiksza atrakcyjno regionu dla jego mieszkacw, potencjalnych turystw i inwestorw. 2.6. wspieranie rozwoju amatorskiego ruchu artystycznego; Amatorski ruch artystyczny jest silnym i aktywnym rodowiskiem dziaajcym w regionie. Pokazuje jego kulturow wielowtkowo, tradycje lokalne, rozwija talenty, zaspokaja potrzeb samorealizacji, przeciwdziaa negatywnym skutkom spoecznym. Jest czynnym uczestnictwem w kulturze. Naley zatem rozwija ten ruch poprzez umoliwianie dziaalnoci w oparciu o baz instytucjonaln, instruktorw i animatorw kultury, a take stwarzanie moliwoci organizacyjnych i finansowych dla realizacji projektw.

Pole strategiczne: DZIEDZICTWO KULTUROWE

Cel strategiczny 3: UPOWSZECHNIANIE I ZACHOWANIE DZIEDZICTWA KULTUROWEGO REGIONU (MATERIALNEGO I NIEMATERIALNEGO) ORAZ JEGO LEPSZE
WYKORZYSTYWANIE DO CELW TURYSTYCZNYCH

Kierunki dziaania: 3.1. rozpoznawanie zasobw dziedzictwa kulturowego oraz prowadzenie projektw badawczych na jego temat; W celu upowszechniania zasobw dziedzictwa kulturowego konieczne jest rozpoznanie majce na celu ustalenie jego znaczenia historycznego dla regionu. Suy temu powinny projekty badawcze nakierowane na rozpoznawanie i diagnozowanie dziedzictwa kulturowego z zakresu historii ziem wojewdztwa, tradycji i wiadomoci historycznej. Pozwoli to rwnie na lepsze zarzdzanie zasobem zarwno dla opieki nad nim jak i dla celw turystyki. Istotnym elementem jest upowszechnianie wynikw bada, prowadzenie prac studialnych i tworzenie syntez wykorzystywanych w procesach zarzdzania kultur, gospodarczych i inwestycyjnych.

72

3.2. inwentaryzowanie dziedzictwa kulturowego; W celu ochrony dziedzictwa kulturowego konieczna jest jego inwentaryzacja. Niezbdna jest aktualna wiedza o stanie zachowania zabytkw znajdujcych si w ewidencji, w tym objtych ochron, jak rwnie obiektw aspirujcych do tego miana w wyniku upywu czasu. W szczeglnoci powinna ona dotyczy obiektw zagroonych. Inwentaryzacja jest take podstaw wszelkich prac rewaloryzacyjnych prowadzonych przy zabytkach. 3.3. popularyzacja dziedzictwa kulturowego (w tym z uyciem najnowszych technik); Podstaw ochrony zabytkw i racjonalnej opieki nad nim jest powszechna wiadomo potrzeby takich dziaa i ich pozytywnych skutkw zarwno spoecznych (przywizanie do mojego miejsca, cigo tradycji) jak i gospodarczych (promocja miejsca, turystyka). Upowszechnianie dziedzictwa kulturowego efektywniejsze bdzie wwczas, jeli jego menederowie wykorzystaj nowoczesne techniki popularyzatorskie, dziki ktrym dotr do szerszych krgw odbiorcw, w tym do dzieci i modziey, dla ktrych tego typu instrumenty s najbardziej przyswajalne. Twrcze i nowoczesne narzdzia popularyzowania zasobu dziedzictwa kulturowego wojewdztwa przybli jego bogactwo. 3.4. rewitalizacja i renowacja obiektw zabytkowych; Wojewdztwo lskie posiada wysoki odsetek zabytkw wymagajcych prac konserwatorskich (wrd nich s rwnie i takie, ktre wymagaj adaptacji do nowych funkcji). Odrestaurowane obiekty zabytkowe bezporednio wpyn na wzrost atrakcyjnoci turystycznej regionu. 3.5. rewitalizacja obiektw i terenw poprzemysowych i znajdowanie dla nich nowych funkcji; Wojewdztwo lskie posiada liczne obiekty poprzemysowe i tereny okooprzemysowe. Jest to jeden z najwaniejszych problemw restrukturyzacji wojewdztwa. W ostatnich latach zauwaa si wzrost zainteresowania turystyk przemysow, zatem konieczne jest zachowanie i opieka nad tym specyficznym dziedzictwem oraz uczynienie z tego zasobu czynnika atrakcyjnoci kulturowej i turystycznej. Dziaania powinny by nakierowane na rewitalizacj obiektw i terenw poprzemysowych, a nastpnie znajdowanie dla nich nowych funkcji. 3.6. wykorzystywanie dziedzictwa kulturowego regionu na potrzeby turystyki (promocja, tworzenie produktw turystyki kulturowej); Umiejtne wykorzystywanie zasobw dziedzictwa kulturowego ma bezporedni wpyw na wzrost atrakcyjnoci turystycznej regionu, zatem naley prowadzi dziaania, ktre nakierowane bd na promowanie wojewdztwa lskiego poprzez odwoanie do niezwykle rnorodnego bogactwa kulturowego (zarwno materialnego jak i niematerialnego). Naley w tym celu tworzy nowe produkty turystyczne, ktrych treci

73

jest dziedzictwo regionu (np. szlaki tematyczne, pamitki regionalne), systemy oznakowania ju istniejcych obiektw i obszarw atrakcyjnych kulturowo, tworzy bazy danych o atrakcjach kulturowych w poczeniu z ofert turystyczn. Naley te tworzy programy skierowane do twrcw ludowych i rkodzielnikw uprawiajcych gince zawody obrazujce tradycje regionalne. Programy te powinny mie na celu wspieranie tej dziaalnoci, dokumentowanie, popularyzowanie i przeciwdziaanie zanikaniu tradycyjnych zawodw i technik. 3.7. tworzenie zasobw dziedzictwa kulturowego regionu; Tempo ycia powoduje, e wiele jego aspektw odchodzi w przeszo i to co dzi jest codziennoci w niedugim czasie stanie si histori, dlatego istotne jest, aby te aspekty ycia codziennego dokumentowa, archiwizowa i czyni z nich zasoby dziedzictwa kulturowego (take z wykorzystaniem nowoczesnych technik digitalizacja). Dokumentowanie powinno dotyczy szczeglnie tych codziennoci, ktre s silnie zwizane ze specyfik miejsca (np. tradycje zawodowe, obrzdy, obchody wit religijnych), zmieniajcych si przestrzeni, wanych wydarze. Pole strategiczne: TRECI KULTUROWE Cel strategiczny 4: TWORZENIE LEPSZYCH WARUNKW DLA ROZWOJU RODOWISK TWRCZYCH I WYKORZYSTYWANIE ICH KREATYWNOCI Kierunki dziaania: 4.1. tworzenie warunkw oraz instrumentw umoliwiajcych twrcze dziaania; W Polsce rynek sztuki ma ograniczony zasig, zwaszcza w zakresie dbr i usug kultury o innym ni rozrywkowy charakterze. Zaistnienie na rynku sztuki trudne jest zwaszcza dla debiutantw. Dla rozwoju kultury niezbdne jest jednak wytwarzanie treci kulturowych, konieczne jest wic wspomaganie tego procesu rodkami publicznymi. Naley inicjowa i wspiera wszelkie dziaania i programy, ktre bd skierowane do twrcw treci kulturowych (np. warsztaty, pracownie otwarte, wsppraca z instytucjami kultury, stypendia, nagrody, programy dla debiutantw, stae, praktyki), poszerza rynek sztuki przez zakupy dzie z pienidzy publicznych (np. kolekcje sztuk wizualnych konkursy na dziea literackie, teatralne czy muzyczne), przez wspieranie instytucji i organizacji non profit dziaajcych w obszarze kultury, promocj przykadw prywatnego mecenatu nad twrcami. 4.2. rozwj szkolnictwa artystycznego i projektowego; Wojewdztwo lskie ma bogate tradycje zwizane ze szkolnictwem artystycznym oraz rodowiska twrcze stanowice potencja kadrowy dla ksztacenia artystycznego. Sztuka poszukuje cigle nowych form ekspresji, korzysta z nowych moliwoci techniki i nowych form przekazu, a rynek pracy dla przyszych artystw wymaga coraz
74

szerszego spektrum umiejtnoci. Naley wic wspiera dziaania, ktre nakierowane bd na rozwijanie istniejcych oraz tworzenie nowych kierunkw na wszystkich poziomach nauczania m.in. przez rozwj bazy edukacyjnej. 4.3. rozwj wsppracy rodowisk twrczych z biznesem i jego otoczeniem; Celem tego kierunku jest budowanie wsppracy pomidzy twrcami i projektantami (np. artyci wsppracujcy ze studiami graficznymi, z agencjami reklamowymi, projektanci itd.) a biznesem dla wykorzystania kompetencji rodowisk twrczych w dziaaniach biznesowych. Potrzebne s programy prowadzce do promowania i informowania o moliwociach oferowanych przez twrcw, szkolenia dla firm m.in. pokazujce przydatno artystw dla zwikszenia atrakcyjnoci firmy, przykady dobrych praktyk w tym zakresie, tworzenie powszechnie dostpnych bazy danych twrcw z rnych dziedzin. 4.4. wspieranie rozwoju wzornictwa przemysowego i sztuki uytkowej; Dziaania zwizane ze wspieraniem rozwoju wzornictwa i sztuki uytkowej maj na celu czenie praktyki artystycznej z potrzebami gospodarki. Szeroko pojta sztuka uytkowa i wzornictwo przemysowe jest okazj do tego, aby twrcze kompetencje artystw zostay wykorzystane w gospodarce. W rezultacie poprzez popraw jakoci uytkowej i estetycznej produktw, usug i komunikacji wizualnej wzronie jako ycia codziennego mieszkacw. Naley wic tworzy programy suce zacienianiu wsppracy przemysu i artystw projektantw, promowa dobre praktyki. Celem programw jest (1) czenie kompetencji artystw z oczekiwaniami przemysu oraz (2) wykorzystanie kreatywnoci artystw dla wdraania nowych produktw i uatrakcyjniania dotychczasowych. 4.5. podnoszenie wartoci estetycznej i funkcjonalnej przestrzeni publicznej oraz obiektw uytecznoci publicznej; Wzrost wartoci estetycznej i funkcjonalnej przestrzeni publicznej jest skorelowany ze wzrostem jakoci ycia mieszkacw regionu i jego atrakcyjnoci dla przyjezdnych, dlatego naley tworzy i wdraa programy, ktre bd te dziaania realizoway, w tym (1) suce ksztatowaniu wiadomoci osb podejmujcych decyzje ksztatujce przestrze publiczn (szkolenia, wizyty studyjne), (2) zwikszajce zaangaowanie rodowisk twrczych w nadawaniu adu estetycznego i wprowadzaniu zmian w przestrzeniach publicznych,(3) podnoszce warto estetyczn i funkcjonaln przestrzeni i obiektw uytecznoci publicznej przez wprowadzanie w ni sztuki.

75

3.1. Struktura Strategii rozwoju kultury w wojewdztwie lskim na lata 2006-2020


Wojewdztwo lskie to: 1. region zrnicowany kulturowo, harmonijnie czcy elementy odmiennej tradycji i tosamoci kulturowej, ktre wynikaj z odniesie narodowych oraz specyfiki regionw; 2. region, w ktrym kultura odzwierciedla i ksztatuje podstawowe cnoty obywatelskie (uczciwo, odpowiedzialno, pracowito, umiejtno spoecznej wsppracy, otwarto) wpywajc pozytywnie na jako kapitau spoecznego; 3. region, w ktrym kultura jest istotnym elementem rozwoju gospodarczego, zwikszajcym konkurencyjno ekonomiczn wojewdztwa, dajcym szanse na rozkwit spoeczno-ekonomiczny, a w efekcie poprawiajcym jako ycia jego mieszkacw; 4. region, w ktrym w sposb innowacyjny wykorzystuje si potencja twrczy rodowiska artystycznego do jakociowej poprawy przestrzeni publicznej, w tym instytucji uytecznoci publicznej KOMPETENCJE KULTUROWE Wzrost kompetencji potrzebnych do (1) uczestnictwa w kulturze (odbiorcy), (2) efektywnego zarzdzania kultur (animatorzy kultury) i (3) twrczoci artystycznej w warunkach gospodarki rynkowej (twrcy). 1.1. tworzenie i realizacja programw edukacji kulturowej/ edukacji w zakresie ksztatowania kompetencji kulturowych; 1.2. edukacja w zakresie zarzdzania kultur prowadzenie prac badawczych ksztacenie menederw kultury; 1.3. edukacja rodowisk twrczych (do skutecznego radzenia sobie w nowych warunkach organizacyjno-prawnych). DOSTP DO KULTURY Wzrost poziomu uczestnictwa w kulturze (biernego w roli odbiorcw treci kulturowych i czynnego w roli twrcw treci kulturowych) 2.1. zwikszenie i uatwianie dostpu do uczestnictwa w kulturze; 2.2. budowa nowych obiektw kulturalnych i poprawa stanu istniejcych obiektw kultury; 2.3. poszukiwanie atrakcyjnych sposobw upowszechniania treci kulturowych; 2.4. wspieranie programw wsppracy ponadregionalnej; 2.5. poprawa informacji i promocji kulturalnej; 2.6. wspieranie rozwoju amatorskiego ruchu artystycznego. DZIEDZICTWO KULTUROWE Upowszechnianie i zachowanie dziedzictwa kulturowego regionu (materialnego i niematerialnego) oraz jego lepsze wykorzystywanie do celw turystycznych 3.1. rozpoznawanie zasobw dziedzictwa kulturowego oraz prowadzenie projektw badawczych na jego temat; 3.2. inwentaryzowanie dziedzictwa kulturowego; 3.3. popularyzacja dziedzictwa kulturowego (w tym z uyciem najnowszych technik); 3.4. rewitalizacja i renowacja obiektw zabytkowych; 3.5. rewitalizacja obiektw i terenw poprzemysowych i znajdowanie dla nich nowych funkcji; 3.6. wykorzystywanie dziedzictwa kulturowego regionu na potrzeby turystyki (promocja, tworzenie produktw turystyki kulturowej); 3.7. tworzenie zasobw dziedzictwa kulturowego regionu. TRECI KULTUROWE

WIZJA

POLA STRATEGICZNE

CELE STRATEGICZNE

Tworzenie lepszych warunkw dla rozwoju rodowisk twrczych i wykorzystywanie ich kreatywnoci 4.1. tworzenie warunkw oraz instrumentw umoliwiajcych twrcze dziaania; 4.2. rozwj szkolnictwa artystycznego i projektowego; 4.3. rozwj wsppracy rodowisk twrczych z biznesem i jego otoczeniem; 4.4. wspieranie rozwoju wzornictwa przemysowego i sztuki uytkowej; 4.5. podnoszenie wartoci estetycznej i funkcjonalnej przestrzeni publicznej oraz obiektw uytecznoci publicznej.

KIERUNKI DZIAA

76

WDRAANIE I MONITORING STRATEGII

77

1. System wdraania Strategii


Istotnym wymogiem przy budowaniu dokumentu strategicznego jest opracowanie wewntrznego systemu jego wdraania, monitoringu i ewaluacji postpw w osiganiu celw, a w konsekwencji ustalonej wizji. Wszystkie dziaania podejmowane w ramach wdraania i monitoringu Strategii maj na celu korygowanie ewentualnych nieprawidowoci i zaburze. System wdraania, monitoringu i ewaluacji postpw realizacji celw zawartych w Strategii obejmowa bdzie podsystem instrumentw wdraania, podsystem zbierania i selekcjonowania informacji, podsystem oceny i interpretacji zgromadzonego materiau ilociowego oraz jakociowego, a take potencjalne rda finansowania. Niniejsza Strategia opracowana zostaa w spjnoci do innych krajowych i wojewdzkich dokumentw strategicznych (patrz aneks, pkt.1). 1.1. Podmioty odpowiedzialne za wdraanie Opieka nad kultur i ochrona jej dbr jest obowizkiem administracji publicznej wszystkich szczebli. Zadanie to wykonywane jest przez tworzenie wasnych jednostek organizacyjnych instytucji kultury - wykonujcych w imieniu pastwa to zadanie lub przez zlecanie go innym podmiotom. Instytucj odpowiedzialn za wdraanie Strategii rozwoju kultury jest Zarzd Wojewdztwa lskiego, ktry wykonuje zadania przy pomocy odpowiednich wydziaw Urzdu Marszakowskiego, w tym wypadku Wydzia Kultury. Efektywna realizacja Strategii rozwoju kultury uzaleniona bdzie od zaangaowania jej adresatw, a wic jednostek samorzdw terytorialnych i jednostek organizacyjnych tych samorzdw wykonujcych zadania z zakresu kultury, rodowisk twrczych, organizacji pozarzdowych, fundacji i stowarzysze prowadzcych dziaalno zwizan z kultur oraz innych instytucji z sektora finansw publicznych przede wszystkim szk wszystkich szczebli. Zarzd Wojewdztwa lskiego, poprzez Wydzia Kultury oraz wojewdzkie instytucje kultury, podejmowa bdzie dziaania koordynujce, inicjowa przedsiwzicia majce na celu wspprac podmiotw dziaajcych na rzecz kultury, promowa dobre wzorce. Co dwa lata organizowane bdzie forum, ktrego celem bdzie podsumowanie kolejnych etapw realizacji oraz dyskusja nad etapami nastpnymi. 1.2. Monitoring Celem monitoringu jest uzyskanie skwantyfikowanych danych pozwalajcych odpowiedzie na pytanie o progresj osigania celw zaoonych w Strategii. Konieczne jest wic opracowanie wskanikw, ktre stanowi bd podstaw do oceny stopnia realizacji celw strategicznych i moliwoci urzeczywistnienia nakrelonego kulturalnego wizerunku wojewdztwa lskiego. Sam proces monitorowania polega bdzie na przygldaniu si zmianom, jakie zachodz w wyniku realizacji celw poprzez podejmowane inicjatywy/ programy okrelone w kierunkach dziaa. Kolejnym krokiem bdzie szczegowa analiza zebranych danych i opracowanie raportw. Organami monitorujcymi bd trzy wojewdzkie instytucje kultury Regionalny Orodek Kultury w Katowicach, Biblioteka lska oraz lskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego. Instytucje te bd opowiaday za monitoring (analiza raportw z przebiegu realizacji), raportowanie o procesach i uwarunkowaniach realizacyjnych strategii, a take pozyskiwanie brakujcych danych istotnych dla oceny realizacji strategii.
78

Poniszy schemat ilustruje poszczeglne fazy monitoringu z uwzgldnieniem zada w ramach poszczeglnych etapw. FAZA

KROK 1

Sformuowanie kryteriw oceny (jakociowych i ilociowych) efektywnoci dziaa w zakresie kultury

KROK 2

Gromadzenie danych

KROK 3

Analiza zgromadzonych danych

KROK 4

Raportowanie

KROK 5

Ocena uzyskanych wynikw

KROK 6

Zidentyfikowanie odchyle (w sytuacji ich zdiagnozowania w kroku 5)

KROK 7

Analiza przyczyn odchyle

KROK 8

Planowanie ewentualnych zmian

Rysunek 2. Schemat faz monitoringu Strategii

79

1.3. Wskaniki monitoringu realizacji Strategii Ponisze cztery tabele zawieraj wskaniki do monitoringu realizacji kierunkw dziaa wynikajcych z przyjtych celw strategicznych. CEL 1 Wzrost kompetencji potrzebnych do (1) uczestnictwa w kulturze (odbiorcy), (2) efektywnego zarzdzania kultur (animatorzy kultury) i (3) twrczoci artystycznej w warunkach gospodarki rynkowej (twrcy) liczba realizowanych programw edukacji kulturalnej w instytucjach kultury; liczba uczestnikw programw edukacji kulturalnej w instytucjach kultury; liczba skadanych wnioskw o stypendia/nagrody; liczba skadanych projektw przez twrcw; liczba szkole adresowanych do osb zarzdzajcych kultur, instruktorw i animatorw, organizowanych przez Regionalne Orodki Kultury; liczba szk objtych programami autorskimi. CEL 2 Wzrost poziomu uczestnictwa w kulturze (biernego w roli odbiorcw treci kulturowych i czynnego w roli twrcw treci kulturowych) WSKANIKI REALIZACJI STRATEGII liczba stowarzysze amatorskiego ruchu artystycznego; liczba programw tworzonych na rzecz rodowisk marginalizowanych; liczba uczestnikw programw na rzecz rodowisk marginalizowanych; liczba zwiedzajcych muzea i galerie; liczba widzw w teatrach; liczba widzw w kinach; liczba suchaczy w instytucjach muzycznych; liczba czytelnikw w bibliotekach; liczba wystaw w muzeach i galeriach; liczba przedstawie teatralnych; liczba seansw kinowych; liczba koncertw w instytucjach muzycznych; wielko ksigozbioru bibliotek; liczba nowopowstaych obiektw sucych kulturze; liczba obiektw poddanych modernizacji. CEL 3 Upowszechnianie i zachowanie dziedzictwa kulturowego regionu (materialnego i niematerialnego) oraz jego lepsze wykorzystywanie do celw turystycznych WSKANIKI REALIZACJI STRATEGII liczba zweryfikowanych obiektw zabytkowych; liczba obiektw w ewidencji zabytkw; liczba obiektw objtych ochron konserwatorsk (z wyczeniem ochrony ustalonej w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego);
80

wydatki publiczne wojewdztwa lskiego na ochron i konserwacj zabytkw; liczba inicjatyw popularyzujcych dziedzictwo kulturowe i jego ochron; liczba internetowych baz danych z zakresu dziedzictwa kulturowego prowadzonych przez podmioty publiczne; liczba stron internetowych w zakresie dziedzictwa kulturowego zarejestrowanych w lskim Centrum Dziedzictwa Kulturowego; liczba obiektw poddanych rewitalizacji i renowacji; liczba zrewitalizowanych terenw poprzemysowych; liczba zrewitalizowanych obiektw poprzemysowych; liczba szlakw kulturowych; liczba zwiedzajcych muzea; liczba turystw zwizana z miejscami kultu religijnego; liczba turystw odwiedzajcych szlaki podziemne; liczba muzealiw i depozytw; liczba modziey szkolnej zwiedzajcej muzea; liczba prac magisterskich i licencjackich powiconych dziedzictwu kulturowemu; liczba dokumentw rejestrujcych przemijajce zjawiska kulturowe gromadzonych przez muzea, lskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego, Instytucj Filmow Silesia-Film; liczba publikacji dotyczcych dziedzictwa kulturowego; liczba stowarzysze, organizacji itp., dziaajcych na rzecz opieki nad zabytkami. CEL 4 Tworzenie lepszych warunkw dla rozwoju rodowisk twrczych i wykorzystywanie ich kreatywnoci WSKANIKI REALIZACJI STRATEGII liczba przyznanych nagrd i stypendiw; liczba szk artystycznych i kierunkw na wszystkich szczeblach edukacji; liczba uczniw i studentw ksztaccych si w szkoach artystycznych; liczba szk ksztaccych w zakresie sztuki uytkowej; liczba szkole, warsztatw, seminariw, prowadzonych na rzecz wsppracy rodowisk twrczych z biznesem, organizowanych przy wspudziale rodowisk twrczych z biznesem, organizowanych przy wspudziale rodkw publicznych. 1.4. Raportowanie Raportowanie bdzie narzdziem w procesie kompleksowego monitoringu strategii i stanowio ono bdzie podstaw do dalszych dziaa. Raporty monitorujce strategi zawiera bd wszelkie dane statystyczne pozyskane i zagregowane przez organy monitorujce strategi oraz analizy statystyczne wraz z wnioskowaniem. Na ich podstawie dokonywana bdzie ocena uzyskanych wynikw w zestawieniu z zaoonymi celami strategicznymi. W przypadku rozbienoci pozwoli to skorygowa te dziaania, w ktrych zaobserwowano odchylenia. Raportowanie bdzie si odbywao raz na dwa lata przez cay okres realizacji strategii. Wszystkie raporty publikowane bd na stronach internetowych samorzdu Wojewdztwa lskiego.

81

2. Potencjalne rda finansowania


Dziaania realizowane zgodnie ze Strategi rozwoju kultury w wojewdztwie lskim na lata 2006-2020 finansowane bd z nastpujcych rde: 1. 2. 3. budety jednostek samorzdu terytorialnego; budet pastwa; fundusze strukturalne: EFRR Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, EFS Europejski Fundusz Spoeczny, EFOIGR Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej; Mechanizm Finansowy Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Norweski Mechanizm Finansowy; fundacje i organizacje krajowe, zagraniczne i midzynarodowe wspierajce kultur poczenie funduszy prywatnych i publicznych; rodki prywatne.

4. 5. 6.

Zarzdzanie ww. funduszami odbywa si przy pomocy odpowiednich procedur, ktre okrelaj podzia rodkw przeznaczonych na realizacj okrelonych dziaa. Uszczegowienie ww. informacji podano w aneksie.

82

ANEKS

83

1. Spjno dokumentw strategicznych szczebla krajowego i regionalnego ze Strategi rozwoju kultury w wojewdztwie lskim na lata 2006-2020
Podstawowym zaoeniem podczas konstruowania tego dokumentu byo powizanie go z nastpujcymi dokumentami strategicznymi: 1. Strategia Rozwoju Wojewdztwa lskiego na lata 2000-2020, 2. Narodowa Strategia Rozwoju Kultury na lata 2004-2013, 3. Strategia rozwoju turystyki w Wojewdztwie lskim na lata 2004-2013, 4. Plan Zagospodarowania Przestrzennego Wojewdztwa lskiego, 5. Regionalna Strategia Innowacji Wojewdztwa lskiego na lata 2003-2013. W toku prac nad niniejszym dokumentem dono do zachowania spjnoci pomidzy treci powyszych opracowa strategicznych a Strategi rozwoju kultury w wojewdztwie lskim. STRATEGIA ROZWOJU WOJEWDZTWA LSKIEGO NA LATA 2000-2020 Wsppraca midzyregionalna i midzynarodowa (w tym transgraniczna) oraz wsppraca wewntrzregionalna jest priorytetem horyzontalnym w Strategii Rozwoju Wojewdztwa lskiego na lata 2000-2020 Wrd pl strategicznych (priorytetw dziedzinowych) wyrniono: (1) Kultur, edukacj, mobilno i aktywizacj zasobw ludzkich; (2) Integracj spoeczn, bezpieczestwo i zdrowie; (3) Restrukturyzacj i rozwj gospodarki; (4) Innowacje, technologie, dziaalno R+B; (5) Ochron i ksztatowanie rodowiska oraz przestrzeni a take (6) Transport, komunikacj i informacj. W oparciu o pola strategiczne zdefiniowane zostay cztery podstawowe cele strategiczne: I. Wzrost wyksztacenia mieszkacw oraz ich zdolnoci adaptacyjnych do zmian spoecznych i gospodarczych w poczuciu bezpieczestwa spoecznego i publicznego. II. Wzrost innowacyjnoci i konkurencyjnoci gospodarki. III. Poprawa jakoci rodowiska naturalnego i kulturowego oraz zwikszenie atrakcyjnoci przestrzeni. IV. Rozbudowa oraz upowszechnienie systemu infrastruktury technicznej. Strategia Rozwoju Wojewdztwa lskiego na lata 2000-2020 jest dokumentem nadrzdnym wobec Strategii rozwoju kultury w wojewdztwie lskim na lata 2006-2020, a okrelone w nim cele bezporednio przekadaj si na ustalenia strategiczne zawarte w niniejszym dokumencie. Cel I Strategii Rozwoju realizowany bdzie przez wszystkie cztery cele Strategii rozwoju kultury w wojewdztwie lskim. Kierunek dziaa, ktry zosta wyznaczony w ramach II celu Strategii Rozwoju (Zwikszenie atrakcyjnoci turystycznej regionu) realizowany bdzie poprzez cele kierunkowe drugiego i trzeciego celu Strategii rozwoju kultury. Cel III Strategii Rozwoju uwzgldniony zosta przy wyznaczaniu kierunkw dziaa w ramach trzeciego celu Strategii rozwoju kultury. NARODOWA STRATEGIA ROZWOJU KULTURY NA LATA 2004-2013 Narodowa Strategia Rozwoju Kultury na lata 2004-2013 jest dokumentem tworzcym ramy dla nowoczesnego mecenatu pastwa w obszarze kultury oraz organizujcym polityk kulturaln pastwa. Celem strategicznym rozwoju kultury w Polsce jest zrwnowaenie rozwoju kultury w regionach, za cele szczegowe dotycz (1) wzrostu efektywnoci zarzdzania sfer kultury; (2) wprowadzenia innowacyjnych rozwiza w systemie organizacji dziaalnoci kulturalnej i w systemie upowszechniania kultury; (3) zmniejszenia
84

dysproporcji regionalnych w rozwoju kultury; (4) wzrostu uczestnictwa i wyrwnanie szans w dostpie do szkolnictwa artystycznego, dbr i usug kultury; (5) poprawy warunkw dziaalnoci artystycznej; (6) efektywnej promocji twrczoci; (7) zachowania dziedzictwa i aktywnej ochrony zabytkw oraz (8) zmniejszenia luki cywilizacyjnej poprzez modernizacj i rozbudow infrastruktury. Wszystkie cztery cele Strategii rozwoju kultury w wojewdztwie lskim wypywaj z powyszych omiu celw czstkowych Narodowej Strategii Rozwoju i w caoci bd j realizoway. STRATEGIA ROZWOJU TURYSTYKI W WOJEWDZTWIE LSKIM NA LATA 2004-2013 Gwnym celem Strategii turystyki w Wojewdztwie lskim na lata 2004-2013 jest rozwj turystyki biznesowej, miejskiej, tranzytowej, aktywnej oraz agroturystyki. Do najwaniejszych zada wykonawcw Strategii naley podnoszenie jakoci usug turystycznych oraz tworzenie systemw wsparcia dla kreowania i promowania markowych produktw turystycznych regionu. Naszkicowana wizja rozwoju turystyki zoperacjonalizowana zostaa poprzez okrelenie nastpujcych celw jakociowych: wyduenie pobytw turystw w wojewdztwie lskim, zwikszenie dochodw gmin i powiatw z turystyki w regionie, zwikszenie liczby turystw poza okresami szczytw wakacyjnych, poprawa wizerunku wojewdztwa, zwikszenie liczby ponownych wizyt turystw, unowoczenienie infrastruktury turystycznej, zmniejszenie negatywnego oddziaywania turystki na rodowisko przyrodnicze, rozwj wsppracy i partnerstwa w regionie, gminach, wspomaganie rozwoju innych bran, podniesienie poziomu wiedzy humanistycznej i przyrodniczej oraz kultury zwiedzania turystw a take poprawa zdrowia i kondycji fizycznej turystw. Cele te (w szczeglnoci rozwj turystyki biznesowej, miejskiej, tranzytowej, aktywnej oraz agroturystyki )realizuje cel 3 Strategii rozwoju kultury w wojewdztwie lskim na lata 2006-2020 - Upowszechnianie i zachowanie dziedzictwa kulturowego regionu (materialnego i niematerialnego) oraz jego lepsze wykorzystywanie do celw turystycznych. poprzez nastpujce kierunki dziaania: 3.1.rozpoznawanie zasobw dziedzictwa kulturowego oraz prowadzenie projektw badawczych na jego temat, 3.3.popularyzacja dziedzictwa kulturowego (w tym z uyciem najnowszych technik), 3.4.rewitalizacja i renowacja obiektw zabytkowych, 3.5.rewitalizacja obiektw i terenw poprzemysowych i znajdowanie dla nich nowych funkcji, 3.6.wykorzystanie dziedzictwa kulturowego regionu na potrzeby turystyki (promocja, tworzenie produktw turystyki kulturowej); a take cel 2 - Podnoszenie poziomu uczestnictwa w kulturze (biernego w roli odbiorcw treci kulturowych i czynnego w roli twrcw treci kulturowych) poprzez kierunek dziaa 2.3. poszukiwanie atrakcyjnych sposobw upowszechniania treci kulturowych. Cel 6 Strategii rozwoju turystyki - Podnoszenie dostpnoci i jakoci wiadczonych usug turystycznych oraz budowa systemu wsparcia rozwoju markowych produktw turystycznych realizowany jest przez okrelony w Strategii rozwoju kultury kierunek dziaania 2.5. w ramach celu 2 - Wzrost poziomu uczestnictwa w kulturze (biernego w roli odbiorcw treci kulturowych i czynnego w roli twrcw treci kulturowych) poprawa informacji i promocji kulturalnej.

85

PLAN ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO WOJEWDZTWA LSKIEGO Celem generalnym polityki przestrzennej wojewdztwa lskiego, wychodzcym z zasady zrwnowaonego rozwoju, jest ksztatowanie harmonijnej struktury przestrzennej sprzyjajcej wszechstronnemu rozwojowi wojewdztwa. W ramach Planu wyznaczonych zostao 6 celw strategicznych: I. Dynamizacja i restrukturyzacja przestrzeni wojewdztwa. II. Wzmocnienie funkcji wzw sieci osadniczej. III. Ochrona zasobw rodowiska, wzmocnienie systemu obszarw chronionych i wielofunkcyjny rozwj terenw otwartych. IV. Rozwj ponadlokalnych systemw infrastruktury. V. Stymulowanie innowacji w regionalnym systemie zarzdzania przestrzeni. VI. Rozwj wsppracy midzyregionalnej w zakresie planowania przestrzennego. Kierunki dziaa (Rozwj i wspieranie restrukturyzacji wybranych dziedzin usug publicznych;Wykreowanie zintegrowanego regionalnego produktu turystycznego; Rozwijanie potencjau wewntrznego obszarw zagroonych marginalizacj) I celu Planu Zagospodarowania Przestrzennego realizowane s poprzez wyznaczone kierunki dziaa w ramach drugiego i trzeciego celu Strategii rozwoju kultury. II, V i VI cel Planu realizowany jest poprzez wyznaczone kierunki dziaa w ramach 3 celu strategicznego Strategii rozwoju kultury - Upowszechnianie i zachowanie dziedzictwa kulturowego regionu (materialnego i niematerialnego) oraz jego wykorzystywanie do celw turystycznych. REGIONALNA STRATEGIA INNOWACJI WOJEWDZTWA LSKIEGO NA LATA 2003-2013 Dokument ten okrela dziaania majce na celu wspieranie i rozwijanie przyjaznego klimatu dla innowacji w wojewdztwie lskim, tak aby wzmacniay one konkurencyjno gospodarki wojewdztwa wobec innych regionw w Unii Europejskiej. Wyznaczono trzy obszary strategiczne: (1) Zwikszenie udziau firm o wysokiej innowacyjnoci w oglnej liczbie maych i rednich firm, (2) Zwikszenie wykorzystania potencjau badawczorozwojowego, oraz (3) Zapewnienie skutecznego Regionalnego Systemu Innowacji opartego na wzajemnym zaufaniu, kreatywnoci i doskonaoci. W ramach obszarw strategicznych wyznaczono po dwa cele strategiczne. Obszar pierwszy realizowany jest przez dwa cele strategiczne: 1.1. Wzrost poziomu zaufania wrd firm poprzez polepszenie klimatu biznesu oraz 1.2. Wspieranie doskonaoci w MP. Obszar drugi realizowany jest poprzez cel 2.1. Wzmacnianie doskonaoci w sektorze B+R oraz 2.2. Wprowadzenie do sektora B+R technologii niezbdnych dla rozwoju gospodarki regionu. Ostatni, trzeci obszar strategiczny realizowany jest poprzez cel 3.1. Rozwj wsppracy partnerskiej na rzecz innowacji oraz 3.2. Wspieranie powstawania nowych innowacyjnych produktw i firm. Cel strategiczny 3.2. Regionalnej Strategii Innowacji realizowany jest przez kierunek dziaa 4.4. (wspieranie rozwoju wzornictwa przemysowego i sztuki uytkowej) wyznaczony w ramach czwartego celu strategicznego Strategii rozwoju kultury w Wojewdztwie lskim (Tworzenie lepszych warunkw dla rozwoju rodowisk twrczych i wykorzystanie ich kreatywnoci.).

86

2. Dynamika wzrostu wydatkw na kultur i ochron dziedzictwa narodowego szczebli samorzdu terytorialnego w wojewdztwie lskim
2.1. Subregion pnocny
Tabela 2-1. Dynamika wzrostu wydatkw na kultur i ochron dziedzictwa narodowego szczebli samorzdu terytorialnego w subregionie pnocnym
Jednostka Samorzdu Terytorialnego Lata aLiczba 2000 instytucji b2002 c2004 3. 4.

L.p.

Wydatki ogem

Wydatki na kultur

% (6/5)

1.

2.

5.

6.

7.

SUBREGION PNOCNY Powiat grodzki: 1 Czstochowa 6 Powiaty ziemskie: 2 Czstochowski 3 Kobucki 4 Myszkowski Gminy: 5 Blachownia 2 6 Dbrowa Zielona 1 7 Janw 2 8 Kamienica Polska 1 9 Kobuck 1 10 Komnice abcabcabcabcabca12 709 667 12 904 683 15 209 167 4 696 185 5 106 441 7 041 173 6 593 469 7 259 056 13 368 370 5 915 127 6 331 773 8 136 515 19 502 331 26 110 065 29 595 856 12 823 711 333 993 367 266 475 500 109 439 149 155 168 323 261 643 339 234 331 730 185 942 229 245 240 000 646 028 753 979 776 096 299 254 2,63% 2,85% 3,13% 2,33% 2,92% 2,39% 3,97% 4,67% 2,48% 3,14% 3,62% 2,95% 3,31% 2,89% 2,62% 2,33% abcabcabc141 914 256 165 477 993 201 940 691 89 767 770 113 462 626 137 347 156 81 986 579 90 578 422 115 100 637 3 493 557 4 162 338 4 819 537 2 287 959 2 144 898 2 272 270 2 258 843 2 307 874 2 192 065 2,46% 2,52% 2,39% 2,55% 1,89% 1,65% 2,76% 2,55% 1,90% abc473 024 271 477 316 750 489 849 463 13 292 591 15 097 383 21 365 903 2,81% 3,16% 4,36%

87

1 11 Koniecpol 1 12 Konopiska 1 13 Koziegowy 1 14 Kruszyna 1 15 Krzepice 1 16 Lelw 2 17 Lipie 1 18 Miedno 1 19 Mstw 1 20 Mykanw 1 21 Myszkw 2 22 Niegowa 1 23 Olsztyn 1 24 Opatw 1

bcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcab-

16 285 269 22 107 350 10 297 928 10 527 260 13 975 880 10 350 269 11 927 163 15 535 630 13 655 593 15 803 921 18 639 167 5 866 231 9 487 472 7 045 582 10 898 155 13 398 639 14 517 958 6 456 082 6 303 117 10 635 675 7 331 768 8 053 234 13 481 850 7 415 548 12 351 590 14 423 194 9 589 927 12 810 067 15 059 625 15 404 790 15 153 276 19 159 375 39 081 690 40 483 777 56 732 001 6 447 503 9 270 710 7 862 361 6 771 819 10 024 030 11 635 258 6 917 508 8 606 621

452 342 483 920 380 000 355 711 442 550 223 704 286 805 341 696 300 000 332 000 353 500 64 393 58 904 86 830 277 380 112 324 134 228 185 368 150 385 231 055 194 873 75 244 92 845 181 207 267 107 262 500 235 778 232 730 226 654 246 662 344 511 533 780 1 075 600 1 181 531 1 007 383 150 780 107 517 39 470 132 400 168 712 165 144 116 121 122 973

2,78% 2,19% 3,69% 3,38% 3,17% 2,16% 2,40% 2,20% 2,20% 2,10% 1,90% 1,10% 0,62% 1,23% 2,55% 0,84% 0,92% 2,87% 2,39% 2,17% 2,66% 0,93% 0,69% 2,44% 2,16% 1,82% 2,46% 1,82% 1,51% 1,60% 2,27% 2,79% 2,75% 2,92% 1,78% 2,34% 1,16% 0,50% 1,96% 1,68% 1,42% 1,68% 1,43%

88

c25 Panki 1 26 Poczesna 2 27 Popw 1 28 Poraj 2 29 Przyrw 1 30 Przystaj 2 31 Rdziny 1 32 Starcza 1 33 Wrczyca Wielka 1 34 arki 2 abcabcabcabcabcabcabcabcabcabcWOJEWDZTWO LSKIE 18 abc-

8 583 253 5 914 421 6 674 706 8 440 814 12 461 329 16 916 314 18 437 383 6 317 540 7 691 310 9 704 353 12 300 312 13 677 725 15 710 943 4 966 250 7 333 767 6 269 406 6 867 618 9 917 692 11 137 108 13 576 031 12 534 130 14 550 873 3 435 441 4 574 175 3 773 429 18 602 881 20 658 769 27 462 770 10 501 481 11 342 289 16 156 165 608 868 000 605 100 000 788 590 000

120 670 97 942 24 382 24 357 475 592 577 867 493 157 44 493 44 694 51 570 292 225 254 000 300 220 161 500 179 202 219 113 129 915 144 599 176 000 162 600 234 000 353 500 35 289 36 269 26 585 600 000 599 596 634 004 440 238 432 826 491 492 50 612 000 60 100 000 74 644 000

1,41% 1,66% 0,37% 0,29% 3,82% 3,42% 2,67% 0,70% 0,58% 0,53% 2,38% 1,86% 1,91% 3,25% 2,44% 3,49% 1,89% 1,46% 1,58% 1,20% 1,87% 2,43% 1,03% 0,79% 0,70% 3,23% 2,90% 2,31% 4,19% 3,82% 3,04% 8,31% 9,93% 9,47%

89

2.2. Subregion rodkowy


Tabela 2-2. Dynamika wzrostu wydatkw na kultur i ochron dziedzictwa narodowego szczebli samorzdu terytorialnego w subregionie rodkowym
Jednostka Samorzdu Terytorialnego Lata aLiczba 2000 instytucji b2002 c2004 3. 4.

L.p.

Wydatki ogem

Wydatki na kultur

% (6/5)

1.

2.

5.

6.

7.

SUBREGION RODKOWY Powiaty grodzkie: 35 Bytom 3 36 Chorzw 5 37 Dbrowa Grnicza 4 38 Gliwice 3 39 Jaworzno 3 40 Katowice 13 41 Mysowice 4 42 Piekary lskie 5 43 Ruda lska 4 44 Sosnowiec 7 45 Siemianowice lskie 5 abcabcabcabcabcabcabcabcabcabcab350 814 631 361 542 691 356 098 222 251 647 778 216 331 022 243 149 431 256 622 347 292 228 117 342 808 198 457 788 919 488 786 379 480 204 253 149 349 264 198 296 549 186 970 305 755 067 836 878 617 379 872 994 624 128 952 258 157 553 903 151 418 653 86 329 356 99 274 867 97 920 314 255 207 930 321 751 796 355 926 175 413 400 562 414 560 105 395 664 182 119 288 217 138 258 942 6 068 520 6 052 649 6 539 978 6 431 517 6 596 257 7 760 911 9 060 607 9 953 550 11 478 866 13 658 752 16 628 776 14 895 469 4 582 636 7 633 811 8 631 727 23 951 854 25 671 075 28 698 694 4 801 346 9 135 276 5 188 242 3 344 286 3 536 151 3 359 423 8 087 928 7 591 013 6 512 037 11 595 761 15 973 885 13 221 447 3 257 874 3 322 302 1,73% 1,67% 1,84% 2,56% 3,05% 3,19% 3,53% 3,41% 3,35% 2,98% 3,40% 3,10% 3,07% 3,85% 4,62% 3,17% 2,92% 3,29% 3,72% 5,80% 3,43% 3,87% 3,56% 3,43% 3,17% 2,36% 1,83% 2,80% 3,85% 3,34% 2,73% 2,40%

90

c46 witochowice 3 47 Tychy 4 48 Zabrze 5 Powiaty ziemskie: 49 Bdziski 50 Bierusko-Ldziski 51 Gliwicki 52 Lubliniecki 53 Mikoowski 54 Pszczyski 55 Tarnogrski 56 Zawierciaski Gminy: 57 Bdzin 4 58 Bieru 2 59 Bobrowniki 1 abcabcababcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabc-

151 376 705 128 533 756 93 120 336 99 097 370 254 963 098 291 451 225 261 616 457 350 500 710 410 064 063 451 774 502 196 002 031 214 294 677 252 350 587 79 498 199 97 740 276 109 012 015 145 841 749 172 625 445 188 220 557 98 646 346 103 847 664 123 855 834 135 523 189 157 826 260 183 058 711 146 177 153 193 534 340 197 934 031 164 180 539 197 827 422 208 348 472 143 342 394 149 237 266 178 030 109 71 200 716 91 133 129 108 936 690 30 005 183 38 946 616 40 735 708 10 950 159 13 714 366

3 508 646 2 661 362 2 910 337 3 020 941 5 281 559 6 018 607 5 882 345 10 050 812 12 842 775 13 057 818 7 669 294 9 203 373 10 227 366 3 149 804 2 903 070 3 135 557 4 893 153 4 701 758 5 263 242 2 967 470 3 321 321 3 992 614 5 562 494 5 776 879 6 055 977 4 555 506 6 451 842 7 085 802 6 273 534 6 917 290 7 191 413 5 822 729 6 868 770 5 452 286 3 828 401 3 978 491 4 240 827 1 112 987 1 268 551 1 245 000 597 597 679 800

2,32% 2,07% 3,13% 3,05% 2,07% 2,07% 2,25% 2,87% 3,13% 2,89% 3,91% 4,29% 4,05% 3,96% 2,97% 2,88% 3,36% 2,72% 2,80% 3,01% 3,20% 3,22% 4,10% 3,66% 3,31% 3,12% 3,33% 3,58% 3,82% 3,50% 3,45% 4,06% 4,60% 3,06% 5,38% 4,37% 3,89% 3,71% 3,26% 3,06% 5,46% 4,96%

91

c60 Bojszowy 1 61 Boronw 1 62 Chem lski 1 63 Ciasna 2 64 Czelad 1 65 Gieratowice 1 66 Goczakowice-Zdrj 2 67 Herby 1 68 Imielin 1 69 Irzdze 1 70 Kalety 2 71 Knurw 1 72 Kobir 2 73 Kochanowice 1 abcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabc-

17 742 402 10 578 682 11 126 240 14 549 840 4 620 968 4 961 247 6 113 906 7 874 176 10 776 094 14 200 370 8 005 375 11 646 975 13 407 004 50 579 256 46 774 493 50 417 076 15 132 989 23 160 020 24 551 323 7 929 508 15 396 094 21 114 832 10 937 077 11 880 044 11 748 839 8 765 652 15 005 942 14 975 369 3 885 408 3 807 584 5 133 884 8 384 464 10 728 169 10 015 230 50 857 955 61 057 095 55 216 786 5 607 986 5 732 525 8 089 534 7 333 883 9 918 696 11 283 514

708 500 178 382 210 889 213 116 164 979 185 912 714 992 198 304 458 217 583 804 159 240 133 000 184 500 1 681 705 1 155 215 1 516 750 186 575 304 907 443 736 197 873 320 012 386 278 133 759 133 375 178 678 1 173 950 373 726 499 124 34 816 47 198 54 565 316 778 774 159 505 666 2 361 966 1 800 000 1 680 000 219 078 242 376 313 633 176 708 213 734 238 071

3,99% 1,69% 1,90% 1,46% 3,57% 3,75% 11,69% 2,52% 4,25% 4,11% 1,99% 1,14% 1,38% 3,32% 2,47% 3,01% 1,23% 1,32% 1,81% 2,50% 2,08% 1,83% 1,22% 1,12% 1,52% 13,39% 2,49% 3,33% 0,90% 1,24% 1,06% 3,78% 7,22% 5,05% 4,64% 2,95% 3,04% 3,91% 4,23% 3,88% 2,41% 2,15% 2,11%

92

74

Koszcin 2

abca1 bca2 bca1 bca2 bca2 bca2 bca2 bca2 bca2 bca2 bca2 bca1 bca1 bca-

11 348 362 12 932 466 16 271 230 5 983 918 8 335 051 9 744 311 7 756 987 8 594 941 9 453 551 22 274 506 21 885 384 24 550 728 31 107 930 31 706 410 40 190 588 29 087 898 44 763 044 49 761 010 16 682 148 18 231 863 19 458 224 13 505 983 15 498 485 14 737 228 23 711 972 26 130 774 31 773 064 7 944 524 9 125 851 11 211 475 50 653 918 61 023 504 81 297 067 12 044 243 10 713 674 12 145 914 14 078 775 18 046 173 13 717 291 19 500 478 23 861 654 27 134 716 8 206 884

438 302 392 935 428 750 128 452 146 037 154 723 286 612 310 008 338 719 486 181 591 687 594 513 1 442 892 1 645 862 1 622 319 1 377 013 2 130 210 2 090 396 852 500 1 006 000 913 400 583 611 548 999 528 993 1 058 875 1 384 507 1 280 818 580 307 499 056 579 141 1 636 308 1 939 689 2 301 974 1 189 000 766 807 575 487 280 000 415 743 405 400 672 817 855 000 807 220 526 956

3,86% 3,04% 2,64% 2,15% 1,75% 1,59% 3,69% 3,61% 3,58% 2,18% 2,70% 2,42% 4,64% 5,19% 4,04% 4,73% 4,76% 4,20% 5,11% 5,52% 4,69% 4,32% 3,54% 3,59% 4,47% 5,30% 4,03% 7,30% 5,47% 5,17% 3,23% 3,18% 2,83% 9,87% 7,16% 4,74% 1,99% 2,30% 2,96% 3,45% 3,58% 2,97% 6,42%

75

Kroczyce

76

Krupski Myn

77

Ldziny

78

Lubliniec

79

aziska Grne

80

azy

81

Miasteczko lskie

82

Miedna

83

Mierzcice

84

Mikow

85

Ogrodzieniec

86

Ornontowice

87

Orzesze

88

Oarowice

93

1 89 Pawowice 2 90 Pawonkw 1 91 Pilchowice 1 92 Pilica 1 93 Porba 1 94 Psary 2 95 Pszczyna 2 96 Pyskowice 2 97 Radzionkw 1 98 Rudziniec 1 99 Siewierz 2 100 Sawkw 1 101 Sonicowice 1 102 Suszec 1

bcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabc-

10 712 254 15 167 450 32 013 931 40 356 650 44 776 054 6 677 437 7 428 470 10 186 631 12 929 655 13 674 899 15 187 873 9 883 573 11 319 768 14 514 119 8 731 421 8 616 251 11 857 900 10 178 969 12 017 520 14 124 874 57 448 228 82 727 494 70 477 117 27 130 824 29 694 541 35 014 233 17 434 601 20 750 878 24 212 735 11 628 624 13 822 142 16 572 658 15 620 773 16 012 460 22 715 203 13 248 514 15 286 953 8 938 128 10 126 804 16 606 333 19 465 528 23 190 803 21 703 430

562 400 444 500 1 000 000 1 227 594 1 451 955 89 335 115 290 131 195 233 101 269 423 300 189 275 548 319 564 306 249 434 922 411 600 443 000 684 916 829 000 854 760 1 418 013 2 489 214 2 108 231 1 024 860 1 084 600 1 247 900 926 685 940 460 898 967 196 839 256 639 396 337 1 006 649 1 049 526 1 073 588 855 449 1 172 449 146 116 189 939 222 679 661 667 788 139 1 544 887

5,25% 2,93% 3,12% 3,04% 3,24% 1,34% 1,55% 1,29% 1,80% 1,97% 1,98% 2,79% 2,82% 2,11% 4,98% 4,78% 3,74% 6,73% 6,90% 6,05% 2,47% 3,01% 2,99% 3,78% 3,65% 3,56% 5,32% 4,53% 3,71% 1,69% 1,86% 2,39% 6,44% 6,55% 4,73% 6,46% 7,67% 1,63% 1,88% 1,34% 3,40% 3,40% 7,12%

94

103 Szczekociny 2 104 wierklaniec 2 105 Tarnowskie Gry 3 106 Toszek 1 107 Tworg 1 108 Wielowie 2 109 Wodowice 1 110 Wojkowice 1 111 Woniki 2 112 Wyry 2 113 Zawiercie 2 114 Zbrosawice 1 115 arnowiec 2

abcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabc-

10 404 346 12 407 764 16 022 494 10 108 023 14 420 171 15 851 184 72 125 110 86 788 325 85 270 128 12 945 290 13 990 692 15 670 879 8 792 403 10 234 047 11 352 482 6 278 284 7 099 252 9 400 472 5 695 600 5 922 079 7 342 736 10 764 489 12 268 344 11 915 914 10 974 993 13 373 356 14 654 122 6 759 001 10 131 885 11 148 627 64 178 239 62 960 861 73 832 156 17 866 084 20 100 152 22 288 484 5 853 498 6 922 371 7 978 371 608 868 000 605 100 000 788 590 000

255 370 311 888 333 267 197 050 227 196 424 170 2 802 373 2 881 073 3 295 414 564 395 554 848 716 444 153 307 211 385 270 030 179 301 241 402 255 957 155 101 144 816 157 151 175 347 156 836 81 351 423 696 501 213 494 109 300 673 436 237 450 987 2 328 185 2 231 226 2 320 552 480 162 461 610 484 954 168 835 223 667 193 892 50 612 000 60 100 000 74 644 000

2,45% 2,51% 2,08% 1,95% 1,58% 2,68% 3,89% 3,32% 3,86% 4,36% 3,97% 4,57% 1,74% 2,07% 2,38% 2,86% 3,40% 2,72% 2,72% 2,45% 2,14% 1,63% 1,28% 0,68% 3,86% 3,75% 3,37% 4,45% 4,31% 4,05% 3,63% 3,54% 3,14% 2,69% 2,30% 2,18% 2,88% 3,23% 2,43% 8,31% 9,93% 9,47%

WOJEWDZTWO LSKIE 18

abc-

95

2.3. Subregion zachodni


Tabela 2-3. Dynamika wzrostu wydatkw na kultur i ochron dziedzictwa narodowego szczebli samorzdu terytorialnego w subregionie zachodnim
Jednostka Samorzdu Terytorialnego Lata aLiczba 2000 instytucji b2002 c2004 3. 4.

L.p.

Wydatki ogem

Wydatki na kultur

% (6/5)

1.

2.

5.

6.

7.

SUBREGION ZACHODNI Powiaty grodzkie: 116 Jastrzbie-Zdrj 2 117 Rybnik 7 118 ory 3 Powiaty ziemskie: 119 Raciborski 120 Rybnicki 121 Wodzisawski Gminy: 122 Czerwionka-Leszczyny 2 123 Gaszowice 3 124 Godw 5 125 Gorzyce 4 126 Jejkowice 1 abcabcabcabcab43 620 505 52 475 529 58 036 894 7 847 531 9 894 919 12 340 311 13 465 464 13 867 030 15 552 413 19 490 640 23 103 742 27 549 842 3 962 341 4 539 169 1 905 468 2 042 424 2 050 363 315 421 278 500 314 844 512 677 656 240 759 422 804 179 742 239 828 077 28 235 34 512 4,37% 3,89% 3,53% 4,02% 2,81% 2,55% 3,81% 4,73% 4,88% 4,13% 3,21% 3,01% 0,71% 0,76% abcabcabc130 325 453 140 251 713 171 425 302 84 316 126 105 135 575 110 910 250 182 136 036 214 232 311 257 186 283 5 835 618 5 860 632 6 201 011 2 698 578 2 957 757 3 424 353 8 975 051 8 383 565 8 195 856 4,48% 4,18% 3,62% 3,20% 2,81% 3,09% 4,93% 3,91% 3,19% abcabcabc159 816 770 181 793 744 181 206 815 316 230 710 324 133 730 333 374 303 119 755 295 113 575 357 105 722 860 5 480 634 7 304 009 5 435 004 9 162 112 9 253 064 9 318 691 4 021 511 3 983 408 3 980 235 3,43% 4,02% 3,00% 2,90% 2,85% 2,80% 3,36% 3,51% 3,76%

96

c127 Kornowac 2 128 Krzanowice 2 129 Krzyanowice 1 130 Kunia Raciborska 2 131 Lubomia 2 132 Lyski 1 133 Marklowice 1 134 Mszana 2 135 Ndza 1 136 Pietrowice Wielkie 1 137 Pszw 2 138 Racibrz 3 139 Radlin 2 140 Rudnik 1 abcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabc-

5 076 905 4 838 795 5 378 714 6 046 157 7 673 292 8 263 822 13 945 489 13 344 163 15 143 671 16 191 997 12 845 770 14 204 917 17 381 877 8 773 145 9 760 588 11 277 674 11 735 745 11 899 889 14 248 096 7 398 314 11 293 263 20 407 581 8 812 365 13 995 451 14 171 041 6 856 986 8 556 884 10 638 059 8 367 465 8 714 563 10 612 447 15 899 965 17 756 331 22 254 020 70 879 103 73 339 973 88 853 613 19 293 135 23 407 803 29 284 028 5 519 879 6 649 169 7 755 663

49 171 142 959 212 733 236 008 214 273 210 000 299 800 512 193 612 493 670 919 774 462 671 639 844 586 342 001 337 141 360 692 136 030 199 000 241 417 185 921 247 958 264 022 665 915 951 600 828 509 219 136 269 986 288 566 132 730 141 804 232 441 897 664 771 711 763 299 3 726 504 3 622 131 3 501 802 1 786 005 975 072 1 255 055 113 361 119 846 126 889

0,97% 2,95% 3,96% 3,90% 2,79% 2,54% 2,15% 3,84% 4,04% 4,14% 6,03% 4,73% 4,86% 3,90% 3,45% 3,20% 1,16% 1,67% 1,69% 2,51% 2,20% 1,29% 7,56% 6,80% 5,85% 3,20% 3,16% 2,71% 1,59% 1,63% 2,19% 5,65% 4,35% 3,43% 5,26% 4,94% 3,94% 9,26% 4,17% 4,29% 2,05% 1,80% 1,64%

97

141 Rydutowy 1 142 wierklany 1 143 Wodzisaw lski 3

abcabcabc-

28 713 591 29 023 528 29 953 682 17 150 004 26 326 069 21 208 044 60 289 417 72 024 575 86 736 002 608 868 000 605 100 000 788 590 000

460 358 497 257 479 880 313 424 403 321 768 558 2 943 528 3 204 347 2 656 900 50 612 000 60 100 000 74 644 000

1,60% 1,71% 1,60% 1,83% 1,53% 3,62% 4,88% 4,45% 3,06% 8,31% 9,93% 9,47%

WOJEWDZTWO LSKIE 18

abc-

2.4. Subregion poudniowy


Tabela 2-4. Dynamika wzrostu wydatkw na kultur i ochron dziedzictwa narodowego szczebli samorzdu terytorialnego w subregionie poudniowym
Jednostka Samorzdu Terytorialnego Lata aLiczba 2000 instytucji b2002 c2004 3. 4.

L.p.

Wydatki ogem

Wydatki na kultur

% (6/5)

1.

2.

5.

6.

7.

SUBREGION POUDNIOWY Powiat grodzkie: 144 Bielsko-Biaa 6 Powiaty ziemskie: 145 Bielski: 146 Cieszyski 1 147 ywiecki Gminy: 148 Bestwina 2 149 Brenna 2 abcabc11 527 685 14 582 363 16 257 159 11 500 853 15 070 829 16 695 140 575 000 705 183 808 500 304 277 229 989 245 820 4,99% 4,84% 4,97% 2,65% 1,53% 1,47% abcabcabc178 250 143 206 981 384 245 792 411 213 280 611 249 540 664 271 777 576 185 055 642 202 997 745 250 264 472 6 797 470 7 146 509 8 996 575 10 805 969 10 914 220 10 639 522 4 993 039 5 675 274 7 563 771 3,81% 3,45% 3,66% 5,07% 4,37% 3,91% 2,70% 2,80% 3,02% abc367 563 881 383 035 490 425 872 812 21 368 692 18 680 409 17 672 807 5,81% 4,88% 4,15%

98

150 Buczkowice 2 151 Chybie 2 152 Cieszyn 5 153 Czechowice-Dziedzice 2 154 Czernichw 1 155 Dbowiec 1 156 Gilowice 2 157 Goleszw 2 158 Halach 1 159 Istebna 1 160 Jasienica 2 161 Jaworze 1 162 Jelenia 2 163 Koszarawa 2 164 Kozy 2

abcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcab-

11 337 865 13 594 572 19 081 824 9 234 797 10 221 886 11 291 166 46 449 906 56 707 594 63 625 392 56 733 919 68 212 098 72 050 290 8 517 987 11 394 872 14 923 337 5 716 467 7 175 115 8 052 842 6 985 968 6 718 845 7 875 751 11 356 760 15 336 955 15 514 285 10 368 169 10 183 938 15 200 264 13 555 871 15 449 357 20 806 818 20 578 042 21 942 991 29 748 251 8 403 878 9 475 704 10 301 640 14 606 240 17 745 713 20 888 220 4 731 994 3 282 299 3 974 211 12 778 752 15 229 873

253 942 435 247 513 025 255 630 308 898 381 550 5 862 015 3 670 289 3 780 024 2 585 286 2 611 979 2 965 263 172 742 246 245 290 224 43 522 38 338 49 419 228 245 313 564 284 503 414 937 470 127 446 997 146 890 191 761 324 535 159 162 217 000 322 000 490 790 573 410 878 547 425 867 125 597 426 349 248 910 357 857 467 079 99 053 95 968 93 098 829 777 475 393

2,24% 3,20% 2,69% 2,77% 3,02% 3,38% 12,62% 6,47% 5,94% 4,56% 3,83% 4,12% 2,03% 2,16% 1,94% 0,76% 0,53% 0,61% 3,27% 4,67% 3,61% 3,65% 3,07% 2,88% 1,42% 1,88% 2,14% 1,17% 1,40% 1,55% 2,39% 2,61% 2,95% 5,07% 1,33% 4,14% 1,70% 2,02% 2,24% 2,09% 2,92% 2,34% 6,49% 3,12%

99

c165 Lipowa 1 166 kawica 1 167 odygowice 2 168 Milwka 2 169 Porbka 2 170 Rajcza 2 171 Radziechowy-Wieprz 1 172 Skoczw 2 173 Strumie 2 174 Szczyrk 1 175 lemie 2 176 winna 2 177 Ujsoy 1 178 Ustro 3 abcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabcabc-

25 503 914 10 074 354 10 174 544 15 169 320 4 845 828 5 065 195 7 939 192 14 816 894 17 128 059 19 976 927 13 018 484 12 695 302 16 426 616 20 486 665 23 076 405 20 479 456 10 549 906 13 751 071 14 113 344 13 318 944 13 855 912 17 841 892 32 770 333 37 653 229 34 751 867 12 044 372 14 501 692 17 651 950 8 058 344 9 306 234 10 606 412 3 652 709 4 889 002 5 299 286 7 823 586 10 147 332 9 946 978 6 168 268 7 632 126 7 056 958 31 480 434 35 769 081 30 706 655

515 450 137 986 120 417 178 900 46 835 54 896 63 871 456 350 583 176 643 558 394 937 361 667 321 665 707 703 933 846 992 239 354 200 502 572 340 825 266 982 331 866 907 794 555 003 712 990 803 511 496 195 522 224 521 355 257 972 418 874 916 670 97 217 117 117 193 184 174 600 227 500 248 332 91 637 128 955 95 607 1 085 512 2 419 092 1 886 624

2,02% 1,37% 1,18% 1,18% 0,97% 1,08% 0,80% 3,08% 3,40% 3,22% 3,03% 2,85% 1,96% 3,45% 4,05% 4,85% 3,36% 3,65% 2,41% 2,00% 2,40% 5,09% 1,69% 1,89% 2,31% 4,12% 3,60% 2,95% 3,20% 4,50% 8,64% 2,66% 2,40% 3,65% 2,23% 2,24% 2,50% 1,49% 1,69% 1,35% 3,45% 6,76% 6,14%

100

179 Wgierska Grka 1 180 Wilamowice 2 181 Wilkowice 1 182 Wisa 2 183 Zebrzydowice 2 184 ywiec 3

abcabcabcabcabcabc-

15 978 098 17 347 970 20 288 962 15 064 234 17 415 644 24 933 875 13 280 759 14 145 500 16 829 590 14 638 800 15 947 431 19 291 919 14 163 849 15 523 557 18 189 278 49 966 382 51 169 503 68 543 478 608 868 000 605 100 000 788 590 000

385 414 517 666 574 167 490 162 613 680 676 832 180 971 253 300 303 700 721 039 1 434 439 1 190 432 761 787 699 073 687 255 1 837 931 1 715 808 2 860 964 50 612 000 60 100 000 74 644 000

2,41% 2,98% 2,83% 3,25% 3,52% 2,71% 1,36% 1,79% 1,80% 4,93% 8,99% 6,17% 5,38% 4,50% 3,78% 3,68% 3,35% 4,17% 8,31% 9,93% 9,47%

WOJEWDZTWO LSKIE 18

abc-

rdo: Opracowanie wasne na podstawie danych GUS - Bank Danych Regionalnych oraz Biuletynu Informacji Publicznej

3. Potencjalne sposoby finansowania kierunkw dziaa Strategii rozwoju kultury w wojewdztwie lskim na lata 2006 2020
RDO FINANSOWANIA BUDETY JEDNOSTEK SAMORZDU TERYTORIALNEGO (WOJEWDZKIE, POWIATOWE, GMINNE): BUDET PASTWA: budet ministra kultury i dziedzictwa narodowego NARZDZIE / FORMA dotacje podmiotowe dla wasnych jednostek organizacyjnych, stypendia, nagrody, programy wsppracy jednostek samorzdu terytorialnego z organizacjami pozarzdowymi. dotacje podmiotowe dla instytucji kultury, instytucji filmowych, wyszych szk artystycznych, niepublicznych szk i placwek owiatowowychowawczych, dotacje celowe, stypendia, nagrody, zapomogi programy operacyjne ministra kultury i dziedzictwa narodowego,
101

budet ministra edukacji narodowej

budet ministra nauki i szkolnictwa wyszego budet ministra spraw zagranicznych budet ministra pracy i polityki spoecznej FUNDUSZE STRUKTURALNE: EFRR - Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego EFS, EFS - Europejski Fundusz Spoeczny, EAGGF Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej

programy operacyjne Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej. dotacje, stypendia, nagrody, programy operacyjne. dotacje, stypendia, programy operacyjne. program wsppracy organw administracji publicznej z organizacjami pozarzdowymi, dotacje. Fundusz Inicjatyw Obywatelskich.

programy europejskie: Kultura 2007, Socrates, 7 Program Ramowy, eContentplus; Media 2007, Leonardo da Vinci, Modzie w Akcji; inicjatywy wsplnotowe: Equal; Interreg, Leader; podstawy wsparcia wsplnoty 2007-2013: Program Operacyjny Infrastruktura i rodowisko, Program Operacyjny Kapita Ludzki, Program Operacyjny Konkurencyjna Gospodarka, Regionalny Program Operacyjny Wojewdztwa lskiego; programy operacyjne Europejskiej Wsppracy Terytorialnej: programy wsppracy trasgranicznej (Program Wsppracy Transgranicznej Republika Czeska Rzeczpospolita Polska oraz Program Wsppracy Transgranicznej Rzeczpospolita Polska Republika Sowacka), transnarodowej i midzyregionalnej. MECHANIZM FINANSOWY Program Operacyjny dla wykorzystania rodkw EUROPEJSKIEGO finansowych w ramach Mechanizmu Finansowego OBSZARU Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz GOSPODARCZEGO Norweskiego Mechanizmu Finansowego; oraz NORWESKI Granty Blokowe Mechanizm Finansowy MECHANIZM FINANSOWY Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Norweski Mechanizm Finansowy. FUNDACJE I ORGANIZACJE KRAJOWE, ZAGRANICZNE I MIDZYNARODOWE Fundacja Wsppracy Polsko-Niemieckiej: www.fwpn.org.pl Fundacja Kultury: www.fundacjakultury.pl Fundacja Bankowa im. L. Kronenberga: www.citybank.pl/poland/kronenberg Fundacja "Cepelia" - Polska Sztuka i Rkodzieo: www.cepelia.pl/fundacja.html The Pollock-Krasner Foundation, Inc.: www.pkf.org The Getty Grant Program: www.getty.edu/grants Fundacja Andrew W. Mellon'a: www.mellon.org The Felix Meritis Foundation: www.felix.meritim.nl Ford Foundation: www.fordfund.com

102

European Cultural Foundation: www.europcult.org Fondation de France: www.fdf.org Fondation Roi Baudouin / Koning Boudewijnstichting: www.kbs-frb.be Amerykasko-Polsko-Izraelska Fundacja "Shalom": www.jewish.org.pl/polskie/fundac/szalom.htm Foundation Marcel Hicter: www.fondation-hicter.org Eurimages: www.top.pl/eurimages International Fund for the Promotion of Culture, UNESCO: www.unesco.org/culture/ifpc Robert Bosch Stiftung: www.bosch-stiftung.de Kultur Kontakt Austria : www.kulturkontakt.or.at Europejski Znak Jakoci: www.socrates.org.pl Europejski Bank Inwestycyjny: www.eif.org European Association for Jewish Culture: www.jewishcultureineurope.org/why.htm EVENS Foundation: www.evensfoundation.be ZEIT - Stiftung Ebelin und Gerd Bucerius: www.zeit-stiftung.de Bertelsmann Stiftung: www.bertelsmann-stiftung.de Fritz Thyssen Stiftung: www.fritz-thyssen-stiftung.de Bogliasco Foundation: www.liguariastudycenter.org Freudenberg Stiftung: www.freudenbergstiftung.de Program Translatorski POLAND: www.polska2000.pl/page43_pl.html RODKI PRYWATNE
Uwaga: Niektre narzdzia i formy finansowania zaprogramowane zostay na okres krtszy ni rok 2020.

4. Metodologia prac na strategi


Strategia zostaa przygotowana jako opracowanie badawczo rozwojowe wykonane na zlecenie Wojewdztwa lskiego przez firm Public Profits Sp. z o. o. z Poznania. W skad zespou redakcyjnego weszli: dr hab. Rafa Drozdowski Prezes Zarzdu Public Profits, Dyrektor ds. naukowych Instytutu Socjologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, kierownik Zakadu Socjologii Wiedzy i wiadomoci Spoecznej w Instytucie Socjologii UAM, czonek Zwizku Polskich Artystw i Fotografikw, specjalista w zakresie jakociowych bada rynkowych i wspomagania procedur decyzyjnych w biznesie; Anna Zakrzewska Kierownik Projektw w Public Profits; absolwentka Instytutu Socjologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; specjalista w zakresie bada spoecznych i marketingowych; Anna Jarzbowska Kierownik Projektw w Public Profits, absolwentka dwch specjalnoci: Handel i Marketing oraz Turystyka i Hotelarstwo na Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, specjalista w zakresie public relations, kampanii wizerunkowych, spoecznych i edukacyjnych oraz strategii marki; Micha Morchat asystent w Public Profits, student czwartego roku socjologii na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na specjalizacji socjologia samorzdu terytorialnego. Na cao prac zoyy si cztery etapy: 1. Diagnoza kluczowych aspektw funkcjonowania kultury, 2. Kulturalny bilans regionu w oparciu o analiz SWOT,

103

3. Ustalenia strategiczne, 4. Procedura wdraania i monitoringu Strategii... 4.1. Etap I W ramach I etapu prac nad strategi opracowano diagnoz kluczowych aspektw funkcjonowania kultury w oparciu o dane liczbowe przedstawione przede wszystkim w ukadzie gmin wojewdztwa lskiego wg stanu na rok 2004. Pierwszy etap obejmowa (1) inwentaryzacj infrastruktury sucej kulturze, (2) liczb zabytkw, (3) aktywno organizacji pozarzdowych dziaajcych w sferze kultury, (4) ofert w zakresie kultury, w tym podmiotw niepublicznych, (5) uczestnictwo w kulturze, oraz (6) wydatki na kultur podmiotw publicznych i indywidualnych. W tym celu, metod desk reserch i web reserch, zgromadzone zostay dane Statystyki Publicznej pozwalajce na dokonanie wewntrzwojewdzkiej i midzywojewdzkiej analizy porwnawczej, a take przeprowadzono analiz statystyczn danych z Diagnozy Spoecznej 2005. Efektem prac w ramach I etapu byo opracowanie diagnozy kluczowych aspektw funkcjonowania kultury w wojewdztwie bdca podstaw do dalszych prac nad dokumentem strategicznym. 4.2. Etap II Drugi etap prac nad dokumentem obejmowa (1) opracowanie kulturalnego bilansu regionu w oparciu o analiz SWOT w ramach warsztatw strategicznych. Dnia 26 kwietnia 2006 w Teatrze Rozrywki w Chorzowie odbyy si warsztaty strategiczne z udziaem przedstawicieli rodowisk twrczych, instytucji kultury oraz osb administrujcych kultur w wojewdztwie lskim. Celem warsztatw bya wsplna dyskusja nad przygotowan w I etapie prac diagnoz kulturaln wojewdztwa, a nastpnie okrelenie silnych i sabych stron w zakresie kultury oraz zidentyfikowanie szans i zagroe dla jej rozwoju. W ramach warsztatw wyodrbniono cztery grupy problemowe skadajce si z ok. 10 osb kluczowych informatorw, w ktrych prowadzone byy warsztaty okrelone na podstawie wydzielonych obszarw kultury i zwizanej z nimi tematyki: 1. Infrastruktura suca kulturze 2. Ochrona i upowszechnienie dziedzictwa kulturowego 3. rodowiska twrcze 4. Upowszechnienie kultury Podczas warsztatw prowadzonych w pierwszej grupie tematycznej poruszane byy zagadnienia przestrzennego rozmieszczenia infrastruktury kulturalnej oraz jakoci infrastruktury kultury, w tym m.in. stan techniczny i efektywno instytucji kultury oraz moliwo zaspokojenia potrzeb klienta, jako oferty i dostpno obiektw kultury dla osb niepenosprawnych. Warsztaty dla obszaru drugiego w szczeglnoci dotyczyy takich zagadnie jak: stan zachowania dziedzictwa kulturowego (w tym rwnie planowane inwestycje w zakresie renowacji obiektw zabytkowych), wykorzystanie obiektw dziedzictwa kulturowego, upowszechnianie dziedzictwa programy i narzdzia (w tym rwnie edukacja w zakresie kultury i dziedzictwa kulturowego) oraz wykorzystanie nowoczesnych informatycznych narzdzi do archiwizacji, ochrony i upowszechniania dziedzictwa kulturowego. Obszar rodowiska twrcze obejmowa kwestie przedsibiorczoci rodowisk twrczych i ich potrzeb edukacyjnych w tym zakresie, wspprac rodowisk twrczych,

104

podmiotw gospodarczych, samorzdowych i pozarzdowych oraz ofert rodowisk twrczych. Podczas warsztatw w czwartej grupie tematycznej poruszono zagadnienie uczestnictwa w kulturze, moliwoci jego zwikszenia, np. poprzez udogodnienia dla osb niepenosprawnych czy prowadzenie polityki cenowej instytucji kultury, edukacji kulturalnej i promocji kultury oraz jakoci oferty kulturalnej i jej dostosowania do zmieniajcych si potrzeb uczestnikw i potencjalnych uczestnikw. Efektem warsztatw byo wypracowanie sabych silnych i sabych stron wojewdztwa lskiego w zakresie kultury oraz zidentyfikowanie szans i zagroe dla jej rozwoju. 4.3. Etap III Etap III dotyczy ustale strategicznych obejmujcy opracowanie wizji rozwoju kultury w wojewdztwie lskim, jej priorytetw oraz celw strategicznych i kierunkw dziaa w obszarze kultury. W dalszej kolejnoci zorganizowano cztery seminaria w kadym z subregionw wojewdztwa (Chorzw 13.06, Rybnik 14.06, Bielsko-Biaa 20.06, Czstochowa 21.06), podczas ktrych zaprezentowane zostay efekty prac II i III etapu. W seminariach uczestniczyli przedstawiciele rodowisk twrczych, osoby pracujce w instytucjach kultury oraz odpowiedzialne za kultur w samorzdach wojewdztwa lskiego. Ostatnim krokiem w ramach trzeciego etapu prac byy konsultacje internetowe dokumentu strategicznego wypracowanego podczas seminariw. Opracowanie strategiczne w dniu 22 czerwca 2006 roku zostao umieszczone na stronie internetowej wojewdztwa lskiego (www.silesia-region.pl). Efektem miesicznych konsultacji internetowych byo opracowanie raportu podsumowujcego, a nastpnie uwzgldnienie istotnych uwag w ostatecznym dokumencie strategicznym. 4.4. Etap IV Czwarty etap prac nad Strategi obejmowa wypracowanie procedur wdraania i monitoringu Strategii oraz wskazanie potencjalnych rde finansowania. Autorzy niniejszego dokumentu wykorzystali istniejce ju i sprawdzone metody wdraania podobnych strategii i dostosowali je do specyfiki obszaru kultury. 4.5. Osoby uczestniczce w pracach warsztatowych i seminariach 1. Damian Adamczak, Grnolski Park Etnograficzny w Chorzowie 2. Krystyna Brzozowska-Eymar, Wydzia Wsppracy Midzynarodowej Urzdu Marszakowskiego Wojewdztwa lskiego 3. Jan Chmiel, Bielskie Stowarzyszenie Artystyczne Teatr Grodzki 4. Aleksandra Cichy, Wydzia Kultury Urzdu Marszakowskiego Wojewdztwa lskiego 5. Alina Cyfra, Ognisko Pracy Pozaszkolnej nr 4 w Zabrzu 6. Jan Czempas, Akademia Ekonomiczna, Rybnicki Orodek Naukowo-Dydaktyczny 7. Maria Dembiniok, Muzeum lska Cieszyskiego w Cieszynie 8. Piotr Drabek, Wydzia Kultury i Sztuki Urzd Miasta w Bielsku-Biaej 9. Irena Fuglewicz, Fundacja dla lska w Katowicach 10. Pawe Gabara, Gliwicki Teatr Muzyczny 11. Magorzata Gazkiewicz, Estrada lska w Katowicach 12. ucja Ginko, Wydzia Kultury Urzdu Marszakowskiego Wojewdztwa lskiego 13. Agnieszka Ginko-Humphries, Bielskie Stowarzyszenie Artystyczne Teatr Grodzki 14. Ewa Gobiowska, lski Zamek Sztuki i Przedsibiorczoci w Cieszynie

105

15. Magorzata Gonet, Wydzia Programowania Rozwoju i Funduszy Europejskich Urzdu Marszakowskiego Wojewdztwa lskiego 16. Jerzy Gorzelik, Uniwersytet lski w Katowicach, Zakad Historii Sztuki 17. Maria Gutowska, Biblioteka lska w Katowicach 18. Adam Hajduga, Wydzia Promocji Regionu, Turystyki i Sportu Urzdu Marszakowskiego Wojewdztwa lskiego 19. Leszek Jodliski, Muzeum w Gliwicach 20. Grzegorz Kempisky, Teatr lski im. Stanisawa Wyspiaskiego w Katowicach 21. Magorzata Kiere, Muzeum Beskidzkie w Wile 22. Joanna Klima, Wydzia Kultury Urzdu Marszakowskiego Wojewdztwa lskiego 23. Bogdan Kloch, Muzeum Miejskie w Rybniku 24. Bogdan Kocurek, Ksinica Beskidzka w Bielsku-Biaej 25. Andrzej Koodziejczyk, Galeria Szyb Wilson w Katowicach 26. ukasz Konarzewski, Starostwo powiatowe w Cieszynie 27. Stanisaw Kopczak, Miejski Dom Kultury w Bielsku-Biaej 28. Lucyna Kozie, Teatr Lalek Banialuka w Bielsku-Biaej 29. Henryka Krypczyk, Miejski Orodek Kultury w orach 30. Zdzisaw Kuda, Studio Filmw Rysunkowych w Bielsku-Biaej 31. Izabela Kula, Biblioteka Miejska w Cieszynie 32. Tomasz Kupiec, Wydzia Programowania Rozwoju i Funduszy Europejskich Urzdu Marszakowskiego Wojewdztwa lskiego 33. Magdalena Lisak, lskie Towarzystwo Muzyczne w Katowicach 34. Ilona uczak, Opera lska w Bytomiu 35. Wojciech Maroszek, Zwizek Subregionu Zachodniego z siedzib w Rybniku 36. Barbara Marsza - Kocielniak, Miejski Orodek Kultury w Kobucku 37. Dariusz Mikowski, Teatr Rozrywki w Chorzowie 38. Leszek Mioszewski, Regionalny Orodek Kultury w Bielsku-Biaej 39. Magorzata Nowak, Orodek Promocji Kultury w Czstochowie 40. Katarzyna Ogorza, Opera lska w Bytomiu 41. Anna Operacz, Regionalny Orodek Kultury w Czstochowie 42. Halina Opoka, Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna w Rybniku 43. Karol Ostalski, Miejski Dom Kultury w Blachowni 44. Anna Panas, Urzd Miasta w Bytomiu 45. Bogdan Paprot, Ksinica Beskidzka w Bielsku-Biaej 46. Halina Parzych, Wydzia Kultury Urzdu Marszakowskiego Wojewdztwa lskiego 47. Adam Pastuch, Zesp Pieni i Taca "lsk" im. Stanisawa Hadyny w Koszcinie 48. Dariusz Piotrowski, Miejskie Centrum Kultury w ywcu 49. Mariusz Raczek, Wydzia Strategii i Planowania Przestrzennego Urzdu Marszakowskiego Wojewdztwa lskiego 50. Adam Radosz, Regionalny Orodek Kultury w Katowicach 51. Elbieta Regulska-Szponar, Politechnika lska, Wydzia Architektury w Gliwicach 52. Joachim Rudzki, Regionalny Orodek Kultury w Bielsku-Biaej 53. Jacek Rykaa, Akademia Sztuk Piknych w Katowicach 54. Violetta Sajkiewicz, Katowickie Stowarzyszenie Artystyczne 55. Ewa Satalecka, Wysza Szkoa Informatyki, Chorzw 56. Tadeusz Sierny, Grnolskie Towarzystwo Literackie w Katowicach 57. Agata Smalcerz, Biuro Wystaw Artystycznych w Bielsku-Biaej 58. Przemysaw Smyczek, Wydzia Kultury Urzdu Marszakowskiego Wojewdztwa lskiego 59. Monika Sobik, Urzd Miasta Rybnika
106

60. Anna Syska, lskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach 61. Lech Szaraniec, Muzeum lskie w Katowicach 62. Grayna Szotysik, Wiceprezydent Miasta Katowice 63. Halina Szustak, Wydzia Terenw Wiejskich Urzdu Marszakowskiego Wojewdztwa lskiego 64. Anita Szymada-Dowbecka, Wydzia Kultury Urzdu Marszakowskiego Wojewdztwa lskiego 65. Grzegorz Szymaski, Wydzia Kultury Urzdu Marszakowskiego Wojewdztwa lskiego 66. Grayna Szymborska, Filharmonia lska w Katowicach 67. Adam wierczyna, Rybnickie Centrum Kultury 68. Arkadiusz Treflon, Trener Regionalny Narodowego Centrum Kultury w Warszawie 69. Martyna Walker, lskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach 70. Andrzej Wilk, Urzd Miasta w Zabrzu 71. Sonia Wilk, Miejskie Centrum Kultury w Mysowicach 72. Leszek Wyka, Raciborskie Centrum Kultury 73. Zbigniew Zagaa, Uniwersytet lski w Katowicach 74. Grayna Zduczuk-Studnicka, Wydzia Polityki Gospodarczej Urzdu Marszakowskiego Wojewdztwa lskiego 75. Marek Zieliski, Ars Cameralis Silesiae Superioris w Katowicach 76. Wodzimierz Zwierzyna, Klub rodowiskowy rubka w ywcu 77. Henryka abicka, Fundacja dla lska w Katowicach Pragniemy serdecznie podzikowa wszystkim wymienionym osobom, a take wszystkim, ktrzy zgosili swoje uwagi w trakcie konsultacji. Trudno sobie wyobrazi powstanie tego dokumentu bez ich zaangaowania, bez ich twrczego wkadu w jego finalna posta. Szczeglne podzikowania nale si pracownikom Wydziau Kultury Urzdu Marszakowskiego, w tym zwaszcza Dyrektorowi Wydziau Pani ucji Ginko, ktra na wszystkich etapach pracy nad strategi okazywaa nam wielk pomoc merytoryczn, yczliwo i zaufanie.

107

5. Spis map
Mapa 1-1. Powiaty w subregionach wojewdztwa lskiego w roku 2004............................... 9 Mapa 2-2. Liczba kin staych ogem wedug gmin wojewdztwa lskiego w roku 2004.... 18 Mapa 2.3. Seanse w kinach wedug gmin wojewdztwa lskiego w roku 2004.................... 20 Mapa 2-4. Widzowie kin wg gmin wojewdztwa lskiego w roku 2004. ............................. 23 Mapa 2-5. Liczba muzew (instytucji kultury) wraz z oddziaami wedug gmin wojewdztwa lskiego w roku 2004 (na podstawie danych z GUS)............................................................. 26 Mapa 2-6. Zwiedzajcy muzea i oddziay wg gmin wojewdztwa lskiego w roku 2004. ... 28 Mapa 2-7. Liczba bibliotek i filii oraz liczebno ksigozbioru w woluminach wedug wojewdztw w roku 2004. ....................................................................................................... 37 Mapa 2-8. Liczba bibliotek i filii wedug gmin wojewdztwa lskiego w roku 2004. .......... 38 Mapa 2-9. Liczebno ksigozbioru wedug gmin wojewdztwa lskiego w roku 2004. ..... 40 Mapa 2-10. Liczba czytelnikw wedug gmin wojewdztwa lskiego w roku 2004............. 43 Mapa 2-11. Wybrane elementy infrastruktury sucej kulturze wg subregionw wojewdztwa lskiego w roku 2004....................................................................................... 47

6. Spis tabel
Tabela 2-1-1. Liczba jednostek inwentarzowych oraz depozytw wedug kategorii w muzeach w wojewdztwie lskim na koniec 2004 roku........................................................................ 27 Tabela 2-1-2. Zbiory wasne galerii pastwowych i samorzdowych wg wojewdztw w dniu 31 XII 2004. ............................................................................................................................. 29 Tabela 3-1. Trudnoci finansowe gospodarstw domowych w korzystaniu z wybranych form uczestnictwa w kulturze wedug wojewdztw. ........................................................................ 57 Tabela 2-1. Dynamika wzrostu wydatkw na kultur i ochron dziedzictwa narodowego szczebli samorzdu terytorialnego w subregionie pnocnym................................................. 87 Tabela 2-2. Dynamika wzrostu wydatkw na kultur i ochron dziedzictwa narodowego szczebli samorzdu terytorialnego w subregionie rodkowym................................................ 90 Tabela 2-3. Dynamika wzrostu wydatkw na kultur i ochron dziedzictwa narodowego szczebli samorzdu terytorialnego w subregionie zachodnim ................................................. 96 Tabela 2-4. Dynamika wzrostu wydatkw na kultur i ochron dziedzictwa narodowego szczebli samorzdu terytorialnego w subregionie poudniowym ............................................ 98

7. Spis wykresw
Wykres 2-1. Przedstawienia i koncerty w teatrach i instytucjach muzycznych wedug wojewdztw w roku 2004. ....................................................................................................... 13 Wykres 2-2. Widzowie i suchacze w teatrach i instytucjach muzycznych wedug wojewdztw w roku 2004. ....................................................................................................... 15 Wykres 2-3. Liczba kin staych wedug wojewdztw w roku 2004. ....................................... 16 Wykres 2-4. Seanse ogem oraz seanse filmw produkcji polskiej wedug wojewdztw w roku 2004.............................................................................................................................. 19 Wykres 2-5. Liczba widzw ogem oraz widzw na filmach produkcji polskiej wedug wojewdztw w roku 2004. ....................................................................................................... 21

108

Wykres 2-6. Liczba muzew cznie z oddziaami oraz liczba obiektw przystosowanych dla osb niepenosprawnych poruszajcych si na wzkach inwalidzkich wedug wojewdztw w roku 2004.............................................................................................................................. 24 Wykres 2-7. Oglna liczba zabytkw wpisanych do rejestru zabytkw oraz liczba zabytkw z wyczeniem wielkoobszarowych, archeologicznych, przeniesionych do skansenw i nieistniejcych w Polsce wedug wojewdztw w roku 2004. ................................................ 32 Wykres 2-8. Liczba zabytkw nieruchomych wpisanych do rejestru z wyczeniem zabytkw bdcych wielkoobszarowymi zaoeniami miejskimi lub wiejskimi, nieruchomych przeniesionych do skansenw oraz nieistniejcych, wpisanych nadal do rejestru zabytkw w wojewdztwie lskim w roku 2006 wedug ich rodzaju..................................................... 33 Wykres 2-9. Liczba czytelnikw bibliotek wedug wojewdztw w roku 2004 (w tys.).......... 41 Wykres 2-10. Wypoyczenia ksigozbioru na zewntrz wedug wojewdztw w roku 2004 (w milionach woluminw). ...................................................................................................... 41 Wykres 2-11. Poziom uczestnictwa w wybranych instytucjach kulturalnych na terenie wojewdztwa lskiego w roku 2000 oraz 2004...................................................................... 45 Wykres 2-12. Liczba wybranych instytucji kulturalnych na terenie wojewdztwa lskiego w roku 2000 oraz 2004............................................................................................................. 46 Wykres 3-1. Skumulowane wydatki na kultur i ochron dziedzictwa narodowego budetw gmin, miast na prawach powiatu, powiatw oraz wojewdztw wedug wojewdztw w roku 2004...........................................................................................................................................50 Wykres 3-2. Wydatki samorzdw wojewdzkich ogem na kultur i ochron dziedzictwa w roku 2004 (w milionach zotych)..........................................................................................51 Wykres 3-3. Wydatki budetw powiatw na kultur i ochron dziedzictwa narodowego wedug wojewdztw w roku 2004 (w milionach zotych)........................................................52 Wykres 3-4. Wydatki na kultur i ochron dziedzictwa narodowego budetw miast na prawach powiatu, wedug wojewdztw w roku 2004...............................................................53 Wykres 3-5. Wydatki budetw gmin w wojewdztwach na kultur i ochron dziedzictwa narodowego w roku 2004..........................................................................................................54

8. Spis rysunkw
Rysunek 1. Model systemu kultury i jego obszarw ............................................................... 68 Rysunek 2. Schemat faz monitoringu Strategii........................................................................ 79

9. Bibliografia
1. Bartkowski Jerzy, Przestrzenne zrnicowanie uczestnictwa w kulturze. Instytut im. Adama Mickiewicza. Warszawa 2005; 2. Diagnoza spoeczna 2005. Warunki i jako ycia Polakw, Wysza Szkoa Finansw i Zarzdzania w Warszawie, Warszawa 2006; 3. Diagnoza stanu zachowania zabytkw wojewdztwa lskiego(projekt). lskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach, Katowice 2006; 4. Kultura w 2004 r., Gwny Urzd Statystyczny, Warszawa 2005; 5. Kultura i przemysy kultury szans rozwojow dla Polski, pod red. J.Szomburga. Instytut Bada nad Gospodark Rynkow. Gdask 2002. 6. Narodowa strategia rozwoju kultury na lata 2004 2013, Ministerstwo Kultury, Warszawa 2003;

109

7. Plan Zagospodarowania Przestrzennego Wojewdztwa lskiego, Urzd Marszakowski Wojewdztwa lskiego; Katowice 2004; 8. Raport o stanie zachowania zabytkw nieruchomych, Krajowy Orodek Badania i Dokumentacji Zabytkw, Warszawa 2004; 9. Regionalna Strategia Innowacji Wojewdztwa lskiego na lata 2003-2013, Urzd Marszakowski Wojewdztwa lskiego, Katowice 2003 10. Rocznik Statystyczny Wojewdztwa lskiego 2004, Urzd Statystyczny w Katowicach, Katowice 2004; 11. Strategia rozwoju Wojewdztwa lskiego na lata 2000 2020, Urzd Marszakowski Wojewdztwa lskiego, Katowice 2005; 12. Strategia rozwoju turystyki w Wojewdztwie lskim na lata 2004 2013, Urzd Marszakowski Wojewdztwa lskiego, Katowice 2004; 13. Ustawa z dnia 25 padziernika 1991r. o organizowaniu i prowadzeniu dziaalnoci kulturalnej (tekst jednolity: Dz.U. z 2001r.nr 13, poz.123 ze zmianami); 14. Wewntrzne zrnicowanie sektora. Podstawowe fakty o branach sektora organizacji pozarzdowych w Polsce. Kultura i sztuka. Oprac. Jak Herbst. Stowarzyszenie Klon/Jawor, marzec 2005. www.badania.ngo.pl; 15. Zmiany demograficzne i ich wpyw na ksztatowanie usug spoecznych i rozwj gospodarki regionu, Grupa Doradcza Sienna, Warszawa 2005; 16. Strona internetowa www.silesia-region.pl; 17. Strona internetowa www.silesiakultura.pl.

110