You are on page 1of 278

Thng s Tsong Kha Pa tao luan Thang Hng Danh dch Tang Han Thch Tnh Nghiem dch

Han Viet

Bo e Chanh ao Bo Tat Gii Luan

Tng Quang Tung Th Phat lch 2550 - TL 2006 1

Nam Mo Bon S Thch Ca Mau Ni Phat


2

Nam mo Tsong Khapa Thng S


3

Li Gii Thieu
Ban dch Viet van
Bo e Chanh ao Bo Tat Gii Luan, nguyen e Toi Cc Thanh Tnh Bo Tat Gii Tang Tr Gii Hanh Tng Bo e Chanh ao Luan, la mot trong nhng kiet tac cua Thng s Tsong Kha Pa, to s khai sang phai Mu vang cua Mat tong Tay Tang. Theo truyen thuyet, Thng s la hoa than cua c Van Thu, th hien lam mot nha ton giao v ai, mot bac hoc gia uyen bac, tinh thong Tam tang, va cung la mot nha canh tan v ai cua Phat giao Tay Tang vao the ky th mi bon! Quyen Bo Tat Gii Luan nay phan tch, bien luan va giai thch phan Gii Ba La Mat cua bo Du Gia S a Luan, mot trc tac v ai cua hai ngai Di Lac va Vo Trc thuoc trng phai Duy Thc. Trong ay, ngai Tsong Kha Pa a phan tch t m, giai bay tng tan nhng ao ngha cua Bo tat gii luat, pho bay s khac biet gia gii biet giai thoat cua Thanh van va gii luat nghi cua Bo tat, cung trnh hien to tng nang lc v ai cua Bo e tam la co the lam cho mot hanh gia Bo tat tha pham toi can bon, bat luan tai gia hay xuat gia, co the hoan toan khoi phuc lai s thanh tnh cua gii the Bo tat cua mnh. ay la mot s kien kinh ong ma Phat giao ai tha Trung hoa va Viet nam cha he m tng ti. Hn na, bo luan nay con he m cho chung ta thay c chan tri sieu viet cua ly tng ai tha, mot s sinh ong tuyet vi, mot tinh than cach mang v ai, cung nhng s hy sinh cao ca hung trang cua nhng hanh gia ai tha chan that.

Trong quyen luan nay, ngoai nhng ieu gii va ke tren, ngai Tsong Kha Pa a trch luc them mi bon ieu gii trong t quyen ai Tha Tap Bo Tat Hoc Luan (goi tat la Hoc Tap Luan) cua Bo tat Tch Thien, ong thi, khai trien cac gii khinh thanh bon mi lam ieu, thanh th, tong cong co mi tam gii trong va bon mi lam gii khinh. Ngoai ra, ngai con tham khao cac bo gii luan cung cac kinh ien khac e tm li giai ap thoa ang nhat cho nhng s thac mac hoac nghi ng ve y ngha va cong nang cua Bo tat gii luat. Nhng ieu gii Bo tat trong phan Gii Ba La Mat a tng c phien dch tai Trung quoc, lan th nhat do ngai Tam tang am Vo Sam, di nhan e a Tr Bo Tat Gii Bon, bao gom bon gii trong va bon mi mot gii khinh, lan th hai do ngai Tam tang Huyen Trang, di nhan e Du Gia Bo Tat Gii Bon, bao gom bon gii trong va bon mi ba gii khinh. Hai quyen gii bon nay, tuy phien dch a lau, nhng v b s lu truyen pho bien cua quyen Pham Vong Bo Tat Gii Bon tai Trung quoc anh hng, lan ap, cho nen en nay, s lu hanh cua chung van con rat han che. Bo tat gii luat c phan tch va phat huy ay la gia san chung cho ca ai tha Hien giao va ai tha Mat giao, no la nen tang c ban va ong thi cung la mot cau truc quy mo thiet yeu cho tat ca hanh gia ai tha muon i tren con ng huy hoang en muc ch toi cao cua mnh la Vo thng Bo e, ch khong phai la ch danh rieng cho nhng hanh gia Mat tha. Cui xin cac hanh gia ai tha Hien giao ng ch v nhn thay ta e hoac ten tac gia, roi voi vang cho ay la mot tac pham cua Mat tong ma l la, bac bo.

ay la mot kiet tac v ai ve Bo tat gii luat ma Phat giao ai tha Trung hoa va Viet nam can phai e tam nghien cu, hau co the phat huy tinh than va y ngha chan thc cua Bo tat ao. Ngng mong ch v thc gia hay phat khi s ong tnh, cam thong vi nhng hanh gia ton sung ly tng thanh Phat o sinh va e chut t tam t chieu co en nhng y ngha sau xa chan that ay. Au cung la mot c duyen may man cho Phat giao ai tha vay! Mua Vu Lan nam Bnh tuat 2006

Vo Lieu Tch Tnh Trai Thch Tnh Nghiem can ch

Li Ta
Ban dch Han van
Bo Tat Gii la cng lnh cua van hanh, kho tang cua phc c, bac thang len qua Phat, ng Chanh en Niet ban. T khi ang ai Giac ng the, khai th phap mon t li li tha, xien dng giao phap Hien tha, Mat tha, a chung sinh len Thap a, o hu tnh ra ba coi, phng tien tuy vo lng vo bien, nhng khong co phng tien nao ma khong dung gii luat lam thuyen be, lay thi la lam b ben. Tu gii hanh nen nghiep ac diet tr, t thanh thuc ma chung sinh li ch. Ch cc thay Gii o! Hanh a cua Bo tat con co cho vt ngoai pham vi nay chang? ang buon thay, i mat phap suy, gii luat khong con ai giang giai! Ch tr, tac tr mat i chanh quy, tu tap, phung hanh oai lech hanh nghi. Muon vt bien kho ma khong nghiem tr gii c, th cung giong nh voi cuong i lac ng ta. ao phap mt m, au cung la noi lo cua Bo tat vay! May thay, Bac Thng s cua chung ta, Thanh Tsong Kha Pa, Bac tr tue khai ngo sieu viet hn i, ang gii c uy nghiem vt xa the tuc, xuat sinh Cam Ninh, trng thanh tai Tay Tang, hoc nhieu hieu rong, tham nhap Thanh giao, hoang dng Chan Tha, quang hien Chanh Phap. M ng at ao cho ba loai can c, bay s tham sau cua Hien giao, Mat giao. ay chnh la ap ng phang en Niet ban, chan uy phong cho gii luat. Ngai a tham khao luat tang ma tao nen bo luan nay, thong nhiep van hanh 7

thanh ba tu, bao quat c o vao chn loai. Cho xa bo, tc la mi tam toi tha thang, bon mi lam toi vi pham, cho gi lay, tc la gii biet giai thoat cua bay chung, cung cac hoc x luc o, t nhiep, lai con thau nhiep bon ngha cua cac bo luan Du Gia, Hoc Tap, dung hp y thu cua cac ngai Long Tho, Vo Trc, y c rong rai vao cac s giai cua kinh luan e xien minh hanh tng gii luat, nghi quy tho gii, cung hanh tng cua s phong ho tnh gii. Hai tha Hien, Mat, xa bo gii luat th khong con la con ng ao ma Bo tat ba i eu phai hoc tap. ay qua thc la Thuyen T trong viec o the, Dieu Pham cho s xuat ly. Hng Danh, luc co o hoc phap, tng nghe v Thng s ho Tan noi: Bo luan nay, y ch sau xa, ngha ly tinh xac. Ngi tai gia, xuat gia hoc tap Phat phap Tay Tang, bat luan Hien giao hay Mat giao, khong ai ma khong nghien cu, dung ay lam phap thc cho s tu hanh. Hom nay, nhan c duyen thanh lap Bo e Hoc Hoi, vi tong ch hoang truyen Phat phap, Hng Danh ben em quyen luan nay trng bay trc ai chung, nguyen y phien dch, moi ngi trong hoi nghe qua eu nhiet liet tan ong, nhan ay, vao thang tam nam Giap tuat (1934) thiet lap Dch Kinh X, uy nhiem Hng Danh chu quan s viec nay. Hng Danh a cung can y vao ban Tang van cua chua Tung Chuc Bac Kinh san hanh ma phien dch. Khi gap y ngha kho hieu th en nh s ch giao cua v ao s cua Bo e Hoc Hoi la Thng s Vinh Tang, qua s thong dch cua ong Ngo Kiem Quan, hn na, lai con c ong Cao Quan Nh giup hieu nh li van. en thang t nam sau, At hi (1935) th phien dch hoan tat.

Hng Danh, hoc thc tho thien, cha the hieu thau y ngha sau xa kho do, e rang ban dch mat i phan nao y ngha chan thc. Nguyen cac bac cao c Phat giao, t bi ch chanh nhng cho sai lam, lam sang to nhng ni tam toi. Xin nguyen Tam Bao gia ho, chng minh long thanh cua con, khien cho Dieu Phap c pho cap, e moi ngi eu c ngoi tren thuyen Gii Luat, en thang ni Phat a. Tiet Manh Ha, Dan Quoc nam At Hi (1935), Thang Hng Danh knh ghi Thng Hai Dch Kinh X.

Muc Luc
A1. Phan ta 1- Tan than Phat Thch Ca 2- Tan than Phat Di Lac 3- Tan than ngai Vo Trc 4- Tan than Bo Tat a 5- Nhan duyen ngai Vo Trc soan Bo Tat a 6- Nhan duyen luan chu Tsong Kha Pa tao luan nay 7- Tong luan tr gii 8- Hai Tha Hien, Mat eu phai tr gii A2. Chanh thc giai thch gii pham B1. Tong nhiep B2. Phan thch C1. Noi s lc ve t tnh D1. Gii tnh D2. S li ch thu thang C2. Noi tng tan ve tat ca gii D1. Gii phap E1. Phan biet F1. Phan biet s y F2. Phan biet t tnh E2. T tnh F1. Luat nghi gii F2. Nhiep thien phap gii G1. Lc nhiep G2. Noi chi tiet G3. Nhiep ngha F3. Nhieu ch hu tnh gii

10

E3. Nhan duyen ay u F1. Nhan duyen ay u cua luat nghi gii G1. Khong nuoi tiec duc lac qua kh G2. Khong ham thch duc lac i v lai G3. Khong am me duc lac hien tai G4. a thch cho vang ve G5. Li noi, t tng thay eu thanh tnh G6. Khong t khinh miet mnh G7. Nhu hoa G8. Nhan nhuc G9. Khong phong dat G10. ay u quy tac tnh menh F2. Nhan duyen ay u cua nhiep thien phap gii G1. Tuan t cua nam ba la mat G2. Tang bac cua Tue ba la mat F3. Nhan duyen ay u cua nhieu ch hu tnh gii G1. Lam ban tr giup cho ngi can tr giup G2. Lam li ch cho ngi me muoi ngha ly G3. Lam li ch cho nhng ngi n G4. Cu ho nhng s xam hai, s set G5. Lam cho nhng ngi ang u sau kho nao c khai tam m y G6. Lam li ch cho ngi thieu thon G7. Lam li ch cho ngi en cau nng ta G8. Tuy tam chung sinh ma lam li ch G9. Lam li ch cho ngi tu chanh hanh G10. Lam li ch cho nhng ngi pham toi G11. Dung than lc lam li ch E4. Thau gop y ngha chanh yeu D2. Lanh tho gii phap

11

E1. Thong ngha E2. Bon ngha F1. Phap co thay truyen gii G1. Nghi thc tho gii H1. Khai thnh I1. Bien minh nhan vat J1. Bien minh ngi tho gii J2. Bien minh ngi truyen gii I2. Bien minh phap tho gii J1. Bien minh phap cua ngi tho gii J2. Bien minh phap cua ngi truyen gii H2. ay u t lng H3. Cung thnh nhanh chong truyen gii H4. Sinh khi niem vui thu thang H5. Hoi theo th t G2. Nghi quy chanh hanh G3. Nghi quy chung hanh H1. Khai bach thnh cau chng minh H2. Tan than cong c tho gii H3. Cung dng bao an H4. Khong c voi vang trnh bay, khai th Bo tat gii F2. Phap khong co thay truyen gii D3. Phong ho gii phap E1. Noi tong quat ve phong ho gii E2. Noi chi tiet ve phong ho gii F1. Cac toi nen xa G1. Tha thang toi tu H1. T tnh cua toi tha thang I1. Thuyet minh cua Luan Du Gia J1. Thong chi

12

J2. Biet chi K1. V li dng cung knh, khen mnh che ngi (toi tha thang th nhat) K2. Bon sen khong bo th tai vat, Phat phap (toi tha thang hai) K3. anh ap hu tnh, khong xa oan ket (toi tha thang th ba) K4. Ph bang Bo tat tang, noi phap tng t (toi tha thang th t) I2. Thuyet minh cua cac bo luan khac (Hoc Tap Luan noi ve tat ca toi can ban) J1. Cac luan s khac K1. Neu len lap luan cua cac luan s khac L1. Bo e Hien L2. Vo Uy Sinh L3. Tay Tang phap s 1 L4. Tay Tang phap s 2 K2. a pha lap luan cua cac luan s khac L1. Pha ngai Bo e Hien L2. Pha ngai Vo Uy Sinh L3. Pha Tay Tang phap s 1 L4. Pha Tay Tang phap s 2 J2. Thuyet minh cua Hoc Tap Luan K1. oi vi tai vat cua Tam bao, khong cho ma lay (phap tha thang th nhat) K2. Huy bang xa bo chanh phap (phap tha thang th hai) K3. Xam hai ton thng xuat gia ty kheo (phap tha thang th ba) K4. Tao nam nghiep vo gian (phap tha thang th t) K5. Khi ta kien, chap chat khong bo (phap tha thang th nam)

13

K6. Pha huy, ton hoai tru x (phap tha thang th sau) K7. Noi ngha ly tham sau cho nhng ngi khong u trnh o (phap tha thang th bay) K8. Lam cho ngi khac thoai that tam ai tha (phap tha thang th tam) K9. Lam cho ngi khac xa bo gii biet giai thoat (phap tha thang th chn) K10. Huy bang phap Thanh van tha (phap tha thang th mi) K11. T khen mnh va che ngi (phap tha thang th mi mot) K12. Noi doi chng ac thng nhan phap (phap tha thang th mi hai) K13. Cng oat tai vat cua Tam bao (phap tha thang th mi ba) K14. Kien lap cac phap ac, v.v... (phap tha thang th mi bon) H2. Hau qua cua pham toi tha thang H3. Phan biet ba loai phien nao pham gii H4. Co the khoi phuc s thanh tnh ac thu H5. Nhan duyen xa bo Bo tat tnh gii G2. Cac toi vi pham H1. Noi tong quat H2. Giai thch tng tan I1. Vi pham luc o nhiep thien phap gii J1. Chng ngai Bo th K1. Chng ngai tai th (vi pham th nhat) K2. Chng ngai s oi tr san tham (vi pham th hai) K3. Chng ngai vo uy th L1. oi vi thang canh (vi pham th ba)

14

L2. oi vi hang canh (vi pham th t) K4. Chng ngai s bo th cua ngi khac L1. Khong nhan s mi thnh (vi pham th nam) L2. Khong nhan o vat cung dng (vi pham th sau) K5. Chng ngai phap th (vi pham th bay) J2. Chng ngai tr gii K1. Chng ngai s li tha L1. Chanh chng gii li tha M1. Bo phe ngi ang thng xot (vi pham th tam) M2. Khong hoc nhng ieu gii chung vi Thanh van (vi pham th chn) M3. Tu hoc gii khong cung chung vi Thanh van (vi pham th mi) L2. Neu ro s khac biet gia tnh toi cua gii Bo tat va tnh toi cua gii biet giai thoat K2. Chng ngai viec t li L1. Huy pham tnh menh (vi pham th mi mot) L2. Huy pham quy tac (vi pham th mi hai) L3. am me ba coi (vi pham th mi ba) K3. Chng ngai viec li ch mnh va ngi L1. Khong phong ho danh d mnh (vi pham th mi bon) L2. Khong dung bien phap manh e li ch chung sinh (vi pham th mi lam) J3. Chng ngai nhan nhuc K1. Khong chu an nhan (vi pham th mi sau) K2. Khong xa bo tam san han trien mien L1. Khong t xa bo (vi pham th mi bay) L2. Khong tha th loi lam cua ngi khac (vi pham th mi tam) K3. Khong khi tam oi tr phien nao (vi pham th mi chn)

15

bay)

J4. Chng ngai tinh tien K1. Y hng hanh vi ha liet (vi pham th hai mi) K2. Hanh vi li bieng (vi pham th hai mi mot) K3. Ham am luan vo ch (vi pham th hai mi hai) J5. Chng ngai thien nh K1. Chng ngai gia hanh (vi pham th hai mi ba) K2. Chng ngai chanh hanh (vi pham th hai mi bon) K3. Chng ngai chung hanh (vi pham th hai mi lam) J6. Chng ngai tr tue K1. oi vi liet canh L1. Khong hoc phap Tieu tha (vi pham th hai mi sau) L2. Chuyen tam tu hoc phap Tieu tha (vi pham th hai mi

L3. Chuyen tam tu hoc giao ien ngoai ao (vi pham th hai mi tam) L4. am me tu hoc phap ngoai ao (vi pham th hai mi chn) K2. oi vi thang canh L1. Ghet bo huy bang canh gii tr tue (vi pham th ba mi) L2. Co the huy hoai qua bao tr tue (vi pham th ba mi mot) L3. Co the huy hoai nhan cua tr tue M1. Khong i nghe chanh phap (vi pham th ba mi hai) M2. Co the huy hoai canh gii cua s nghe phap (vi pham th ba mi ba) I2. Vi pham nhieu ch hu tnh gii J1. Tong tng K1. Khong lam li ch (vi pham th ba mi bon) K2. Khong cu giup ngi sau kho L1. Khong giup tr diet s kho M1. Khong giup ngi benh (vi pham th ba mi lam)

16

M2. Khong giup diet tr s kho (vi pham th ba mi sau) L2. Khong giup diet tr nguyen nhan s kho (vi pham th ba mi bay) J2. Biet tng K1. Khong lam li ch L1. Khong biet bao n (vi pham th ba mi tam) L2. Khong an ui ngi sau kho (vi pham th ba mi chn) L3. Khong cu giup ngi ngheo kho (vi pham th bon mi) L4. Khong kheo che ng e t (vi pham th bon mi mot) L5. Khong tuy thuan ngi khac (vi pham th bon mi hai) L6. Khong tan than ngi co c (vi pham th bon mi ba) K2. Khong ieu phuc L1. oi vi viec phi phap, khong chu dung uy c chiet phuc (vi pham th bon mi bon) L2. oi vi viec trai ngc Thanh giao, khong chu ieu phuc (vi pham th bon mi lam) F2. Ho tr tam tng cua hanh gia F3. Phng tien lam cho ngi pham gii khoi phuc thanh tnh F4. Mat y cua s thuyet minh tham la toi nhe F5. Phan biet cac toi pham thng, trung, ha F6. An tru trong nhan duyen an lac C3. Luan ve s khac biet cua cac gii D1. Nan hanh gii D2. Nhat thiet mon gii D3. Thien s gii D4. Nhat thiet chung gii D5. Toai cau gii D6. Th the tha the lac gii D7. Thanh tnh gii C4. S li ch thu thang cua gii

17

D1. S li ch thu thang rot rao D2. S li ch thu thang hien i C5. Nhiep tap gii tng C6. Hanh nghiep cua gii A3. Hau phan. Cho y c va y ch cua luan chu, khuyen khch ky nguyen ./.

18

Toi Cc Thanh Tnh Bo Tat Gii Tang Tr Gii Hanh Tng Bo e Chanh ao Luan
Thng S Tsong Kha Pa tao luan Thang Hng Danh dch Tang Han Thch Tnh Nghiem dch Han Viet

A1. Phan ta. Knh lay ong T Van Thu S Li Bo Tat Ma Ha Tat (1) Tan than Phat Thch Ca. Knh lay Bac em long ai bi, Bao kiep tu nhng cong hanh kho, Nay chng qua Phat, dien phap mau, Lay tnh chung sanh ang me muoi. (2) Tan than Phat Di Lac. Lay Bac c ang ai Giac Ton, Tho ky ke v ngoi Phap Vng, 19

T tai tren i, Vo Nang Thang 1, Dung Thanh Tnh Tang ho hu tnh. (3) Tan than ngai Vo Trc. Knh lay di chan nh oa sen, Cua bac thanh gia, ngai Vo Trc, Ngai em en moi s cat tng, Con nay cung knh xin th phung. (4) Tan than Bo tat a. Ngai Vo Nang Thang dien dieu phap, oi vi hanh Bo tat can hoc, Ch day phap tu hp Chanh ly, Ngi thch Thng tha nen tho tr. Nhng ngi t xng la ai tha, Nhng oi vi gii luat Bo tat, Mu khong tr tue, khong phan biet, Hoac ch tung niem theo mat ch, oi phap Thng tha can tu tap, Cung ao e nhat cua Bo tat, Khong the quyet tam cau Thanh phap, Phong dat, xa bo ngha chan thc, Bon ho, tam me muoi Chanh ao, Giong nh nai voi khong moc sat. Nhng Bac co can tnh Thng tha, oi vi phap nay, rat thch nghe. (5) Nhan duyen ngai Vo Trc soan Bo tat a.

20

Phan Ky biet trong quyen Dieu Cat Tng Bon Tuc noi: Co bac B so ten Vo Trc, Thau ro chan ngha cua luan tang, Hay kheo chon la cac kinh ien, Tat ca lieu ngha, khong lieu ngha, Lai hay khai trien tr the gian, Kheo phan biet luan tang bon ngha, Ngai la bac vien chng tr minh 2, La s gia cua c ieu Ng, Bac noi li that u uy lc, Kheo hay sinh khi tue thu thang, Khien Thanh Giao tru the lau dai, Chon ngha chan thc cua kinh ien, Ngai tho mot tram nam mi tuoi, Sau khi mat, hien than coi Phat, Tuy trong sinh t luan hoi, Vnh vien hng mui v an lac, Trong i v lai se chng c, Vo thng Bo e toi cu canh. Bo tat Vo Trc tu tap phap mon thu thang vi dieu, phat nguyen rong ln, a trong nhieu i, tch tap vo lng t lng kho ngh ban, tinh tien thanh khan tu tap, chng c Phap quang nh, co the lam cho moi ngi at c s giai thoat cu canh, giong nh vt bien ln, eu c en b ben kia, ay u nang lc kheo leo la chon cac phap ma cac chung sanh khac kho the lng c. Ngai ni Bo tat Di Lac, rong nghe vo lng Phat phap, ac biet oi vi ly thu hanh qua rong ln cua Thng tha, ngai a nghe va

21

lanh tho mot cach vien man. Sau o ngai a su tap nhng ngha ly thiet yeu, bien soan phan Bo Tat a cua bo Du Gia S a Luan. (6) Nhan duyen luan chu Tsong Kha Pa tao luan nay. Neu nh co ngi, oi vi phap Thng tha, tu tap t oi, sc hieu biet yeu t, oi vi cac hoc x cua Bo tat, khong the quan xet, thong at, v muon nhng ngi kem coi nay co the hieu ro mot cach de dang, cho nen toi (Tsong Kha Pa) xin giai thch s lc y ngha pham Gii Ba La Mat cua phan Bo Tat a nay. (7) Tong luan tr gii. Hanh gia Bo tat dung cho nao lam ni y ch? Phai y nh Thanh giao a day. Trc tien phai phat khi tam Bo e thu thang, ke o, oi vi nhng ieu Bo tat phat nguyen tu hoc, phai dung s tr gii lam cong hanh thiet yeu, v neu nh khong the tu tap hoc x cua Bo tat, th khong the nao chng ac Vo thng Bo e, bi the, tr gii la con ng quan yeu nhat trong tat ca cong hanh cua Bo tat ba i. Trong phan Bo Tat a noi rang ba tu gii nay (luat nghi, nhiep thien phap, nhiep hu tnh) la nhng ieu ma tat ca Bo tat qua kh cau ai Bo e a hoc, tat ca Bo tat v lai se hoc, va tat ca Bo tat hien tai vo lng vo bien mi phng the gii ang hoc. Lai na, Gii S noi: Pham tat ca hanh gia a phat tam Vo thng Bo e, bc vao ngng ca ai tha, at phai an tru trong tnh gii cua Bo tat. Neu oi vi nhng hoc x cua Bo tat a c giang noi trong Gii Ba La Mat khong chu tu tap, hoac khong cung knh, tin

22

tng, ma t cho mnh la hanh gia ai tha, th nen biet ay ch la Bo tat tng t, ch khong phai Bo tat chan thc. Bi the, phat tam Bo e, ma oi vi hoc x cua Bo tat, khong chu tu tap vi long tin tng sau xa, th khong the nao chng ac Vo thng Bo e. Nhng v hanh gia cau Bo e, phai nen quan xet hoc x cua Bo tat, xem o la con ng chnh yeu cua mnh, theo o ma sieng nang tu hoc. Thanh Tam Gii Kinh noi: Nay Ho Quang! Neu co thien nam, thien n nao tu hoc Bo tat tha, khi nghe c Bo tat hoc x, ma lai khong the sinh long tin tng chan thc sau xa, nen biet ngi o rot rao khong the chng ac A nau a la tam mieu tam bo e. V sao? Do s tu hoc ma chng c Bo e, chang phai khong tu hoc ma co the chng c. Neu nh khong tu hoc ma co the chng c, th nhng loai nh meo, tho, v.v..., cung phai chng c Vo thng Bo e. V sao? V nhng ngi khong tu chanh hanh, at khong the chng c qua Vo thng. Lai na, neu khong tu chanh hanh ma chng c Vo thng Bo e, th li noi, am thanh cung chng c Vo thng Bo e, giong nh ch can noi li nh sau: Toi se thanh Phat! Toi se thanh Phat!, cung se lam cho vo lng chung sanh thanh Phat. (8) Hai Tha Hien, Mat eu phai tr gii. Neu nh cho rang ch co hanh gia Hien giao mi can tu hoc, hanh tr tnh gii cua Bo tat, con hanh gia Mat giao th khong can phai tu hoc, quan niem nh the goi la ai ta kien. Nhng bo kinh Mat giao nh Tam Bo e, Kim Cng Khong Hanh, Kim Cng anh eu noi nh sau: Con nay ung ly xin phat khi,

23

Tam Bo e toi thang vo thng, oi vi tat ca gii luat nghi, Cung gii nhiep thien phap vi dieu, Gii nhieu ch hu tnh thu thang, Moi gii eu kien quyet tho tr. Ngha la, neu muon tho tr gii luat cua Kim cng tha (Mat tha), trc tien can phai phat nguyen hoc ba tu gii nay. Hn na, oi vi nam Phat bo3, phai nen cung knh tho tr, y c vao nghi quy Man a la, va cung phai ho tr hai loai gii cong va bat cong. Cong gii, tc la gii phap cua Bo tat. Bi the, hanh gia Bo tat phat tam hanh tr, oi vi ba tu gii, hoac sau Ba la mat, eu phai nen tu hoc. Ngoai ba tu gii va sau Ba la mat, khong co con ng ai tha Ba la mat nao khac. V the, viec tu hoc ba tu gii va sau Ba la mat, la ieu can thiet cua bon Tuc bo 4 trong Mat tha, bat luan la bo nao. Lai na, (1) phat tam Bo e, va (2) sau Ba la mat, la con ng chung cho ca Hien giao va Mat giao, cho nen hanh gia Mat giao, trong tat ca moi thi, eu khong nen xa bo hai ieu nay. Dieu Cat Tng Bon Tuc noi: Hanh gia Mat giao, phai nen ay u vien man ba phap. Ba phap o la g? Mot la khong xa bo chung sanh; hai la ho tr Bo tat tnh gii luat nghi; ba la khong t mnh bo mat nhng Mat phap hien ang tu tap. Kinh Kim Cng anh noi: oi vi sau hanh Ba la mat, Phai theo th t ma tu hoc, Co the lam li ch hu tnh, ay goi la hanh Bo tat hanh.

24

Kinh Kim Cng Man, pham th mi hai cung noi: Con phat tam Bo e thu thang, Rong nhiep tat ca ke ang thng, Nng vao Thang Bo e tu tap, V li chung sanh, nguyen thanh Phat. Hien giao va Mat giao, oi vi cac hoc x cua Bo tat, s khai, gia tuy co khac biet, song ban the cua gii ch la mot. Phai nen biet rang, Hien giao va Mat giao, bat luan tu theo phap nao, eu phai nghiem tr gii luat. A2. Chanh thc giai thch gii pham. Giai thch gii pham, s lc phan lam hai phan: 1. Tong nhiep, 2. Phan thch. B1. Tong nhiep. The nao la tat ca gii cua Bo tat? Noi s lc ve hanh tng th co chn loai gii: (1) T tnh, (2) nhat thiet, (3) nan, (4) Nhat thiet mon, (5) thien s, (6) Nhat thiet chung, (7) toai cau, (8) Tam the lac, (9) thanh tnh, Chn loai hanh tng nay, Noi s lc ve gii.

25

Trong ay, (1) t tnh gii: la tong tng cua gii; (2) nhat thiet gii: la s phan biet mot cach rong rai the tng cua gii; (3) nan hanh gii: gii nay rat kho hanh tr, khong phai nhng ngi tam thng co the hanh tr c; (4) nhat thiet mon gii: gii nay co the phan biet tat ca cong hanh; (5) thien s gii: gii nay co the lam cho y ch thu thang cho nhng bac thien s; (6) nhat thiet chung gii: gii nay co the phan biet rong rai ve hanh tng, chung loai cua gii; (7) toai cau gii: nh trong ai S co noi: La xa s kho nao cua ngi khac, do v canh va hanh co s thay oi, khac biet. (8) tam the lac gii, va (9) thanh tnh gii, eu la noi ve qua bao thu thang cua gii, do phng tien xa, ac, ma co s khac biet. B2. Phan thch. Co sau phan: (1) noi s lc ve t tnh gii; (2) noi tng tan ve tat ca gii; (3) lap luan ve s sai biet; (4) noi ve s li ch thu thang cua gii; (5) nhiep tap gii tng; (6) noi ve hanh nghiep cua gii. C1. Noi s lc ve t tnh gii. Co hai phan: (1) gii tnh, (2) s ch li thu thang. D1. Gii tnh. Trong phan gii tnh, co bon cong c, ngha la cong c cua t tnh gii tong cong co bon loai: (i) cong c cua s chanh thc t ngi khac tho gii; (ii) cong c cua s vui thch thanh tnh; (iii) cong c cua s sam hoi thanh tnh nhng s pham gii; (iv)

26

cong c cua s cung knh sau xa, chuyen tam tng niem, hanh tr gii phap khong co s vi pham. Bon cong c, co ngha la: (i) Do s chanh thc t ngi khac tho gii, neu co nhan duyen vi pham gii phap, biet ro se b ngi khac qu trach, huy bang s bat chanh, v vay oi vi nhng hanh ong xau, sanh tam ho then; (ii) v oi vi gii phap co niem tin vui thch thanh tnh, cho nen, neu co nhan duyen vi pham, lien t quan xet chnh mnh, e s s pham gii se loi keo, pha hoai nhng cong phu tu hanh, lien khi tam ho then oi vi viec ac. Do v hai viec: (iii) sau khi pham gii, sam hoi thanh tnh, va (iv) khong he huy pham gii phap, cho nen xa la phap ac. Do v Bo tat chanh thc t ngi khac tho gii, nng vao niem vui thch thanh tnh, cho nen sinh tam ho then, va do tam ho then, cho nen khong pham gii; hoac gia, neu l pham th lien sam hoi thanh tnh, nh o co the kheo phong ho nhng ieu gii a tho. Do v can than phong ho, nen khong b pham gii, xa la phap ac. Bi the, co the noi rang, nhng ngi tho gii phai nen ung ly, dung tr lc quan xet t tam; do thng thng quan xet, cho nen xa la nhng s ho then, hoi han; cho en khi khong con pham vao cac ieu gii, du nang hay nhe, do ay ma co the sanh khi tam thanh tnh thu thang. Nhan ay, t luc bat au tho gii, khong con b nhiem o bi s loi lam, gia nh, oi luc b mat chanh niem, b nhiem o bi s loi lam, th van co the ngay lap tc, khong mot chut do d, khien tr nhng loi lam o khong con may may, bang cach phat lo sam hoi tr diet toi pham gii, lam cho tr lai thanh tnh. Sau khi sam hoi xong, phai nen khi tam cc ky ho then; sau o phai nen t mot

27

v thien tri thc ay u c hanh uy nghi, cau tho lai tnh gii. S mong muon tho gii, khong phai la theo y ngi khac, ma phai do chnh ngi tho gii suy ngam, quyet nh; cung khong phai vang theo menh lenh cua ngi khac, ma la y theo s vui thch vi dieu thu thang cua chnh mnh. oi vi hai nhan duyen nay, phai kheo chuyen tam chu y. Bon cong c nay, nhng bo s giai khac, phan nhieu eu cho rang cong c th nhat la do s tho gii, con ba cong c sau la do s ho gii; the nhng, luan Du Gia th cho rang hai cong c au la nhan cua s ho gii. Bo Tat Gii Nh Thap Tung noi: Dung niem vui thanh tnh thu thang, T v thay gii c thanh tnh, Tr lc thu thang, ma tho gii. Ngha la hai cong c au thuoc ve s tho gii, con hai cong c sau thuoc ve s ho gii. Lai na, cac Bo tat, luc ang cau tho gii, neu nh khong gap c v thay ay u gii c, th co the quan tng ch Phat, Bo tat, hien en trc mat, truyen tho gii phap cho mnh. The nhng, t ngi khac tho gii van la ieu chnh yeu. Neu nh gap c bac thien tri thc, th phai en cho cua ngai, rap au cau thnh v ay truyen gii cho mnh. Sau khi a c truyen tho gii phap, phai nen cung knh vui mng, ho tr nhng ieu gii a tho, th co the nhanh chong phat sanh gii hanh thanh tnh. Hoc Tap Luan noi: Tr gii, ngha la hanh gia oi vi hoc x cua Bo tat, phai nen t bac co gii c lanh tho hanh tr, chan thc tu tap tnh gii cua Bo tat. Nhng hanh gia nh the, neu vi pham nhng ieu gii a hoc,

28

phai nen khi tam ho then, s rang a khi doi bac Thng s cho nen sinh long ho then. Do long ho then o, cho nen khong can phai nh vao s khch le cua ngi khac, ma t oi vi gii phap sinh tam vui mng cung knh. V vay, tat ca Bo tat, neu muon thanh tu cac hoc x nay, phai nen oi trc ch Phat ma chanh thc tho hoc! Noi ve hanh tng nhan qua cua cong c. Phai nen biet rang hai cong c au co the dan phat hai cong c sau. Hai cong c au la nhan, hai cong c sau la qua. Hanh tng cua s dan phat a c trnh bay phan tren. Trong bon loai cong c tren, hai loai co the lam gii hanh thanh tnh, tc la: (1) hoan toan khong vi pham, (2) sau khi pham gii, sam hoi khoi phuc s thanh tnh. Nen biet, do ba ieu: (1) s chanh thc tho gii t ngi khac, (2) s vui thch thanh tnh, (3) cung knh sau xa, chuyen tam tng niem, khong co s vi pham, co the lam cho hanh gia se khong huy pham nhng ieu gii thanh tnh a tho. Lai na, (4) sau khi pham gii, sam hoi thanh tnh, co the lam cho ngi pham gii tr lai thanh tnh, lai lam cho khoi phuc gii the. Do hai loai nay, nen noi la co bon. Trong cac bo s giai khac, tap hp bon loai cong c ma giang thanh bon ieu: (1) Cong c au tien la s tho gii, ba cong c sau la s ho tr gii. (2) Mot cong c thuoc ve s vui thch, ba cong c thuoc ve s hanh tr. (3) S vui thch chanh thc tho gii, va ba t tnh gii. Chanh thc tho gii lai co ba ieu: (i) t mnh trnh trong thnh cau ma tho gii; (ii) hoac v muon lam phc ien

29

cho ngi khac ma tho gii; (iii) hoac v muon c t tai, xa la s ton nao chung sanh ma tho gii. T tnh gii cung co ba ieu: (i) gii phap a tho, (ii) sau khi tho sam hoi thanh tnh; (iii) phong ho gii phap. (4) Hai nhan va hai qua cua tnh gii. D2. S li ch thu thang. Co bon loai: (i) dieu thien tnh gii, (ii) vo lng tnh gii, (iii) nhieu ch nhat thiet hu tnh gii, (iv) nang hoach ai qua thang li gii. (i) Dieu thien tnh gii: sau khi t ngi khac chanh thc lanh tho gii phap t tnh ay u bon cong c nh the xong, tuy thuan gii luat ma tu hoc, th co the phat sanh nhieu s li ch. Mot la t li, ngha la cac v Thanh van, luc tu hanh t li, biet ro t e, la xa cac phien nao va nhng s kho kho, t lam, t viec, ch lo tu tap, t than tch tnh, hoac t ieu phuc. Con cac v Bo tat, luc tu hanh t li, lien oan tr hai chap (nga chap, phap chap), ma chng hai tr (thc tr, quyen tr). Hai la li tha, ngha la luc mi phat tam, lien muon lam li ch rong ln cho hai loai hu tnh hu tnh va hu tnh vo tnh. Lam the nao e li ch hu tnh vo tnh? Ngha la hien tien, oi vi viec cu o, phat tam lam cho chung sinh xa la neo ac: chung sanh cha sanh khi viec ac, lam cho khong sanh khi; a sanh khi viec ac, lam cho xa bo, ay goi la hanh lam li ch chung sanh cua Bo tat; hn na, lai dan ao chung sanh tu tap phap lanh: chung sanh cha sanh khi phap lanh, lam cho sanh khi; a sanh khi phap lanh, lam cho tang trng, ay goi la hanh lam an lac cho chung sanh cua Bo tat. Lai na, oi vi cac chung sanh vo tnh, tam con nhieu san han, khong co duyen lanh oi vi Phat phap, lac trong ng ta, ri vao neo ac, Bo tat v nhng chung sanh nay ma

30

lam ngi hng dan, lanh ao, li ch an lac, vui thch cu o khong he xa bo chung sanh; thng i nhng c hoi e lam li ch cho ho. ay goi la hanh cua Bo tat thng xot chung sanh. Lam the nao e li ch hu tnh hu tnh? Ngha la co the dan dat cac chung sanh hu tnh nay tu tap, at en cac thanh qua, ay goi la hanh cua Bo tat li ch tat ca tri ngi. Lam the nao e li ch? Ngha la dung phng tien dan dat ho t hai giai bac t lng va gia hanh, at en thanh qua. Lai co the lam cho ho hien i c an lac, than tam thanh thoat, han thng niem vui cua s giai thoat. ay goi la hanh an lac cua Bo tat. Do nhng cong hanh nay ma hanh gia oi vi gii phap Bo tat thanh tnh vi dieu khong con lam lan nghi hoac. Trong cac bo s giai khac co noi nhieu ve nhng s li ch cua gii phap. ay khong the trnh bay het c. (ii) Vo lng tnh gii: nhiep tho vo lng phap hoc (hoc x) cua Bo tat. (iii) Nhieu ch ch hu tnh gii: trong hai giai oan tu hanh (tu ao) va chng ac (cu canh ao), eu thng lam li lac cho tat ca chung sanh. (iv) Nang hoach ai qua thang li gii: trong luc ang giai v Bo tat th t mnh cau chng ac qua v Bo e rong ln vien man, en luc at c qua Phat, th co the em qua v nay bo th cho chung sanh c s thang li to ln. The nao la s thang li to ln? Cac bac Thanh van phai ay u ba hoc (gii nh tue) th mi c s hoan thien trong ba thi, con Bo tat ch can tho tr gii phap th a c s hoan thien trong ba thi, ngha la luc mi phat tam, noi rong ve viec li ch t tha, ay goi la s thien, ke o thc s lam li

31

ch tat ca chung sanh, ay goi la trung thien, cuoi cung chng c qua Phat, ay goi la hau thien. C2. Noi tng tan ve tat ca gii. Co ba phan. Phan mot la gii phap, phan hai la lanh tho gii phap, phan ba la phong ho gii phap. D1. Gii phap. Phan mot lai co bon phan: (1) phan biet, (2) t tnh, (3) nhan duyen ay u, (4) tap hp ay u ngha thiet yeu. E1. Phan biet. S lc co hai loai: F1. Phan biet s y. S y co hai: mot la Bo tat tai gia, hai la Bo tat xuat gia, cung tat ca nhng ngi thuoc ve hai chung Bo tat nay. Nh vay, nhng gii phap ma hai hang tai gia, xuat gia y ch c goi la tat ca gii phap. Do v moi ngi y ch hoc tap tat ca gii phap, nen goi la Bo tat tai gia, Bo tat xuat gia. Lai na, ngai Toi Thang T co noi: Ba ac ao va coi tri ch co s t nhien tho gii, ngha la ch co gii phap tai gia; rieng coi ngi th co ca hai loai gii phap, tai gia va xuat gia. Trat Muc Tra S noi: Ba ac ao va coi tri sac gii, khong t ngi khac tho gii, ma ch co s t nhien tho gii; con coi tri ngi trong duc gii th co hai cach tho gii: t nhien tho gii va t ngi khac tho gii, cho nen co hai loai gii tai gia va xuat gia. Nh vay, ngi tho gii phap Bo tat, sau khi chet, tuy luan chuyen trong ba coi, nhng

32

gii the van vnh vien khong mat, tuy cho tho sanh, t nhien c lai gii the. Noi tom tat, ngi tho gii, tuy sau khi mat, lu chuyen trong ba coi, nhng gii the cua Bo tat tnh gii van duy tr lien tuc, vnh vien khong mat. ay, noi co hai loai tai gia va xuat gia, la do cac v Bo tat oi vi nam loai gii xuat gia, nh sa di, v.v..., co tho tr ay u hay khong ma co s phan biet. F2. Phan biet t tnh. Y c vao hai phan tnh gii tai gia va xuat gia nay, noi s lc ve ba loai: (1) luat nghi gii, (2) nhiep thien phap gii, (3) nhieu ch hu tnh gii. Ba loai gii nay ham nhiep tat ca gii phap ma Bo tat tho tr. V sao ba loai gii tren co ten nh vay? Theo cac bo s giai khac, co hai loi giai thch: (1) Co ngi noi: Trong Thanh van tha co ba loai luat nghi, giong nh ba tu gii ay, ngha la (a) biet giai thoat luat nghi, hang phuc phien nao, (b) tnh l luat nghi, tam thi dt het cac duyen, (c) vo lau luat nghi, vnh vien oan tr tat ca phien nao. (2) Lai co ngi noi: Hanh cua Bo tat, phat khi t hai viec: (a) t thanh thuc chnh mnh va (b) thanh thuc ngi khac. (a) Do v muon t thanh thuc chnh mnh ma xa la hanh ong ac, tch tap cong hanh lanh, cho nen co hai loai gii luat nghi va nhiep thien phap, (b) do v muon thanh thuc ngi khac, cho nen phai gn gi nhieu ch hu tnh gii. ay la y ngha cua ba tu gii cua Bo tat. Trong hai loi giai thch va neu tren, chung ta nen y theo loi giai thch th hai.

33

V sao lai sap at ba gii theo th t tren (luat nghi, nhiep thien phap va nhiep hu tnh)? Trat Muc Tra S noi: Gii vien ly (nhiep luat nghi) th chung cho ca hai (Bo tat lan Thanh van), con hai gii sau (nhiep thien, nhiep chung sanh) eu lay gii luat nghi lam nhan, the nhng, khi hanh tr th khong the hon tap. Hanh tr khong hon tap, ngha la t mnh cha c ac o th cha the o ngi khac, t mnh cha oan tr phien nao th cha the oan tr phien nao cho ngi khac, t mnh cha tu phap lanh, th cha the lam li ch cho chung sanh (nhieu ch hu tnh). Cho nen a noi theo th t tren. E2. T tnh. Co ba phan: F1. Luat nghi gii. Tc la cac Bo tat tho tr gii biet giai thoat luat nghi cua bay chung (gii ty kheo, gii ty kheo ni, gii chanh hoc n, gii can sach nam, gii can sach n, thuoc ve gii xuat gia; gii can s nam, gii can s n, thuoc ve gii tai gia). Hn na, gii biet giai thoat thc s co tam loai, nhng ay khong liet ke can tru gii (bat quan trai gii) la v nh Bo Tat Gii Nh Thap Tung Nan Thch noi: Ch tho tr mot ngay em, khong phai la ieu kho lam, khong the vnh vien xa la s dam duc, khong the tho tr lien tuc (trong thi gian lau dai), cho nen khong liet ke. Con Trat Muc Tra S th noi: Gii can tru (bat quan trai) la cho y ch cua can s nam, can s n, cho nen khong liet ke. Neu noi gii can tru (bat trai gii) b bao ham trong gii can s (ngu gii), th ieu nay khong ung vi s thc. Trat Muc Tra S lai noi: Gii chanh hoc n (thc xoa ma na) c bao ham trong gii ty kheo ni. ieu nay cung khong ung.

34

Hoi: Neu vay, gii luat nghi cua Bo tat co khac biet vi gii luat nghi cua bay chung hay khong? Neu noi khac biet, th tng phan vi lap luan cua Bo Tat a, bi v trong Bo Tat a, ngoai gii luat nghi cua bay chung ra, khong thay noi en cac gii khac. Con neu noi khong khac biet, th co phai giong nh gii biet giai thoat, ngha la sau khi mang chung, gii the cung se b mat, va nh vay cac hang tri ngi, v.v..., tuy muon phat tam tu hoc ba tu tnh gii cua Bo tat, rot rao cung khong the c gii the luat nghi cua Bo tat? Tra li: Neu la hang xuat gia, ay u Bo tat gii, th trong nhng loai gii biet giai thoat cua nam chung xuat gia, tuy tho mot loai gii, th o tc la gii luat nghi cua Bo tat; con hang Bo tat tai gia, oi vi hai loai gii biet giai thoat cua hang tai gia, tuy tho mot loai gii, tc la gii luat nghi cua Bo tat. Hang tri ngi, khong can phai nng vao gii biet giai thoat, cung van co the ac c gii the cua Bo tat. V nh gii vien ly, ngha la xa la mi nghiep bat thien, hoac la xa la bay nghiep bat thien cua than va mieng, la tng chung cua gii biet giai thoat va gii luat nghi cua Bo tat, ma khong phai la tng rieng cua gii biet giai thoat. ao C Luan S noi: Bo tat luat nghi gii, ngha la bay loai gii biet giai thoat phong ho che toi, gii phong ho tnh toi, va gii phong ho mi ieu bat thien. Trong ay, phan au (bay loai gii luat nghi) la the cua gii biet giai thoat, con phan sau (gii phong ho tnh toi, va gii phong ho mi ieu bat thien) la tng chung vi bay loai gii biet giai thoat. Lai na, Ma Ni Ho Niem Trang Nghiem Luan noi: Luat nghi gii la gii ngan chan, ngha la phai nh thc xa la bay ac (than ba, khau bon), ma lai co the

35

sinh khi ba loai phap lanh, tc la vo tham, vo san, va chanh kien. Bo luan tren lai noi: Sau khi sinh khi (ba loai phap lanh), lai do ay u lc tang thng cua gii, nen co the thanh tu mi nghiep lanh. Bo Tat Gii Nh Thap Tung Nan Thch noi: Bo Tat a noi ve gii luat nghi, cho rang Bo tat tho biet giai thoat luat nghi cua bay chung, phai nen biet rang biet giai thoat gii la mot phan cua Bo tat gii, ca hai eu cung mot the tnh. Cho nen ngi ay u biet giai thoat luat nghi, tc la ngi co can kh chanh thc tho gii Bo tat, c phep lanh tho nhng hoc x ma Bo tat can phai hoc, ngha la trong gii Bo tat luat nghi, nhng gii nh cam sat sanh, v.v..., eu khong khac vi gii biet giai thoat. Neu nh cha the nh ch viec tao nghiep th khong the tr thanh can kh tho gii Bo tat. ieu ma oan van tren muon noi, co ngha la v khong nh ch nhng nghiep sat sanh, v.v..., cho nen khong the tr thanh can kh tho gii Bo tat. Neu suy ngam cho ky, y ngha cua s nh ch cung giong nh trong gii biet giai thoat. Cho nen Bo Tat a, cho rang bay loai gii biet giai thoat la cung mot the vi Bo tat luat nghi. Nh phan sau co noi, trong gii Bo tat, oi vi bay chi cua than va mieng nh sat sanh, v.v..., cung co s khai duyen. ieu nay tuy co khac vi gii sat sanh, v.v..., cua gii biet giai thoat, nhng van khong phai la sai lam, ngha la tr gii uong ru ra, tat ca nhng che toi (gia toi) khac, trong trng hp b benh hoan, eu c khai duyen. ieu nay khong giong nh gii phap cua ty kheo, bi v muon ac gii ty kheo th phai tho toan phan, ch khong the ch tho co mot phan gii ma thoi. Bo tat luat nghi, tr bay chi gii cua than va mieng co s khai duyen ra, cac ieu gii khac, cung

36

phai giong nh gii biet giai thoat, ngha la phai tha mat than mang, quyet gi gn khong cho vi pham. ao C Luan noi: Bay loai biet giai thoat luat nghi, Thng cung cac gii khac tng ng, Trong Bo tat gii c khai duyen, Con cac gii khac khong phai vay. Do ay co the noi rang, neu nh trc tien cha the tuy thuan hanh tng cua bay loai gii biet giai thoat, th khong the sanh khi gii luat nghi cua Bo tat, ieu nay co ngha la neu khong co cong tng cua bay loai gii biet giai thoat, khong the sanh khi Bo tat tnh gii, ch khong co ngha la khong co biet tng cua bay loai gii biet giai thoat, khong the sanh khi Bo tat tnh gii. ao C Luan S noi: ieu ma bai ke muon noi, la muon ch ro s y ch thu thang cua tnh gii. ieu nay trong quyen s cua ngai Bo e Hien cung a noi ro, ay ch gop nhat y ngha trong o, va noi tom lc lai ma thoi. Ngha ly nay, t xa a co hai lap luan khac nhau: (1) mot ben cho rang phai nng vao gii biet giai thoat, nh noi: Neu muon sanh khi va an tru trong Bo tat luat nghi, phai nen y ch gii biet giai thoat, (2) con mot ben cho rang khong nen nng vao gii biet giai thoat, nh noi: Gii biet giai thoat la cua Thanh van tha, phai ngh rang no se chng ngai Bo tat luat nghi. Phai chu trng nen nng vao gii biet giai thoat noi: a noi rang co Bo tat biet giai thoat (nhiep luat nghi), tc la phai co gii biet giai thoat cua bay chung cua hai tha ai Tieu. ay dung s khong ton hai nao loan chung sanh khac lam cong tng

37

cho gii biet giai thoat cua hai Tha, phai nen y ch vao cong tng nay, khong c ton nao oi vi tat ca chung sanh co n vi chung ta. en nh s khac biet cua gii biet giai thoat cua hai tha ai Tieu, chang han nh gii the tng tuc khong oan, gi y cho ngi khac, sau khi pham gii co the sam hoi thanh tnh, thng a thch lam li ch chung sanh, nhng ieu nay trong gii biet giai thoat cua Tieu tha khong co. ay la nhng ieu biet giai thoat gii cua ai tha trai ngc vi Tieu tha. Neu nh khong phan biet cong tng va bat cong tng, th khi ch Bo tat y vao gii biet giai thoat cua Tieu tha, se i ngc lai vi tong ch Bo tat cua mnh. Bo tat thc s dung gii biet giai thoat cua ai tha lam hoc x chanh yeu, lam cho y ch, va ieu nay khong co s tng vi nao ca. Kinh Bao Van noi: Biet giai thoat luat nghi (cua Tieu tha) co s khac biet vi phap hoc cua Bo tat. Lai na, bay chung cua ai tha, khi lanh tho, hoac ho tr gii luat, phai y nh nhng ieu giang day trong cac bo Ty nai da (luat tang) ma hanh tr. Nhng ngi phan oi lap luan va neu tren cho rang: Nhng ieu va neu len hoan toan khong hp ly. Neu nh Bo tat luat nghi phai y vao gii biet giai thoat cua bay chung ma phat khi, th hang tri ngi (cha tho gii cua bay chung) khong the sanh khi Bo tat luat nghi. Neu nh nhat nh phai nng vao gii biet giai thoat e an tru, th chung sanh sau khi chet, luan chuyen trong sanh t, tai moi ni tho sanh, eu khong mat gii biet giai thoat; neu the, tri, ngi, suc sanh, eu co gii ty kheo (mot cach t nhien, khong can phai tho gii). Do ay, s sanh khi cua Bo tat luat nghi, khong can phai nng vao gii biet giai thoat. Mau Ni Ho Niem Trang Nghiem Luan cung co noi: Neu cho rang can s nam, can s n, can sach nam, can sach n, chanh hoc n, b so, b so ni, moi ngi phai nen tron i, tuy a v cua mnh an tru trong

38

gii biet giai thoat cua bay chung, th mi co the c tho Bo tat luat nghi, neu khong nh vay (tho gii biet giai thoat), khong the sanh khi Bo tat luat nghi, th ngi noi ieu nay cha thong ai y ngha cua kinh ien ai tha. Neu cho rang khong co gii biet giai thoat luat nghi th khong the sinh khi Bo tat luat nghi, th trong Bo tat tang va cac luan s khac cung phai nen noi ro rang gii biet giai thoat la can bon cua Bo tat hoc x, va cung phai nen noi rang: Quyet nh phai nng vao gii biet giai thoat, giong nh muon i tren con ng Bo e ai tha, quyet nh phai nng vao hanh Tam quy y. Bi vay, khi Bo Tat a noi Bo tat luat nghi gii la gii biet giai thoat cua bay chung, nen biet ieu nay co hai phan: mot la gii biet giai thoat can ban cua bay chung, va hai la phan gii tng cua tnh toi cua gii biet giai thoat chung vi Bo tat luat nghi, ch khong phai ch la gii biet giai thoat cua bay chung. Trong ay, gii tng cua tnh toi cua gii biet giai thoat chung vi Bo tat luat nghi va Bo tat luat nghi, c sanh khi cung luc, bi v khong co s phan biet gia gii tng cua tnh toi va nang y s y cua Bo tat luat nghi. Nh vay, du cha tho gii biet giai thoat can ban cua bay chung, van co the sinh khi (lanh tho) Bo tat luat nghi. The nhng, tot nhat van phai nh phap, nng vao gii biet giai thoat, ngha la trc tien phai tho mot loai gii biet giai thoat tai gia hay xuat gia. Neu khong nh the tc la vt th bac ma c Phat a giang day. V nh cha tho gii sa di ma lai tho gii ty kheo, tuy van co the sanh khi gii the ty kheo, nhng khong nen lam nh the.

39

Phai chu trng khong nng vao gii biet giai thoat noi: Neu nh khong the xa la y thch t li, th khong the sanh khi Bo tat luat nghi. ieu nay (gii biet giai thoat) goi la s chng ngai cua Bo tat luat nghi. Neu trc kia a ay u Bo tat luat nghi, ma sau o lai sanh khi y thch t li, pha huy Bo tat luat nghi, th goi la s chng ngai cua viec an tru trong Bo tat luat nghi. ieu mi va lap luan tren, a pham vao loi lam la khong phan biet c s khac biet gia gii biet giai thoat va y thch Tieu tha (t li). Cho nen muon sinh khi Bo tat luat nghi, phai nen xa la y thch Tieu tha, ch khong phai xa la gii biet giai thoat. Neu nh a ay u Bo tat luat nghi, ma lai con sanh khi y thch Tieu tha, th se mat Bo tat luat nghi, en nh gii biet giai thoat th khong nen xa la, bi v gii biet giai thoat la chung cho ca hai Tha. Neu nhan v khong thch y thch Tieu tha ma xa la gii biet giai thoat, th ay la mot ieu phi ly. Neu ngi nao trc o a ay u gii biet giai thoat, th ay la ngi c trang b thu thang nhat e tho gii Bo tat, bi v ho a ay u cho y ch. Neu nh cho rang tho tr Bo tat gii, la phai xa bo gii biet giai thoat, th ay la pha huy nhng ieu c Phat a noi, cung nh a lam cho nhng lua ma li ch chung sanh b mot tran ma a tan huy, nh vay tc la khong hieu ro yeu ngha trc sau ma kinh ien muon noi. Phai nen xa la nhng chap kien ien ao nh vay, ngan chan khong cho chung sanh khi. Nh Thanh Tam Gii Kinh noi: Thng phai nen tuy thuan li day ve gii biet giai thoat nh a noi phan tren. Nay Ho Quang! Tren the gian, neu co ngi nao oi vi gii biet giai thoat sanh khi y tng chong oi, tc la a chong oi vi phap Thap lc, T vo s uy cua ch Phat. Neu nh chong oi phap Thap lc, T vo s uy cua ch Phat, tc la a

40

chong oi ch Phat qua kh, v lai va hien tai. Do ay trong tng lai se nhan chu vo lng qua bao kho nao. Gia nh tat ca chung sanh trong mot tam thien ai thien the gii eu tho lanh s kho a nguc, neu so vi s kho nao ma ngi kia nhan chu, tram phan khong bang mot, ngan phan khong bang mot, tram ngan cau chi nhan en toan so v du o ba ni sat am phan, cung khong bang mot. Neu muon xa la s kho nao, phai nen xa la nhng b so co loai ac kien nh vay. Du a cach xa hang ngan do tuan cung phai tranh xa, huong chi gan hn khoang nay. Ch can nghe ten cua ngi ay cung phai la xa, huong chi mat thay tai nghe ma khong chu ri bo ngi ay! Lai na, Dieu Ty Bo Tat Thnh Van Kinh noi: Nh tat ca lua nng vao at, V khong tai ng, nen sinh trng, Nh vay phap lanh nng vao gii, Nc bi tham nhuan lam sanh khi, c Phat trong tang Ty nai da, Giang noi tnh gii biet giai thoat, Tai gia Mat tha, ngoai nghi tac, Tat ca phap khac, phai tho tr. Ngha la ngi tai gia trong Mat tha, tr nhng hanh nghi, tac nghiep, quy tac, cung nhng ieu gii rieng biet cua cac v xuat gia ra, tat ca nhng ieu gii ma Ty nai da a e cap en, eu phai hoc tap, tho tr, huong chi nhng ngi xuat gia trong Mat tha, ay u Bo tat luat nghi, ma lai khong hoc nhng ieu gii ay!

41

Lai nh ngai Gia Thap Di La Thien The Bao anh Cat Tng Tr Hu Ton Gia, cung a tng cc lc cong kch nhng chap kien ien ao ha liet nay, e a ve chanh ngha, nh trong luan Bat Vi Viet Tnh Gii Luat Nghi Bon The noi: Nh co ngi xuat gia, a tr gii Hien, Mat, Sau o v ngu si, oi vi ieu a tho, Gii hoc cua Thanh van, Trong gii biet giai thoat, Cho noi ve hoc x, Phan ln khong gi c, Nen noi luat Thanh van, Khac vi gii Bo tat, Ben gi gii Bo tat, Ma bo luat xuat gia. Lai noi: Ngi bo luat xuat gia, oi vi gii Hien, Mat, eu khong the tho tr. Lai noi: Bac Thanh u thang tue, ai Bo tat ty kheo, Phng tien rat kheo leo, Trong mong, khong that niem.

42

Trong cac khe kinh cung noi chi tiet ve cac Bo tat tai gia, th hien lam chuyen luan vng, a tng tu tap hanh Bo tat dai lau, con phai bo gia nghiep, tm cau s xuat gia tho gii cu tuc. Cho nen, nhng hanh gia ai tha, oi vi tat ca gii biet giai thoat, ac biet la oi vi luat nghi cua bac xuat gia, phai nen yeu thch, lanh tho, gi gn. F2. Nhiep thien phap gii. Co ba phan: G1. Lc nhiep. Cac v hanh gia, sau khi tho gii Bo tat, tat ca cong hanh eu v ai Bo e, do than va mieng tch tap cac phap lanh, noi chung, eu goi la gii nhiep thien phap. Trong cac luan s eu cho rang, ay, cau sau khi tho gii Bo tat, phai nen sa la sau khi tho gii luat nghi. ieu nay co ba y ngha: (a) Thi gian: ngha la sau khi chanh thc tho gii, nh trong kinh co noi: An tru trong gii, tch tap cac viec lanh, ngha la an tru trong gii mi co the sanh khi phap lanh, an tru trong phap lanh, va tang trng phap lanh. ay la nh chanh thc tho Bo tat luat nghi, mi co the tch tap tat ca phap lanh, bi vay, trc tien phai kien co tnh gii luat nghi. (b) S duyen: ngha la tat ca cong hanh eu v ai Bo e. Do t mnh thanh thuc tat ca Phat phap. ay, gii nhiep thien phap, la s t thanh thuc, con gii nhieu ch hu tnh la thanh thuc ngi khac. ay goi la s duyen khac biet cua hai phan gii nay. (c) T tng, hoac con goi la t tanh: ngha la do than, mieng tch tap cac nghiep lanh. ay khong noi en y nghiep, nh cac s giai khac co noi: Tu tap gii nhiep thien phap, ch la tu tap gii cua than va mieng. The nhng, trong Quang S, thng thng noi en nghiep thien cua y. Trong bo s giai cua ngai c Quang, cung noi en

43

nghiep thien cua y, cho rang trong nghiep cua than va mieng, t nhien a co lc lng cua y nghiep. Loi giai thch nay rat hp ly. Lai na, Bo Tat Gii Nh Thap Tung Nan Thch va ao C Luan S, eu cho rang trong Du Gia S a Luan phai co ch y. Nh vay, ba nghiep than mieng y tao tac khac nhau, hoac la hai nghiep than mieng tao tac, hoac la ca ba tao tac thien nghiep. ay goi la gii nhiep thien phap. G2. Noi chi tiet. Co tam phan: (a) Sinh khi ba tue: Bo tat y ch, an tru trong gii nhiep luat nghi, phai nen diet tr tan loan, nghe kinh hoc phap, tm cau van tue, tch tap t lng nghe phap, phat khi t tue, ke o tu ch quan, tc la nhap vao tu tue. Lai phai a thch mot mnh ni vang ve, tinh tien tu tap, xa la s nao nhiet, xa la s bat thien cung cac tam t ac. Gii Nh Thap Tung Nan Thch oi vi van e nay cung co noi: Phai nen a thch mot mnh ni vang ve. Trong ay tu ch, tc la nh hoc, con phan van tue, t tue va tu quan, tc la tue hoc. Do tu tap cac hoc x cua gii, ma sanh khi hai phan nh tue nay. (b) Tch tap t lng phuc ien: Neu thay bac ton trng, khong nen co thai o kieu man, phai to ra vui ve on mng, noi li chao tha, hoi han le bai, keo ghe mi ngoi; neu nh ang ngoi, phai lap tc ng day mot cach nhanh chong, cung knh; thay bac ton trng en gan, chap tay knh le, hoac phuc dch, tha s mot cach cung knh le o; hoac oi vi ngi benh, khi long thng xot, an can cham soc, cung cap nhng g ho ang can. Nh vay, mot cach tong quat, co ba loai ruong phc, ngha la (i) ruong an,

44

(ii) ruong knh, (iii) ruong bi. Ruong an la ch cho cha me, ruong knh la ch cho bac ton trng, ruong bi la ch cho ngi benh hoan, ngheo kho. Ba loai ruong nay la can bon e sanh khi phuc ien cho hai hang Bo tat tai gia va xuat gia. (c) Tuy hy cong c oi vi nhng bac co c: Khi thay co ngi dien noi chanh phap, hoac tan than Tam Bao, hoac noi nhng li hay ep, phai nen m li ca tung. oi vi nhng ngi ay u cong c van tue, v.v..., phai nen chan chanh khen ngi, oi vi viec phuc c cua tat ca hu tnh, phai nen dung tam vui thch thu thang, noi li tuy hy; hn na, neu biet ro oi phng la ngi ang c cung dng, trong long nen vui mng, xa la s ganh ghet. Nh vay, tuy khong phai chnh mnh lam, nhng do s tuy hy, mnh c cong c cung bang vi ngi a lam nhng viec thien o. Phai nen tuy hy nghiep lanh cua ngi khac, xem nh t mnh lam, sanh long vui mng vo han. (d) An nhan: Neu nh co ngi en gay s ton hai phien nao, phai nen suy ngam quan xet, xem o la do nghiep ac i trc cua mnh chieu cam, oi vi ke oan ch, sanh long thng xot, khong om long oan han, cung khong tm cach tra thu. (e) Hoi hng phat nguyen: V muon nhng phap lanh a tao tac khong b ton hoai mat mat, hn na, lai con sanh khi phc c rong ln, phai nen em tat ca nhng thien nghiep do than mieng tao tac trong i qua kh cung nh hien tai hoi hng Vo thng Chanh ang Bo e. Lai v muon thanh thuc vo lng cong c, phai nen trong moi thi khac phat khi mi loai ai nguyen, nh trong kinh Thap a, hoac pham Pho Hien Hanh Nguyen a day.

45

(f) Cung dng Tam Bao: oi vi Tam Bao, dung tat ca cac loai tai vat, cung s hanh tr, ma cung dng thng dieu rong ln. (g) An tru trong phap khong phong dat: Thng thng nen dung manh tinh tien tu tap tat ca cong hanh cua sau phap ba la mat. (h) Tu tap cac phap lanh trong t lng ao: oi vi cac hoc x, phai nen chanh niem, chanh tri, chanh than, chanh ng; phai nen phong thu, gi gn cac can mot cach mien mat, khong cho chung chay theo cac tran canh, du canh a thch, hoac canh khong a thch, ma sanh khi tham, san. Muon gi gn cac can, trc het phai nen gn gi tam y cua mnh. Lai na, neu nh qua no hoac qua oi, th cung khong the tinh tien tu tap, cho nen phai an uong va u, khong pham vao hai ieu tren; an nhng mon thch hp, va an va phai. Lai na, moi em chia lam ba phan, gia em ngu ngh, phan au em, cuoi em va ban ngay th phai nen, hoac sieng nang oc tung kinh ien, hoac tu tap phap du gia, lai nen gan gui cac ban lanh thu thang, biet tu thien xa ac, y ch cac v thien tri thc day phap. Hn na, phai dung t tam mnh lam thien tri thc cho chnh mnh. oi vi nhng ieu gii a pham, phai nen quan xet sau xa, biet ro loi lam cung qua bao trong hien tai cung nh trong v lai; kheo leo oi tr, lam cho tat ca loi lam cung nh qua bao eu c tieu tr. Hn na, oi vi ieu gii a pham, neu co nhan duyen thu thang, gap Phat, Bo tat, lien phai en trc cac ngai phat lo sam hoi, ung nh phap tr diet toi pham gii. Neu nh khong gap, phai nen oi trc tng cua ch Phat Bo tat, hoac cac v ong tho gii Bo tat, phat lo sam hoi, ung nh phap tr diet toi pham gii.

46

G3. Nhiep ngha. Cac phap nh tren, neu co the dan nhiep, ho tr, tang trng cac thien phap gii, th eu c goi la Bo tat nhiep thien phap gii, ngha la co the sanh trng ba tue. Ho tr, ngha la sau khi sanh khi, lam cho khong b ton hoai, gia nh tu phap nhan nhuc, neu khong tr diet san han, th co the b san han lam ton hoai tat ca phap thien a tch tap c. Tang trng, ngha la sau khi a ho tr, lai lam cho tang trng rong ln, vien man, chang han nh hoi hng Vo thng Bo e, phat nguyen rong ln nh a noi tren. F3. Nhieu ch hu tnh gii. The nao la Bo tat nhieu ch hu tnh gii? Nen biet gii nay, s lc co mi mot tng: (1) oi vi ngi can phai giup ; (2) oi vi ngi ngu si; (3) oi vi ngi n; (4) oi vi ngi gap s s hai; (5) oi vi ngi sau kho; (6) oi vi ngi ngheo tung; (7) oi vi ngi cau y ch; (8) oi vi ngi can phai tuy thuan y cua ho; (9) oi vi ngi can phai ch dan ho trc tiep; (10) oi vi ngi can phai dung nghch duyen e chuyen oi ho; (11) oi vi ngi can phai dung than thong e ieu phuc ho. Nh vay, tuy trng hp ma lam li ch. E3. Nhan duyen ay u. Co ba loai: F1. Nhan duyen ay u cua luat nghi gii. Cac v Bo tat an tru trong gii luat nghi, lam the nao e kheo ho tr gii luat. ay co mi ieu: G1. Khong nuoi tiec duc lac qua kh.

47

Ngha la cac v Bo tat xa bo nhng canh duc lac thu thang trong loai ngi cua ngoi v chuyen luan vng ma xuat gia, khong he nuoi tiec, nh xa bo rac ri. ay ch duc, co hai ngha, mot la cho mong cau ben ngoai, tc la nhng vat tho dung, hai la s mong cau ben trong, goi la phien nao duc, tc la s tham ai trong tam. S tham ai nay la can bon cua tat ca s mong cau ao c. Khong nuoi tiec, ngha la oi vi vat duc, tng ngh en s xa bo, nh phe bo co rac, khong con oai tng en. Bo tat xa bo duc lac, cung giong nh vay. oi vi s tham luyen, biet la khong chan thc, ben xa bo khong mot chut nuoi tiec. Lai na, Bo tat oi vi ai duc, quan tng la s bat tnh, xa bo s thoi ban o khong chut luyen tiec. oi vi phien nao trong tam, xem nh vat thoi ban, vt i khong them nhn. oi vi nhng tai san tai gia a xa bo e i xuat gia, sau o neu con khi tam tham tiec, th oi vi gii luat nghi, se khong c thanh tnh. Phai nen xa bo s tham ai, tu hai phap quan tng, nh trong hai v du phan tren, thng nh niem ieu nay mot cach vng chac. G2. Khong ham thch duc lac i v lai. Tu tap pham hanh khong phai e cau duc lac trong i v lai, du la canh duc lac cung thien ma cua coi tri Tha hoa t tai cung khong mong cau, huong chi la nhng canh duc lac khac. ay noi khong ham thch, ngha la phai nh thc quan niem nhng duc lac o nh rng ram ay day ho, beo, cho nen khong muon vao.

48

Phan tren noi khong nuoi tiec duc lac qua kh, la ch noi ve canh duc lac coi ngi, cha noi en canh duc lac coi tri, v gii luat nghi, chu trong xuat gia, ma coi tri th khong co ngi xuat gia. Con ay noi khong ham thch duc lac i v lai, ch la noi en duc lac coi tri, ma khong noi en duc lac coi ngi, v s hng duc coi thien ma la thu thang nhat trong coi duc. Trong i v lai con khong mong cau s hng duc coi tri, huong ho la canh duc lac cua coi ngi. Noi tom lai, luat nghi xuat gia, phai nen rat thanh tnh, phai nen kheo ho tr. Khong v cau s duc lac i sau ma tu pham hanh, ch khong phai ch la khong nuoi tiec duc lac trong qua kh. G3. Khong am me duc lac hien tai. oi vi s c cung knh li dng cua cac bac quoc vng, trng gia, con khong tham muon, huong la tham am s cung knh li dng tam thng cua nhng hang dan ty tien. Nen dung chanh tue quan xet nhng s duc lac o nh o oi ma, khong ang ham thch. ay phai nen chu y, neu nh nguyen cau duc lac i sau ma tu pham hanh, th ch goi la thien nguyen, ch khong c goi la tr gii biet giai thoat. Trong gii luat nghi cua hang tai gia, tuy khong bat buoc phai tuyet oi xa bo nhng vat tho dung trong qua kh, nhng cung khong nen tham am canh duc lac hien tai, con ngi xuat gia th phai nen tuyet oi xa bo tat ca s tham am duc lac. Neu nh khong the chuyen oi tam tham am cua mnh, nh phan trc quan tng ve s luan hoi trong ba coi, va quan tng ve s loi lam cua coi duc, nen biet ngi o khong the kheo leo gi gn tnh gii.

49

G4. a thch cho vang ve. a thch mot mnh ni vang ve. Neu nh trong chung, nen tm cach an tru trong hoan canh khong con suy t tm cau s ham muon. Khong nhng ch sanh long ham thch thoa man oi vi gii luat nghi, ma con phai nng vao tnh gii e tinh tien tu tap vo lng ang tr 5 cua Bo tat, lam cho a en s chng ac, t tai. Neu nh oi vi gii luat ch biet sinh tam a thch, thoa man, ma khong chu tam cau nhng cong c toi thang, phai biet ngi o khong the thanh tu vien man tnh gii. G5. Li noi, t tng thay eu thanh tnh. Tuy trong chung, khong nen ban luan nhng viec tap nhiem bat thien. Tuy mot mnh cho vang ve, cung phai kheo phong ho, khong nen khi len, du mot thoang, nhng tam t 6 ac, nh tham duc, v.v..., hoac co luc mat chanh niem, nhng tap tng tam thi hien hanh, phai nen tc khac thay ro s loi lam, manh me phat tam ho then, sam hoi. Neu co the thng thng tu tap nh vay, tuy oi luc tam thi hien khi li noi hoac t tng bat chanh, nhng van co the nhanh chong quay ve an tru trong chanh niem, dan dan nh the, tuy khong can phai e tam quan xet, van co the an tru trong chanh niem. Do nhan duyen nay, co the cau thuc, kiem iem; do v quen s kiem thuc, dan dan co the bo c nhng tap quan xau ac trong qua kh, ngha la chuyen c hai tam: (1) a thch noi li bat chanh, (2) suy t bat chanh, lam cho chung khong con hien khi.

50

T luc bat au tinh tien tu tap, phai nen lam cho nhng tam t ac khong hien hanh, hoac gia oi luc hien hanh, lap tc co the xa bo nhng niem ac, thay ro loi lam, manh me ho then sam hoi, niem trc niem sau, chuyen oi ngc lai, ma an tru trong tnh gii. ay goi la thanh giao vo thng thi la thanh tnh, ngan cam khong cho s nghch ly hien hanh. G6. Khong t khinh miet mnh. Neu nh nghe nhng bac Bo tat a nhap thanh v (ang a), trong vo lng kiep, t thu lau xa a tu hanh ba tu tnh gii mot cach rong ln, vo lng, khong the ngh ban, chang han nh xa bo than menh e bo th, v.v..., nhng ieu ma ngi khac kho co the lam c, th cung khong nen t ti; phai nen tr diet tam khiep nhc, s hai, t cho la mnh khong the lam c, roi t khinh miet chnh mnh. Lam the nao e tr diet tam t ti nay? Phai nen ngh nh vay: Cac v Bo tat o, xa kia cung la ngi pham, t t tu hoc, cho en khi thanh tu vien man cac hoc x cua Bo tat, ch khong phai tc khac ma lam c. Mnh cung la ngi, t t tu hoc, tinh tien khong ngng, quyet nh cung se c thanh tu nh cac v ay. T ay sanh khi niem vui thch thanh tnh. Neu nh nghe vo lng hoc x nh vay, khong the tu tap, lien lap tc xa bo, hoac t ngh rang: ay la cho cac v Bo tat khac tu tap, khong phai la cho cua mnh co the lam c, ma voi vang xa bo, th ay goi la chng ngai s tang trng cua hat giong Bo tat. Phai nen nh phan tren a day, xa bo s khiep nhc, chan thc dung manh, sieng can tu tap; tuy tam thi khong the lam c nhng viec kho lam, nhng van phai tam niem nh sau: Ta oi vi phap hoc, rot rao se c thanh tu. Phai thng sanh khi s vui

51

thch, sieng nang tu hanh, nh vay, se tch tap phap lanh, tnh tr phap ac, phat nguyen rong ln. G7. Nhu hoa. Thng thng quan xet loi lam cua mnh, khong nhn loi lam cua ngi khac, ma cung khong lam cho ngi khac sanh long sau kho. Hoi: Neu vay, chang le e cho ngi khac mac tnh pham loi? Tra li: Khong phai nh vay. Neu thay ngi khac ang song trong phien nao, nen sanh khi long thng xot. Lam sao sanh khi? Nen ngh rang ay khong phai la loi lam cua ho, ma la do sc manh cua phien nao khong che, lam cho ho khong c t tai. oi vi nhng chung sanh hung ac pham gii, khong sanh long ton hai, hoac sanh long hn gian oi vi ho, ma phai sanh long rat thng xot, tm cach lam li ch cho ho. Lai muon lam thien tri thc cho ho, thng muon lam cho ho phat tam Bo e, xa la phien nao, khong e cho phien nao tang trng, cho en khi ho c thanh Phat. G8. Nhan nhuc. Du gap ngi dung tay, chan, gach, ngoi, dao, gay, v.v..., anh ap, lam ton thng, cung khong bao gi khi len mot thoang san han, th le nao oi vi ngi khac lai co the noi li oc ac, nhuc ma, chi rua, hoac la anh ap, hanh hung ho? Do ay ma ba nghiep than, mieng, y, dan dan tr nen thanh tnh. Trat Muc Tra S noi: oi vi phien nao ln con co the nhan chu, huong ho oi vi ngi khac ma lam ieu ton hai; du trong mot thoang cung khong khi len nhng tam ac nh huy nhuc, qu trach, phan han, bao thu, v.v... Lai na, trong Luan Du Gia cung co noi: Huong ho la em

52

nhng viec ac nh huy nhuc, s kho cua bat phong 7 ma lam ton nao chung sanh. ay muon noi rang oi vi ngi anh ap, chi rua, mnh con khong khi tam san han, bao thu, huong chi t mnh lai anh ap, chi rua ngi khac! oan nay muon noi la khi b ngi khac lam ton nao, mnh phai an nhan khong lay ong, ma an tru trong bon phap cua sa mon. G9. Khong phong dat. Nam hanh khong phong dat la tien te, hau te, trung te, tien thi, cau thi. 8 Theo nh th t, trong thi qua kh, tat ca nhng ieu a pham, phai nen nh phap sam hoi tr diet; trong thi v lai, phai nen suy ngam quan xet loi lam cua s phong dat; trong thi hien tai, khong c quen chinh niem, manh me phat the nguyen: Toi se hanh ong, an tru ung nh gii phap a quy nh, khong e huy pham. Hanh ong theo quy tac, an tru trong chinh niem, khong khi tam huy pham gii phap. Do nng vao gii phap, cho nen moi c moi ong eu goi la hanh khong phong dat thiet yeu nhat cua hoc x biet giai thoat. Nam hanh khong phong dat nay, hanh th bon la can ban. Neu u bon hanh au, se phat sanh hanh khong phong dat th nam. Neu cha phat sanh hanh th nam ma a phat sanh s pham gii, th phai theo th t ma sam hoi ung phap, tr diet toi chng. G10. ay u quy tac tnh menh. Quy tac, con goi la tnh hanh, la khong nen v mong c tieng tam ma khoe khoang cong c cua mnh. Khong che giau

53

nhng loi lam, ong thi phat lo nhng viec ac ma mnh a pham. Luc c cung dng nhng vat toi tan, xau x, t oi, phai biet t muon ma khong sau nao; khi c cung dng nhng vat hao hang, d dat, phai nen biet u, ng tham. Nhan chu nhng s kho, nh nong, lanh, oi, khat. Neu cau khong c ieu mnh muon, tam khong sau buon. Sau can luc nao cung phai nhu nhuyen, an tnh, khong lao xao. Khong e ben ngoai anh hng, tam luc nao cung an nhan, tch tnh, khong bon chon, nao ong, c ch ng hoang, suy ngh ung ly, uy nghi tch tnh. Tnh menh, la xa la nam phap ta menh, nh tra hien d tng, v.v... Tuy a phong ho hoc x, nhng trong sau trng hp sau ay van cha c goi la kheo phong ho: (1) ch mi phong ho chut t, lien cho la a ay u; (2) li noi, hanh ong eu khong the thanh tnh; (3) t khinh miet chnh mnh; (4) khong the thong lanh e t; (5) khi vi pham gii luat, khong the sam hoi tr diet; (6) nghi tac va tnh menh khong c thanh tnh. Trong ieu (1) lai co hai phan: (a) tuy phong ho hai nghiep than va mieng, nhng tam van mong cau duc lac cua ba coi; (b) tuy co the phong ho y nghiep, nhng van khong thch nng vao gii luat e tu thien nh. c Quang Luan S noi: Khong the thong lanh e t, ngha la khong the nhiep tho, nhan chu nhng e t nghiem tr tnh gii 9. F2. Nhan duyen ay u cua nhiep thien phap gii. ay co hai loai ay u nam pham. G1. Tuan t cua nam ba la mat.

54

Th nhat, s tuan t tu tap nam ba la mat, theo nh th t, phai la xa nam s vi nghch lam chng ngai nam o la: (i) sanh khi tam bon sen, tham lam, du la rat nhe, oi vi than menh, tai san; (ii) sanh khi tat ca nhan duyen pham gii, can bon phien nao, cung cac tuy phien nao, nh phan, han, v.v...; (iii) sanh khi nhng tam ac nh gian d, mu hai, oan trach, han thu; (iv) li bieng, nhut nhat, a nam, a da, khong cung knh, khong chu xuc tien cac viec lam thien; (v) khi tam tham luyen thien nh, hoac khi nhng phien nao nh hon tram, trao c, v.v... Noi tom lai, neu nh khi len nhng s vi nghch oi vi gii luat, phai lap tc tinh tien oi tr, hoac ngan chan khong cho phat sanh, quyet khong e the lc cua phien nao ln manh, ma b no lay chuyen. G2. Tang bac cua Tue ba la mat. Ke en la noi ve tang bac cua Tue ba la mat, ngha la co the biet ro nh thc nhng thang li lanh, co the biet ro nh thc nhng nhan duyen lanh, co the biet ro nh thc s ao va vo ao cua qua lanh, lai co the biet ro nh thc nhng s chng ngai nhiep thien phap, ri xa nam s chng ngai vo tri nh tren. Thang li, tc la at c ba loai qua bao - ngi, tri va Bo e. Nhan duyen, la neu ro nhan duyen cua qua lanh thu thang cao tuyet, chang han nh la nng vao ban lanh, nghe hieu chinh phap, suy ngam tu tap, v.v... ao va vo ao, ngha la oi vi nhng qua lanh mong cau, neu coi o nh la thng, lac, nga, tnh, ay goi la ao, con neu quan sat ngc lai th goi la vo ao. ay muon noi la cac Bo tat ac c qua lanh, khong con cai nhn ien ao oi vi s khong ien ao.

55

Nh vay, biet ro s thang li cua qua lanh cua sau phap ba la mat va nhan lanh cua chung, biet ro cach xa la s vi nghch lam chng ngai sau o, tch tap tat ca nhng can lanh cua sau o, tc la co the tch tap cac phap lanh mot cach nhanh chong, bi v tat ca thien pham the gian xuat the gian eu c ham nhiep trong sau o. Neu co the xa la cac phap vi nghch cua sau o, th co the de dang tch tap cac phap lanh. Cac tang bac nh vay, co the thanh tu mau chong cac nhan duyen cua sau ba la mat. F3. Nhan duyen ay u cua nhieu ch hu tnh gii. Co mi mot hanh tng an tru trong gii nhieu ch hu tnh, oi vi moi hanh tng thanh tu tat ca moi loai, chang han nh hanh tng lam ban giup , la phai nen lam ban giup tat ca hu tnh, dung tat ca hanh tng lam ban giup , lai nh luc bao n, th oi vi moi mot hu tnh trong mi mot loai, tuy viec can phai lam, dung mi mot hanh tng ma lam li ch. The nao la mi mot tng? G1. Lam ban tr giup cho ngi can tr giup. ieu nay co hai: (i) lam ban tr giup ve s nghiep, (ii) lam ban an ui tinh than cho ngi ang gap kho nao. (i) Tr giup s nghiep co tam loai: (a) tr giup viec tnh toan, ngha la tr giup chung sanh mu tnh cong viec nen lam hay khong nen lam, hng thanh hay suy thoai; (b) tr giup hanh ong, ngha la tr giup trong s quyet nh hien tien; hai ieu nay goi la hai loai tr giup bang y niem; (c) lam ban ong hanh cho nhng

56

ngi l hanh khong co ban ong hanh, hoac tr giup ho trong luc ng xa h hoai, tac nghen; (d) tr giup phat trien s nghiep, ngha la ch dan mot cach tng tan nhng phng cach trong trot, v.v...; (e) tr giup gn gi nhng cua cai hien co, ngha la ch dan nhng phng cach e gi gn tai san, khong e trom cap cp giat; (f) tr giup trong viec hoa hp s chia re, giai tr s oan han; (g) tr giup ngha li, ngha la tr giup trong s la chon c hoi e tu nghiep phc; (h) tr giup tu phc, ngha la neu nh ngi o khong biet li dung c hoi e tu phc, th nen tr giup cho ho co c hoi tu tap phc c. Luan s c Quang noi: Hai s tr giup au la tr giup nhng ngi cha co tai san gay dng tai san; bon s tr giup ke tiep la tr giup nhng ngi a co tai san gi gn tai san, lam cho c tang trng; hai s tr giup cuoi la hng dan nhng ngi a tang trng tai san, tu tap cung dng. (ii) oi vi viec giup tinh than, cung co hai loai: (a) oi vi s kho ve than, gom co bon ieu: (i) oi vi ngi benh: cung cap thuoc men, cham soc vo ve; (ii) oi vi ngi tan tat: dan dat ngi mu loa, ch dan ngi cam iec; (iii) oi vi ngi que quat: hoac dung than cong vac, hoac dung xe chuyen ch, a ho en ni en chon; (iv) oi vi ngi i ng met nhoc: cung cap thc an cho , cham soc cho ho moi met. (b) oi vi s kho ve tam, gom co ba ieu: (i) kho ve cai chng, ngha la oi vi ngi b ngu cai troi buoc,10 phai em li day cua bac thanh ch bay, lam cho ho hieu ro; (ii) kho khong gian oan, ngha la oi vi nhng ngi b bat tam t troi buoc, phai nen thuyet phap oi tr, lam cho ho thong hieu; bat tam t la: (1) tham duc; (2) san khue; (3) hai; (4) ba con ho hang; (5) coi nc; (6) s

57

bat t; (7) b ngi khac khinh miet; (8) toc tnh tng ng. Toc tnh tng ng, tc la nhng ngi co tai san, dong doi, the lc, buong tha trong s hng thu duc lac, lai con t cho la hao kiet ton qu; (iii) oi vi nhng ngi kho v: (1) b ngi khac khinh miet, hoac (2) thay ngi khac troi hn, th phai cho ho biet s kho nao cua nhng s hn thua tren the gian, ong thi giang cho ho hieu ro ngha ly vo nga cua phap xuat the gian. G2. Lam li ch cho ngi me muoi ngha ly. oi vi nhng hu tnh ang b kho nao v nhng viec ac ma ho a gay tao, th nen giang noi chinh phap, giup cho ho quay au, ngng nhng viec ac. Giang noi chinh phap nh the nao? Tc la em tam loai chinh phap ay u bon cong c ra e giai ap ba loai nghi van cua hang ngi me muoi. (a) oi vi ngi do khong biet ma hoi, th nen noi phap tng ng giup , ngha la dung ngha ly hoa hp khong ien ao ma giai ap. (b) oi vi ngi biet nhng co y hoi li trai nghch, th nen noi phap tuy thuan ro rang, ngha la dung ngha ly tuy thuan, trc sau khong mau thuan ma giai ap. (c) oi vi ngi khong biet nhng lai hoi li trai nghch, th phai dung phng phap hu dung tng xng, sau o lai noi phap tuy thuan, thng uy phan t lng ma giai ap. (i) Hu dung tng xng, ngha la dung phng tien lam cho oi phng to ngo. (ii) Tuy thuan, ngha la tuy thuan nhng cong c ma the

58

gian a lap ra. (iii) Thng uy phan t lng, ngha la da vao t lng cua thanh ao 11 ma giai ap. Ngai Luan s c Quang noi: The gian goi la thng uy, tc la v muon phong ho tam mnh, phai nen thng thng sieng nang gi gn, luc nao cung can than, che phuc cac phien nao. ieu nay giong nh li giai thch cua ngai Toi Thang T. Hai loi giai ap sau, (ii) va (iii), ngai c Quang cho rang: Do giai tang thng ma giai ap, con ngai Toi Thang T cho rang: Do chng tang thng ma giai ap. Lai na, ay tuy noi ba loai nghi van, nhng lai ro rang lien he en bon loai nghi van. Tng xng, ngha la trc sau khong trai nghch; tuy thuan, ngha la tuy thuan chan ly; hu dung, ngha la tuy sc ma ieu phuc; thng uy (con goi la ng thuan), ngha la tuy thuan tnh hanh. V nh nam loai am thanh: tham thuy, ngot ngao, va y, hien t, ang a, theo nh th t goi la manh me, em tai, vui sng, ro rang, lam cho tat ca vui long . Ngai c Quang noi: Nh vay, moi hai cau, cau sau ham nhiep y ngha cua cau trc. oi vi moi nghi van, dung bon cong c e giai ap. Trong luan Du Gia cung noi: Hoac la dung phng tien thien xao e tuyen thuyet, ngha la oi vi nhng hu tnh tho ac pham gii, nng vao tam cau, ch dan ung nh phap, lam cho ho ngng nhng viec ac, oi vi chung sanh bon sen, noi phap bo th ma ieu phuc ho, nhan en noi phap cho nhng chung sanh san han kien co lam cho ho xa bo tam san han, ay goi la phng tien thien xao; oi vi chung sanh ang cau tai san cua cai, ch cho ho phng phap, dung t sc lc, ma co the c nhieu tai san, gi gn khong b mat mat; oi vi nhng ngi ghet bo Thanh giao cua ch Phat, hien th than thong, lam cho ho sanh khi long tin thanh tnh,

59

qui hng Phat giao; oi vi chung sanh a vao trong Phat phap, phai lam cho ho oan tr kien chap, chng c kien giai thanh tnh, thoat khoi cac neo ac. G3. Lam li ch cho nhng ngi n. Khi gap ngi n, nen bay to s cung knh, m li chao hoi, ti ci tiep on, keo ghe mi ngoi, cung dng vat dung, chau bau, hoac bang hoac hn (phan ma mnh a tho nhan t ngi n). Trong hien i khi bao ap n ngha, khong dung nhng vat xau kem. oi vi cong viec cua ngi n, tuy ho khong nh en, mnh con phai giup ho, huong ho khi ho co viec can. Nh the, nhan en dung than thong dan dat ho vao ao, cung lam tat ca nhng s li ch. G4. Cu ho nhng s xam hai, s set. a/ S xam hai co hai loai: (1) S xam hai cua loai bang sanh, ngha la ni hoang da th b s t, cop, beo xam hai, di nc th b cac loai thuy toc xam hai, ay goi la s xam hai cua loai bang sanh. (2) S xam hai cua loai ngi, ngha la hoac b nha cam quyen xam hai, hoac b trom cp xam hai, hoac b ke oan ch xam hai, hoac b ke quyen the xam hai, ay goi la bon s xam hai cua loai ngi. b/ S s set gom co: (1) S khong ay u ba th ang a: tai san, hanh lanh, tai an noi; (2) hoac s chet, (3) hoac s tieng xau, (4) hoac s uy c cua ai chung, (5) hoac s phi nhan; phi nhan co hai loai: (a) yeu tinh, (b) thay chet b ieu khien bi chu thuat. Nhng s s hai nh vay, eu phai nen cu ho.

60

G5. Lam cho nhng ngi ang u sau kho nao c khai tam m y. ieu nay co hai: (1) u kho v xa la than thuoc, (2) u kho v mat mat cua cai. 1/ u kho v xa la than thuoc co nam loai: (a) mat cha me; (b) mat v con; (c) mat toi t, bo ha; (d) mat ban be cung nhng ngi than thuoc trong ngoai; (e) mat thay day va ban ong tu. 2/ u kho v mat cua cai co hai loai: (a) cung nhan kho cua the gian, (b) khong cung nhan kho cua the gian. (a) Cung nhan kho, ngha la, hoac b nha cam quyen, trom cp xam oat, hoac b la chay, hoac b nc cuon troi. (b) Khong cung nhan kho, co hai loai: (i) khong gi gn tai san ung phap, (ii) do ngi khac ma b mat mat. (i) khong gi gn ung phap, co hai trng hp: (1) gi gn tai san khong ung phap, ngha la b ngi khac la gat; (2) van chuyen, cat cha khong ung phap, ngha la s nghiep vo c b ton that. (ii) do ngi khac ma b mat mat, co hai trng hp: (1) ngi oan ch cng oat mot cach phi ly, co cho noi: do ke than thuoc hung ac phi ly cng oat; (2) do con cai trong nha hoang ph, co cho noi: do con cai h phung ph.

61

Do nhng ly do mat mat tai san, than thuoc nh tren, sinh khi nhng s sau kho pham ha, trung, thng, luc o phai nen noi phap vo thng cho ho hieu ro. S sau nao co pham thng, trung, ha, ngha la: mat cha me la pham thng; mat toi t la pham trung, con mat tai san la pham ha. Phai biet ay la cho ma chung sanh yeu men, hoac cho ma ho can thiet. G6. Lam li ch cho ngi thieu thon. Co sau trng hp: (1) oi vi ngi kho v oi khat, neu ho xin thc an uong, cho ho thc an uong; (2) oi vi ngi met nhoc, cho ho xe co; (3) oi vi ngi ho then, neu ho xin quan ao cho ho quan ao, neu ho can trang sc, cho ho o trang sc, bi v ho thieu quan ao va o trang sc nen sanh long ho then; (4) oi vi ngi kho v thieu o vat, neu ho xin o vat th cho ho o vat; (5) oi vi ngi kho v than the hoi ham, neu ho en xin hng, hoa, phan thm, th cho ho hng hoa, phan thm; (6) oi vi ngi thieu cho ngh ngi, hoac can en uoc, ngi en xin cho ngh ngi, cho ho cho ngh ngi, ngi tu hanh sieng nang, en xin en uoc, th cho ho en uoc. G7. Lam li ch cho ngi en cau nng ta. Co hai trng hp: (1) a muon nhiep tho e t: khong phai v cau tieng tam, li dng, cung knh, ma ch v long thng xot ma lam li ch, dung tam khong tap nhiem ma cho ho nng ta. (2) Phng cach nhiep tho e t, co hai trng hp: (a) tai nhiep, (b) phap nhiep.

62

(a) Tai nhiep, co hai trng hp: (i) cau xin vat dung t ngi khac e cung cap cho e t: v muon nhiep tho e t, phai nen t cac c s cau xin y phuc, thc pham, ngoa cu, thuoc men, v.v..., cung cap cho ho; (ii) em o vat cua mnh cho e t dung chung, ngha la em y phuc, thc pham, v.v..., ma mnh a c cung dng ung nh phap ra e cho moi ngi cung hng dung. (b) Phap nhiep, cung co hai trng hp: (i) Day do, co tam trng hp. Noi tom lc th co ba trng

hp.

(1) oi vi nhng ngi cha nh tam, co nam phng phap ch bao lam cho ho buoc tam vao, ngha la oi vi cac phien nao nh tham, san, si, man va nghi, phai bao ho tu tap ngu nh tam quan (quan bat tnh, quan t bi, quan duyen khi, quan gii sai biet va quan so tc) e oi tr; (2) oi vi ngi a nh tam, co mot phng phap day bao lam cho ho c li ch, ngha la ch dan ho tu tap phap quan trung ao, xa la s chap oan, chap thng; (3) oi vi ngi ma viec tu hanh cha c hoan tat cu canh, co hai phng phap ch bao lam cho ho la bo nhng chng ngai trong viec tu hanh, ngha la xa la hai s tang thng man: (a) cha tu lai t cho la a tu; (b) cha chng qua lai t cho la a chng qua. Phai biet ba ieu tren bao quat tam trng hp day do.

63

(ii) Ran nhac, co nam trng hp: (a) ngan chan lam viec ac; (b) khuyen khch lam viec lanh; (c) neu tam thi vi pham, phai nen nh phap can gian ch bao; (d) neu nh thng thng vi pham gii luat, tiep tuc lam ac, th phai nen nh phap ieu phuc; (e) oi vi ngi tuan thu gii luat, th nen hoan hy khen ngi. G8. Tuy tam chung sinh ma lam li ch. Co hai phan: (1) Noi s lc: Luc Bo tat tuy thuan tam tnh cua chung sinh e lam li ch, trc het phai hieu ro, hoac tam tnh, hoac the tnh, hoac can tnh cua chung sinh o. Sau khi hieu ro, neu co the chung th se chung, neu co the cong tac th se cung ho cong tac. Tam tnh, tc la nhng tam nh thien, ac, san han, t bi, v.v..., can tnh, tc la s tin a, con the tnh, tc la phien nao. Phai nen quan xet ky cang can c cua ho, trc khi tuy thuan lam li ch,. (2) Noi chi tiet: Luc Bo tat tuy thuan chung sinh, phai nen chu y en nhng viec ton hai hoac li ch cho oi phng. Neu nh Bo tat muon tuy thuan theo tam chung sinh, phai nen quan sat li noi c ch cua mnh, co lam cho chung sinh phat sinh sau kho hay khong. Neu nh s sau kho o khong the lam cho ho xa la phap ac, quay ve neo lanh, th Bo tat luc o se co gang khong lam cho chung sinh o sau kho; con neu nh s sau kho o co the lam cho ho xa la phap ac, quay ve neo lanh, th Bo tat luc o khong nen tuy theo y ho, ma phai dung tam thng xot, tm u phng tien, lam cho ho sau kho, muc ch giup cho ho c s li ch cu canh. Tat ca phng tien va neu ra, khong ngoai muc ch tranh cho chung sinh sau kho. Neu co chung sinh nhan ay sinh khi

64

phien nao, Bo tat phai tam xa bo phng tien nay. Nh phan tren a noi qua. Gia nh Bo tat dung nhng phng tien, khong phai v tuy thuan chung sinh, ma do s t chuyen, bieu hien than khau, lam cho bon ho sau kho, neu nh nhng phng tien o, (1) hoac khong trong hoc x cua Bo tat, (2) hoac khong phai la t lng cho phuc c hoac tr tue, (3) hoac khong the lam cho ho xa la phap ac, an tru trong phap lanh, luc o Bo tat v muon ho tr tam cua ho, th phai nen lap tc nh ch, khong c dung nhng phng tien nay. Con neu nh tng phan vi ba ieu tren, th Bo tat nen dung tam thng xot, no lc tinh tien, s dung nhng phng tien va e cap e lam li ch cho ho. Nh phan tren a giang qua. Lai na, Bo tat tuy thuan tam chung sinh, neu biet chung sinh o tam nhieu phan han, om ap s gian d khong chu xa bo, luc o Bo tat con khong khen ngi ho, huong chi la qu trach, va hn na, cung chang nen khuyen can ho. Lai na, Bo tat tuy thuan tam chung sinh, thay co ngi ngu si, khong hieu ao ly, th du ngi o khong en tham vieng hoi han, Bo tat con phai t mnh tm en tham vieng hoi han ho, huong la ngi ay tm en tham vieng hoi han ma Bo tat lai khong chu thu ap? Lai na, Bo tat tuy thuan tam chung sinh, luc khuyen nhac hoac qu trach, khong bao gi co y xuc pham lam cho ho phien nao, ma phai dung tam t bi, ben ngoai hien ve an hoa ma khuyen nhac hoac qu trach.

65

Lai na, Bo tat tuy thuan tam chung sinh, v s ho sinh khi nhan duyen khinh miet mnh sau nay, khong bao gi gia am ong ma ci nhao khinh khi lam cho ho phai ho then; hn na, v s ho song khong an on, khong nen lam cho ho sau nao. Tuy co nang lc thang c oi phng, nhng khong bao gi pho bay s thua kem cua ho, v s ho sinh khi mac cam t ti. Tuy ho co long tin sau xa, to ra khiem ha, Bo tat khong bao gi hien tng t cao hach dch, v s lam cho ho sinh tam khiep nhc. Lai na, Bo tat tuy thuan tam chung sinh, tuy cung ti lui vi ho, nhng khong nen qua than mat, khong nen thng ti lui, v s ho b gian oan cong viec, sinh tam nham chan. Hn na, khong nen ti lui sai thi, ma phai nen biet gi giac. Ba s viec tren, cac chu s khac khong co giai thch. Lai na, Bo tat tuy thuan tam chung sinh, khong bao gi trc mat ho, huy bang ngi ma ho yeu thch, hoac khen ngi ngi ma ho khong a thch, v s ho khong c vui long. Neu nh khong phai tham giao, khong bao gi tho lo tam s cua mnh, v s tam tnh khong hp. Khong nen hy vong ngi khac cung dng mnh. Biet va u ma tho nhan, v s ho sinh tam chan ghet, che ci, gian hn, bat knh, khong con bo th vi long tin tha thiet nh xa, hoac gia, ho lai con khi tam muon oi lai vat a cung. Neu nh tn chu mi en tho trai, Bo tat khong bao gi thoai thac, v s ho phat long, phai nen an hoa t ton, dung nhng

66

ly do chnh ang ma thoai t, chang han nh phai oc tung, tu thien, tr gii, v.v..., lam cho th chu tam tnh hoan hy. G9. Lam li ch cho ngi tu chanh hanh. oi vi nhng ngi tu hanh, ay u tn tam, tr gii, a van, bo th, tr tue, v.v..., phai nen xng dng tan than cong c cua ho, chang han, oi vi ngi tu hanh tr gii, bo th ay u, th ca ngi hanh tr gii, bo th la nhan cua s ton quy, trong tng lai ho se c than tng trang nghiem, cua cai tran ay; oi vi ngi tu hanh tr tue, th ca ngi ho a trong nhan cho s giai thoat; oi vi ngi tu hanh a van, th tan than ho a trong nhan tr tue; oi vi ngi tu tap tn tam, th ca ngi ho a trong c nhan cho s ton quy (tr gii, bo th) va giai thoat (a van, tr tue). G10. Lam li ch cho nhng ngi pham toi. oi vi chung sinh pham toi, hoac nhe, hoac va, hoac nang, phai dung tam khong ton nao, khong san han, theo ung nh phap ma qu trach. Viec tr phat cung tng t nh trng hp qu trach. Neu nh chung sinh pham toi, hoac nang, hoac va, hoac nhe, luc ay Bo tat dung tam thng xot ran day ho va nhng ngi khac. Dung long t bi, phng tien truc xuat ngi pham toi, hoac mot thang, hai thang, cho en nhieu nam, sau o mi thau nhan lai. Neu nh chung sinh pham toi nang, luc o Bo tat v thng xot ngi o, khong muon cho ho ton hoai them nhieu phc bao, lai v muon ran day nhng ngi khac, ben phai truc xuat ho vnh

67

vien, khong thau nhan lai. ay, ton hoai nhieu phuc bao, la s hng dung cua tn th mot cach khong xng ang, hoac ngang nhien tho nhan s le lay cua nhng ban ong tu; loi lam, la oi vi nhng viec ung ly nen lam ma khong lam; con vi pham, la oi vi nhng viec khong nen lam ma lai lam. ieu nay giong nh ngai luan s c Quang a noi. G11. Dung than lc lam li ch. V muon lam li ch chung sinh, dung than lc ieu phuc ho. Co hai trng hp. 1/ Dung than lc khung bo ho: Hoa hien cho ho thay nhng a nguc nong, lanh, v.v..., sau o noi vi ho: Ong song tren i a tng gay tao nhieu ieu ac, nay phai chu nhng qua bao nh vay, lam cho ho khiep s, khong con dam lam ieu ac na. Lai co mot loai chung sinh khong co long tin, Bo tat a trong ai chung tuy viec tra hoi, nhng oi phng lai ngoan co, c tuyet khong chu tra li. Luc ay Bo tat ben hien Chap kim cang than, hoac bien ra qu da xoa to ln d tn khung bo oi phng, lam cho ho v ly do nay ma sinh khi long tin tng knh trong, tra li nhng cau hoi mot cach chnh ang. Nhng ngi chung quanh cung nh o ma c ieu phuc. Ngai Toi Thang T noi: ieu nay muon noi rang oi phng muon lam ton hoai thanh danh cua Bo tat trc ai chung, thanh th mi to thai o ngoan co, c tuyet khong tra li. V muon oi phng phai tra li chnh ang nhng cau hoi cua mnh nen luc o Bo tat mi phai hien than lc lam cho ho s hai. 2/ Dung than lc e dan dat ho: Hoac mot than hoa ra nhieu than, nhieu than nhap thanh mot than, hoac i xuyen qua nui, vach

68

a, v.v..., ti lui khong chng ngai, nhan en bien thanh than tri Pham thien mot cach t tai, than tren phut la, than di phun nc. Hien cac loai than bien khac biet, hoac nhap Hoa gii nh, v.v..., dung phng tien dan dat nhiep tho, lam cho chung sinh khi long vui mng, lam cho nhng ngi cha tin, nhng ngi pham gii, nhng ngi dot nat, nhng ngi bon sen, nhng ngi ta kien, eu c ay u tn, gii, xa, tue, v.v... Nh vay, mi mot hanh tng cua gii nhieu ch hu tnh, cac s giai khac giai thch co phan khong ong. Ch co quyen Gii Thap Nh Tung Nan Thch la giai thch giong nh phan tren, ngha la ba loai tr giup eu cung mot tng. ieu nay rat khe hp vi luan Du Gia. Ngai Toi Thang T noi: Nhng ieu lam cho tang trng phc c cua chnh mnh th goi la Thien phap gii, con nhng ieu dan phat y nguyen lam li ch cho chung sinh th goi la Nhieu ch hu tnh gii. Y muon noi, tuy cha chan thc lam li ch, nhng tam a khi c nguyen lam ieu nay th c goi la Nhieu ch hu tnh gii. The nhng, luan Du Gia ch e cap en nhng ieu Nhieu ch hu tnh gii chan thc li ch cho chung sinh. Neu nh cha thc s li ch cho ngi khac, th cha c goi la ay u Nhieu ch hu tnh gii. Tuy cha ay u, nhng cung khong sai, giong nh ang luc chung ta tan loan hoac hon tram, tuy khong co tam phong ho, nhng cung khong the goi la pham gii luat nghi. Phat Bo e Tam Nghi Quy noi: Luc mi phat tam, dung Luat nghi gii lam can ban, goi la nguyen hanh; luc giai ngo hanh tr, dung Thien phap gii lam can ban, goi la tnh l hanh; luc ang a, dung Nhieu ch hu tnh gii lam can ban, goi la hoan hy

69

hanh. Tuy co ba loai can ban gii hanh trc sau nh vay, the nhng, t luc va tho gii xong, nhng ngi cha co than thong, tuy cha the chan thc lam li ch cho chung sinh, van phai sieng nang tu tap Nhieu ch hu tnh gii. Do o, ngai Thng s Vo Trc a phan biet canh gii cua s nhieu ch hu tnh ma tuyen thuyet gii tng cua Nhieu ch hu tnh gii mot cach ro rang thiet yeu. Chung ta phai nen hieu ro, phai nen nng ta vao o ma tu hoc hanh nhieu ch hu tnh. ay goi la Bo tat thanh tu tat ca cac loai Nhieu ch hu tnh gii. E4. Thau gop y ngha chanh yeu. Nh Bo Tat a noi, ba tang gii cua Bo tat, Luat nghi gii, Thien phap gii, Nhieu ch hu tnh gii, bao quat vo lng tnh gii hoc x, cung goi la vo lng ai cong c tang. Phan Bo Tat a trong Quyet Trach Phan cua Du Gia S a Luan, em ba tang gii nay, gom thanh ba tu ty nai da (ba tu gii). Ve phan Luat nghi gii, phai nen y theo gii biet giai thoat cung nhng ieu a c noi trong cac bo quang luat ma tu hoc. Ve phan Nhiep thien phap gii, phai nen sieng nang tu tap quan sat sau tam. Nh Nhiep Trach Phan noi: Nen biet Bo tat ty nai da, khai lc co ba tu. Th nhat la Luat nghi gii ty nai da, tc la gii tng ty nai da ma c Bac Gia Pham a che nh e o hoa hang Thanh van.

70

Con Nhiep thien phap gii la g? Tc la cac v Bo tat trong luc sieng nang tu tap Nhiep thien phap gii, can phai kheo leo quan sat sau tam. Sau tam o la g? Mot la tam khinh miet, hai la tam bieng nhac, ba la tam b che chng, bon la tam met moi, nam la tam mang benh, sau la tam co ma chng. Neu nh Bo tat co tam coi thng, tam khong thang giai 12, cung tam lang miet, th goi la co tam khinh miet. Neu tam li bieng, me am, phong dat, th goi la tam bieng nhac. Neu nh tam b mot hay nhieu phien nao troi buoc, che chng, th goi la tam b che chng. Neu nh v gang sc no lc tinh tien ma than tam b met moi, ban than, th goi la tam met moi v gang sc. Neu nh co benh lam ton hai en tam, lam cho khong con sc lc tu hanh, th goi la tam mang benh. Neu nh tam co nhng ma chng nh ham thch am luan th phi, v.v..., th goi la tam co ma chng. Neu nh sinh khi sau loai tam nh vay, tuy hanh gia nhan tho hay khong nhan tho ma goi la co toi hoac khong co toi. Luan Du Gia S a lai noi: Bo tat phai nen quan sat ky lng sau loai tam nay, xem bon chung co ang hien tien hay khong. oi vi ba loai tam au, Bo tat nhat quyet khong nen sinh khi. Gia nh a sinh khi, khong nen nhan tho (ngha la phai tm cach tr diet ngay), neu nh nhan tho khong chu xa bo, th tat ca (hanh ong) eu la co toi. Neu nh tam met moi sinh khi, no co the lam cho hanh gia xa bo nhng phng tien kheo, the nhng, neu ch tam thi ngh ngi cho than tam moi met, e tng lai tu tap nhieu thien phap hn, th viec nay (ngh ngi, khong phai la bieng nhac) khong co toi.

71

Neu nh xa bo tat ca, cho rang mnh can g phai tu tap nhng phap thien nay e phai chu kho, neu ngh nh vay, th se co toi. Luc tam mang benh hien tien, Bo tat khong c t tai, khong the tu phap thien theo y mnh, tuy phai (bat ac d) nhan tho, nhng khong co toi. Neu nh tam ma chng hien tien, neu nh khong b oa lac, hoac thay viec lam o co c ngha li ln, tuy co nhan tho, van khong co toi. Con nh neu b oa lac, hoac thay viec lam khong co hoac t co ngha li ma van nhan tho, th se co toi. oi vi sau tam tren, neu ba tam au sinh khi ma van nhan tho, th eu la co toi. Neu tam co benh, tuy phai nhan tho, hoan toan vo toi. Hai tam con lai, neu sinh khi ma van nhan tho, th hoac la co toi, hoac la vo toi. Trong luc thc hanh gii Nhieu ch hu tnh, phai nen quan sat sau viec. Nhiep Quyet Trach Phan noi: Neu ch Bo tat, trong luc sieng nang tu tap thc hanh gii li ch hu tnh, phai nen chan chanh quan sat sau viec, ngha la: mnh, ngi, tai suy, tai thanh, phap suy, phap thanh, ay goi la sau viec. Tai suy, ngha la y phuc, thc pham, v.v..., cha c th khong c, con a c th b gian oan, h hoai. Neu tng phan vi nhng tng trang va noi th goi la tai thanh. Phap suy, ngha la khong nghe nhng ieu cha c nghe, chang han nh nhng phap thang ngha, hoac c Nh Lai giang noi nhng phap vi dieu, ay goi la s nghe phap b chng ngai; nhng ieu trc kia cha t duy ngha ly, th khong con c hoi t duy, gia s co nghe phap hoac t duy chang na, chang bao lau lai quen mat, ay goi la s t duy ngha ly b chng ngai; oi vi

72

phap lanh a tu ma cha chng ac th khong chng ac, hoac gia co chng ac chang na, cung b thoai that, ay goi la s tu tap b chng ngai. Neu tng phan vi nhng tng trang tren th goi la phap thanh. Trong ay, mnh, ngi, tc la cho nng cua tai, phap, thanh, suy. Lai quan sat tng trang tien, thoai cua sau viec, hoac la co toi, hoac la vo toi. Nh trong Luan co noi: Trong ay, Bo tat lam cho phap cua mnh suy e cho tai cua ngi khac thanh, ay la ieu khong nen lam. Tng t, lam cho phap mnh suy e phap ngi khac thanh, cung la ieu khong nen lam. Y ngha ay muon noi, nhng trng hp, hoac nhiep vao viet s hoc, 13 hoac nhiep vao tuy thuan viet s hoc, hoac nhiep vao thoai that phap a chng ac, nen biet ay eu la phap suy. Lai na, ch Bo tat lam cho tai mnh suy e cho tai ngi khac thanh, neu nh ieu nay khong lam cho phap mnh suy, th ay la ieu nen lam; neu nh a en phap mnh suy, th ieu nay khong nen lam. Trng hp lam cho phap ngi khac thanh cung tng t nh vay. Lai na, ch Bo tat lam cho tai mnh thanh e cho tai ngi khac thanh, ay la ieu nen lam. Trng hp lam cho phap ngi khac thanh cung tng t nh vay.

73

Lai na, ch Bo tat lam cho phap mnh thanh e tai ngi khac thanh, ay la ieu nen lam. Lam cho phap mnh thanh e phap ngi khac thanh cung tng t nh vay. oi vi nhng viec nh vay, neu nh khong tu tap, goi la co toi. Neu nh chan chanh tu tap, th goi la vo toi. Nh vay, oi vi ba tu tnh gii (tiet lc ty nai da) ma ch Bo tat tho tr, Bo tat phai nen chu y, t duy tu hoc. Nh vay, Bo tat oi vi hu tnh, muon thc hanh phap li, hoac tai li, neu nh t mnh huy hoai hoc x (Bo tat gii) ma mnh a tho, hoac tuy cha huy hoai nhng sap sa huy hoai, hoac a huy hoai nay tho lai, hoac va mi tho lan au, do nhng ly do nay ma khong the thc hien c li ch cho ngi khac, trong nhng trng hp nay th vo toi. Neu nh viec li ch cho ngi khac, tuy lam cho tai cua mnh suy nhng phap khong suy, neu nh khong lam, th goi la co toi. Neu nh a en phap cua mnh suy, th khong nen lam. Neu nh lam cho tai, phap cua mnh thanh, ma khong lam cho ngi khac thanh tu hai ieu nay (tai thanh, phap thanh), th goi la co toi. Lai na, viec lam li ngi, hoac co khi co toi, hoac co khi vo toi. Nh Nhiep Quyet Trach Phan noi: Neu ch Bo tat, oi vi cac hu tnh co n cua mnh, tuy thuan long mang n, tiep tuc phat khi y thch than thien, dung tam nhiem o (thien v), tm phng

74

cach nhiep tho, mong lam be ang vay canh, nen biet ay la co toi; hoac oi vi cac hu tnh co oan vi mnh, tuy thuan long ac cam, tiep tuc phat khi t tng oan thu, co tam xau xa, nen biet ay la co toi; hoac oi vi cac hu tnh khong n khong oan, tiep tuc phat khi y tng lanh nhat, xa bo, nen biet ay la co toi. Gia s hien tien co ngi muon xuat gia, phai nen tuy thuan quan sat ngi o, neu nh v thi gian cha thch hp, hoan canh cha thch hp, khong o cho ho xuat gia, th khong co toi. Con neu nh co long thng xot oi phng, tuy o cho ho xuat gia, cung khong co toi. Tng t vi trng hp o xuat gia, cac trng hp truyen tho gii cu tuc, nhan lam y ch, thau lam e t, cung giong nh vay. Do nhng hanh tng va e cap tren, nen biet ba loai gii cua Bo tat eu c vien man. Sau khi chanh thc tho Bo tat luat nghi, oi vi ba tu tnh gii nay, eu phai cung knh gi gn. The nhng oi vi gii luat nghi can ban, chung vi gii biet giai thoat cua bay chung, lai cang phai nen sieng nang hoc tap. Nhiep Quyet Trach Phan lai co noi: Ba tu tnh gii, eu do gii luat nghi nhiep tr, lam cho chung hoa hp. Neu nh co the tinh tien gi gn gii luat nghi, th cung la tinh tien gi gn hai loai gii kia. Neu oi vi gii luat nghi khong the gi gn, th cung khong the gi gn hai loai gii kia. Do ay biet rang neu huy pham gii luat nghi, th goi la huy pham tat ca gii luat cua Bo tat. Hoi: Nh vay, sau khi chanh thc tho Bo tat gii roi, trong ba loai gii nay, nen tho tr mot loai, hay la tho tr ca ba? Tra li: Gii luat Bo tat ch co mot loai, khong phai nh gii biet giai thoat co nhieu loai. Neu nh tho tr, oi vi cac ieu gii

75

phai hoc, khong the ch tho tr mot phan, ma phai tho tr tat ca. Nhiep Quyet Trach Phan noi: Neu nh trong ba tu Bo tat gii a tho, khiem khuyet (ngha la khong hanh tr) bat c tu nao, nen biet Bo tat o khong gi gii luat. Phai noi la ngi o khong gi gn Bo tat gii luat, khong the noi la gi gn. Hoi: Neu vay, at nh Hoc Tap Luan noi: Cho nen, phai tuy theo kha nang cua mnh, oi vi mot phap lanh, cung nen chanh thc tho tr thu ho. Kinh Thanh a Tang noi: Mi phap lanh nh vay, co the a en qua Phat. Neu nh co ngi, ca suot cuoc i, khong the tu tap mot phap lanh, ma lai t xng la hanh gia ai tha chan thc, ang cau A nau a la tam mieu tam bo e, nen biet o la ngi vo cung doi tra, noi ai vong ng, oi trc mi phng ch Phat ma dam la doi the gian, noi li oan diet. o la ngi ngu si, en luc chet i, se b oa vao cac ng ac. Do ay ma biet, neu nh trong khoang thi gian ngan, tu tap cac phap lanh, cung c goi la an tru trong phap lanh. Y ngha nay cung thay Dc S Lu Ly Quang Vng Kinh noi en. Nh vay, oi vi gii luat, gi gn mot phan, co the goi la gii Bo tat khong? Tra li: ay khong co ngha la ngi hoc tap Bo tat gii phai nen lam nh vay. ay la v co nhng ngi phat tam nguyen, nhng khong the tho tr toan bo Bo tat gii, v muon bon ho t t tu tap, tuy theo nang lc cua ho, ma cho ho hoc tap mot phan cua Bo tat gii; hoac trong khoang thi gian ngan, ho tr nhng ieu gii ang hoc tap. oi vi gii luat Bo tat, tuy theo nang lc co the gi gii ma tho t nhieu. Neu nh hoan toan khong tho, tc la la doi ch Phat Bo tat cung cac hang tri ngi. Trong luan Du Gia, v muon neu ro

76

nhng loi lam nh vay, nen a dan chng kinh tren, lai noi them rang: Neu nhng hu tnh phat tam rong ln, nghe noi nh the, dung tr tue quan sat, biet rang Bo tat hanh la kho thc hanh nhat, ben phat tam dung manh, ganh vac viec ln, cu ho chung sinh, dt tr goc re cua s kho. ay la do nghe c nhng ieu loi lam cua s khong bao ho hoc x a tho, biet rang Bo tat hanh la kho thc hanh nhat, gia nh oi vi hoc x co the ganh vac khong s hai, th mi co the tu tr tnh gii cua Bo tat. Neu nh nghe loi lam cua s khong ho tr gii luat, biet Bo tat hanh la ieu kho thc hanh nhat, nhng oi vi hoc x khong the hoan toan ganh vac, th nen phat nguyen tuan t ma tu hoc Bo tat hanh. Neu nh tam lc rong ln, phai nen tho tr toan bo Bo tat gii. Nen biet ay la y ngha chan thc cua kinh Dc S. Nhng ngha nh vay, neu oc ky bo kinh o se biet. D2. Lanh tho gii phap. Co hai phan: E1. Thong ngha. Bo tat Long Tho tuy ch tao Phat Tam Nghi Quy, cha tao Tho Gii Nghi Quy rieng biet, the nhng trong Phat Tam Nghi Quy co noi: Con phat toi thang Bo e tam, Rong nhiep tat ca ch hu tnh, a hanh toi thang Bo e hanh, V li hu tnh, nguyen thanh Phat. Tung ba lan nh vay, phat Bo e tam.

77

Lai noi: Con nay se thc hanh phap bo th, tr gii, nhan nhuc, tinh tien, ang tr thien nh, quan giai tr tue, thien xao phng tien, du thc hanh mot phap nao, eu la v li lac tat ca hu tnh, cau chng ac A nau a la tam mieu tam bo e. Nguyen theo chan cac v Bo tat thu thang a len bac Thap a, ay u tam ai bi, tru trong ai tha ao trong ba i qua kh, hien tai, v lai, ma sieng nang tu hanh. Xin nguyen vi cac ngai, con nay se lam Bo tat, ngng mong cac ngai chng minh ha kha cho con c lam Bo tat. Lai na, trong Hoc Tap Luan va Nhap Bo Tat Hanh Luan noi: Nh vay, the nguyen hoc Bo tat hanh, tuy thuan tat ca cac hanh cua Bo tat. Phat tam, co ngha la tho gii. Luan Du Gia cung noi: Tat ca Bo tat trong ba i, the nguyen hoc ba tu gii, co ngha la tho hoc Bo tat tnh gii. Ngai Bo e Hien va ngai Vo Uy Sinh dung hp ngha ly cua hai ngai Long Tho va Vo Trc ma tao thanh quyen Tho Gii Nghi Quy. ao C Luan S cho rang ngai Atisa khi viet quyen Phat Tam Tho Gii Nghi Quy, cung a y c vao ngha ly cua cac ngai Long Tho, Vo Trc, Tch Thien, v.v... ai khai, hai loai nghi quy cua hai ngai Long Tho va Vo Trc, tuy co t phan sai khac, nhng tren phng dien ac c gii phap, y ngha khong co g sai biet. Neu do v hai ly thu Trung quan va Du gia,14 khac nhau, ma cho rang cac phng dien: (1) ngi truyen gii, (2) nghi quy tho gii va (3) can bon toi, cung chia thanh hai loai Trung quan va Du gia khac nhau, th ay la li noi hoan toan khong co suy ngh!

78

Ngai Bo tat Vo Trc, tuy noi tho gii, can phai phat khi nguyen tam, the nhng, ngoai quyen Tho Gii Nghi Quy ra, ngai cha trc tac Phat Tam Nghi Quy. Trong cac bo luan cua ngai T Th va The Than, cung khong thay e cap en. Thang Oan Luan S lap ra hai loai theo th t la Nguyen hanh va Tho gii. Ngai Atisa cung viet rieng Phat Tam Nghi Quy va Tho Gii Nghi Quy. Trong ai Tha Bao Yeu Ngha Luan S va Nhap Bo Tat Hanh Luan S cua ngai Hac Hanh, cung lap rieng Nguyen Hanh Nghi Quy. Neu cho rang Hanh Nghi Quy khong ong vi Gii Nghi Quy, th ieu nay khong ung. Nen dung Phat Nguyen Nghi Quy trc, sau khi lap nguyen kien co, ke en mi dung phep tac cua Gii Nghi Quy ma truyen gii. ay goi la phng tien kheo leo cua ch v thien tri thc i trc, muc ch e lam kien co tnh gii. Hoi: Neu vay, Quang Thch Bo e Tam Luan noi: The tuc Bo e tam, ngha la khi tam thng xot, the nguyen hien tai cu o tat ca hu tnh. Nguyen se thanh Phat, lam li ch rong ln cho hu tnh. ay goi la tng trang cua s phat tam au tien mong cau A nau a la tam mieu tam bo e. Nh vay, cung giong nh Gii Pham a noi ve phap Nghi Quy: Phai nen trc mot v Bo tat kheo tr gii ma phat nguyen. Ngha nay la the nao? Tra li: The nguyen tu hoc tat ca hoc x cua ch v Bo tat ba i. oi vi nhng viec nh vay, t the phat tam, ay la ay u

79

phap nghi quy phat nguyen tam va hanh tam, ch khong phai ch noi en nghi quy phat tam ma thoi. E2. Bon ngha. Co hai phan: F1. Phap co thay truyen gii. Co ba phan: G1. Nghi thc tho gii. Co nam phan: H1. Khai thnh. Co hai phan: I1. Bien minh nhan vat. Co hai phan: J1. Bien minh ngi tho gii. Ngi tho gii lam the nao e c tho tnh gii? Cac v Bo tat, hoac tai gia, hoac xuat gia nao khi tam ham thch sieng nang hoc tap ba tu gii tang ma Bo tat can phai hoc tap nh a noi phan tren, trc tien phai nen phat hoang the nguyen Vo thng Chanh ang Bo e, ngha la y theo li day bao cua bac Thng s ma phat nguyen tam. Neu nh ch muon tho gii Bo tat ma khong muon tu hoc hoc x Bo tat, hoac gia ham thch hoc tap nhng lai khong khi nguyen tam, th khong nen truyen tho gii Bo tat cho ho. Hn na, v muon lam y ch cho ngi tho tnh gii Bo tat, trc het phai noi cho ho nghe Bo tat hoc x cung hanh tng cua s pham gii trong Bo tat phap tang ma at ly ca, bao ho phai t tham xet nhng ieu va c nghe, xem co the tho tr c hay khong? Ho phai nen t dung tr tue quan sat, suy ngam ve viec tho gii Bo tat. ay khong phai la ieu t ho khong muon ma ch v do ngi khac khuyen bao, hn na, cung khong phai v muon hn ngi khac ma tho gii. Neu c nh vay, nen biet ngi o la Bo tat kien co, co the tho tr Bo tat tnh gii. Nen dung phap tho gii ma chanh thc truyen gii cho ho.

80

ieu nay khac vi Ty nai da (gii phap cua Thanh van), ngha la trong gii phap Bo tat, trc khi truyen tho tnh gii Bo tat, v thay truyen gii bao ngi sap tho gii phai kheo nghe, biet ung va hieu ro gii phap, e cho ho oi vi nhng ieu se hoc, co the kheo leo gi gn, tn tam kien co, sau o mi truyen gii cho ho. Neu co the thanh tu tam ham thch th mi co the sinh khi tnh gii, con nh neu cha thanh tu th khong the sinh khi. Nh Nhiep Quyet Trach Phan noi: Neu nh co ngi v muon cho ngi khac biet (mnh tho gii), hoac v tuy thuan theo ngi khac, hoac do ngi khac khuyen nhu, hng dan ma tho gii Bo tat, ch khong phai: (1) hoac t chnh ho sinh khi tam a thch, (2) hoac do s quan sat cua chnh ho ma sinh tnh tn, (3) hoac do ho khi tam thng xot oi vi hu tnh, (4) hoac do ho a thch phap lanh ma tho gii, phai nen noi rang ay khong phai la s gi gn gii phap chan thc, cung khong phai la s tu tap thien phap vien man, va cung khong the chng ac c qua v thu thang. Neu nh tng phan vi nhng ieu va noi tren, nen biet o goi la s gi gn gii phap chan thc, cung goi la s tu tap phap lanh vien man, va co the chng ac c qua v thu thang. J2. Bien minh ngi truyen gii. Co the t nhng v thay truyen gii nao cau xin tho gii? Nen tham xet tm cau nhng v ong phap Bo tat a phat ai nguyen, ngha la a phat nguyen tho tr gii Bo tat, oi vi ai tha a co ay u tr lc, ranh roi nghi thc truyen gii, ong thi co the giai ap nghi van. Ngi cau tho gii co the t nhng v thay truyen gii nh vay ma cau xin tho gii.

81

Khong the t nhng v thay truyen gii nao cau xin tho gii? Cac hanh gia cau tho Bo tat khong nen t nhng v ch co kien thc thong minh ma cau tho gii, e rang ho se lam ton hoai s a thch va s hanh tr cua mnh. Ton hoai s a thch, ngha la: (1) khong co long tin thanh tnh oi vi gii phap a tho, v t au a khong tin hieu, ay la s ton hoai bac thng; (2) khong the khe nhap, ay la s ton hoai bac trung; (3) khong the kheo t duy, hoac khong tinh tien, ay la s ton hoai bac ha. Ton hoai s hanh tr, ngha la co the ton hoai s hanh tr phap luc o: (1) Do sc manh tang thng cua long tham, nh tham luyen than menh, tai san ma sinh khi bon sen, ay goi la s che chng cua long tham lam bon sen. oi vi vat cha c sinh long tham manh liet, oi vi vat a c khong cam thay thoa man. Tat ca nhng s viec tren goi la chng ngai bo th. (2) Do pham toi tha thang, 15 nen goi la huy pham tnh gii; do ac hanh hien hanh, lai pham them gii khac. oi vi hoc x, khong co tam cung knh, oi vi gii luat nghi lai sinh tam giai ai. (3) Neu gap nghch canh, khong the nhan tho, co y tng b xuc pham nen sinh long gian d. Neu b ngi khac lam ton hai, thng cam thay b xuc pham ma sinh long oan han; khong nhan nai oi vi ngi lam bon ieu loi lam, vi pham bon phap cua sa mon.16 (4) Khong thch phap lanh, sinh tam bieng nhac, tuy thuan ac nghiep ma sinh li bieng, ngha la thng ham a ngu ngh ca ngay lan em, thch da, thch nam, thch tu hop be ban, luong uong ngay thang, thch am luan chuyen vu v. (5) Tam khong kheo an tru trong xa ma tha, ty bat xa na, v.v..., ma thng tan loan, nhan en trong mot khoang thi gian ngan cung khong the e tam an nh e tu tap. (6) Ac tue, co hai

82

loai: (a) hien hanh ac tue, ngha la khong the t mnh hieu biet, can tnh hon muoi, tuy c ch bao, nhng cung khong the lnh hoi, ay la loai ngu si, hoac oi vi hanh nguyen rong ln, t sinh khiep nhc, khong the nhan tho; hoac tnh tnh ngu muoi, tam tnh cc ky ha liet; (b) ac tue khi nhan, ngha la ph bang tang To at lam (kinh tang) cua Bo tat, cho rang co s sai lam. oi vi nhng hang ngi nh vay, khong the t bon ho ma cau tho gii Bo tat. Co s giai noi: oi vi nhng loi lam va neu tren, neu nh ngi nao ay u phan ln, th khong the t ho cau tho gii, the nhng, khong co ngha la oi vi ngi ch co t phan loi lam ma khong the t ho cau tho gii. ieu nay co ngha, neu nh ho khong co nhng loi lam nghiem trong, ma ch co mot vai khuyet iem, th cung co the t ho cau tho gii. I2. Bien minh phap tho gii. Co hai phan: J1. Bien minh phap cua ngi tho gii. Nh phan trc a noi Bo tat cau tho gii, trc tien phai anh le v thay truyen gii. Bi v neu khong cung knh, at khong the sinh khi Bo tat gii. Lai nh, hai ngai Thang Oan, Vo Uy Sinh eu noi: Trc tien, nen cung dng man a la,17 ke o tac bach nh sau: Con nay t ni Ngai, mong cau c tho tat ca Bo tat gii. Duy nguyen Ngai khong ne lao nhoc, thng xot ha kha. Neu khong cau tho, gii Bo tat se khong sinh khi! Cac ngai Thang Oan, Bo e Hien, Atisa, Vo Uy Sinh eu noi: Phai nen tac bach ba lan nh vay. Hai ngai Vo Uy Sinh,

83

Thang Oan cung noi: Luc o nen quy goi chap tay. Lai nh phan sau co noi en cac uy nghi, tuy y chon la eu c ca. J2. Bien minh phap cua ngi truyen gii. V Bo tat truyen gii, oi vi Bo tat cau tho tnh gii, nen tuyen thuyet cong c rong ln cua Bo tat tnh gii; ke en, lai v ngi cau tho gii, giang giai cac loai toi tng khinh, trong cua hoc x, lam cho ho sinh long a thch, noi nh vay: Thien nam t lang nghe, ong nay phat nguyen oi vi hu tnh, ai cha c o lam cho ho c o, ai cha c giai thoat lam cho ho c giai thoat, ai cha chng ac Niet ban lam cho ho chng ac Niet ban, tiep noi dong doi Phat, lam cho khong oan tuyet. Ong co the lam c nh vay hay khong? Ong nay phai nen nh vay, phat kien co tam, lap kien co nguyen!. ay la v thay ngi tho gii cha hieu ro y ngha tho gii, muon cho ho oi vi s tho gii sinh khi long a thch, phat tam ganh vac nhng ieu phai hoc, y nguyen kien co, cho nen mi noi li nh vay. Cong c cua s ho tr gii luat se c noi en phan sau. Lai nh, Hoc Tap Luan noi: Tch Tnh Quyet nh Than Bien Kinh noi: Lai na, Man Thu That Li! Neu Bo tat ni hang ha sa so ch Phat, trc moi v Phat, cung dng ai t tai ma ni bao vng ay khap hang ha sa so coi Phat. Cung dng nh vay trai qua so kiep nh hang ha sa. Man Thu That Li! Lai co Bo tat khac, sau khi nghe c Bo tat luat nghi, ben t suy ngam rang ta phai tu hoc chanh phap nh vay. V Bo tat a thch tu hoc (Bo tat

84

luat nghi) o, mac du cha tu hoc, a c rat nhieu phc bao, vt hn phc c cua v Bo tat trc dung ai t tai ma ni bao vng cung dng ch Phat. Neu nh Bo tat nao thay c cong c nh vay, th khong nen thoai chuyen. Kinh nay lai noi: Man Thu That Li! Gia s tat ca hu tnh nhieu nh so vi tran trong mot coi tam thien ai thien the gii, moi mot hu tnh eu lam vua coi Diem phu e. Cac v vua o ra lenh nh sau: Neu co Bo tat nao tho tr oc tung, theo li day ma tu hanh cac kinh ien ai tha, moi ngay chung ta se dung mong tay nhon cat nam lng tht, lam cho Bo tat o au n ma chet. Man Thu That Li! V Bo tat (a thch tu hoc Bo tat luat nghi) o, tuy nghe nhng li ham doa nh vay, khong kinh khong s, khong khung hoang, nhan en khong khi mot niem lo lang, khong khiep khong lui, cung khong do d, an nhien tho tr chanh phap cang them tinh tien. Man Thu That Li! V Bo tat o tr, tung, giai, hanh, v tam dung manh, nen s bo th, tr gii, nhan nhuc, tinh tien, thien nh, tr tue, tat ca tam ma a eu dung manh. Man Thu That Li! Bo tat oi vi nhng ngi en lam hai, cung khong sinh tam phan no, oan ghet hay gian d. Man Thu That Li! V Bo tat o, ngay nh e thch, Pham vng cung khong lay ong noi. Neu nh hien i cung knh tho tr nhng ieu a hoc, th co the hoach c qua bao thu thang. Nguyet ang Tam Muoi Kinh noi: Neu trong so kiep nh hang sa, Ni Phat, ngan c na do tha, Ch tam cung dng phan, bao cai, Lai cung thc an va en, hoa, Chang bang vao i mat phap,

85

Thanh giao Nh Lai sap b diet, Tho tr s hoc trong mot ngay, Phc bao thu thang hn tran sa. Bi the phai nen tho tr s hoc. Nh vay, v Bo tat truyen tho tnh gii, phai nen oi vi v Bo tat cau hoc gii giang day tng tan nhng ieu ma Luan a noi. Noi ve cac toi khinh trong cua hoc x, ngha la noi tng tan ve: (1) cac toi can ban tc la toi trong, (2) cac s vi pham khac goi la toi khinh, (3) nhng s tai hai cua viec khong gn gi s hoc. Nh Hoc Tap Luan noi: Chanh Phap Niem X Kinh noi: Neu nh trc o, trong mot khoanh khac, khi tam bo th, sau o lai khong bo th, se b oa nga quy; con neu trc o a ha bo th, sau lai khong bo th, se b oa a nguc. Huong chi a ha bo th Vo thng Bo e cho tat ca hu tnh ma lai khong chu tu tap! Phap Tap Kinh noi: Thien nam t! Bo tat nen kheo tu tap thc e. V sao? Thien nam t! Thc e tc la chanh phap. Thien nam t! V sao goi la thc e? Neu Bo tat phat tam A nau a la tam mieu tam bo e, nhan en tha mat than mang, quyet khong xa bo tam nay. V khong xa bo chung sinh, cho nen goi la Bo tat thc e. Neu nh Bo tat a phat tam A nau a la tam mieu tam bo e, sau o lai xa bo tam nay, cung xa bo chung sinh, Bo tat o la ke ai vong ng, thc ang b qu trach, ruong bo. Thanh Hai Y Kinh noi: Nay Hai Y! V nh tren the gian co mot v vua, hay mot v ai than, trieu tap tat ca dan chung trong nc, ha hen khoan ai mot ba cm ngon e moi ngi c no

86

u, the nhng lai khong chuan b cac thc an uong, la doi tat ca nhan dan trong nc. Nhng ngi dan o khong c an uong, ben tan mac khap ni i tm thc an, trong long gian doi cam han, oan trach roi tr ve nha. Nay Hai Y! Bo tat cung tng t nh the, nguyen v tat ca hu tnh, ngi cha c o lam cho c o, ngi cha c giai thoat lam cho giai thoat, ngi cha c an on lam cho an on, ngi cha c Niet ban lam cho c Niet ban, the nhng v Bo tat o, tuy co nguyen nh vay, nhng lai khong sieng nang tu tap a van, cung khong tch tap phap lanh, Bo e phan phap, ay goi la khong the thc hanh nhng ieu a ha. V Bo tat o la ke la doi cac hang tri, ngi. Cac v tri khi xa gan gui c Nh Lai, thay the ben qu trach, ruong bo. Neu nh trc a ha bo th, sau o lai co the thc hanh ieu a ha, v th chu nh vay rat la hiem co. Nay Hai Y! Cho nen phai biet rang Bo tat khong nen ch dung li noi, la doi tat ca hang tri ngi tren the gian. oi vi hoc x, trc o phat nguyen ho tr, sau lai khong chu phong ho, do nhng s te hai nh vay, se b oa vao ac ao. Noi li doi gat, coi thng la bp ch Phat Bo tat va hang tri ngi, ngi ay cung b ch thien qu trach. Do v thay c nhng cong c cua s tr gii va nhng te hai cua s vi pham, v Bo tat o mi co the khong xa bo cho phat tam, kien co the nguyen, tho tr tnh gii. ieu nay, trong bo luan cua ngai Atisa, cha noi en cong c cua tnh gii va cac toi khinh trong. Ch sau cau Thien nam t lang nghe ... lai phai nen lap nguyen kien co, them vao cac cau hoi: Khong phai v muon hn ngi khac phai khong? Khong phai

87

do t ong muon ma do ngi khac khuyen khch phai khong? oi vi tang To at lam (kinh), tang Ma at ly ca (luan) cua Bo tat, a nghe qua cha? Hieu cha? Tin cha? Co the tho tr t phan hay khong? oi vi cac cau hoi nay, moi cau eu phai theo ung nghi thc ma tra li. Cau tren: Cha c o lam cho c o, nh ngai Hu Hien Luan s noi: oi vi Thanh van, Duyen giac, cha the oan tr s tri chng, lam cho ho oan tr; oi vi cac tri e thch, Pham thien, cha the giai thoat khoi tham, si, lam cho ho giai thoat; oi vi cac chung sinh ang tho kho trong a nguc, cha the thoat ly, lam cho ho thoat ly; oi vi cac loai hu tnh, cha the chng ac vo tru Niet ban, lam cho ho chng ac. H2. ay u t lng. Muon cau Biet giai thoat gii, can phai cung knh tha s tang chung, th mi c tho hoc Biet giai thoat gii. Con Bo tat gii nay, v la toi thu thang, phai nen trc tien cung dng rong ln ch Phat Bo tat, ke en mi co the c Bo tat tnh gii. Cho nen cac v Bo tat cau tho tnh gii, phai nen lo vai phai, trc tng Phat, cau thnh mi phng ba i ch Phat The Ton, cung cac v Bo tat ang a a c ai tr tue, ay u ai than lc, lam oi tng cung dng. Hien tien, chuyen tam quan niem cong c cua tnh gii. Nhng cong c nay khong ong vi Thanh van. S phat khi cua tam toi thng e nhat a thch tnh gii tuy thuoc vao lc tinh tien hien tai, cung lc nhan duyen i qua kh ma sinh khi tam an

88

trong, hoac do lc cua nhan duyen nay ma sinh khi tnh tam, cung knh cung dng. Trc tien, can phai quet don tay ra sach se an trang tho gii, chng bay that trang nghiem. Chnh gia an tr tng Phat, hai ben an tr cac tng Bo tat. Hanh gia t quan tng mi phng ch Phat, Bo tat, nh ang trc mat, chuyen tam tng niem cong c cua cac ngai, khai phat long tin cao o. Lai phai ngng thnh Thng s (truyen gii s) ngoi toa s t, y theo li day trong Nghi Quy, quan tng ngai nh c Nh Lai, dang len cac mon cung dng thng dieu: hoa, en, hng ot, hng xoa, v.v..., ke en, trc Tam bao va Thng s, phan biet le bai, tan than, cung hien man a la. Thng s cung dung phng tien kheo leo, ch dan cac e t cach thc cung dng. H3. Cung thnh nhanh chong truyen gii. Ke o quy xuong at, cat li thnh cau nh sau: Duy nguyen thng xot, truyen cho e t Bo tat tnh gii luat nghi. Neu nh Thng s la ngi tai gia, nen xng v o la Thien nam t, neu la ngi xuat gia tre tuoi co c hanh, nen xng v o la ai c, con neu la bac xuat gia tuoi cao co c hanh, nen xng la Trng lao. Ngai Atisa noi: Phai nen thnh cau them: Xin nguyen nhanh chong truyen tho gii phap, nh vay ba lan. Ngai c Quang cho rang: a noi co ba loai: Thien nam t, ai c, Trng lao, at khong can phai t ngi xuat gia cau tho tnh gii, ma cung khong phai ch t ngi tuoi cao, trng lao ma cau tho tnh gii.

89

Ngai Cat Tng Tr noi: Ty kheo cau tho gii, Trong hai tha Hien, Mat, Phai t ty kheo tho, Khong nen t ngi khac. Ngha la cac ty kheo cau tho hai loai gii thu thang (Biet giai thoat gii va Tam tu tnh gii), phai nen t cac ty kheo ma cau tho gii, khong c t cac v tai gia cau tho. The nhng, ay cung khong co ngha la neu t ngi khac (khong phai ty kheo) tho gii, th khong sinh khi Bo tat tnh gii. 18 H4. Sinh khi niem vui thu thang. Phai nen chuyen tam tng niem mot canh, trng dng tnh tam, t ngh rang: Khong bao lau, ta se c vo tan vo lng vo thng ai cong c tang. Sau khi suy ngam ngha ly nh vay, ben ng yen chap tay im lang. H5. Hoi theo th t. Luc o v Bo tat co tr lc, dung tam khong loan, hoac ngoi hoac ng, hng ve ngi tho gii, hoi li nh the nay: Nay (ten ngi tho gii), thien nam t lang nghe (hoac: phap e lang nghe), ong co phai la Bo tat khong? 19 Ngi tho gii nen tra li: La Bo tat. Hoi tiep: Phat Bo e tam cha? Nen tra li: a phat. Hai cau hoi nay co y muon chng biet ngi tho gii co chung tnh lam Bo tat. Hn na, lam cho tam phat nguyen cua ho cang them kien co.

90

Thng s Atisa noi: Trc tien hoi theo th t, sau o sinh khi long vui mng, ke o hoi tiep: Ong co muon ni toi tho tat ca Bo tat hoc x, tho tat ca Bo tat tnh gii khong? Ngi tho nen tra li: Nguyen tho. Sau khi tra li nh vay xong, mi truyen gii cho ho. G2. Nghi quy chanh hanh. Trc tien nen khai th van ngha cua nghi quy, noi li nh sau: Nay (ten ngi tho gii), thien nam t lang nghe! Hoc x nh vay, tnh gii nh vay, tat ca Bo tat qua kh a ay u, tat ca Bo tat tng lai se ay u, tat ca Bo tat hien tai mi phng ang ay u. Hoc x nh vay, tnh gii nh vay, tat ca Bo tat qua kh a hoc, tat ca Bo tat v lai se hoc, tat ca Bo tat hien tai mi phng ang hoc. Tat ca hoc x, tat ca tnh gii, ngha la luat nghi gii, nhiep thien phap gii va nhieu ch hu tnh gii, ong co the tho tr hay khong? Tra li: Co the tho tr. Nh vay ba lan hoi, ba lan tra li: Co the tho tr. Hoc x, tc la nhng ieu ma Bo tat can phai tu hoc, con tnh gii, tc la t tnh cua hoc x cua Bo tat. Phan tren la khai th nhng hoc x cong hoc va hanh tng cua hoc x cua Bo tat ba i. Noi tong quat la ba tu tnh gii. Nh vay Bo tat can phai chanh thc tho tr. G3. Nghi quy chung hanh. Co bon phan: H1. Khai bach thnh cau chng minh.

91

V Bo tat truyen gii (Truyen gii s), trc hnh tng Phat, oi vi mi phng hien tai ch Phat va ch Bo tat, cung knh cung dng, cui au anh le, chap tay bach rang: Con la Bo tat (ten ngi truyen gii). Hien nay trc con, la Bo tat (ten ngi tho gii), nhan en ba lan cau tho Bo tat tnh gii. Con la Bo tat (ten ngi truyen gii), a v Bo tat (ten ngi tho gii), ma chng minh. Duy nguyen ch Phat Bo tat trong mi phng vo bien vo te the gii, bac chan chanh e nhat, hoac hien, hoac khong hien, trong tat ca moi thi, tat ca moi ni, tat ca hu tnh hien ang giac ngo, xin cac ngai chng minh cho Bo tat (ten ngi tho gii) cau tho gii. Lan th hai, lan th ba, cung noi nh vay. Lai bao cac e t theo nghi thc ma ngoi, phai nen tng niem nh sau: Con nay le lay di chan mi phng ch Phat Bo tat. Lien hng ve mi phng anh le ba lan, rai hoa cung dng, ng day chap tay, trc tien cau thnh mi phng hien tai ch Phat Bo tat ho niem cho hanh gia, ke o thnh cau ch Phat Bo tat chng minh. Neu anh le phng tren va phng di, th phai em tam hng ve cac coi phng tren va phng di, ong thi anh le ve hng ong va hng tay. Noi khong hien, co ngha la nhng ngi truyen gii va tho gii, con hien, co ngha la tat ca ch Phat Bo tat. H2. Tan than cong c tho gii. Nh vay, sau khi yet ma tho gii hoan tat, do cong nang cua phap yet ma hien tng trc ch Phat hien ang tru the, va ch v ang a Bo tat khap mi phng vo bien vo te the gii, khien

92

cho ngay cho ngoi cua cac ngai, hien khi tng chan ong, chng to ngi cau tho gii ay a c gii the Bo tat. Luc o, mi phng ch Phat Bo tat, oi vi v Bo tat va tho gii o, khi long thng tng, do s thng tng, chuyen chanh tr kien, do chanh tr kien ben biet c nh that la the gii nh vay co v Bo tat nh vay ang ni Bo tat nh vay chanh thc tho Bo tat tnh gii. Cac ngai coi tat ca Bo tat va tho gii Bo tat o nh con, nh em, sinh tam than thien, ngh tng thng xot. Nh s tng ngh thng xot cua ch Phat Bo tat, khien cho v Bo tat o phat tam mong cau phap lanh, oi vi cac hoc x hoc tap khong gian oan, tang tien khong ngng, khong he lui sut, ma c thanh tu. Bo tat tnh gii luat nghi, oi vi tat ca tnh gii luat nghi khac, co bon s thu thang: (1) vo thng, ngha la toi thang khong the so sanh c, (2) co vo lng vo bien ai cong c tang theo ben hanh gia, co the nhiep tho vo lng ai cong c qua bao, (3) gii nay do thien tam a thch e nhat toi thng ma phat khi, co the khi niem vui tang thng, mong lam li lac tat ca hu tnh, (4) co the pho bien oi tr tat ca ac hanh sinh khi bi ba oc tham, san, si cua chung sinh. Cong c tho tr biet giai thoat tnh gii luat nghi (gii Thanh van), so vi cong c tho tr Bo tat tnh gii luat nghi, tram phan khong bang mot, ngan phan khong bang mot, so phan khong bang mot, toan phan khong bang mot, ke phan khong bang mot, du phan khong bang mot, o ba ni sat am phan cung khong bang mot. H3. Cung dng bao an.

93

Luc o, v truyen gii Bo tat, hng ve ch Phat Bo tat trong vo bien vo te the gii khap mi phng, cung dng giong nh tren, cui au anh le, cung knh ma lui ra. H4. Khong c voi vang trnh bay, khai th Bo tat gii. Cac v Bo tat, oi vi gii van, nghi quy cua Bo tat luat nghi ma mnh a tho, tuy a tho tr rot rao, nhng oi vi nhng hu tnh khong tin tng, oan ghet Bo tat tang, neu cha kp tm hieu xem oi phng co can c Bo tat hay khong, th khong nen voi vang noi cho ho biet. Tai sao nh vay? Bi v bon ho nghe xong, khong the tin hieu, do s vo tri che m tam tr, ben sinh huy bang, cho rang Bo tat tang la bat thien, la vo ngha, la khong hp vi ao ly. Hn na, gia nh co ngi ph bang, mieng noi li ac, y chap ta kien, ta tng, hien khi toan nhng y niem ac oi vi mot v Bo tat ang an tru trong tnh gii Bo tat, thanh tu tang cong c ln, th cho en ngay nao ngi ph bang kia cha hoan toan xa bo nhng niem ac o, ho se vnh vien b vo lng nghiep bao ac ln theo uoi, nh bong theo hnh. 20 Nghi quy chung hanh nay, ngai Atisa thau nhiep thanh bon loai. Trong luan Du Gia, cung co y ngha nh vay. Lai na, ngai Atisa noi sau phan khai bach thnh chng minh, la en phan cung dng bao an. Luan Du Gia trnh bay, cung noi nh vay. Hien nay ay, v e c tien li, nen sap phan cung dng bao an ra pha sau. Bo Tat Gii Nh Thap Tung tom tat y ngha nh sau:

94

Ch tam cung knh le, cung dng, Tat ca Nh Lai va Bo tat, Vo lng tang phc c rong ln, Cua tat ca Bo tat gi gii, Trong tat ca mi phng ba i , Dung s vui thch thang dieu nay, T v thay co thang tr lc, ay u gii c ma tho gii, Khi ay, tat ca Phat Bo tat, Thay ngi tho gii tu phap lanh, Ben thng sinh khi tam than thien, Gi gn thng men nh con mot. Hai cau au ch th nghi quy gia hanh, sau cau ke noi ve ngi tho gii, long a thch tho gii va ngi truyen gii, bon cau cuoi tan than cong c, ch th nghi quy chung hanh. F2. Phap khong co thay truyen gii. Neu nh khong gap c v thay truyen gii ay u cong c nh tren a noi, luc o nen oi trc tng Phat, t mnh tho tnh gii luat nghi. Trat vai ao ben phai, quy xuong chap tay, noi li nh sau: Con ten la ... Ngng khai mi phng tat ca ch Phat, ch v ang a Bo tat. Con nay mong c ni ch Phat Bo tat mi phng the gii, the nguyen tho tr tat ca Bo tat tnh gii, ngha la luat nghi gii, nhiep thien phap gii va nhieu ch hu tnh gii. Hoc x nh vay, tnh gii nh vay, tat ca Bo tat qua kh a hoc, tat ca Bo tat v lai se hoc, tat ca Bo tat hien tai khap mi phng ang hoc. Noi nh vay ba lan. Noi xong ng day. Con tat ca cac

95

phan khac a noi phan tren eu can phai biet, ngha la tat ca nghi quy khac, cung giong nh phap co thay. Cac bo s giai khac, tuy khong noi ro tat ca nhng g can phai lam hoac khong lam, the nhng cac phan: (1) hoi theo th t, (2) khai bach, (3) thnh cau chng minh, (4) khong nen voi vang trnh bay khai th gii van nghi quy, v.v..., co the khong can en trong phap khong co thay truyen gii nay. Ve van e co thay, khong co thay, ai Tha Bao Yeu Ngha Luan S noi: Neu co chng ngai ve tnh mang hoac tnh mang, tuy gan v thay truyen gii, cung giong nh khong co thay; neu khong co chng ngai ve tnh mang hoac tnh mang, tuy cach xa v thay truyen gii, cung nen en v ay ma cau tho gii. Lai na, Tan S noi: Nhng ngi oi vi ieu gii a tho trc kia hoan xuat hoan tnh, 21 cung nhng ngi khong co long tin thanh tnh, khong nen y theo phap khong thay, ma phai y theo phap co thay e tho gii. Ngi khong co long tin thanh tnh, ngha la tuy co thay truyen gii, nhng khong knh trong tin tng, ma lai muon t mnh tho gii Bo tat, ay la ieu phi ly. oi vi ieu tho trc kia, hoan xuat hoan tnh, ngha la nh Cu S noi: Neu co thay truyen gii, th y vao phap co thay ma tho, con neu khong co thay truyen gii, th y vao phap khong thay ma tho gii. Y ngha nay phat xuat t phap khong co thay trong Bo Tat a, ay la mat y cua ngai Vo Trc, ngha la oi vi trng hp tho gii hoan xuat hoan tnh, phai y nh trong luan a

96

noi ve trng hp khong gap c v thay truyen gii ay u gii c. ang tiec, trong thi ai nay, chanh phap suy vi, oi vi gii phap ai Tieu tha, nhng ngi tho gii, tu hoc, ai ho gii phap, that la hiem thay, giong nh sao buoi sang; mat khac, ngi truyen gii co cong c nhieu hn loi lam, cung rat la hiem thay, huong la ay u tat ca c hanh ma kinh luan e cap en. Trong gii biet giai thoat (Thanh van) va gii Mat tha, th khi tho gii, phai y vao nghi quy, neu nh khong co thay th tren can ban khong co s tho gii. Con nh muon tho gii Bo tat (ai tha), neu cha gap c v thay truyen gii ay u gii c, th co the t mnh trc tng Phat, y theo cac nghi quy thanh tnh ma tho gii, at se sinh khi gii the vien man, ngha la luc tho gii, Bo tat gii phap khac vi Thanh van va Mat tha, do ay tat ca cac v Bo tat ay u tr tue, phai nen tho tr thanh tnh gii phap nay, dung s a thch thu thang ma chan chanh ho tr. Bi the, cac hu tnh kham nang tho gii, phai tuy sc cua mnh ma sieng nang tu hoc. Bo tat Tch thien noi: Con nay c phc ln, May man c than ngi, Lai sinh trong nha Phat, Lam con c Nh Lai. (Nhap Bo Tat Hanh, Pham th ba, ke 25) Ngha la ngi tho gii, phai nen tng ngh nh vay: Tho c gii phap Bo tat, at trong i nay, c nhieu li lac, than

97

ngi co c nay, se khong luong uong, co the nhap vao hang ngu Bo tat. Ngai Tch Thien lai noi: T nay con phai lam, Xan lan gia toc Phat, Quyet khong lam o nhiem, Dong doi ton quy nay. (Nhap Bo Tat Hanh, Pham th ba, ke 26) Lai na, ngi tho gii, phai nen ngh nh vay: T nay tr i, nhng ieu mnh tu tap, quyet khong e cho gii phap nay b nhiem o. en ay a giai thch phan tho gii xong. D3. Phong ho gii phap. Co hai phan: E1. Noi tong quat ve phong ho gii. V Bo tat an tru trong Bo tat tnh gii, can phai kheo leo tham xet, hieu ro cac tng thu xa, ieu nao Bo tat phai nen lam, ieu nao Bo tat khong nen lam. Sau khi a tham xet, hieu ro roi, ben theo o ma sieng nang tu hoc, e hoan thanh tac nghiep chan chanh. Lai phai chuyen tam gang sc hoc tap tang To at lam (kinh) cua Bo tat, cung cac s giai, tuy theo s hoc hoi ma co gang tu tap. Hoc Tap Luan noi: ai tha Phng quang day, Bo tat tnh luat nghi.

98

Lai noi: Khong la thien tri thc, Thng thay, nghe kinh ien. Phai nen y vao nhng phng tien a noi phan tren ma kheo leo phong ho gii Bo tat, lai khong nen xa bo thien tri thc cung cac v Bo tat tu tap ung phap. ay la phng tien thu thang e ho tr gii luat. Lai phai nen hoc rong cac kinh ien nh ai Tap, v.v..., hn na, lai phai nen hoc tap Bo Tat a, Hoc Tap Luan. Neu khong chu hoc tap tho tr gii pham, th oi vi Bo tat hoc x se tr nen mu m, a vay, lai doi xng la hanh gia ai tha, la doi ngi i, th se b cac v tho tr kinh ien ai tha, kheo leo tm cau thang tue giai, ruong bo. Neu a ni cac v thien tri thc lang nghe Bo tat gii xong, phai nen tinh tien tu hoc nhng ieu a tho, ng e giong nh ke ngheo, em tien gium cho ngi khac. Kinh Phap Cu noi: Tuy noi nang kheo leo, Phong dat khong tu hanh, Nh muc ong em trau, Khong xng lam sa mon. Tuy khong kheo noi nang, V tu hanh ung phap, Xa la tham san si, Xng lam bac sa mon. Lai nh Nhap Bo Tat Hanh noi: Phap, nen cung knh hanh,

99

Ch noi khong ch g! Neu ch oc sach thuoc, Benh tat lam sao lanh? (Pham th nam, ke 109) Hoi: Neu vay, ngi mi bat au vao ai tha, oi vi cac hoc x trong To at lam, phai nen hoc tap bao nhieu? Tra li: Hanh gia mi vao ai tha, nhng phan ma c Nh Lai chnh thc cam oan, th khong nen hoc tap; hoac gia, tuy c Nh Lai khong cam oan, nhng cha thch hp vi hanh gia, th cung khong nen tu tap lien. Ngoai hai phan nay ra, tat ca cac hoc x khac cua Bo tat, neu nh khong tu tap, nen biet la se co toi. ieu nay cung giong nh Hoc Tap Luan noi: Pham cac Bo tat, oi vi nhng phan ma c Nh Lai chanh thc cam ch, hoac nhng phan cha thch hp vi trnh o hien thi cua ho, th khong nen hoc tap. Nh vay, Bo tat ai tha s c, khong nen tu hoc hai phan nay, ngoai ra tat ca cac phap mon khac eu phai nen tu hoc. Lai na, tr hai cho khong nen hoc tap va noi, oi vi nhng hoc x khac, neu nh cha u trnh o tho tr, cho nen cha hoc tap, cung khong co toi. Lai nh, Hoc Tap Luan noi: V muon thanh tu mot hoc x, oi vi hoc x khac, tuy khong phong ho cung khong co toi. V nh muon thc hanh bo th rong ln, th gii luat co the tr hoan, con oi vi s bo th th khong c tr hoan. ieu nay trong kinh Vo Tan Y co noi en.

100

Lai nh, trong kinh Thap a noi: ay khong co ngha la oi vi cac hoc x khac khong can tu hoc, ma phai tuy theo nang lc ma no lc tu hoc. Luc ang chanh thc tu tap hoc x, hoac co s vi pham (co toi), hoac khong co s vi pham (khong co toi). (1) Co hay khong co s vi pham: a/ Co s vi pham: Hoac gia, muon lam cho tat ca hu tnh, than tam eu c an lac, xa la s u kho, the nhng khong chu dung tam chan thc ch thanh, ba nghiep tinh tien, ma lai khi tam l la, du trong mot sat na, ay goi la co toi. Hoac gia, luc ang tinh tien tu tap, khong chu tch tap tr pham t lng, khong no lc oi tr phien nao, ma lai l la giong nh tren, cung goi la co toi. Hoac gia, muon oi tr s u kho ln, ma lai khong chu nhan tho nhng u kho nho, hoac gia, muon thanh tu nhng ngha li ln, ma khong dam xa bo nhng ngha li nho, nhng s viec nh vay, du trong mot khoang sat na, sinh khi tam l la, cung goi la co toi. b/ Khong co s vi pham: Hoac gia, cha u sc lc, cha the tu hoc, hoac gia, oi vi cac hoc x khong phai la che gii, cung khong phai la cho Bo tat can phai chanh thc hanh tr, nen cha tu hoc, th khong co toi. Neu ke nao cng bc ngi khac tu hoc cac hoc x nay, th ke cng bc o cung goi la co toi.

101

Cac toi nay, ch can dung phng phap sam hoi thong thng, khong can dung tac phap sam hoi, th toi cung c tieu tr, tr lai thanh tnh. Neu co cac hoc x co the hoc tap, nhng lai khong chu sieng nang hoc tap, cung goi la co toi. Nhng loai toi nay co the goi la tnh toi, giong nh trng hp a biet ma co y vi pham. (2) The nao goi la co toi? Co hai trng hp: (a) khong chuyen tam suy ngam ma vi pham, ngha la khong tuy sc lc cua mnh, suy ngam ky lng la co hp ly hay khong, ma voi vang tien hanh, hoac gap nghch canh ma nh ch, hoac la bo phe. Phai biet ay la co toi. (b) Tuy suy ngam nen lam hay khong nen lam ma van vi pham, ngha la tuy suy ngam ky lng viec tien hanh, hoac nh ch, hoac bo phe, co hp ly hay khong, the nhng, oi vi ieu nen lam lai khong chu lam, cung goi la co toi. Neu lam nhng viec ien ao, nhan en pham nhng ieu ma hang ngi ha tien che bai, cung goi la co toi, nh pham au cua Hoc Tap Luan co noi en. Ve viec vi pham nhng ieu ma ch Bo tat nen lam hoac khong nen lam, Bo Tat Gii Thap Nh Tung noi s lc nh sau: oi vi chnh mnh va ngi khac, Neu co li lac, phai nen lam, Kho, nhng co li, cung nen lam, Vui, nhng khong li, ch nen lam. Co li lac, ngha la lam cho mnh, ngi khong co s nhiem o, cung khong co toi cau, trong i v lai, tho qua bao an lac. Vui (an lac), ngha la tho dung s an lac, neu mnh hoac ngi khac, hien tien c an lac, trong tng lai lai c li ch, th ay

102

la ieu nen lam; neu mnh hoac ngi khac, hien tien b kho, trong tng lai lai khong co li ch, th ay la ieu khong nen lam; neu nh hien tien tuy tho kho, nhng trong tng lai lai co li ch, th ay cung la ieu nen lam. V nh ngi hien, qu trach hanh ong ac va hanh vi ha liet, ngan chan khong cho hien hanh, ieu nay, hien tien co ve nh kho, nhng trong tng lai lai co li; v nh thuoc hay, v tuy khong ngot, tam thi co cam giac kho, nhng lai co li ch oi vi can benh, hoac nh ta dam, hien tai co ve nh vui sng, nhng trong tng lai tang trng nhieu s kho, hoac nh cm co thuoc oc, tuy co ve nh ngon ngot, nhng v thuoc oc co the lam hai, cung phai nen ngan chan, oat lay (khong cho ngi khac an). Nhng y ngha rong rai nh vay, trong Bo Tat a, cac pham ve li mnh li ngi eu co giang noi. E2. Noi chi tiet ve phong ho gii. Co sau phan: F1. Cac toi nen xa. Co hai phan: a/ Cac v Bo tat nao sinh khi toi loi? Luan noi: Lai na, neu nh hanh gia b cuong loan, hoac b s kho ap bc nang ne, hoac cha tng tho Bo tat tnh gii luat nghi, nen biet, trong tat ca trng hp nay, gia s co pham gii, eu khong goi la vi pham. ieu nay co ngha la Bo tat nen an tru trong hai phap: (1) khong xa tnh gii ma mnh a tho, (2) vui thch an tru trong tnh gii a tho. b/ Toi co may loai? Toi co hai loai. Gii Nh Thap Tung S noi: Trong Bo tat gii, tong quat co hai loai toi: (1) tha thang, (2) vi pham, khong giong nh ty kheo gii co nam loai toi. Tan S va

103

Mau Ni Ho Niem Trang Nghiem Luan cung noi ch co hai pham toi nay. Trong luan Du Gia, y ngha cung giong nh vay. Tay tang co mot v phap s, cung vi quyen Nan Thch cua ngai Hac A xa le, cho rang: Trong Bo tat gii, nhng ieu can phai phong ho, co ba loai: (1) toi tha thang, (2) toi tho (thau lan gia), va (3) toi vi pham. ieu nay khong hp ly. Nh cac v ay noi, neu dung phien nao nhuyen (nhe) trung pham pham toi tha thang, th goi la toi tho. ieu nay tng phan vi nhng ieu ma Luan Du Gia a noi, v trong Luan Du Gia ch noi en toi tha thang va toi vi pham. Lai na, dung phien nao nhuyen (nhe) trung pham pham toi tha thang, gii tnh tuy thuoc ve vi pham, nhng pham loai lai thuoc ve tha thang, ngha la neu pham toi tha thang, khong luan la toi tho hay toi vi pham, nhat luat eu phai nen nhiep vao toi tha thang. G1. Cac toi tha thang. Co nam phan: H1. T tnh cua toi tha thang. I1. Thuyet minh cua Luan Du Gia. Bo tat an tru trong gii luat nghi, co bon phap tha thang x. Phan lam hai chi. J1. Thong chi. Trong phan phan biet ba loai phien nao pham gii phan sau se giang. J2. Biet chi. Co bon phan:

104

K1. V li dng cung knh, khen mnh che ngi: Gii van: Neu Bo tat, v tham cau li dng cung knh, t khen ngi mnh, huy nhuc, che bai ngi khac, ay goi la pham toi tha thang th nhat. Trong ay co ba phan: (1) oi tng, (2) li noi ra, (3) v sao phat khi li khen che. (1) oi tng: oi tng cua phap tha thang nay, khong phai la chnh mnh, ma la ngi cung loai vi mnh, va hn na, oi phng co the hieu y mnh noi. Trong Luan Du Gia tuy khong co oan van nay, nhng thc co y ngha nh vay. (2) Li noi ra: tc la noi cong c cua mnh va loi lam cua oi phng. oi vi mnh th ca ngi, t ac; oi vi c hanh va s kha knh cua oi phng th che bai, huy bang. (3) V sao phat khi li khen che. Co bon phan: (a) li dng cung knh, (b) long tham cau, (c) s khac biet gia li dng va cung knh, (d) tham xet li noi ra co phai v do tham muon cung knh va li dng hay khong. (a) Li dng cung knh: ngha la cac moi li dng nh y phuc, thc pham, phong oc, xe co, va cac s cung knh nh chng don cho ngoi, sa soan ging goi. (b) Long tham cau: s tham cau li dng cung knh, khong phai v e cung dng Tam bao, hay v thng xot ke ha liet, cu

105

te ngi ban kho, ma la do bon tnh ham muon, tang trng s tham lam, nen mong cau s cung knh cung dng. (c) S phan biet gia li dng va cung knh: moi li dng mong cau, la nhng tai vat khong phai cua mnh ang co; neu nh khong tham cau li dng, at se khong lam cong viec khen mnh che ngi; s cung knh mong cau, tc la lam cho tn o cung knh tin tng mnh; em cac li dng cho tn o cua mnh cung hng. (d) Tham xet li noi ra co phai v do s tham muon cung knh va li dng hay khong: oi vi hai s li dng, cung knh, ch can tham mot th, ma phat khi s khen mnh che ngi, ch khong can phai tham ca hai ma phat khi s khen che. Khi thot ra li khen che, neu oi phng hieu ro y mnh muon noi, th pham vao gii tha thang th nhat. Bo Tat Gii Nh Thap Tung Tan S noi: oi phng la ngi co cong c, va la oi tng cung knh cua nhng hu tnh khac. Trat Muc Tra S cung cung mot y, cho rang oi phng la ngi co cong c. H Khong Tang Kinh noi co hai tng, nh phan sau se e cap. Nh Tan S noi: Tham cau li dng cung knh, tc la tham cau li dng y phuc, cung s cung knh cung dng cac vat quy bau, oi vi cac viec nh vay sinh khi long tham luyen tang thng. Trat Muc Tra S cung noi: Li dng, tc la y phuc, tien tai, bao vat, con cung knh, tc la s ton knh hau ha, dang hien phap toa, v.v... K2. Bon sen khong bo th tai vat, Phat phap:

106

Gii van: Neu Bo tat, hien ang co tien cua, thay ngi ngheo kho khong ni nng ta, en xin tai vat, nhng v bon sen, khong sinh long thng xot bo th, hoac gia, co ngi en cau phap, do tnh bon sen, tuy thong hieu Phat phap, nhng khong chu giang noi, ay goi la pham toi tha thang th hai. Trong ay co bon phan: (1) ngi en xin, (2) vat c xin, (3) cho xin tai vat, Phat phap, (4) s khi tam khong muon bo th. Ngi en xin: Co s giai cho rang ngi en xin hoac la ngi kho s khong co tai vat, hoac la ngi ban cung khong thc an uong, hoac ngi b mat i ngi chu gia nh, khong con ai e nng ta, hoac la ngi khong co ban be giup , khong ni nh va. V thieu thon hai mon can thiet (tai vat, Phat phap), ngoai Bo tat (ngi bo th) ra, khong con ai co the giup , cho nen bon ho het long en cau xin, va hien ang ng trc mat Bo tat. Trat Muc Tra S noi: ay la ngi en xin ang ng trc mat. Vat c xin: la nhng vat khong phai la vu kh, hoac nhng mon oc hai, hoac nhng vat khong thch ang, hoac vat khong con co the dung c, hoac co the gay ton hai. Cho xin tai vat, Phat phap: Tan S noi: La ngi ang co tien cua, hoac thong hieu Phat phap, ay goi la ang co. S khi tam khong muon bo th: ngha la b tam tham lam bon sen che lap, nhat nh khong chu bo th; nh Luan Du Gia noi: Khong khi long thng xot, nen khong tu tap tai th, v tam bon sen Phat phap, nen khong bo th Phat phap. Tan S va Trat Muc

107

Tra S eu cho rang do tam bon sen nen khong chu bo th tai vat va Phat phap. Gii Nh Thap Tung cung ong vi quan iem nay. Tay tang co phap s noi: khong nhng t mnh bon sen nhat nh khong bo th, ma con lam cho ngi xin cam thay tuyet vong. The nhng, tham khao cac bo luan An o, eu khong thay noi en ieu nay, va lai ngha ly cung khong phu hp. K3. anh ap hu tnh, khong xa oan ket: Gii van: Neu Bo tat, nuoi dng trong long nhng s phan han, do nhan duyen nay, khong nhng noi ra li ac, lai con v s gian d, ben dung tay, chan, ngoi, gach, dao, gay, anh ap lam ton thng, kho nao cho ngi khac. Do v om trong long s phan han manh liet cho nen a xam pham oi phng; oi phng en van ln, cau xin tha th, lai khong chap nhan, khong chu buong xa s oan han, ay goi la pham toi tha thang th ba. Trong ay co hai phan: (1) anh ap, (2) khong chap nhan s van ln cau xin tha th. 1/ anh ap: Co hai loai, (a) a thch: neu Bo tat oi vi cac hu tnh, do s phan no, ben len tieng chi rua nhuc ma, khong nhng khong chu xa bo ma con tang trng s oan han, do ay, b s phan han che m tam tr, (b) gia hanh: do khong xa bo oan han, oi vi hu tnh khac, ben dung tay chan, hoac dung ngoi gach ap anh, hoac dung vu kh lam ton hai, hoac dung gay anh, day troi lam ton hai. Loai hu tnh nao b lam ton hai, ieu nay trong Luan Du Gia khong noi ro rang, nhng van phai biet rang, oi phng la ong loai vi mnh, la ngi co tri giac. The nao goi la chi rua? Ngha la noi li ac oc va oi phng cam nhan c. The nao la 108

anh ap, ieu nay, Hoc Tap Luan trong phan pham can bon toi co noi ro rang. 2/ Khong chap nhan s van ln cau xin tha th: co bon phan, (a) ngi en van ln cau xin tha th, (b) tng trang cua s van xin, (c) phat khi s phan no, (d) khong chap nhan s van xin. a/ Nh Tan S va bo s giai cua ngai Toi Thang T eu noi: oi phng (ke xuc pham) hien nay en cau xin tha th s xuc pham cua ho oi vi Bo tat, ngha la oi phng o a l xuc pham, nay em tam ch thanh en cau xin tha th. b/ Tng trang cua s van xin: oi phng ung luc, ung nh phap, en trc mat Bo tat ma cau thnh s nhan tho, tha th. c/ Phat khi s phan no: Bo tat oi vi s xuc pham cua oi phng, trong tam om ap mot s oan han, cam hn manh liet. d/ Khong chap nhan s van xin tha th: Bo tat khong nhan tho, khong them nghe li van xin cua oi phng, khong chu xa bo tam oan han. K4. Ph bang Bo tat tang, noi phap tng t: Gii van: Neu Bo tat, ph bang phap tang cua Bo tat, ham thch dien noi, khai th, kien lap phap tng t vi Chanh phap; oi vi phap tng t nay, hoac t mnh tin hieu, hoac b ngi khac xui duc, ay goi la pham toi tha thang th t.

109

Trong ay co hai phan: (1) phan boi ai tha, (2) noi phap tng t. 1/ Phan boi ai tha, lai co hai phan: (a) cho b phan boi, tc la ph bang tat ca hai loai phap tang tham sau rong ln cua Bo tat ma c Phat tuyen thuyet; (2) tng trang cua s phan boi, nh phan di noi ve tng trang cua s huy bang. 2/ Noi phap tng t, cung co hai phan: (a) Phap c giang noi: Cac bo s giai eu cha noi ro la loai phap nao, ch co Trat Muc Tra S noi la phap thien lech (Tieu tha) va phap khiem khuyet (ngoai ao), the nhng Luan Du Gia noi la phap tng t vi chanh phap, hoac phap ngoai ao. Neu khong phai la phap tng t vi ai tha, at phai la tat ca phap khong thanh tnh khac. (b) Tng trang cua s giang noi: em s a thch cua mnh, noi cho ngi khac nghe, lam cho ho chuyen hng theo ng loi cua mnh. Hp chung cac y ngha tren, Bo Tat Gii Nh Thap Tung noi: Neu sinh khi phien nao manh liet, At se huy hoai tat ca gii, Phai biet pham toi co bon loai, Y Phat muon noi ong tha thang: (i) Do v tham li dng cung knh, Cho nen khen mnh ma che ngi, (ii) oi ngi ngheo kho khong cho nng, Bon sen tai, phap, khong bo th, (iii) Ngi cau tha th, khong chap nhan, Om long phan han, con anh ap,

110

(iv) Phan boi Bo tat tang ai tha, a thch giang noi phap tng t. Ngai Bo e Hien giai thch nh sau: Phien nao manh liet, ngha la phien nao bac thng; pham toi, ngha la s pham gii cua mot v Bo tat con ay u tnh gii; tha thang, ngha la huy pham gii cam, b phien nao thang mnh. ong tha thang, ngha la ch co nguyen nhan cua s pham gii la tng ong vi cac ty kheo pham toi tha thang (ba la di), ch khong phai tat ca eu tng ong, chang han nh cac ty kheo pham toi tha thang, trong hien i, khong c tho lai gii ty kheo, con cac v Bo tat, neu pham toi tha thang, trong hien i, van co the c tho lai gii Bo tat. Hai Van S noi: (1) Nh cac v Thanh van, tham phap dam duc, lam huy hoai mnh va ngi, tc la pham toi tha thang; tng t, Bo tat tham luyen li dng cung knh, lam huy hoai mnh va ngi, cung la pham toi tha thang. (2) Nh cac v Thanh van, tham muon tien cua cua ngi khac, khi tam trom cap, goi la pham toi tha thang; tng t, Bo tat co tien cua, Phat phap ma khong chu bo th, cung goi la pham toi tha thang. (3) Cac v Thanh van giet ngi, tc la pham toi tha thang; tng t, Bo tat khi tam hiem han, dung tay chan lam ton nao hu tnh, hoac ngi khac a lam ton hai en Bo tat, hien nay ho en van xin sam hoi, nhng Bo tat khong chu lang nghe, khong chu tha th, ay cung la pham toi tha thang. (4) Cac v Thanh van noi doi chng c qua Thanh, tc la pham toi tha thang; tng t, Bo tat co chanh phap, khong chu giang noi, con quay lai huy bang chanh phap, noi o khong phai la chanh phap, ay cung goi la pham toi tha thang. Co bo s giai khac noi: Nhng ieu trong ay noi, tng ong vi cac loai nhan tng cua toi tha thang cua Thanh van, cho nen goi la ong tha thang.

111

Ve so muc cua toi tha thang, Tay tang co phap s noi co tam, the nhng, Luan Du Gia ch noi co bon toi tha thang. Gii Nh Thap Tung cung noi: Nen biet toi co bon loai. Neu noi co tam, ieu nay khong hp ly. Neu nh v ay noi co tam toi tha thang, at la trong moi toi tha thang lai chia lam hai toi, chang han, trong toi tha thang th nhat, t khen mnh la mot toi, che bai ngi khac la mot toi. Lai na, Tay tang co phap s cho rang: Trong moi toi tha thang, nh t khen mnh, che ngi, v.v..., lai chia lam hai toi, tc la thanh tam toi, cong them bon toi tha thang cua biet giai thoat gii, tong cong la mi hai toi, giong nh v tham chut dau an ma cam gay anh ngi, nh vay v tham li dng cung knh ma khen mnh che ngi con la toi tha thang, huong chi la ta dam. ay cung la bon y cua ban s giai cua ngai Hai Van. The nhng, trong quyen Bo Tat a S cua ngai Hai Van hoan toan khong co y ngha nay. Nh Gii Pham S cua ngai Trat Muc Tra noi: Neu nh khong tham li dng cung knh, v.v..., cang khong nen pham bon toi ta dam, v.v..., ay, ch co ngha la khong pham toi tha thang cua gii biet giai thoat, ch khong co ngha la toi tha thang cua biet giai thoat gii la toi tha thang cua Bo tat gii. Nhng ieu va thuat tren, eu do cac phap s t ho ngh ra, ch cha he thay noi en trong cac kinh luan. Nen biet, noi co bon toi tha thang la noi en cac toi tha thang do s khi tam ma pham, ngha la: (1) oi vi li dng cung

112

knh, khi tam tham cau, (2) oi vi tai vat, khi tam bon sen, (3) oi vi hu tnh, khi tam ton hai xuc nao, (4) oi vi Chanh phap cua Phat, khi tam ngu si ta kien. ay goi la bon toi tha thang. Noi co tam toi tha thang, la noi en cac toi tha thang do s gia hanh (tao tac) ma pham, ngha la: (1) t khen ngi mnh, (2) che bai ngi khac, (3) khong bo th tai vat, (4) khong bo th Phat phap, (5) anh ap hu tnh, (6) khong chap nhan s sam hoi, (7) phan boi Chanh phap, (8) noi phap tng t. ay goi la tam toi tha thang. Do ay co the noi, tuy noi bon toi tha thang, nhng cung khong ngai noi co tam toi. Lai nh, Mau Ni Ho Niem Trang Nghiem Luan noi: Trong Bo tat tang, noi co bon loai can ban trong toi. Lai noi: Bon toi can ban nh (1) t khen mnh che ngi, v.v..., moi toi lai co the phan lam hai phan, thanh ra co tam loai can bon trong toi. Nh trong Luan Du Gia cung phan biet co tam loai toi nh khen mnh, che ngi, v.v... S cua ngai Hai Van, oi vi toi tha thang th hai, cung phan lam hai toi: (1) co ngi ngheo kho en xin, khong bo th tai vat, (2) co ngi en cau phap, khong chu bo th phap, ca hai eu la toi tha thang. Nh vay, phan biet ma noi, ba toi tha thang kia cung tng t nh vay. Ngai Vo Uy Sinh cung noi co tam. ai Tha Bao Yeu Ngha Luan S noi: ay, Bo tat Vo Trc, ro rang co y muon noi co tam toi tha thang. Ngai Atisa cung y theo cac v co c ma noi co tam. Cho nen ay noi co tam toi tha thang.

113

Lai na, Hoc Tap Luan va Bo Tat Gii Nh Thap Tung, oi vi toi tha thang th ba, hnh nh eu noi co mot toi, ay la do cac ban dch co cho hi khac biet, nhng neu khao sat y ngha, thc s la co hai toi. Gii Nh Thap Tung Cu S va Bo Tat a, cung ong quan iem nay. Lai nh, trong Nhap Bo Tat Hanh Luan S cua ngai Tr Tue Sinh, dan chng Hoc Tap Luan, noi: Do phan no, anh ap hu tnh, Trong long om oan hn manh liet, Khong chu tho nhan s sam hoi. oi vi toi tha thang nay, phan biet noi them, v nh trong phan toi vi pham (toi khinh) co noi: Ngi en cau phap, khong noi phap, Ngi en cau tai, khong th tai, Co ngi xuc pham, lien tra ua, Ngi en sam hoi, khong tho nhan, Ghet bo, huy bang Bo tat tang, Cha ranh Phat phap, hoc the gian, a thch, sieng tu phap ngoai ao. Nhng viec nh vay, eu goi la toi vi pham. Nay noi la toi tha thang, tuy co s tng vi, nhng cung khong co loi. ay co y muon noi, nh hai phap khong bo th tai vat, khong bo th Phat phap, neu do tam bon sen phat khi, th goi la toi tha

114

thang, con neu khong do tam bon sen phat khi, th goi la toi vi pham. Lai nh, Tan S noi: Nh s khong bo th phap, do ong c phat khi khac biet ma toi trang co s sai biet. oi vi cac ieu gii khac, cung do ong c phat khi khac biet ma co toi trang sai biet. ay cung nh trong trng hp anh ngi khac, ngha la neu b ngi anh ma anh lai, th goi la toi vi pham, con neu khong phai v tra ua ma anh ngi khac, th goi la toi tha thang. Tng t, trong trng hp khong tho nhan s sam hoi, neu khong phai v hiem han, th goi la toi vi pham, con neu nh co tam hiem han, th goi la toi tha thang. Phan boi ai tha, cung co hai toi vi pham va tha thang. Nh Trat Muc Tra S noi: Nh vay, so vi toi ph bang Bo tat tang phan tren co g khac biet? Ngha la phan trc (pham toi tha thang) la huy bang tat ca hai loai phap tang ai tha tham sau quang ai cua Bo tat, con ay (pham toi vi pham) la ch oi rieng tang To at lam (kinh), khong khi tam tin hieu ma sinh khi s huy bang. The nhng, trong Luan Du Gia cha thay noi rang nhat nh la ch huy bang rieng tang To at lam. Tinh tien hoc tap luan ien ngoai ao, cung goi la toi vi pham. ay co hai loai: (1) Hien co Phat phap, oi vi Phat phap cha nghien cu hoc tap ky lng, ma lai sieng nang hoc tap sach v the gian, ay goi la pham. (2) Neu nh tr tue cao sieu, nh lau khong quen, th cho phep moi ngay, dung hai phan thi gian hoc tap Phat phap, mot phan thi gian hoc tap luan ien ngoai ao va

115

sach v the gian. Tuy phng tien ma hoc hoi, nhng khong c rong ra thng thc, ham thch me luyen, neu nh vay cung goi la co toi. Khai th, kien lap phap tng t vi chanh phap, ay goi la toi tha thang, ngha la Bo tat o, khong nhng t mnh a thch, ma con t tu tap, khong nhng nh the, ma lai con xui giuc ngi khac tu tap theo mnh. S cua ngai Hai Van noi: Ngi khai th, kien lap phi chanh phap, pham toi tha thang. a thch, ngha la t mnh a thch; dien noi, ngha la em s a thch cua mnh noi cho ngi khac nghe; kien lap, ngha la t mnh lap mot mon phai, dan du ngi khac theo vao. T khen mnh che ngi, goi la toi vi pham. S phat khi cua gii nay khac vi toi tha thang khen mnh che ngi va c e cap phan tren. ieu nay phan sau se noi en. Nhng toi nh vay, khong nen dung s co hay khong co s ho then ma phan biet la pham toi tha thang hay toi vi pham. Neu nh dung phap co hay khong co s ho then ma phan biet, th nhng trng hp nay eu la phien nao nhuyen bac trung, khong goi la tha thang. I2. Thuyet minh cua cac bo luan khac (Hoc Tap Luan noi ve tat ca toi nang can ban). J1. Cac luan s khac. K1. Neu len lap luan cua cac luan s khac. L1. Bo e Hien.

116

Bo Tan S cua ngai Bo e Hien cho rang Luan Du Gia dan chng H Khong Tang Kinh noi ve can bon trong toi, khong phai can c sau khi tho gii ma noi. Phai nen thiet lap nhng ieu gii o khong phai la can bon toi ma pha tr nhng ieu gii o la can bon toi. Thiet lap nhng ieu gii o khong phai la can bon toi, ngha la cac toi nay khong phai la nhan duyen huy hoai tnh gii ay u; nh trong Kinh co noi: Vua Sat e li co can bon toi, ot sach tat ca nhan lanh i trc, xa la nhng qua bao vui coi tri ngi, sa vao ac ao, pham toi tha thang. ay co ngha la huy hoai tat ca can lanh va qua vui coi tri ngi co c trc khi tho gii. Noi pha tr nhng ieu gii o la can bon toi, ngha la neu cac toi nay la nhan duyen huy hoai tnh gii ay u, at phai la toi tha thang. Neu vay, v Bo tat ay u tnh gii, oi vi tat ca toi tha thang nay, tuy pham mot toi th se mat gii the, huong chi la pham tat ca. Nhng nhan duyen nh vay, trong phan Bo Tat a at phai e cap, the nhng cha he thay e cap en. Lai na, c The Ton v vua Sat e li noi co nam toi can bon, v cac v Bo tat mi an tru trong phap ai tha, noi co tam toi can bon, nh vay s tr gii cua ho, at phai co s khac biet. The nhng, neu noi nh vay, thc khong hp ly, v nh Kinh noi: Vua Sat e li co nam toi can bon, khong phai la toi can bon cua Bo tat ai tha s c. Con nh neu cho rang tam toi can bon cua hanh gia ai tha s c khong phai la toi can bon cua vua Sat e li, th cung khong hp ly, bi v gii luat nghi khong co s sai biet.

117

L2. Vo Uy Sinh. Ngai Vo Uy Sinh cho rang H Khong Tang Kinh va Bo Tat a noi ve can bon toi, tuy co cho bat ong, nhng khong co loi tng vi (trai nghch), ngha la do v bo ac gia la co ba pham thng, trung, ha khac nhau, nh vay toi can bon cung co ba loai: nam ieu, tam ieu, bon ieu khac nhau. Neu y theo ay ma noi them ve s khac biet cua toi tng, phai nen noi nh sau: Moi mot bo ac gia la, cung co tat ca cac toi khac, ngha la nam toi cua vua Sat e li la toi cua bo ac gia la trung pham, tam toi cua hanh gia ai tha s c la toi cua bo ac gia la ha pham, bon toi ma Bo Tat a noi en la toi cua bo ac gia la thng pham. Neu y vao moi mot bo ac gia la ma co the an lap tat ca toi, th ba pham bo ac gia la, moi pham bo ac gia la phai co mi bay toi can bon. The nhng, H Khong Tang Kinh a noi en toi tha thang th nhat trong Bo Tat a, neu vay, H Khong Tang Kinh phai co mi bon toi can bon, them vao ba toi trong Bo Tat a, hp thanh mi bay toi can bon. Ba toi trong Bo Tat a, ngha la hai toi th hai va th ba, them vao toi th bon Ham thch dien noi phap tng t vi chanh phap. Ngai Bo e Hien lai cho rang bon toi c noi trong Bo Tat a co the ham nhiep tat ca toi khac. Tat ca toi khac, khong toi nao khong b ham nhiep trong bon toi can ban nay. Ham nhiep co hai: (1) nang nhiep, tc la toi khen mnh che ngi, v.v..., phan ra thanh tam toi; (2) s nhiep, tc la ham nhiep toi Phan boi ai tha, toi V tham cau li dng cung knh nen khen mnh che ngi, v.v..., cung cac toi trong H Khong Tang Kinh, lai

118

them toi Rot rao thoai that Bo e tam trong Thien Xao Phng Tien Kinh, tc thanh mi bon toi can bon. Ham nhiep the nao? Khien cho ngi khac xa gii biet giai thoat, noi can la Thanh van khong can xa bo tam tham, v.v..., t cho mnh a c phap nhan tham tham, tc la nhiep vao ieu gii khen mnh che ngi. Lai na, cp oat tai vat cua Tam bao, oat ca sa cua ty kheo ang mac, troi phat sa mon, cng oat ay em cho kia, lay vat cua ngi that tu em cho ngi gia tu, eu la nhiep vao phap bon sen tai vat khong bo th, ngha la do bon sen tai vat, khi tam tham manh liet. oi vi tai vat cua ngi khac, ngan tr khong cho ho s dung e ma oat lay, hoac t y em cho ngi khac, oi vi vat bo th th dung sc manh e cng oat. Nhng viec nh vay eu la do tnh bon sen. Lai na, pha hoa hp tang tao toi vo gian, lam cho oi phng bo phe viec tu hanh (xa ma tha), ay la nhiep vao bon sen phap khong chu bo th; oi vi tat ca phap, t mnh khong nhan tho, lai pha hoai ngi khac khong cho nhan tho; khi tam bon sen manh liet, t mnh khong chanh giai, lai lam cho ngi khac khong chanh giai. Lai na, mac tnh anh ap ty kheo pha gii, tao bon nghiep vo gian (ngoai tr pha tang), va huy hoai xom lang thanh ap, ay la nhiep vao gii anh ap hu tnh. Lai na, khien cho ngi khac xa bo phap Thanh van, Duyen giac, noi ngha ly chan thc tham sau cho ngi ngu si, lam

119

cho ho xa bo tam Bo e, ay la nhiep vao ph bang Bo tat tang, ngha la ba phap Thanh van, Duyen giac, Bo tat eu la do Phat noi, neu lam cho ho xa bo mot phap, ho se bo luon hai phap kia. T mnh lam cho nhng ngi ngu muoi, do nhan duyen nay, ph bang ly chan khong, thoai that tam Bo e, v a xa bo ai tha. Lai na, chap gi ta kien, mnh va ngi an tru trong mi neo bat thien, lam cho hanh gia ai tha thoai that tam Bo e, chuyen qua tu Tieu tha, tc la nhiep vao noi phap tng t, y muon noi la hai Tha kia, so vi phap ai tha, th c xem la phap tng t. L3. Tay tang phap s 1. Co mot v phap s cho rang, do v can c chung sinh khac biet, cho nen y thu cua kinh luan cung khac biet. Nghi quy truyen gii c bien che cung co nhieu s sai khac, cho nen neu y vao Hoc Tap Luan va Nhap Bo Tat Hanh Luan ma tho gii, th phai lay nhng ieu gii trong H Khong Tang Kinh lam can bon toi; con neu y vao nghi quy cua Bo Tat a ma tho gii, th phai lay nhng ieu gii trong Bo Tat a lam can bon toi. L4. Tay tang phap s 2. Tay tang lai co phap s cho rang ay la do tong ch cua hai tong Trung quan va Duy thc khong ong ma a en s khac biet. K2. a pha lap luan cua cac luan s khac. L1. Pha ngai Bo e Hien.

120

T trc en gi nhng ieu ma bo Tan S cua ngai Bo e Hien neu len eu khong hp ly, ngha la trai ngc vi s giai thch kinh ien cua ngai Tch Thien. Nh trong Hoc Tap Luan cua Bo tat Tch Thien, au tien neu len cau hoi gia thiet: V vua Sat e li va hanh gia ai tha s c, a ay u gii Bo tat hay cha? Neu nh ay u th khong nen phan biet vua Sat e li co nam toi, hanh gia ai tha co tam toi; con neu cha ay u th khong the cho rang nhng ngi o pham toi, v sao lai goi la toi cua s pham gii ay u? Sau o neu len cau tra li nh sau: oi vi tat ca toi, tuy theo cho pham, ma thiet lap danh xng cua toi trang, lam cho ngi pham sinh tam s hai. Nh vay, tat ca eu goi la toi, can phai xa la. Phai nen noi nh vay, th khong co s tng vi, ngha la toi can bon nay, neu cha tho gii ma pham, at se huy diet tat ca thien can, khong the tho gii; con neu nh a tho gii ay u roi ma pham gii, th toi lai cang nang hn. Con nh ngai Bo e Hien lai cho rang s pham toi co the huy hoai tat ca thien can trc khi tho gii, nhng khong the huy pham gii, ay la ieu tng vi ma chung ta muon e cap en. Lai na, bo s cua ngai Bo e Hien e cap en nhng toi o, neu la can bon toi, th trong Bo Tat a phai noi en, the nhng lai khong thay e cap en. Neu nh cho rang v trong Bo Tat a cha noi cac toi can bon khac, cho nen cac v Bo tat tu hoc tnh gii ch co the dung bon phap lam can bon toi, ma khong biet en cac toi can bon khac, neu khong biet cac toi khac th cung khong the huy pham gii. Do v khong biet co cho phong ho, ay tc la co loi.

121

Con neu cho rang nhng ieu toi o khong phai la can bon toi, th trong Bo Tat a cung phai quyet nh noi khong phai la can bon toi, the nhng lai cha thay noi en. Neu em khong phai can bon toi cho la can bon toi, khong huy pham tnh gii cho la huy pham tnh gii, th ay cung la khong biet cho phong ho, cung goi la co loi. Lai na, cac toi ma H Khong Tang Kinh noi en, trong Bo Tat a khong thay noi en, va ngc lai, nhng toi vi pham ma Bo Tat a noi en, trong Hoc Tap Luan cung khong e cap en. Nen biet, trong cac kinh luan, khong nhat nh phai noi en tat ca cac hoc x, bi the, trong Bo Tat a cung nh Hoc Tap Luan eu noi: Neu nh muon biet, phai nen tham khao tng tan Kinh tang. L2. Pha ngai Vo Uy Sinh. Nh ngai Vo Uy Sinh cho rang: em nhng ieu ma Hoc Tap Luan noi lam can bon toi, ay la ieu ch ly. The nhng, neu cho rang bon toi can bon trong Bo Tat a, co the ham nhiep tat ca toi khac, th s ham nhiep nay, phan ln khong c hp ly, bi v em moi mot biet tng thau nhiep vao tong tng, ay la ieu khong thch nghi. L3. Pha Tay tang phap s 1. Lap luan cua phap s Tay tang 1, Hoc Tap Luan a luan pha, ngha la Bo tat ay u gii, khong nen thiet lap cac toi khac biet. L4. Pha Tay tang phap s 2.

122

Trong ai Tha Bao Yeu Ngha Luan S, co phap s Tay tang noi rang nam toi cua vua Sat e li khong phai la toi can bon, tam toi cua Bo tat ai tha mi la toi can bon. Lai noi hai tong Long Tho, Vo Trc bat ong. Nen biet ay Hoc Tap Luan dung hp hai tong ma noi cac loai toi. Nhng ieu ma phap s tren va noi, eu la s tng vi, y ngha cung khong the thanh lap. J2. Thuyet minh cua Hoc Tap Luan. ai khai, nh H Khong Tang Kinh noi ve cac toi can ban, ngai Bo tat Tch Thien chu thch y ngha cua kinh, cung noi rang chung la toi nang can bon, va hn na, ngai lai con dung nhiep y ngha cua kinh nay va Bo Tat a. Dung nhiep y ngha cua hai tong Trung Quan va Du Gia, ay la ieu thch ang nhat. Nh ban cu dch cua Hoc Tap Luan noi: e cho de hanh tr, oi vi nhng ieu toi o, dung nhiep thanh mot, ghi thanh gia a (ke). Neu theo cu dch, hnh nh em hai tong, dung nhiep thanh mot ngha; nhng neu theo tan dch, th ch y vao mot tong ngha, tc la thiet lap tong ngha cua ngai Vo Trc. Lai na, Nhap Bo Tat Hanh Luan ai S cung noi ay la toi nang can bon. Bo s cua ngai Thien Thien cung noi: Trc tien nen oc tung H Khong Tang Kinh, mi co the t duy quyet trach cac toi can ban, ngha la trong cac toi, nhng toi co the huy hoai gii the, tc la can ban toi. H Khong Tang Kinh a ai khai noi qua, cho nen phai tm oc cho biet. S cua ngai Giai Thoat

123

Nguyet cung noi: oi vi cac toi can bon co the huy hoai gii the, nhat nhat phai xem H Khong Tang Kinh. S cua ngai Bien Chieu Sinh cung noi giong nh tren, ngha la thiet lap nhng ieu toi o la can bon toi. Trong Hoc Tap Luan ham nhiep cac toi can bon thanh bai ke nh sau: (1) Cp oat tai san cua Tam bao, ay la toi tha thang th nhat. (2) Phan boi cung huy bang chanh phap, Phat noi la tha thang th hai. (3) oi vi ty kheo, du pha gii, oat ca sa, hoac anh ap ho, Hoac em troi buoc, giam vao nguc, Bc ho hoan tuc, bo xuat gia. (4) Tao tac nam loai toi vo gian. (5) Bam chat ta kien, bang nhan qua. (6) Huy hoai thanh ap va lang xom, Phat noi eu la toi can bon. (7) Lai v nhng ngi khong tr tue, Dien noi sau rong ly chan khong. (8) Lam cho ngi muon vao Phat tha, Thoai that tam Bo e Vo thng. (9) Khien ngi xa bo phap Thanh van, Ma ch tu hoc phap ai tha. (10) Noi ba rang Thanh van, Duyen giac, Khong the xa bo phien nao tham, Lam cho ngi tu bo Nh tha. (11) T khen co cong c thu thang,

124

V tham li dng va cung knh, em li gian xao nhuc ma ngi. (12) T cho a c nhan tham tham, ien ao, pho trng, loe ngi khac (13) Lam quyen troi, phat cac sa mon, Tai vat th chu cung Tam bao, Y manh gianh lay cho ke khac. (14) Lam ngi khac bo xa ma tha, Lay vat cua bac chan tu hanh, em cho ke tu hanh gia doi. Nh vay, eu la toi can ban, eu la nhan cua ai a nguc, Phai nen oi ngai H Khong Tang, Trong mong, sam hoi diet ch toi. (15) Rot rao, thoat that tam Bo e. (16) Bon sen khong khi long thng xot, Ngi en cau xin, khong bo th. (17) Trong long om ap noi oan hn, Ngi en sam hoi, khong tha th, Gian d anh ap ch hu tnh. (18) Do tam nhiem duc, theo ngi khac, Ham thch dien noi phap tng t. K1. Phap tha thang th nhat. Phap tha thang th nhat la g? Ngha la oi vi tai vat cua Tam bao, khong cho ma lay. Trong ay co sau phan: 1/ Tai vat chu: Trong kinh ch noi vat cua tot o ba, vat cua tang, va vat cua t phng tang. Tot o ba, tc la Phat va phap, hp

125

vi tang gia, goi la Tam bao. Noi Phat, ngha la Phat than, hoac cac Phat tng; noi Phap, ngha la kinh ien, hoac luat luan; noi Tang, th co s gian biet nh sau, (a) neu la pham phu, can phai bon v ty kheo tr len mi c goi la tang, (b) neu la thanh nhan, ch can mot v cung goi la tang. T phng tang th khong co s gian biet. Lai na, co bo luan khac cho rang: Tam bao, tc la (1) Thch Ca Nh Lai, (2) vo lau diet ao, (3) cac bac thanh hu hoc. ay, chung ta khong chon ngha nay, bi v trong ay ch noi vat cua tot o ba va vat cua t phng tang. Lai na, neu cp oat vat cua tot o ba, hoac vat cua ngi khac cung cho tang, hoac vat cua t phng tang, ch can oat tai vat cua mot Bao la pham, khong can phai oat tai vat cua ca ba Bao mi pham. 2/ o vat b oat: Trong kinh khong co noi ro rang. Nen biet tat ca ruong, at, phong oc, am thc, xe co eu la oi tng. So lng nhieu t, cung khong thay noi ro. Nen biet, vat b trom cap, du la nho be nhat, cung thanh nghiep trom cap. Neu vat cua ngi khac cung cho tang, du la v tang o a nhan c hay cha, neu trom cap th cung ong nh trom o vat cua tang, do v th chu a co y cung dng vat o cho Tam bao, th vat o tc la vat cua Tam bao. 3/ Ngi trom: luc trom o vat cua tang, phai chnh mnh khong phai la tang. 4/ Y tng muon trom cap: ay co ba phan. (a) Tam t, ngha la co s phan biet. oi vi vat cua Tam bao co y muon trom cap, tam khong cuong loan. Neu nh trom nham, th khong goi la trom cap o vat cua Tam bao. ay la tng tong quat cua s khong cho ma lay. (b) Phat khi y muon trom cap, ngha la vat cua Tam

126

bao o, khong phai la cua rieng mnh, va muon lam cho no la khoi bon x. Y tng muon trom cap nay, hoac la nghe nghiep cua ho, hoac do phien nao ma phat khi, ch khong nhat nh phai la do tam tham phat khi y muon trom cap. Neu v muon lam li ngi khac, em tam thng xot ma lam viec cp oat, ieu nay co toi hay khong, phan sau se noi ti. V nh co nhng can bon toi, trong cac ieu gii khac, co the khai phng tien, nhng khong the ngay trong ieu gii can bon toi o ma c quyen khai phng tien. 5/ Gia hanh cua s trom cap, ngha la t mnh trom, hoac bao ngi khac trom. T mnh lam hoac bao ngi khac lam, toi eu nh nhau. Neu ngi khac khong hay biet ma mnh lay trom, hoac mnh dung the lc cng oat, eu goi la pham, cho nen ban cu dch cua Luan Du Gia noi: Lay trom va cp oat tai vat cua Tam bao. 6/ Hanh tng cua s khong cho ma lay: ngha la muon lay cho c mon o ay. Trong ieu gii tha thang nay, co ba toi tha thang, ngha la trom cp tai vat cua Phat, cua phap va cua tang. K2. Phap tha thang th hai. Phap tha thang th hai la g? Ngha la huy bang, xa bo chanh phap. Trong ay co hai phan: 1/ oi tng cua s huy bang, xa bo. Kinh noi: Ph bang phap Thanh van, hoac phap Duyen giac, hoac phap ai tha. Lai con cam che ngi khac khong cho tu hoc, ay la toi nang can ban

127

th hai. Trong ay ch hoac, co ngha la moi mot loai kinh ien cua ba Tha, eu la chanh phap. Ph bang phap ai tha, ngha la neu ph bang, phan boi bat c mot phap nao cua ai tha sau xa rong ln, th eu goi la pham. ieu ang noi ay, va trong Bo Tat a noi ph bang ai tha, la toi tha thang, ngha la phap ai tha nay neu ro hai loai phap sau xa rong ln cua kinh tang. Tng t, oi vi phap tang Tieu tha, phap t e cua Thanh van, phap mi hai nhan duyen cua Duyen giac, neu ph bang mot phap, cung goi la pham. Nen biet, ay cung giong nh ph bang phap ai tha. Hoac co ngi hoi: Ph bang, xa bo mot phap cua ai tha goi la toi vi pham (nhe), ph bang, xa bo phap Thanh van, Duyen giac goi la toi tha thang, ieu nay dng nh khong co ly, bi v toi ph bang ai tha nang hn ph bang Tieu tha? Tra li: Khong co mau thuan. Cac gii trc sau, khong nhat nh phai y vao s vi pham ln nho ma ket toi nang nhe. Nh trong gii biet giai thoat, neu giet ngi, goi la pham toi tha thang, con neu ac tam lam cho than Phat chay mau, goi la toi tho (toi thau lan gia, nhe hn toi tha thang). Con hanh gia ai tha, oi vi tai san cua ngi tai gia, khong cho ma lay, khong goi la pham toi tha thang, con neu nh hien tai ang co tai vat, oi vi ngi ngheo kho en xin, bon sen khong chu bo th, th goi la pham toi tha thang. 2/ Tng trang cua s xa bo: Hoc Tap Luan, ai Tha Bao Yeu Ngha Luan eu dan Kinh noi: Ph bang phap Thanh van, phap Duyen giac, hoac phap ai tha, hoac cam che ngi khac, khong cho tu hoc. The nhng, tra luc nguyen van cua kinh, th ch

128

thay noi: Ph bang, xa bo phap Thanh van, Duyen giac, Bo tat tha, ngan tr lam kho khan, khong chu tu hoc. Trong Bo Tat a cung ch noi t ph bang ai tha, cha thay noi lam cho ngi khac chuyen theo mnh. Nh vay, hai cach noi nay eu giong nh nhau. Toi tha thang nay, khong nhat nh phai lam cho ngi khac ph bang, xa bo. T mnh ph bang, ngha la oi vi chanh phap, ph bang cho rang khong phai do c Nh Lai noi ra. Hoi: Neu vay, trong phan toi vi pham, ph bang, xa bo phap Thanh van, goi la toi vi pham, nh vay la trai ngc vi ay? Tra li: o ch la khinh miet, ch khong phai la huy bang, xa bo. Nh phan sau se noi. Trong phap tha thang nay, co ba toi tha thang, ngha la ph bang phap Thanh van, ph bang phap Duyen giac, va ph bang phap Bo tat. K3. Phap tha thang th ba. Phap tha thang th ba la g? La xam hai ton thng xuat gia ty kheo. Trong ay co hai phan. 1/ Ngi b xam hai: Nh trong Kinh noi: Ngi nng vao Phat phap xuat gia, cao rau toc, mac phap phuc, co gii hoac khong co gii, tr gii hay pha gii, tc la nh trong bai ke pha trc noi: oi vi cac ty kheo, du pha gii. 2/ Xam hai ton thng the nao? (a) tam mong muon: do phien nao ma khi tam ton hai; (b) gia hanh: nhng hanh ong nh

129

oat ca sa, hoac khien cho hoan tuc, bc bach xa gii, nhan en anh ap, hoac bat giam vao nguc, hoac sat hai, th pham toi tha thang. Nen biet, ay la nhiep vao gii tha thang anh ap, xam hai, ton nao hu tnh. Lai nh, cng oat ca sa cua nhng ngi xuat gia ay u gii c, neu nh so lng ty kheo b cng oat cha en bon v, nen biet ay la nhiep vao toi tha thang nay, con nh so lng ty kheo b cng oat t bon v tr len, th at la pham toi tha thang th nhat. Trong phap tha thang nay, co hai toi tha thang, (a) cng oat ca sa, (2) bc bach hoan tuc. K4. Phap tha thang th t. Phap tha thang th t la g? Ngha la tao nam nghiep vo gian: giet cha, giet me, giet A la han, pha hoa hp tang, dung ac tam lam than Phat ra mau. ay goi la nam toi vo gian can bon. Lai na, ngoai tr pha hoa hp tang ra, bon toi vo gian kia eu nhiep vao phap tha thang th nam trong Bo Tat a. K5. Phap tha thang th nam. Phap tha thang th nam la g? Ngha la khi ta kien, chap chat khong bo, noi can la khong co nghiep qua thien ac i trc i sau. Khi ta kien nh vay, oan diet thien can. Toi tha thang nay, khong nhat nh phai la bao ngi khac lam mi ieu ac, ma ch can t mnh lam mi ieu ac, tc la pham toi tha thang. K6. Phap tha thang th sau.

130

x.

Phap tha thang th sau la g? Tc la pha huy, ton hoai tru

Trong ay co hai phan: (1) cho b huy hoai: la nhng cho nh quoc, ap, thanh va th; (2) nang huy, co hai phan: (i) tam mong muon, ngha la do phien nao phat ong ma khi tam huy hoai; (ii) gia hanh, ngha la dung tat ca cac phng tien thc hien s huy hoai. ai Tha Bao Yeu Ngha Luan dan chng Kinh noi rang: Tren ay, phap tha thang th nhat en th nam la nam toi cua vua Sat e li, phap tha thang th sau la toi th hai cua ai than, hp vi bon toi vo gian, thanh ra nam toi cua ai than. ay ch noi toi tha thang huy hoai tru x, con toi can ban huy hoai hu tnh trong tru x (quoc ap), th c nhiep vao toi tha thang anh ap hu tnh, va con toi can ban huy hoai tai vat trong tru x, th lai c nhiep vao toi tha thang th nhat, hoac toi tha thang th mi ba. Trong toi tha thang nay co bon toi tha thang, ngha la huy hoai (a) quoc, (b) ap, (c) thanh, (d) th. K7. Phap tha thang th bay. Phap tha thang th bay la g? La noi ngha ly tham sau cho nhng ngi khong u trnh o (khong ung can c). Trong ay co ba phan: (1) Ngi nghe phap: la nhng ngi co tr tue nong can, nghe noi ly chan khong tham dieu, lien sinh long lo s, thoai that tam Bo e. (2) Phap c noi: la ly chan khong, xa la tat ca hy luan. (3) Sau khi nghe xong: ngha la sau khi

131

nghe xong ly thuyet chan khong, oi phng ben sinh long s hai, thoai that tam ai bo e, va sinh tam a thch Tieu tha. ay la do v khong quan sat oi phng co u trnh o hay khong, nen voi vang khinh suat noi phap tham sau. Neu nh sau khi quan sat ky lng, cho rang oi phng co u trnh o, the nhng oi phng rot rao khong phai la ngi ung can c nh mnh ngh, th khong goi la pham toi tha thang. K8. Phap tha thang th tam. Phap tha thang th tam la g? Ngha la lam cho ngi khac thoai that tam ai tha. Trong ay co hai phan: (1) Ngi co the thoai that: tc la nhng hu tnh a tu tap phap ai tha, a phat tam A nau a la tam mieu tam bo e, an tru trong ai tha. (2) Tng trang lam cho thoai that: tc la noi vi oi phng nh sau: Sc ong khong kham tu luc o van hanh, khong the thanh tu Nhat thiet chung tr, chi bang phat tam Thanh van, Bch chi phat, mau thoat sinh t, chng nhap Niet ban. Hoi: Y trong ay muon noi la lam cho ngi khac thoai that tam ai tha, hay con can phai lam cho ho thoat sut, tu phap Tieu tha (mi pham tha thang)? Tra li: Nh Nhap Bo Tat Hanh Luan ai S noi: Th hai, lam cho ngi khac thoai that tam Vo thng Bo e, lai con lam cho ho phat tam tu Tieu tha. Nh vay, con can phai lam cho ho chuyen tu Tieu tha mi pham.

132

K9. Phap tha thang th chn. Phap tha thang th chn la g? La lam cho ngi khac xa bo gii biet giai thoat. Trong ay co hai phan: (1) Ngi khac nghe va tin tng: tc la nhng ngi a nh ly tu hoc biet giai thoat ty nai da. (2) Tng trang lam cho ngi nghe va tin tng: tc la noi vi oi phng nh sau: Ong can g tho hoc gii ty nai da, ong nen oc tung Kinh ien ai tha, mau phat tam A nau a la tam mieu tam bo e, diet tr tron ven ba ac nghiep do phien nao sinh ra, ngha la noi ch can oc tung ai tha, phat Bo e tam, la co the diet tr tron ven cac ac nghiep. Ban cu dch, ay tuy cung noi: Xa bo biet giai thoat gii, thoat that tam a phat, oc tung ai tha, the nhng, ban tan dch va H Khong Tang Kinh mi la chnh xac. Nhap Bo Tat Hanh Luan ai S cung noi: Th ba, noi vi ngi khac rang: Ong nen xa bo gii biet giai thoat, phat tam ai tha, oc tung ai tha, th se c thanh tnh. Hoi: Nh the, tai sao trong phan toi vi pham pha sau co noi: Neu ch Bo tat noi nh vay: Bo tat khong nen hoc tap phap tng ng vi Thanh van tha, ay goi la pham toi vi pham. Tra li: Neu noi nh vay, lam cho ngi khac tin hieu, th goi la vi pham; con neu lam cho ngi khac thoai that, xa bo s hoc, th goi la tha thang.

133

K10. Phap tha thang th mi. Phap tha thang th mi la g? La huy bang phap Thanh van tha. Trong ay co hai phan: (1) Cho huy bang: ngha la hu hoc tha, tc la phap cua cac v hu hoc tu hoc, cung tc la Thanh van tha, hoac la Duyen giac tha, hoac la ca hai tha Thanh van, Duyen giac. (2) Tng trang cua s huy bang: ngha la dung tam cao ngao noi li huy bang nh sau: Ong la Tieu tha, ch hoc Tieu tha, khong the oan tr ket s phien nao. ieu nay giong nh trong Kinh noi: Ong khong nen nghe, tho tr, oc tung Kinh ien Thanh van, khong nen day ngi khac. Ch can noi nh vay la a pham toi tha thang, khong can phai nh Kinh noi them: Lam cho ngi tho tr xa bo Nh tha, mi goi la toi tha thang. Trong ay noi oi phng (ngi nghe) nghe va tiep nhan th (ngi noi) pham toi tha thang, nen biet oi phng (ngi nghe) trong ieu gii nay so vi ngi nghe trong hai ieu gii th bay va tam khong ong. Ngi nghe trong hai ieu gii tren ay u gii luat, do nghe va tin tng ben thoai that tam Bo e, cho nen khong c liet ke trong ieu toi can ban nay. Phan sau se noi ro hn. Lai na, toi tha thang nay so vi toi tha thang th hai ph bang xa bo phap Thanh van, co cho khac biet, tc la pha tren la ph bang kinh ien, cho rang khong phai do Phat noi, con ay la ph bang phap, cho rang phap nay khong the oan tr can ban sinh t luan hoi. K11. Phap tha thang th mi mot.

134

Phap tha thang th mi mot la g? La t khen mnh va che bai ngi khac. Trong ay co bon phan: (1) Ngi noi: tc la nh Hoc Tap Luan dan Kinh noi: Thay oi phng c ngi khac knh trong tin tng, khi tam ganh t, ben t khen mnh. ay co ngha la huy bang ke c ngi khac knh trong tin tng, va cung huy bang ke b ngi khac huy bang, khong nhng ch huy bang oi phng ma con t khen mnh. ai khai la huy bang tat ca moi ngi. Lai na, trong ban dch khac, tuy khong noi oi phng c ngi khac knh trong tin tng, nhng cung an ham y ngha nay. (2) Viec c noi: tc la cong c cua mnh va viec xau xa cua ngi khac. (3) Tng trang cua s khen che: tc la v tham cau li dng cung knh, ben oc tung ai tha, giang giai, noi li am thoc, noi vi ngi khac nh sau: Toi la hanh gia ai tha, khong cau li dng, con ngi o th ngc lai. Trong Kinh noi: T khen mot cach doi tra rang mnh ac c thng nhan phap. Nen biet ieu gii nay khong giong nh ieu gii ke tiep Noi doi chng ac thng nhan phap. ieu gii nay va ieu gii tren eu thuoc vao loai t khen. (4) ong c phat khi li noi: tc la v tham cau li dng cung knh, thay ngi khac c li dng cung knh, ben om long ganh ghet, nh Kinh noi: Do v ganh ghet, cho nen tao bon loai ng nghiep bat thien. Trong Hoc Tap Luan cua Bo tat Tch Thien dan cac toi tha thang trong Bo Tat a, tr toi tha thang th nhat, y muon noi toi tha thang th nhat cua Bo Tat a cung y ngha vi ay. The nhng oan van cua Bo Tat a khong co trong ieu gii nay. Hnh nh phai dan toan bo oan van o ra th mi hp ly.

135

Lai na, s t khen, hoac che ngi nay, la do tham cau li dng, hoac cung knh; hanh gia oi vi hai s viec nay, ch can tham mot viec, eu goi la co toi, nh phan trc a noi qua. Nhng ieu khen che, co the la h doi, co the la chan thc. Trong Kinh noi lc nh sau: Noi li am thoc, ngha la tao tac nhan duyen noi doi, pham toi rat nang. Trat Muc Tra S noi: T mnh khong co c, khen doi la co c, ngi khac thc khong co loi, che doi la co loi. Tan S cung noi: Co ngha la khen cong c thc va khen cong c khong thc, neu nh khong phai cong c thc ma t khen, ay goi la khen lon lao. Cau tren, khen hai loai cong c thc va khong thc, ngha la li khen co thang co liet; khong co thc cong c ma t khen, th goi la vong ng. K12. Phap tha thang th mi hai. Phap tha thang x th mi hai la g? La noi doi chng ac thng nhan phap. Trong ay co hai phan: (1) ngi nghe: tc la ngi co the hieu y ngha cua li noi, (2) tng trang cua li noi: tc la noi vi ngi khac rang: Toi a chng ac ngha Khong tham tham trong kinh ien, nay v long t bi ma giang noi cho cac v, cac v nen y theo ay ma tu hanh. Nen biet ngi o khong thc s giai ngo kinh ien, khong phai v ganh ghet, ma v tam nhiem o nen noi phap doi tra, lam cho nhng chung sinh khac nghe, tin tng tho tr. Ngi noi li nay, neu la ty kheo Bo tat th se cung luc pham hai toi tha thang. Nhap

136

Bo Tat Hanh Luan S noi: Ch dung mieng tung, lai t cho rang mnh hieu y ngha tham tham, ben noi cho ngi khac, khien cho ho ho tr, th goi la toi can bon. Neu noi nh vay, la tng phan vi y ngha cua kinh. K13. Phap tha thang th mi ba. Phap tha thang th mi ba la g? La cng oat tai vat cua Tam bao. Cac v ai than, te tng, y vao the lc cua nha vua, x phat, giam gi ty kheo, oat tai vat cua ho, lai con sai khien cac ty kheo gian ac trom cap tai vat cua tang (ca nhan), cua tang gia (thap phng tang) va t phng tang (thng tru), vat cua tot o ba (Phat va phap), em en cung hien cho ho, sau khi c o vat ben em dang cho nha vua, vua va quan than eu pham toi can ban. Trong ay, toi can ban giam gi, x phat sa mon nhiep vao toi can ban th hai, con toi can ban cp oat tai vat Tam bao nhiep vao toi can ban th nhat. ay la toi can ban Dung sc manh cng oat em cung hien cho ngi khac, ngha la toi can ban th nhat la t mnh trom cap hoac bao ngi khac trom cap, con toi can ban nay tc la toi x phat giam gi sa mon, oat tai vat cua ho, sai khien ho phai lam viec trom cap, hoac bao ngi khac trom cap roi t mnh hng tho tai vat o. Trong ay o vat b cng oat hoac thuoc ve mot ty kheo, hoac hai ty kheo, hoac ba ty kheo. Phan con lai nh phan tren a noi, tat ca eu can phai biet. K14. Phap tha thang th mi bon.

137

Phap tha thang th mi bon la g? Tc la kien lap cac phap ac, v.v... Trong ay co hai phan: (1) Thiet lap che nh ngc vi chanh phap. Ngi thiet lap che nh nay la ty kheo tu hanh nh phap; phap c che lap, la do v ty kheo o dung tam ton hai, thiet lap che nh ngc vi chanh phap, lam cho cac ty kheo khac, phe bo viec tu tap xa ma tha (ch), ty bat xa na (quan), sinh khi nhieu phien nao. (2) Cng oat tai vat cua ngi tu chanh nh. Trong ay co bon phan: (a) Chu nhan cua tai vat: tc la cac ty kheo sieng nang tu hanh vien ly; v chu nhan, neu la thanh nhan, hoac neu trong tang oan, th ay goi la toi tha thang th nhat. Trong ieu gii nay, chu nhan cua tai vat, khong phai la thanh nhan, khong phai la v ty kheo song trong tang oan t bon ngi tr len. (b) Tai vat: tat ca o dung cua ho eu goi la tai vat. (c) Tam y: oi vi oi phng co tam san han. (d) Gia hanh: oi vi tai vat cua oi phng, khong cho ma lay, lay xong em cho nhng ngi gia tu hanh. Nh trong Kinh co noi: Hai ngi o eu pham vao toi can ban. Noi hai ngi o, tc la (1) nha vua, (2) v ty kheo noi loi lam cua ngi tu chanh hanh. Co cho noi ngi gia tu hanh cung pham toi can ban. ieu nay trai ngc vi y cua kinh. Nh vay, eu la toi can ban, ngha la t toi tha thang th bay en th mi bon, sau moi bai ke, phai them mot cau nh vay, eu la toi can ban. Tam toi nang nay, tc la trong Kinh noi tam toi cua hanh gia ai tha s c. eu la nhan cua ai a nguc, tc la cac toi nghiep a tao.

138

Trong mong sam hoi diet ch toi, tc la ch iem phng tien giup cho ngi pham toi c phuc hoi s thanh tnh. Hoi: Co nhng toi nang can ban nh vay, phai nen nh bai ke noi: Pham gii bac thng phai tho lai, tai sao lai bat phai sam hoi tr diet toi chng phuc hoi s thanh tnh? Tra li: Neu co the sam hoi diet tr toi pham gii, theo nh Kinh noi, co the ra khoi ac ao. The nhng, sau khi toi chng c tr diet, thanh tnh tr lai, van phai tho lai gii phap. Nhng ngha ly nh vay, nen xem Hoc Tap Luan dan Phng Tien Thien Xao Kinh noi: Pham toi can ban co the phuc hoi thanh tnh. Lai na, ngha ly nay con co nhieu cach thuyet minh khac, ngha la toi a pham, neu khong thuoc ve phien nao bac thng, th se thuoc ve toi tha thang do phien nao bac trung, ha, va nh vay, do sam hoi diet toi, co the lam hanh gia phuc hoi thanh tnh. ieu nay phan sau se noi tng tan hn. Rot rao, thoai that tam Bo e, ngha la xa bo nguyen tam. Toi can ban nay, nh Phng Tien Thien Xao Kinh noi. Ngi pham toi can ban nay, bat buoc phai la mot ngi ay u gii Bo tat. Sat na au tien, thoai that tam o, van cha goi la mat gii. en sat na th hai, th mi mat gii Bo tat, ch khong phai ch ngau nhien thoai that tam o ma khong c goi la Bo tat. Tng t nh trng hp thoai that Bo e tam, neu Bo tat sinh khi ta kien th cung se mat gii.

139

Hai toi nay, neu nh sinh khi, th pham toi can ban, khong can biet co phai la pham toi vi tam phien nao bac thng hay khong. Con nhng trng hp khac th phai ke vao. Bon sen khong khi long thng xot, ngi en cau xin, khong bo th , hai cau nay co ngha la co ngi en xin tai vat, khong bo th tai vat, co ngi en hoi phap, khong bo th phap. Trong long om ap noi oan hn, ngi en van ln, khong tha th, gian d anh ap ch hu tnh, ba cau nay so vi ban dch cua Hoc Tap Luan co cho sai khac, nh phan tren a noi. Do tam nhiem duc, theo ngi khac, ham thch dien noi phap tng t, hai cau nay, cau au, nh trong Mau Ni Ho Niem Trang Nghiem Luan, dan ban dch khac cua bo luan nay noi: Do s nhiem duc, va theo ngi, van ngha co ve thch ang hn. Lai nh Bo Tat a noi: oi vi phap tng t, hoac t mnh tin hieu, hoac b ngi khac lay chuyen, nh vay, hai cau hp lai, co hai cach giai thch: (a) do nhiem duc ma noi phap tng t, o la do t mnh co kien giai phi ly, (b) do tuy thuan ngi khac ma noi phap tng t, o la b ngi khac lay chuyen. H2. Hau qua cua s pham toi tha thang. Bo tat oi vi toi tha thang, ch can pham mot toi, th trong phap tu hien i, khong the tch tap, khong the nhiep tho t lng rong ln cua Bo tat, trong phap tu hien i, khong the co niem vui cung y thch thanh tnh, huong ho la pham tat ca. ay goi la Bo tat tng t, ch khong phai Bo tat chan thc.

140

Ngai c Quang noi: Tch tap co ngha la tang trng, nhiep tho co ngha la sinh khi. Bo s khac noi: Khong the tch tap t lng e chng nhap ai a Bo tat. Niem vui cung y thch thanh tnh, cac bo s cho la chng nhap ai a, tc la chng nhap s a. Noi tom lai, oi vi cac toi tha thang, ch can pham mot toi, tc th trong phap tu hien i khong the chng nhap s a, ngha la tat ca t lng rong ln, chuan b cho viec chng nhap s a, a tch tap trc kia, khong the tang trng, con cac t lng cha tch tap th khong the sinh khi, huong chi la thng pham toi tha thang! Bi the khong nen tai pham toi tha thang mi co the ngh en viec tho lai gii Bo tat. oi vi toi can ban, chang tha xa bo than menh ch khong vi pham. Nh Nhap Bo Tat Hanh Luan noi: Neu nh khong qua quyet, Phat tam, lai tao ac, Len xuong coi luan hoi, Kho ma chng ao qua (Pham th t, ke 11) Noi ve bon phap tha thang, Luan Du Gia va Hoc Tap Luan, eu co lap luan giong nhau. H Khong Tang Kinh cung noi en nhng loi lam cua cac toi o nh sau: Hanh gia ai tha s c, neu nh pham toi can ban, th tat ca thien can a tu tap trc kia eu b ot sach, o la tha thang x. Mat s vui cua ngi, tri cung canh gii hy lac cua ai tha, oa vao ac ao, lu chuyen sinh t, xa la thien tri thc.

141

H3. Phan biet ba loai phien nao pham gii. Hoi: Loai phien nao nao pham gii, khong goi la mat gii? Loai phien nao nao pham gii, goi la mat gii? Tra li: Bo tat, neu dung tam phien nao bac ha hoac bac trung, huy pham bon toi tha thang, th khong b mat tnh gii luat nghi cua Bo tat, con nh neu dung tam phien nao bac thng huy pham bon toi tha thang, th goi la mat gii Bo tat. Toi tha thang, nh phan trc a noi, neu la toi y nhao (a thch) th co bon loai, con neu la toi gia hanh th co tam loai, chang han nh tham cau li dng cung knh, v.v..., nhan en cac toi c noi trong Hoc Tap Luan. Neu nh khong phai pham toi vi tam phien nao bac thng, th khong goi la toi tha thang. Trng hp cac toi khac, nen biet cung tng t nh vay. Con neu nh tam thi sinh khi mot niem ta kien, hoac hi hi thoai that tam Bo e, th pham toi tha thang, khong can phai khi tam phien nao bac thng, nh phan trc a noi qua. H Khong Tang Kinh noi en cac toi, neu nh khong phai dung tam phien nao bac thng ma pham, phai biet o la pham toi vi tam phien nao bac ha hoac bac trung. Luan Du Gia, trong phan noi ve cac toi tha thang, neu nh cha pham toi tha thang, th co the goi la pham toi bac trung hoac bac ha. Pham toi vi tam phien nao bac thng, co ngha la neu Bo tat (1) thng thng vi pham bon toi tha thang, (2) hoan toan khong biet ho then, (3) trong long cam thay vui thch, (4) cho la co

142

cong c, nen biet ay goi la pham toi tha thang vi tam phien nao bac thng. ieu nay c chia lam bon phan: 1/ Th nhat: thng thng vi pham bon toi tha thang. Bon toi tha thang: nh co s giai noi: ieu nay muon noi la ch can pham mot toi tha thang, ch khong bat buoc phai pham ca bon toi mot luc. Thng thng vi pham: Tay tang co phap s noi: ay la noi pham hai lan tr len. Lai co phap s noi: ay can phai co u ba giai oan: gia hanh, chanh hanh va chung hanh. The nhng trong cac bo s khac khong thay noi en ieu nay, ma y ngha cung khong phai nh the, cho nen khong the y c. ay co ngha la pham xong mot toi tha thang, sau o qua mot oan thi gian, lai tiep tuc pham them mot toi tha thang (co the ong loai hoac khac loai), ay goi la thng thng vi pham. Nh Tan S noi: Phien nao manh liet, ngha la phien nao phat ong xong, sau o lai thng thng phat ong khong ngng, cha tng sinh khi mot niem ho then. Trat Muc Tra S cung noi: Hoac oi vi bon phap tha thang, hoac oi vi mot phap trong bon phap tha thang nay, trong nhng thi gian sau, thng thng mong muon phat ong. Lai nh, hai ngai Hai Van va Toi Thang T eu noi: Do v nhng phap tha thang nh vay thng thng phat ong, co the lam huy hoai tat ca s ho then, cho nen noi Cha tng sinh khi mot niem ho then. ay noi, do v phap tha thang thng thng phat ong, co the huy hoai s ho then; y ngha giong nh hai ngai va noi. Lai co s giai noi: Khong co thi gian nhat nh. Phan sau se noi tng tan.

143

2/ Th hai: hoan toan khong co s ho then. Ho then, nh Bo Tat a noi: Bo tat luc sap sa pham toi, neu nh biet ro ay la ieu mnh khong nen lam, lien sinh ho then, ay goi la tam; hn na, oi vi viec ac, lo s b ngi khac qu trach, lien sinh ho then, ay goi la quy. Hai phap nay, canh s duyen la hanh vi ac cua chnh mnh. Hanh tng cua no la s ho then, con s phan biet gia hai phap la: (i) neu ngh rang ay la ieu mnh khong nen lam, ngh en than phan cua chnh mnh ma khi long ho then th goi la tam, (ii) con neu nh lo s ngi khac qu trach, ngh tng en ngi chung quanh ma sinh long ho then th goi la quy. Nh vay, neu pham toi vi tam phien nao bac thng, bac trung, nhan en bac ha, eu khong sinh khi hai tam nh vay, th goi la hoan toan khong co s ho then. Tai sao hoan toan khong sinh khi s ho then? Do v s phat ong cua cac ac hanh co kha nang lam pham toi tha thang, ngha la neu pham toi tha thang th hai tam nay hoan toan khong sinh khi, bi v neu nh co the sinh khi du chut t tam ho then, th khong con goi la pham toi tha thang. Nh the, hai tam nay luc nao th co the sinh khi, luc nao th khong the sinh khi? Co ngi cho rang tam ho then sinh khi hay khong, la trong khoang thi gian co nh ma cac hanh vi ac co kha nang pham toi tha thang phat ong. The nhng, ieu nay khong hp ly. Phan sau se noi tng tan hn. 3/ Th ba: trong long cam thay rat a thch.

144

Hai ngai Hai Van va Toi Thang T eu noi: Do khong co tam tam, cho nen sinh long ham a, ngha la v khong co tam tam, cho nen oi vi cac hanh vi ac, sinh long ham a; hoac v khong co tam tam va tam quy, cho nen oi vi hanh vi ac khi long ham a. Trat Muc Tra S noi: Do khong co tam tam quy, oi vi toi ac, sinh long vui thch, cho nen goi la ham a. ay co ngha la oi vi cac viec ac, khong nhng khong co tam tam quy, ma con sinh khi tam ham a. Hai ngai Hai Van va Toi Thang T eu noi: a thch, co ngha la oi vi cac viec ac, phat ong khong ngng (khong chu xa bo). Hoi: Trong cac phan nay, phan au tien la can ban. Neu khong ay u cac phan sau, th khong goi la ay u cac ieu kien cua s pham toi vi tam phien nao bac thng. Cho nen phai them cac phan pha sau. The nhng trong phan th ba, trong long cam thay rat a thch, oi vi cac ac hanh khong chu xa bo; khong xa ac hanh, tc la khong co tam quy, nh vay th khong can phan th hai, cung van c goi la pham toi vi tam phien nao bac thng? Tra li: Trong ay noi: Khong xa cac ac hanh, khong phai la thay loi lam ma khong xa bo, ma co ngha la v a thch cho nen khong xa bo. Nh ngai c Quang Luan S noi: Noi a thch (ai nhao), ai co ngha la ham a, het long ham muon, con nhao la gia hanh, an tru trong s viec o. ay co ngha la: co tam a thch cac ac hanh goi la ai, con a thch lam cac ac hanh goi la nhao. Noi nh vay, co ve phu hp vi bon y cua Luan Du Gia.

145

Hoi: Neu vay, at se trung lap vi y ngha thng thng phat ong, ngha la muon tiep tuc phat ong ac hanh, tc la thch lam ac hanh. Tra li: Khong co loi trung lap. Pha tren la s mong cau, con pha di la s vui thch. Hai tam nay co s khac biet. 4/ Th t: cho la co cong c. Hai ngai Hai Van va Toi Thang T eu noi: oi vi cac hanh vi ac, khong thay loi lam. Neu ngh nh vay: Neu nh thay loi lam, co the se sinh khi tam ho then, va nh vay, lam sao oi vi toi ac ma co the khi tam a thch? Nen biet, ieu nay thc s khong co s tng phan, ngha la thay s loi lam, sinh khi tam ho then, ay la nhan cua s tam quy, nhng cha phai thc s tam quy. Nh vay, tuy thay c loi lam cua s viec, nhng van a thch, theo o ma lam. Cung nh trng hp ngi tr gii lam viec phi pham hanh. Trat Muc Tra S giai thch y ngha cua hai ch ai nhao, ch la ao ngc th t cua hai ch ma noi. Con cac ngha khac cung giong nh tren. Ngai c Quang Luan S noi: Neu oi vi phap tha thang x o, ngh la cong c, ma sinh tam a thch, th goi la cho la co cong c. ay khong co ngha la phap tha thang x o khong co loi lam. Nh noi ch duc trong cong c cua ngu duc, ay la duc (s ham muon) cua y, ch khong phai la thay cho y khong

146

muon. Cac bo s giai khac oi vi ieu nay, y ngha cung giong nh ay. ai Tha Bao Yeu Ngha Luan S noi: Thng thng, co ngha la vt qua mot khoang thi gian co nh, khong sinh khi tam ho then, v khong ho then nen khong gian oan. Trong khoang thi gian co nh, nh u Ba Ly S Van Kinh noi: Neu ch Bo tat, luc sang sm pham gii, en khoang gia tra khong xa bo tam Bo e, ay goi la gii than cua Bo tat khong b huy hoai. Tng t, luc gia tra pham, en khoang xe chieu khong xa bo tam Bo e, luc xe chieu pham, en khoang au em khong xa bo tam Bo e, luc au em pham, en khoang na em khong xa bo tam Bo e, luc na em pham, en khoang cuoi em khong xa bo tam Bo e, luc cuoi em pham, en khoang sang sm hom sau khong xa bo tam Bo e, th goi la gii than cua Bo tat khong huy hoai. Nh vay, t sang sm cua ngay th nhat en sang sm ngay th hai, ban ngay ba phan, ban em ba phan, mot ngay mot em co tong cong sau phan. Neu y theo s giai thch cua co c va noi tren, hai ngha (1) thng thng phat ong va (2) khong co ho then la mot, nh vay, at se tng phan vi Luan a liet ke hai phan khac nhau. Hn na, neu trong Luan a noi cac ieu kien, sau lai them vao trong mot khoang thi gian co nh, th nh the, trong Bo Tat a liet ke cac ieu kien e pham toi vi tam phien nao bac thng lai khong ay u. Con neu e mac bat c nha chu giai nao cung co the tang them ieu kien, th so ieu kien co the se tr thanh qua nhieu, en vo cung tan. ieu nay cung lai khong hp ly.

147

Nh phan sau se noi en, viec thiet lap trong khoang thi gian co nh, cung khong phai la bon ngha cua u Ba Ly S Van Kinh. Kinh o noi: u Ba Ly! Do y ngha nay, ta v ch Bo tat thuyet minh khai gii va gia gii, con oi vi Thanh van ch thuyet minh gia gii. Nay u Ba Ly! Neu ch Bo tat phat tam tu hanh trong phap ai tha, luc sm mai pham gii, en khoang gia tra khong xa bo tam Nhat thiet tr, th gii than cua v Bo tat o khong b huy hoai; neu luc gia tra pham gii, en khoang xe chieu khong xa bo tam Nhat thiet tr, th gii than cua v Bo tat o khong b huy hoai; neu luc xe chieu pham gii, en khoang au em khong xa bo tam Nhat thiet tr, th gii than cua v Bo tat o khong b huy hoai; neu luc au em pham gii, en khoang na em khong xa bo tam Nhat thiet tr, th gii than cua v Bo tat o khong b huy hoai; neu luc na em pham gii, en khoang cuoi em khong xa bo tam Nhat thiet tr, th gii than cua v Bo tat o khong b huy hoai; neu luc cuoi em pham gii, en khoang sm mai khong xa bo tam Nhat thiet tr, th gii than cua v Bo tat o khong b huy hoai. Nay u Ba Ly! Do y ngha nay, cac v hanh gia Bo tat tha, tho tr khai gii gia gii, gia s neu co pham gii, khong nen anh mat niem tin, sinh khi u sau hoi han mot cach qua ang, t lam nao loan tam mnh. Con nh cac hanh gia Thanh van tha, neu nh pham gii, tc la huy hoai tnh gii cua Thanh van. V sao? V hang Thanh van tr gii la e oan tr phien nao, nh cu au ang b chay,22 long ch mong cau chng ac Niet ban, do y ngha nay, nen goi la Thanh van tha ch tho tr gia gii. Trong ay noi luc sm mai pham toi, tc la pham toi can bon. Hoi: Lam sao biet o la toi can bon?

148

Tra li: Theo nh cau tra li trong kinh, hanh gia Bo tat tha tho tr khai gii gia gii, hanh gia Thanh van tha ch tho tr gia gii, lai na, y ngha tong quat cua Kinh muon noi: Hoc x Bo tat co the khoi phuc thanh tnh, con cho Thanh van pham, khong the khoi phuc thanh tnh. Do ay noi o la toi can bon, co ngha la trong Thanh van tha, ngoai tr toi can bon ra, pham cac toi khac eu co the khoi phuc thanh tnh, nh vay, phap khoi phuc thanh tnh nay, khong phai ch rieng Bo tat tha mi co. Hoi: Neu vay, a goi la can bon toi, lai noi gii than khong huy hoai, ay la pham vao loi tng vi, bi v pham gii tc la gii than b huy hoai? Tra li: Khong co loi tng vi. Nh Hoc Tap Luan dan u Ba Ly S Van Kinh noi: Gii than vo bien, ngha la neu nh trong gii luat cua Bo tat tha, pham toi can bon ma khong the tho lai, th ay tc la hu bien (co gii han), la co luc cung tan. The nhng, trong gii luat Bo tat co the tho lai, cho nen goi la vo bien. Nh phan tren noi ve trong mot khoang thi gian co nh, at la trong khoang thi gian o phai nen khoi phuc thanh tnh. Nh Kinh noi: Luc sm mai pham gii en khoang gia tra, the nhng, khoang thi gian gia sm mai va gia tra khong phai la co nh; lai na, Luan ch noi la khong co tam ho then, cung noi en s thay loi lam hoac khong thay loi lam, con trong Kinh ch noi en s khong xa bo tam Bo e, ca hai eu khong noi rang co mot khoang thi gian co nh. Hoi: Neu vay, ao C Luan S noi: Sau thi lai chia lam mi tam phan, buoi sm mai co ba phan, trong hai phan au neu

149

pham gii, trong phan sau neu khong quen Bo e tam, th khong b mat Bo tat gii the, nam thi sau cung tng t nh vay, y ngha phai nen giai thch nh the nao? Tra li: Nen biet oan van nay la ch tng trang cua cac e t ay u gii luat tu hanh ao hanh, pha trc con co mot cau xa la ban ac, tu tap ung thi , noi tu tap ung thi, ngha la trong sau thi, moi thi chia lam ba phan, trong hai phan au, neu co pham gii, en phan th ba, can phai khong c quen tam Bo e, ma tu tap s khoi phuc thanh tnh. Neu khong nh vay, at se co s tng phan vi nghi quy tu hanh khoi phuc s thanh tnh cua hanh gia bac ha. S van cung noi: Hanh gia bac thng co the khoi phuc thanh tnh trong phan au, hanh gia bac trung khoi phuc thanh tnh phan th hai, con hanh gia bac ha en phan th ba mi khoi phuc thanh tnh. Neu noi them na, bo s nay con noi them nam mi bon nghi quy tu tap e khoi phuc thanh tnh, ngha la hanh gia bac thng thng phan au tien cua sat na, bac thng trung phan th hai cua sat na, bac thng ha phan th ba cua sat na mi c khoi phuc thanh tnh. Trong ay noi nghi quy tu hanh e khoi phuc thanh tnh, ch khong noi en khoang thi gian pham toi tha thang. Hoi: Neu vay, pham toi can bon ma van co the khoi phuc thanh tnh, vay gii nay la Bo tat gii? Hay la gii biet giai thoat trong Bo tat tha? Neu la Bo tat gii, ma lai noi rang khong xa bo nguyen tam th co the khoi phuc thanh tnh, ieu nay khong hp ly. Tuy a xa bo nguyen tam, neu sau o lai phat tam, th Bo tat tnh gii a tho trc kia, cung co the sinh khi lai; con neu la gii biet giai thoat trong Bo tat tha, cac Kinh ien ai Tieu tha phan ln noi rang toi tha thang huy pham gii biet giai thoat, sau o du co

150

tho lai cung khong the nao sinh khi lai gii biet giai thoat a tho trc kia. Nh vay, neu dung ly do xa bo hay khong xa bo nguyen tam ma phan biet toi pham co the khoi phuc hay khong, ieu nay co ve khong hp ly! Tra li: Ngai Tch Thien Bo tat vien dan Kinh nay, chng minh uy lc cua Bo e tam co the lam thanh tnh cac toi a pham. Y cua Kinh muon noi, tuy la huy pham toi trong can bon, neu nh khong xa bo nguyen tam, co the khoi phuc thanh tnh. Tuy do v huy pham toi trong can bon, chng ngai gii phap sinh khi tr lai, the nhng, lai do v khong xa la uy lc cua Bo e tam, cho nen co the tr kh nhng chng ngai o, do ay co the chng minh rang ieu ngai noi la gii biet giai thoat trong Bo tat tha. Bi v, neu la Bo tat gii, th tuy a xa bo nguyen tam, sau nay van co the sinh khi tr lai. Lai nh phan trc a dan Nhap Bo Tat Hanh Luan noi: Neu nh khong qua quyet, Phat tam, lai tao ac, Len xuong coi luan hoi, Kho ma chng ao qua. (Pham th t, ke 11) ay la noi en hoan nan cua s xa bo Bo e tam. Noi khong qua quyet, co ngha la xa bo nguyen tam. Nhap Bo Tat Hanh Luan con noi: Trong Bo tat gii oa, toi xa tam nang nhat. Noi Phat tam, lai tao ac, len xuong coi luan hoi, co ngha la sau khi pham toi can bon, lai co the sinh khi lai uy lc cua nguyen tam, do uy lc cua nguyen tam, lai co the sinh khi lai tnh gii.

151

u Ba Ly S Van Kinh noi: The nao goi la gii biet giai thoat cua Thanh van tha? The nao goi la gii biet giai thoat cua Duyen giac tha? The nao goi la gii biet giai thoat cua Bo tat tha? ay la hoi gii biet giai thoat cua Bo tat, ch khong phai Bo tat gii! Lai nh, trong kinh, khi giai ap gii biet giai thoat cua ai Tieu tha noi: V ch Bo tat giang noi khai gii, gia gii, v ch Thanh van ch noi gia gii. ieu nay phan trc a noi tng tan, cho nen biet ay la gii biet giai thoat trong Bo tat tha. Hoi: Neu vay, khong xa bo nguyen tam, co the khoi phuc s thanh tnh, con xa bo nguyen tam th khong the khoi phuc s thanh tnh, s khac nhau the nao? Tra li: ay khong co ngha la bat c ngi nao ay u gii biet giai thoat, pham toi can ban eu co the khoi phuc s thanh tnh, ma khong co s khac biet. Ngha la v Bo tat ay u gii biet giai thoat, neu pham toi can bon cua gii biet giai thoat, sau khi pham van khong hoan toan xa bo nguyen tam a phat trc kia, trong trng hp nay co the tho lai; con nh v Bo tat o pham toi can bon, trong ba thi: gia hanh, chanh hanh, hoac chung hanh, neu xa bo nguyen tam a phat trc kia, th trong trng hp nay at khong the tho lai. Neu noi trong trng hp nay van co the tho lai, th hanh gia Tieu tha cung co the tho lai, ay la mot ieu sai lam to tat. Sm mai, ngha la t luc mat tri mi moc cho en khi mat tri sap ng bong, gia tra, la ch gii han thi gian cuoi cung cua s pham gii. Nh vay, pham toi can bon, sau o neu hoan

152

toan khong xa bo nguyen tam a phat, do uy lc cua nguyen tam, toi can bon nay khong the chng ngai s sinh khi tr lai cua gii luat, con neu xa bo nguyen tam, tc la khong the tr kh c lc lng chng ngai o, khong the khoi phuc c s thanh tnh. Lai na, ngay trc khi pham toi can bon, neu xa bo nguyen tam, th khong khoi phuc c s thanh tnh, cho nen hanh gia sau khi pham toi, tuyet nhien khong nen xa bo nguyen tam. Mat y cua Kinh nay khi noi rang khong xa bo, co ngha la khong xa bo nguyen tam a tng phat trc kia, ch khong co ngha la luc pham gii van cha phat nguyen tam. Phng Tien Thien Xao Kinh noi: Thien nam t! Ong nay nen biet, Bo tat ma ha tat ay u phng tien thien xao, hoac co luc gap ac tri thc dan du lam cho thoai that tam Vo thng Bo e, pham toi cc nang. Bo tat luc o nen suy ngam nh the nay: Ta nay neu nh lap tc thu chng Niet ban, khong con co the mac ao giap tinh tien, lam sao co the o thoat tat ca chung sanh thoat khoi s kho nao cua luan hoi. Ta nay khong nen v nhan duyen nay ma huy hoai tam Vo thng Bo e. V sao? V ta muon trong luan hoi o thoat tat ca chung sanh. Du co pham toi cc nang, cung quyet khong oan diet thien can! Thien nam t! ay goi la phng tien thien xao cua Bo tat ma ha tat. Lai na, neu nh co v xuat gia Bo tat, co tam phan biet, sinh khi tac y khac biet, pham bon toi can bon, neu nh v o ay u phng tien thien xao, phai lap tc sam hoi, ta noi v Bo tat o la ngi vo toi. Cho nen ngi pham toi, phai la Bo tat, mi co the tho lai; con neu la ngi trc o a thuoc ve cac Tha khac, pham toi can bon, sau o du co tho gii lam Bo tat, cung khong the tho lai gii biet giai thoat.

153

Hai Kinh tren ay eu la noi ve gii biet giai thoat trong Bo tat tha. Co ngi hieu lam y ngha nay, cho rang gii biet giai thoat trong ai tha, tuy pham toi tha thang, sau o co the tho lai, se ac gii the nh trc kia. Phai biet ch co Bo tat ai tha (trc o a tho Bo tat gii, sau o pham toi can bon cua gii biet giai thoat), mi co the tho lai, ch khong phai tat ca moi ngi trong ai tha eu c nh vay. Lai na, u Ba Ly S Van Kinh noi gii biet giai thoat cua ai, Tieu tha co ba loai khac biet: (1) tan hnh tho gii va khong phai tan hnh tho gii, (2) khai gii va gia gii va ch co gia gii, (3) tham nhap gii va yem ly gii. Co ngi cho rang tham nhap gii tc la biet giai thoat gii cua Bo tat tha, sau khi chet van khong xa (khong mat gii the), cho nen goi la tham nhap. ieu nay khong ung, bi v u Ba Ly S Van Kinh noi: Bo tat nh vay thanh thuc thien can, tat ca phien nao phai nen dan dan tr tan, khong nen trong mot i tr tan cac phien nao. Cac hanh gia Thanh van, thanh thuc thien can, nh cu au ang b chay, nhan en khong khi mot niem tho them than i sau. Nh vay, hai y ngha tham nhap va yem ly, co ngha la t phng dien tho them than i sau hay khong ma noi. Phan tren a bien minh tng tan nhng y ngha muon noi. Di ay la noi ve bon ngha cua s pham toi vi ba phien nao. Hoi: Trong phien nao bac thng co bon phan: (1) hoan toan khong co tam ho then, (2) khong thay loi lam, hai phan nay

154

thuoc ve gia thuyen, (3) sau lai muon phat ong, (4) cam thay rat a thch, hai phan nay thuoc ve bieu thuyen. Nhng phan nay phai bat au phat khi t luc nao en luc nao (ngha la trong khoang thi gian nao)? Tra li: (1) hoan toan khong co tam ho then, (2) khong thay loi lam, hai phan gia thuyen nay, t luc bat au phat khi, cho en luc chanh hanh ay u, thng khong gian oan. Trong khoang thi gian nay, neu khi tam ho then, hoac neu thay c loi lam, ch can mot trong hai viec hien khi, th s pham toi khong ay u ieu kien e goi la pham toi vi tam phien nao bac thng. Tng t, (3) sau lai muon phat ong, (4) cam thay rat a thch, hai phan bieu thuyen nay, cung trong khoang thi gian o phat khi, nhan en khi chanh hanh ay u, trong khoang trung gian, khong xa bo y niem o; ch khong co ngha la cung mot ac hanh, hien hanh khong gian oan. Hoi: The nao la pham vi tam phien nao bac trung? Tam phien nao bac ha? Tra li: Cac ngai Hai Van, c Quang, Toi Thang T va ban cu dch cua Bo Tat Gii Nh Thap Tung eu khong thay noi en, ch co Trat Muc Tra S noi co hai ngha: (1) T tong ngha: ngha la do phien nao sinh khi, phien nao tuy thuan, phien nao ho tr ma tr thanh pham toi vi tam phien nao bac ha, trung, hoac thng. Luc au la tam thi sinh khi, ke o sau khi sinh khi, tam tuy thuan theo phien nao, cuoi cung la phien nao the lc tang thng (cang luc cang manh). (2) Tha tong ngha: ngha la nh Bao

155

Van Kinh noi: Y vao ba pham ha, trung, thng cua ba oc tham, san, si ma phan biet. Hai loi thuyet minh va noi tren, ngha ly eu khong hp. Lai na, Gii Nh Thap Tung Tan S noi: oi vi bon phan va e cap tren, tang them mot phan ngi khac khuyen gian khong chu xa bo, neu ay u nam phan nay th la phien nao bac thng; neu nh ngi khac can gian ma xa, th la phien nao bac trung; neu nh khong can i ngi khac can gian, t mnh co the xa bo ac hanh, th la phien nao bac ha. ieu nay cung phi ly, bi v neu cac bo s giai co the tang gia cac phan, th so phan ma Bo Tat a thiet lap se tang gia vo han lng. Hoi: Nh vay, the nao mi la ngha chanh? Tra li: Thng s Vo Trc ch noi pham vi ba tam phien nao khac biet. Trc het, can phai biet ro ba loai nay, neu nh khong biet, at khong the bien biet la khi pham toi nao th phai trc ba bo ac gia la lam phap sam hoi? Pham toi nao th phai trc mot bo ac gia la lam phap sam hoi? ieu nay trong cac pham khac (trung, ha), ai khai, cha noi tng tan, phai trong pham phien nao bac thng mi co the hieu ro. Trong ba ieu kien (1) cam thay rat a thch, (2) sau lai muon phat ong, (3) khong thay loi lam, th ieu kien (3) khong thay loi lam, la phien nao tho trong so vi hai phan au. Tuy co hai ieu kien au (1) va (2), neu nh thay loi lam th co the sinh khi tam ho then. Neu nh hoan toan khong thay s tai hai, at la khong

156

the sinh khi tam ho then. Lai na, thay c loi lam, tuy khong co ngha nhat nh se sinh khi tam tam quy, the nhng neu khong thay loi lam, at la tam tam quy nhat nh khong sinh khi! Cho nen luc cac ieu kien cua tam phien nao bac thng cha ay u, neu nh thay c loi lam, nen biet ay goi la pham vi tam phien nao bac trung, ngha la, khong thay loi lam, nhat nh khong co tam ho then, con nh co tam ho then, nen biet nhat nh la a thay loi lam, cho nen, hai ieu kien nay, khong can phai phan cat chung ra. H4. Co the khoi phuc s thanh tnh ac thu Neu ch Bo tat, tam thi pham mot phap tha thang x, khong phai la tc thi mat gii Bo tat luat nghi, y ngha nay khong giong nh gii biet giai thoat (Tieu tha) la neu pham tha thang x lien mat gii luat nghi a tho, giong nh Luan Du Gia noi: Nh cac ty kheo pham phap tha thang, tc thi b mat gii biet giai thoat. Lai khong giong nh gii biet giai thoat, pham phap tha thang x, sau khi mat gii, neu nh tho lai, gii the khong con sinh khi tr lai, nh Luan Du Gia noi: Neu ch Bo tat, do ay huy pham xa bo Bo tat luat nghi gii, trong phap tu hien i, co the tho lai, khong phai la mat han, con cac ty kheo an tru trong gii luat nghi, neu pham gii tha thang x, trong phap tu hien i khong the tho lai. Co ngi noi pham phap tha thang x mot lan, khong goi la mat gii, phai pham i pham lai nhieu lan mi goi la mat gii. ieu nay khong phai la Luan Du Gia noi.

157

Gia thiet co ngi hoi: Trong gii biet giai thoat, neu pham phap tha thang x, neu nh phat lo, th gii the b mat trc kia co the tho lai. c Nh Lai noi nh vay goi la ay u, tai sao noi la khong the tho lai? Tra li: ay co hai cach thuyet minh. (1) Co ngi cho rang neu phat lo th khong goi la tha thang. Pham cac toi tha thang eu co s phu tang (che dau), neu co s che dau, th co the noi ngi o khong the tho lai. ay muon noi ngi pham toi o la hanh gia Tieu tha, nh phan tren a noi. (2) Co ngi cho rang du co phat lo cung van goi la toi tha thang, y muon noi rang gii biet giai thoat, khong phai giong nh gii luat nghi cua Bo tat la tuy tam thi xa bo, van co the tho lai. V sao? Bo tat tho lai, co the sinh khi thanh tnh Bo tat luat nghi, con hanh gia Tieu tha tho lai, khong the sinh khi lai thanh tnh ty kheo luat nghi. ay phai quan sat s khac biet cua ngi va canh, mi co the oi vi gii luat nghi, noi la ay u hay khong ay u. Hoi: V sao gii biet giai thoat khong the khoi phuc thanh tnh, con Bo tat luat nghi gii, tuy pham toi tha thang, van co the khoi phuc thanh tnh? Tra li: Ngai Hai Van Luan S noi: oi vi cac hanh gia Thanh van, gii biet giai thoat la cho nng ta cua cac thien phap, neu huy hoai gii nay, phat ong manh me tam khong ho then, v huy hoai tam ho then, cho nen trong phap tu hien i, khong con co the tho lai gii luat nghi; Bo tat khong phai vay, ngha la ch Bo tat, trong phap tu hien i, tuy a xa bo Bo tat tnh gii luat nghi, nhng van co the tho lai, la do v cha huy hoai tam ho then.

158

ieu nay cho rang oi vi s pham toi tha thang cua gii biet giai thoat, co the huy hoai tam ho then, con oi vi s huy pham Bo tat luat nghi, khong huy hoai tam ho then, va hn na, gii biet giai thoat la cho nng ta cua cac thien phap. Ngai Toi Thang T va Trat Muc Tra S cung noi nh vay. The nhng, neu y theo s giai thch va noi tren, gia s co ngi at cau hoi: Ngi pham toi tha thang cua gii biet giai thoat, neu tho Bo tat gii, th gii the co sinh khi hay khong? Neu y theo loi giai thch nh tren, thc kho ma giai ap. Giai thch y ngha nay, nh phan tren a dan u Ba Ly S Van Kinh noi: Trong Thanh van tha, pham toi tha thang, tc la pha hoai Thanh van tnh gii. V sao? Thanh van tr gii, v e oan tr phien nao, nh cu au ang b chay. Do y ngha nay, nen goi la Thanh van tha ch co tho tr gia gii. Phng Tien Thien Xao Kinh noi: Luc o Bo tat, t suy ngam nh the nay: Ta nay neu nh lap tc thu chng Niet ban, khong con co the mac ao giap tinh tien, lam sao co the o thoat tat ca chung sinh thoat khoi s kho nao cua luan hoi? Lai na, biet giai thoat gii, hanh gia cua hai tha ai, Tieu eu co u, cho nen ai, Tieu tha eu phai co u biet giai thoat gii. The nhng, biet giai thoat gii, chnh la v hanh gia Tieu tha ma che nh, ngha la hanh gia Tieu tha, trong phap tu hien i, tuy cha biet c la co the chng qua A la han hay khong, the nhng, bon ho eu trong hien i, v muon tan tr, cho nen mac ao giap tinh tien, the oan tr phien nao, nh cu au ang b chay. Bon ho tho gii la v muon hien i vnh vien oan tr cac phien nao, gia nh pham toi tha thang ma lai phu tang, th trong i hien tai khong the tan tr phien nao, do o anh mat y ngha can bon

159

cua s tho gii. Con ch Bo tat, oi vi gii Bo tat, tuy pham toi can bon, van khong lam mat y ngha can bon cua s tho gii, do ay, ch Bo tat va cac ty kheo, oi vi cac ieu gii a pham, co the khoi phuc s thanh tnh hay khong, nen chuan c vao ay th biet. Va roi dan c hai kinh, co the chng minh y ngha nay. Lai na, Ty Nai Da Kinh ai S noi: V muon giai thoat, nen tho tnh gii. Neu pham toi tha thang, lien xa la s giai thoat, tuy co tho gii lai, cung ong nh khong tho gii. H5. Nhan duyen xa bo Bo tat tnh gii Noi s lc, co hai nhan duyen xa bo Bo tat tnh gii luat nghi: (1) xa bo ai nguyen Vo thng Chanh ang Bo e, (2) do tam phien nao bac thng phat ong pham toi tha thang. Hoi: Neu vay, tai sao Nhiep Quyet Trach Phan noi co bon loai? Nh Nhiep Trach Phan noi: Lai na, nhan duyen xa gii co bon loai: (1) quyet nh phat khi tam khac biet vi tam luc tho gii, (2) tuyen the xa gii trc mot ngi hieu ro y ngha cua s xa gii, (3) tong biet huy pham bon phap tha thang x, (4) dung tam phien nao bac thng huy pham bon phap tha thang x. Do nhan duyen nay, nen biet la b mat Bo tat luat nghi. Xin hoi, hai phan (3) va (4) khac nhau the nao? Tra li: Trong Bo Tat a noi co hai nhan duyen b mat gii, trong Nhiep Quyet Trach Phan, so muc cua nhan duyen nhieu hn, the nhng ca hai khong co s tng vi. Bo Tat a la bon ngha, con Nhiep Quyet Trach Phan la giai thch. Trong ay, nhan duyen xa gii th nhat, co ngha la phat tam Tieu tha, phat khi tam nguyen khac vi tam nguyen luc mi tho gii la v muon li ch hu

160

tnh cho nen nguyen thanh chanh giac. Do v phat tam khac biet vi tam luc ban s, cho nen goi la xa bo nguyen tam. Lai na, nhan duyen xa gii th hai, ngha la trc mat mot ngi hieu y ngha cua s xa gii, co y phat khi li the nguyen xa gii, e cho oi phng hieu ro. ieu nay khong giong vi s xa gii biet giai thoat. Cac hanh gia Tieu tha, do v khong the tho tr gii luat nen xa gii, t lam dt oan phc c cua s tr gii, bi v ch xa bo gii phap cua chnh mnh, cho nen khong phai la toi ln, con ay la xa bo Bo tat tnh gii luat nghi, huy hoai li the nguyen to ln a phat khi luc ban au la lam li ch an lac cho vo bien hu tnh, do o ngi xa gii Bo tat se b oa vao ac ao, chu kho lau dai, bi v, neu pha hoai s an lac cua mot hu tnh con b oa ac ao, huong ho la huy pham s an lac li ch cua tat ca chung sinh! Nh Nhap Bo Tat Hanh Luan noi: Neu the o chung sinh, Ma khong sieng tu hanh, Tc la khinh hu tnh, i sau se ve au? Tam a ngh bo th, Du la t vat quen, Neu sen tiec khong cho, Kinh noi oa nga quy! Huong mi chung sinh en, Buoi tiec Vo thng lac, Sau o la chung sinh, Kho ma sinh coi lanh! (Pham th t, ke 4-6) Lai noi:

161

Du ch trong phut giay, Chng ngai Bo tat c, V ton hu tnh li, Qua ac thu vo bien! Hoai niem vui mot ngi, T than con b ton, Huong huy s an lac, Cua tat ca chung sinh? (Pham th t, ke 9-10) Do s xa bo Bo e nguyen tam, hoac tuy la cha xa bo nguyen tam (the nguyen o thoat tat ca chung sinh), nhng lai xa bo Bo e hanh tam (ngha la the nguyen tu tap tat ca cong hanh li ch chung sinh), th toi cung nh nhau, cho nen khong nen xa bo bat c tam hanh nao cua mnh! Nh vay, luc tho gii Bo tat, trc tien phai nen suy ngam ky cang, neu khong chu suy ngh ky, sau nay se tr thanh mot s tai hai rat ln! Hoc Tap Luan vien dan ba bo kinh, e chng thanh y ngha nay, nh phan tren a noi qua. Ke en, nhan duyen xa gii th ba, phan tren a noi tong quat va chi tiet ve s huy pham bon phap tha thang x. Lai na, oi vi nhan duyen xa gii th t, lai noi dung tam phien nao bac thng huy pham bon phap tha thang x, ngha la neu cha u cac ieu kien e pham vi tam phien nao bac thng, th tuy pham toi tha thang, cung cha phai la toi tha thang thc s, ma cung khong goi la nhan duyen xa gii. Neu pham nhan duyen xa gii th t, cung tc la pham nhan duyen xa gii th ba, cho nen phai noi nh sau: Dung tam phien nao bac thng rieng pham mot phap tha thang x, cung s pham tong quat nhieu phap tha thang

162

x, ay goi la hai nhan duyen xa gii th ba va th t. Trong Bo Tat a noi nhan duyen xa gii th hai, th trong Quyet Trach Phan chia lam hai nhan duyen, cho nen noi co bon loai, ay ch la s liet ke chi tiet. Lai na, Bo tat thanh tu ay u tnh gii, neu nh khong bo ai nguyen Vo thng Bo e, khong xa bo Bo tat tnh gii a tho, cung khong pham gii tha thang x vi tam phien nao bac thng, tuy phai tho sinh vao ba coi thng, trung, ha, tat ca cac ni tho sinh, se khong mat tnh gii luat nghi cua Bo tat, hoac gia, ngi o sau khi chuyen than qua i khac, quen mat bon niem, khi gap g thien tri thc, v muon giac ngo Bo tat gii niem, tuy nhieu lan tho lai, van khong phai la tho gii the mi. Trong ay noi ba coi thng, trung, ha, nh cac s giai noi: Thng, tc la coi tri, trung, tc la coi ngi, con ha tc la ba ac ao. Hoac do nguyen lc ma sinh vao cac coi o, hoac v muon lam li ch tat ca hu tnh ma sinh vao coi o, hoac la do nghiep lc ma sinh vao coi o. Lai na, ngai Toi Thang T va Trat Muc Tra S eu noi: Tuy tho sinh vao cac coi khac nhau, nhng chung cuc khong con tao tac nhng nghiep ma Bo tat khong nen tao tac. ay la do Bo tat co ay u nang lc an tru trong tnh gii. G2. Cac toi vi pham. Co hai phan: H1. Noi tong quat. V Bo tat an tru trong tnh gii luat nghi cua Bo tat, oi vi s vi pham hoac khong vi pham, nhiem o hoac khong nhiem o,

163

cung bac thng, trung, ha, phai nen biet ro. ay noi co s vi pham hay khong vi pham, vi pham nhiem o hay khong nhiem o, trong phan vi pham se noi ro tng viec. Con bac (pham) thng, trung, ha se c noi phan sau. H2. Giai thch tng tan. Co hai phan: I1. Vi pham luc o nhiep thien phap gii. Co sau phan: J1. Chng ngai Bo th. Co nam phan: K1. Chng ngai tai th (vi pham th nhat). Ke noi: Khong dung ba mon cung Tam bao Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, trong moi ngay, hoac oi vi c Nh Lai, hoac oi vi thap mieu, hoac oi vi Chanh phap, hoac oi vi Kinh luan, hoac oi vi chung tang, ngha la cac v Bo tat ang a mi phng, neu nh khong dung pham vat, du t du nhieu, e cung dng, hoac toi thieu cung knh mot lay, hoac dung mot bai ke bon cau e tan than cong c chan that cua Phat phap tang, hoac trong mot niem sinh khi long tin thanh tnh, tng ngh en cong c chan thc cua Tam bao, ma e luong uong ngay thang, ay goi la pham nhiem o hoc x cua Bo tat; neu nh v khong cung knh, li bieng, nhut nhat ma khong cung dng, th cung goi la pham nhiem o; neu nh v lam lan, l ang ma vi pham, th goi la pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: hoac than kinh thac loan; hoac a chng nhap s a, thng khong vi pham, v cac Bo tat chng nhap s a, cung giong nh cac ty kheo a chng s qua,

164

oi vi Tam bao Phat phap tang, thng thng nh phap cung dng, cung knh tha s. Neu nh a quy y Tam bao, lai con phat tam ai Bo e, th tam phai nen hng ve Tam bao, moi ngay eu phai than can phung s Tam bao, khong e co mot ngay gian oan, neu khong nh vay, tc thanh vi pham. Trong ay co ba phan: 1/ oi tng e cung dng: ngha la Phat, phap, tang. oi vi c Nh Lai hoac thap mieu cua Ngai, hoac oi vi Chanh phap, hoac Kinh ien ghi chep Chanh phap, ngha la tang To at lam (kinh), Ma at ly ca (luan) cua Bo tat, hoac oi vi tang gia, ngha la ch v Bo tat ang a mi phng the gii. ay, Nh Lai, tc la Phat t tnh than (phap than), thap mieu, tc la hnh tng cua Ngai, Chanh phap, tc la Diet e, ao e, la phap co the chng ac, Kinh ien, tc la kinh, luan, v.v..., ay la phap co the giao hoa chung sinh, Bo tat tang, tc la phap ai tha; tang gia, tc la cac bac thanh Bo tat a ang a; oi vi c Nh Lai, tc la oi vi c Nh Lai, hoac thap mieu cua Ngai, ch can mot trong hai la c; oi vi Chanh phap, tc la oi vi phap co the chng ac, hoac phap co the giao hoa, ch can mot trong hai la c; tang to at lam, ma at ly ca, ngha la kinh, luan, v.v..., ch can mot trong hai la c; oi vi c Nh Lai, hoac oi vi Chanh phap, hoac oi vi tang gia, ngha la oi vi Tam bao, tuy mot Bao ma cung dng, tuy cung dng mot phan t nh vay, cung khong vi pham. 2/ Vat cung dng: tc la vat cung dng cho Tam bao, ln nho t nhieu eu c. t nhat la lay mot lay, hoac oc tung mot bai ke bon cau tan than cong c chan thc cua Phat phap tang, hoac

165

dung mot niem tam thanh tnh tng niem cong c chan thc cua Tam bao. Khong nen xa bo ba viec cung dng nh vay oi vi Tam bao; hoac oi vi mot Bao trong Tam bao, em ca ba viec ma tu cung dng. Toi thieu em than cung knh lay mot lay, Trat Muc Tra S noi: Hoac ngay hoac em, gia nh khong the rong tu cac phc c, cung cac hanh cung dng, t nhat phai em than cung knh lay mot lay. Do em hng, hoa, v.v..., cung dng, cho nen khong pham. 3/ Thi gian cung dng: neu nh bo phe mot ngay mot em khong chu tu tap nhng s cung dng nh tren, co the sinh khi toi chng, cho nen goi la pham, i ngc vi phap hanh cua Bo tat cho nen goi la vi pham. Neu nh a chng nhap s a, thng khong vi pham, ngha la do v chng nhap s a, v nh cac v ty kheo a chng nhap s qua, thng thng dung vat cung dng thu thang tha s cung dng Phat phap tang, nh vay, cac v Bo tat a chng nhap s a, thng thng nh phap cung dng Tam bao, cho nen nhat nh khong co s vi pham nh tren, ch khong co ngha la cac v Bo tat a chng nhap S a, tuy khong cung dng cung khong vi pham. Toi vi pham nay, neu oi vi hoc x, dung tam bat knh, li bieng khong tin, bo be phong dat ma vi pham, th goi la vi pham nhiem o, con neu l ang nham lan ma vi pham, th goi la vi pham khong nhiem o. Lai na, Tan S noi: Do v tham, san, si, nga man, v.v..., th goi la vi pham nhiem o, con nh li bieng l ang, v.v..., ma khong cung dng th goi la vi pham khong nhiem o. Ngai Trac Long noi: San, v.v..., la cac toi nang, cho nen goi la

166

vi pham nhiem o, con cac toi li bieng, v.v..., thuoc ve toi nhe, xa nay von thuoc ve vi pham khong nhiem o, nh phan sau se noi, the nhng, ay van ket toi vi pham nhiem o, bi v bon ho i ngc vi nhng viec can ban quyet nh phai lam. Tan S noi: Nhng s vi pham nay, co the huy hoai hanh cung dng rong ln vi dieu trong phan nhiep thien phap ma phan trc a noi en. K2. Chng ngai s oi tr san tham (vi pham th hai). Ke noi: Tam chay theo long tham khong ay Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, co long tham cau khong biet han che, oi vi li dng cung knh sinh long tham am khong xa, ay goi la pham nhiem o hoc x cua Bo tat. Nhng trng hp khong pham: tuy a no lc tinh tien tr diet tam tham, nhng v tap kh sau nang, vo minh che lap, nen tam tham van con tiep tuc hien hanh. Ngha la co s tham muon vo o, hoac khong biet u, hoac tam tham muon li dng, cung knh, me luyen khong xa, ay la vi pham nhiem o. Toi nay co nhng trng hp vi pham khong nhiem o. Neu nh v muon oan tr tam tham muon, phat khi s tinh tien, tm cach oi tr, tuy tm cach ngan chan, nhng v tap

167

nhiem sau nang che chng, tam tham van thng hien hanh, trong trng hp nay khong pham, nhng khong phai la khong co loi. Tan S noi: Nhng s vi pham nay co the huy hoai s t muon biet u, cung s khong tham cau danh li cung knh trong gii luat nghi. K3. Chng ngai vo uy th. Co hai s vi pham: L1. oi vi thang canh (vi pham th ba). Ke noi: Khong knh bac lao thanh, co c Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, thay cac v ong gii Bo tat co c hanh, kha knh en, nhng v b tam kieu man khong che, hoac trong long hiem han, gian d, bc doc, khong chu ng day chao hoi, khong nhng cho ngoi; Ngha la Bo tat thay cac v ong phap, (1) hoac la ngi tr gii, hoac la ngi gii lap cao hn mnh, (2) hoac co nhng cong c chan thc kha tn, oi vi hai oi tng (1) va (2) nay, co the hoc hoi ao phap, do o, oi vi cac v ay phai nen sinh tam knh trong, tin tng. Neu khong ng day nghenh on, khong nhng cho ngoi, ay la vi pham. L2. oi vi hang canh (vi pham th t). Ke noi: Ngi en hoi, lam l khong ap

168

Gii van (tiep): hoac neu ho ti am luan, an ui, hoi han, nhng v b tam kieu man khong che, hoac trong long hiem han, khong chu tra li mot cach le o, ay goi la vi pham nhiem o hoc x cua Bo tat. Neu nh khong phai v b tam kieu man khong che, khong co tam hiem han, ma ch v li bieng, l ang, hoac ang trong trang thai vo ky, th goi la vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: ang b benh nang; hoac than kinh thac loan; hoac ang ngu ma oi phng tng la ang thc, cho nen en am luan, an ui, hoi han; hoac ang v ngi khac giang noi, bien biet ngha ly Phat phap; hoac ang cung ngi khac am luan, hoi han; hoac ang lang nghe ngi khac thao luan, bien biet ngha ly Phat phap; hoac s s tra li cua mnh se xuc pham ngi ang giang phap; hoac muon gi y cho ngi ang giang phap; hoac muon dung phng tien nay e ieu phuc oi phng, lam cho ho xa la neo ac, quay ve ng lanh; hoac tuan theo quy che cua tang oan; hoac muon gi y cho ai chung. Trong nhng trng hp nay eu khong pham. Neu co ngi en hoi han, hoac v ho muon lam mnh vui long ben en hoi tham tro chuyen, hoac v hoi tham benh tnh, han huyen an ui, hoac v hoi ngha ly, nhan en to li thnh cau, neu nh oi vi nhng li hoi han, thnh cau nh vay, khong chu giai ap hp ly, thoa ang, ay goi la vi pham. Noi hp ly, co chu s giai thch la khong v tham li dng cung knh ma giai ap, con Tan S giai thch la: tuy thuan chanh phap ma giai ap, cau tra li sau thoa ang hn. Nhng trng hp khong pham nh sau: oi vi hai oi tng tren, <a> hoac nhan v t than: (1) co benh nang, (2) ang 169

ngu ngh, ma ngi khac tng la ang thc ben en hoi han, am luan, an ui, tha hoi, tuy khong cung knh, hoac khong tra li, cung khong vi pham, <b> hoac nhan v hoan canh: (1) ang giang phap cho ngi khac nghe, hoac ang thao luan oi ap vi ngi khac, (2) ngoai hai oi tng va neu tren, trong luc ang cung nhng ngi khac noi nang, ban luan, an ui, (3) hoac ang lang nghe ngi khac noi phap, hoac ang lang nghe ngi khac thao luan, oi ap, tuy khong bieu lo cung knh, hoac khong tra li, cung khong vi pham, <c> hoac nhan v tuy nghi: (1) nhan v e rang ng day chao on lam chng ngai ngi khac nghe phap, lam cho ho buon bc, (2) v khong muon lam cho ngi thuyet phap khi tam buon phien, (3) v muon dung s khong ng day chao on lam phng tien e ieu phuc oi phng, lam cho ho xa la phap ac, tu tap phap lanh, (4) v ho tr quy che cua tang oan cho nen khong ng day le bai, noi nang, ..., (5) v muon phong nga s hiem han cua nhieu ngi cho nen khong le bai, noi nang. Tuy khong bieu lo s cung knh, tra li, cung khong vi pham. Ngoai tr nhng duyen va neu tren, neu nh v tam kieu man, hoac dung tam hiem han muon ton thng oi phng, hoac dung tam gian hn, muon lam oi phng phien nao, ma khong chao on, v.v..., th goi la vi pham nhiem o, con nh v li bieng, nhut nhat, l enh, vo ky, v.v... ma pham, th goi la vi pham khong nhiem o. Tan S noi: Hai s vi pham nay, co the pha hoai s ho tr tam cua ngi khac trong gii nhieu ch hu tnh. K4. Chng ngai s bo th cua ngi khac. Co hai phan: L1. Khong nhan s mi thnh (vi pham th nam).

170

Ke noi: Khong nhan li mi cua ngi khac Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, co ngi en mi thnh, hoac en nha ho, hoac en chua khac, e cung dng thc an, quan ao, cung nhng vat dung can thiet, nhng v b tam kieu man khong che, trong long hiem han, gian d, bc doc, nen khong chu i ng cung, khong nhan li mi, ay goi la vi pham nhiem o hoc x cua Bo tat; neu v li bieng, nhut nhat, l ang, hoac ang trong trang thai vo ky ma khong i ng cung, khong nhan li mi, th goi la vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: ang co benh, hoac khong co sc lc, hoac than kinh thac loan; hoac cho thnh qua xa; hoac ng co nhieu hiem nan; hoac muon dung phng tien nay e ieu phuc oi phng, lam cho ho xa la neo ac, quay ve ng lanh; hoac trc o a nhan li mi ni khac; hoac ang tu tap cac phap thien, muon gi cho cong phu tu tap khong b gian oan; hoac ang muon chng ac nhng phap cha tng co; hoac khong muon nhng phap ngha a nghe khong b thoai sut ---- cac trng hp luan ngh, bien biet ngha ly Phat phap, cung giong nh trng hp nghe phap; hoac biet oi phng om long mu hai, gia v en mi thnh; hoac khong muon lam nhieu ngi khac t hiem; hoac tuan theo quy che cua tang oan, khong en ni thnh, khong nhan li mi, thay eu khong pham. Gia nh co ngi, hoac xuat gia, hoac tai gia, mi en chua ho, hoac en nha ho, phung hien bo th thc an uong, cung cac vat dung can thiet nh y phuc, v.v..., neu nh Bo tat v tam kieu man, 171

hoac tam hiem han, hoac co y muon lam oi phng phien nao, ben khong i ng cung, hoac khong nhan li mi, ay la vi pham nhiem o. Neu nh v li bieng nhut nhat ma khong i ng cung, khong nhan li mi, th vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: <a> nhan v t than: (1) hoac ang b benh, khong co sc lc, (2) trc a nhan li mi cua ngi khac, tuy khong i ng cung cung khong vi pham, <b> nhan v ng xa nguy hiem, co giac cp, thu d, ran oc, v.v..., <c> nhan v th chu: biet oi phng co tam ham hai, gia v mi thnh, tuy khong i ng cung, cung khong vi pham, <d> nhan v tuy nghi: (1) dung s khong i ng cung lam phng tien ieu phuc oi phng, (2) hoac ang tu thien phap khong the gian oan, khong muon tam thi bo phe cong phu, (3) v muon dan nhiep nhng phap ngha cha tng nghe, hoac khong muon nhng phap ngha a nghe b thoai sut, (4) nh trng hp nghe phap, cac trng hp luan ngh, bien biet ngha ly cua phap cung giong nh vay, (5) v khong muon ngi khac t hiem, (6) hoac ho tr quy che cua tang oan, nh up bat, v.v..., tuy khong en ni thnh, cung khong vi pham. L2. Khong nhan o vat cung dng (vi pham th sau). Ke noi: Ngi cung tai vat, khong them nhan Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, co ngi an can cung knh, em en cac loai vang bac, tien tai, cac mon vat quy en cung dng, nhng Bo tat v tam hiem han, gian d, bc doc, c tuyet khong chu tho nhan, ay goi la pham nhiem o hoc x cua Bo tat, bi v a xa bo chung sinh; neu

172

v li bieng, nhut nhat, ang tr, hoac ang trong trang thai vo ky ma c tuyet khong tho nhan, th goi la pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: hoac biet sau khi tho nhan, mnh se sinh tam tham luyen; hoac biet sau o th chu se sinh tam hoi tiec; hoac sau o th chu se phat cuong; hoac biet neu nhan vat bo th, th chu se tr nen ngheo kho; hoac biet vat bo th la vat cua Tang, hoac vat cua thap mieu; hoac biet vat bo th la vat trom cap; hoac biet vat bo th se em lai nhieu phien ha cho mnh, nh b giet, b giam, b phat, b truc xuat, hoac b ngi khac hiem nghi, qu trach. Trong nhng trng hp nay c tuyet khong tho nhan, eu khong vi pham. Gia s co th chu, an can cung knh em en cac loai vang bac, tien tai, cac mon vat quy en cung dng, nhng Bo tat v tam hiem han, gian d, bc doc, c tuyet khong chu tho nhan, ay la vi pham nhiem o, bi v a xa bo chung sinh. Neu v li bieng, nhut nhat ma c tuyet khong tho, th vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: <a> quan sat chnh mnh: biet la sau khi tho nhan, se sinh tam am nhiem, tuy c tuyet khong tho nhan cung khong vi pham; <b> oi vi th chu: (1) e rang sau khi bo th xong, ho se hoi tiec, (2) biet th chu sau khi bo th, tam se me loan, (3) biet th chu tuy san long bo th tat ca, neu nh tho nhan, ho se tr nen ngheo kho, tuy c tuyet khong nhan, cung khong vi pham; <c> oi vi vat bo th: (1) biet vat bo th la vat cua tang gia, hoac la vat cua tot o ba (Phat va phap), (2) biet vat bo th la vat b cp oat, neu tho nhan se b nhieu kho luy, nh b giet, b troi, b x phat, b hiem nghi, hoac b cac hnh phat nh moc mat, v.v..., tuy c tuyet khong tho nhan cung khong vi pham. 173

Ngai Toi Thang T noi: oan tren la noi en cac phien luy cua ngi tho nhan. Trat Muc Tra S noi: Quan xet o vat b cp oat em en nhng s phien luy nh vay, cho nen c tuyet khong nhan. Tan S noi: Hai s vi pham nay, co the pha hoai s lam phc ien cho ngi khac trong gii Nhieu ch hu tnh. K5. Chng ngai phap th (vi pham th bay). Ke noi: Ngi en cau phap, khong bo th Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, co ngi en cau phap, nhng Bo tat v tam hiem han, gian d, bc doc, ganh t, khong chu noi phap, ay goi la pham nhiem o hoc x cua Bo tat; neu v li bieng, nhut nhat, l ang, hoac tam ang trong trang thai vo ky ma khong chu noi phap, th goi la pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: ngoai ao en tm khuyet iem; hoac ang b benh nang; hoac than kinh thac loan; hoac muon dung phng tien nay e ieu phuc oi phng, lam cho ho xa la neo ac, quay ve ng lanh; hoac oi vi phap hoc cha c thau suot; hoac oi phng co thai o khong cung knh, khong biet ho then, en vi thai o ngang ngc, xac lao; hoac biet oi phng la ngi am on, oi vi Phat phap rong ln cu canh, hoac sinh long s hai, hoac sinh khi hoac tang trng ta kien, chap trc; hoac biet sau khi nghe phap xong, se em noi lai

174

cho ke ac, do ay khong noi phap. Trong nhng trng hp nay eu khong pham. Gia s co ngi en cau phap, ma lai om long hiem han, gian d, bc doc, ganh ghet, ben khong bo th phap, ay la vi pham nhiem o; neu do v li bieng, nhut nhat ma khong bo th phap, th vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: <a> nhan v t than: (1) hoac ang co benh nang, (2) hoac oi vi phap hoc cha c thong suot, tuy khong bo th cung khong vi pham, <b> nhan v tuy nghi: ngha la dung s khong bo th phap, v.v..., lam phng tien e ieu phuc oi phng, nh phan tren a noi qua, tuy khong bo th phap, cung khong vi pham. oi tng e ieu phuc: Co bon loai phi kh (khong phai can c cho s bo th phap): (1) ngoai ao, en tm loi lam, khuyet iem, (2) ngi khong co tam cung knh, li noi khong thanh thc, en nghe phap vi thai o ngong nghenh, vo le, (3) ngi on can, can c cha thanh thuc (trnh o cha u), oi vi giao phap rong ln, nghe roi khong the tho tr, sinh long s hai, khong khi long tin hieu, se sinh khi ta kien, mac du kheo leo dan du, ho cung khong chu nghe nhan, trai lai tang trng ta chap, do nhan duyen nay, a en nhieu ieu bat hanh, tang trng s suy ton, lai do nhan duyen o, se b oa vao ac ao, (4) biet oi phng nghe xong, noi lai cho phi kh. Lai na, trong bon loai nay, (1) ngi en tm loi lam, khuyet iem, khong ch rieng g ngoai ao, ma cung co y am ch nhng ngi khac, (2) tuy mot trong cac s khong cung knh, la u

175

e c tuyet khong bo th phap, (3) khong can phai u cac ieu kien ma ay e cap en. Bay ieu vi pham va noi tren ay, s vi pham th hai, la ieu khong nen lam ma lai lam, con sau ieu con lai, la ieu nen lam ma lai khong lam. Lai phai nen biet, ieu vi pham th hai, do lc tang thng cua tat ca ban ac, trong tat ca moi thi, trong tat ca moi ni, nhan duyen pham gii hien tien, cho nen phai can than e phong, kheo gi tam mnh. Tan S noi: Nhng toi vi pham nay, co the chng ngai thien phap gii, va chng ngai hanh bo th trong Nhieu ch hu tnh gii. J2. Chng ngai tr gii. Co hai phan: K1. Chng ngai s li tha. Co hai phan: L1. Chanh chng gii li tha. Co ba phan: M1. Bo phe ngi ang thng xot (vi pham th tam). Ke noi: Bo ri, khong giup ngi pha gii Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, oi vi chung sinh hung ac, pham gii, sinh long hiem han, gian d, bc doc, ben bo ri, khong chu lam li ch cho ho, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat; neu v li bieng, nhut nhat ma bo ri, th goi la vi pham khong nhiem o. V sao? V cac Bo tat khi long thng xot, muon lam li ch cho nhng chung sinh bao

176

ac, pham gii, gay tao nhan kho, hn la nhng chung sinh tr gii, ba nghiep thanh tnh. Nhng trng hp khong pham: than kinh thac loan; hoac muon dung phng tien nay e ieu phuc oi phng, nh phan tren a noi qua; hoac muon gi y cho ai chung; hoac tuan theo quy che cua tang oan ma bo ri, khong lam li ch. Trong nhng trng hp nay eu khong pham. oi vi cac hu tnh bao ac, pha gii, om long hiem han, gian d, bc doc, lay ly do la oi phng bao ac, pham gii, ben tm cach bo ri, khong chu giup , khong chu lam li ch cho ho, ay la vi pham nhiem o. Neu do v li bieng, nhut nhat ma bo ri, hoac do v l ang ma khong lam li ch cho ho, ay la vi pham khong nhiem o. V sao? V ch Bo tat oi vi cac hu tnh bao ac, pham gii, tao nhieu kho nhan, phai nen khi long thng xot, muon giup , lam li ch, ch khong phai oi vi cac hu tnh tr gii thanh tnh, than khau y nghiep tch tnh hien hanh, ma khi tam thng xot, muon giup , lam li ch. Noi bao ac, ngha la tao tac cac toi vo gian, v.v..., noi pham gii, ngha la huy pham gii can ban. Trat Muc Tra S noi: Ngi trc tam nhieu san han, ngi sau khong chu tr gii. Nhng trng hp khong pham: <a> nhan v tuy nghi: (1) v muon dung phng tien nay ieu phuc oi phng, (2) v muon gi y cho nhieu ngi khac, <b> ho tr quy che cua tang oan, tuy xa bo nhng ngi o, cung khong vi pham.

177

M2. Khong hoc nhng ieu gii chung vi Thanh van (vi pham th chn). Ke noi: Khong cung tu hoc, lam ngi tin Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, nh c The Ton v muon lam cho cac chung sinh cha co long tin oi vi Phat phap sinh khi long tin, a co long tin lam cho tang trng, cho nen trong gii biet giai thoat che nh gia toi, khien cho cac Thanh van khong c vi pham, oi vi nhng ieu gii nay, Bo tat phai nen cung hoc vi Thanh van, hoan toan khong khac biet. V sao? Nh hang Thanh van ch v t li, con khong phe bo nhng hanh li ch khac, ma hoc cac ieu gii nay, lam cho chung sinh cha co long tin sanh khi long tin, a co long tin lam cho tang trng, huong chi Bo tat la nhng ngi mong cau s li ch cho tat ca chung sinh. c Bac Gia Pham trong Biet Giai Thoat Kinh, Ty Nai Da Luat, ngoai nhng ieu tnh toi, v muon ho tr cac hanh gia Thanh van, cho nen thiet lap gia toi, che nh cac hoc x, trong ay ch Bo tat cung vi cac hanh gia Thanh van eu phai tu hoc, khong co s khac biet, ngha la nhng ieu ma ch Thanh van phai xa la, th ch Bo tat cung phai xa la. Ho tr tn tam cua chung sinh, ngha la lam cho hang tai gia cha co long tin thanh tnh, sinh khi long tin thanh tnh, a co long tin thanh tnh, lam cho tang trng. V nh che nh cac ty kheo khong c uong ru, khong an phi thi, nhan en cac ieu gii nh khong c ao at, ot la, v.v..., th hang Bo tat phai nen cung hoc vi Thanh van, hoan toan khong khac biet. Neu khong nh vay, khong nhng vi pham gii biet giai thoat, ma con vi pham Bo tat tnh gii. V sao? V hang Thanh van 178

chuyen tam t li, ma con khong xa bo viec ho tr tn tam cua chung sinh, huong chi la hang Bo tat chuyen tam lam li ngi. Nh Tan S noi: Neu oi vi ieu gii nay, khong knh trong, khong tin tng, khong tu hoc, ay la vi pham nhiem o; neu do v li bieng, nhut nhat ma khong tu hoc, th vi pham khong nhiem o. Hoi: S vi pham nh vay, la Bo tat tai gia pham, hay la Bo tat xuat gia pham? Tra li: Nh Tan S noi, ay la ieu gii cua Bo tat xuat gia, the nhng trong cac ieu gii, cung co nhieu ieu tng t vi gii biet giai thoat che rieng cho hang Bo tat tai gia. M3. Tu hoc gii khong cung chung vi Thanh van (vi pham th mi). Ke noi: t lo lang en viec li ngi Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, nh c Nh Lai trong gii biet giai thoat, v muon hang Thanh van an tru trong hoan canh t viec, t lam, t hy vong, cho nen che nh cac gia gii, khien cho hang Thanh van khong c vi pham; oi vi nhng ieu gii nay, Bo tat khong nen cung hoc vi Thanh van. V sao? V hang Thanh van chuyen lo t li, khong ngh en viec li ngi. V khong li ngi cho nen cac phap t viec, t lam, t hy vong co the goi la thch hp vi ho, the nhng, oi vi Bo tat la nhng ke chuyen lam li ngi, khong ngh en viec li mnh, th cac phap t viec, t lam, t hy vong nay, khong thch hp vi ho. 179

Nh vay, Bo tat v muon li ngi, co the t cac trng gia, c s, ba la mon khong phai ba con mnh, hoi xin tram ngan loai quan ao; Bo tat nen quan xet ngi cho xem ho co u kha nang bo th hay khong, tuy sc cua ho bo th ma tho nhan; hoi xin bnh bat cung giong nh trng hp xin quan ao. Tng t nh the, Bo tat co the cau xin ch det, nh th det khong phai ba con mnh det thanh vai voc e may quan ao; v muon li ch ngi khac nen may cac loai y kieu xa gia, hoac lam toa cu, nhieu en hang tram, hoac gia, cat cha vang bac, tien mat, nhieu en van c, hoac nhieu hn the. Nh vay cac phap gia toi che nh t viec, t lam, t hy vong, Bo tat se khong cung hoc vi Thanh van. Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, trong viec li ngi, om long hiem han, gian d, bc doc ma tuan thu cac phap t viec, t lam, t hy vong nay, th goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat. c The Ton, v muon cho hang Thanh van t viec, t lam, song t hy vong, cho nen kien lap cac gia toi, chang han nh cac viec: cho han mi ngay e may y, cho mot thang c phep cat cha vai vun e may xong y, v.v..., nhng ieu gii nh vay, ch Bo tat khong can phai cung hoc vi Thanh van, neu nh hoc chung vi Thanh van, ay goi la vi pham. Lai na, oi vi viec li tha, om long hiem han, gian d, bc doc, ben an tru trong phap t viec, t lam, song t hy vong, ay la vi pham nhiem o, neu do v li bieng, nhut nhat, ma an tru trong cac phap ay, ay la vi pham khong nhiem o. V sao? V ch Thanh van, chuyen tam t li, ch lo t ieu phuc, khong mang en 180

viec li tha, oi vi viec li tha, t viec, t lam, song t hy vong. en nh ch Bo tat, chuyen tam li tha, oi vi tat ca s viec, chuyen v li ch tat ca hu tnh, bi the, khong phai oi vi viec li tha, lai an tru trong phap t viec, t lam, song t hy vong, ma goi la dieu. Noi t viec, ngha la t mong cau, noi t lam, ngha la khong tch cha nhieu cua cai rieng t, noi song t hy vong, ngha la song i song cua dong doi thanh; noi dong doi thanh, ngha la thoa man vi i song cc ky gian n, am bac, y phuc, ngoa cu eu la hang xau nhat, an vui tinh tien tu tap oan tr phien nao, ay goi la bon thanh chung. V Bo tat nh vay, v muon li tha, t nhng v trng gia, c s, ba la mon, v.v..., khong phai than thuoc cua mnh, cung cac ai th chu, nen cau xin tram ngan loai quan ao, quan sat th chu co u kha nang hay khong, tuy ho bo th t nhieu, tat ca eu tho nhan. Tat Muc Trat S noi: Phai nen biet ro la th chu co the kham nhan hay khong? ay co y muon noi, sau khi tho nhan, th chu tr thanh ngheo tung hay khong? Hoac co b ngi khac che trach, hiem nghi hay khong? Neu noi nh vay la khong hp ly, bi v neu cau xin hp ly, tuy la cau xin rat nhieu, cung khong vi pham. Tng t nh viec cau xin y phuc, cau xin bnh bat, cau xin ch si roi thnh th det khong phai than thuoc cua mnh det thanh y phuc, cung khong vi pham. Nh Luan Du Gia noi: Thnh th det khong phai than thuoc cua mnh det thanh y phuc, tuy khong tra tien cong, cung khong vi pham. Trong Ty nai da, trai lai, cho rang neu khong tra tien cong, th goi la pham.

181

V muon li ch ngi khac, nen tch cha cac loai y kieu the gia 23, toa cu, ngoa cu, so lng en tram, ngan; vang bac, tien mat, nhieu en tram ngan c, hoac con nhieu hn the, cung nen cat cha. Ngai Toi Thang T noi: Noi ngoa cu, ngha la trong co t vun, con toa cu, ngha la trong co long thu mem. V muon li tha, cho nen cho phep mac y kieu the gia, cho phep dung t vun, long thu mem, cung vi vat dung do t va long hp lai che thanh. Nh vay, Bo tat v muon thc thi nhng s viec nay, oi vi cac phap t s viec, t tao tac, song t hy vong nay, khong nen cung hoc vi Thanh van. Phan tren va noi en hai loai gia toi, cung phan di noi ve cac tnh toi, la muon e cap en cac v Bo tat xuat gia hoc tap giao gii biet giai thoat can bon. Gii biet giai thoat co hai loai che nh, (1) che nh tnh toi, (2) che nh gia toi. Nghi quy tu hoc tnh toi se c e cap phan sau. ay noi ve gia toi, cung co hai loai: (1) V muon ho tr tn tam cua ngi khac, cho nen che nh toi nay, nh Tan S noi: Cac v ty kheo, quyet nh tho tr hoc x cua mnh, huong chi la Bo tat, v muon lam li ch cho ngi khac, cang phai nen hoc, ngha la cac Bo tat ho tr tn tam cua chung sinh, con manh hn Thanh van. (2) V muon hang Thanh van t s viec, t tao tac, song t hy vong, cho nen The Ton che nh gia toi nay; con ch Bo tat v muon li ch chung sinh, khong b han che bi cac ieu gii nay, cho nen khong can cung hoc vi Thanh van. Nhng ieu tnh gii c ban pha sau, cung hai ieu gii nay, co the bao quat tat ca gii biet giai thoat.

182

Hoac co ngi v cha hieu ro nhng gii tng nay, noi li cuong vong nh sau: Toi la Bo tat, toi la hanh gia tr minh, tuy vi pham gii luat, nhng toi co gii luat Mat tha toi thang, cho nen c phep phong dat. Ngi noi nh vay, tuy co ay u hai loai gii tren (Bo tat gii, Mat tha gii), a vt qua quy che cua Bo tat, pham toi cc nang, va cung pham tho toi (thau lan gia) cua tnh gii Mat tha. Nh ke co noi: oi vi hai gii di 24, Khong nen pham ma pham, Pham toi thau lan gia. Neu nh khong phong ho hai loai gii nay, ma t cho mnh la hanh gia ai tha, nh vay phap ai tha nng ta cho nao? ay la t mnh dung nc vong tng lam nhp ban thanh giao cua c Phat. Cac hanh gia cau phap, phai nen xa bo ac kien nh vay, nh nem bo thuoc oc. Nh Cu S noi: Neu ch ty kheo, t cac v trng gia, c s, hoac v cua trng gia khong phai than thuoc, cau xin y phuc, pham toi xa oa. Nen biet hanh gia an tru trong hai loai gii Bo tat va biet giai thoat, oi vi hoc x nay, neu v li ngi th c khai duyen, con neu v t li th se b cam oan. Nhng toi va noi tren, neu ch v t li, khong phai v li tha, ma t cho phep lam, nen biet van b pham vao cac toi a c noi en trong Ty nai da. Tan S noi: Ba s vi pham nay, theo th t, co the huy hoai nhiep luat nghi gii, nhiep thien phap gii, va nhieu ch hu tnh gii.

183

L2. Neu ro s khac biet gia tnh toi cua gii Bo tat va tnh toi cua gii biet giai thoat. Ke noi: V long thng xot, khong v ac Gii van (tiep): Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, dung phng tien thien xao, v muon li ngi, l pham vao cac tnh toi, do nhan duyen li ngi nay nen khong goi la vi pham hoc x Bo tat, ma con c nhieu cong c. Chang han, nh Bo tat thay ke trom cp, v tham tien cua, ang muon giet hai nhieu ngi, hoac ang muon giet hai cac bac Thanh van, Duyen giac, Bo tat, hoac ang muon tao nhieu nghiep vo gian. Bo tat thay ieu o roi, ben suy ngam nh the nay: Neu giet ke ac o, ta se b oa vao a nguc, neu nh khong giet, e ke o tao nghiep vo gian, se chu kho ln trong i v lai. Ta tha giet ke ac o ma b oa vao a nguc, quyet khong e ho nhan chu nhng qua bao kho a nguc vo gian. Bo tat suy ngh can ke, oi vi ke ac, hoac dung tam lanh, biet ro s viec nh the, v qua bao i v lai, sinh long rat ho then, dung tam thng xot ma sat hai ke ac. Do nhan duyen nay, khong nhng khong vi pham hoc x Bo tat, ma con c nhieu cong c. Lai nh, Bo tat thay nhng bac quyen the, hoac vua, hoac quan, cc ky tan ac, oi vi nhan dan khong co long thng xot, ma lai chuyen lam nhng viec ap bc, lam cho moi ngi kho nao, ta than. Bo tat thay ieu o roi, khi long thng xot, phat tam lam li ch cho moi ngi, ben tuy quyen lc san co cua mnh, hoac truat phe, hoac truc xuat nhng ke quyen the kia. Do nhan duyen

184

nay, khong nhng khong vi pham hoc x cua Bo tat, ma con c nhieu cong c. Lai nh, Bo tat thay nhng ke trom cp, xam oat tai san cua ngi khac, hoac vat cua chung tang, hoac vat cua chua thap, sau o em tai san a cp giat c, xem nh cua mnh, mac tnh tieu xai hoang ph. Bo tat thay ieu o roi, khi long thng xot, oi vi nhng ke ay, phat tam lam li ch an lac cho ho, do ay, tuy vao sc lc, hoac the lc ang co, cng oat lai nhng o vat a b cp giat, khong e cho ho s dung mot cach hoang ph, ma phai chu nhng s trng phat, kho au trong mot thi gian lau dai. Do nhan duyen nay, nhng o vat a b cng oat, neu la o vat cua chung tang, hoan tra cho chung tang, o vat cua chua thap, hoan tra cho chua thap, o vat cua chung sinh, hoan tra cho chung sinh. Lai thay nhng v chap s, hoac quan ly ruong vn, lay o vat cua chung tang, hoac o vat cua chua thap, cho la cua mnh, mac sc tieu dung. Bo tat thay ieu o roi, suy ngam ve viec ac cua ho, khi long thng xot, khong e cho ho nhan v s tho dung ta vay nay ma phai nhan chu nhng s trng phat kho au mot cach vo ch trong thi gian lau dai, do ay Bo tat tuy sc lc, hoac the lc cua mnh, oat lai nhng o vat ay. Bo tat tuy lam nhng viec cng oat nh the, khong nhng khong vi pham hoc x cua Bo tat, ma con c nhieu cong c. Lai nh, Bo tat tai gia, thay co ngi n, khong co than thuoc, quen thoi dam duc, e tam en Bo tat, muon lam viec phi pham hanh. Bo tat thay c ieu o roi, suy ngam nh sau: Khong nen e cho ho sau nao ma lam nhng chuyen quang xieng, 185

neu nh chieu theo y muon cua ho, se c t tai, dung phng tien hng dan, lam cho ho trong can lanh, lai lam cho ho xa bo thoi quen bat thien. Bo tat dung tam thng xot ma lam viec phi pham hanh. Tuy lam nhng phap nhiem o nh vay, khong nhng khong vi pham hoc x Bo tat, ma con c nhieu cong c. Con Bo tat xuat gia, v muon ho tr giao phap Thanh van ma c The Ton a che nh, lam cho chanh phap khong b hoai diet, tuyet oi khong c lam viec phi pham hanh. Lai nh, Bo tat oi vi ban than mnh, tuy b nguy hiem tnh mang cung khong noi doi, the nhng, v muon cu vt nhng chung sinh khac ra khoi nhng s nguy hiem tnh mang, hoac thoat khoi tu ay, hoac thoat khoi cac hnh phat nh cat tay chan, xeo mui, xeo tai, moc mat, van van, tuy biet nhng van noi doi. Noi tom lai, Bo tat v muon li ch chung sinh, khong phai viec khong li ch, t mnh khong co tam nhiem o, mong cau, ma ch v muon li ch ke khac, tuy biet nhng van noi khac s that, nh the, van khong vi pham hoc x Bo tat, ma con c nhieu cong c. Lai nh, Bo tat thay co chung sinh b ban be ac du do, khan kht khong ri. Bo tat thay c viec o roi, sinh long thng xot, phat tam muon lam li ch, tuy kha nang, hoac the lc cua mnh, noi li ly gian, khong e cho chung sinh o, v gan ban ac ma phai chu s kho au vo ch trong thi gian lau dai. Bo tat dung tam li ch nh vay, tuy noi li ly gian, chia re s than ai cua ke khac, nhng van khong vi pham hoc x Bo tat, ma con c nhieu cong c. Lai nh, Bo tat thay co chung sinh lam nhng ieu ngang ngc, trai vi phap the gian, ben ln tieng qu trach, noi li tho 186

bao, dung phng tien nay lam cho ho ri bo viec ac, quay ve neo lanh. Bo tat dung tam li ch nh the, tuy oi vi chung sinh noi li tho ac, nhng van khong vi pham hoc x Bo tat, ma con c nhieu cong c. Lai nh, Bo tat thay cac chung sinh a thch nhng viec dien xng, ngam vnh, ca hat, hoac thch am luan nhng chuyen thi s chnh tr, an uong, du h, mach leo, van van. Bo tat oi vi nhng viec nh vay, phai nen rat kheo leo, oi vi chung sinh nh vay nen khi long thng xot, muon lam li ch cho ho, ben tuy thuan hien tng a thch nhng viec dien xng, ngam vnh, ca hat, hoac am luan nhng chuyen thi s chnh tr, an uong, du h, mach leo, van van, dung phng tien nay e nhiep phuc, dan dat ho ra khoi s a thch nhng chuyen th phi vo ch nay, quay ve ng lanh. Bo tat tuy hien tng y ng nh vay, nhng khong vi pham hoc x Bo tat, ma con c nhieu cong c. ay, Bo Tat a, nhan en hai bo s Gii Nh Thap Tung Cu S va Gii Pham S, ch noi en viec khai duyen cho phep pham bay chi (than ba, khau bon), ma cha noi rang: V li ch ngi khac, neu nh khong thc thi, se vi pham gii luat. Ch co Tan S liet ke bon mi sau toi vi pham (gii khinh), em ieu nay lam toi vi pham th nhat. Bo s o noi: ay la s khai phong ieu gii Khong cung tu hoc lam cho ngi khac sinh khi long tin, the nhng, ngai Toi Thang T va Trat Muc Tra S eu noi: Nen biet ay la s ch ro tng trang sai biet gia tnh toi cua gii Bo tat va gii Thanh van. Ngha la ch Bo tat dung phng tien thien xao, v li lac chung sinh, tuy oi phan vi pham tnh toi trong gii biet giai thoat, 187

khong nhng khong vi pham gii luat cua Bo tat, ma con sinh trng them nhieu cong c. ay muon noi en bay chi toi cua than va mieng. oi vi nghiep cua than, trong Luan Du Gia, ch khai rieng ieu gii ta dam cho Bo tat tai gia, ma khong cho Bo tat xuat gia vi pham ieu gii nay, ly do la Bo tat xuat gia phai ho tr giao gii cua Thanh van ma c The Ton a che nh, v khong muon huy hoai tat ca, cho nen khong lam phi pham hanh; con sau ieu gii kia nh trom cap, v.v..., th khai cho ca hai hang Bo tat tai gia va xuat gia. Hoi: Neu vay, hang Bo tat c cho phep vi pham sau ieu gii kia la tai gia hay xuat gia? Neu la hang xuat gia, th hai gii ta dam va sat sinh, neu cho phep (khai) hoac ngan cam (gia), phai nen khong co s khac biet, bi v hai toi nay eu la pham toi can ban. Con neu la hang tai gia, at la nhng ieu ma Luan Du Gia noi, cung co s mau thuan, v oi vi gii ta dam th phan biet tai gia xuat gia, con cac gii khac th khong phan biet. Hoc Tap Luan noi: Neu thay ieu li ch cho chung sinh, v muon co phng tien e thc thi, nen xa hoc x (ngha la xa nhng ieu gii a tho), neu Bo tat a nhieu kiep tu tap, co long ai bi, a vien man tat ca thien can a vun trong, th cac s tham duc, v.v..., khong con lam chng ngai; lai na, Phng Tien Thien Xao Kinh noi: Luc xa, Pham ch Quang Minh, trong bon van hai ngan nam, nghiem tr pham hanh, sau khi bo i bay bc, ben khi long thng xot, ngh rang Neu nh ta xa bo cam gii se b oa a nguc, the nhng ta tha nhan tho s kho a nguc, khong nen t choi s duc lac, lam cho ngi ay menh chung, ngh xong, Pham ch Quang Minh ben quay lai cho cu, nam lay tay phai cua ngi ay, noi li nh vay: Nay co, tuy y co muon. Neu noi nh vay, chang le khong mau thuan?

188

Tra li: Khong co mau thuan. Neu Bo tat ch v muon t li, phai nen tuan thu nhng ieu gii nh trom cap, v.v..., con neu nh v li ch ngi khac, th c cho phep vi pham. Luc o, khong the goi la toi can ban trom cap, v.v..., cho nen Bo tat xuat gia, v li ch chung sinh, cung khong b pham vao cac toi can ban trom cap, vong ng, v.v... Trng hp ta dam cung the, khong co g khac biet! Hoi: Neu vay, tai sao ch rieng gii ta dam, lai phan biet tai gia, xuat gia? Tra li: Cung khong co mau thuan, bi v, tuy tao cac nghiep sat sanh, trom cap, vong ng, v.v..., cung cha nhat nh pham toi can bon, neu nh a tho gii ty kheo, ma pham toi ta dam chac chan se pham toi can ban. Nh the, mat y muon noi s khac biet gia tai gia va xuat gia, so vi Hoc Tap Luan cung khong co s tng vi. Pham s tu pham hanh, co the dan phat s li tha thu thang, neu xa bo ieu nay, th khong the tang thng li ch hu tnh. Gia s, thay c s viec co the lam tang thng li ch hu tnh hien trc mat, can phai pham toi biet giai thoat can ban, can phai xa gii, nen biet trng hp nay th cho phep Bo tat tai gia lam nh the, khong phai cho phep Bo tat xuat gia. Neu noi rang cho phep Bo tat xuat gia xa bo gii luat e lam viec li tha, th ay la ieu hoan toan khong co. Lai na, v muon li tha ma tao cac nghiep sat sanh, v.v..., la hang Bo tat nao? Ban cu dch cua Hoc Tap Luan noi: ay muon noi en cac hanh gia sieng nang tu tap luc o, nhng cha chng s a, ch khong phai noi en cac hanh gia khac. Tan S th lai noi: ay la ch ai Bo tat a len Thap a. a noi a

189

len Thap a, lai con noi Sieng nang tu tap luc o, ieu nay khong co ly, neu y theo ban cu dch, ieu nay co ve hp ly hn. The nhng, nh phan trc, trong Hoc Tap Luan dan Thien Xao Phng Tien Kinh, cho rang khong phai la cac hanh gia s c mi bat au tu tap luc o ma co the thc hanh cac phng tien thien xao nay, ma phai la cac v ai Bo tat trai qua nhieu kiep tu hanh cac phng tien thien xao, thanh tu ai bi mi c, ngha la ch Bo tat, do a chanh tho Bo tat tnh gii, oi vi Bo tat hoc x, a nh ly tu tap, phat khi tam Bo e thu thang, thng yeu chung sinh hn chnh mnh, phng tien thien xao quyen bien, v muon li ch ngi khac, tr viec sat sinh ra, khong con phng phap nao khac e cu ho, trong trng hp nay Bo tat mi c phep (pham gii sat sanh), ch khong phai tat ca hanh gia ai tha eu c phep lam nh vay. Ngay en Bo tat s hoc, con khong cho phep pham, huong ho la nhng ngi khong biet ho tr tnh gii, mao nhan la hanh gia ai tha! Bon ho tuy cung phat tam tng t nh thng xot, hoac phat tam tng t nh Bo tat, nhng quyet khong cho phep lam. Tng t, nh trong gii biet giai thoat, neu nh co ty kheo co benh, qua ngo khong an co the lam cho benh tnh them ton hai, neu an th se lanh benh, trong trng hp nay cho phep v ay an sau gi ngo, the nhng, nhng v xuat gia ty kheo khac, phai nen thu ho ieu gii qua ngo bat thc nay! Trong Kinh ma Hoc Tap Luan a dan chng, tuy ch noi en gii ta dam, the nhng phai biet cac toi can ban khac, nh sat sanh, v.v..., cung tng t nh trng hp gii ta dam. Lai na, bon toi can ban nh vong ng, v.v..., cung toi trom cap, phan sau se noi en.

190

Ch Bo tat nh ly ho tr gii luat, muon lam li ch ln cho hu tnh, khong con phng tien nao khac e at en muc ch, v muon li ch cho ho, phai nen hien hanh pham gii, luc o phai nen quan xet ky lng cho phat tam cua mnh co pham hay khong. Phai biet ay la canh gii rieng cua ch Phat, cc ky vi te, cc ky kho lam. Cac ngai Hai Van, Toi Thang T va quyen Trat Muc Tra S eu cho rang nhng hanh gia o, phai la nhng bac a chng Thanh tnh y lac (s a), khong con nhiem o, at en canh gii t tai cua ch ai Bo tat, khong phai canh gii ma nhng ngi tr tue thap kem, thien can t oi, tham cau t li, chap trc vao van t co the at en. ay la hien lng chng biet cua ch Phat, khong phai la cho lam cua ngi khac, neu nh lam can, tat nh se chieu cam ac bao! Cac tnh toi c khai, co bay loai: 1/ Khai gii sat sanh. a/ oi tng: ngha la Bo tat thay ngi trom cp, v tham tai vat, muon giet hai nhieu ngi, hoac la muon sat hai cac bac ai c Thanh van, Duyen giac, Bo tat, tao nghiep vo gian a nguc. b/ Long mong muon: ngha la Bo tat, sau khi thay s viec o, ben t suy ngam ta chang tha giet chet ngi o roi oa a nguc, quyet khong e cho ngi o tao thanh nghiep vo gian, b oa a nguc, chu kho nao ln; v Bo tat o khi long thng xot, t nguyen thay the ngi khac chu kho, trong luc sat hai, hoac dung tam lanh, hoac tam vo ky, hoan toan la tam thanh tnh khong nhiem o.

191

Co ngi cho rang luc Bo tat b ngi khac giet hai, khi y nhao nh vay. ieu nay khong co ly. Nh Luan Du Gia noi: Sinh long cc ky ho then, ngha la tr phng phap nay ra, khong con phng tien nao khac, do nhan duyen nay, sinh long cc ky ho then. Tuy giet hai oi phng, oi vi gii Bo tat, khong nhng khong vi pham, ma con sinh trng nhieu cong c. 2/ Khai gii trom cap. Co ba phan: a/ Phan mot. i/ oi tng: v nh Bo tat thay cac quan ln quyen the, hanh ong cc ky bao ac, oi vi nhan dan khong co long thng xot, chuyen mon boc lot lam nhan dan o than, neu nh khong truat phe lat o ho, trong tng lai, bon ho at se tho nhieu qua bao kho. ii/ Long mong muon: Bo tat thay nhng quan quyen bao ac, ben sinh khi tam muon giup cho bon ho c li ch, an lac (ngha la khong b tho qua bao kho trong tng lai), ben tuy kha nang cua mnh, truat phe lat o nhng ke quan quyen o. b/ Phan hai. i/ oi tng: v nh Bo tat thay ngi trom cp, cp oat tai vat cua ngi khac, chang han nh o vat cua tang gia, cua tot o ba (Phat va phap), oat nhieu tai vat, tan tnh tho dung.

192

ii/ Long mong muon: Bo tat sau khi thay c s viec o, muon lam cho bon ho khong c tho dung nhng tai vat o, e bon ho khoi phai song trong nhng em dai tam toi, khong y ngha, khong li ch, do nhan duyen nay, cng bc ngi o, oat lay tai vat, em hoan lai cho tang gia, cho tot o ba. c/ Phan ba. i/ oi tng: v nh Bo tat thay cac v quan chung, hoac quan ly vn rng, lay o vat cua tang gia, hoac cua tot o ba, cho la cua mnh, tan tnh hng dung. ii/ Long mong muon: nh phan tren a noi, Bo tat tuy theo kha nang cua mnh, truat phe bon ho ra khoi chc v o. Bo tat tuy lam chuyen tranh oat nh vay, khong vi pham gii luat Bo tat, ma con sinh trng them nhieu cong c. 3/ Khai gii ta dam. a/ oi tng: v nh Bo tat thay co ngi n, hien khong co he thuoc, quyen luyen Bo tat, muon lam viec phi pham hanh, neu nh Bo tat om long gian d bc doc, khong chieu theo y ho, ho se menh chung. Co S giai noi: a noi ngi n hien khong co he thuoc, th phai nen xa la viec ta dam. The nhng, loi giai thch nh vay, hoan toan khong hp ly, v ay ang noi en viec khai gii ta dam. Hoc Tap Luan noi: ni heo lanh tch tnh, hoac co he thuoc, hoac khong co he thuoc, hoac v bao ho dong ho, hoac v bao ho phap ly, hoac v bao ho danh gia, eu khong nen pham gii

193

ta dam, ngha la oi vi ngi co chong, hoac khong co chong, eu khong nen pham gii ta dam vi ho. Lai na, Hoc Tap Luan noi: oi vi ngi tu pham hanh (ngha la xuat gia), v muon thanh tu li ch cho ho, nen tng ngh ho nh la me, la ch cua mnh, ma xa la ta hanh. ieu gii nay ch cho phep Bo tat tai gia, ch khong phai cho phep ty kheo thay s li ch thu thang hien tien ma co the xa bo hoc x (ngha la pham gii ta dam). Ngha ly nay y nh Bo Tat a a noi. Tan S noi: Lam viec ta dam, goi la pham toi, co the mau oa a nguc, lam cho nhieu tn o khong con tin Thanh giao. Ngi tren the gian phan nhieu pham ieu gii nay, cho nen Bo tat khong nen gan gui hanh ta dam, ngoai ra, nhng viec nh sat sanh, v.v..., cung khong nen lam. b/ Long mong muon: ngha la khong lam cho oi phng khi tam buon phien ma lam ieu bat hanh; neu nh chieu theo y muon cua ho, th se co phng tien t tai, lam cho oi phng trong can lanh, ong thi lam cho ho xa la nghiep ac, ben dung tam t bi ma lam viec ta dam. Tuy lam viec o ue cau nhiem nh vay, khong nhng khong vi pham gii luat Bo tat, ma con sinh trng them nhieu cong c. 4/ Khai gii vong ng. a/ oi tng: v nh Bo tat, thay nhieu hu tnh ang b nguy hiem en tnh mang, b cac hoan nan nh chat tay chat chan, theo mui cat tai, moc mat, v.v...

194

b/ Long mong muon: ngha la muon cu ho s hoan nan cua nhng hu tnh o. c/ S khac biet gia v mnh va v ngi: v nh Bo tat, neu v t li, tuy gap nguy hiem en tnh mang, cung quyet khong noi doi, the nhng, neu v li tha, biet ro ieu can phai lam, cho nen c phep noi doi, ay la s khac biet gia t li va li tha. Noi tom lai, ch can quan xet xem viec lam co li ch cho hu tnh hay khong, t mnh khong co tam nhiem o, ch co tam lam li ch hu tnh, ben che lap s that, noi li khong thc, luc noi li o, khong nhng khong vi pham gii Bo tat, ma con sinh trng them nhieu cong c. 5/ Khai gii noi li ly gian. a/ oi tng: v nh Bo tat thay cac hu tnh ang b bon ban ac dan du. b/ Long mong muon: v thay rang neu gan gui ban ac se chu trai qua nhng em dai vo ngha ly, vo li ch, do nhan duyen nay, noi li ly gian, lam cho hai ben phan cach. Bo tat tuy noi nhng li ly gian nh vay, khong nhng khong vi pham gii Bo tat, ma con sinh trng them nhieu cong c. 6/ Khai gii noi li tho ac.

195

a/ oi tng: v nh Bo tat thay cac hu tnh lam ieu qua ang, lam ieu phi ly. b/ Long mong muon: ngha la dung phng tien noi li tho ac, lam cho hu tnh o xa la neo ac, quay ve ng lanh. Bo tat tuy noi nhng li tho ac nh vay, khong nhng khong vi pham gii Bo tat, ma con tang trng them nhieu cong c. Trat Muc Tra S noi: Lam ieu qua ang, ngha la lam mi ieu ac, hoac la biet ai tha ma lai tu Tieu tha, hoac la biet Tieu tha ma lai tu ngoai ao; lam ieu phi ly, ngha la tuy biet ao ly, the nhng oi vi hoc x lai bieng nhac khong tu hoc, khong cung knh. 7/ Khai gii y ng. a/ oi tng: v nh Bo tat thay cac hu tnh a thch ca hat, ngam vnh, hoac a thch am luan nhng chuyen vo ngha nh chanh tr, quan s, an nhau, trai gai, mach leo, v.v... b/ S khac biet gia v mnh va v ngi: ngha la Bo tat oi vi cac phng dien ca hat, v.v..., eu rat ranh rot, kheo leo; oi vi nhng hu tnh o khi long thng xot, phat tam muon lam li ch cho ho, ben cung ho ca hat, ngam vnh, ban luan nhng chuyen vo ngha nh chanh tr, quan s, an nhau, trai gai, mach leo, v.v..., lam cho nhng hu tnh o vui ve nghe li, sau o dung phng tien lam cho ho xa la neo ac, quay ve ng lanh.

196

Bo tat tuy noi nhng li vo ngha nh vay, khong nhng khong vi pham gii luat Bo tat, ma con sinh trng them nhieu cong c. Nhng ieu noi trong Luan Du Gia, cung ong nh ai Nhat Kinh. Ngoai viec khai bay chi than va mieng ra, cha thay khai ba nghiep cua y (tc la tham san si). Nh ngai Phap Thanh noi: Neu nh bo bt tam t li, chuyen v li tha, pho bien tng ng vi tat ca long thng xot; tr khi co ac y, hoac khi ta kien, ngoai ra, tat ca viec khac eu cho phep. The nhng phai can than y vao cac bo luan ve Bo tat tnh gii ma tham nh, ngha la phai y vao thanh ngon lng. Ngai Bo e Hien noi: Nh vay, tuy khai cac tnh toi trong gii biet giai thoat, nhng van khong vi pham, ma lai sinh trng nhieu cong c, huong la cac gii khac. Do y ngha nay, oi vi hu tnh, neu thay co s li ch ln, v muon li ch cho ho, tuy khai cac hoc x ong vi biet giai thoat, cung khong vi pham, phai biet cung giong nh phan trc. K2. Chng ngai viec t li. Co ba phan: L1. Huy pham tnh menh (vi pham th mi mot). Ke noi: Ham phap ta menh, khong chu bo Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, sinh long quy quyet, gian tra, am luan nhng chuyen na h na thc, dung phng tien nay e mu cau li dng, song bang phap ta mang, khong biet ho then, khong chu buong xa, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat.

197

Nhng trng hp khong pham: ang muon diet tr thoi quen song bang ta mang, tuy no lc tinh tien oan tr, nhng v phien nao qua manh, thoi quen song bang ta mang van tiep tuc hien hanh. Ngha la sinh khi nam phap ta menh, nh quy tra, v.v..., khong biet ho then, ma con ngoan co khong chu xa bo, khong chu tm cach tr khien, ay la vi pham nhiem o. Trong ay khong co trng hp vi pham khong nhiem o. Neu nh khi tam muon tr diet thoi quen ta menh, nhng v phien nao manh liet, che m ly tr, thng thng phat khi thoi quen ta menh, trng hp nay khong pham. ieu nay giong nh trng hp Tam chay theo long tham khong ay, a noi phan tren. Tng trang cua nam phap ta menh, nh Bao Man Luan noi: V muon c danh li cung knh, Che hnh tch, bay tro quy quyet, V muon c danh li cung knh, Noi li ng mat, tng gian tra, V muon c danh li cung knh, V khen tien tai cua th chu, V muon c danh li cung knh, Huy bang ngi khac, kheo cau canh, V muon c danh li cung knh, Noi c cung dng, mong ngi cung. Co s giai noi: Neu khi tam muon phat khi nam phap ta menh, tuy t mnh khong hay biet, cung goi la vi pham, ay khong phai la bon y cua Luan Du Gia.

198

L2. Huy pham quy tac (vi pham th mi hai). Ke noi: ieu c, bon chon, khong tch tnh Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii phap thanh tnh cua Bo tat, tnh tnh hao ong, tam khong tch tnh, noi ci ln tieng, ba hoa huyen nao, c ch ua ct, mong c ngi khac tan thng, phu hoa, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat. Neu v l ang ma hao ong ua ct, th goi la vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: tuy muon oan tr thoi quen hao ong, nhng van cha oan tr c, nh phan tren a noi qua; hoac muon dung phng tien nay e giai tr tam hiem han cua ngi khac; hoac muon oi phng khuay khoa s phien muon; hoac oi phng tnh tnh hao ong, muon dung phng tien nhiep phuc, bao ho ma hien tng hao ong nh ho; hoac oi phng khi tam ng vc Bo tat hiem han, hoac am mu chong oi ho, Bo tat ben hien tng ua ct, bieu hien tam thai vo t thanh tnh cua mnh. Trong nhng trng hp nay eu khong pham. Ngha la tam khong an tnh, ay la nhiep vao tam tham. Tam thng bon chon, khong thch tch tnh, ln tieng noi ci, on ao nao ong, c ch bop chop, mong ngi khac hng ng, ay la vi pham nhiem o. Nhng trng hp khong vi pham: <a> Nhan v t than: ang khi tam muon oi tr nhng thoi quen xau o, tuy van con ci noi ln tieng, v.v..., van khong vi pham, nh phan tren a noi 199

qua. <b> Nhan v tuy nghi: (1) muon dt tr tam hiem han cua oi phng, (2) muon lam cho oi phng giai tr u sau, buon bc, (3) oi vi nhng ngi a thch nhng viec nh tren, dung phng tien nay e nhiep phuc ho, lam cho quay ve neo lanh, (4) v muon gi y cho nhng ngi than cung ban be ma hien tng tuy thuan ho, (5) neu oi phng co y ng vc, om long hiem han, ganh ghet, luc o, Bo tat ngoai mat ben lo ve hoan hy, bieu lo tam mnh thanh tnh, khong co y xau, tuy ln tieng noi ci, v.v..., eu khong vi pham. L3. am me ba coi (vi pham th mi ba). Ke noi: Nhat hng khong sinh tam xa ly Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, sinh khi kien chap, hoac lap luan nh sau: Bo tat khong nen tham cau Niet ban, oi vi Niet ban nen sinh tam nham la, oi vi phien nao, khong nen s hai ma cau oan tr, khong nen nhat quyet sinh tam nham la, bi v hang Bo tat phai lan lon trong sinh t ba a tang ky kiep e cau Vo thng Bo e, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat. V sao? Nh hang Thanh van khi tam tham cau chng ac Niet ban, nham la phien nao va tuy phien nao, th hang Bo tat khi tam tham cau chng ac Niet ban, nham la phien nao va tuy phien nao, con nhieu gap tram ngan van c lan so vi hang Thanh van. Bi v Thanh van ch lo t o, tinh tien tu hanh chng ac Niet ban, con Bo tat th v tat ca chung sinh, tinh tien tu hanh chng ac Niet ban, v the Bo tat phai nen sieng nang tu tap tam khong o nhiem, tuy thanh tu nhng s nghiep hu lau, ma viec tu tap tam khong o nhiem van vt han Thanh van. 200

ay la v thay cac Kinh luan noi rang phap cua ch Bo tat la phai nen an tru trong sinh t, khong a thch Niet ban, cho nen sinh khi nhng kien chap, nhng lap luan nh vay: Bo tat khong nen tham cau Niet ban, oi vi Niet ban nen sinh tam nham la, oi vi phien nao va tuy phien nao, khong nen s hai ma cau oan tr, khong nen nhat quyet sinh tam nham la sinh t, bi v hang Bo tat phai lan lon trong sinh t ba a tang ky kiep e cau Vo thng Bo e. Neu noi nh vay, goi la vi pham nhiem o. V sao? Nh hang Thanh van khi tam tham cau chng ac Niet ban, nham la phien nao va tuy phien nao, th hang Bo tat khi tam tham cau chng ac Niet ban, nham la phien nao va tuy phien nao, so vi hang Thanh van phai nen nhieu gap tram ngan van c lan! Bi v hang Thanh van ch lo t than thoat ly sinh t, ma con sieng nang tu tap, huong chi hang Bo tat la ngi muon o tat ca chung sinh thoat ly khoi sinh t. Cho nen Bo tat can phai sieng nang tu tap tam khong nhiem o, bi v neu nh t mnh cha the giai thoat khoi phien nao, th lam the nao ma o thoat ngi khac ra khoi phien nao? Nh ai Trang Nghiem Kinh Luan noi: Manh me vac ganh nang chung sinh, Phai bo bieng nhac, cac tat hen, V muon giai thoat mnh va ngi, Cang sieng nang gap tram ngan lan. Bo tat co phng tien thien xao, co the hanh x tuy thuan cac nghiep hu lau, the nhng phai thanh tu phap khong tap nhiem, vt hn cac v A la han. Trat Muc Tra S noi: Hang Thanh van on can con co the thau ro loi lam cua sinh t, sinh long tha thiet nham la sinh t, huong chi hang Bo tat li can, ay u vo

201

lng tr tue. Nen biet nh cac Kinh a noi: Bo tat khong nen tham cau Niet ban, nen i vao sinh t, la muon noi hang Bo tat v muon li lac chung sinh, khong nen nhat quyet nham la sinh t, mong nhap Niet ban, va cung la muon khen ngi hang Bo tat khong b cac nghiep phien nao lam nhiem o, ch khong co y muon noi hang Bo tat khong nen nham la cac nghiep phien nao cung s sinh t do nghiep phien nao chieu cam, va cung khong phai muon noi khong nen tham cau chng ac Niet ban. Ngai Bo e Hien noi: Ba loai vi pham nay, theo th t, co the pha hoai s (1) ay u tnh menh, (2) khong hanh phong dat, va (3) thng ham xa la trong luat nghi gii. Lai na, nhng nghe ban ru, ao kiem, thuoc oc, mua ban ong vat, ep m ep dau, eu la ta menh, goi la vi pham. Huong la nhng nghe nh anh ca, san ban. K3. Chng ngai viec li ch mnh va ngi. Co hai phan: L1. Khong phong ho danh d mnh (vi pham th mi bon). Ke noi: Khong phong ho, bien bach huy bang Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, co ngi oi vi Bo tat khi long bat tn, chang han nh beu reu, nhuc ma, am tieu, (neu nh s viec la that) ma Bo tat khong chu bien bach phan minh, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat; con neu nh s viec khong that ma khong chu bien bach phan minh, th goi la vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: b ngoai ao ph bang; hoac b nhng ke o k ghen ghet huy bang; hoac xuat gia, nhan 202

i khat thc, hoac tu phap lanh ma b huy bang; hoac b ke ang gian d, hoac tam ang ien ao huy bang. Trong nhng trng hp nay, khong bien bach phan minh eu khong vi pham. Ngha la t mnh gap phai nhng li khong tin tng, khong knh trong, chang han nh nhuc ma, che bai, am tieu, ma lai khong chu phong ho, bien bach. Neu s viec o ung s that ma khong ngan nga, phong ho, ay la vi pham nhiem o; neu s viec khong ung s that ma khong chu bien bach phan minh, ay la vi pham khong nhiem o. Ba viec nhuc ma, che bai, am tieu, nh ngai Trac Long noi: Theo nh th t, y noi s lam loi co ba bac thng, trung, ha. Khong phong ho, co ngha la khong chu d phong loi lam sap xay ra, khong bien bach, co ngha la s viec a xay ra lai khong chu tm cach tr diet. Nhng trng hp khong pham: (1) Neu ngi huy bang la (a) ngoai ao, (b) ngi ganh ghet t hiem, tuy a kheo leo giai bay ma ho van khong tin hieu, (c) ngi ang gian d, hung hang huy bang. oi vi nhng ngi nh vay, tuy b huy bang, khong phong ho, khong bien bach cung khong vi pham. Tan S noi: Neu co ngoai ao ganh t vi Bo tat, ngha la hp hai ieu (a) va (b) lam mot ngoai ao, ay la i ngc vi bon y cua Luan Du Gia. (2) Neu s viec ph bang lien quan en: (a) nhan s xuat gia, (b) nhan i khat thc, (c) nhan tu phap lanh, ma b huy bang, beu reu, trong nhng trng hp nay, tuy b huy bang, nhng khong phong ho, khong bien bach, eu khong vi pham. L2. Khong dung bien phap manh e li ch chung sinh (vi pham th mi lam).

203

Ke noi: oi ngi phien nao cung khong tr Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, thay chung sinh can phai dung nhng s qu trach, trng phat nghiem khac mi co the lam cho ho li ch, nhng v s ho sau nao cho nen khong qu trach, trng phat, ay goi la vi pham khong nhiem o hoc x Bo tat. Nhng trng hp khong pham: biet s qu trach, trng phat khong lam li ch cho oi phng, ma lai con lam cho ho sinh nhieu phien nao. Gia nh Bo tat thay cac hu tnh, can phai dung nhng bien phap manh lam cho ho n au kho s, hoac dung cac hanh vi, ngon ng hung tn, lam phng tien ieu phuc, e cho ho c li ch, the nhng, lai s ho sau nao, oi vi nhng ngi can phai ieu phuc, neu khong dung nhng bien phap tren e ieu phuc ho, ay la vi pham nhiem o. Neu nh quan xet thay rang oi phng oi vi nhng bien phap nay khong thu hoach c bao nhieu li ch, ma lai con sinh nhieu phien nao, tuy khong dung nhng phng tien nay e ieu phuc ho, cung khong vi pham. Khong c bao nhieu li ch ma con sinh nhieu phien nao, co chu s giai thch nh sau: oi phng khong c bao nhieu li ch, ma t mnh lai sinh nhieu phien nao. Lai na, Tan S noi: Ch cung trong cau ke tren co ngha la oi vi hu tnh phien nao, khong nhng dung bien phap manh, ma cung nen dung bien phap mem mong. S co y muon noi oi vi hu tnh can phai dung bien phap manh, ma cung nen dung bien phap mem mong e oi tr, neu khong nh the, th cung goi la vi pham. Nen biet, ieu 204

nay co ve nh hieu lam y ngha cua Luan Du Gia. Ch cung nay co ngha la neu nh hu tnh co nhieu phien nao, hoac pham toi nang, tuy co the ieu phuc, cung khong nen ieu phuc. Tan S noi: Hai loai vi pham nay, theo th t, co the huy hoai chanh niem chanh tri, chanh hanh phong ho oi vi s vi pham cua chnh mnh, quan sat suy ngam, kheo leo oi tr, co the lam cho tieu tr, trong phan nhiep thien phap gii; ngoai ra con co the huy hoai s qu trach nhiep tho trong phan nhieu ch hu tnh gii. J3. Chng ngai nhan nhuc. Co ba phan: K1. Khong chu an nhan (vi pham th mi sau). Ke noi: B ngi anh, mang, v.v..., lien tra a Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, b ke khac mang chi lien mang chi lai, b ke khac gian d lien gian d lai, b ke khac anh ap lien anh ap lai, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat. Ch mang trong bai ke, co ngha la do gian d ma m li mang nhiec (nhuc ma); ch v.v... trong bai ke, co ngha la dung s gian d tra ua s gian d, y muon lam cho oi phng noi gian, bang cach phat ra nhng li tho tuc; hoac dung s anh ap tra ua s anh ap, y muon lam cho oi phng kho s, bang cach anh ap ho, hoac dung s cham choc tra ua s cham choc, ngha la hai ben em loi cua oi phng ma cham choc nhau. K2. Khong xa bo tam san han trien mien. Co hai phan: L1. Khong t xa bo (vi pham th mi bay).

205

Ke noi: Ngi gian, nghi, khong ta loi ho Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, xam pham ngi khac, hoac tuy khong xam pham, nhng oi phng hieu lam la xam pham, Bo tat v tam hiem han, ghen ghet, hoac kieu man, khong chu ta loi ung phep, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat; neu v li bieng, nhut nhat, buong lung ma khong ta loi, th goi la vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: muon dung phng tien nay e ieu phuc oi phng, lam cho ho xa la neo ac, quay ve ng lanh; hoac biet oi phng la ke ngoai ao, ta ac; hoac oi phng muon Bo tat lam chuyen phi phap roi mi nhan s ta loi; hoac biet oi phng la ke thch gay s, s ta loi ch cang lam cho ho them phan no; hoac biet oi phng la ngi on hoa, tam khong chap nhat; hoac biet s ta loi ch lam cho oi phng them ho then. Trong nhng trng hp nay, khong ta loi, khong pham. Neu nh Bo tat a xam pham ngi khac, hoac tuy khong xam pham, nhng oi phng nghi ng Bo tat xam pham ho, tuy mot trong hai trng hp, neu nh Bo tat khi tam hiem han tang thng, hoac v kieu man, khong chu khiem ha, khong chu ta loi ung phap, ay la vi pham nhiem o, neu nh v ca tnh li bieng, nhut nhat, phong dat, ma bo l khong ta loi, ay la vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: (1) nhan v tuy nghi: neu nh v muon dung phng tien nay e ieu phuc oi phng, tuy khong en ta loi, cung khong vi pham, (2) oi tng ta loi: (a) oi 206

phng la ngoai ao, (b) oi phng muon Bo tat lam chuyen phi phap, toi loi, roi mi nhan s ta loi, (c) oi phng ca tnh a thch hn thua, neu nh ta loi, lai lam cho ho tang gia s phan no, (d) oi phng co tnh kham nhan, du co ta loi hay khong, ho cung khong chap ne, (e) oi phng khong nhan s ta loi, hoac s ta loi lam cho ho cam thay ho then. Trong nam trng hp nay, tuy khong ta loi, cung khong vi pham. Lai na, trong nam trng hp nay, hai trng hp cuoi, Luan Du Gia hp lai thanh mot trng hp, the nhng trong cac bo s khac, lai giai thch rieng biet thanh hai trng hp. ay y theo s ma noi. L2. Khong tha th loi lam cua ngi khac (vi pham th mi tam). Ke noi: Ngi ta loi, c tuyet khong nhan Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, co ngi en xam pham, nhng ho a ta loi ung phep, the nhng, Bo tat om long hiem han, muon lam cho oi phng sau nao, ben khong chu nhan s ta loi cua ho, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat; hoac tuy Bo tat khong co tam hiem han, khong muon lam cho oi phng sau nao, nhng v tam tnh hep hoi, khong biet tha th, cho nen khong tho nhan s ta loi, ay cung goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat. Nhng trng hp khong pham: muon dung phng tien nay e ieu phuc oi phng, nh phan tren a noi qua; hoac oi phng ta loi khong bnh ang, khong ung phep, do o khong nhan s ta loi. Trong nhng trng hp nay eu khong pham.

207

Neu nh co ngi en xam pham Bo tat, sau o ho a ung phap en ta loi bnh ang, the nhng Bo tat om long hiem han, v muon ton hai, xuc nao oi phng, cho nen khong tho nhan s ta loi cua ho, ay la vi pham nhiem o, hoac tuy khong co tam hiem han, the nhng v ca tnh khong kham nhan, cho nen khong tho nhan s ta loi, ay la vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: (1) hoac muon dung phng tien nay e ieu phuc oi phng, tuy khong tho nhan s ta loi, cung khong vi pham, (2) hoac oi phng: (a) ta loi khong ung phap, (b) ta loi khong bnh ang, trong hai trng hp nay, khong nhan s ta loi cung khong vi pham. Trng hp trc, khong ung chanh ly, trng hp sau, ch dung au moi chot li. Hai ban s Tan, Cu cua Gii Nh Thap Tung eu noi: y ngha cua trng hp sau, ngha la khong ung thi, ngha la en ta loi khong ung luc. Lai na, Tan S noi: oi vi ngoai ao, hoac ngi a thch au tranh, tuy khong nhan tho s ta loi, cung khong vi pham. K3. Khong khi tam oi tr phien nao (vi pham th mi chn). Ke noi: Om trong long phan han trien mien Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, om long oan han ke khac, khong chu buong xa, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat. Nhng trng hp khong pham: tuy co gang tm u moi cach oan tr, nhng phien nao van hien hanh, nh phan tren a noi qua.

208

Ngha la oi vi ngi khac, khi tam oan han, chap chat khong xa, khong thay loi lam o, khong chu tm cach oi tr, ay la vi pham nhiem o, neu nh khi tam oi tr, tuy sieng nang tm cach oan tr, nhng phien nao van tiep tuc hien hanh, trong trng hp nay khong vi pham, nh phan tren a noi qua. Ngai Bo e Hien noi: ay la s vi pham om long oan han khong chu buong xa. Bon ieu vi pham va e cap tren, nh Tan S noi: Hai vi pham au, theo th t, co the pha hoai s mong muon lam li ch ngi khac trong phan luat nghi gii va thien phap gii, cung pha hoai s mot chut t phien nao oan han cua can bon phien nao sinh khi cung khong the nhan tho trong phan nhiep thien phap nhan duyen. Hai vi pham sau, co the pha hoai nhng g, bo s ay khong thay noi en. J4. Chng ngai tinh tien. Co ba phan: K1. Y hng hanh vi ha liet (vi pham th hai mi). Ke noi: V tham cung phung, nuoi e t Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, v tham muon s cung dng, cung phung ma thau nhan, nuoi dng e t, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat. Nhng trng hp khong pham: khong do tham cau s cung dng, cung phung ma thau nhan, nuoi dng e t. Ngha la tham luyen mot cach phi ly s hau ha, cung phung, cung em tam ai nhiem mong cau s cung dng tien tai ma nuoi

209

dng e t, ay la vi pham nhiem o. Neu nh khong co tam o nhiem ma nuoi dng e t, tho nhan s cung dng, th khong vi pham. K2. Hanh vi li bieng (vi pham th hai mi mot) Ke noi: Khong chu khien tr li, nhut nhat Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, li bieng, nhut nhat, ham a ngu ngh, a nam, a da, khong co gi giac, khong biet han lng, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat. Nhng trng hp khong pham: ang b benh nang; hoac khong co sc lc; hoac i ng xa ve met moi; hoac ang co gang oan tr thoi quen ngu ngh, nhng van cha oan tr c, nh phan tren a noi qua. Ngha la khi tam li bieng, nhut nhat, v.v..., ham me ngu ngh, a nam, a da, khong co gi giac, khong co han lng, ay la vi pham vi tam nhiem o. Khong co gi giac, ngha la ban ngay khong phai la gi ngu ngh, v.v..., khong co han lng, ngha la ban em, ngoai tr gia em ra, au em, cuoi em ngh ngi, cung eu goi la khong co han lng. K3. Ham viec am luan vo ch (vi pham th hai mi hai). Ke noi: Ham noi vo ngha, vo li ch 210

Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, ham thch ban chuyen the s, lang ph ngay gi, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat; neu v l ang ma lang ph ngay gi, th goi la vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: thay ngi khac ban luan the s, v muon chieu y ho, tam thi lang nghe trong chanh niem; hoac v cau chuyen ly ky t co ma tam thi hoi chuyen; hoac tra li nhng thac mac cua oi phng. Trong nhng trng hp nay eu khong pham. Ngha la do tam ai nhiem, lang ph th gi, ham thch ban chuyen the s, nh chnh tr, xa hoi, chuyen trai gai, v.v..., ay la vi pham nhiem o. Trat Muc Tra S noi: ay la t s nghe ngi khac ban luan ma lang ph ngay gi. Lang ph, ngha la t luc ban mai cho en gia tra, hoac t luc xe tra cho en au em, v.v... Trng hp khong pham: (1) pha ngi nghe: thay ngi ang am luan, v muon chieu y ho, ben an tru trong chanh niem, tam thi lang nghe, cung khong vi pham, (2) pha ngi noi: hoac v cau chuyen ly ky, hoac tam thi hoi ho, hoac tra li cau hoi cua ho, nh vay, tuy ban luan cung khong vi pham. Ngai Toi Thang T noi: Neu nh trong luc ang sieng nang tu tap cac hoc x, nhng ieu nh tren, cung goi la vi pham. Tan S noi: Ba s vi pham nay, co the pha hoai s: nuoi dng e t ung phap trong gii nhieu ch hu tnh, thng thng dung manh tinh tien tu tap sau ba la mat trong gii nhiep thien phap,

211

va tuy trong am ong tap nhap, khong am luan viec xau ac tap nhiem trong gii nhiep luat nghi. J5. Chng ngai thien nh. Co ba phan: K1. Chng ngai gia hanh (vi pham th hai mi ba). Ke noi: Khong chu cau thay day tu nh Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, muon lam cho tam an tru, muon c nh tam, nhng v hiem han, kieu man ma khong chu en ni cac v thay e thnh cau s ch giao, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat; neu v li bieng, nhut nhat ma khong chu thnh cau, th goi la vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: ang b benh; hoac khong co sc lc; hoac biet v thay o ch day nhng viec ien ao; hoac t mnh hoc rong, co u tr tue, co the t lam tam nh; hoac trc o a hoc qua phng phap tu tap. Trong nhng trng hp nay, khong thnh cau s ch giao, khong pham. Ngha la muon c nh tam, nhng v tam hiem han, kieu man, khong en tm thay, cau thnh s ch dan phng phap lam cho tam an tru, ay la vi pham nhiem o, neu nh v li bieng, nhut nhat ma khong cau thnh, th vi pham khong nhiem o. Trng hp khong vi pham: hoac v t than: (1) ang b benh, khong co sc lc, (2) biet v thay o ch day nhng s ien ao, (3) t mnh hoc rong nghe nhieu, co the t lam cho tam an tru,

212

tuy khong cau thnh, cung khong vi pham; hoac a c ch day phng phap tu tap, cho nen khong cau thnh, cung khong vi pham. K2. Chng ngai chanh hanh (vi pham th hai mi bon). Ke noi: Khong bo ngu cai, chng thien nh Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, khi tam tham duc, nhng khong chu tm cach oan tr, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat. Nhng trng hp khong pham: ang co gang oan tr phien nao tham duc, tuy sieng nang tm moi phng cach oi tr, nhng phien nao van tiep tuc hien hanh. Tng t, trng hp cac phien nao khac nh san khue, hon thuy, trao c, hoac nghi ng, eu giong nh trng hp tham duc. Neu nh mot trong ngu cai chng ngai thien nh sinh khi ma lai nhan tho, khong chu tr diet, goi la vi pham nhiem o; neu nh khi tam mong muon oan tr, v.v..., tuy ngu cai sinh khi, cung khong vi pham, nh phan tren a noi qua. Ngu cai la nhng g? Khuyen Gii Vng Tung cua ngai Long Tho Bo tat noi: San, trao c ac tac, Hon thuy, tham duc, nghi, Ngu cai gian tac nay, 213

Thng trom cac thien li. Trong ay trao c, ac tac hp thanh mot cai; hon (tram), thuy (mien) hp thanh mot cai. Noi ve ngu cai, co hai phan. Trc noi ve ngu cai cung nguyen nhan dan phat, ke o noi ve phng cach tnh tr ngu cai. 1/ Tham duc: la tam ham thch chay theo nam canh sac, thanh, v.v... Nguyen nhan dan phat: oi vi tran canh, sinh khi y tng ien ao, cho rang canh gii la kha ai, thanh tnh. 2/ San khue: la oi vi ngi khac, khi tam ton hai, lam cho oi phng ton hoai, sau nao. Nguyen nhan dan phat: oi vi canh gii trai y, tam nh ngh khong nguoi, nhan o sinh khi tam phan no. 3/ Hon tram (ham nhiep trong tam si): la noi tam hon muoi, khong t khong che; thuy mien (ham nhiep trong tam si), tam khong tuy canh. Nguyen nhan dan phat: tam trong trang thai u am, khong co tng quang minh. 4/ Trao c (ham nhiep trong phien nao tham): la tng khong tch tnh; ac tac, ngha la sau khi trao c, hoi tng lai ben sinh tam hoi han bt rt. Nguyen nhan dan phat: do s hoi c ngh ngi khong nguoi ve nhng ngi than thuoc, hoac hoan canh chung quanh, hoac nh lai nhng canh ngo vui buon trong qua kh, v.v...

214

5/ Nghi: ngha la em vong tnh cua mnh, do d nghi ng ba i la co hoac khong co, hoac nghi ng Tam bao, nghiep bao, nhan en T e. Nguyen nhan dan phat: do kien giai sai lam ve cac phap: ba i, v.v... Ke en, noi ve phng cach diet tr cac chng ngai tren. Co hai phan: 1/ trc tien dung phng phap oi tr e diet tr, 2/ dung uy nghi cua than e diet tr. 1/ Dung phng phap oi tr e diet tr. Co ba phan: a/ Dung phap tang thng e tnh tr: e oi tr s tham duc, nen tu cac phap quan tng bat tnh nh bam xanh, banh trng, mu mau, bay nhay, ...; e oi tr san han, nen tu quan t bi; e oi tr hon tram, nen tu quan cac tng anh sang mat tri, mat trang, lam cho tam sang suot; hoac tu phap luc niem, tuy s thch tu niem Phat, niem phap, niem tang, niem gii, niem th, niem thien; hoac quan canh duyen thanh tnh e khuyen tan chnh mnh; hoac quan cac phng hng, hoac mat trang, tinh tu, v.v...; hoac dung nc mat ra mat, goi au; e oi tr ieu c, ac tac, nen chanh tru tam ni mot canh, tu tam ma a; e oi tr tam nghi, nen quan sat cac phap qua kh a sinh, cung cac phap v lai se sinh, eu ch la cac phap nhan qua, eu khong co nga; oi vi phap co cho la co, oi vi phap khong co cho la khong co; kien giai chnh xac, xa la s tang (chap co), ton (chap khong); lai phai nen tung niem kinh, luan noi ve s qu trach, diet tr ngu cai, hoac noi ve s tai hai cua ngu cai, hoac khen ngi cong c cua s xa la ngu cai; suy ngam ngha ly, cac phien nao cha sinh khi, lam cho khong sinh khi, neu a sinh khi, lam cho tr diet.

215

b/ Do t mnh tu tap ma tnh tr: quan sat ngu cai, bat c phien nao (cai) nao sinh khi, eu lam cho tam mnh sinh khi cac tap nhiem, lam cho tr tue giam thieu, ton hai cac phap lanh, ay khong phai la ieu nen lam, ben sinh tam ho then; oi vi ngu cai, tm cach tr diet, quyet khong nhan tho. c/ Y vao phap the gian ma tnh tr: quan sat rang khi mot cai sinh khi, neu nh khong tnh tr, se b Thng s, cung cac v tri co tha tam thong, hoac cac v ong phap co tr tue, qu trach, che bai, cho nen luc phien nao cha sinh khi, lam cho khong sinh khi, neu nh a sinh khi, lien tm cach khien tr. 2/ Dung uy nghi cua than e tnh tr: ngha la oi vi phien nao thuy mien, hon tram, nen ng day kinh hanh e diet tr, con oi vi bon phien nao kia, nen ngoi kiet gia, dung phap tnh tru (thien nh) e diet tr; lai na, oi vi cac phien nao, trong tat ca moi thi, phai nen xa bo khong nhan tho, ch khong phai ch rieng luc ngoi thien. K3. Chng ngai chung hanh (vi pham th hai mi lam). Ke noi: Cho thien the gian la cong c Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, tham am thien nh the gian, cho la co cong c, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat. Nhng trng hp khong pham: ang co gang oan tr s tham am thien nh the gian, nhng van cha oan tr c, nh phan tren a noi qua. 216

Neu nh trong luc tu tap tnh l, khi tam tham luyen canh gii thien nh, a thch s hy lac, thay la co cong c, ay la vi pham nhiem o; neu nh ang co gang oi tr, nhng van con tiep tuc tham luyen, trong trng hp nay khong vi pham, nh phan tren a noi qua. Cac bo luan eu cho rang ay la tai hai cua s a thch, thoa man oi vi thien nh, the nhng, ay la ieu phi ly, bi v luc canh gii thien nh sinh khi, co bon loai phien nao: (1) tham luyen, (2) kieu man, (3) si me, (4) chap kien. Tan S noi: Ba s vi pham nay, theo th t, co the: (1) trong nhiep luat nghi gii: huy hoai s phat khi vo lng ang tr cua Bo tat, cung s khong phat khi cac tam t ac, (2) trong nhiep thien phap gii: huy hoai s khong nhan tho cac phien nao cua thien nh (ang ch), cung s khong nhan tho cac s tham luyen thien nh trong nhiep thien phap gii. J6. Chng ngai tr tue. Co ba phan: K1. oi vi liet canh. Co bon phan: L1. Khong hoc phap Tieu tha (vi pham th hai mi sau). Ke noi: Khinh miet, huy bang phap Thanh van Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, phat khi kien giai, hoac lap luan nh sau: Bo tat khong nen nghe giao phap Thanh van, khong nen tho tr, khong nen tu hoc. Bo tat can g phai nghe, phai tho tr, phai sieng nang tu hoc giao phap cua Thanh van?, ay goi la vi pham nhiem o hoc x

217

Bo tat. V sao? Bo tat oi vi sach v ngoai ao con phai hoc hoi nghien cu, huong chi la nhng li Phat day!! Nhng trng hp khong pham: v muon nhng ngi chuyen tam nhat y hoc giao phap Tieu tha xa bo s ham thch o nen noi li nh vay. Ngha la Bo tat phat khi kien giai, hoac lap luan nh sau: Bo tat khong nen nghe giao phap Thanh van, khong nen tho tr, khong nen tu hoc, Bo tat can g phai nghe, phai tho tr, phai sieng nang tu hoc giao phap Thanh van, neu noi nh vay, goi la vi pham nhiem o. Nen biet, ieu gii nay khac vi ieu gii ph bang phap Thanh van trong phan toi can ban cua gii biet giai thoat. ay ch la s vong chap, cho rang phap Thanh van la e cho nhng hanh gia Tieu tha tu hoc, con hanh gia ai tha th khong can phai nghe, phai hoc, v vay, ay khong phai la s huy bang phap Thanh van mot cach triet e. Tai sao Bo tat noi nh vay lai goi la vi pham? Bi v Bo tat oi vi sach v ngoai ao con phai sieng nang nghien cu, huong ho la li cua Phat day. Tai sao Luan Du Gia thiet lap ieu gii nay? Bi v thay nhng hanh gia khong co chanh tri kien, cho rang hanh gia ai tha khong can tu hoc gii biet giai thoat, gay tao toi chng khinh miet chanh phap. V muon phong ho cho bon ho khoi b oa vao ho sau nguy hiem (a nguc), cho nen che nh ieu gii nay. Nen biet ay la s giao gii thu thang nhat.

218

Neu nh co nhng hanh gia ai tha am me hoc tap phap Thanh van tha, v muon lam cho bon ho hoi tam, quay ve ai tha, ben noi nhng li nh tren, trong trng hp nay khong vi pham. L2. Chuyen tam tu hoc phap Tieu tha (vi pham th hai mi bay). Ke noi: Bo ai tha, hoc phap Tieu tha Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, oi vi giao phap Bo tat cha kp nghien cu tng tan, nhng lai bo phe, quay sang chuyen tam nhat y tu hoc giao phap Tieu tha, ay goi la vi pham khong nhiem o hoc x Bo tat. Neu co Bo tat, oi vi phap tang Bo tat, ang le can phai sieng nang tu hoc, lai bo phe khong chu hoc, ma lai quay sang chuyen tam hoc tap phap tang Thanh van, ay goi la vi pham. ay co y muon noi cac v Bo tat oi vi phap tang Bo tat phai nen sieng nang tu hoc, khong c phe bo, mi co the hoc tap them phap tang Tieu tha. L3. Chuyen tam tu hoc giao ien ngoai ao (vi pham th hai mi tam). Ke noi: Cha thong Phat phap, hoc ngoai ao Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, tuy co san kinh sach Phat giao, oi vi Phat phap cha kp nghien cu tng tan, nhng lai quay sang sieng nang nghien cu 219

sach v the gian cung luan ien ngoai ao, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat. Nhng trng hp khong pham: co the hoc tap Phat phap nhanh chong; hoac a hoc Phat phap dai lau, hien van cha quen; hoac oi vi Phat phap, co the suy ngam va thong at ngha ly; hoac oi vi Phat phap a quan sat thc ngha, thanh tu nhan lc, khong con b lap luan cua ngoai ao lay chuyen; hoac trong moi ngay, danh hai phan thi gian tu hoc Phat phap, mot phan thi gian hoc tap sach v ngoai ao. Trong nhng trng hp nay eu khong pham. Neu nh Bo tat, hien co san kinh sach Phat giao, oi vi Phat phap, cha kp nghien cu tng tan, lai quay sang nghien cu sach v the gian, cung vi luan ien ngoai ao, ay la vi pham nhiem o. Luan ien ngoai ao, Trat Muc Tra S cho rang o la nhng sach v ve luan ly (nhan minh), ngon ng (thanh minh) cua ngoai ao. Phan trc, oi vi Tieu tha, cho nen noi Bo tat tang, hien nay oi vi ngoai ao, cho nen noi Phat phap. Nhng trng khong pham: (1) cc ky thong minh, (2) co the tho tr nhanh chong, (3) hoc nh lau khong quen, (4) co the suy ngam, thong ai ngha ly, (5) oi vi Phat phap, quan sat ung ly, c tr bat ong, (6) hoac trong moi ngay, dung hai phan thi gian hoc tap Phat phap, mot phan thi gian hoc tap ngoai ao. Trong nhng trng hp nay khong vi pham. 220

Ngai Toi Thang T noi: Cc ky thong minh, ngha la trong khoang thi gian ngan co the ghi nh; co the suy ngam ngha ly, ngha la tam rat ben nhon; co the thong at ngha ly, ngha la tr tue sang suot; quan sat ung ly, ngha la co the sinh khi ai tr tue; co the tho tr nhanh chong, ngha la hoc tap nhanh chong. L4. am me tu hoc phap ngoai ao (vi pham th hai mi chn). Ke noi: am me sieng hoc phap ngoai ao Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, khong chu gi gn gii phap Bo tat, oi vi sach v the gian, cung ta luan ngoai ao, nghien cu tinh tng, trong long cam thay thch thu, tham am, khong coi o nh can ba, hoac chat oc, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat. Cac v Bo tat khong nen vt qua quy tac cua Bo tat va e cap tren, la hai phan thi gian hoc tap Phat phap, mot phan thi gian hoc tap luan ien ngoai ao. oi vi sach v the gian va luan ien ngoai ao, tuy tm toi nghien cu, van xem nh thuoc oc, neu khong nh the, th luc ban au se a thch, ke o se am me, sau o se chap trc. ay la vi pham nhiem o. Tan S noi: Bon vi pham va neu tren, vi pham au, co the huy hoai tam xa la cac tam t ac trong gii nhiep thien phap; vi pham hai va ba, co the huy hoai s tm cau van tue trong gii nhiep thien phap. Con vi pham th t co the huy hoai nhng g, th s nay cha e cap en.

221

K2. oi vi thang canh. Co ba phan: L1. Ghet bo huy bang canh gii tr tue (vi pham th ba mi). Ke noi: Ghet bo huy bang Bo tat tang Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, oi vi ngha ly chan thc, sau xa, cc ky sau xa, lai nghe ch Phat Bo tat co than lc khong the ngh ban, a khong sinh khi long tin, ngc lai con sinh tam huy bang: Nhng ieu nay khong a en s li ch, khong a en Chanh phap, khong phai do c Nh Lai noi ra, khong the li ch an lac chung sinh, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat. Nhng s viec huy bang va noi tren la do kien giai sai lam cua chnh mnh, hoac do ngi khac xui duc ma phat sinh. Nhng trng hp khong pham: Bo tat tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, nghe giao phap sau xa, cc ky sau xa, khong tin khong hieu, luc o Bo tat nen mien cng tin nhan, tam khong gian doi, t nhu nh the nay: Toi that khong co thien can, ui mu khong co mat tr tue, oi vi c Nh Lai la bac ay u tue nhan, tuy can c chung sinh ma giang noi, oi vi nhng li phap kho hieu kho do cua c Nh Lai ma dam sinh tam huy bang! Bo tat phai t y thc s vo tri cua mnh nh vay, e cao c Nh Lai la bac oi vi Phat phap, khong cho nao khong biet, khong cho nao khong thay, bnh ang tuy thuan chung sinh ma hien than thuyet phap. Bo tat neu co thai o chan chnh nh vay, tuy khong hieu khong tin, van khong vi pham hoc x Bo tat. Neu co Bo tat, oi vi Bo tat tang, ghet bo huy bang, ay la vi pham nhiem o. V sao nghe phap lai sinh ph bang? Ngha la khi 222

nghe Bo tat phap tang, oi vi phap ngha chan thc sau xa, cc ky sau xa, cung ch Phat Bo tat co bat kha t ngh than lc, khong sinh long tin hieu, ghet bo huy bang. Sau xa, ngha la khong phai canh gii cua pham phu, cc ky sau xa, ngha la khong phai canh gii cua Nh tha. Hai tong ngha cua ai tha: (1) phap ngha chan thc, (2) ch Phat Bo tat co bat kha t ngh than lc, ch can huy bang mot trong hai th goi la vi pham. Ghet bo huy bang, co bon loai: (1) huy bang rang khong the dan sinh ngha ly, ngha la nhng ieu ma Bo tat tang noi la ha liet, khong phai la cho nng ta cua tr tue, (2) huy bang rang khong the dan sinh phap, ngha la nhng ieu Bo tat tang noi la ha liet, khong phai la cho nng ta cua phc c, (3) huy bang rang khong phai la do c Nh Lai noi, ngha la ngi noi phap tang Bo tat la ha liet, (4) huy bang rang Bo tat tang khong the li ch an lac hu tnh. Bon loai nhan duyen ph bang tren ay, hoac la do t mnh co kien giai sai lam, hoac la v a dua theo ngi khac ma buong li huy bang. Lam the nao t thu ho tam mnh, khi nghe ngi khac huy bang? Gia nh Bo tat oi vi giao phap sau xa, cc ky sau xa, tam khong tin hieu, luc o Bo tat nen mien cng tin nhan, tam khong gian doi, t nhu nh the nay: Toi nay ui mu, khong co tue nhan vo lau, oi vi c Nh Lai ay u tue nhan, phai tuy theo li Ngai day ma tu hanh, khong nen sinh tam huy bang nhng li giao huan cung mat y cua c Nh Lai. Bo tat phai y thc s vo tri cua mnh, e

223

cao c Nh Lai la bac oi vi Phat phap, khong cho nao khong biet, khong cho nao khong thay. Bo tat neu co thai o chan chanh nh vay, tuy khong tin hieu, cung khong vi pham. Trang Nghiem Kinh Luan noi: Y toi la tnh ac, Khong ro s phi ly, oi vi phap, neu nghi, ng che, mi khong loi. Bao Man Luan noi: Li, y mat cua Phat, Kho ma hieu ro c, Phap nhat tha, tam tha, ng che, t gi mnh, Khong che, mi vo toi, Che ghet la toi ac. Ngha la cac hanh gia ai tha s c, cha de khe hp Phat phap, tuy khong tin hieu, neu nh khong che bai ghet bo, cung khong vi pham. L2. Co the pha hoai qua cua tr tue (vi pham th ba mi mot). Ke noi: Lai t khen mnh ma che ngi Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, trc am ong, hoac do tam tham, hoac do tam san, t

224

khen ngi mnh, hoac huy bang ngi khac, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat. Nhng trng hp khong pham: muon hang phuc ngoai ao; hoac muon tru tr Chanh phap cua c Nh Lai; hoac muon dung phng tien nay e ieu phuc oi phng, nh phan tren a noi qua; hoac muon lam cho ngi cha tin phat khi long tin thanh tnh, ngi a co long tin thanh tnh tang trng long tin. Neu nh Bo tat, oi vi ngi khac, co tam ai nhiem, hoac co tam san han, t khen mnh, che ngi, ay la vi pham nhiem o. Tam ai nhiem, nh Tan S va Trat Muc Tra S eu noi: Do v kieu cang t man, cung tc la tam nga man. Ngai Toi Thang T noi: o la tam cong cao, y ngha cung giong nh a giai thch. Cho nen ay khong ong vi toi tha thang. Nhng trng hp khong pham: Nhan v tuy nghi: (1) v muon tru tr chanh giao cua c Nh Lai, ma muon hang phuc ngoai ao, (2) muon dung phng tien nay e ieu phuc oi phng, nh phan tren a noi qua, (3) v muon cho ngi cha tin phat khi long tin, a co long tin lam cho tang trng. oi vi nhng viec nh vay, tuy t khen mnh, nhan en che ngi, eu khong vi pham. L3. Co the huy hoai nhan cua tr tue. Co hai phan. M1. Khong i nghe Chanh phap (vi pham th ba mi hai). Ke noi: Co cho giang phap, khong en nghe

225

Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, nghe co cho giang noi, thao luan Chanh phap, hoac v kieu man, hoac v gian doi, hoac v buon bc, khong chu i nghe, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat; neu v li bieng, nhut nhat ma khong i nghe, th goi la vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: hoac khong biet, hoac ang co benh; hoac khong co sc lc; hoac biet ngi giang phap ban chuyen ien ao; hoac muon gi y cho ho; hoac a hieu ro y ngha ma ho muon noi; hoac a nhieu lan nghe qua, tho tr, thau suot; hoac nghe nhieu hoc rong, hieu ro Phat phap; hoac ang tru tam mot canh, khong muon b gian oan; hoac ang sieng nang tu tap thien nh; hoac can tnh ngu on, oi vi Phat phap khong the thu nhan, khong the hanh tr, khong the lam cho tam an nh. Trong nhng trng hp nay, khong i nghe phap, khong pham. Bo tat nghe co cho giang noi, thao luan chanh phap, nhng v tam kieu man, hoac v tam hiem han, hoac v buon bc, khong chu i nghe, ay la vi pham nhiem o. Nhng trng hp khong pham: <a> Nhan v t than: (1) khong biet rang o la thuyet phap, (2) hoac ang co benh, hoac khong co sc lc, (3) biet ngi giang phap noi nang ien ao, (4) a hieu ro y ngha ma ho muon noi, a nghe qua, tho tr, thau suot, (5) hoc rong nghe nhieu, hieu ro Phat phap, (6) khong muon gian oan s chuyen tam tu tap thang nh cua Bo tat, (7) t biet mnh can tnh ngu on, oi vi nhng ieu a nghe, kho tho, kho tr, oi vi canh duyen, kho nhiep tam an nh. oi vi nhng trng hp nh vay, tuy khong i nghe, eu khong vi pham. <b> Nhan v tuy

226

nghi: ngha la muon gi y cho ngi thuyet phap, tuy khong i nghe, cung khong vi pham. M2. Co the huy hoai canh gii cua s nghe phap (vi pham th ba mi ba). Ke noi: Che ngi thuyet phap khong y ngha Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, oi vi phap s, co y khinh man, huy bang, khong khi tam knh trong, ci nhao che bai: Ch biet chap vao mat ch, khong hieu ngha ly, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat. Neu Bo tat, oi vi phap s, co y khinh re huy bang, khong em tam ch thanh, xem v thng s o nh bac ao s, nh bac thien tri thc, than khong cung knh, buong li ci che, ngao bang, cho rang ch y vao mat ch ma khong y vao y ngha, ay la vi pham nhiem o. Y vao mat ch, khong y vao y ngha, co ngha la ngi giang phap khong y vao nhng li kinh tuy khong van chng nhng lai co y ngha, ma lai y vao nhng li van hoa nhng lai khong co y ngha. Co phap s giai thch nh sau: ay la ngi nghe ph bang rang phap s ch noi danh t ma khong giang y ngha, hoac gia (muon noi) phap s khong hieu ngha. Neu noi nh vay, ay khong phai la bon y cua Luan Du Gia, lai na, Bo Tat a luc noi ve t y 25, y ngha cung giong nh va trnh bay ay. Ngai Toi Thang T va quyen Trat Muc Tra S eu cho rang ay la khong cung knh phap ma vi pham.

227

Tren ay noi ve ba loai vi pham, theo nh th t, nh Tan S noi: Co the huy hoai s xa la tnh ganh ghet, s tch tap t lng a van, va s cung knh tha s nhng bac ton trng trong gii nhiep thien phap. Noi y vao mat ch, ngha la che bai phap s ch y vao tng ch, tng cau. I2. Vi pham nhieu ch hu tnh gii. Co hai phan: J1. Tong tng. Co hai phan: K1. Khong lam li ch (vi pham th ba mi bon). Ke noi: oi ngi ang giup, khong en giup Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, thay chung sinh ang cong tac, v tam hiem han, gian doi, khong en giup nhng cong viec ma mnh co the kham nhiem, chang han: hoac cung nhau i tren mot lo trnh; hoac tru hoach cong tac; hoac quan ly tai san; hoac giai hoa viec au tranh kien tung; hoac tham gia nhng buoi hoi vui; hoac tham gia nhng cong viec phc thien, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat; neu v li bieng, nhut nhat ma khong giup , th goi la vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: hoac ang co benh; hoac khong co sc lc; hoac biet oi phng co cho nh cay; hoac biet viec lam cua ho phi ngha; hoac muon dung phng tien nay e ieu phuc oi phng, nh phan tren a noi qua; hoac trc o a ha giup ngi khac; hoac a nh ngi khac giup ho; hoac ang sieng nang tu tap phap lanh khong muon tam gian oan; hoac can tnh am on, oi vi phap a nghe, ang gap chng ngai trong viec tho nhan, hanh tr, nh phan tren a noi qua; 228

hoac muon gi y cho ai chung; hoac tuan theo quy che cua tang oan. Trong nhng trng hp nay, khong giup , khong pham. Bo tat, oi vi hu tnh, nen tham gia giup tam viec: (1) oi vi nhng viec co the lam c th nen lam, (2) cung i vi nhau tren mot lo trnh, (3) ch day ngon ng, (4) tru hoach cong tac, (5) quan ly tai san, (6) hoa giai nhng viec au tranh kien tung, (7) nhng buoi hoi vui, (8) nhng cong viec lam phc. oi vi nhng s viec phai nen tham gia giup nh vay, lai om long hiem han, gian doi, khong chu tham gia giup , ay la vi pham nhiem o. Neu v li bieng nhut nhat ma khong tham gia giup th vi pham khong nhiem o. Ch day ngon ng, nh ngai Trac Long noi: oi vi nhng ngi cha thong thao phng ngon, th ch day ho phng ngon. Nhng trng hp khong pham: <a> Nhan v t than: (1) hoac ang b benh khong co sc lc, (2) hoac trc o a ha giup ngi khac, (3) hoac a nh ngi khac giup , (4) ang sieng nang tu tap khong the phe bo gian oan, (5) hoac oi phng ca tnh ngu on, kho ma ch bao dan dat. Tuy khong en giup , cung khong vi pham. <b> Nhan v cong viec: biet cong viec lam khong hp ly, co the a en viec phi ngha, phi phap. Tuy khong en giup , cung khong vi pham. <c> Nhan v tuy nghi: (1) muon dung phng tien nay e ieu phuc oi phng, nh phan tren a noi qua, (2) muon gi y khong lam cho nhieu ngi khac khi tam hiem han, (3) v muon tuan theo quy che cua tang oan, tuy khong en giup , cung khong vi pham. K2. Khong cu giup ngi sau kho. Co hai phan: L1. Khong giup tr diet s kho.

229

M1. Khong giup ngi benh (vi pham th ba mi lam). Ke noi: Thay ngi benh hoan, khong giup Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, gap ngi ang b benh nang, hoac v oan han, hoac v hn doi ma khong en cham soc, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat; neu v li bieng, nhut nhat ma khong en cham soc, th goi la vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: hoac ang co benh; hoac khong co sc lc; hoac a nh ngi khac cham soc; hoac biet ngi benh a co ngi cham soc; hoac biet ngi benh con sc lc, co the t cham soc; hoac biet ngi benh b benh kinh nien, co the t chu ng; hoac ang sieng nang tu tap phap lanh thu thang rong ln; hoac muon gi cho cong phu tu tap khong b gian oan; hoac can tnh ngu on, oi vi phap hoc ang b chng ngai trong viec tho tr, khong the nhiep tam tu nh; hoac a ha cham soc ngi benh khac. Trong nhng trng hp nay, khong en cham soc, khong pham. Neu nh Bo tat, gap ngi ang b benh nang, hoac v oan han, hoac v gian doi, ma khong en cham soc, ay la vi pham nhiem o. Neu v li bieng, nhut nhat ma khong en cham soc, th vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: <a> Nhan v t than: (1) b benh khong co sc lc, (2) a nh ngi khac cham soc ngi benh, (3) t biet tr tue ngu on, oi vi phap a nghe khong the tho tr, khong the lam tam an nh, (4) a ha cham soc cho ngi khac. 230

Tuy khong en cham soc, cung khong vi pham. <b> Nhan v hoan canh: (1) biet ngi benh co cho nh cay, (2) biet ngi benh b benh kinh nien, co the t chu ng, (3) biet ngi benh co u sc lc, co the t cham soc. Tuy khong en cham soc, cung khong vi pham. <c> Nhan v tuy nghi: (1) hoac ang sieng nang tu tap phap lanh thu thang rong ln, (2) hoac muon gi cho cong phu tu tap khong b gian oan. Tuy khong en cham soc, cung khong vi pham. M2. Khong giup diet tr s kho (vi pham th ba mi sau). Ke noi: Khong giup ngi khac ang b kho Gii van (tiep theo): Trng hp gap ngi ngheo kho, cung tng t nh vay. Trong trng hp nay, vi pham hoac khong vi pham, nhiem o hoac khong nhiem o, giong nh trng hp Khong giup ngi benh a noi tren. Tng t, hoan canh cung phng tien giup s kho, tat ca eu giong nh tren. L2. Khong giup diet tr nguyen nhan s kho (vi pham th ba mi bay). Ke noi: Thay ngi phong dat, khong can gian Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, thay co chung sinh v tham li i nay hoac i sau ma lam nhng viec phi ly, v tam hiem han, hoac gian doi, khong chu noi cho ho biet le phai, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat; neu

231

v li bieng nhut nhat ma khong noi, th goi la vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: hoac khong biet; hoac khong co sc lc; hoac a nh ngi khac noi cho ho biet; hoac oi phng la ngi co tr tue, co the t sa oi; hoac oi phng co ban lanh khuyen ran, nhac nh; hoac muon dung phng tien nay e ieu phuc oi phng, nh phan tren a noi qua; hoac biet neu noi le phai, oi phng se khi tam hiem han, chi rua; hoac biet oi phng se hieu sai lech y ngha cua mnh; hoac biet oi phng oi vi mnh khong co tam a thch knh trong; hoac biet oi phng tnh tnh ng nganh, khong biet phuc thien. Trong nhng trng hp nay, khong noi, khong pham. Neu nh Bo tat thay co hu tnh, v tham li i nay i sau, ma lam nhng viec phi ly, Bo tat v tam hiem han, hoac gian doi, khong chu noi le phai cho ho biet, ay la vi pham nhiem o. Neu nh v li bieng, nhut nhat ma khong noi, th vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: <a> Nhan v t than: (1) t mnh khong biet phai noi g, (2) a nh ngi khac noi cho oi phng biet. Tuy khong khuyen nhac, cung khong vi pham. <b> Nhan v hoan canh: (1) biet oi phng co u tr tue, co the t sa oi, (2) hoac oi phng co ban lanh khuyen ran nhac nh, (3) hoac biet neu noi le phai, oi phng se khi tam hiem han, hoac chi rua, hoac hieu sai lech y ngha cua mnh, (4) hoac biet ngi o tnh tnh ng nganh, khong biet knh trong le phai. Tuy khong khuyen nhac, cung khong vi pham. <c> Nhan v tuy nghi: muon

232

dung phng tien nay e ieu phuc oi phng, nh phan tren a noi qua. Tuy khong khuyen nhac, cung khong vi pham. J2. Biet tng. Co hai phan: K1. Khong lam li ch. Co sau phan: L1. Khong biet bao n (vi pham th ba mi tam). Ke noi: Khong biet bao ap ngi co n Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, oi vi chung sinh co n vi mnh, khong biet, khong hieu n hue cua ho, om long hiem han, khong chu trong hien i tm cach bao n ung phap, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat; neu v li bieng, nhut nhat ma khong bao n, ay goi la vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: hoac tuy a tm u moi cach, nhng van khong u kha nang e bao ap; hoac muon dung phng tien nay e ieu phuc oi phng, nh phan tren a noi qua; hoac muon bao n, nhng oi phng khong nhan. Trong nhng trng hp nay eu khong pham. Bo tat oi vi hu tnh co n vi mnh, khong biet, khong hieu n hue cua ho, om long hiem han, khong chu trong i nay tm cach bao n ung phap, ay la vi pham nhiem o. Neu v li bieng nhut nhat ma khong bao ap, th vi pham khong nhiem o. Khong biet an hue, ngha la khong muon bao n, khong hieu an hue, ngha la khong nh ngh en an hue, bao n ung phap, ngha la neu khong the dung so lng nhieu hn, th phai dung so lng bang hoac t hn e bao ap. 233

Nhng trng hp khong pham: <a> nhan v t than: du a no lc bao ap, nhng khong u nang lc, nh vay, tuy khong bao ap cung khong vi pham; <b> nhan v hoan canh: du muon bao ap, nhng ngi n khong tho nhan, nh vay, tuy khong bao ap cung khong vi pham. L2. Khong an ui ngi sau kho (vi pham th ba mi chn). Ke noi: Thay ngi sau kho, khong an ui Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, thay co chung sinh sau nao v ang b lam vao canh kho, nh mat mat tien cua, xa la ngi than, hoac ang b that nghiep, v.v..., v long hiem han, khong chu en tm cach an ui, giup ho, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat; neu v li bieng, nhut nhat ma khong en an ui, giup , ay goi la vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham, nh trong ieu gii Khong giup ngi benh a noi qua. Neu nh Bo tat thay cac hu tnh ang sau kho v b mat mat tien cua, quyen thuoc, hoac lam vao canh hoan nan, v long hiem han khong chu en an ui, ay la vi pham nhiem o; neu v li bieng, nhut nhat ma khong en an ui, th vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham cung giong nh ieu gii Khong lam li ch tren. L3. Khong cu giup ngi ngheo kho (vi pham th bon mi). 234

Ke noi: Ngi en cau xin, khong bo th Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, co san thc an, vat dung, v.v..., thay co chung sinh en cau xin, v long hiem han, gian doi ma khong chu bo th cho ho, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat; neu v li bieng, nhut nhat, buong lung ma khong bo th, th goi la vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: hien tai khong co cua cai, vat dung e bo th; hoac oi phng oi hoi nhng vat phi phap, hoac nhng vat khong thch nghi; hoac muon dung phng tien nay e ieu phuc oi phng, nh phan tren a noi qua; hoac ke en xin la ke pham phap; hoac tuan theo quy che cua tang oan, cho nen khong bo th. Trong nhng trng hp nay eu khong pham. Ngha la neu Bo tat co san thc pham, vat dung, thay co chung sinh en xin thc pham, v.v..., v om long hiem han, gian doi, ma khong chu bo th, ay la vi pham nhiem o. Nhng trng hp khong pham: <a> Nhan v t than: hien tai khong co vat dung e bo th, tuy khong bo th cung khong vi pham. <b> Nhan v vat dung: (1) vat dung phi phap, ngha la co the em en nhng phien toai trong hien tai va v lai, (2) vat dung khong thch nghi, ngha la vat dung o khong thch hp vi ngi xin, tuy khong bo th cung khong vi pham. <c> Nhan v tuy nghi: (1) muon dung phng tien nay e ieu phuc oi phng, (2) ngi en xin la ke vi pham luat phap quoc gia, v muon tuan menh nha

235

cam quyen, (3) ho tr quy che cua tang oan, tuy khong bo th cung khong vi pham. L4. Khong kheo che ng e t (vi pham th bon mi mot). Ke noi: Khong lam li ch cho e t Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, cham soc e t, v long hiem han, khong chu tuy thi ma day do cho ho Chanh phap, hoac khuyen ran ho. Tuy biet e t thieu thon, nhng lai khong chu en cac tn o e quyen gop thc pham, quan ao, thuoc men, cung cac vat dung can thiet e cung cap cho ho, ay goi la vi pham nhiem o hoc x cua Bo tat; neu v li bieng, nhut nhat, buong lung ma khong chu day bao, khuyen ran, khong chu cung cap o dung can thiet cho ho, ay goi la vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: hoac muon dung phng tien nay e ieu phuc e t, nh phan tren a noi qua; hoac tuan theo quy che cua tang oan; hoac ang co benh; hoac khong co sc lc; hoac a nh ngi khac day bao, cham soc; hoac biet e t la ngi co phc bao ln, co the t cau xin thc pham, quan ao, v.v...; hoac a ch bao tat ca nhng ieu can phai ch bao; hoac biet oi phng von la ngoai ao, lan lon vao am e t e nghe trom phap, bon tnh kho day kho bao. Trong nhng trng hp nay, khong day bao, khong cung cap, eu khong pham. Neu nh Bo tat nuoi day e t, v tam hiem han, khong chu tuy thi day do cho ho chanh phap, hoac khuyen ran ho, biet e t ang thieu thon, nhng lai khong chu en cac v trng gia, c s, 236

ba la mon co tn tam, ung nh phap quyen gop quan ao, thc pham, thuoc men, cung cac vat dung can thiet e cung cap cho ho, ay la vi pham nhiem o; neu v li bieng, nhut nhat hoac phong dat ma khong day do, khuyen ran, quyen gop, th vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: <a> Nhan v t than: (1) b benh khong sc lc, khong the day do, v.v..., (2) a nh ngi khac co sc lc day do, ..., tuy khong day do cung khong vi pham. <b> Nhan v tuy nghi: (1) dung s khong day do, v.v..., lam phng tien e ieu phuc oi phng, nh phan tren a noi qua, (2) ho tr quy che cua tang oan, ..., tuy khong day do, v.v..., cung khong vi pham. <c> Nhan v hoan canh: (1) biet e t c nhieu ngi quen biet, co phc bao ln, co the t cau thc pham, v.v..., (2) a tuy s hieu biet cua mnh, day do, khuyen nhac ho nhng ieu hay le phai, (3) biet co nhng ngoai ao ang tra tron trong ai chung e nghe trom phap, khong the ieu phuc, tuy khong day do cung khong vi pham. L5. Khong tuy thuan ngi khac (vi pham th bon mi hai). Ke noi: Khong the tuy thuan theo ngi khac Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, v long hiem han, khong chu tuy thuan ngi khac, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat; neu v li bieng, nhut nhat, buong lung ma khong tuy thuan, th goi la vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: hoac oi phng muon lam nhng viec phi phap; hoac ang co benh; hoac khong co sc 237

lc; hoac tuan theo quy che cua tang oan; hoac viec ho muon lam tuy hp nghi, nhng nhieu ngi khac lai khong chap nhan; hoac muon hang phuc ngoai ao ta ac; hoac muon dung phng tien nay e ieu phuc oi phng, nh phan tren a noi qua. Trong nhng trng hp nay eu khong pham. Neu Bo tat, oi vi hu tnh, khong chu tuy thuan ho, ay la vi pham. Nhiem o hay khong, tng t nh a ban tren. Nhng trng hp khong pham: <a> Nhan v t than: b benh, khong co sc lc. Tuy khong tuy thuan cung khong vi pham. <b> Nhan v tuy nghi: (1) oi phng muon lam nhng ieu khong nen, sau nay se lam hai en ho, hoac hai en mnh, (2) oi phng muon lam nhng ieu khong nen, ma nhieu ngi khac cung khong muon khong thch, v khong muon cho am ong khi long hiem han, (3) v muon ho tr quy che cua tang oan, (4) v muon hang phuc bon ngoai ao ac, (5) v muon dung phng tien nay e ieu phuc oi phng, nh phan tren a noi qua, tuy khong tuy thuan cung khong vi pham. L6. Khong tan than ngi co c (vi pham th bon mi ba). Ke noi: Thay ngi co c, khong tan dng Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, om long hiem han, thay ngi khac thc s co c hanh ma khong chu e cao, thay ngi khac thc s co tieng tot ma khong chu ca tung, thay ngi khac thc s noi li hay ep ma khong chu khen ngi, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat; neu v

238

li bieng, nhut nhat ma khong e cao, ca tung, khen ngi, th goi la vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: hoac biet oi phng la ngi khong thch c khen, v muon gi y cho ho nen khong khen; hoac ang co benh; hoac khong co sc lc; hoac muon dung phng tien nay e ieu phuc oi phng, nh phan tren a noi qua; hoac tuan theo quy che cua tang oan; hoac biet neu e cao, ca tung, khen ngi, se lam cho oi phng sinh tam kieu man, hoac cac tnh xau khac, v muon e phong nhng s viec nh vay nen khong e cao, v.v...; hoac biet viec lam cua oi phng hnh nh co cong c, nhng that s khong phai cong c, hoac danh tieng cua ho hnh nh la tot, nhng thc s khong phai tot, hoac li noi cua ho nghe co ve hay ep, nhng thc s khong phai hay ep; hoac v muon hang phuc ngoai ao; hoac ang i cho oi phng hoan tat cong viec cua ho, trc khi e cao, ca tung, khen ngi. Trong nhng trng hp nay eu khong pham. Neu Bo tat, thay ngi khac thc s co c hanh, hoac c tieng tot, ma khong chu xng dng, hoac thay ho thc s noi li hay ep, ma khong chu khen ngi, ay la do tam hiem han, hoac li bieng, nhut nhat, th se vi pham nhiem o hay khong nhiem o. Tat ca toi tng, tng t nh a noi phan tren. Nhng trng hp khong pham: <a> Nhan v t than: (1) ang b benh, khong co sc lc, khong the khen ngi, (2) hoac i cho oi phng lam xong, noi xong, roi mi khen ngi, tuy khong tan dng, cung khong vi pham. <b> Nhan v hoan canh: (1) hoac biet oi phng la ngi khiem ha, khong thch c tan dng, v muon gi y cho ho, tuy khong tan dng, cung khong vi pham. <c> 239

Nhan v li noi: (1) hoac biet oi phng, co ve nh co c hanh, nhng thc s khong phai c hanh, co ve nh tieng tot, nhng thc s khong phai tieng tot, co ve nh noi li hay ep, nhng thc s khong hay ep, tuy khong tan dng, cung khong vi pham. <d> Nhan v tuy nghi: (1) dung s khong tan dng lam phng tien e ieu phuc oi phng, nh phan tren a noi qua, (2) ho tr quy che cua tang oan, (3) biet rang neu tan than, khen ngi, oi phng se sinh tam tap nhiem, kieu ngao, v.v..., v muon nga nhng loi lam nay, (4) v muon hang phuc bon ngoai ao ac, tuy khong tan dng, cung khong vi pham. K2. Khong ieu phuc. Co hai phan: L1. oi vi viec phi phap, khong chu dung uy c chiet phuc (vi pham th bon mi bon). Ke noi: Khong tuy nhan duyen ma ieu phuc Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, thay co chung sinh can phai qu trach, can phai tr phat, can phai truc xuat, nhng v tam thien v, khong chu qu trach, hoac tuy qu trach, nhng khong tr phat, hoac tuy tr phat, nhng khong truc xuat, ay goi la vi pham nhiem o hoc x Bo tat; neu v li bieng, nhut nhat, buong lung ma khong chu qu trach, tr phat, truc xuat, th goi la vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: hoac biet oi phng khong the sa oi, noi khong chu nghe, a noi li tho tuc, tnh hay hiem thu; hoac ang ch c hoi thch hp; hoac biet nhng s viec nay se a en s au tranh, kien tung; hoac biet do ay se lam nao loan, hoac a en s o v cua tang oan; hoac biet oi 240

phng tnh tnh khong gian doi, t ho sa oi nhanh chong, cho nen khong qu trach, tr phat. Trong nhng trng hp nay eu khong pham. Neu Bo tat, thay co hu tnh, can phai qu trach, trng phat, truc xuat, nhng v tam thien v, khong chu qu trach, hoac tuy qu trach, nhng khong trng phat, hoac tuy trng phat, nhng khong truc xuat, ay la vi pham nhiem o; neu nh v li bieng, nhut nhat, hoac phong dat ma khong qu trach, v.v..., th vi pham khong nhiem o. Nhng trng hp khong pham: <a> Nhan v t than: ang i c hoi thch hp, tuy khong qu trach, nhan en truc xuat, cung khong vi pham. <b> Nhan v hoan canh: (1) biet oi phng khong the sa oi, noi khong chu nghe, a noi li tho tuc, tnh hay hiem thu, (2) biet oi phng la ngi biet ho then, biet t sa oi mau chong; tuy khong qu trach, nhan en truc xuat, cung khong vi pham. <c> Nhan v tuy nghi: biet rang neu nh qu trach, v.v..., se a en s au tranh, kien tung, hoac se a en s o v cua tang oan, v muon ngan nga nhng s kien nay, tuy khong qu trach, nhan en khong truc xuat, cung khong vi pham. au tranh, kien tung, nh ngai Trac Long noi: Viec au la noi tong quat, hai viec sau la noi rieng biet. Ma l nhau, cao to nhau, dan en kien tung. L2. oi vi viec trai ngc Thanh giao, khong chu ieu phuc (vi pham th bon mi lam). Ke noi: Khong hien than thong e nhiep phuc

241

Gii van: Neu Bo tat, tho tr gii luat nghi thanh tnh cua Bo tat, thanh tu cac loai than thong bien hien, oi vi cac chung sinh can phai dung s khung bo e cai oi ho th phai nen khung bo, can phai dung phng phap dan du e cai oi ho th phai nen dan du, the nhng Bo tat khong muon nhan v dung than lc th chu se cung dng mnh nhieu hn, cho nen khong dung than lc e hang phuc, dan dat oi phng, ay goi la vi pham khong nhiem o hoc x Bo tat. Nhng trng hp khong pham: hoac biet oi phng la ke chap trc vao ta thuat; hoac s nhan ay ngoai ao se huy bang Phat phap, tang trng ta kien, cho nen khong hien than thong e nhiep phuc oi phng. Trong nhng trng hp nay eu khong pham. Lai na, trong tat ca cac trng hp eu khong pham, neu: hoac than kinh hoan toan thac loan; hoac b s kho nao bc bach en cc iem; hoac cha he tho qua gii luat cua Bo tat. Neu Bo tat thanh tu ay u cac loai than thong, bien hien uy lc, oi vi cac hu tnh can phai dung s khung bo e ho sa oi th phai nen khung bo, can phai dung phng phap dan du e ho sa oi th phai nen dan du, thay ngi trong ao khong nghiem tr gii luat, kho ma tieu cua bo th, neu nh khong dung than thong e khung bo hoac dan du, e cho ho khoi tho nhan cua tn th mot cach vo ch nh vay, ay goi la vi pham khong nhiem o. Trong hai bo s giai cua Gii Nh Thap Tung co cho cho rang ay la vi pham nhiem o, e rang co s nham lan.

242

Trng hp khong pham: neu co ac ngoai ao chap trc vao ta thuat, ph bang than thong la ma thuat, thuoc ta, luc o khong hien than thong e khung bo, dan du, cung khong vi pham. Tan S noi: Hai ieu vi pham va thuat tren, eu co the huy hoai gii nhieu ch hu tnh. Tiep theo, ke noi: ay u tam bi va tam t, Cung vi tam thien, eu khong pham. ieu nay co ngha la phan tren noi ve trng hp khai, gia cua cac ieu gii, neu dung tam bi thng xot hu tnh, hoac dung tam t lam li ch hu tnh, hoac dung phng tien e ieu phuc ngi khac, e ho xa la neo ac, quay ve ng lanh, nhng trng hp nh vay, eu khong vi pham. Ngai Bo e Hien noi rang ch cung trong bai ke tren co the bao ham cac ngha neu tam cc ky phien nao, hoac b s kho bc bach, hoac trong luc ang ngu, hoac cuong loan, tuy lam nhng khong vi pham. Hai ngha nay, co the bao ham cac y ngha neu tam cuong loan, neu b s kho bc bach, eu khong vi pham trong Nhiep Trach Phan. Lai na, ngai Tch Tho Luan S noi: Bai tung nay, nh phan van pha di co noi neu nh v tam tham ma pham gii, th khong goi la pham. Loi giai thch sau la ung!! F2. Ho tr tam tng cua hanh gia. Phan tren noi ve hai loai hoc x Bo tat, rai rac trong cac Kinh ien, c Phat a y vao luat nghi gii, nhiep thien phap gii,

243

nhieu ch hu tnh gii, tuy theo can c cua chung sinh ma giang noi; hien nay, ngai Bo tat Vo Trc trong phap tang ma at ly ca cua Bo tat nay, tong hp 26 tat ca li Phat day, ch khong phai t ngai che nh ra. Cac v Bo tat, oi vi hoc x nay, phai nen khi tam ton trong, em thai o cc ky cung knh, sieng nang tu hoc. Cac v Bo tat, sau khi t cac bac thay tho gii xong, trong tam se co ay u ba loai a thch. oi vi hoc x, sinh khi tam cc ky ton trong cung knh; oi vi nhng ieu c Phat che nh, t luc bat au hoc tap phai nen chuyen tam tinh tan, khong c vi pham. Ba loai a thch cua Bo tat la: (1) tam lanh thanh tnh a thch cau hoc, (2) a thch ao Bo e, (3) a thch lam li lac tat ca chung sinh. Ba s a thch nay, cac bo s giai khac goi la hoc ba tu gii, the nhng, s a thch th nhat la s cau hoc t tnh tam tu gii, con hai s a thch sau, v cau ai Bo e cung cau lam li ch chung sinh, ma sieng nang tu hoc. Loi giai thch nay tng oi hp ly. Sau khi t cac bac thay tho gii xong, sinh khi tam cc ky ton trong cung knh, t luc bat au, chuyen tinh hoc tap khong c vi pham. ieu nay giong nh trong chng mi tam cua Bo Tat a noi: Neu ch Bo tat, hien tien t xng mnh la Bo tat, the nhng, oi vi s hoc cua Bo tat, khong chu chan chnh tu tap hanh tr, phai biet ngi o la Bo tat tng t, ch khong phai Bo tat chan thc. Neu ch Bo tat, hien tien t xng mnh la Bo tat, oi vi s hoc cua Bo tat, chan chanh tu tap hanh tr, phai biet ngi o la Bo tat chan thc. Bi the, Bo tat khong nen ngh rang: oi vi hoc x Bo tat, tuy phai nen chan chanh hanh tr, the nhng neu khong chan chanh hanh tr, cung khong phai la ha liet.

244

Bo tat phai nen nh ngh en li ran day cua ch Phat, sau khi chanh thc tho gii Bo tat xong, phai nen y vao cac hanh luc o, t nhiep ma sieng nang tu hoc, tuy thuan li day ly thu sau rong cua Phat, i theo con ng ma cac bac Giac ngo trc a i, khong nen oai tng en nhng li day mong lung cua nhng ngi khong hieu Thanh giao, lam ngc y ngha cua Phat. F3. Phng tien lam cho ngi pham gii khoi phuc thanh tnh. Cac v Bo tat, t luc bat au tho gii, phai nen tinh chuyen hoc tap, khong nen vi pham. Gia s nhan v bon duyen: vo tri, phong dat, tap nhiem, khong cung knh ma vi pham, th phai nen mau sam hoi tr diet, lam khoi phuc s thanh tnh. Lai nh Bo tat, oi vi hoc x co cho vi pham, ngoai tr toi tha thang ra, tat ca eu bao gom trong toi vi pham, khong giong nh gii biet giai thoat co nhieu loai toi tng khac nhau. Neu pham toi vi pham nay, phai nen oi trc mot hanh gia Tieu tha hoac ai tha co the hieu y mnh muon noi, ung theo gii phap ma phat lo sam hoi. Neu nh ngay luc o khong co hanh gia Bo tat, th phai nen oi vi mot ty kheo hoac ty kheo ni Tieu tha ma sam hoi tr diet toi chng, khong nen oi vi sa di, v.v..., ma sam hoi, v nhng v sa di, v.v..., khong phai la oi tng ma ngi pham toi co the sam hoi gii biet giai thoat. Gia nh ngi pham gii la ngi xuat gia, hn na, hien tien co ngi xuat gia khac e co the sam hoi, th khong nen oi vi Bo tat tai gia ma lam phap sam hoi tr toi. Neu ch Bo tat, dung tam phien nao bac thng pham toi tha thang, do ay b mat tnh gii luat nghi, th phai nen nh Luan

245

Du Gia noi: Can phai tho lai. Nhiep Quyet Trach Phan cung noi: Neu co tam muon tho lai e khoi phuc s thanh tnh, th nen tho lai. Tay Tang co phap s noi: c tho hai lan, sau o khong c tho na. Lai co phap s noi: au tien tho mot lan, sau o c tho lai hai lan, sau ba lan th khong cho tho them, do v ngi pham gii khong con tam ho then na. Giai thch y ngha cua ch tho lai nh vay, thc la phi ly. Tho lai la oi vi tho lan au ma noi, noi tho lai, khong co ngha la sau o se khong cho tho na! Cac thanh ien An o eu cha he noi qua so lan tho gii la bao nhieu. Trat Muc Tra S noi: Gia s do v phien nao ma pham toi cc trong, sau khi oi vi tang oan lam phap sam hoi, do v long a thch lam li ch hu tnh, phat Bo e tam, va do v long a thch thanh tnh nay, phai nen tho lai. Noi tho lai, khong phai ch la hai lan. oi vi lan tho gii au, goi lan tho gii sau la tho lai. Neu dung tam phien nao bac trung pham toi tha thang, trc het phai neu ra ten cua ieu gii mnh a pham, noi li nh vay: Trng lao (hoac ai c) nhat tam niem, toi la Bo tat ......, vi pham phap ty nai da cua Bo tat, oi vi ieu gii va neu tren, pham toi ac tac. Nhng phan con lai, cung giong nh phap ty kheo phat lo sam hoi diet tr toi ac tac. ieu gii va neu tren, tc la noi ten cua ieu gii a pham, chang han nh noi t khen mnh, hoac noi huy bang ngi khac. Phan con lai, tc la cho phai noi them vao, nh Cu S noi: Cac toi nh vay, toi nay cung knh oi trc Trng lao phat lo sam hoi tr diet, khong con che dau. Toi nay phat lo sam hoi se c an lac, neu khong phat lo sam hoi se khong c an lac. V trng lao hoi: Ong nay co thay toi mnh khong? Nen tra li: a thay. Lai hoi: Sau nay co the ho tr khong? Tra li: Nh phap nh

246

luat, cung knh ho tr. Lan th hai, lan th ba, cung noi nh the. Lai na, Tan S noi: oi vi nhng toi a pham, luc thay biet nh ngh en, phai nen nh phap nh luat, kheo leo phung tr. Lai nh trong cac s khac, luc hoi ho tr hay khong?, ch nen tra li cung knh ho tr. Luc o, uy nghi cua ngi sam hoi, nh Tan S noi: Hng ve ngi chu tr sam hoi, chap tay le bai, ke en xuong pha di, quy goi chap tay. Neu nh dung tam phien nao bac ha pham toi tha thang, cung nhng toi vi pham khac, phai nen oi trc mot bo ac gia la ma phat lo sam hoi. Tat ca nghi thc eu giong nh tren. Neu nh khong co mot bo ac gia la nao e co the phat lo sam hoi, luc o Bo tat nen dung tam thanh tnh, t khi long the nguyen: Con se quyet nh gi gn, tng lai rot rao khong tai pham. Cac ngai Toi Thang T, v.v..., eu cho rang ay la do lc gia b cua ch Phat, lam cho hanh gia khong con vi pham. The nhng, ay khong phai la y ngha cua Luan Du Gia. Lai na, Bo Tat Gii Nh Thap Tung thau nhiep nhng ngha nay lai nh sau: Thng trien pham gii, nen tho lai, Trung trien, nen oi ba ngi sam, Cac toi khac, oi mot ngi sam, Hoac dung t tam sam cung c. Y ngha cua hai cau sau la khi sam hoi tr diet toi vi pham, nhiem o hay khong nhiem o, neu nh khong co mot bo ac gia la

247

hien tien, luc o Bo tat nen dung tam thanh tnh phat li the nguyen, mot long ho then, ieu phuc tch tnh, khong con tai pham, ma lam phap sam hoi tr diet. ay cung giong nh oi vi mot bo ac gia la ma lam phap sam hoi tr diet. Ngai Tch Tho Luan S noi: T tam sam hoi giong nh oi mot bo ac gia la sam hoi, ay la ch cho mot phng tien khac e sam hoi khoi phuc thanh tnh, giong nh li van cua Luan noi: Neu khong co mot bo ac gia la ..., a chng to ieu nay. ay la gop hai trng hp phien nao bac trung va bac ha lai ma noi. Ngai Bo e Hien noi: Dung tam phien nao bac trung va ha pham toi tha thang, cung cac toi vi pham khac, y ngha cua s sam hoi khoi phuc thanh tnh, khong the luan chung vi nhau. Neu nh dung tam phien nao bac trung, ha, pham toi tha thang, gia nh hien tien khong the tm c mot, hoac ba bo ac gia la, can phai en ni khac tm cho c, con nh toi vi pham, gia nh hien tien khong the tm c mot bo ac gia la, th khong can phai i tm ni khac, ma ch can khi tam sam hoi, t the phong ho khong tai pham, lap tc se khoi phuc thanh tnh. oi tng sam hoi cua toi vi pham cha co nh che, con oi tng sam hoi cho hai toi kia th co nh che. Neu khong phai vay, s che nh trong Luan cho rang phai oi vi ba, hoac mot bo ac gia la e sam hoi tr toi, se khong hp ly. Neu khong u so ba bo ac gia la, s sam hoi se khong c thanh tnh, huong la ch dung tam the nguyen phong ho khong tai pham e sam hoi ma c khoi phuc thanh tnh! Bi v Bo Tat a cha noi rang dung t tam sam hoi se giong nh hai trng hp kia, cho nen neu noi nh tren la ieu khong hp ly. ung ly phai

248

nen noi nh sau: Hai toi kia th phat lo sam hoi vi mot ngi, con toi vi pham nhiem o khong nhiem o, th dung t tam sam hoi. ieu nay muon noi, trong Bo Tat a, hai toi dung tam phien nao bac trung va ha, phai oi vi ba hoac mot ngi ma sam hoi, con cac toi vi pham, neu hien tien khong co mot bo ac gia la khac, th co the t tam sam hoi. oan van va noi tren i ngc vi y ngha cua Cu s, s that khong hp ly. Bo Tat a noi: Neu dung tam phien nao bac ha vi pham toi tha thang, cung pham cac toi vi pham, nen oi vi mot bo ac gia la phat lo sam hoi, giong nh phan trc. Neu nh khong co mot bo ac gia la e phat lo sam hoi tr toi, luc o Bo tat dung tam thanh tnh phat long t the nguyen: Toi quyet nh gi gn, trong tng lai quyet se khong tai pham. Neu nh vay, se c tr toi, khoi phuc s thanh tnh. Trong ay noi ro phng tien khoi phuc thanh tnh cua s pham gii vi tam phien nao bac ha giong nh nhng toi vi pham khac. Ha pham phien nao pham gii neu c nh the, th trung pham phien nao pham gii, ung ly cung phai giong nh vay. Do long a thch thanh tnh, sau khi pham gii, c khoi phuc thanh tnh, gi gn tng lai, khong cho tai pham. ay la ngha chung cho s sau khi pham gii c khoi phuc thanh tnh. Lai na, Bo Tat a, tuy khong co oan van nao noi rang neu t tam sam hoi cung se giong nh oi trc bo ac gia la sam hoi, nhng a co bao ham y ngha nay, chang han nh Luan noi: Neu nh hien tien khong co bo ac gia la e co the lam phap sam hoi, th nen khi long t the nguyen, quyet nh gi gn, giong nh oi trc mot bo ac gia la e sam hoi khoi phuc thanh tnh.

249

Lai co phap s cho rang: Neu vi pham nhiem o, gia nh hien tien co bo ac gia la e sam hoi tr diet, th phai nen oi trc ngi ay lam phap sam hoi, con neu vi pham khong nhiem o, tuy hien tien co bo ac gia la e sam hoi, van co the t tam sam hoi khoi phuc thanh tnh. Lap luan nh vay, hoan toan phi ly, bi v trong Bo Tat a khong co phan ra nh vay. ay co ngha la pham toi do tam phien nao bac trung hoac bac ha, cung bon mi lam toi vi pham, neu nh hien tien co bo ac gia la e co the phat lo sam hoi, nhng khong chu oi vi ho sam hoi, ma lai dung phap t tam sam hoi, th cung khong the khoi phuc s thanh tnh. Phai nen theo li day cua Luan ma thi hanh. Bi v cac toi vi pham, neu nh co the oi vi mot bo ac gia la sam hoi, th de sinh tam ho then, cho nen phai oi vi ho ma lam phap sam hoi. Con neu khong gap, th phai nen oi trc ch Phat Bo tat ma sam hoi. Nh Gii Pham co noi: oi vi toi a pham, phai nen tham xet ky lng, thay ro loi lam. Sau khi a tham xet, thay ro loi lam cua mnh, cho nao cha pham th phai ghi nh, ho tr khong cho pham, con nhng toi a pham, phai nen oi trc ch Phat Bo tat, hoac cac v ong tu ma phat lo tr diet toi chng. Chng mi bay cua Bo Tat a noi: Lai nh ch Bo tat, oi vi tat ca loi lam, tat ca vi pham qua kh hien tai, dung tam a thch thanh tnh ieu nhu tuy thuan gii luat a hoc, quan tng ang oi trc mi phng ch Phat The Ton, ch thanh phat lo, sam hoi cai oi, lai cung khuyen ran ch dan ngi khac phat lo sam hoi, nh vay thng thng phat lo sam hoi nhng ieu gii a pham, tuy dung t sc lc, ma tat ca toi chng eu c giai thoat.

250

Hoc Tap Luan noi: Trong mong thay mnh oi trc c H Khong Tang Bo tat phat lo sam hoi, ay la s kien thu thang nhat, ngha la tat ca toi chng nang nhe cua Bo tat eu c tieu tr. ieu nay giong nh u Ba Ly S Van Kinh noi: Xa Li T! Bo tat pham toi nang co hai loai. o la hai loai nao? Th nhat, do tam san ma pham, th hai, do tam si ma pham. Xa Li T! Neu co Bo tat pham toi nang, phai nen oi vi mi bo ac gia la, dung tam thanh thc, an can sam hoi tr toi. Lai co toi nang, can phai oi trc nam bo ac gia la, an can sam hoi tr toi. Xa Li T! Nam tay ngi n, oi x ac oc, khi tam hai ngi khac, phai nen oi trc mot hay hai bo ac gia la ma phat lo sam hoi tr diet. Neu Bo tat pham nam toi vo gian, hoac toi do ngi n ma pham, hoac toi do dung tay ma pham, hoac toi do ong t ma pham, hoac pham toi oi vi thap mieu, oi vi tang oan, cung pham cac toi khac, phai nen rieng mot ni, oi trc ba mi lam v Phat, ngay em an can sam hoi tr diet. The nhng, nguyen bon cua u Ba Ly Thnh Van Kinh dch nh sau: Neu pham toi trong, phai nen oi trc mi ngi, dung tam chan thc, an trong sam hoi tr diet. Neu noi nh vay, rat la thoa ang. Ngha la nh phan trc noi en hai toi nang, toi trc la do tam san ma pham, phai nen oi trc mi ngi sam hoi. Ke en, Kinh noi: Lai co toi nang, can phai oi trc nam ngi sam hoi, ngha la toi th hai la do tam si ma pham. Hn na, Kinh lai noi: Pham toi nang do nam tay ngi n, phai nen oi trc nam ngi, phat lo sam hoi tr diet. Neu dch nh vay, thc khong thoa ang, bi v khong phu hp vi ieu Hoc Tap Luan noi rang phai oi trc mot hay hai bo ac gia la ma phat lo sam hoi tr diet. Hn na, lai con trai ngc vi y ngha cua Kinh cho rang pham gii do tam tham, toi tng oi nhe. Lai na, ban cu dch cua

251

Hoc Tap Luan noi: Ba toi nang nh nam tay ngi n, v.v..., can phai oi trc mot, hay hai bo ac gia la sam hoi tr toi. ay noi ba toi nay la toi nang, con trong ban tan dch lai noi la toi nhe. Ban tan dch tng oi chnh xac hn. Lai na, trong Kinh nay khong co li van noi ve toi cua khi tam hai ngi khac, co le la dch van con thieu sot, bi v trong Hoc Tap Luan co oan van nay. Lai na, pham toi vi tam san goi la toi nang, con khi tam hai ngi khac th goi la toi nhe, ay cung khong co s tng phan, bi v khi tam hai ngi khac, ch la khi y, ch cha thc s lam ton hai. Lai na, nam toi vo gian, goi la toi nang, phai nen oi trc ba mi lam v Phat, ngay em sam hoi tr diet, ay co ngha la tuy a oi trc ngi khac ba lan sam hoi toi a pham, the nhng van cha hoan toan tr diet c qua bao kho i sau. Nhap Bo Tat Hanh noi: Moi ngay, em ba thi, oc tung Kinh Tam Tu, Nng Phat, tam Bo e, Sam hoi tr chng toi! (Pham th nam, ke 98) Nh vay, phng tien khoi phuc thanh tnh, ngha la oi vi cac toi khong phai la toi can bon, hoac toi do co y, ma la cac toi hoac do vo y, hoac thieu chanh tri ma pham, th can phai oc tung Tam Tu Sam Kinh, nng uy lc cua ch Phat va tam Bo e th tat ca toi chng eu tr diet. Ngai Tr Tue Sinh noi: Tam tu la sam hoi, tuy hy va hoi hng. Nen biet ay goi la phng tien sam hoi. Lai na, ngai Thien Thien noi: Phat va tam Bo e la uy lc e nng ta, ngha la quy y Phat va phat tam Bo e. Hoc x cua Bo tat tuy vo lng, the nhng phng phap khoi phuc thanh tnh nay,

252

ac biet rat trong yeu, ngha la ngoai tr cac toi co y pham ra, tat ca cac toi vi pham khac eu co the c khoi phuc thanh tnh. Tuy sam hoi cac toi a pham trong qua kh, neu nh khong gi gn tng lai khong tai pham th cung kho ma thanh tnh. T Th S T Hong Kinh noi: Nay T Th! Sau nam tram nam, chanh phap suy vi, co nhng ngi t xng la Bo tat. Bon ho khong chu gi gn nghiep than khau y, phan nhieu pham toi nang, tao tac nghiep ac, ngh rang ch can sam hoi th toi c thanh tnh, ma khong chu gi gn khong cho tai pham, hoac tuy gi gn, nhng lai khong chan chanh gi gn. Nay T Th! Ta v muon chung sinh tr diet tan goc cac nghiep ac a tao trong qua kh, nen a tuyen thuyet phap mon Tam Tu. Ngi i vo tri, ham tao nghiep ac, sau khi tao nghiep, ngh rang ch can sam hoi la c thanh tnh, ma khong chu gi gn khong cho tai pham! Nh vay phng tien khoi phuc thanh tnh la mot ieu cc ky quan trong trong gii luat. ieu nay c noi ro rang trong cac bo Bo Tat Luan. F4. Mat y cua s thuyet minh tham la toi nhe. c The Ton noi rang ch Bo tat pham toi phan ln do tam san, t khi do tam tham ma pham. Nen biet li nay bao ham mat y, ngha la ch Bo tat, do lc tang thng thng yeu lo lang chung sinh, tat ca moi viec li ch, eu la do Bo tat tao tac, neu nh Bo tat khong lam nhng viec can lam, se vi pham gii luat. Neu nh Bo tat ghet bo chung sinh, khong the tu hanh li mnh li ngi, neu Bo tat lam nhng ieu khong nen lam, khong lam nhng ieu nen lam, se vi pham gii luat. ai Tha Trang Nghiem Kinh Luan noi: Neu v li chung sinh,

253

Khi tam tham khong toi, San la nghch chung sinh, V thng muon hai ngi. u Ba Ly S Van Kinh noi: Neu ch Bo tat, tu hanh ai tha, trong hang ha sa kiep, thng do tam tham ma pham gii, toi o con nhe, neu nh khi mot niem san ma pham gii, toi o rat nang. V sao? Do tam tham ma pham gii, van con co the nhiep tho chung sinh, con nh do tam san ma pham gii, la a xa bo chung sinh. Nay u Ba Ly! oi vi nhng phien nao ma co the dung lam phng tien nhiep tho chung sinh, Bo tat khong nen s hai. Con oi vi nhng phien nao a en s xa bo chung sinh, th Bo tat phai nen xa la. Do y ngha nay, hanh gia ai tha, neu nhan v tam tham ma pham gii, ta noi rang ngi o khong goi la pham gii! Y ngha nh vay, kho ma hieu thau. Ngai Tch Thien trong Hoc Tap Luan giai thch mat ngha nay nh sau: Ngha nay the nao? Ngha la nhng phng tien pham gii nay co the nhiep ho tat ca hu tnh, nh phan tren a noi ro, chang han nh phan tren a noi ve viec Quang Minh Pham Ch, v li ch hu tnh ma c phep lam viec dam duc. Hien hanh do tam tham phat ong, nhng van goi la khong pham. ieu nay khong co ngha la bat c luc nao Bo tat eu co the tham duc. Nh trong Kinh a noi rang do tam tham pham gii la e nhiep tho chung sinh. Dung than phan nao khi tam tham ma c goi la khong pham? Hoc Tap Luan noi: Nh Kinh co noi, neu co long thng yeu lo lang, tuy do tam tham ma pham gii, van khong goi la pham. Nh u Ba Ly S Van Kinh a noi: Nay u Ba Ly! Neu Bo tat khong co phng tien thien xao, do tam tham pham gii lien sinh s

254

hai, do tam san pham gii th lai khong s hai, con neu Bo tat co phng tien thien xao, do tam tham pham gii, khong sinh s hai, do tam san pham gii lien sinh long rat s hai. Phng tien thien xao la g? Ngha la ay u t bi va tr tue, khong xa bo chung sinh. ay co ngha la Bo tat phai nen vng chai tam ai Bo e, lay ai bi lam goc, thanh tu thang tr tue lc, thong at thc tng cua ch phap. oi vi tam san, phan biet la pham hay khong pham, ngha la neu nh tam tham khong bao ham tam t, th cung giong nh trng hp do tam san ma pham, con neu tam tham bao ham tam t, th khong giong vi trng hp do tam san ma pham. Cac bac tr tue, khong nen khi tam nghi ng ieu nay. The nhng, ieu nay khong co ngha la tat ca trng hp do tam tham ma pham gii eu khong pham. Phai nen nh trong Hoc Tap Luan noi: Thay c ieu li ch ln cho hu tnh, oi vi hu tnh khi tam t bi, tuy co tam tham, cung khong goi la pham. Hoi: Neu nh v li ch chung sinh, khi tam san nao ma pham gii, co goi la vi pham hay khong? Tra li: Phai phan ra ma tra li. Neu nh cho phep khi tam san, se tr thanh tap kh, at se pha hoai tam bi, ay goi la pham. Neu nh pha hoai tam bi, ay la oan t goc re (cua Bo e tam), nh phan sau se noi ro. Gia s, co s lam li ch cho tat ca hu tnh chang na, the nhng do v tam bi cua Bo tat a b pha hoai, at se khong the vnh vien lam li ch cho hu tnh. Do ay ma khong cho phep.

255

Lai na, nh Bo tat Cong c N do lc tang thng cua tnh yeu oi vi Bo tat Nan e Ca ma sau khi chet c sinh len coi tri. Neu nh Bo tat khi tam san, at se nh bai ke noi: Neu nh khi ac niem, Phat noi moi niem ac, oa a nguc mot kiep! (Nhap Bo Tat Hanh, pham mot, ke 34) Bi vay, phien nao do tam tham va phien nao do tam san sinh khi, hai ang khong giong nhau. Nh Hoc Tap Luan a giai thch tam tham khong pham, th mat y ma phan Bo Tat a muon noi cung giong nh vay. F5. Phan biet cac toi pham thng, trung, ha. Nh Nhiep Ty Nai Da S Ma at Ly Ca noi: Do nam nhan duyen ma biet nhng loi lam a pham la toi ha pham, trung pham hoac thng pham khac nhau. Nam nhan duyen nao? (1) Do t tnh, (2) do huy ton ngi khac, (3) do s a thch, (4) do s viec, va (5) do s tch tap. 1/ Do t tnh: ngha la toi tha thang la toi thng pham, toi chung d la toi trung pham, con toi s d la toi ha pham. Lai co the phan thanh: toi tha thang, chung d la pham toi trong, toi van truy biet hoi la pham toi trung, con toi ac tac la pham toi nhe. 27

256

2/ Do huy ton ngi khac: cac toi do khong biet, hoac do buong lung ma pham la toi ha pham, cac toi do phien nao manh liet la toi trung pham, con cac toi do khinh man ma pham la toi thng pham. 3/ Do s a thch: ngha la do tam phien nao tham san si bac ha ma pham la toi ha pham, do tam phien nao bac trung ma pham la toi trung pham, do tam phien nao bac thng ma pham la toi thng pham. 4/ Do s viec: tuy rang hien hanh cua s a thch giong nhau, the nhng do s viec khac nhau, a en s pham toi pham loai thng, trung, ha khac biet. Gia nh dung tam phien nao san, neu oi vi loai bang sinh, co y giet hai, th pham toi oa; neu oi vi loai ngi, hoac co hnh dang ngi (khong phai cha me) ma co y giet hai, th pham toi tha thang, khong phai toi vo gian; neu nh dung tam san nh vay, ma co y giet cha me, th pham toi tha thang va toi vo gian. 5/ Do s tch tap: gia nh co ngi, hoac pham mot toi ma cha kp mau chong sam hoi tr diet, hoac pham hai, ba, nhan en nam toi. Phai biet ay la do s tch tap ma thanh toi ha pham. T ay ve sau, hoac pham mi toi, hoac hai mi, ba mi, nhan en so lng pham toi van con biet c ro rang, do nhan duyen tch tap nay, thanh toi trung pham. Neu nh so lng pham toi nhieu vo lng khong the nh biet, do nhan duyen tch tap nay, thanh toi thng pham.

257

Trong ay, hai trng hp: (1) do t tnh, va (2) do s viec, ma toi trang khong giong nhau, con ba trng hp kia, toi trang giong nhau. Lai na, do bon nhan duyen ma pham toi: (1) do vo tri (khong biet), (2) do buong lung, (3) do phien nao manh liet, (4) do khinh man. 1/ Neu co chung sinh, oi vi ieu toi vi pham, khong chu lang nghe, khong kheo lanh hoi, khong co giac tue, v khong biet ro, oi vi ieu a pham, lai cho la khong pham, ay goi la do vo tri ma pham toi. 2/ Neu co chung sinh, oi vi cho pham toi, tuy co giac tue, va cung biet ro, the nhng lai do s l ang, thieu chanh tri, ma vi pham nhieu toi, ay goi la do buong lung ma pham toi. 3/ Neu co chung sinh, oi vi cho pham toi, tuy co giac tue, lai cung biet ro, nhng v bon tnh tham, san, si, v.v..., cc ky manh liet, tuy biet ro s viec la khong nen lam, nhng v b phien nao bc bach, khong the t chu, ma pham nhieu toi, ay goi la do phien nao manh liet ma pham toi. 4/ Neu co chung sinh, oi vi cho pham toi, tuy co giac tue, lai cung biet ro, the nhng v long tin hieu van con rat can ct, lai khong co nhan duyen sau day i trc, cho nen khong chu quan tam hoc hoi Phat phap, khong biet knh s Tam Bao, khong biet ho then, khong a thch ieu a hoc, do v khinh miet, nen a phong tung vi pham nhieu toi ac, ay goi la do khinh man ma pham gii.

258

Nen biet trong ay, neu do vo tri, buong lung ma pham, th goi la vi pham khong nhiem o, con neu do phien nao manh liet va do khinh man ma pham, th goi la vi pham nhiem o. Lam cach nao oi tr? Co bon phng phap oi tr: (1) y ch vao giac tue, (2) chanh niem chanh tri, (3) sieng nang oi tr phien nao manh liet, (4) co tam ho then, cung knh thng s, ton trong cho hoc cua mnh. F6. An tru trong nhan duyen an lac. Ch Bo tat, y ch vao tat ca ty nai da cua mnh, sieng nang hoc tap nhng ieu can phai hoc, th se thanh tu, an tru trong ba loai an lac vien man. 1/ Gia hanh vien man: ngha la ch Bo tat, (a) ban au, gi gii thanh tnh khong khuyet pham, hien hanh than ng y thanh tnh, (b) ke en, ton trong cung knh nhng ieu ang hoc, khong buong lung, khong huy pham gii phap, (c) sau o, gia s co l vi pham, lap tc phat lo sam hoi viec ac cua mnh. Do ay t thay mnh thanh tnh khong pham, ngay em vui mng, song trong an lac. 2/ a thch vien man: ngha la ch Bo tat, v phap ch khong phai v sinh ke ma xuat gia, v cau ai Bo e, v cau phap sa mon, v cau Niet ban, v co tam mong cau nh vay, nen oi vi phap lanh, phat tam tinh tien, khong li bieng, khong lam lay le, khong pha tron nhng phap tap nhap, bat thien, do ay ma co the dan dan an tru trong cac s an lac khong tap nhiem.

259

Phap bat thien, ngha la phap co the hp vi phap hien tai, ma sinh ra nhieu s tap nhiem, chieu cam than i sau. Tap nhiem, tc la phap co the nao loan than tam. i sau co the chieu cam qua bao d thuc ac ao, tng lai se chu qua bao sinh lao benh t lau dai. Qua sa mon, tc la ba hoc hanh v trong thap a. Con Niet ban tc la Vo tru Niet ban. Ngai Toi Thang T noi: Sa mon, Niet ban eu la qua bao do s gia hanh. 3/ Tuc nhan vien man: ngha la ch Bo tat, trong nhng i trc, thc hanh bo th tu tap phap lanh, cho nen trong i nay c ay u cac loai quan ao, thc pham, ging ghe, thuoc men, cac vat dung linh tinh, khong he thieu thon, lai co the tiep tuc bo th rong ln, vnh vien khong con ngheo kho thieu thon, luon song trong canh an lac. Nh vay, Bo tat y vao ty nai da, sieng nang hoc tap, thanh tu ba loai vien man, an tru trong s vui sng; neu lam ngc lai, nen biet se chu ba loai suy ton, chm am trong s nguy nan kho s. Nh vay, dan giai s lc ve t tnh, noi ro tat ca, sau khi noi tat ca gii Bo tat, hoac tai gia, hoac xuat gia, t ay ve sau, trong tat ca gii luat, phan ra tng trang khac biet cua bay loai gii, ngha la nan hanh gii, v.v... C3. Luan ve s khac biet cua cac gii. Co bay phan, ngha la t nan hanh gii, nhan en thanh tnh

gii.

260

D1. Nan hanh gii. Co ba phan: 1/ Neu ch Bo tat, hien co ay u tien bac cua cai, the lc t tai, lai xa bo tat ca tien bac cua cai, the lc e tho tr gii luat nghi thanh tnh, ay goi la nan hanh gii th nhat cua Bo tat. Tien bac cua cai, co bon loai: (a) t than tho dung ay u, (b) ong ao ban be quyen thuoc cung chung tho dung, (c) ong ao toi t no boc cung chung tho dung, (d) thc an uong tha thai. ay them vao (e) s tho dung lau dai, th c goi la nam phc. The lc t tai, ngha la li noi ra co uy lc ln, chang han nh muon g c nay. Co s giai lai chia the lc, t tai ra lam hai loai khac nhau. 2/ Lai na, ch Bo tat, tuy gap nguy cap, nhan en mat mang, oi vi gii phap a tho, mot ieu gii con khong khiem khuyet, huong la pham tat ca gii. ay goi la nan hanh gii th hai cua Bo tat. 3/ Lai na, ch Bo tat, sau khi tho gii, trong tat ca moi thi: i, ng, khi niem, thng an tru trong chanh niem, chanh tri, nam phap khong phong dat, nhan en luc menh chung, oi vi giao phap a tho khong he lam lan, lang quen, gii nhe con khong pham, huong la gii trong. ay goi la nan hanh gii th ba cua Bo tat. Ba loai nan hanh gii nay, trong cac s giai khac noi la: th nhat tho gii kho, th hai ho tr kho, th ba rot rao thanh tnh kho. Ngai c Quang th cho rang: Ch phan lam hai loai: tho gii kho va ho tr kho. Gii au la tho gii kho, hai gii sau la ho tr kho. Loi giai thch nay rat thoa ang, ngha la trong hai gii sau,

261

gii nan ho th nhat la oi vi cac nghch duyen, nhan en nguy hiem tnh mang, eu gi gn khong pham cac ieu gii a tho, gii nan ho th hai la trong tat ca moi thi, oi vi gii phap a tho, du la toi nhe cung gi gn khong pham. Ba ieu gii nay, du trong hien i khong the hoc tap tron ven, cung nen phat nguyen, y vao giac tue lc, trong i v lai se tu hoc c nh vay. D2. Nhat thiet mon gii. Co bon loai: 1/ Chanh tho gii: ngha la chanh gia hanh, tho tr ba loai Bo tat tnh gii luat nghi a tho trc kia, tc la luat nghi gii, nhiep thien phap gii, va nhieu ch hu tnh gii. 2/ Bon tnh gii: ngha la ch Bo tat, khong can i s t duy quan sat chanh nguyen chanh hanh ma van co the biet rang mnh co ay u hanh tng cua sau ba la mat, an tru trong chung tnh, bon tnh nhan hau hien thuc, hai nghiep than khau thng lien tuc chuyen bien thanh tnh. 3/ Xuyen tap gii: ngha la ch Bo tat, trong nhieu i qua kh, a tng tu tap ba loai tnh gii a noi tren, do sc manh cua s tu tap, trong hien i, trong long nhm tm, khong lam cac ieu ac, ma thng a thch cung knh tu tap phap lanh. 4/ Phng tien tng ng gii: ngha la ch Bo tat, y vao phng tien ieu phuc cua t nhiep phap, thng tng tuc tuy thuan theo hai nghiep than khau lanh cua tat ca hu tnh. Bon gii nay co the i vao tat ca gii mon, cho nen goi la nhat thiet mon gii. T nhiep phap, tc la: (a) bo th: ngha la dung

262

tai vat nhiep tho, (b) ai ng: ngha la sau khi dung tai vat nhiep tho, ch day nhng ieu phai trai, (c) li hanh nhiep: sau khi phan biet phai trai, khuyen nhac tu hanh, (d) ong s nhiep: sau khi khuyen nhac tu hanh, chnh mnh cung phai cung tu tap vi ho. D3. Thien s gii. Co nam loai: (1) T mnh ay u gii luat, (2) thng khuyen khch ngi khac tho gii, (3) oi vi ngi ghet bo gii luat, tan than cong c cua gii luat, diet tr long hiem han cua ho, (4) thay ban ong phap tho tr gii luat, khi long vui mng tuy hy, xa la s o k, (5) gia s co vi pham, sam hoi ung phap. Nam ieu va noi, giup cho hanh gia xa bo tam vo ngha vo li oi vi ngi khac, ma thanh tu nhng viec li ch cho ho, ay u hanh nghiep cua bac thien s, nen goi la thien s gii. Gii th nhat va th nam la a en t li, con ba gii kia la em en s li ch cho ngi khac. D4. Nhat thiet chung gii. Noi s lc gii nay co sau loai, bay loai, tong cong thanh mi ba loai. 1/ Sau loai: (a) quang bac gii: tru tr vien man, rong nhiep tat ca hoc x, chng qua vien man, hoi hng ai Bo e; (b) vo toi gii: xa la s am me duc lac, xa la nhng s vui o nhiem; (c) tuy thuan hoan hy x gii: xa la s kho nao, moi nhoc, xa la s kho vo ngha; (e) kien co gii: do v khong mang en s li dng, cung knh, cho nen tat ca li dng cung knh khong lam dao ong,

263

pha hoai, do s tu ao a c kien co, cac lap luan khac khong the lam dao ong, pha hoai, cac s giai co noi: khong xa bo ieu a hoc, nghien cu tinh tham sach v ngoai ao, cho nen ngi en tranh luan khong the dao ong, pha hoai, khong xa bo ieu a hoc, ay u nh trong gii luat giang giai, khong phai la y ngha rieng cua ieu gii nay; (f) thi la trang nghiem cu tng ng gii: nh trong Thanh Van a co noi en mi bay loai trang nghiem cua sa mon, hanh gia phai nen biet nhng hanh tng o. On a nam cua Thanh Van a noi: (1) Chanh tn, (2) khong xiem khuc (3) t benh, (4) tinh tien, (5) tue, (6) Biet thieu duc, (7) hy tuc, (8) De nuoi, (9) de va long, (10) Hanh au a, (11) oan nghiem, (12) Biet lng, (13) thien s phap, (14) ay u tng thong tue, (15) Nhan, (16) nhu hoa, (17) hien thien. 2/ Bay loai: (a) ch tc gii: ngha la phai nen chanh tho, xa la nhng phap khong nen lam, chang han cac viec nh sat sinh, v.v...; (b) chuyen tac gii: nhat tam tu hoc nhng phap phai hoc, v muon thu nhiep cac phap lanh, li ch tat ca hu tnh; (c) phong ho gii: thng khong phong dat, tuy thuan phong ho gi gn chuyen tac gii; ba gii nay la do the tnh ma phan biet; (d) ai s tng d thuc gii: ngha la co the thanh tu cac dieu tng trong cac a; (e) tang thng tam d thuc gii: ngha la co the thanh tu vo lng thang tam ma a cua Bo tat; (f) kha ai thu d thuc gii, ngha la co the thanh tu than tri, ngi; (g) li hu tnh d thuc gii: ngha la co the thanh tu qua bao li ch hu tnh; bon gii nay la do qua v

264

ma phan biet. Ngai c Quang Luan S noi: Trong bon gii nay, gii au la nhiep thien phap gii, gii th hai va ba la luat nghi gii, con gii th t la nhieu ch hu tnh gii. Lai noi: Noi sau loai la do c tnh ma phan biet, con noi bay loai la do the tnh va qua v ma phan biet. D5. Toai cau gii: Nen biet tom lc gii nay co tam loai, ngha la ch Bo tat tham xet t mnh khong mong tam s ton hai nh b giet hai, v.v..., hy vong xa la tam ieu ton hai nay, neu nh s viec trai ngc vi long mong cau, tc la cau khong toai, long khong vui thch, nhng ieu ma mnh mong cau, th chung sinh khac cung mong cau nh the, Bo tat sau khi tham xet nh vay, lien oi vi chung sinh khong bao gi lam tam ieu ton hai ma chung sinh khong mong cau, khong vui thch. Tam s ton hai khong ai mong cau, khong ai vui thch o la g? Ngha la cac viec tan ac hien hanh nh: (1) giet hai, (2) khong cho ma lay, (3) ta dam, (4) noi doi, (5) noi li ly gian, (6) noi li tho ac, (7) noi li vo ngha, (8) gay gach anh ap, v.v... Tng phan vi nhng s viec nay la (1) trng tho, (2) cua cai d dat, (3) the thiep trinh thuc, (4) khong h nguy doi tra, (5) quyen thuoc hoa thuan, (6) nghe li hay ep, (7) li co ch, (8) li kha ai, ay goi la tam viec vui thch, cau c nh y. Nh vay, khien tr tam loai mong cau khong toai y, dan phat tam loai mong cau toai y, ay goi la toai cau gii cua Bo tat. D6. Th the tha the lac gii: Nen biet, tom lc gii nay co bon loai, nam loai, tong cong co chn loai.

265

1/ Bon loai: (a) nen ngan chan hu tnh gay tao kho nhan cho chnh ho; (b) nen giup cho hu tnh gay tao nhan an lac cho chnh ho; (c) nhiep tho chung sinh lam cho ho co the tu hanh chanh phap; (d) ieu phuc chung sinh lam cho ho dt tr s ien ao. Bo tat thng dung hai nghiep than, ng, thanh tnh tuy thuan. 2/ Nam loai: ngoai tr thi la, cac hanh bo th, nhan nhuc, tinh tien, thien nh, bat nha, eu i chung vi tnh gii. Nh vay, tnh gii cua Bo tat co the lam cho mnh va ngi eu c s an lac i nay i sau, cho nen goi la th the tha the lac gii. D7. Thanh tnh gii: Nen biet gii nay, s lc co mi loai, ngha la ch Bo tat: 1/ Ch v tu tap chng ac qua sa mon va ba qua Bo e cu canh, ch khong phai v muon thoat khoi s bc bach cua nha cam quyen, hoac v sinh ke ma tho tr tnh gii, ay goi la thien tho gii. 2/ Lai na, ch Bo tat, luc vi pham hoc x, (neu) xa la tam khong ho then (ngha la biet khi tam ho then), ay goi la bat thai tram gii. Khong biet ho then, goi la thai tram, xa la s viec nh vay, khi tam vo cung ho then. Thanh Van a noi: V sao goi la chm xuong rat sau, ngha la co mot loai chung sinh, tnh khong biet ho then, phong tung lam ac, khong chu hoc gii, ay goi la chm xuong rat sau. Cho nen neu xa la tam khong ho then, th se sinh long vo cung ho then.

266

3/ Lai na, oi vi nhng ac phap, khong biet sinh tam ho then, ay goi la bat thai c gii, con neu oi vi ac phap sinh long ho then, th goi la thai c gii, cho nen can phai xa la ac phap. 4/ Lai na, ch Bo tat khong nen tham am nhng viec ngu ngh, a nam, a da, ngay em sieng nang khong ngng tu tap phap thien, ay goi la ly giai ai (xa la s li bieng) gii. 5/ Lai na, ch Bo tat tu tap nam phap khong phong dat nh a noi tren, th goi la ly ch phong dat s nhiep tho gii. 6/ Lai na, ch Bo tat xa la s tham muon li dng cung knh, khong nguyen sinh len coi tri, ma nguyen tu tap pham hanh, ay goi la chanh nguyen gii. 7/ Lai na, ch Bo tat, oi vi cac uy nghi i, ng, nam, ngoi, cac s viec nh ap y, v.v..., hoac tu tap cac thien phap nh niem Phat, tung kinh, v.v..., khong i ngc phap the gian cung gii luat, dieu thien vien man, cac nghiep than ng hien hanh ung phap, ay goi la quy tac cu tuc s nhiep tho gii. 8/ Lai na, ch Bo tat xa la loi lam cua nam phap ta menh, nh xao tra, v.v..., ay goi la tnh menh cu tuc s nhiep tho gii. 9/ Lai na, ch Bo tat, phai nen xa la s tham muon hng tho, s dung tat ca moi thu oan e c cung dng y phuc, am thc, ging ghe, v.v..., cung tat ca s hng tho duc lac mot cach qua ang, lai con phai nen xa la s tu tap kho hanh thai qua, nh nam ging gai, boi tro bui len than, v.v..., hoac ba lan vao la, ba

267

lan xuong nc, t mnh chuoc lay s am, ot, cc ky thong kho, ay goi la ly nh bien gii. 10/ Lai na, ch Bo tat, xa la tat ca moi chap kien ngoai ao, ay goi la vnh xuat ly gii. 11/ Lai na, ch Bo tat, trong tat ca moi thi, thng gi tam ho then, oi vi nhng hoc x cua c Phat che nh ma mnh a tho, khong he khuyet giam, khong pha hoai cac gii can bon, ay goi la tien s tho vo ton that gii. Nh vay a noi ro ve mi mot ieu gii, con neu noi s lc th co mi ieu gii. Ngai Toi Thang T noi: Xa la hai loai loi lam nh vay, chan chanh tu hoc nhng ieu c Phat che nh, th se c thanh tnh, ngha la xa la hai loi: loi thai tram, khong chu sieng nang tu hoc nhng hoc x a tho, va loi thai c, oi vi ac gii khong biet sinh long ho then. Bi the, ay, ket hp hai ieu bat thai tram va bat thai c lam mot. Lai na, ngai c Quang noi: Trong phan y nhao (a thch), co hai loai loi lam, mot la luc tho gii a thch tho ac phap, hai la luc gi gii lai thai tram, thai c, ay lai cung la ket hp hai ieu gii o lam mot. Trat Muc Tra S noi: oi vi cac ieu gii khong ton that a tho tren, la tong ket mi ieu gii ma noi. Nhng ieu va thuyet minh tren eu khong hp ly. Ngai Vo Trc Bo tat trong Thanh Van a a noi ro mi nhan duyen khuy ton, ket hp hai ieu phong dat va giai ai lam

268

mot, ngc lai, hai ieu khong phong dat va khong giai ai cung nen hp thanh mot ieu. Nen biet, ay la mat y cua Luan Du Gia, ngha la nh Thanh Van a noi: Mi nhan duyen khuy ton la g? (1) luc ban au dung tam ac tho gii luat nghi, (2) cc ky hon tram, (3) cc ky tan loan, (4) phong dat giai ai, (5) phat khi ta nguyen, (6) khuy ton quy tac, (7) khuy ton tnh menh, (8) chap vao nh bien, (9) khong the xuat ly, (10) ton hoai gii luat a tho. Neu co the xa la mi nhan duyen khuy ton nay, ay goi la thi la vien man, thi la thanh tnh. C4. S li ch thu thang cua gii. Co hai phan: D1. S li ch thu thang rot rao. ai thi la tang cua Bo tat co the sinh qua ai Bo e rot rao. Do nng vao ay, sau khi vien man Bo tat gii ba la mat a, se chng ac Vo thng Chanh ang Bo e. ai thi la tang la t lng cho ai phc c, cung goi la tnh gii vien man rong ln vo lng. D2. S li ch thu thang hien i. Ch Bo tat nng vao gii nay, sieng nang tu tap, du cha chng c qua v Vo thng Bo e, cung co the c nam ieu li ch: (1) thng c ch Phat ho niem, nh phan tren a noi qua; (2) en luc lam chung, long rat an lac, (3) sau khi mat, du thac sanh vao coi nao, thng c ch v Bo tat, tnh gii hoac bang hoac cao hn, en lam ban phap, lam bac thien tri thc; (4) trong hien i thanh tu vo lng ai cong c tang, co the vien man tnh gii ba la mat a; (5) trong i sau, se c thanh tu t tnh tnh gii, gii luat tr thanh bon tnh cua mnh.

269

Trong ay, ieu li ch th ba, nh ngai Toi Thang T chu thch: Do t suy ngam, i sau co the gap c ch Phat Bo tat, vt thoat s s hai sinh t, c ai hoan hy. Lai nh Trat Muc Tra S noi: Do hai nhan duyen ma c ai hoan hy, (1) nh phan tren va noi, (2) thanh tu vo lng thien can, la xa s s hai ac ao. S giai cua ngai c Quang cho rang nam ieu li ch thu thang, theo th t, tc la nam qua, ngha la (1) tang thng qua, (2) ly he qua, (3) d thuc qua, (4) s dung qua, (5) ang lu qua. Ly he qua, ngha la do chanh nguyen, ieu phuc diet tr ac hanh, la xa s troi buoc u sau kho nao. Y cua ngai Tch Thien cho rang: ieu li ch thu thang th nhat la li ch thu thang chung cho hai i hien tai, v lai, ngha la hanh gia gi gn gii luat, se c ch Phat Bo tat ho niem nh con, nh em, lam cho phap thien cua ho tang trng khong mat. ieu li ch th hai va th t la li ch thu thang hien i, ngha la luc lam chung, thay mnh se c sinh vao cac coi thang thien dieu lac, la xa s s hai ac ao, c ai hoan hy. ieu nay cung giong nh Nhap Bo Tat Hanh noi: Chng nao nguyen o het, Ch hu tnh vo bien, Lap ch khong thoai chuyen, Tho tr hanh tam nay, T luc o tr i, Du ngu nghe, phong dat, Tng tuc sinh phc c, Lng nhieu nh h khong. (Pham mot, ke 18-19)

270

Ngha la trong tat ca moi thi, thng co the tang trng vo lng cong c t lng. Hai ieu th ba va th nam la li ch thu thang i sau, ngha la tho sinh vao bat c ni nao, eu c thien tri thc nhiep tho, khong mat tnh gii. V sao ni tho sinh khong mat tnh gii? Nh Ma Ha Ca Diep Kinh noi: Do v co the oan tr bon loai thien phap, rot rao khong thoai that tam Bo e. 28 Tam Ma a ai Giao Vng Kinh noi: Ngi thng hay quan sat, Biet ro s li ch, Co the em tam mnh, An tru trong gii luat. Neu co the quan sat suy ngam, do ay ma tam co the chuyen chu, cac ngi co tr, do v thay c s li ch thu thang, phai nen tho tr Bo tat tnh gii, tinh chuyen tu hoc. C5. Nhiep tap gii tng. Nh phan tren a noi ro ve chn loai gii: nhat thiet t tnh gii, v.v..., nen biet tat ca eu c nhiep vao ba loai tnh gii: luat nghi gii, nhiep thien phap gii, nhieu ch hu tnh gii. Ngai Toi Thang T va bo Trat Muc Tra S eu noi: Nen biet chn loai gii nay, moi loai gii eu c nhiep vao ba tu tnh gii. C6. Hanh nghiep cua gii. Hoi: V sao Bo tat tnh gii nhat nh phai la ba loai?

271

Tra li: Viec lam cua Bo tat, noi s lc co ba loai, ngha la: (1) Hien i, tam an tru trong cac phap an lac vo nhiem; (2) t than tu hoc Phat phap thanh thuc khong biet met moi; va (3) co the thanh thuc tat ca hu tnh. Theo nh th t, tc la s viec cua luat nghi gii, nhiep thien phap gii, va nhieu ch hu tnh gii. Bi v co the ngan dt viec ac, sieng nang tu tap luat nghi gii, cho nen co the nhiep tam tu tap phap lanh, neu nh khong the nhiep tam tu thien, th hai gii kia khong co cho nng ta. Nh phan trc co dan li van cua Nhiep Trach Phan noi: Trc tien, nen lanh tho ho tr luat nghi gii, gii luat nghi nay tc la bay loai biet giai thoat gii, va cung tc la biet giai thoat can bon cua Phat giao, bi the, ch Bo tat phai nen sieng nang tu hoc luat nghi gii ma mnh a tho. Hai vet xe ai phap cung mot mat y. Lai na, hai gii con lai, trc tien nen tu hoc nhiep thien phap gii, t mnh thanh tu, neu mnh cha thanh tu, lai muon thanh tu ngi khac, ay la ieu khong the co c. Nh vay, Bo tat tnh gii co chn loai, hoac ba loai, s li ch thu thang co sau loai, va cong nang cua Bo tat tnh gii co ba loai: (1) hien i tam an tru trong cac phap an lac, (2) t than tu hoc Phat phap thanh thuc, (3) thanh thuc hu tnh. Ngoai tr ba loai t tnh tnh gii, li ch thu thang cua tnh gii va cong nang cua tnh gii ra, khong con phap nao cao hn, hoac con phap nao khac hn na, ngha la tat ca eu c thu nhiep vao trong ba loai nay. Ch Bo tat qua kh cau ai Bo e a hoc, ch Bo tat v lai cau ai Bo e se hoc, va ch Bo tat hien tai khap mi phng vo bien vo te the gii cau ai Bo e ang hoc, ngha la tat ca Bo

272

tat ba i eu phai hoc, ch khong phai co Bo tat can phai hoc, co Bo tat khong can hoc. ay goi la ch Bo tat nh ly tu tap con ng cao nhat cua Phat ao. Hanh gia tu hoc con ng ao cao nhat nay, can phai sieng nang, khong c nghi ng, bieng nhat. Nen biet, ay la phng tien tu hoc gii ba la mat. Lai na, ch Bo tat oi vi nam ba la mat kia, cung t nhiep phap, v.v..., eu phai nen biet ro, ch tam tu hoc. Du hien i khong the tu hoc cac phap o, cung khong goi la mat mat, the nhng, v muon ho tr nhng hoc x ma mnh a tho, trong tat ca moi thi, oi vi cac hoc x khac, cung khong nen xa bo. A3. Hau phan. Cho y c va y ch cua Luan chu, khuyen khch ky nguyen. Nh vay, cac Bo tat ai tha s c, trc tien nen hoc Bo tat gii pham. Neu nh y c toan van ma giai thch, e rang se rat phien toai, cho nen ay ch thau nhiep s lc y ngha, can than y theo hai bo s cua Bo Tat a, hai ban chu thch cua Gii Pham Nh Thap Tung, Hoc Tap Luan, Nhap Hanh Luan S, cung cac bo s giai gii luat khac, va cung y c vao khe kinh. ay, nhng cho thac mac ve phng tien tho gii, tr gii va khoi phuc thanh tnh, eu a c em ra ban thao rong rai nh tren. Nhng ngi ang tm cau Chanh giac, Nen nng ai tha, vao Chanh ao, Rong phat hanh nguyen ai tha tam, Kheo tho tr nhng ieu the nguyen, Tu hoc tat ca Bo tat hanh, Ngoai ra, khong co ng Chanh khac,

273

V Phat, Bo tat cha noi qua, Co ngi noi: Mat giao, Hien giao, Khai, gia, tr, pham eu khac nhau, V hieu sai, khi tam khinh man, Nen biet, ay la ngi ha liet, Xa bo ng dieu thien ai tha, Bi the, hanh gia Kim cang tha, Phai nng vao ngha Kinh thanh tnh, Ngai Di Lac, Vo Trc, Long Tho, Day ve phat tam va tho gii, Tu tap Luc o lam c s, Ke o tien hoc Kim cang tha, ay la ng ai tha vien man, Bo ay, khong cho vui nao khac, Phat, Bo tat hanh, ng cao nhat, Gii Bo tat hanh tng thanh tnh, oi vi Thanh giao va Chanh ly, Trng dan khong sai, khong c oan, Y theo mat y cua Nh Lai, Lam ro li van e giai thch, Nguyen em tat ca long thanh knh, Thng thng cau thnh c Van Thu, ao ai tha sau, con tr can, Thng e s giai lac y kinh, Con nay sam nguyen trc Thanh Tr, Ngng thnh thng xot, en chng minh. Ngay nay Phat giao ang suy vi, ai tha Chanh ao t ngi hoc, V muon Thanh giao tru lau dai, Nguyen se tinh can tu phap thien.

274

Nguyen cho tat ca cac chung sinh, a thch i con ng Chan Thc, V thay Chanh ao la vien man, Cho nen tinh tan ma tu hoc. Nguyen con trong tat ca moi i, eu c c Van Thu gia ho, Nh ly thong at phap ai tha, o thoat hu tnh, hoang Thanh giao ./.

275

Chu thch
Vo Nang Thang: Ajita, ten cua ngai Di Lac (Matreya) Tr minh: tc la a la ni. Chng tr minh tc la chng a la ni. 3 Nam Phat bo: tc la Phat bo, Kim cang bo, Lien hoa bo, Bao bo va Yet ma bo, moi bo eu lay mot v Phat lam bo chu; ch Phat tng ng vi nam bo la Ty Lo Gia Na, A Suc, A Di a, Bao Sanh va Bat Khong Thanh Tu, v the goi la nam Phat bo. 4 Bon Tuc bo cua Mat giao, tc la S bo, Hanh bo, Du gia bo va Vo thng du gia bo. 5 ang tr (mot ten goi khac cua nh): la trang thai cua tam an tru trong mot cho, bnh ang duy tr. 6 Tam t: trc kia goi la giac quan, nay goi la tam t, la hai loai tam s trong Bat nh phap. Tam la tm cau, t la chnh chan suy xet. (Xem Phat Hoc Pho Thong, khoa th IX, Thch Thien Hoa.) 7 Bat phong: li (li ch), suy (suy ton), huy (che bai), d (gian tiep khen ngi), xng (trc tiep ca tung), ki (giem pha), kho, lac (vui). 8 Tien te la qua kh, hau te la v lai, trung te la hien tai, tien thi la trc o, va cau thi la cung luc. 9 Cau nay, nguyen van ch Han la Bat nang nhiep ng o chung gia, v bat nang nhiep tho kham nhan tnh gii o chung co. 10 Ngu cai la tham duc, san han, nghi phap, hon tram va phong dat. 11 T lng: la cac thien phap chuan b cho con ng giai thoat, nh quy y, tho gii, phat Bo e tam, tu bat giai thoat, ngu nh tam quan, thap bien x, ... 12 Thang giai: oi vi canh s duyen, quyet nh tha nhan, khong con b lay ong. 13 Viet s hoc: vt qua s che nh cua Bo tat hoc x. 14 Cach tho Bo tat gii co hai nghi thc, mot thuoc ve phai Trung quan (anh hng cach phat Bo e tam va tho Bo tat gii theo he thong cua
1 2

276

ngai Long Tho) va phai Duy thc (anh hng cach phat Bo e tam va tho Bo tat gii theo he thong Du gia cua ngai Vo Trc). ieu nay a c c Phat huyen ky va pho chuc phap tang Tam a phap mon (Bo tat gii) cho hai ngai Van Thu va Di Lac trong kinh Tam a Quan. 15 Toi tha thang, con goi la toi ba la di, tc la nhng toi nang can ban cua gii Bo tat. 16 Bon phap cua sa mon, tc la bon toi gii can ban cua ty kheo: dam duc, sat hai, trom cp, vong ng. 17 Cung dng man a la la mot nghi thc cung dng mot bieu tng, tng trng cho toan the mot tieu thien the gii tran quy (co the lam bang vang, bac, cat, hoa, gao, v.v...) dang len cung dng. ay la mot phap cung dng thu thang trong Mat tong Tay Tang. 18 Y muon noi neu cac v ty kheo t mot v khong phai ty kheo (ngha la ngi tai gia) cau tho Bo tat tnh gii, van co the ac c gii the Bo tat gii. ieu nay oi vi cac hanh gia Thanh van tha, hoac Hien giao ai tha, co the goi la khong the tng tng !!! 19 Trng hp neu la ngi n, th nen oi cach xng ho la: Thien n nhan (hoac phap e, khong c goi la phap muoi), lang nghe, co (hay ba neu a co chong) co phai la Bo tat khong? ... 20 Nhap Bo Tat Hanh Luan cua ngai Tch Thien co bai ke sau: oi vi Phat t nay, Neu ai khi ac niem, Phat noi moi niem ac, oa a nguc mot kiep. (Pham th nhat, ke 34) 21 Hoan xuat hoan tnh: ngha la trc kia pham gii va a sam hoi khoi phuc s thanh tnh, nhng cha tho gii lai. 22 Han: Nh cu au nhien (). 23 Y kieu the gia: mot loai y long thu mem. 24 Hai gii di, tc la biet giai thoat gii (Thanh van) va Bo tat gii.

277

25

T y: (1) y theo phap, khong y theo ngi; (2) y theo kinh lieu ngha, khong y theo kinh khong lieu ngha; (3) y theo y ngha, khong y theo ngon ng; (4) y theo tr tue, khong y theo tnh thc. 26 Ngi Viet quen dung ch tong hp (Anh: combine), ngha la tron chung vi nhau, ma t dung ch tong hp (Anh: synthesize), ngha la rut lay tinh ngha, phoi hp lai mot cach co he thong, ieu ly. 27 Cac thuat ng nay lien quan en gii luat xuat gia, khong tien giai thch ay. Chung d, tc la toi tang tang; s d, tc la cac toi t xa oa tr xuong; van truy biet hoi, tc la hai toi xa oa va oa; ac tac, tc la cac toi pham uy nghi. 28 Bon loai thien phap ay, co the la ch cho cac loai thien phap cua coi ngi, tri va cua Thanh van, Duyen giac.

278