1

BAfIA8BB ûP0fPAHB 3A III
0þþfhfBBf 80 þf8fIf0þBmB0
0fB08B0 06PA308ABBf
2
Bzµaea¤:
bnpo sa pasnoj na o6pasonanne¡o
3a nzµaea¤o¡:
8ecna Xopna¡onnk, pnpek¡op
4o¡orpaqnn:
hnan bna+en
Co cornacnoc¡ co 0V ¸[nnn¡ap Hnnapnnon¨, Ckonje,
0V ¸8ojpan +epnoppnnckn¨, Ckonje n 0V ¸íajko Hnnsn¢on¨, Ckonje
þnzaju n ne¤a¡:
,Kona¨, Ckonje
Inpa»:
500
CIP - Ka¡anornsaµnja no ny6nnkaµnja ßaµnonanna n ynnnepsn¡e¡cka
6n6nno¡eka ¸Cn. Knnnen¡ 0xpnpckn¨, Ckonje
373.312.141.15/.16 (497.7)
ßACJA8ßh nporpann sa III oppenenne no pene¡ropnLno¡o ocnonno o6pasona-
nne, - Ckonje : bnpo sa pasnoj na o6pasonanne¡o, 2007. - 149 c¡p. : nnyc¡p. ,
25 cn
ISBN 978-9989-939-96-9
a) 0cnonno nocnn¡anne n o6pasonanne - Hakeponnja - ßac¡annn nnanonn n
nporpann, ¡pe¡o oppenenne
COBISS.MK-ID 71206922
60§PmBBA
HKL[0ßCKh JA3hK
HAKL[0ßCKh JA3hK
GJUHË SHQIPE
TÜRKÇE DERSÌ
CíßCKh JL3hK
HAJLHAJhKA
3Aß03ßA8ARL
ßA 0K0FhßAJA
AßíFhCKh JA3hK
HV3h+K0 0bíA308AßhL
FhK08ß0 0bíA308AßhL
1h3h+K0 h
3[íA8CJ8Lß0 0bíA308AßhL
HAKL[0ßCKh JA3hK
AFbAßCkh JA3hK
JVíCkh JA3hk
CíßCkh JA3hk
HAJLHAJhKA
3Aß03ßA8ARL
ßA 0K0FhßAJA
AßíFhCKh JA3hK
HV3h+K0 0bíA308AßhL
FhK08ß0 0bíA308AßhL
1h3h+K0 h
3[íA8CJ8Lß0 0bíA308AßhL
60§PmBBA
3
ßac¡annn¡e nporpann op I po III oppenenne na pene¡ropnLno¡o ocnonno
o6pasonanne rn nspa6o¡nja konncnn op cone¡nnµn na bnpo¡o sa pasnoj
na o6pasonanne¡o n napnopeLnn copa6o¡nnµn na bnpo¡o op coopne¡-
nn¡e ¢akyn¡e¡n, nnc¡n¡y¡n n nac¡annnµn op y+nnnL¡a¡a. +nenonn¡e na
onne konncnn ce nanepenn na kpajo¡ na cekoja nac¡anna nporpana.
Co ornep na noce6no¡o sna+ene na nac¡annn¡e nporpann sa pasnnnane-
¡o na konµen¡o¡ sa pen¡ropnLno¡o sapon+n¡enno ocnonno o6pasonanne
6eLe ¢opnnpan noce6en c¡py+en ¡nn sa npoµenka n ycornacynane na
nac¡annn¡e nporpann op I po III oppenenne no cn¡e nac¡annn npepne¡n
sa pene¡ropLno¡o ocnonno y+nnnL¡e no coc¡an:
8ecna Xopna¡onnk, pnpek¡op, bnpo sa pasnoj na o6pasonanne,
Ckonje
Hn¡ko +eLnapon, pakonopn¡en na cek¡op, bnpo sa pasnoj na o6pa-
sonanne¡o, Ckonje
n-p JaLe C¡ojanonckn, pakonopn¡en na oppenenne, bnpo sa pasnoj
na o6pasonanne¡o, Ckonje
ñnnana Canapµncka - ßanona, pakonopn¡en na oppenenne, bnpo
sa pasnoj na o6pasonanne¡o, Ckonje
p-p Cne+ana Apan+encka, hnc¡n¡y¡ sa neparornja, 1nnoso¢ckn-
¢akyn¡e¡, Ckonje
p-p ßnkonnna Kennr, hnc¡n¡y¡ sa ncnxonornja, 1nnoso¢ckn ¢akyn-
¡e¡, Ckonje
»
»
»
»
»
»
p-p Hnpocnana ßnkononcka, ßeparoLkn ¢akyn¡e¡, Ckonje
Lnnnnja Xpnc¡ona, nac¡annnk 0V ,Faso Anrenonckn¨, Ckonje
n-p bykypne Hyc¡a¢a, npo¢ecop íCV ,Apcenn Jonkon¨, Ckonje
C¡py+nno¡ ¡nn rn anannsnpaLe nac¡annn¡e nporpann n panaLe npep-
nosn, cyrec¡nn n npnnepn sa ycornacynane na nac¡annn¡e nporpann co
Konµenµnja¡a sa pene¡ropnLno ocnonno nocnn¡anne n o6pasonanne,
3akono¡ sa ocnonno¡o o6pasonanne, kako n sa noc¡nrnynane noronena
ycornacenoc¡ nery nac¡annn¡e nporpann no oppenenn npepne¡n.
ßo nanpanenn¡e anannsn op c¡pana na c¡py+nno¡ ¡nn n konncnn¡e sa
nspa6o¡ka na nac¡annn¡e nporpann, pnpek¡opo¡ na bnpo¡o sa pasnoj na
o6pasonanne¡o rn npepno+n nac¡annn¡e nporpann sa ponecynane op
c¡pana na nnnnc¡epo¡ sa o6pasonanne n naayka.
Hnnnc¡epo¡ sa o6pasonanne n nayka r-pnn Cynejnan íyLn¡n cornacno
co 3akono¡ sa ocnonno o6pasonanne rn ponece nac¡annn¡e nporpann na
pen 18.10.2007 ropnna.
»
»
»
4
1
K0íhµA `
[L8LJí0[hLß0 0Cß08ß0 0bíA308AßhL
BAfIA8BA
ûP0fPAHA
HAkfþ0BfkB JA3Bk
2
8ps ocnona na +nen 55 c¡an 1 op 3akono¡ sa oprannsaµnja n pa6o¡a na oprann¡e
na pp+anna¡a ynpana (,Cn. necnnk na íH¨ 6p. 58/00 n 44/02) +nen 24 n 26 op
3akono¡ sa ocnonno o6pasonanne (,Cn. necnnk na íH¨ 6p. 44/95, 24/96, 34/96,
35/97, 82/99, 29/02, 40/03, 42/03, 63/04, 82/04, 55/05, 81/05, 113/05, 35/06,
70/06 n 51/07), nnnnc¡epo¡ sa o6pasonanne n nayka ponece nac¡anna nporpana
no npepne¡o¡ nakeqoncku jasuk sa III oppenenne na pene¡ropnLno¡o ocnonno
y+nnnL¡e.
3
1. q£ßB BA BA67ABA7A
B0 III 0§§£ß£BB£
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa ce ocnoco6n pa +n¡a n nnLyna ¡ekc¡ co ne+a¡nn n pakonncnn
na¡nnckn 6yknn,
pa kopnc¡n npannnen pep na s6oponn¡e no pe+ennµa¡a,
pa npenosnana nnenkn, npnpankn, rnannn n pepnn 6poenn n rnaro-
nn n pa rn pasnnkyna kako nnponn s6oponn,
pa ce ocnoco6yna sa kopnc¡ene na enenen¡apnn¡e rpana¡n+kn n
npanonncnn nopnn npn +n¡ane¡o n nnLynane¡o,
pa ce ocnoco6yna pa +n¡a n npepacka+yna ycno n nncneno nn¡e-
pa¡ypnn pena op yne¡nn+ka¡a n napopna¡a nn¡epa¡ypa coopne¡na
na nospac¡a,
pa ce ocnco6yna pa packa+yna ycno n nncneno na nn¡epa¡ypen
jasnk,
pa ce ocnoco6yna pa y+ec¡nyna no pasronop npeky ak¡nnno
nkny+ynane n canoc¡ojno ncka+ynane na cnon¡e po+nnynana,
+ync¡na n ¢ak¡n,
pa ro s6ora¡yna pe+nnko¡ co nonn s6oponn,
pa pasnnna +ync¡no na npnnapnoc¡ kon cnoja¡a n no+n¡ kon ppy-
rn¡e kyn¡ypn,
pa ce no¡¡nknyna pa cnepn copp+nnn op pasnn+nn nepnynn n pa
npenecyna kpa¡kn nn¢opnaµnn sa nnn,
pa ce ocnoco6yna sa npnnena na hKJ no ¢ynkµnja na npepne¡o¡.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
4
2. K0BKP£7BB q£ßB
ûP0fPAHfk0 û0þPA+Jf: û0+fIB0 +BIAKf B ûBm¥8AKf (hAIBBBqA}
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa ce sanosnae co pepo¡ na
6yknn¡e no as6yka¡a,
pa ce ocnoco6yna pa +n¡a n
pa nnLyna s6oponn n ¡ekc¡ co
ne+a¡nn 6yknn na na¡nnnµa,
pa rn ycnon nann¡e n ronenn¡e
pakonncnn na¡nnckn 6yknn n nnn-
no¡o nonpsynane no s6oponn,
pa ce ocnoco6yna pa nnLyna
s6oponn n kycn pe+ennµn co
pakonncnn na¡nnckn 6yknn.
`
`
`
`
As6yka
ípa¢n+kn cnn6onn
(ne+a¡nn na¡nnckn
6yknn)
Vcnojynane na rone-
nn¡e n nann¡e ne+a¡nn
na¡nnckn 6yknn npeky
noepnne+no n rpynno
nnLynane
Vcnojynane na rone-
nn¡e n nann¡e pako-
nncnn na¡nnckn 6yknn
npeky noepnne+no n
rpynno nnLynane
As6yka
Hakeponcka na¡nnn-
µa (ne+a¡nn 6yknn)
Hakeponcka na¡n-
nnµa (pakonncnn
6yknn)
`
`
`
8e+6n sa ka+ynane na 6yknn¡e no as6y+en pep.
8e+6n sa noo+ynane na pasnnkn¡e n cnn+noc¡n¡e nonery
6yknn¡e na nakeponcka¡a knpnnnµa n nakeponcka¡a
na¡nnnµa.
8e+6n sa +n¡ane na s6oponn n ¡ekc¡ n nnnno nonpsynane
no pe+ennµa¡a.
8e+6n sa +n¡ane co pas6npane na ¡ekc¡o¡.
8e+6n sa nnLynane na s6oponn na na¡nnnµa sa
yconpLynane na nnLynane¡o ne+a¡nn 6yknn na na¡nnn-
µa.
8e+6n sa yno¡pe6a na nann¡e n ronenn¡e pakonncnn na-
¡nnckn 6yknn npeky noepnne+no nnLynane n nnLynane
na s6oponn n kycn pe+ennµn.
8e+6n sa npannnno nnLynane n sa nonpsynane na 6yknn-
¡e no s6opo¡ n no pe+ennµa¡a.
`
`
`
`
`
`
`
5
ûP0fPAHfk0 û0þPA+Jf: JA3Bk (fPAHAIBkA}
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa coc¡anyna npannnno pe+ennµa
n npannnno pa rn noppepyna
s6oponn¡e no pe+ennµa¡a,
`
íepo¡ na s6oponn¡e no
pe+ennµa¡a
36opopep no
pe+ennµa¡a
` 8e+6n sa coc¡anynane pe+ennµn no npannnen pepocnep
na s6oponn¡e no pe+ennµa¡a.
`
pa pasnnkyna packasna,
npaLanna n nsnn+na pe+ennµa n
npannnno pa rn yno¡pe6yna,
` íackasna, npaLanna n
nsnn+na pe+ennµa
íackasna, npaLanna
n nsnn+na pe+ennµa
` 8e+6n sa noo+ynane n coc¡anynane na npaLannn, packas-
nn n nsnn+nn pe+ennµn no ycna n nncnena ¢opna cnopep
na+nno¡ na ncka+ynane n cnopep nn¡epnynkµnckn¡e
snaµn.
`
pa pasnnkyna no¡nppna n
oppe+na pe+ennµa,
` ßo¡nppna n oppe+na
pe+ennµa
ßo¡nppna n oppe+na
pe+ennµa
` 8e+6n sa pasnnkynane n yno¡pe6a na no¡nppna n oppe+na
pe+ennµa.
`
pa rn npenosnana nonann¡e pe-
nonn na pe+ennµa¡a (s6op, cnor
n rnac),
` 36op no pe+ennµa¡a,
cnor n rnac no s6opo¡
36op
Cnor
ínac
`
`
`
8e+6n sa onpepenynane na 6pojo¡ na s6oponn¡e no
pe+ennµa¡a.
8e+6n sa onpepenynane na 6pojo¡ na cnoronn¡e no s6o-
po¡.
8e+6n sa onpepenynane na 6pojo¡ na rnaconn¡e no s6o-
po¡.
Cnn¡e¡n+kn ne+6n sa coc¡anynane na s6oponn co nonoL
na papenn cnoronn n rnaconn.
`
`
`
`
pa rn y¡nppn snaena¡a sa
nnenkn¡e,
pa ro ycnojyna nonno¡ sa onL¡n
n conc¡nenn nnenkn,
pa rn npenosnana onL¡n¡e
n conc¡nenn¡e nnenkn no
pe+ennµa¡a,
`
`
`
0nL¡n n conc¡nenn
nnenkn
0nL¡n n conc¡nenn
nnenkn
` 8e+6n sa pasnnkynane na onL¡n¡e n conc¡nenn¡e nnenkn
op ppyrn¡e s6oponn.
`
6
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
pa pasnnkyna pop n 6poj kaj
nnenkn¡e,
` íop n 6poj kaj nnen-
kn¡e
íop n 6poj ` ßnLynane pe+ennµn co papenn nnenkn co no+n¡ynane na
ka¡eropnn¡e pop n 6poj.
`
pa rn ycnojyna npnpankn¡e kako
s6oponn kon c¡oja¡ po nnenkn¡e
n rn o6jacnynaa¡,
` ßpnpankn ßpnpankn ` 8e+6n sa pasnnkynane na npnpankn¡e op ppyrn¡e nnponn
s6oponn, 6es nnnna nopen6a na nnponn (onncnn, na¡epn-
jannn n¡n.).
8e+6n sa npannnna yno¡pe6a na npnpankn¡e no
pe+ennµa¡a.
`
`
pa c¡eknyna nonn sa npoc¡n n
pepnn 6poenn n pa rn pasnnkyna
epnn¡e op ppyrn¡e,
` bpoenn npoc¡n n
pepnn
ßpoc¡n 6poenn
íepnn 6poenn
`
`
8e+6n sa pasnnkynane na 6poenn¡e op ppyrn¡e s6oponn.
8e+6n sa pasnnkynane na npoc¡n¡e op pepnn¡e 6poenn.
8e+6n sa npannnno nnLynane na pepnn¡e 6poenn (oco6e-
no onne L¡o sanpLynaa¡ na -¡).
`
`
`
pa ro ycnon nonno¡ sa rnarono¡
kako s6op koj osna+yna pa6o¡a,
pejc¡no, coc¡oj6a.
` ínaronn ínaronn ` 8e+6n sa ycnojynane na rnaronn¡e kako nnponn s6o-
ponn n nnnno pasnnkynane op oc¡ana¡n¡e s6oponn no
pe+ennµa¡a n no ¡ekc¡o¡.
ßanonena: ce npenopa+yna npenosnanane na rnaronn¡e
6es onpepenynane L¡o osna+ynaa¡: pejc¡no, coc¡oj6a nnn
pa6o¡a.
`
`
pa ce ocnoco6n npannnno pa
yno¡pe6yna ronena 6ykna npn
nnLynane na conc¡nenn¡e
nnnna n npesnnnna, reorpa¢-
ckn¡e nonnn n npasnnµn¡e,
` íonena 6ykna npn
nnLynane na conc¡ne-
nn¡e nnnna n npe-
snnnna, reorpa¢ckn¡e
nonnn n npasnnµn
íonena 6ykna ` 8e+6n sa yno¡pe6a na ronena 6ykna npn nnLynane na
conc¡nenn¡e nnnna.
`
pa ja snae ¢ynkµnja¡a na nn¡ep-
nynkµnckn¡e snaµn n npannnno
pa rn npnnenyna npn +n¡ane¡o n
nnLynane¡o.
` hn¡epnynkµnckn
snaµn:
¡o+ka
sannpka
npaLannnk
nsnn+nnk
pne ¡o+kn
»
»
»
»
»
hn¡epnynkµnckn
snaµn:
¡o+ka
sannpka (npn
na6pojynane)
npaLannnk
nsnn+nnk
pne ¡o+kn
»
»
»
»
»
8e+6n sa npenosnanane n npnnena na nn¡epnynkµnckn¡e
snaµn.
`
* Cn¡e rpana¡n+kn ka¡eropnn y+ennµn¡e rn ycnojynaa¡ kako nnponn s6oponn, a ne rn ycnojynaa¡ npeky pe¢nnnµnn.
7
ûP0fPAHfk0 û0þPA+Jf: +BIAKf hBIfPAI¥PA B hfkIBPA
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa ce ocnoco6yna sa npannnno
rnacno +n¡ane,
pa ce ocnoco6yna sa nspasno
+n¡ane co no+n¡ynane na nn¡ep-
nynkµnckn¡e snaµn (npannnna
ap¡nkynaµnja na rnaconn¡e,
s6oponn¡e n pe+ennµn¡e, nn¡ona-
µnja, pnkµnja, ¡enno n naysn npn
+n¡ane¡o),
pa ce ocnoco6yna sa +n¡ane no
ce6e co pas6npane na ¡ekc¡o¡,
pa ce ocnoco6yna sa ppancko
+n¡ane (co nnn¡npane na rono-
po¡ na nnkonn¡e no ¡ekc¡o¡),
`
`
`
`
Forn+no +n¡ane:
a) rnacno +n¡ane
6) nspasno +n¡ane
+n¡ane no ce6e
[pancko +n¡ane
ínacno +n¡ane
hspasno +n¡ane
+n¡ane no ce6e
[pancko +n¡ane
`
`
`
`
8e+6n sa npannnno rnacno n norn+ko +n¡ane co
no+n¡ynane na nn¡epnynkµnckn¡e snaµn.
8e+6n sa akµen¡npane na s6oponn¡e (s6oponen akµen¡).
8e+6n sa npannnno nsronapane na s6oponn¡e no
pe+ennµa¡a.
8e+6n sa npecpe¡nynane rpeLkn no nsronopo¡ na s6opo-
nn¡e.
8e+6n sa +n¡ane na ¡ekc¡onn nnLynann co nakeponcko
knpnncko n nakeponcko na¡nncko nncno.
`
`
`
`
`
8
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
pa ce ocnoco6yna sa noo+ynane
na pepocnepo¡ na nac¡ann¡e no
¡ekc¡onn¡e,
pa ce ocnoco6yna sa canoc¡ojno
onpepenynane na copp+nncka¡a
c¡pyk¡ypa (nnan na ¡ekc¡o¡),
pa ce ocnoco6yna sa canoc¡ojno
onpepenynane na rnannn¡e n
cnopepnn¡e nnkonn,
pa ce ocnoco6yna sa onpepenyna-
ne na oco6nnn¡e na nnkonn¡e n
nnnnno¡ onnc,
`
`
`
`
XpononoLkn pep na
nac¡ann¡e no packas,
6ajka, 6acna, ppanckn
¡ekc¡
Copp+nncka c¡pyk¡ypa
na ¡ekc¡o¡ (nnan na
¡ekc¡o¡)
0npepenynane na
nnkonn rnanen n cno-
pepen
0nnc n oco6nnn na
nnkonn¡e
Fnk
íepocnep na nac¡a-
nn¡e
ßnan
`
`
`
8e+6n sa npenosnanane n pasnnkynane na packas, 6ajka,
6acna n ppanckn ¡ekc¡.
8e+6n sa noo+ynane na pepocnepo¡ na nac¡ann¡e no
¡ekc¡onn¡e.
8e+6n sa canoc¡ojno onpepenynane na copp+nncka¡a
c¡pyk¡ypa n nsnnekynane na rnanna nncna.
8e+6n sa npenosnanane n pasnnkynane na rnannn¡e op
cnopepnn¡e nnkonn.
8e+6n sa onpepenynane na oco6nnn¡e na nnkonn¡e n sa
onnLynane na nnnnno¡ napnopeLen nsrnep.
`
`
`
`
`
pa ce ocnoco6yna pa rn sanosnae
noronopkn¡e n ra¡ankn¡e kako
napopnn nyppoc¡n,
pa ce ocnoco6yna pa rn pasnnky-
na noronopkn¡e n ra¡ankn¡e op
oc¡ana¡n¡e nnponn ¡ekc¡onn,
`
`
ßoronopkn n ra¡ankn ßoronopkn n ra¡ankn ` 8e+6n sa y+ene n npnnena na ra¡ankn n noronopkn n
pas6npane na nnnna¡a copp+nna.
8e+6n sa npnnena na noronopkn n ra¡ankn¡e npn anannsa
na ¡ekc¡o¡ (npn nsnnekynane na noyka op ocnonna npeja).
`
`
pa ce ocnoco6yna pa pasnnkyna
necna (c¡nxo¡nop6a) op ppyrn¡e
nnponn ¡ekc¡onn (nposa n ppa-
nckn ¡ekc¡),
pa ce ocnoco6yna pa pasnnkyna
c¡nx op c¡po¢a,
pa nay+n L¡o e pnna,
`
`
`
ßecna
C¡nx, C¡po¢a
ínna
ßecna
C¡nx, C¡po¢a
ínna
`
`
`
8e+6n sa peµn¡npane na necnn.
8e+6n sa pasnnkynane c¡nx, c¡po¢a n pnna no necna¡a.
`
`
9
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
pa ce ocnoco6yna canoc¡ojno pa
ja +n¡a knnra¡a sa nek¡npa,
pa sa6ene+yna nenosna¡n s6opo-
nn, nspasn, y6ann pe+ennµn,
pa ce sanosnana co 6norpa¢ckn¡e
nopa¡oµn na an¡opo¡,
pa ce ocnoco6yna pa opro-
napa na npaLana n pa noc-
¡anyna npaLana no npcka co
copp+nna¡a na ¡ekc¡o¡,
pa ja o¡kpnna ¡ena¡cko-npejna¡a
ocnona na ¡ekc¡o¡ (sa L¡o c¡any-
na s6op no knnra¡a n L¡o ka+yna
¡ekc¡o¡),
pa rn anannsnpa nnkonn¡e op
nek¡npa¡a (rnannn n cnopepnn,
nnnnn¡e oco6nnn n onnc).
ßanonena: qa ne ce eµmu ñucneno
ñµeµacka»yeane na coqµ»unama
na nekmuµume.
`
`
`
`
`
`
[a ce o6pa6o¡a¡ +e¡n-
pn knnrn sa nek¡npn.
Fek¡npa ` 3anosnanane na y+ennµn¡e co nacnonn¡e na nek¡npnn¡e
pena L¡o ke ce o6pa6o¡ynaa¡ no ¡eko¡ na ropnna¡a.
3anosnanane co 6norpa¢ckn¡e nopa¡oµn sa an¡opn¡e na
nek¡npnn¡e pena.
3anosnanane n po+nnynane na copp+nna¡a na knnra¡a sa
nek¡npa.
8e+6n sa onpepenynane na ¡ena, npeja, rnannn n cnopep-
nn nnkonn n nnnnn¡e oco6nnn.
ßo¡¡nknynane na y+ennµn¡e pa npo+n¡aa¡ n ppyrn pena
op an¡opo¡ na knnra¡a sa nek¡npa.
`
`
`
`
`
10
ûP0fPAHfk0 û0þPA+Jf: B3PA3¥8AKf B I80PfKf
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa ce ocnoco6yna pa
npepacka+yna kycn copp+nnn,
pa ce ocnoco6yna pa packa+yna
nnpenn, po+nneann nac¡ann,
nac¡ann cnopep cnnkn n cnopep
papenn s6oponn,
pa ce ocnoco6yna pa onnLyna
npepne¡n, cyL¡ec¡na, copp+nnn
op cnnkn,
pa ce ocnoco6yna pa nsnec¡y-
na sa cnyLna¡ nnn po+nnean
nac¡an,
pa ce ocnoco6yna pa ro ocnnc-
nn kpajo¡ na packas no papen
no+e¡ok,
pa ce ocnoco6yna pa packa+yna
ycno na ¡ena no conc¡nen ns6op,
`
`
`
`
`
`
ßpepacka+ynane na
kycn ¡ekc¡onn (packas,
6ajka, 6acna)
íacka+ynane na
po+nnean nac¡an,
íacka+ynane no nnsa
cnnkn
íacka+ynane no pape-
nn s6oponn
0nnLynane: npepne¡,
cyL¡ec¡no, copp+nna
na cnnka n pp.
hsnec¡ynane sa nnpen,
cnyLna¡ n po+nnean
nac¡an
ßpepacka+ynane
íacka+ynane
0nnLynane
hsnec¡ynane
`
`
`
`
8e+6n sa npepacka+ynane na o6pa6o¡enn ¡ekc¡onn.
8e+6n sa packa+ynane no papenn cnnkn, papenn s6oponn
n no papen nnan.
8e+6n sa onnLynane (no papen nnan).
8e+6n sa nsnec¡ynane no xpononoLkn papen nnan.
íacka+ynane na coc¡an npep ppyrn¡e y+ennµn op oppene-
nne¡o.
`
`
`
`
`
11
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
pa npennLyna npannnno
pe+ennµn n kpa¡kn ¡ekc¡onn,
pa npepacka+yna nncneno
copp+nna op o6pa6o¡en ¡ekc¡,
pa packa+yna nncneno
po+nnynana norn+kn nonpsano
co npannnnn n jacnn pe+ennµn,
pa onnLyna nncneno no papen
nnan,
pa nnLyna coc¡an, +ec¡n¡ka n
pasrnepnnµa,
`
`
`
`
`
ßpennLynane na
kpa¡kn ¡ekc¡onn nnn
penonn op ¡ekc¡onn
(op na¡nnnµa na na¡n-
nnµa, op knpnnnµa na
na¡nnnµa, op na¡nnnµa
na knpnnnµa)
ßncneno
npepacka+ynane na
o6pa6o¡en ¡ekc¡ nnn
pen op ¡ekc¡
ßncneno packa+ynane
na po+nnean nac¡an
ßncneno packa+ynane
co papen no+e¡ok
ßncneno onnLynane
na npepne¡, cyL¡ec¡no
n nnk
ßnLynane coc¡an no
nnsa cnnkn n no pape-
nn s6oponn
ßnLynane +ec¡n¡ka
ßnLynane pasrnep-
nnµa
ßnLynane nokana
ßpennLynane
ßpepacka+ynane
íacka+ynane
0nnLynane
hsnec¡ynane
+ec¡n¡ka
ßokana
íasrnepnnµa
`
`
`
`
`
`
`
`
8e+6n sa npannnno npennLynane na ¡ekc¡onn op knpnnn-
µa na na¡nnnµa n o6pa¡no.
8e+6n sa nncneno npepacka+ynane na kpa¡kn ¡ekc¡onn,
pen op ¡ekc¡onn, copp+nnn op rnepana npe¡c¡ana, ¢nnn
n pp.
8e+6n sa nncneno packa+ynane na po+nnean nac¡an (no
y+nnnL¡e, cenejc¡no, na nsne¡, nsno+6a n pp.).
8e+6n sa nncneno onnLynane na npepne¡, cyL¡ec¡no,
nnk.
8e+6n sa cno6opno coc¡anynane na coc¡ann cnopep cnn-
ka, papenn s6oponn, no papen no+e¡ok n co nsnenynane
na kpajo¡.
8e+6n sa nnLynane na +ec¡n¡kn, nokann n pasrnepnnµn.
`
`
`
`
`
`
pa ce no¡¡nknyna pa y+ec¡nyna
no nsnepynane ppanckn ¡ekc¡ co
ns6op na ynorn.
` hrpane ynorn ßpe¡c¡ana ` +n¡ane n nrpane ynorn cnopep ppanckn ¡ekc¡. `
12
ûP0fPAHfk0 û0þPA+Jf: HfþB¥HfkA k¥hI¥PA
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa ce ocnoco6yna pa cnepn
papnoenncnja n J8 enncnja n pa
pasronapa sa nnnna¡a copp+nna,
pa ce no¡¡nknyna pa cnepn nac-
¡ann no ¢nnn n pa ce ocnoco6y-
na pa ro packa+yna pejc¡no¡o na
¢nnno¡,
pa cnepn ¡ea¡apcka n kyknena
npe¡c¡ana n pa pasronapa sa
nnnna¡a copp+nna,
pa ja nay+n nanena¡a na rpa-
pckn¡e 6n6nno¡ekn n pa c¡ek-
ne nannka sa nosajnynane n
npakane knnrn op nnn,
pa +n¡a, pa npepacka+yna, pa
npenecyna kpa¡kn nn¢opnaµnn
op pe¡ckno¡ n coopne¡nn ¡ekc¡o-
nn op pnennno¡ ne+a¡,
pa ce sanosnae co pa6o¡a¡a
na 6n6nno¡ekn¡e napnop op
y+nnnL¡e¡o,
pa ce nonepyna no npe6apynane
nopa¡oµn op hn¡epne¡.
`
`
`
`
`
`
`
íapno n J8 - enncnn
1nnn
Iea¡ap:
a) ¡ea¡apcka npe¡c¡ana
6) kyknena npe¡c¡ana
ípapcka 6n6nno¡eka
[e¡ckn n pnenen ne+a¡
hn¡epne¡
íapno n J8 - enn-
cnn
1nnn
Iea¡ap:
¡ea¡apcka npe¡c¡ana
kyknena npe¡c¡ana
ípapcka 6n6nno¡eka
[e¡ckn ne+a¡
hn¡epne¡
`
`
`
`
`
`
`
8e+6n sa npepacka+ynane na copp+nna na papno-enncn-
ja, J8 enncnja n ¢nnn.
0nnLynane na ¡ea¡apcka¡a cµena, koc¡nnn¡e n kpa¡ko
npepacka+ynane na copp+nna¡a na ¡ea¡apcka¡a npe¡c¡a-
na.
íacka+ynane na nne+a¡oµn¡e op noce¡a¡a na ¡ea¡apcka¡a
npe¡c¡ana (knno-¡ea¡apcka npe¡c¡ana).
8e+6n sa kopnc¡ene na nn¢opnaµnn¡e op ne+a¡o¡ n
hn¡epne¡ n pasronapane sa nnnnn¡e copp+nnn.
ßoce¡a, sanosnanane, nanena n kopnc¡ene na 6n6nno-
¡eka.
`
`
`
`
`
13
3. §B§AK7B9KB BP£B0PAKB
ßpepne¡o¡ makeµouckn jaznk onosno+yna nn¡erpnpano nnannpane co
nac¡ana¡a no npepne¡n¡e: sanozuaeaue ua okonnua¡a, ma¡ema¡nka,
nnkoeuo o6pazoeaune, myzn¤ko o6pazoeaune n qnzn¤ko o6pazoea-
une.
hµeñoµaku sa koµucmene na ioqumnuom ¢onq na vacoeu - 216 +aca
ropnLno, 6 +aca nepenno.
ßo nac¡annn noppa+ja ce npepnara: ßo+e¡no +n¡ane n nnLynane - 70
+aca, Jasnk - 20 +aca, +n¡ane, nn¡epa¡ypa n nek¡npa - 80 +aca, hspasy-
nane n ¡nopene - 36 +aca, Hepnyncka kyn¡ypa - 10 +aca.
ßnannpane¡o na nac¡ana¡a no nakeponckn jasnk ¡pe6a pa 6npe no koop-
pnnaµnja co nac¡annno¡ nnan n nporpana¡a sa onoj npepne¡ n pa rn
on¢aka nporpanckn¡e copp+nnn na cn¡e o6pasonno-nocnn¡nn noppa+ja
(ßo+e¡no +n¡ane n nnLynane, Jasnk, +n¡ane, nn¡epa¡ypa n nek¡npa,
hspasynane n ¡nopene n Hepnyncka kyn¡ypa). ßpn oppepynane¡o na
6pojo¡ na +aconn¡e sa npepne¡nn¡e noppa+ja ¡pe6a pa ce nnaa¡ npe-
pnnp n cneµn¢n+noc¡n¡e na ycnonn¡e sa nsnepynane na onaa nac¡ana
no y+nnnL¡e¡o kape L¡o pa6o¡n nac¡annnko¡. Co nnannpane¡o ce nna Co nnannpane¡o ce nna
npepnnp pecnek¡nnna¡a npepnoc¡ na c¡pyk¡ypnn¡e noppa+ja. hc¡o ¡aka,
¡pe6a pa ce yna+yna ¢ak¡o¡ peka na nporpanckn¡e copp+nnn op npep-
ne¡no¡o noppa+je, no nnano¡ sa pa6o¡a, nn ce pana nec¡o n ce nnannpa
npene¡o sa nnnna peannsaµnja cnopep nnnna¡a o6pasonno-nocnn¡na
npepnoc¡ no opnoc na nporpanckn¡e µenn n sapa+n. ßa cn¡e copp+nnn
ne no+e n ne ¡pe6a pa nn ce nocne¡yna noppepnakno nnnnanne no nac¡a-
na¡a. ßojponna ocnona npn nnannpane¡o pa 6npa¡ µenn¡e n nac¡anna¡a
na¡epnja, a npenenckno¡ pok pa sanncn op nnn. Cenak, ce npenopa+yna
pa nena nne+a¡nnno ronenn npenenckn o¡c¡ankn sa copp+nncka¡a pe-
annsaµnja.
Bac¡aeun cpeµc¡ea:
y+e6nnk ns6pan na nnno na y+nnnL¡e¡o sa coopne¡nno¡ npepne¡,
opo6pen op c¡pana na nnnnc¡epo¡- 6yknap (nakeponcka na¡nnn-
µa) n +n¡anka,
enµnknonepnn, pe+nnµn n cn.,
hn¡epne¡, o6pasonnn co¢¡nepn (Tool kid n pp.),
cnncannja - ¡papnµnonanno no¡nppenn cnncannja sa peµa (op-
o6penn cnncannja),
aypno-nnsyennn cpepc¡na n ppyrn cpepc¡na no sanncnoc¡ op npep-
ne¡o¡-µ[ n pp. nn¡epa¡ypnn ¡ekc¡onn, sny+na +n¡anka),
ppyrn nsnopn na y+ene no nenocpepna¡a okonnna: cnonennµn na
kyn¡ypa¡a, nysen, pononn na kyn¡ypa¡a, 6n6nno¡ekn, knna, ¡ea¡pn,
naµnonannn napkonn n¡n.
4. 0q£B¥BAB£ BA
B067BIABA7A BA ¥9£BBqB7£
þBJAfB0fIB+k0 ûP08fP¥8AKf B 0qfB¥8AKf
ßa no+e¡oko¡ na y+e6na¡a ropnna nac¡annnko¡ npLn pnjarnoc¡n+ko
nponepynane n oµenynane co µen pa ja cnosnae coc¡oj6a¡a ¡akna kakna
L¡o e no ¢ynkµnja na knann¡e¡no nnannpane n peannsnpane na npnn¡e
`
`
`
`
`
`
14
ak¡nnnoc¡n. Ce cnosnanaa¡ npepsnaena¡a no najLnpoka cnncna na s6o-
po¡, coµnjannsaµnckn¡e acnek¡n na pasnojo¡, enoµnonannno¡ pasnoj n
¢nsn+kno¡ pasnoj.
40PHAIB8B0 0qfB¥8AKf
8o ¡eko¡ na nac¡ana¡a no nakeponckn jasnk no ¡pe¡o oppenenne ce
npenopa+yna ¢opna¡nnno cnepene koe nkny+yna nspa6o¡ka n nopene
na nop¡¢onno na y+ennµn¡e L¡o on¢aka:
co6npane na nokasa¡enn (pe¡ckn nspa6o¡kn, ¡nop6n, nckasn n cn.)
sa cekoj y+ennk noce6no,
¡ekonnn (¢opna¡nnnn), opnanpep nopro¡nenn, enannaµnonn nnc¡n
sa cekoj y+ennk, kon ce nononnynaa¡ no konkpe¡na nerona ak¡nn-
noc¡, koja e cneµn¢n+na (nosn¡nnna nnn nesapononn¡enna) nnn
c¡ypnn na cny+aj no kon nac¡annnko¡ ja 6ene+n ¢ak¡n+ka¡a co-
c¡oj6a,
nnc¡pynen¡n kon ce opnecynaa¡ na cekoe nporpancko noppa+je
noepnne+no n no kon nac¡annnko¡ nnecyna noµa¡oqn za noc¡n-
raua¡a ua y¤eunko¡ eo oµuoc ua cn¡e pazeojun acnek¡n kon ce
no¡¡nknynaa¡ co nporpana¡a no nakeponckn jasnk (nn¡enek¡yanen,
coµno-enoµnonanen n ncnxono¡opn+kn acnek¡). £eaneaµuonume
nucmu ñµunaµno ce oqnecyeaam na µenume kou µenocno ce ñocmui-
nyeaam na nueo na emoµo oqqenenue u ne ce ñµeoqnu sa ñoeucoko-
mo oqqenenue.
HBkP0f¥HAIB8B0 0qfB¥8AKf
ßa kpajo¡ op n¡opo¡o ¡pnnece+je, nps ocnona na cosnannja¡a op ¢opna-
¡nnno¡o oµenynane, ce peannsnpa nnkpocyna¡nnno oµenynane.
`
`
`
f¥HAIB8B0 0qfB¥8AKf
8ps ocnona na µenokynnn¡e nopa¡oµn po6nenn op cnepene¡o n ¢opna-
¡nnno¡o oµenynane nac¡annnko¡ ro onnLyna pasnojo¡ na cekoj y+ennk
noepnne+no, no pankn¡e na cekoe nporpancko noppa+je.
þ0fIAûB0fI B ûP00þB0fI BA û0PI40hB0I0
ßop¡¢onno¡o ¡pe6a, no ¡eko¡ na µena¡a ropnna, pa nn e poc¡anno
na popn¡enn¡e sa pa no+a¡ pa npnponeca¡ no knann¡e¡na¡a peann-
saµnja na nac¡ana¡a no nakeponckn jasnk.
3anpLna¡a anann¡n+ko-onncna oµenka ce poc¡anyna, nc¡o ¡aka, po
popn¡enn¡e n c¡anyna pen op nop¡¢onno¡o na y+ennko¡.
ßop¡¢onno¡o na y+ennko¡ co npo+nc¡enn n cenek¡npann nopa¡oµn
npopon+yna no napepno¡o, nonncoko oppenenne.
BA+BBB BA ûP08fP¥8AKf B 0qfB¥8AKf
Cornacno co npnpopa¡a na nporpana¡a no nakeponckn jasnk no ¡pe¡o
oppenenne, nponepynane¡o n onncno¡o oµenynane ¡pe6a pa ce peann-
snpaa¡ ycno u ñµakmuvno ñµeky ñµesenmaµuja. ioeoµnu ee»6u. unu cnu-
koeno-ñucnenu ee»6u co ñoqenekyeane. saokµy»yeane u cn.
`
`
`
15
5. BP0670PBB ¥6ß0BB 3A
P£AßB3BPAB£ BA BA67ABBA7A
BP0IPAHA
ßporpana¡a no opnoc na npoc¡opnn¡e ycnonn sa nac¡ana¡a ce ¡enenn na
ßopna¡nno¡ sa npoc¡op sa I, II n III oppenenne n na nac¡annn¡e cpep-
c¡na sa I oppenenne ponecen op c¡pana na nnnnc¡epo¡ sa o6pasonanne n
nayka co peLenne 6p. 07-4061/1 op 31.05.2007 ropnna.
6. B0PHA7BB 3A BA67AB£B
KA§AP
ßac¡ana¡a no nakeponckn jasnk no ¡pe¡o oppenenne no+e pa ja nsnepyna
nnµe koe sanpLnno:
ßeparoLkn ¢akyn¡e¡ - npo¢ecop sa oppenencka nac¡ana,
1nnoso¢ckn ¢akyn¡e¡ - hnc¡n¡y¡ sa neparornja - pnnnonnpan ne-
paror.
`
`
1. 09£K¥BABB P£3¥ß7A7B
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
npannnno +n¡a n nnLyna ¡ekc¡onn na knpnncko n na¡nncko nnc-
no,
ncka+yna n nnLyna pe+ennµn co npannnen pep na s6oponn¡e,
pasnnkyna no¡nppna n oppe+na pe+ennµa, kako n nsnn+na,
npaLanna n packasna pe+ennµa,
npenosnana onL¡n n conc¡nenn nnenkn n ¡o+no ro onpepenyna
nnnnno¡ pop n 6poj,
npenosnana npnpankn n snae pa rn kopnc¡n,
rn pasnnkyna npoc¡n¡e op pepnn¡e 6poenn n npannnno rn nnLyna
nonekeµn¢penn¡e 6poenn,
rn kopnc¡n nn¡epnynkµnckn¡e snaµn no pe+ennµa¡a (¡o+ka, sann-
pkano na6pojynane, nsnn+nnk, npaLannnk, pne ¡o+kn),
npannnno yno¡pe6yna ronena 6ykna (na no+e¡ok na pe+ennµa¡a n
na conc¡nenn nnenkn),
rn npenosnana n pasnnkyna rnaronn¡e no pe+ennµa¡a,
npann pasnnka nonery: packas, 6ajka, 6acna, pe¡ckn ponan n ppan-
ckn ¡ekc¡,
pasnnkyna c¡nx, c¡po¢a n pnna no necna¡a,
ja onpepenyna copp+nncka¡a c¡pyk¡ypa na ¡ekc¡o¡ n xpononoLkno¡
pepocnep na nac¡ann¡e,
rn onpepenyna rnannn¡e n cnopepnn¡e nnkonn n nnnnn¡e kapak-
¡epnc¡nkn,
y+ec¡nyna no pasronop, packa+yna, nsnec¡yna sa nac¡an, onnLyna
npepne¡, cnnka, nnk n cnn+no,
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
16
ce nspasyna na nn¡epa¡ypen nakeponckn jasnk,
na6pojyna nekonky nepnynn op konL¡o po6nna nn¢opnaµnn,
npenecyna kpa¡kn nn¢opnaµnn op nepnynn¡e,
kopnc¡n hKJ no copp+nnn op npepne¡o¡.
8. K0HB6BJA K0JA JA
B0§I07BB BA67ABBA7A
BP0IPAHA
[-p bnarnµa ße¡koncka, nonpepen npo¢., ßeparoLkn ¢akyn¡e¡ ,,Cn.
Knnnen¡ 0xpnpckn¨ - Ckonje
[-p Ja¡jana Ko¡ena-Hojconcka, npo¢., ßeparoLkn ¢akyn¡e¡ ,,Cn.
Knnnen¡ 0xpnpckn¨ - Ckonje
ßnkon+e hnnjenckn, cone¡nnk, bí0, kooppnna¡op
Jana Anpononcka - Hn¡pencka, cone¡nnk, bí0
ßapa ßnkononcka, cone¡nnk, bí0
íopnµa 8enoncka, nac¡annnk, 0V ,,Cn. Knpnn n He¡opnj¨ - Ckonje
ñy6nµa Kpa¡onannena, nac¡annnk, J[í ,,25 Haj¨ - Ckonje
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
9. B07BB6 B §A7¥H BA
§0B£6¥BAB£ BA BA67ABBA7A
BP0IPAHA
ßac¡anna¡a nporpana no nakeponckn jasnk sa ¡pe¡o oppenenne no
pene¡ropnLno¡o ocnonno o6pasonanne ja ponece:
Hnnnc¡ep
fynejmau Pyæn¡n (c.p.) na pen 18.10. 2007 ropnna
(peLenne 6p. 10 - 2065 / 10)
1
ARSIMI FILLOR NËNTËVJEÇAR
PROGRAMI
MËSIMOR
GJUHËS SHQIPE
2
8ps ocnona na +nen 55 c¡an 1 op 3akono¡ sa oprannsaµnja n pa6o¡a na oprann¡e
na pp+anna¡a ynpana (,Cn. necnnk na íH¨ 6p. 58/00 n 44/02) +nen 24 n 26 op
3akono¡ sa ocnonno o6pasonanne (,Cn. necnnk na íH¨ 6p. 44/95, 24/96, 34/96,
35/97, 82/99, 29/02, 40/03, 42/03, 63/04, 82/04, 55/05, 81/05, 113/05, 35/06,
70/06 n 51/07), nnnnc¡epo¡ sa o6pasonanne n nayka ponece nac¡anna nporpa-
na no npepne¡o¡ an6ancku jasuk sa III oppenenne na pene¡ropnLno¡o ocnonno
y+nnnL¡e.
3
1. QËLLIMET E MËSIMIT
NË KLASËN E TRETË
Nxënësi / nxënësja:
të bëjë renditjen e drejtë të fjalëve në fjali;
të dallojë fjalinë pohore nga fjalia mohore, të dallojë emrat e
përgjithshëm nga emrat e përveçëm, të dallojë mbiemrat dhe nu-
mërorët;
të njihet me foljet, me kategorinë e kohës dhe me foljet jam dhe
kam;
të aftësohet për përdorimin e drejtë të shkronjës së madhe dhe të
shenjave të pikësimit gjatë të shkruarit;
të aftësohet të bëjë dallimin ndërmjet: tregimit, përrallës, fabulës,
romanit për fëmijë dhe tekstit dramatik;
të aftësohet të bëjë dallimin në mes të vjershës dhe tekstit në
prozë, vargut, strofës dhe rimës së vjershës;
të aftësohet të bëjë përcaktimin e strukturës përmbajtjesore të
tekstit dhe radhitjen kronologjike të ngjarjeve;
të aftësohet t’i gjejë personazhet kryesore dhe jokryesore si dhe të
dallojë karakteristikat e tyre;
të aftësohet të marrë pjesë në bisedë, të tregojë, të njoftojë për
një ngjarje, të përshkruajë sende, ilustrime, personazhe;
të aftësohet t’i dallojë dhe t’i ndjekë mediet, të ritregojë përmbajt-
jen e tyre ose të bartë informacione të shkurtra të shkëputura prej
tyre.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
4
2. QËLLIMET KONKRETE
NJOHURI PËR GJUHËN
1. GRAMATIKË
Objektivat Përmbajtja Konceptet Veprimtaritë dhe aktivitetet
të dallojë tekstin dhe
fjalinë
` Teksti dhe fjalia ` tekst
fjali
`
`
Leximi i një teksti prej disa fjalish që lidhen midis tyre sipas kupti-
mit;
Ushtrime për ndërtimin e tekstit të shkurtër nëpërmjet fjalive që
lidhen sipas kuptimit në bazë të figurave: “Shtëpia ime”
`
`
të renditë fjalitë sipas
kuptimit në një tekst të
shkurtër
` Teksti i shkurtër ` fjali me kuptim ` Ushtrime për të dalluar fjalitë me kuptim dhe pa kuptim dhe për
t’i bashkuar fjalitë e kuptimshme (p.sh.: Pemët janë të mira për
shëndetin)
`
të dallojë fjalitë për të tre-
guar dhe për të pyetur
` Fjalia dëftore
Fjalia pyetëse
`
`
tregon
pyet
`
`
Leximi i një teksti me qëllim të dallimit të fjalive me të cilat tre-
gojmë dhe pyesim
Ndërtimi i pavarur i fjalive të shkurtra për të treguar e për të pyetur
dhe prezantimi i tyre në formë dialogu
`
`
të dallojë fjalitë me të cilat
pohojmë ose mohojmë
` Fjali për të pohuar
Fjali për të mohuar
`
`
po
jo
`
`
Ushtrime në formë dialogu ndërmjet shokëve të bankës me fjali
pohore dhe mohore (p.sh.: Unë kam mace; Unë nuk kam mace)
`
të dallojë pjesët (gjymtyrët)
kryesore të fjalisë
` Pjesët kryesore të
fjalisë
` kryefjalë
kallëzues
`
`
Ushtrime për të dalluar pjesët gjymtyrët) kryesore të fjalisë (p.sh.:
Vajza lexon; Djali këndon) me ndihmën e figurave (ilustrimit)
`
të dallojë fjalinë më të
vogël
` Fjalia më e vogël ` fjali më e vogël ` Ushtrime nëpërmjet ilustrimeve duke plotësuar fjalët që mungojnë
(p.sh.: Mamaja … pastron; Babai ...lexon)
Lidh në mënyrë të pavarur me shigjetë fjalët për të krijuar fjali më
të vogla (p.sh.: Dielli ----ndriçon; Fëmijët ----luajnë)
`
`
5
Objektivat Përmbajtja Konceptet Veprimtaritë dhe aktivitetet
të dallojë fjalët që emërto-
jnë frymorë dhe sende
` Dallimi i emrave ` emër ` Lexim teksti dhe ushtrime për të dalluar emrat e njerëzve, kafshëve,
sendeve, vendeve (djalë, qengj, shtëpi, qytet, etj)
Shikimi i figurave dhe emërtimi i tyre grupim emrash sipas llojit
`
`
të dallojë emrat e gjinisë
mashkullore dhe femërore
` Emrat mashkullorë
dhe femërorë
` mashkullor
femëror
`
`
Ushtrime për klasifikimin dhe grupimin e emrave në gjini sipas
mbaresave përkatëse (p.sh.: derë-a, laps-i, ujk-u etj.)
`
të dallojë emrat që emërto-
jnë një dhe shumë sende
` Dallimi i numrit të
emrave
` një
shumë
`
`
Ushtrime me tekst përkatës për të dalluar bashkësitë prej një ose
më shumë elementesh (p.sh.: një nxënës shumë nxënës; një laps
shumë lapsa etj.) (integrimi me matematikën)
`
të dallojë fjalët që emërto-
jnë cilësi
` Dallimi i fjalëve që
emërtojnë cilësi
` mbiemër ` Përshkrimi i vetvetes, (kush jam unë, si dukem, si jam) i shokut, i
objekteve etj.
Lexojnë tekste dhe nënvizojnë fjalët që emërtojnë cilësi (klasë e
pastër, djalë i zgjuar, lule e kuqe, qen i madh etj.)
Në listën ku janë grupuar në një anë emrat dhe në anën tjetër
mbiemrat, nxënësi me shigjetë e lidh emrin me mbiemrin përkatës
Lojë: Ndërtim i shtëpisë me copëza plastike ¸Shtëpia e shtatë
xhuxhëve” (çatia e kuqe, muri i verdhë, dritarja e gjelbër, vajza e
bukur, shtriga e keqe)
`
`
`
`
të dallojë fjalët që emërto-
jnë cilësi sipas gjinisë dhe
sipas numrit
` Mbiemrat
mashkullorë dhe
femërorë në njëjës
dhe në shumës
` një
disa
`
`
Të lidhë, të shkruajë, të shikojë dhe të plotësojë cilësitë e fry-
morëve dhe sendeve në bazë të gjinisë dhe numrit (p. sh: vajzë e
vogël, djalë i vogël ose (një) libër i bukur, (disa) libra të bukur)
`
të dallojë fjalët që tregojnë
numra
` Fjalët që tregojnë
numra
` numërori ` Shkruajnë me fjalë numrin e sendeve, frymorëve (p.sh.: 5 lepuj
– pesë lepuj etj.)
`
6
Objektivat Përmbajtja Konceptet Veprimtaritë dhe aktivitetet
të dallojë foljen dhe kohën
kur kryhet veprimi
` Koha kur kryhet
veprimi
` koha e tashme
(jam)
koha e shkuar
(isha)
koha e ardhme
(do të jem)
`
`
`
Tregojnë ngjarje, përjetime nga jeta në familje dhe në shkollë, ku
shprehen veprime që kanë ndodhur dje, sot, nesër. (P. sh: Vjet isha
në klasën e dytë
Tani jam në klasën e tretë
Në mot do të jem në klasën e katër)
të përdorë foljen jam dhe
kam në kohën e tashme dhe
në kohën e ardhme
` Folja jam dhe kam
në kohën e tashme
dhe në kohën e
ardhme
` jam
kam
`
`
Ushtrime për të përdorur foljen jam (p. sh, Unë jam Goni, Ti je
Lindi) dhe kam (p.sh, Unë kam pantallona. Ti ke fustan) nëpër veta
në bazë të ilustrimeve, bashkimit me shigjeta, zëvendësimit, plo-
tësimit me fjalët që mungojnë (p.sh.: Unë… në klasën e tretë; Ai…
nxënës; Ne…libra etj.)
`
të dallojë fjalët e thjeshta
nga fjalët e përbëra
` Fjalët e thjeshta dhe
të përbëra
` fjalë:
të thjeshta
të përbëra
`
`
`
Ushtrime me tekste ku nxënësit gjejnë dhe nënvizojnë fjalë të
thjeshta dhe fjalë të përbëra
`
të pasurojë fjalorin me fjalë
të reja (të thjeshta e të
përbëra dhe sinonimike)
` Fjalët e reja dhe
fjalët sinonimike
` fjalë e re
sinonim
`
`
Ushtrime me tekste, ilustrime dhe figura të ndryshme për të krijuar
fjalë të reja dhe sinonime (p.sh.: dritë – dritare; punë – punëtor; det
– detar; vajzë – gocë – cucë – vashë etj.)
`
Të gjitha kategoritë gramatikore nxënësit i përvetësojnë si lloj i fjalëve, nuk i përvetësojnë përmes definicioneve.
7
2. DREJTSHKRIMI DHE DREJTSHQIPTIMI
Objektivat Përmbajtja Konceptet Veprimtaritë dhe metodat
të shkruajë drejt emrat e përve-
çëm
` Emrat e përveçëm ` emër i përveçëm ` Ushtrohen për të shkruar drejt emrat e përveçëm (të
njerëzve, kafshëve, emrat e vendeve etj.)
`
të shkruajë drejt emrat e gjinisë
femërore që mbarojnë me ë
` Emrat femërorë me ë ` emër femëror ` Ushtrime për të përdorur si duhet emrat e gjinisë femëro-
re që mbarojnë me zanoren ë. (p.sh. vajzë, lojë, punë,
mollë etj.)
`
të shkruajë drejt emrat e gjinisë
mashkullore në shumës
` Shumësi i emrave
mashkullorë
` numri shumës ` Ushtrime për të përdorur drejt emrat e gjinisë mashkullore
në numrin shumës (p.sh. djalë – djem, kalë – kuaj, nxënës
– nxënës)
`
të drejtshkruajë mbiemrat e gji-
nisë mashkullore dhe femërore
` Mbiemrat e gjinisë
mashkullore dhe
femërore
` gjinia e mbiemrit ` Ushtrime për përdorimin e drejtë të mbiemrave të gjinisë
mashkullore dhe femërore së bashku me emrat
`
të shkruajë drejt foljet jam dhe
kam në kohën e tashme
` Koha e tashme e
foljeve jam dhe kam
` koha e tashme ` Ushtrime drejtshkrimore nëpërmjet diktimit dhe kopjimit
të teksteve për përdorimin e drejtë të formave vetore të
kohës së tashme të foljeve jam dhe kam
`
të shkruajë drejt numrat prej një
deri më 20
` Shkrimi i numrave
me fjalë
` numërori ` Ushtrime për t’i drejtshkruar me fjalë numrat prej 1 – 20
(integrimi me matematikën)
`
të shkruajë pa gabime drejtshkri-
more tekste të shkurtra duke
respektuar shenjat e pikësimit
(pika, presja, pikëpyetja, pikëçu-
ditja)
` Kopjimi
Diktimi
`
`
shenja pikësimi ` Ushtrohen nëpërmjet kopjimit dhe diktimit si të shkruajnë
tekste të shkurtra pa gabime drejtshkrimore duke i përdo-
rur si duhet shenjat e pikësimit që i kanë mësuar
`
t’i përdorë pa gabime gjatë të
folurit tingujt e gjuhës shqipe
` Drejtpërdorimi i
tingujve: ç, dh, ë,
gj, l, ll, nj, q, rr, s,
sh, th, y, xh
` fonemë ` Ushtrime për përdorimin pa gabime të tingujve të gjuhës
shqipe gjatë të folurit, sidomos të disa tingujve që shqip-
tohen me ndikime dialektore
`
8
LEXIMI, LETËRSIA DHE LEKTYRA
1. LEXIMI
Objektivat Përmbajtja Konceptet Veprimtaritë dhe metodat
të aftësohet:
të lexojë qartë dhe me zë
të lexojë në mënyrë shprehëse duke
respektuar shenjat e përdorura të pi-
kësimit dhe ta përshtatë intonacionin,
diksionin, tempin dhe të respektojë
pauzat
të lexojë pa zë me të kuptuar të tekstit
të lexojë tekstin e dramës duke imituar
gjuhën e personazheve
`
`
`
`
`
Tekste, pjesë dramati-
ke, përralla etj ku gjen
shprehje:
Leximi logjik
a) leximi me zë
b) leximi shprehës
Leximi pa zë
Leximi i tekstit të
dramës
`
`
`
lexim logjik
a) lexim me zë
b) lexim shpre-
hës
lexim pa zë
lexim i tekstit
të dramës
`
`
`
Ushtrime për lexim të qartë dhe të kuptueshëm duke iu
përmbajtur shenjave të pikësimit
Ushtrime për theksimin e fjalëve (theksi i fjalës)
Ushtrime lidhur me theksin e fjalëve brenda fjalisë (theksi
i fjalisë – diksioni);
Ushtrime lidhur me leximin pa zë dhelpër leximin e tek-
steve të dramës
`
`
`
`
2. LETËRSIA
a) Proza
të aftësohet:
të vërejë kronologjinë e ngjarjes në
tekste
të aftësohet që në mënyrë të pavarur
të ndërtojë strukturën e përmbajtjes
(planin e tekstit)
të afatësohet që në mënyrë të pavarur
t’i dallojë personazhet kryesore dhe
jokryesore
të aftësohet që t’i përcaktojë vetitë e
personazheve dhe të bëjë përshkrimin
e tyre
`
`
`
`
`
Tekste, pjesë dra-
matike, përralla,
përrallëza etj. ku
gjen shprehje:
radhitja kronologjike
e ngjarjeve në tekst
struktura e përmba-
jtjes së tekstit (plani
i tekstit)
dallimi i persona-
zheve kryesore dhe
jokryesore
përshkrimi i perso-
nazheve
`
`
`
`
`
radhitje kro-
nologjike
plan i tekstit
personazhe
`
`
`
Ushtrime për njohjen dhe dallimin e tregimit, përrallës,
përrallëzës dhe tekstit të dramës;
Ushtrime për të dalluar radhitjen kronologjike të ngjarjeve
në tekst;
Ushtrime për të përcaktuar në mënyrë të pavarur pjesët
përbërëse të strukturës së tekstit;
Ushtrime për të përcaktuar në mënyrë të pavarur (idenë
kryesore)
Ushtrime për njohjen dhe dallimin e personazheve kryeso-
re dhe jokryesore
Ushtrime për përcaktimin e vetive të personazheve dhe
për përshkrimin e pamjes së jashtme të tyre;
`
`
`
`
`
`
9
Objektivat Përmbajtja Konceptet Veprimtaritë dhe metodat
të aftësohet:
t’i njohë proverbat dhe gjëegjëzat si
urti popullore
t’i dallojë fjalët e urta dhe gjëegjëzat
nga llojet e tjera të teksteve
t’i përdorë fjalët e urta gjatë të folurit
`
`
`
`
Proverba dhe gjëe-
gjëza
` proverb
gjëegjëzë
`
`
Ushtrime për t’i mësuar dhe për t’i përdorur gjëegjëzat
dhe fjalët e urta duke kuptuar përmbajtjen e tyre;
Ushtrime për përdorimin e fjalëve të urta dhe gjëegjëzave
gjatë analizës së teksteve (gjatë përcaktimit të porosisë
së tekstit )
`
`
b) Poezia
të aftësohet :
ta dallojë vjershën nga llojet tjera
teksteve (prozë, tekste të dramës)
ta dallojë vargun nga strofa;
ta kuptojë rimën si përputhje tingullore
midis vargjeve të strofës;
`
`
`
`
Vjersha
Vargu
Strofa
Rima;
`
`
`
`
vjershë
varg
strofë
rimë
`
`
`
`
Ushtrime për recitim të vjershës;
Ushtrime për dalluar:
vargun, strofën, rimën në vjershë
`
`
`
3. LEKTYRA
të aftësohet të lexojë në mënyrë të
pavarur pjesë të lektyrës;
të vërejë fjalët e panjohura, shprehjet
dhe fjalët e bukura;
të njihet me të dhënat biografike të
autorit;
të aftësohet për t’u përgjigjur në
pyetjet e parashtruara në lidhje me
përmbajtjen e tekstit;
të gjejë temën dhe idenë në tekst;
të analizojë personazhet e lektyrave
(kryesore dhe jokryesore përshkrimi i
tyre).
Vërejtje: Lektyrat nuk duhet t’i përpunojnë
me shkrim në fletore
`
`
`
`
`
`
(të përpunohen 4
lektyra)
` lektyrë ` Njohja e nxënësve me titujt e lektyrave që do të përpuno-
hen gjatë periudhës së përforcimit të teknikës së leximit
dhe të shkrimit;
Nxitja e nxënësve për lexim të pavarur të lektyrave dhe të
veprave të tjera nga autori i lektyrës.
Njohja e nxënësve me të dhënat biografike të autorëve të
lektyrave
Njohja dhe përjetimi i përmbajtjeve të lektyrave
Ushtrime për përcaktimin e temës, idesë, personazheve
kryesore dhe jokryesore e të karakteristikave të tyre
Vërejtje: Lektyrat nuk duhet t’i përpunojnë me shkrim në
fletore
`
`
`
`
`
10
TË SHPREHURIT DHE KRIJIMTARIA
1. TË SHPREHURIT ME SHKRIM DHE ME GOJË
Objektivat Përmbajtja Konceptet Veprimtaritë dhe metodat
të kopjojë saktë dhe qartë një
tekst, përrallë, përrallëz (me
shkrim)
` Kopjim teksti, për-
ralle, përrallëze
` kopjim ` Ushtrime për përforcimin e rregullave drejtshkrimore dhe
për dallimin e mënyrës se si lidhen fjalitë në tekst sipas
kuptimit
Ushtrime për përsosjen e teknikës së bukurshkrimit
`
`
të ndërtojë fjali në bazë të ilus-
trimeve dhe t’i zëvendësojë disa
fjalë me sinonimet e tyre (me
gojë e me shkrim)
të përshkruaj me shkrim sipas
planit të dhënë
`
`
Ndërtimi i fjalive
Përshkim me shkrim
me fillim të dhënë
`
`
ndërtim fjalish ` Ushtrime për ndërtimin e fjalive duke u mbështetur në
ngjarjen që përshkruhet nëpërmjet ilustrimeve (figurave
pa tekst)
Ushtrime për zëvendësimin e fjalëve të caktuara me
sinonimet e tyre (ky ushtrim ka për qëllim pasurimin e
fjalorit me fjalë të reja dhe jo të mësojnë nxënësit ç’është
sinonimi)
Ushtrim për formulim të lirë të përmbajtjes sips fjalëve të
dhënë, fillim të dhënë dhe me përfundim të ndryshuar
`
`
`
të ritregojë me shkrim një përral-
lë të shkurtër
të tregojë një përjetim të shkur-
tër nga jeta personale
të përshkruajë frymorë, sende,
bimë, dukuri
`
`
`
Ritregimi i teksteve,
tregimi, përrallave.
Ritregim i një për-
jetimi
Përshkrim: frymorë,
sende, bimë, dukuri
`
`
`
ritregim
tregim
përshkrim
`
`
`
Ushtrime për të ritreguar me gojë dhe me shkrim përralla,
përrallëza
Ushtrime me gojë dhe me shkrim për të treguar ngjarje të
shkurtra interesante nga jeta e nxënësve
Ushtrime me gojë dhe me shkrim për të përshkruar shokët,
objektet, kafshët etj. (Ushtrimet kanë për qëllim përforci-
min e shprehive për respektimin e rregullave drejtshkrimo-
re dhe të intonacionit, përdorimin e shkronjës së madhe,
pikës dhe pikëpyetjes).
`
`
`
11
Objektivat Përmbajtja Konceptet Veprimtaritë dhe metodat
të komunikojë me shkrim
të shkruaj letër, urim, ftesë,
lajmërim;
`
`
Shkrimi i letrës,
uresës, ftesë, la-
jmërimit.
` letërkëmbim
uresës
ftesë
lajmërim
`
`
`
`
Shikojnë ilustrimet ku tregohet procesi i shkrimit, dër-
gimit dhe pranimit të letrës (si shkruan letër, shkon në
postë, e fut letrën në zarf, postieri e sjell në shtëpi)
Ushtrojnë të shkruajnë letra (Çka shkruhet në fillim, çka në
brendi e çka në fund të letrës)
Provon të shkruajë letër,uresë,. ftesë në mënyrë të pava-
rur
`
`
`
të nxitet të mar pjesë në dra-
matizim të tekstit dramatik me
zgjedhje të roleve
` luajtja e rolit ` shfaqe ` Lexim dhe luajtj e roleve sipas tekstit dramatik. `
12
KULTURA E MEDIES
Objektivat Përmbajtjet Konceptet Veprimtaritë dhe metodat
të ndjekë emisione të radios dhe
emisione televizive dhe të bise-
dojë rreth përmbajtjeve të tyre
të nxitet t’i përcjell ngjarjet në
fillm dhe të aftësohet të ritregoj
ngjarje nga fillmi
të ndjekë shfaqje teatrore dhe
shfaqje me kukulla dhe të bise-
dojë rreth përmbajtjes së tyre
ta njohë rolin e bibliotekës së
qytetit dhe të formojë shprehi
për të huazuar dhe për t’i kthyer
librat në bibliotekë
të lexojë, të ritregojë dhe të bar-
të informacione të shkurtra nga
shtypi për fëmijë dhe ai ditor
të përdorë kompjuterin për
thellimin e njohurive të veta
`
`
`
`
`
`
Emisione të radios
dhe emisione tele-
vizive
Filmi
Teatri (shfaqja
teatrore; shfaqja me
kukulla)
Biblioteka e qytetit
Shtypi për fëmijë
dhe shtypi ditor
Informacionet nga
kompjuter interneti
`
`
`
`
`
`
emisione të radios
dhe emisione TV
film
teatër (shfaqje
teatrore; shfaqje me
kukulla)
bibliotekë e qytetit
shtyp për fëmijë
interneti
`
`
`
`
`
`
Ushtrime për dallimin e emisioneve të radios nga emisio-
net televizive
Ushtrime për ritregimin e përmbajtjeve të tyre
Ushtrime për përshkrimin e skenës teatrore, të kostumeve
dhe përshkrimi i shkurtër i përmbajtjeve
Ushtrime për të shprehur përshtypjet pas shikimit të
shfaqjes teatrore
Ushtrime për shfrytëzimin e informatave të shtypit dhe
bisedë rreth përmbajtjes së tyre
Vizita, njohja, qëllimi dhe shfrytëzimi i bibliotekës së
qytetit
Formimi i bibliotekës së klasës
Softuerë kompjuterikë për të pasuruar njohuritë dhe kul-
turën e të folurit
Lojëra të ndryshme për fëmijë (programe të ndryshme)
`
`
`
`
`
`
`
`
`
13
3. UDHËZIMET DIDAKTIKE
Lënda Gjuhë shqipe jep mundësi për të planifikuar integrimin me më-
simdhënien në lëndët: Njohja e mjedisit, Matematika, Arsimi figu-
rativ, Arsimi muzikor dhe Arsimi fizik dhe shëndetësor. Për fushën
programore Leximi dhe shkrimi fillestar – Përgatitja për lexim dhe shkrim
fillestar integrimi mund të planifikohet me Njohjen e mjedisit – kur
nxënësi njihet me mjedisin e ri në shkollë, po njëkohësisht në këtë lëndë
ka mundësi të dëgjohet e të flitet rreth shumë temash, pra për to të
tregohet, të ritregohet ose të bëhet përshkrimi); poshtë / lart; tërheqja
e vijave; me Arsimin figurativ (duke tërhequr vija të ndryshme bëhet
përgatitja për shkrimin fillestar, ku gjen shprehje vizatimi i elemente-
ve të shkronjave); me Arsimin muzikor (ku hyjnë ushtrimet për fry-
mëmarrjen e rregullt dhe për shqiptimin e drejtë të tingujve e të fjalëve
nëpërmjet imitimit të zërave të ndryshëm të natyrës); me Arsimin fizik
dhe shëndetësor (bëhen ushtrime lidhur me frymëmarrjen e rregullt dhe
zhvillimin e motorikës së dorës). Në fushën programore Të shprehurit dhe
krijimtaria, varësisht nga forma e të shprehurit, integrimi mund të plani-
fikohet me lëndën Njohja e mjedisit, Arsimi figurativ dhe Arsimi mu-
zikor. Po kështu disa përmbajtje nga fusha programore Leximi, letërsia
dhe lektyra mund të planifikohen për t’u integruar me Njohja e mjedisit,
Arsimi figurativ dhe Arsimi muzikor. Fusha programore Gjuhë mund
të planifikohet e integruar me lëndën e Matematikës (numrat, gjatë
grupimit të fjalëve). Fusha programore Kultura e medies, ku mundësohet
nga përmbajtjet, integrimi mund të planifikohet me Njohja e mjedisit,
Arsimi figurativ dhe Arsimi muzikor.
Çdo fushë programore në mënyrë dialektike shpie drejt sistemit të mësimit
të lëndës Gjuhë shqipe, sepse fushat programore e ofrojnë një mundësi
të tillë sipas strukturës, përkatësisht përmbajtjeve të tyre. Nuk mund të
realizohet mësimi i letërsisë pa shfrytëzuar format e të shprehurit dhe
krijimtarisë (ritregimi, përshkrimi), ose pa respektuar rregullat grama-
tikore gjatë të folurit dhe të shkruarit. As përmbajtjet gjuhësore nuk
mund të mësohen ndaras nga tekstet e përpunuara. Ndërlidhja ndërmjet
fushave programore të lëndës Gjuhë shqipe është me rëndësi parësore,
njësoj si ndërlidhja e vetë lëndës me lëndët e tjera mësimore.
Udhëzime për organizimin e përmbajtjes programore:
6 orë në javë, 216 orë në vit
Fushat programore:
Gjuhë – 40 orë
Lexim, letërsi dhe lektyra – 110 orë
Të shprehurit dhe krijimtaria – 46 orë
Kultura e medies – 20 orë
(Fushat programore realizohen gjatë gjithë vitit shkollor duke u ndërlidhur
e duke u plotësuar me njëra-tjetrën, kurse fondi i përcaktuar i orëve sipas
fushave shërben vetëm si orientim për mësimdhënësin)
Nga fondi i përgjithshëm i orëve të parashikuara sipas fushave progra-
more mund të bëhen shmangie të vogla në pajtim me të veçantat e
mjedisit ku ndodhet shkolla dhe nevojat individuale të nxënësve. Po
kështu, në kuadër të fondit të përgjithshëm vjetor të orëve në fushat
programore lejohen disa shmangie edhe sa i përket dendurisë së objekti-
vave, përmbajtjeve dhe veprimtarive konkrete. Ç’është e vërteta, numri i
orëve që u kushtohen atyre mund të përshtatet me nevojat e shkollës së
caktuar (mjedisit jetësor prej nga vijnë nxënësit, statusi i tyre kulturor-
shoqëror dhe arsimor, përgatitja paraprake e nxënësve).
`
`
`
`
14
Metodat, format dhe mjetet e punës
Për të gjitha fushat programore që parashikohen për lëndën e Gjuhës
shqipe këshillohet shfrytëzimi dhe kombinimi i të gjitha metodave akti-
ve, formave dhe mjeteve të mësimdhënies ndërvepruese (interaktive),
aktuale dhe bashkëkohore, sidomos të: metodës së lojës, metodës
për zgjidhjen e problemeve dhe metodës kërkimore që janë më ade-
kuate për specifikat e të nxënit te fëmijët e kësaj moshe.
Qasja e individualizuar ndaj punës edukativo-arsimore
Në bazë të njohurive shkencore për dallimet në zhvillimin e fëmijëve, ës-
htë e nevojshme të bëhet përshtatja e mësimdhënies me zhvillimin dhe
me nevojat e arritjet individuale të nxënësve. Me fjalë të tjera, nevojitet
zbatimi i teknikave dhe strategjive që i kërkon qasja e individualizuar
me detyra të diferencuara gjatë realizimit të punës edukativo-arsimore
me nxënësit. Në këtë mënyrë mund të arrihen më së miri standardet e
përcaktuara në fund të ciklit të parë të shkollës fillore nëntëvjeçare.
Përfshirja e prindërve në veprimtarinë e mësimdhënies
Familja është shkolla e parë për fëmijët dhe një faktor i rëndësishëm për
zhvillimin e fëmijës. Së këtejmi, gjatë realizimit të objektivave, përmbajt-
jeve dhe veprimtarive në lëndën e Gjuhës shqipe duhet të sigurohet
komunikimi bashkëpunues me prindërit e nxënësve dhe përfshirja
e tyre në punën e shkollës, në funksion të: zhvillimit dhe përkrahjes
së marrëdhënieve prind-nxënës; kultivimit dhe zhvillimit të kulturës së
të folurit në familje; realizimit të disa objektivave dhe përmbajtjeve të
programit dhe të organizimeve letrare në kuadër të shkollës; informimit
të prindërve; këmbimit të përvojave sa u përket specifikave të nxënësit
dhe veprimeve ndaj tij etj.
Mjetet mësimore
Për realizimin e mësimdhënies së lëndës Gjuha shqipe në klasën
e tretë përveç librit të leximit (i zgjedhur në nivel të shkollës
nga aktivi profesional i klasave të para – i miratuar nga ministri),
këshillohen shfrytëzimi doracakët për përdorimin e librit të le-
ximit, fletoreve të punës, libri i gjuhës, doracakët metodikë për
realizimin e mësimdhënies dhe të veprimtarisë edukativo-arsimore
në gjuhë shqipe, si dhe i doracakëve e përmbledhjeve me lojëra
didaktike dhe me lojëra të foluri.
Burimet e të mësuarit në mjedisin e afërt: mbishkrimet e rekla-
mave, resurset e mjedisit rrethues që do të vëzhgohen e do të për-
shkruhen, objekte me karakter kulturor, edukativ, publik dhe shër-
byes (dyqan, kinema, teatër, bibliotekë, stacion autobusësh etj.),
situata komunikuese dhe situata të tjera përkatëse mes njerëzve në
shkollë, në familje dhe në rrethin jetësor.
Enciklopedi për fëmijë të shtypura nga shtëpi botuese të po-
pullarizuara e të dëshmuara
Softuerë arsimorë kompjuterikë për pasurimin e kulturës së të
folurit e të kulturës gjuhësore – programi toolkid dhe CD-ROM-a
të tjerë multimedialë të verifikuar me lojëra edukative përkatëse
– të verifikuara nga ana e Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës të
RM-së.
Revista për fëmijë me traditë të dëshmuar, të miratuara e të
verifikuara që i përgjigjen moshës së nxënësve
Krijime letrare për fëmijë nga autorë të njohur shqiptarë e të
huaj (që për nga përmbajtja, ana estetike dhe vlera i përgjigjen
moshës së nxënësve)
Mjete audio-vizuale, auditive, vizuale dhe mjete të tjera me
veti kinetike – programe televizive, emisione për fëmijë, filma të
animuar dhe artistikë për fëmijë; videokaseta, disqe të DVD e CD-së
`
`
`
`
`
`
`
15
me filma të animuar e me filma artistikë dhe me tekste të letërsisë
popullore dhe artistike, me ngjarje të regjistruara, ditëlindje, me
shfaqje teatrore e me shfaqje kukullash etj.; audiokaseta me zëra
të incizuar, emisione lajmesh të incizuara, tekste të lexuara në më-
nyrë artistike; aplikacione, ilustrime, makete; skena kukullash dhe
të teatrit; sende të lëvizshme me efekte akustike dhe sende të tjera
sipas nevojave që kërkon mësimdhënia e kësaj lënde.
4. VLERËSIMI I ARRITJEVE
TË NXËNËSVE
KONTROLLI DIAGNOSTIK DHE VLERËSIMI
Në fillim të vitit shkollor mësuesi bën kontrollin diagnostik për të kon-
statuar zhvillimin dhe nevojat individuale të çdo nxënësi në mënyrë që
të bëjë planifikimin cilësor të detyrave dhe veprimtarive të diferencu-
ara dhe bashkëpunimin më efektiv me prindërit e nxënësve. Me anë të
këtij kontrolli konstatohet shkalla e parangjohurive, niveli i socializi-
mit, zhvillimi emocional dhe fizik i nxënësve. Diagnostikimi mund të
realizohet nëpërmjet vëzhgimit, bisedës, pyetjeve e përgjigjeve, bisedës
me prindërit e nxënësve, me përdorimin e instrumenteve adekuate për
moshën e tyre etj.
VLERËSIMI FORMATIV - Gjatë mësimdhënies së Gjuhës shqipe në klasën
e tretë fillore parashikohet vlerësimi formativ, i cili përfshin përpilimin
dhe mbajtjen e portfolios së nxënësit ku hyjnë:
mbledhja e të dhënave (punimeve, krijimeve, përgjigjeve me gojë)
për çdo nxënës;
listat e vlerësimit të vazhdueshëm (formativ) të përgatitura prej
më parë që i plotëson mësuesi pasi bën nxënësi ndonjë aktivitet
konkret që mund të jetë i veçantë (pozitiv ose negativ) ose mund
të jetë studim i rastit dhe ku mësuesi shënon gjendjen faktike të
nevojave individuale të nxënësit;
instrumentet që kanë të bëjnë me secilën fushë programore. Në
këto instrumente mësuesi fut të dhënat për të arriturat e nxënësit
në të gjitha aspektet (kognitive-intelektuale, socio-emocionale,
sociale e psikomotorike). Listat e vlerësimit në radhë të parë
duhet të përfshijnë objektivat që duhet të arrihen kur e kryen
klasën e dytë dhe që nuk u përkasin klasave në vijim.
VLERËSIMI MIKROSUMATIV – Në fund të tremujorit të dytë, në bazë të
të dhënave të grumbulluara, nëpërmjet vlerësimit formativ bëhet vlerë-
simi mikrosumativ.
VLERËSIMI SUMATIV - Duke u mbështetur në të dhënat e përgjithshme
të përftuara nga përcjellja dhe vlerësimi formativ, mësuesi e konsta-
ton (përshkruan) shkallën e zhvillimit dhe të arriturave të çdo nxënësi
veçmas në kuadër të secilës fushë programore.
FUNKSIONI I PORTFOLIOS
Gjatë gjithë vitit shkollor prindërit duhet të kenë qasje në portfo-
lion e fëmijës së vet që të mund të japin ndihmesën e tyre lidhur
me realizimin cilësor të mësimit të gjuhës shqipe dhe për kapërci-
min e vështirësive individuale të fëmijës së tij.
Nota përfundimtare analitike me shkrim i jepet po kështu prindit
dhe bëhet pjesë përbërëse e portfolios së nxënësit.
`
`
`
`
`
16
Portfolio e nxënësit me të dhënat konkrete lidhur me arritjet dhe
vështirësitë e nxënësit përcillet më tej në klasat e tjera.
MËNYRAT PËR KONTROLLIM DHE VLERËSIM - Në mbështetje të kërkesa-
ve programore të lëndës së gjuhës shqipe për klasën e tretë, ku vazhdon
zhvillimi dhe përforcimi i shkathtësive për lexim e për shkrim, për njohu-
ri gjuhësore, drejtshkrimore etj. vlerësimi duhet të bëhet me kontrollim
të vazhdueshëm, me anë të prezantimeve dhe ushtrimeve me gojë
e me shkrim, ose nëpërmjet ushtrimeve praktike dhe hulumtimit të
thjeshtë.
5. KUSHTET HAPËSINORE
Mjedisi i mësimdhënies (klasa etj.) duhet t’i ketë kushtet themelore për
zhvillimin normal dhe aktiv të veprimtarisë mësimore. Orenditë e klasës
të mund të zhvendosen me lehtësi për t’u përshtatur me aktivitetet dhe
format e punës si dhe të mundësojnë komunikim aktiv dhe pa pengesa
në relacionin nxënës-nxënës, nxënës-mësimdhënës. Klasa duhet të ketë
këndin e bibliotekës, këndin për lojë dhe këndin për ekspozita dhe akti-
vitete të tjera. Kushtet hapësinore duhet të jenë në përputhje me Nor-
mativin për kushtet hapësinore në klasën I, II, III dhe mjetet mësimore
për klasën I të miratuar nga ana e ministrit të arsimit dhe shkencës me
vendimin nr. 07-4061/1 të datës 31.05.2007.
`
6. NORMATIVI PËR KUADRIN
MËSIMOR
Realizimin e programit mësimor nga gjuha shqipe mund ta bëjë më-
simdhënësi që ka kryer: Fakultetin Pedagogjik - profesori për mësimdhë-
nie në klasat e ulëta, përkatësisht profesori për edukimin parashkollor,
Fakultetin Filozofik - Instituti i pedagogjisë - pedagog i diplomuar.
7. ARRITJET E PRITSHME
Nxënësi/ nxënësja:
në mënyrë të pavarur mund të dëgjojë, të vëzhgojë, të përshkruajë
gojarisht duke përdorur fjalitë;
mund t’u përgjigjet pyetjeve me fjali të plota dhe të parashtrojë
pyetje;
e di ç’është fjalia dhe fjala si dhe e di përmbajtjen dhe funksionin
e tyre;
i shkruan shkronjat e mëdha dhe të vogla të shtypit dhe të shkri-
mit, i lidh në fjalë dhe shkruan fjalë dhe fjali të shkurtra;
di të tregojë përse disa fjalë të caktuara dhe emrat e përveçëm
shkruhen me shkronjën e parë të madhe;
e di funksionin e shenjave të pikësimit dhe i përdor drejt ato gjatë
leximit dhe shkrimit;
`
`
`
`
`
`
17
mund të dallojë dhe të njohë titullin, të dallojë tekstin, ilustrimin,
autorin dhe të gjejë faqen e caktuar në libër;
lexon me zë, në mënyrë shprehëse dhe me kuptim dhe i respekton
shenjat e pikësimit, lexon në role, dallon veçoritë e fjalisë, per-
sonazhet dhe tiparet e tyre, përcakton idenë kryesore, ia përshtat
zërin natyrës së përmbajtjes së tekstit dhe përgjigjet në pyetjet e
parashtruara;
lexon poezi dhe bën dallim mes vargut dhe strofës së vjershës;
bën orvatje për lexim pa zë (lexim në vete);
mund të lexojë në mënyrë të pavarur pjesë nga lektyra;
mund të recitojë vjersha dhe të tregojë pjesë nga teksti i mësuar në
prozë, të marrë pjesë në paraqitjen në formë dialogu të një teksti,
në dramatizimin e tekstit dhe të thotë fjalëshpejta pa gabime;
mund të shkruajë urime me rastin e festave të caktuara, të ditëlin-
djes dhe të ngjashme;
i shfrytëzon dhe i përdor mediet (TV, filmin, teatrin, librin, shtypin
për fëmijë) dhe përcjell informata të shkurta nga mediet;
huazon libra nga biblioteka dhe ka kujdes ndaj tyre.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
8. KOMISIONI QË PËRGATITI
PROGRAMIN MËSIMOR
Doc. dr. Vehbi Kadriu, Fakulteti Pedagogjik, Shkup
Salije Miftari, Shkolla fillore ¸Naim Frashëri”, Tetovë
Ibe Mustafa, Shkolla fillore ¸25 Maj”, Shkup
Kadire Hoxha, Shkolla fillore ¸25 Maj”, Shkup
Fatmir Sulejmani - këshilltar pedagogjik
Qamil Xheladini - këshilltar pedagogjik – (koordinues)
Zejna Halimi - këshilltare pedagogjike
`
`
`
`
`
`
`
18
9. B07BB6 B §A7¥H BA
§0B£6¥BAB£ BA BA67ABBA7A
BP0IPAHA
ßac¡anna¡a nporpana no an6anckn jasnk sa ¡pe¡o oppenenne no
pene¡ropnLno¡o ocnonno o6pasonanne ja ponece:
Hnnnc¡ep
fynejmau Pyæn¡n (c.p.) na pen 18.10. 2007 ropnna
(peLenne 6p. 10 - 2065 / 9)
1
DOKUZYILLIK ÌLKÖGRETÌM
ÖöRETø M
PROGRAMI
TÜRKÇE DERSø
2
8ps ocnona na +nen 55 c¡an 1 op 3akono¡ sa oprannsaµnja n pa6o¡a na oprann¡e
na pp+anna¡a ynpana (,Cn. necnnk na íH¨ 6p. 58/00 n 44/02) +nen 24 n 26 op
3akono¡ sa ocnonno o6pasonanne (,Cn. necnnk na íH¨ 6p. 44/95, 24/96, 34/96,
35/97, 82/99, 29/02, 40/03, 42/03, 63/04, 82/04, 55/05, 81/05, 113/05, 35/06,
70/06 n 51/07), nnnnc¡epo¡ sa o6pasonanne n nayka ponece nac¡anna nporpa-
na no npepne¡o¡ myµcku jasuk sa III oppenenne na pene¡ropnLno¡o ocnonno
y+nnnL¡e.
3
1. III. SINIF TÜRKÇE DERSø
ÖöRETøM AMAÇLARI
Ö÷renci:
Konuçnada ve yazida cunleyi ayirL edebilneli, cunledeki kelinele-
ri anlanina gore dizebilneli ve cunle kurabilneli,
0ilbilgisiden bazi Lenel kavranlari Laniyabilneli,
8ildirne, soru ve unlen cunlelerini ayirL edenilneli ve dogru kul-
lanabilmeli;
0lunlu ve olunsuz cunleleri ayirL edebilneli,
Cunle ve cunle bolunlerini kavrayabilneli (keline, keline-hece,
hece-harf);
Varlik adlarini ayirL edebilneli, ozel ve orLak adlari kavrayabilneli
ve ayirabilne becerisini kazanabilneli,
Varliklarin sayilarina gore adlari ayirL edebilneli, Lekil-çogul oluçu-
nunu kavrayabilneli ve yerine gore dogru kullanabilmeli;
SoyuL ve sonuL adlari (naddi ve nanevi) kavrayabilneli ve anlanina
gore anlanlandirabilneli,
Adlarin cunle içindeki durunlarini kavrayabilneli ve dogru kulla-
nabilmeli;
Eylem olan kelimeleri (iç, hareket, oluç bildiren kelineleriJsozleri)
Laniyabilneli,
Noktalama içaretlerini dogru yazar ve yerinde kullanabilmeli;
0uygu, duçunce, hayal ve izleninlerini yaraLici yollarla açiklar ve
anlaLabilneli, Kisa içerikli neLin ve konulari anlaLabilneli,
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
0lay ya da varliklarin çeçiLli ozelliklerini gozeLleyerek beLinleye-
bilmeli ve yorumlayabilmeli;
Cunlelerdeki kelineleri yerinde ve anlanlarina gore uygun yazabil-
neli, Kisa içerikli neLin ve konulari yazili olarak anlaLabilneli,
Verilen plâna gore beLinleyebilneli,
0kuna kurallarini uygulayabilneli, 0kudugunu anlatabilmeli;
Ldebi Lurlerinden (nazin ve nesir): Cunluk, ani,nekLup ve biyogra-
íiyi Laniyabilneli, Çiirler, Lurkuler, naniler, sayiçmacalar ve teker-
leneleri Laniyabilneli,. 0ize, beyiL, dorLluk ve çiiri ayirabilneli,
Hasal, íabl, hikâye, dran,aLasozleri ve bilneceleri Laniyabilneli
ve ayirabilbilneli.
0kunada ve yazida Lenel dilbilgisi ve inlâ kurallarini uygulaya-
bilmeli;
Sozlu ve yazili olarak halk edebiyaLi ve sanaL eserleri okuyabilneli
ve sozlu ve yazili olarak anlaLabilneli,
Sozlu ve yazili olarak edebi dille iíade edeblneli,
Yapilan bir bir konunuçnaya kaLilabilneli ve duygu vr duçuncele-
rini soyleyebilneli,
Kelime dagarcigini zenginleçtirebilmeli;
Kendine ait oldugu kulLuru sevneli, digerlerine de saygi gosLer-
meli;
KuLuphaneden yararlanabilneli (kiLap alna ve çevirne)
saglayabilne ve onenini kavrayabilneli, KiLabi ozenle kullanabil-
meli;
Bilgi ve iletiçim teknolojisini (BÌJ) dersle ilgili kullanir.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
4
2. III. SINIF TÜRKÇE DERSø ÖöRETøM PROGRAMI
ÖöRENME ALANI: øLETøùøM (40 DERS SAATI)
Amaçlar øçerik Kavramlar Metod ve etkinlikler
1. DøNLEME
Dinledi÷ini anlayabil-
me, özetleyebilme ve
soru sorabilme
Ìyi bir dinleyici olma.
Dikkatini dinledigine
yogunlaçLirna.
0inlene anacini belirlene.
0inlene anacina uygun yon-
tem belirleme.
0inlediklerini anlanlandirnada
on bilgilerini kullanna.
0inlediklerini anlanlandirnada
sunulan gorsellerden yaralan-
ma.
Dinlediklerinde gerçek olanla
hayal urunu olani ayirL eLne.
0inledikleri ile ilgili ozeLlene
yapma.
Dinlediklerini baçkalariyla
paylaçma.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
Dinleyici
Özetlemek
Amaç
Paylaçmak
Soru-Cevap
0inlene sirasinda nasil oLuracagini belirler, kullanacagi araç-
gereci hazirlar vb.
0inlediklerini daha onceki dinledikleriyle iliçkilendirir.
Bu yaç grubundaki ogrencilerin dikkaL sureleri goz onune
alinarak eLkinlikler planlanir.
0inlene oncesi ve dinlene sirasinda çeçiLli gorseller,
açiklanalar ve sorular yardiniyla ogrencinin dikkaL surekliligi
saglanir.
Dinledigi hikâye, masal veya metinden “ne, nerede, ne za-
nan, nasil, niçin ve kin" sorularina cevap bulnalari eLkinligi
yapLirilir.
Dinledigi bir masalda veya izledigi çizgi íilndeki abarLilari,
hayal urunlerini belirleneleri isLenir.
0inlediklerinde orLaya konulan sorunlari belirler ve çozun
bulnalari isLenir.
Dinlediklerine iliçkin karçilaçLirna yapar.
0inlerken surece kaLilnasi, soru sornasi, açiklana yapnasi
istenir.
¨heden: Çunku." eLkinligi yapLirilabilir.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
5
Amaçlar øçerik Kavramlar Metod ve etkinlikler
Tür, yöntem ve tekni-
klere uygun dinleye-
bilme
KaLilinli dinlene
Seçici dinleme
Sorgulayarak dinleme
Grup konuçnalarini ve
LarLiçnalarini dinlene
Çiir ve nuzik dinleLilerine
kaLilna.
Bilgi edinmek için haber,
sunu, belgesel v.b dinleme ve
izleme.
Eglenmek için masal, hikaye,
çiir, çarki, Lekerlene, LiyaLro
dinleme ve izleme.
`
`
`
`
`
`
`
KaLilin
JarLiçma
Sorgulama
0inlerken surece kaLilir, soru sorar ve açiklanalar yapar
Ìlgi ve ihLiyaçlarini dikkaLe alarak dinler.
Metni takip ederek dinler
Boçluklar birakilniç bir neLin ogrenciye verilir, ogretmen meti-
ni okurken ogrencilerden boçluklari doldurnaklari isLenir.
Tiyatro-sinema izletilebilir.
JV ve radyodan dinledikleri guncel olaylari anlaLnalari isLenir.
Ìstenilen bilgiyi seçer.
`
`
`
`
`
`
`
2. KONUùMA
Konuúma kuraIIar:n:
uygulayabilme.
Kelimeleri yerinde ve
anlanlarina uygun kullanna.
Konuçnalarinda beden dilini
kullanma.
Sesine duygu (bzunLu, sevinç,
korku) tonu katma.
Ìçitebilir ses tonuyla konuçma.
Konu diçina çiknadan
konuçma.
0inleyicilerle goz Lenasi
kurma.
`
`
`
`
`
`
Konuçnalarinda kelineleri dogru telaffuz eder.
0inleyicilerle goz Lenasi kurar.
Akici konuçur.
Konuçna sirasinda gereksiz harekeLlerden kaçinir.
Sessiz sinena oyunu oynaLilabilir.
Sozsuz ileLiçini kullanarak, uygun yuz iíadeleriyle olunlu ve
olunsuz duygularini gosLerir.
8elirlenen bir konuyu kavrana veya olayi yalnizca beden dilini
kullanarak anlaLnasi isLenir.
0kunulan neLinlerdeki olaylar hakkinda karçilikli konuçnasi
istenir.
Konuçulacak konuyla ilgili plan yapna, bilgi Loplana, gorseller
hazirlana, prova yapna v.b
`
`
`
`
`
`
`
`
`
6
Amaçlar øçerik Kavramlar Metod ve etkinlikler
Belli konularda
kendini sözlü ifade
ederek
konuúmaya
kat:Iab!Ime becer!s!n!
kazanabilme.
Konuçnalari dikkaL eLne
Soylene, anlaLna ve beLinle-
me yapma.
Kendine guvenerek konuçma
0uygu, duçunce ve hayallerini
sozlu olarak iíade eLne.
Kendisini, ailesini ve çevresini
LaniLna.
`
`
`
`
`
0uçunce
Hayal
Cuven
Aile
Çevre
Konuçnacinin anlaLLiklarini dinler.
Konuçnalarinda oluç sirasina gore anlaLnasi isLenir.
Karçisindakinin konuçnasini dikkaL eder ve konuçnalardan ozeL
çikarnasi isLenir.
Konuçma içerigi hakkindaki duçuncelerini anlaLarak belirLir.
Konuçnasinda ana íikrini vurgulanasi isLenir.
Hoçlanip hoçlannadigi olay, durun, kiçi ve buna benzer
hakkinda konuçur.
8ilgi edinnek anaciyla soru sornasi isLenir.
Kendini ve ailesindeki bireyleri, yakinlarini ve çevresini
LaniLnasi isLenir.
Örnek:
¨8enin ailen" ogrencilerden kendi aile bireyler arasindaki
dayaniçma ve içbirligini yansiLan bir durunu canlandirnalari
istenir.
¨0unden 8ugune 8en" ogrencilerin çocukluklarindan bugu-
ne kadar kendileriyle ilgili bilgi Loplanalari ve bu bilgileri
arkadaçlariyla ilgili paylaçnalari saglanir.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
Tür, yöntem ve
tekniklere uygun
konuúabilme.
Cunluk iliçkilerin gerektirdigi
íarkli durunlara uygun
konuçma.
Crup çaliçnalarinda duygu ve
duçuncelerini paylaçir.
Konuçnalarinda beLinlene
yapar.
`
`
`
Paylaçma
Betimleme
`
`
8ir gun içerisindeki yapLigi eLkinliklerini ozeLlenesi ve
anlaLnasi isLenir.
`
7
ÖöRENME ALANI: DøL – (20 DERS SAATI)
Amaçlar øçerik Kavramlar Metod ve etkinlikler
1. DøLBøLGøSø
Konuúma ve yaz:da
cúmIey! ay:rt edeb!Ime,
cümledeki kelimeleri
anIam:na gõre d!zeb!I-
me ve cümle kurabilme.
Cunlede soz dizinini kavra-
ma.
` Cunle
Soz dizini
Cunle Lananlana eLkinligi yapLirilir.
Cunleleri geniçleLilerek yaznalari isLenir
Örnek:
a.Seviyorum
b.KiLaplarini seviyorun.
c.KiLaplarini çok seviyorun.
Kariçik olarak verilen kelinelerden anlanli ve kuralli cunleler
kurnalari isLenir.
`
`
`
Bildirme, soru ve ünlem
cúmIeIer!n! ay:rt ede-
bilme ve do÷ru kullana-
bilme.
Cunlenin sonundaki nokLala-
ma içaretinden bildirme, soru
ve unlen cunleleri Lanina.
` Bildirme
Soru
Ünlem
Sorulara uygun yaniLlar.
YaniLlara uygun sorular.
Cunlelerin sonuna nokLa, soru içareLi, unlen içaretlerinden
uygun olanini koyunuz, eLkinligi yapLirilir.
`
`
`
Olumlu ve olumsuz
cúmIeIer! ay:rt edeb!I-
me.
Anlanlarina gore cunleleri
Lanina
0lunlu cunle
0lunsuz cunle (-ne, -na
ekleri, degil-yok sozcukleri)
`
`
`
Olumlu
Olumsuz
0lunlu cunleleri olunsuz, olunsuz cunleleri olunlu hale
donuçLurunuz, eLkinligi yapLirilir.
Iarkli duygulari yansiLan kelineleri olunlu ve olunsuz olarak
gruplandirnalari isLenilir.
`
`
Cümle ve cümle birim-
lerini kavrayabilme
(kelime, kelime-hece,
hece-harf).
Cunleyi kavrana.
Cunle birinlerini kavrana-ke-
lime, hece, harf.
`
`
Kelime
Hece
Harf
Cunlede keline sayisini, kelinede hece ve harí sayisini belirL-
neleri ve yaznalari isLenir.
Seslerden-harflerden heceler, hecelerden kelimeler, kelimelerden
cunle oluçturma etkinligi yapLirilir.
`
`
8
Amaçlar øçerik Kavramlar Metod ve etkinlikler
Türk alfabesindeki al-
fabet!k s:ray: õ÷renme
ve faydas:n: kavrayab!I-
me/söyleyebilme.
Alfabemizdeki harfle-
rin çeúitlerini (sesli
ve sessiz harfler)
ay:rt etme becer!s!
kazand:rab!Ime.
AlíabeLik sirayi soylene ve
yazma.
Sesli harfler
Sessiz harfler
Sozlugu dogru kullanma.
`
`
`
`
AlíabeLik sira
Sesli harfler
Sessiz harfler
Sozluk
Kelineleri alíabeLik siraya gore yaziniz, eLkinligi yapLirilir.
Kariçik olarak verilen kelineleri, sozlukLeki siralanaya gore
dizmeleri istenir.
Örnek:
Telefon rehberini kullanarak, isim-adres bulma etkinligi
yapLirilir.
`
`
`
varI:k adIar:n: ay:rt
edebilme, özel ve ortak
adIar: kavrayab!Ime
ve ay:rab!Ime becer!s!
kazand:rab!Ime.
Adlar
Özel adlar
Ortak adlar
Jopluluk adlari
`
`
`
`
Adlar
Özel adlar
Ortak adlar
Jopluluk adlari
Verilen cunlede orLak ve ozel adlari ayirL eder.
Örnek:
Jabloda isLenen adlari boçluklara yaziniz (insan, gun, hayvan,
mevsim, akraba).
`
`
varI:kIar:n say:Iar:na
gõre adIar: ay:rt edeb!I-
me, tekil-ço÷ul oluúu-
munu kavrayabilme
ve yerine göre do÷ru
kullanabilme.
Do÷aI ve s:ra say:Iar:n:
ay:rt edeb!Ime.
Teklik çokluk –ler, -lar eki.
Tekil ve çogul arasindaki íarki
kavrama.
Dogal ve sira sayilarini
Lanina.
`
`
`
Teklik-çokluk
-ler, -lar eki
Dogal sayilar
Sira sayilar
Verilen tekil anlamdaki kelimeleri çogul anlanlarini -ler, -lar
eklerinden uygun olanini geLirerek çogul yapnalari isLenir.
Dogal ve sira sayilari ile ilgili ornek verneleri isLenir.
`
`
Soyut ve somut adIar:
(maddi ve mane-
vi ) kavrayabilme
ve anIam:na gõre
anIamIand:rab!Ime.
SoyuL ve sonuL adlari kavra-
ma.
` Soyut adlar
Somut adlar
SoyuL ve sonuL adlarla eLkinlik yapilir ve oyun oynanilir.
Yuz iíadeleri (sevinç, uzunLu, aci)
8eden dilini kullanir.
`
`
`
9
Amaçlar øçerik Kavramlar Metod ve etkinlikler
AdIar:n cúmIe !ç!ndek!
durumIar:n: kavrama ve
do÷ru kullanabilme.
Adin sonuna gelen ekleri (i,
e, de, den) kavrama.
` Adin durunlari
i eki
e eki
de eki
den eki
Verilen adlarin hangi durunu iíade eLLigini içaretleme, etkinligi
yapilir.
Yalin halde verilen adlari i, e, de, den durunlarina gore
yaznalari isLenir.
`
`
varI:kIar:n õzeII!kIer!n!
belirten sözcüklerin ad-
Iardan õnce yaz:Id:÷:n:
kavrayabilme.
0zellik anlanini kavrana
(renk, biçin, sayi, durun).
` Ön adlar Cunlede bulunan on adlar, adlarin hangi ozelligini belirttigini
yaznalari isLenir.
Verilen adlara uygun on adlar yaznalari isLenir, eLkinligi yapilir.
`
`
Eylem olan kelimeler
anIam kazand:rab!Ime.
øú, hareket, oluú bildi-
ren sõzIer! tan:yab!Ime.
Lylen olan kelineleri Lanina.
Keline Lurlerini içlemine
uygun kullanma.
Not: eylemde zaman konusu-
na anlan yonuyle deginilmeli;
ancak, zaman ekleri verilme-
melidir.
0rneklerden yola çikarak
LaniLilnaya çaliçilir.
Örnegin:
Koçtum-biten bir eylem
Koçuyor-devam eden bir
eylem
Koçacak-gelecekLe yapilacak
bir eylem
`
`
`
`
`
`
`
`
Eylem / fiil “Boçluklari doldur" eLkinligi yapLirilabilir.
“Boçluklari Lananla" eLkinligi yapLirilabilir.
¨Keline Lurlerini bul" verilen kelineleri bir paragraíLa boç
birakilan yerlere içlevine uygun olarak konulnasi isLenebilir.
`
`
`
10
Amaçlar øçerik Kavramlar Metod ve etkinlikler
2. DÜZGÜN KONUùMA
VE YAZIM
ømIâ kuraIIar:n: uygu-
layabilme
Cunleye buyuk haríle
baçlama.
Kiçi, ulke, ulus, yer, bayran
adlarinin ilk harílerini buyuk
yazma.
Çiir nisralarinin ilk harílerini
buyuk yazna.
Anlanli ve kuralli cunleler
kurma.
`
`
`
`
Cunleler veya bir kisa neLin verilerek yazin yanliçlarini
bulnalari ve duzleLneleri isLenebilir.
Anlanli ve kuralli cunleler kurar.
Kariçik olarak verilen kelinelerden anlanli ve kuralli cunleler
kurnalari isLenebilir.
Yazilarinda inlâ kurallarini uygular.
Yazilarinda keline Lekrarlarindan kaçinir.
`
`
`
`
`
Sayfa düzenine ve
temizli÷ine dikkat
edebilme
SaLir çizgisine dikkaL ederek
yazma.
` SaLir çizgisine dikkaL ederek yazna, saLirlara ayni hizadan
baçlana, sayía kenarlarina uygun boçluk birakna, Larihi sag usL
koçeye yazma, baçlikla neLin arasinda uygun boçluk birakna,
etkinligi yapLirilabilir.
`
Noktalama iúaretlerini
do÷ru yazabilme ve
yerinde kullanabilme
Noktalama içaretlerini (nokta,
virgul, kisa çizgi, kesne
içareti, egik çizgi) dogru
yazma ve kullanma.
` Nokta
Virgul
Kisa çizgi
Ìki nokta
Kesme içareti
Egik çizgi
8uyuk harí
SaLir sonuna sigmayan kelimeleri dogru ayirna uygulanasi
yapilir.
Noktalama içareLi verilneyen cunlelerden veya bir neLinden
gerekli noktalama içareLlerini kullannalari isLenebilir.
`
`
Konuúmada ve yaz:da
“ö” ve “H” harflerini
do÷ru kullanabilme
“G” ve “H” harflerini dogru
kullanma.
` Dogru yanliç etkinligi yapLirilabilir. `
Soru edat:n: (m!} do÷ru
yazabilme ve yerinde
kullanabilme
Soru edaLi (-ni, -ni) dogru
kullanma.
` Soru edaLi (-ni, -ni) dogru kullanma etkinligi yapLirilabilir. `
11
Amaçlar øçerik Kavramlar Metod ve etkinlikler
Kelime da÷arc:÷:n:
zenginleútirebilme
Jurkçeyi dogru kullanma. ` Yeni ogrendigi kelineleri yazilarinda kullanir. `
-yor ekini do÷ru kulla-
nabilme
yor ekini dogru kullanma. ` yor eki Sozlu ve yazili anlaLinda ¨-yor" ekini dogru uygulama etkinligi
yapLirilabilir.
`
Eú ve z:t anIamI: keI!-
meIer! ay:rab!Ime
Eç ve ziL anlanli kelineleri
ayirL eLne.
` Eç ve ziL anlanli
kelimeler
Eç ve ziL anlanli kelineler ile ilgili uygulana yapilir.
Verilen kelimelerin eç ve ziL anlanlarini bulna eLkinligi
yapLirilabilir.
`
`
ÖöRENME ALANI: OKUMA, EDEBøYAT VE LEKTÜR – (100 DERS SAATI)
Amaçlar øçerik Kavramlar Metod ve etkinlikler
1. OKUMA VE
METøN øNCELEME
0kuma kuraIIar:n:
uygulayabilme
Okumada duruç ve oturuç belir-
leme
0kuna aliçkanligi oluçturma
Okuma duygusunu geliçtirme
KiLap okunanin onenini vurgu-
lama
KiLap okunanin nedenlerini
soylene
Kitap okuma becerisini geliçtirme
(sesli, sessiz ve hizli okuna
becerisini geliçtirme)
`
`
`
`
`
`
Beceri
Önem
Aliçkanlik
0kuna sirasinda vucudu her zanan uygun duruna geLirerek okur
(okuma, duruç, oturuç).
Cozu sayía uzerinde gezdirerek buyuk z'ler çizerek okur.
Parmakla, kalemle izlemeden, hecelemeden, baç ve govdeyi sallana-
dan okur.
0kunayi kesneden sayíayi sag elle çevirir.
0kuna akiçini bozacak duraklanalar yapnaz.
HeLindeki Lanlanalari, ikileneleri bolneden okur.
0kunadan zevk alir ve okuna eLkinliklerine isLekli kaLilir.
0kur ve okunaya saygi duyar.
KiLabin ve okunanin onenini iíade eden konuçnalar yapLirilabilir.
0kunakla ilgili eLkinliklerden zevk alip alnadiginin nedenlerini
açiklana eLkinlikleri yapLirilabilir.
0kuduklarini arkadaçlariyla paylaçma etkinligi yapLirilabilir.
Boç zananlarinda kiLap okunayla ilgili grup çaliçnalarina kaLilir.
KiLap Luru ve okurlari arasinda ayirin yapnaz.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
12
Amaçlar øçerik Kavramlar Metod ve etkinlikler
Okudu÷unu anlay-
abilme
Okudugunu anlama.
Okudugunu yorumlama.
0kuduklarini baçka lanlarda
kullanma.
Okudugunu analiz etme:
0kunan neLnin Luru
HeLnin ana duçuncesi
HeLnin yardinci duçunceleri
Metinde geçen kiçileri ve onen
sirasina gore siralana
Kiçilerin fiziksel ve psikolojik
ozelliklerini kavrana
0kunan neLinde kullanilan dil ve
dilin akiciligi
0kunan konunun guncelligi ve
LuLarligi
Metnin giriç, geliçme ve sonuç
bolunlerine ayirna
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
Analiz
Jur
Psikolojik
Fiziksel
Kavram
Cuncel
JuLarli
Akici
Okudugunu bir Lunceyle yazar J soyler.
Okudugu neLnin ana íikrini soyler.
Metinde geçen diger yardinci duçunceleri Lanir.
Kiçilerin íiziksel ve ruhsal halleri hakkinda goruçlerini soyler.
HeLinde kullanilan dil konusunda Lahninlerde bulunur.
0kunan konunun guncelligi ve LuLarli konusunda yapilan sohbeLlere
kaLilip kendi goruçlerini aktarma etkinligi yapLirilabilir.
¨ßikâye hariLasi" eLkinligi yapLirilabilir.
`
`
`
`
`
`
`
Okuma türleri Sesli okuma
Sessiz okuma
ßizli okuna
Vurgulu okuma
`
`
`
`
Sesli-sessiz
ßiz
Vurgu
0kuna hizini konuya gore ayarlar.
Sesli okumada tonlama ve vurguya dikkat eder.
Konuçna hiziyla ve konuçma sesiyle okur.
Okumada noktalama içaretlerine uygun duraklama yapar.
Sesin yuksekligini dinleyicilerin duyabilecegi biçinde ayarlanir.
`
`
`
`
`
13
Amaçlar øçerik Kavramlar Metod ve etkinlikler
2. EDEBøYAT
Edebiyat: edebî
türlerini kavrama
ve tan:yab!Ime
(naz:m ve nes!r}
Hasal, hikâye, íikra, çarki Leker-
lene LiyaLro vb. edebi ornekleri-
ne ayni oranda ilgi duynalarina
ozen gosLerne.
Edebî eserdeki sebep-sonuç
iliçkisini kurma.
Ldebi eserdeki olaylarin
oluçnasina sebep olan nedenleri
açiklana.
Edebî eserin ana konusunu
belirleme.
Edebî eserin ana duygusunu
belirleme.
Edebî eserin ana fikrini belirle-
me.
HeLindeki yardinci íikirleri ve
desLekleyici ayrinLilari belirlene.
Ldebi eserdeki onenli iíadeleri
belirleme.
Ldebi eserdeki nizahi ogeleri
Lanina.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
Masal
Hikâye
Iikra
Çarki
Tekerleme
Edebi eser
Duygu
Ana fikir
Mizah
¨heden: Çunku." eLkinligi yapLirilabilir.
Sebep-sonuç iliçkileri kurdurulurken, ¨çunku, bunun nedeni,
bu nedenle, bunun sonucunda, bu yuzden vb." iíadelerinden
yararlanilnasi isLenebilir.
¨0uyguyu Lahnin eL!": 8ir cunle íarkli ses Lonlarinda kaydedilerek
ogrencilerden hangi duyguyu yansiLLigini bulnalari isLenir.
Edebî eserin ana konusunu, ana duygusunu ve ana fikrini belirler.
KarçilaçLirnalar yapilirken ¨benzer olarak, gibi, íarkli olarak, aynisi
vb." iíadelerinin kullanilnasi isLenebilir.
Ldebi eserde gecen nizahi ogeleri (cunleleri) Laniyabilir.
Masal, hikâye, çocuk çarkilari kaseLLen dinleLLirilebilir.
Dinlediklerinde geçen nesne, kiçi, olay, yer vb. arasinda çoklu
karçilaçLirnalar yapLirilabilir.
Hasal. ßikâye ve íikra Leknigine uygun anlaLinlarda bulunnalari
istenir
`
`
`
`
`
`
`
`
`
14
Amaçlar øçerik Kavramlar Metod ve etkinlikler
haz:m túrIer!:
1. ùiirler, tür-
küler, maniler,
say:úmacalar ve
tekerlemeleri
tan:yab!Ime.
2. Dize, beyit,
dörtlük ve úiiri
ay:rab!Imek
Çiirde dize
Çiirde dorLluk
Çiirde hece vezin
Çiirde kafiye
Çiirde kafiyenin oluçnasini
saglayan eç sesli kelineleri ayirL
etme
Renklerin degiçik yerlerde
kullaniliçi ve iíade eLLigi anla-
mlar.
`
`
`
`
`
`
Dize
0orLluk
Vezin
Kafiye
Çiir, Lurku, çarki Lurlerinde neLinler ezberlenir.
Jekerlene, sayiçnaca, bilnece ve yanilLnacilari ezberlerJkullanir.
“Çiir yaz” etkinligi yapLirilabilir.
¨Jurkulerin dili": 0grencilere bir Lurku dinleLilerek Lurkuyle ilgili bir
hikâye oluçLurnalari isLenir.
Kafiye ile ilgili çiirin sonlarindaki eç sesli kelineleri ayirL eder.
Çiir ve nuzik dinleLilerine kaLilir.
Kelinelerin gerçek ve necaz anlanlarini ayirL eder.
Renkleri, Lanir, anlanlandirir ve yorunlar.
`
`
`
`
`
`
`
`
15
Amaçlar øçerik Kavramlar Metod ve etkinlikler
Nesir türleri:
Masal, fabl,
hikâye, dram,
atasözleri ve
bilmeceleri
tan:yab!Ime ve
ay:rab!Ime.
ßikâye ve nasali kavrana ve
ayirL eLne.
Hasali nasal yapan ozelliklerini
bilme (olaganusLu ve nuLlu son)
Masalda giriç, geliçme ve sonuç
(doçene) bolunlerini ayirL eLne.
ßikâyeyi hikâye yapan ozellikleri
belirleme (gerçek ve yaçanilan
olaylari konu eLne).
¨ßikâye unsurlari"ni belirle-
ne (ßikâye unsurlari: ana ve
yardinci karakLerler, yer, olay,
zaman.).
Kahrananlarin dili var.
Metindeki diyaloglar
ALasozleri ve bilneceler ogrenme
ve soylene.
`
`
`
`
`
`
`
`
OlaganusLu
0oçeme (sonuç)
Ana karakter
Kahraman
Diyalog
¨ Hunkun nu:" okuduklari neLinde geçen olaylarin nunkun olup
olnadigi sorulabilir eLkinligi yapLirilir.
ßikâyede geçen iki íarkli nesnenin, kiçinin, olayin, yer vb. birbirle-
riyle olan benzer ve íarkli yonlerini karçilaçLirilir.
Okudugu neLindeki olaylari oluç sirasina gore anlaLir.
Lserde geçen varliklari ve olaylari siniílandirir.
0kuduklarini ozeLler.
0laylari siralarken ¨ilk once, once, daha sonra, ondan sonra, sonun-
da, sonuçLa, vb."iíadelerinin kullanilnasi isLenir.
BaçlikLan harekeLle eserin içerigini tahmin eder.
Hasal, hikâye, íikra veya íiln Leknigine uygun anlaLnalari isLenebi-
lir.
Okudugu eser konusunda drana, piyes veya canlandirna
yapLirilabilir.
Bir metnin giriç, geliçne ve sonuç kisinlarina aiL kariçik olarak
verilen paragraílari siraya koynalari isLenir.
Baçlik ve içerik iliçkisini sorgular.
Okudugu neLnin yazari hakkinda bilgi edinir.
0kuduklarinin ana íikri dikkaLe alarak kendi kelineleriyle ozeLlenesi
istenir.
Ögrencilere yazarin kisa biyograíisi ve diger eserleri hakkinda bilgi
edinmeleri için araçLirna odevi verilebilir.
HeLindeki diyaloglar ogrenciler arasinda paylaçLirilarak okuLulabilir.
¨ßikâyeci": 0uzeye uygun okunan hikâyeler sinií orLaninda
paylaçilir. ßikâyesini en guzel anlaLan ogrenci odullendirilir.
-“Canlanan hikâyeler”: Ögrencilerden biri begendigi bir hikâyeyi
seçer. Kendisini hikâyedeki çahis veya varlik kadrosundan birinin ye-
rine koyar. ßikâyenin konusuna ve canlandirdigi çahis veya varligin
ozelligine uygun kosLun giyerek sinií orLaninda hikâyeyi anlaLir.
Ögrencilerin íarkli Lurde neLinlerle karçilaçnasi saglanarak
kazaninlar desLeklennelidir.
Edebî eserin baçlangiç, geliçne ve sonuç bolunlerine iliçkin tah-
minlerde bulunur.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
16
Amaçlar øçerik Kavramlar Metod ve etkinlikler
Atasözleri ve
bilmeceler.
ALasozleri ve bilneceleri
ogrenne ve soylene.
` ALasozleri
Bilmece
ALasozleri, deyin kullanarak anlaLinlarini zenginleçtirir. `
Edebî tür olarak
dram
Dram (dram nedir?) ` Dram HeLinde geçen diyaloglar ogrenciler arasinda paylaçLirilarak okuLu-
labilir.
ßer edebi eserin dran, piyes veya canlandirna yapilnasi isLenir.
`
`
Edebî tür olarak
gúnIúk, an:, mek-
tup ve biyografi
Cunluk, ani, nekLup ve biyogra-
íiyi ayirL eLne.
Mektup yazma.
Cunluk ve aniyi ayirL eLne.
Cunluk LuLna.
`
`
`
`
Cunluk
Ani
Biyografi
Mektup yazar.
Okudugu bir hikâyenin kahrananina nekLup yazdirilabilir.
`
`
3. LEKTÜR LEKTÜR LøSTESø:
Ba÷:ms:z oIarak õner!Ien eserIerden
bölümler okuma becerisini kazanabilme;
Okudu÷u eserdeki bilinmeyen kelime,
kavram ve güzel cümleleri kaydetme;
Yazar:n (úairin) biyografisi ile ilgili bilgi
b!Ig! ed!n!p onu tan:yab!Ime;
Okudu÷u k!tab:n !çer!÷i ile ilgili soru sora-
bilmeli ve sorulara cevap verebilmeli;
Okudu÷u eser!n temas:n:-temeI
düúüncesini bulabilmeli (eserde bahse-
dilen úey nad!r ve met!nde anIat:Imak
istenen nadir);
fserdek! kahramanIar: !nceIemek (baú ve
yard:mc: kahramanIar ve onIar:n õzeII!kIe-
rini ve tasiri yapabilmek;
`
`
`
`
`
`
Serbest okuma
(lekLur)
8u donende serbesL okuna kiLaplariyla LaniLilir.
Ögrenciler, kiLaplari nereden Lenin edecek yerleri
konusunda bilgilendirip yonlendirilir.
Baginsiz okunaya karçi ilgi uyandirna, noLive
eLne ve yonlendirne.
Yazarin kisa biyograíisi hakkinda bilgi edinir.
Baçlik ve içerik iliçkisini sorgular.
Okudugu kiLapLa orLaya konulan sorunlari belirler ve
onlara íarkli çozunler bulur.
0kuduklarinin ana íikrini dikkaLe alarak kendi keli-
neleriyle ozeLler.
KiLapLa geçen kahrananlari analiz eder (baç ve
yardinci kahrananlar ve ozellikleri).
hoL: LekLur lisLesindeki kiLaplarin okuLulnasnda
diger derslerle orLak plânlannasi Lavsiye edilir
`
`
`
`
`
`
`
`
`
17
ÖöRENME ALANI: MEDYA KÜLTÜRÜ – (10 DERS SAATI)
Amaçlar øçerik Kavramlar Metod ve etkinlikler
Radyo, TV, CD, DVD, görsel
araçIar:n: !zIeyeb!Ime, etk!Ier!n!
ö÷renebilme ve yorum yapabil-
me.
Radyo ve TV
yayinlari arasindaki
gozeLne
Radyo ve TV
yayinlarini LaniLna
`
`
TV
CD
DVD
Radyo
Mesaj
Corsel araçlarin eLkilerin soyler.
0lunlu ve olunsuz eLkilerini soyler.
JV ve radyodan çocuk progranlarini izleneleri ve izledik-
lerini siniíLa anlaLna eLkinligi yapLirilabilir.
SerbesL oyunlar oynaLilabilir.
Örnegin: Radyo-TV haberleri ya da çevresindeki her hangi
bir sosyal olayi canlandirnalari isLenir.
Ìzlenilen bir radyo ya da JV yayin progranindan sonra
konuçna-LarLiçna yuruLulebilir.
`
`
`
`
`
`
Bilgi, duygu ve düúüncelerini
sunmak amac:yIa b!I!úim tekno-
lojisinden yararlanabilme.
8ilgisayarin
egitimde ve
iletiçindeki onenini
kavrama.
` Bilgisayar
Ìletiçim
Teknoloji
EgiLin desLekli bilgisayar oyunlarin oynannasi eLkinligi
yapLirilabilir.
`
Film ve film türlerini
tan:yab!Ime.
Iiln Lurlerini
Lanina:
Film (siyah-beyaz ve
gununuz íiln)
Çizgi film
Dizi film
`
`
`
`
Çizgi film
Dizi
Cununuz íiln
Sinema
Iilnin ogretim ve egitimde araç ve içerilik olarak
kullanini LaniLilir.
Ìzledigi bir çocuk filmin içeriligini, kiçileri ve nesaji
hakkinda yorun yapar.
`
`
Telefonu kullanabilme ve tele-
fonIa gõrgú kuraIIar:na uygun
konuúabilme.
Jeleíonla gorgu
kurallarina uygun
konuçma.
Telefon ve cep tele-
íonu arasindaki íarki
gozeLne.
`
`
Telefon
Cep telefonu
Corgu
Jeleíonu gorgu kurallarina uygun kullanna eLkinligi
yapLirilabilir.
`
18
Amaçlar øçerik Kavramlar Metod ve etkinlikler
Tiyatro ile ilgili temel bilgiler
edinebilme. Tiyatro, kukla ve
gõIge oyununu tan:yab!Ime.
Tiyatro
Kukla oyunu
Colge oyunu
`
`
`
Tiyatro
Kukla oyunu
Colge oyunu
Sahne
KosLun
Perde
JiyaLroda LiyaLro oyunu seyredilir (yakin çevrede LiyaLro
ya da televizyondan seyredilir).
JiyaLroda izlenen LiyaLro ve kukla oyunlarindaki izleninle-
ri hakkinda konuçna yuruLulur.
Beden dilini yorumlama.
Sahne, kosLun, perde Laninlari hakkinda konuçma
yuruLulur.
0uygu ve duçunce izleninlerini drana, LiyaLro, nuzikli
oyun, kukla ve buna benzer yolarla sunar.
`
`
`
`
`
kútúphaneden yararIanmay:
(kitap alma ve çevirme)
sa÷layabilme ve önemini kavray-
abilme.
k!tab: õzenIe kuIIanab!Ime.
Sinií kuLuphanesini
hazirlana.
KuLuphanelerden
yararlanma.
`
`
KenL kuLuphanesi
8ilgi edinnek için kuLuphaneden yararlanir.
Kitaba karçi sevgi uyandirilir.
KenL kuLuphanesine ziyareL eLkinligi yapLirilir.
KuLuphaneyi Lanina ve yararlanna eLkinligi yapLirilir.
KiLap alna ve çevirne aliçkanligi yaraLir.
`
`
`
`
`
Çocuk dergilerini okumaya karú:
!Ig! uyand:rab!Ime.
Çocuk dergilerinden
yararlanma.
` Dergi,Gazete
Çocuk dergisi
Bilgi edinmek için gazete ve dergi okur. `
19
3. DøDAKTøK ÖNERøLER
(YÖNERGE)
Türkçe Dersinin diger derslerle enLegre plânlanasi yapilabilir: Çevre Bil-
gisi (Ögrencileri yeni orLanla-okul orLanini LaniLna ve bununla ilgili ko-
nuçma ve dinleme olanagi yaraLirken ayni zananda orLaya çikacak birçok
yeni tema ve konular ile ilgili anlatma, hikâye etme veya tasvir etme
eLkinliklerin yapilnasi), Matematik (Cisinler ve kelineler arasindaki
iliçkiyi kavrayabilneli, kavranlardan: yukari J açagi, sag / sol; alçak
J yuksek, Resim E÷itimi (Çizgi çiznek - Lurlu çizgi çizne eLkinlikler ile
yaziya hazirlik yapilnakLa, serbesL resin yapnakla da harí elenenLle-
rine hazirlik yapilnakLadir, Müzik E÷itimi (Dogru soluk alma ve verme
aliçLirnalari, Ses ve kelinelerin dogru telâfuzu, dogadaki seslerin taklit-
leri); Beden E÷itimi (Dogru soluk alna ve verne aliçLirnalari, ellerdeki
kuçuk kaslarin geliçimi); øletiúim ogreLin alani - konuya bagli olarak:
Çevre Bilgisi, Resim E÷itimi, Müzik E÷itimi derslerin konlari ile enLegre
plânlanasi yapilabilir, Okuma, Edebiyat ve Lektür ogreLin alani: Çevre Bil-
gisi, Resim E÷itimi, Müzik E÷itimi derslerle; Dil ogreLin alani: HaLenaLik
(kelimelern gruplaçLirildigi zanan sayilarla ilgili), Medya kültürü: konu-
lara uygun Çevre Bilgisi, Resim E÷itimi, Müzik E÷itimi dersleri ile beraber
plânlanali.
ßer ogreLin alani diyalekLik olarak Jurk 0ili ogreLin dersine çiknakLadir,
çunku buradaki ders alanlarin yapisal açisindan daha dogrusu buradaki
konularin diger derslerdeki konulari ile olan orLak bagi, ilkogretim okul-
lardaki çaliçnalarin gerçekleçLirilnesinde çok onenli bir unsurdur.
\t||t| dets saat|etinin |u||antmt i|e i|qi|i tatsi,e|et- Yilda – 216, haf-
tada – 6 ders saati;
`
Iut|çe ltoqtamtnda 0÷tetim 4|an|attn 0ets|ete 6ote 0a÷t|tmt (Her
ÖgreLin Alani için belli ders saaLi ongorulnuçLur):
Ìletiçin............ 40 ders saaLi
0il .............. 20 ders saaLi
0kuna, LdebiyaL ve LekLur ....... 100 ders saaLi
AnlaLin ve YaraLicilik ......... 46 ders saaLi
Hedya KulLuru ........... 10 ders saaLi
Türkçe Dersi Ö÷ret!m Program:n:n PIânIamas:
Turkçe 0ersi ogreLin prograninin plânlaçLirilnasi ogretim plân ve
prograninin bu ders ile koordine olnalidir ve egiLin ogreLinin buLun
alanlari kapsannalidir (Ìletiçin, 0il, 0kuna, LdebiyaL ve LekLur, AnlaLin
ve YaraLicilik, Hedya KulLuru). 0ers alanlara gore ders saaLlerinin dagilini
yapidigi zanan çu unuLulnanali ve herzanan gozonunde bulundurulnasi
gereken unsurlar: ÖgreLnenin çaliçLigi ve bu dersi gerçekleçtirilecegi
okulun mevcut maddi çarLlari gozonune bulundurnalidir. ílânlana
yapildiginda her zanan yapisal olarak alanlarin onenleri gozonun-
de bulundurulnasi gereknekLedir. 8undan baçka, dikkat edilmesi
ve onensennesi gereken bir husus var ki progran alanlarindaki pro-
gran içeriklerinin ve prograndaki anaçalarin dogrulLusunda çaliçma
plâninda yer verilneli ve onlarin gerçekleçtirilecegi zaman da verilme-
si gereknekLedir. 0erslerde her içerik (konu) için ayni onen gosLeril-
nesi olanaksizdir ve ayni onen gosLerilnenelidir. ílânlana esnasinda
konularin plânlaçLirilnasinda Lenel alinacak çey ogretim malzemesi ve
zanan suresidir. Ancak konularin gerçekleçLirilnesinde uzun zanan sure
íarkliliklarinin olnanasi için Lavsiye edilnekLedir.
`
»
»
»
»
»
20
E÷!t!m Araç ve 6ereçIer! (I.-III. S:n:fIar}:
EgiLinde araçlar, daha iyiyi, daha kisa zananda elde eLneye yarar.
Jurkçe ogretiminde de en belli baçli ve yaygin araç olark geleneksel
ders kiLabini Laniyoruz. 8unun yaninda, Jurkçe derslerinin yeLerli olçu-
de yararlanilnasi zorunludur. Çunku Jurkçe dersi ulusunuzun ve buLun
insanligin duygu ve duçunce urunlerine dayali olarak yuruLulur. 8u urun-
ler de, en geniç olçude ¨KiLap"La bulunur, saklanir ve yayilir.
Jurkçe ogreLininin anaçlarina ulaçabilnek için, ders kiLabi elbeLLe
yeLnez. 0ers kiLabi, ogrencinin duygu ve duçunce urunleri evrenine
açilabilnesi için yalnizca bir çikiç nokLasidir. 8unun yaninda, her Lur-
lu baçvurna kiLaplari, ansiklopediler, sozlukler, kilavuzlar vb. kiLaplar
Jurkçe egiLini için gerekli bilgi kaynaklari oldukLan baçka; kaynakla-
ra baçvurna yonLenlerini kazandirnalari bakinindan da buyuk onen
taçirlar ve boylece yalniz Jurkçe egitimi için degil, buLun egitim ve
ogreLin için de yararli olurlar.
Ögretmen, ne zaman, hangi konularda, hangi baçvurna kiLaplarindan
nasil yararlanilacagini ogreLneli, konu ile ilgili odevler, araçLirna konulari
(daha usL siniílarda) vernelidir. Ancak, daha çok kuçuk siniílarda, hangi
baçvurna kiLabinin hangi cildinin hangi sayíasinda bakilacagi belirLil-
neli, siniílar ilerledikçe ogrenciler yavaç yavaç kendi sorunlarini kend-
ileri çozneye birakilnalidir.
8avurna kiLaplarinin yaninda nasal, oyku J hikâye, biyograíi, piyes gibi
kiLaplar, ogrenci ruhunun dogrudan dogruya beslendigi kiLaplardir. 8u
kiLaplar okunakla, ogrencinin íarkina varnadan, hen keline dagarcigini
zenginleçLirir, hen anlaLin gucu geliçir, hen de dunya goruçu geniçler.
Ayrica ogrenci, onur boyunca surecek, onu yenileçtirecek, yeniliklere
ayak uydurabilmesini saglayacak bir okuna aliçkanligi kazanir.
8unun için ogretmen, en yetersiz koçullarda bile, hiç olmazsa bir
nasanin usLunde her zanan için yeLer sayida kiLapLan oluçan kuçuk bir
kiLaplik kurabilir, her ay sira ile yeni bir kiLap edinebilir. Ln azindan,
çocuk dergilerinden, gazeLelerden, dergilerden vb. den uygun ve yararli
nasal, oyku, biyograíi, resin, karikaLur vb. bir duvar levhasina bir sure
için iliçtirebilir.
ÖgreLnenler, ozellikle siniílarda, okul kiLapliklarinda bulunan kiLaplarin
ogrencilerin duzeyine ve ilgilerine uygun ve niLelikli lnasina ozen go-
stermelidirler.
Ögrenciler, cinslerine, yaçlarina, yaradiçlarina gore ayri ayri Lurden ki-
taplara ilgi duyarlar. Ìlgi alanlari genellikle resinden yaziya, dergiden
kiLaba, olay yazilarindan duçunce yazilarina, eglenceden incelemeye
dogru geliçir. 8unula birlikLe ikinci siniíLa çu egitim araç ve gereçler
kullanilnalidir:
1. I.-III. S:n:fIar øçin Gerekli Araçlar
ÖgreLin ders ile ilgili okul duzeyinde ve egiLin bakanin onay
verdigi okuna kiLabi seçilecek,
8asiL nasallar, hayvan oykuleri, bol ve buyuk boyda resinli az
yazili kiLaplar, boyanacak resinli kiLaplar, albunler, oyun kiLaplari,
ansiklopediler, sozlukler, kilavuzlar (ogretmenler için) vb.
Ìnternet, egiLin soíLverleri (Loolkid - prograni vb.),
0ergiler - geleneksel çocuk dergileri (onayli dergiler),
Corsel-içiLsel (audio-vizuel) araç ve gereçler- C0'ler, ses banLlari
vb. ve diger edebi eserler (neLinler), sesli okuna kiLabi),
0uzeye uygun, okunayi geliçLirici kaynak kiLaplar, kiLapçiklar.
0kunak için yakin çevrede bulunan kaynaklar: KulLur aniLlari,
nuzeler, kulLur evleri, kuLuphane, sinenalar, LiyaLrolar, nilli par-
klar vs...vs.
`
`
`
`
`
`
`
21
8unun sonucu olarak, bugun arLik ogreLin sureci içinde geleneksel an-
landa ogreLnenler ve derslerinin yaninda her Lurlu LoplanLilar, kara La-
hLa, cansiz resin ve çekiller, film çeriLleri, ses banLlari, projeksiyon vb.
yeLersiz kalniç; kitle haberleçne araçlari olan, radyo, Lelevizyon ve in-
LerneL guncel bir çekilde egiLinde rol alnasi zorunlu olnuçtur.
8u durunda ogreLnen, yalniz bir bilgi akLarici olnakLan çikip bir yol
gosLerici olacagina gore her Lurlu araç ve gereci nerede, ne zanan, nasil
kullanacagini bilneli, kendini bu alanda yeLiçtirmelidir.
Sonuç olarak, Jurkçe ogreLininde çok onenli ve vazgeçilnez yeri olan
kaynak araç ve gereçleri degerlendirnekLe her íirsaLLan yararlannalidir.
Jurkçe ogreLin dersinin her ogreLin alanindaki eLkinliklerinde interak-
tif, güncel ve ça÷daú neLod ve araçlarin ve ozellikle bu yaça en uygun
olanlar kullanilnali (oyun metodu, problem çözme metodu ve icat
etme (araút:rma} metodunun oldugunu vurgulamak gerekmektedir.
4. ÖöRENCø BøLGø VE
BECERøLERøN ÖLÇME VE
DEöERLENDøRøLMESø
Jurkçe derslerinde de çaliçnalarin surekli olarak degerlendirilmesi çok
onenlidir.
Çunku degerlendirme:
1. Ögrencilerin duzeylerini, anaçlanan davraniçlara hangi olçude
yaklaçLiklarini sapLanaya yarar,
2. Ögretmenin, izledigi yonLenin, çaliçnalarinin verinli olçuye,
dolayisiyla yeni Ledbirler olarak yeni yonLenler, çaliçmalar plânla-
naya goLurur,
3. Daha geniç olçude duçunuldugu zanan, progranlarin geliçtirilme-
sinde yol gosLerici olur.
Jurkçe ogreLini, Lurlu eLkinlikleri içeren bir dersLir. 8unun için ogretmen,
her ogrenci için ayri ve ayrinLili bir ¨0lçne ve 0egerlendirme Fiçi duzen-
leneli, ogrenciyi surekli olarak izleneli, durunu íiçe içlenmelidir.
Bu fiç, I.-III. siniílarda ayri bir niLelik gosLerir. 8u siniílarda ogreLin yili
baçinda her ogrencinin íiziksel, duygusal, Loplunsal yonlerden okuna
yaznaya hazir olna dereceleri sapLannali ve bu surekli olarak izlenne-
lidir.
8uLun beceriler sapLannali, baçarisizlik ve gecikneler için gerekli on-
lenler alinnalidir. 8u onlenlerin yeLerliligi de denetlenmeli, izlenmeli;
gerekirse yeni onlenlere gidilnelidir.
III. siniílar için de ogreLnen her ogrenci için ayri ayri íiç tutar. Bu
fiçLe bu sinií için anaçlanan davraniçlar ayri yer verir. ßer ogrencinin
bu davraniçtaki baçarisi olçulur, izlenir. Cecikneler giderilirken, agir
ilerleyiçler hizlandirilnaya çaliçilir.
8u donende ogreLnenin gozlenleri, degerendirmede en etkili yoldur.
Çunku, bu donende çocuga okuna ve yazna ile ilgili birLakin Leknikle-
rin kazandirilnasi ayri bir agirlik Laçir. 8unlar zanan zanan yapilacak
yoklamalarla degil, surekli gozlenlerle sapLanabilir.
22
8u siniílarda en çok yapLirilacak eLkinliklerden biri de sesli okunadir.
Ögrenciler sik sik okuLLurulnali ve okunadaki geliçneler olçulneli-
dir. Ögrencilerin gorduklerini, izlediklerini ve okuduklarini anlayip
anlanadiklari I. ve II. siniílarda sozlu olarak olçulnesi gerekLigini be-
lirtmiçLik. III. siniíLa ise her iki yoldan da yararlanilabilir. 0grenciler
sorulara, birLakin ezberlenniç basna kalip karçiliklara degil, kendi oz
anlaLinlariyla cevap vernelidirler.
Özellikle dilbilgisinde "8abantn et|e| |atdeúine ne denir?, oze| ad|at nast|
,azt|tt":. Cibi ezbere dayali sorulardan kesinlikle kaçinnali, kendi yakin
çevrelerinden, yaçayiçlarindan çikarilniç, kuçuk, duzeye uygun, canli dil
sorunlari uzerinde olçneler yapilnalidir.
Cerek sozlu, gerekse yazili sorular, açik, seçik ve ozellikle duzeyine uy-
gun olnalidir.
I.-III. siniílarda olçne ve degerlendirne beLinsel ve yazili olarak yapildigi
için açagida bu Lur olçne ve degerlendirnenin saíhalari (bolunleri) ve-
rilmiçtir:
DøYAGNOSTøK ÖLÇME VE DEöERLENDøRME
ÖgreLnen, okuna yilin baçlangicinda egiLin ve ogretime baçlama-
dan once ogrencilerin durununu ogrenebilnek için diyagnosLik olçne
ve degerlendirne yapar ve ondan sonra plânladigi eLkinliklere geçer.
8oylelekle bu durun LespiLi yapLikLan sonra ogrencilerin onbilgilerini,
onlarin sosyal geliçimini, duygusal ve bedensel geliçmelerini tespit et-
miç olacakLir.
FORMATøF DEöERLENDøRME
III. siniíLa Jurkçe dersi ogreLini sureci esnasinda, íornaLií Lakibin
(izlene) yapilnasi Lavsiye edilnekLedir ki buraya ogrenci belge çanLasi
(portfolyo) da girmektedir:
CosLergelerin Loplannasi (çocuklarin çaliçnalari, el içleri, yazilar
vb.) - her ogrenci için ayri ayri Loplannalidir,
Fiçler-(íornaLií olarak hergun hazirlanan íiçler) her ogrenci için
hazirlanan ve yapilan eLkinliklerden sonra gereken bilgileri kayde-
tmeye yarayan fiçler;
ßer progran alani için hazirlanniç ayri ayri araçlar. 0gretmen bu-
rada, Jurkçe prograniyla ilgili elde eLLigi buLun baçarilarini kayde-
der (kogniLií-enLelekLuel, sosyo-duygusal, sosyal ve psikonoLorik
yonu). KayiL lisLeleri genelde uçuncu siniílarda gerçekleçtirilen
anaçlar içindir ve daha yuksek siniílar için geçerli degildir.
MøKROSUMATøF DEöERLENDøRME
ø|inci uça,tn sonunda, jotmatij de÷erlendirmeden elde edilen bilgile-
re dayanarak mikro-sumatif de÷et|enditme ,aµt|tt.
SUMATøF DEöERLENDøRME
-8uLun Lakip ve íornaLií degerlendirneye dayanarak ogreLnen, ogrencinin
her progran alani çerçevesi içinde ve her ogrencinin ayri ayri geliçim du-
rumunu degerlendirir (yazili olarak beLinleyerek degerlendirir).
ÖöRENCø EVRAK ÇANTASININ (PORTFOLYO)
ULAùILABøLøRLøöø
Jurkçe ogreLin dersine kaLkida bulunabilnesi için ogrencinin evrak
çanLasi okuna yili esnasinda velilere de ulaçilabilir olnasi gerek-
mektedir.
Son (nihai) analiLik-beLinleyici (yazi ile) noL velilere de gonde-
rilir ve boylelikle bu da ogrenci evrak çanLasinin bir parçasi da
olnakLadir.
`
`
`
`
`
`
23
Ögrencinin evrak çanLasi gereksiz bilgilerden Lenizlenip duzenlen-
dikLen sonra bir sonraki daha yuksek siniílarda devan eLnekLedir.
ÖöRENCø BøLGø VE BECERøLERøN ÖLÇME VE DEöERLENDøRME
YOLLARI
bçuncu siniíLa Jurkçe ogreLin dersinin okuna yili esnasinda plan ve pro-
granla ongorulen buLun eLkinliklerin baçlica olçne yollari: 0÷retmenin
qoz|em|eti, o|uma, soz|u te ,azt|t ,o||ama|at, test|et, µtati| u,qu|ama|at
o|an sunu te soz|u a|tútttma|at, te,a a|tan çizi|i ,a da çette|e,ete| (çem-
bete a|tnmtú) tesim|i- ,azt|t a|tútttma|at ,atdtmt,|a ,aµt|ma|tdtt.

5. ÖöRETøM PROGRAMININ
GERÇEKLEùTøRELECEöø OKULUN
NE GøBø STANDARTLARA SAHøP
OLMASI GEREKøR
I, II ve III. siniílar için 0erslik ile II Sinií 0gretim Araç ve Gereçler Nor-
matifi EgiLin ve 8ilin 8akanligi 31.05.2007 Larihinde aldigi 07-4061J1
no'lu karariyla gereken duzenleneler yapilniçLir.
`
6. ÖöRETøM KADRO NORMATøFø
8u ogreLin prograninin gerçekleçmesi için Ìlkogretim Kanunun
ongordugune gore íedagoji IakulLesinden Jurkçe bolununden nezun
olan ilkogreLin siniísal bolunu ve okuloncesi ogreLnenleri (proíesorle-
ri) ders verebileceklerdir.
7. BEKLENøLEN SONUÇLAR
(KAZANIMLAR)
Ögrenci uçuncu siniíin sonunda kazaninlari:
Konuçna ve yazida cunleyi ayirL eder, cunledeki kelineleri
anlanina gore dizer ve cunle kurabilir,
8ildirne, soru ve unlen cunlelerini ayirL eder ve dogru kullanir,
0lunlu ve olunsuz cunleleri ayirL eder,
Cunle ve cunle bolunlerini kavrar (keline, keline-hece, hece-
harf);
Varlik adlarini ayirL eder, ozel ve orLak adlari kavrar ve ayirabilne
becerisini kazanir,
Varliklarin sayilarina gore adlari ayirL eder, Lekil-çogul oluçumunu
kavrar ve yerine gore dogru kullanir,
SoyuL ve sonuL adlari (naddi ve nanevi ) kavrayabilir ve anlanina
gore anlanlandirabilir,
`
`
`
`
`
`
`
24
Adlarin cunle içindeki durunlarini kavrar ve dogru kullanir,
Eylem olan kelimeleri (iç, hareket, oluç bildiren kelineleriJsozleri)
Lanir,
Noktalama içaretlerini dogru yazar ve yerinde kullanir,
0uygu, duçunce, hayal ve izleninlerini yaraLici yollarla açiklar ve
anlaLir, Kisa içerikli neLin ve konulari anlaLir,
0lay ya da varliklarin çeçiLli ozelliklerini gozeLleyerek beLinler ve
yorumlar;
Cunlelerdeki kelineleri yerinde ve anlanlarina gore uygun yazar,
Verilen plâna gore beLinler,
0kuna kurallarini uygular, 0kudugunu anlar;
Ldebi Lurlerinden (nazin ve nesir): Cunluk, ani, nekLup ve biyogra-
íiyi Lanir, Çiirler, Lurkuler, naniler, sayiçmacalar ve tekerlemeleri
Lanir,. 0ize, beyiL, dorLluk ve çiiri ayirabilir, nasal, íabl, hikâye,
dran, aLasozleri ve bilneceleri Lanir ve ayirabilir.
Radyo, JV, bilgisayar (C0, 0V0), gorsel araçlarini izleyebilir, eLkile-
rini ogrenebilir ve yorum yapabilir;
KuLuphaneden yararlanir (kiLap alna ve çevirne) saglayabilme ve
onenini kavrar, kiLabi ozenle kullanir.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
8. ÖöRETøM PROGRAMININ
HAZIRLANMASINDA GÖREV
ALANLAR
ÌlkogreLin 1, 2, 3. siniílar Jurkçe 0ersi 0greLin írograninin hazi-
rlannasinda gorev alanlar:
Türkçe Dersi ølkö÷ret!m 3. S:n:f f÷!t!m Program: kom!syonu
Üyeleri:
Yakup øLYAS: Egitimi GeliçLirne 0airesinde Jurkçe 0aniçnani -
Jurkçe progran koordinaLoru,
Doç. Dr. Sevin ALøL: bskup, ¨8laze Koneski" Iiloloji IakulLesi Jurk bskup, ¨8laze Koneski" Iiloloji IakulLesi Jurk
0ili ve LdebiyaL 8olunu ogreLin gorevlisi,
Mr. Osman EMøN: bskup ¨Jeíeyyuz" Ìlkogretim okulu - Okul Peda-
gogu;
Cemile ALø: bskup ¨Jeíeyyuz" ÌlkogreLin 0kulu - Sinií 0gretmeni;
Süeda BAYRAKTAR: bskup – Pedagog.
`
`
`
`
`
25
9. B07BB6 B §A7¥H BA
§0B£6¥BAB£ BA BA67ABBA7A
BP0IPAHA
ßac¡anna¡a nporpana no ¡ypckn jasnk sa ¡pe¡o oppenenne no
pene¡ropnLno¡o ocnonno o6pasonanne ja ponece:
Hnnnc¡ep
fynejmau Pyæn¡n (c.p.) na pen 18.10. 2007 ropnna
(peLenne 6p. 10 - 2065 / 8)
26
1
[L8LJ0í0[hLRL 0Cß08ß0 0bíA308ARL
BAfIA8BB
ûP0fPAH
fPûfkB Jf3Bk
2
8ps ocnona na +nen 55 c¡an 1 op 3akono¡ sa oprannsaµnja n pa6o¡a na oprann¡e
na pp+anna¡a ynpana (,Cn. necnnk na íH¨ 6p. 58/00 n 44/02) +nen 24 n 26 op
3akono¡ sa ocnonno o6pasonanne (,Cn. necnnk na íH¨ 6p. 44/95, 24/96, 34/96,
35/97, 82/99, 29/02, 40/03, 42/03, 63/04, 82/04, 55/05, 81/05, 113/05, 35/06,
70/06 n 51/07), nnnnc¡epo¡ sa o6pasonanne n nayka ponece nac¡anna nporpa-
na no npepne¡o¡ cµñcku jasuk sa III oppenenne na pene¡ropnLno¡o ocnonno
y+nnnL¡e.
3
1. qBߣBB BA67AB£
¥ III PA3P£§¥
¥¤eunk[y¤eunqa:
pa ce ocnoco6n sa +n¡ane n nncane ¡ekc¡a L¡annannn n nncannn
na¡nnn+nnn cnonnna,
pa kopnc¡n npannnan pep pe+n y pe+ennµn,
pa npenosnaje nnennµe, npnpene, npoc¡e n pepne 6pojene n rnaro-
ne, n pa nx pasnnkyje kao nnpone pe+n,
pa ce ocnoco6n sa kopnLhene enenen¡apnnx rpana¡n+knx n npa-
nonncnnx nopnn npnnnkon +n¡ana n nncana,
pa ce ocnoco6n sa +n¡ane n ycneno n nncneno npenpn+anane
knn+ennnx pena yne¡nn+ke n napopne knn+ennoc¡n koja opro-
napajy yspac¡y,
pa ce ocnoco6n sa ycneno n nncneno npenpn+anane knn+ennnn
jesnkon,
pa ce ocnoco6n pa y+ec¡nyje y pasronopy npeko ak¡nnnor
ykny+nnana n canoc¡annor nckasnnana cnojnx po+nnnaja,
ocjehana n +nnennµa,
pa o6orahyje pe+nnk nonnn pe+nna,
pa pasnnja ocehaj npnnapnoc¡n npena cnojoj kyn¡ypn n noL¡onane
npena ppyrnn kyn¡ypana,
pa ce nopc¡n+e pa cnepn capp+nne na pasnn+n¡nn nepnjynnna n
pa npenocn kpa¡ke nn¢opnaµnje o nnna,
pa ce ocnoco6n sa npnneny hKJ-a y ¢ynkµnjn npepne¡a.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
4
2. K0BKP£7BB qBߣBB
ûP0fPAHfk0 û0þP¥+Jf: û0+fIB0 +BIAKf B ûBfAKf (hAIBBBqA}
qnneen faµp»nue ûojmoen Ak¡neuoc¡n n me¡oµe
¥¤eunk[y¤eunqa:
pa ce ynosna ca pepocnepon
cnona y as6yµn,
pa ce ocnoco6n pa +n¡a n
nnLe pe+n n ¡ekc¡ L¡annannn
na¡nnn+nnn cnonnna,
pa ycnojn nana n nennka
na¡nnn+na cnona n pa nx nonesy-
je y pe+n,
pa ce ocnoco6n sa nncane pe+n
n kpa¡knx pe+ennµa nncannn
na¡nnn+nnn cnonnna
`
`
`
`
As6yka
ípa¢n+kn cnn6onn
(L¡annana na¡nnn+na
cnona)
Vcnajane nennknx
n nannx L¡annannx
na¡nnn+nnx cnona
(nojepnna+nnn n rpyn-
nnn nncanen)
Vcnajane nennknx
n nannx nncannx
na¡nnn+nnx cnona
nojepnna+nnn n rpyn-
nnn nncanen
As6yka
Fa¡nnnµa (L¡anna-
na cnona)
Fa¡nnnµa (nncana
cnona)
`
`
`
8e+6e sa kasnnane cnona as6y+nnn pepon.
8e+6e sa yo+ane pasnnka n cnn+noc¡n nsne|y
hnpnnn+nnx n na¡nnn+nnx cnona.
8e+6e sa +n¡ane pe+n n ¡ekc¡a n nnxono nesnnane y
pe+ennµy.
8e+6e sa +n¡ane ca pasynenanen ¡ekc¡a.
8e+6e sa nncane pe+n na¡nnnµon, sa ycanpLanane nnca-
na L¡annannx cnona na¡nnnµon.
8e+6e sa yno¡pe6y nannx n nennknx nncannx na¡nnn+nnx
cnona npeko nojepna+nor nncana n nncana pe+n n kpa¡-
knx pe+ennµa.
8e+6e sa npannnno nncane n sa nonesnnane cnona y pe+n
n y pe+ennµe.
`
`
`
`
`
`
`
5
ûP0fPAHfk0 û0þP¥+Jf: Jf3Bk (fPAHAIBkA}
qnneen faµp»nue ûojmoen Ak¡neuoc¡n n me¡oµe
¥¤eunk[y¤eunqa:
pa npannnno cac¡anna pe+ennµy
n pa npannnno noppe|yje pe+n y
pe+ennµn,
`
íep pe+n y pe+ennµn íep pe+n y pe+ennµn ` 8e+6e sa cac¡annane pe+ennµa npannnnnn pepon pe+n y
pe+ennµn.
`
pa pasnnkyje o6aneL¡ajny, ynn-
¡ny n ysnn+ny pe+ennµy n pa nx
npannnno yno¡pe6nana,
` 06aneL¡ajna, ynn¡na n
ysnn+na pe+ennµa
06aneL¡ajna, ynn¡na
n ysnn+na pe+ennµa
` 8e+6e sa yo+anane n cac¡annane ynn¡nnx, o6aneL¡ajnnx
n ysnn+nnx pe+ennµa y ycnenoj n nncnenoj ¢opnn, npena
na+nny kasnnana n npena nn¡epnynkµnjcknn snaµnna.
`
pa pasnnkyje no¡nppny n
oppn+ny pe+ennµy,
` ßo¡nppna n oppn+na
pe+ennµa
ßo¡nppna n oppn+na
pe+ennµa
` 8e+6e sa pasnnkonane n yno¡pe6y no¡nppnnx n oppn+nnx
pe+ennµa.
`
pa npenosnaje nane penone
pe+ennµe (pe+, cnor n rnac),
` íe+ y pe+ennµn, cnor n
rnac y pe+n
íe+
Cnor
ínac
`
`
`
8e+6e sa oppe|nnane 6poja pe+n y pe+ennµn.
8e+6e sa oppe|nnane 6poja cnorona y pe+n.
8e+6e sa oppe|nnane 6poja rnacona y pe+n.
Cnn¡e¡n+ke ne+6e sa cac¡annane pe+n nonohy pa¡nx
cnorona n rnacona.
`
`
`
`
pa y¡nppn snana o nnennµana,
pa ycnojn nojan o sajepnn+knn
n nnac¡n¡nn nnennµana y
pe+ennµn,
pa npenosna sajepnn+ke n nnac-
¡n¡e nnennµe y pe+ennµn,
`
`
`
3ajepnn+ke n nnac¡n¡e
nnennµe
3ajepnn+ke n nnac-
¡n¡e nnennµe
` 8e+6e sa pasnnkonane sajepnn+knx n nnac¡n¡nx nnennµa
op ppyrnx pe+n.
`
pa pasnnkyje pop n 6poj kop
nnennµa,
` íop n 6poj kop nne-
nnµa
íop n 6poj ` ßncane pe+ennµa pa¡nn nnennµana ca noL¡onanen ka¡e-
ropnja pop n 6poj.
`
pa ycnaja npnpene kao pe+n koje
c¡oje ys nnennµe n o6jaLnanajy
nx,
` ßpnpenn ßpnpenn ` 8e+6e sa pasnnkonane npnpena op ppyrnx npc¡a pe+n, 6es
nnxone nopene na npc¡e (onncne, npncnojne, n¡p.).
8e+6e sa npannnny yno¡pe6y npnpena y pe+ennµn
`
`
6
qnneen faµp»nue ûojmoen Ak¡neuoc¡n n me¡oµe
pa c¡n+e nojan o npoc¡nn n pep-
nnn 6pojennna n pa pasnnkyje
jepne op ppyrnx,
` bpojenn - npoc¡n n
pepnn
ßpoc¡n 6pojenn
íepnn 6pojenn
`
`
8e+6e sa pasnnkonane 6pojena op ppyrnx pe+n.
8e+6e sa pasnnkonane npoc¡nx op pepnnx 6pojena.
8e+6e sa npannnno nncane pepnnx 6pojena (napo+n¡o
onnx kojn sanpLanajy na -¡).
`
`
`
pa ycnojn nojan o rnarony kao
pe+n koja osna+ana papny, s6n-
nane, c¡ane.
` ínaronn ínaronn ` 8e+6e sa ycnajane rnarona kao npc¡a pe+n n nnxono
pasnnkonane op oc¡annx pe+n y pe+enµn n ¡ekc¡y.
ßanonena: npenopy+yje ce npenosnanane rnarona 6es
oppe|nnana onora L¡o osna+anajy: s6nnane, c¡ane nnn
papny.
`
`
- pa ce ocnoco6e npannnno pa
yno¡pe6nanajy nennko cnono
npnnnkon nncana nn+nnx nnena
n npesnnena, reorpa¢cknx noj-
nona n npasnnka,
` 8ennko cnono npnnn-
kon nncana nn+nnx
nnena n npesnnena,
reorpa¢cknx nojnona
n npasnnka
8ennko cnono ` 8e+6e sa yno¡pe6y nennkor cnona npnnnkon nncana
nn+nnx nnena.
`
pa sna ¢ynkµnjy nn¡epnynkµn-
jcknx snakona n pa nx npannnno
npnnenyjne npnnkon +n¡ana n
nncana.
` hn¡epnynkµnjckn
snaµn:
¡a+ka
sane¡a
ynn¡nnk
ysnn+nnk
pne ¡a+ke
»
»
»
»
»
hn¡epnynkµnjckn
snaµn:
¡a+ka
sane¡a (npnnnkon
na6pajana)
ynn¡nnk
ysnn+nnk
pne ¡a+ke
»
»
»
»
»
8e+6e sa npenosnanane n npnneny nn¡epnynkµnjcknx
snakona.
`
* Cne rpana¡n+ke ka¡eropnje y+ennµn ycnajajy kao npc¡e pe+n, a ne ycnajajy nx npeko pe¢nnµnja. Cne rpana¡n+ke ka¡eropnje y+ennµn ycnajajy kao npc¡e pe+n, a ne ycnajajy nx npeko pe¢nnµnja.
7
ûP0fPAHfk0 û0þP¥+Jf: +BIAKf, kKBmf8B0fI B hfkIBPA
qnneen faµp»nue ûojmoen Ak¡neuoc¡n n me¡oµe
¥¤eunk[y¤eunqa:
pa ce ocnoco6nana sa npannnno
rnacno +n¡ane,
pa ce ocnoco6nana sa nspasno
+n¡ane ca noL¡onanen nn¡epnynk-
µnjcknx snakona (npannnna ap¡n-
kynaµnja rnacona, pe+n n pe+ennµa,
nn¡onaµnja, pnkµnja, ¡enno n nayse
npnnnkon +n¡ana),
pa ce ocnoco6nana sa +n¡ane y
ce6n ca pasynenanen ¡ekc¡a,
pa ce ocnoco6nana sa ppancko
+n¡ane (ca nnn¡npanen ronopa
nnkona y ¡ekc¡y).
`
`
`
`
Forn+ko +n¡ane:
a) rnacno +n¡ane
6) nspa+ajno +n¡ane
+n¡ane y ce6n
[pancko +n¡ane
ínacno +n¡ane
hspa+ajno +n¡ane
+n¡ane y ce6n
[pancko +n¡ane
`
`
`
`
8e+6e sa npannnno rnacno n norn+ko +n¡ane ca
noL¡onanen nn¡epnynkµnjcknx snakona.
8e+6e sa npannnno nsronapane pe+n y pe+ennµn.
8e+6e sa npecpe¡ane rpeLaka y nsronopy pe+n.
8e+6e sa +n¡ane ¡ekc¡ona nncannx cpncknn
hnpnnn+nnn n na¡nnn+nnn nncnon.
`
`
`
`
pa ce ocnoco6nana sa yo+anane
pepocnepa pora|aja y ¡ekc¡onnna,
pa ce ocnoco6nana sa canoc¡anno
oppe|nnane capp+nncke c¡pyk¡ype
(nnan ¡ekc¡a),
pa ce ocnoco6nana sa canoc¡anno
oppe|nnane rnannnx n cnopepnnx
nnkona,
pa ce ocnoco6nana sa oppe|nnane
oco6nna nnkona n nnxon onnc.
`
`
`
`
XpononoLkn pep
pora|aja y npn+n, 6aj-
kn, 6acnn, ppanckon
¡ekc¡y
Capp+nncka c¡pyk¡ypa
¡ekc¡a (nnan ¡ekc¡a)
0ppe|nnane nnkona
- rnannn n cnopepnn
0nnc n oco6nne
nnkona
Fnk
íepocnep pora|aja
ßnan
`
`
`
8e+6e sa npenosnanane n pasnnkonane npn+e, 6ajke,
6acne n ppanckor ¡ekc¡a.
8e+6e sa yo+anane pepocnepa pora|aja y ¡ekc¡onnna.
8e+6e sa canoc¡anno oppe|nnane capp+nncke
c¡pyk¡ype (canoc¡anno nsnna+ene rnanne nncnn).
8e+6e sa npenosnanane n pasnnkonane rnannnx op
cnopepnnx nnkona.
8e+6e sa oppe|nnane oco6nna nnkona n sa onncnnane
nnxonor cnonaLner nsrnepa.
`
`
`
`
`
8
qnneen faµp»nue ûojmoen Ak¡neuoc¡n n me¡oµe
pa ce ocnoco6nana pa ynosna noc-
nonnµe n sarone¡ke kao napopne
nyppoc¡n,
pa ce ocnoco6nana pa pasnnkyje
nocnonnµe n sarone¡ke op oc¡annx
nnpona ¡ekc¡ona,
`
`
ßocnonnµe n saro-
ne¡ke
ßocnonnµe n saro-
ne¡ke
` 8e+6e sa y+ene n npnnen sarone¡kn n nocnonnµa n
pasynenane nnxone capp+nne.
8e+6e sa npnneny nocnonnµa n sarone¡kn npnnnkon
anannse ¡ekc¡a (npnnnkon nsnna+ena noyke ns ¡ekc¡a
- npeje ocnona).
`
`
pa ce ocnoco6nana pa pasnnkyje
necny op ppyrnx nnpona ¡ekc¡ona
(nposa n ppanckn ¡ekc¡),
pa ce ocnoco6nana pa pasnnkyje
c¡nx op c¡po¢e,
pa nay+n L¡a je pnna,
`
`
`
ßecna
C¡nx
C¡po¢a
ínna
ßecna
C¡nx
C¡po¢a
ínna
`
`
`
`
8e+6e sa peµn¡onane necana.
8e+6e sa pasnnkonane c¡nxa, c¡po¢e n pnne y necnn.
`
`
pa ce ocnoco6nana canoc¡anno pa
+n¡a knnry sa nek¡npy,
pa ce ocnoco6nana pa npnnehyje
nenosna¡e pe+n, nspase, nene
pe+epnnµe,
pa ce ynosnaje ca ay¡oponnn 6no-
rpa¢cknn nopaµnna,
pa ce ocnoco6nana pa opronapa na
nn¡ana n pa noc¡anna nn¡ana y
nesn ca capp+nnon ¡ekc¡a,
pa o¡kpnna ¡ena¡cko-npejny ocnony
¡ekc¡a (o +eny je pe+ y knnsn n
L¡a caonL¡ana ¡ekc¡),
pa anannsnpa nnkone ns
nek¡npe(rnanne n cnopepne-nnxo-
ne oco6nne n onnc),
ßanonena:pa ce ne npLn nncneno
npenpn+anane capp+nne nek¡npe.
`
`
`
`
`
`
`
[a ce o6pape +e¡npn
knnre sa nek¡npy.
Fek¡npa ` Vnosnanane y+ennka ca nacnonnna pena nek¡npe koja
he ce o6pa|nna¡n y ¡oky ropnne.
Vnosnanane ca 6norpa¢cknn nopaµnna o ay¡opnna
pena nek¡npe.
Vnosnanane n po+nnnanane capp+nne knnre sa
nek¡npy.
8e+6e sa oppe|nnane ¡ene, npeje, rnannnx n cnopep-
nnx nnkona n nnxonnx oco6nna.
ßopc¡nµane y+ennka pa npo+n¡ajy n ppyra pena ay¡opa
knnre koja je sa nek¡npy.
`
`
`
`
`
9
ûP0fPAHfk0 û0þP¥+Jf: B3PAmA8AKf B I80PfKf
qnneen faµp»nue ûojmoen Ak¡neuoc¡n n me¡oµe
¥¤eunk[y¤eunqa:
pa ce ocnoco6nana pa npenpn+ana
kpa¡ke capp+nne,
pa ce ocnoco6nana pa npnnonepa o
pora|ajnna koje je nnpeo n po+nneo,
o pora|ajnna npena cnnkana n npena
pa¡nn pe+nna,
pa ce ocnoco6nana pa onncyje npepne-
¡e, 6nha, capp+nny ca cnnka,
pa ce ocnoco6nana pa nsneL¡ana
o pora|ajy sa kojn je +yo nnn ra je
po+nneo,
pa ce ocnoco6nana pa ocnncnn kpaj
npn+e npena pa¡on no+e¡ky,
pa ce ocnoco6nana pa ycneno npnnone-
pa na ¡eny no conc¡nenon ns6opy,
`
`
`
`
`
`
ßpenpn+anane kpa¡knx ¡ekc¡ona
(npn+a, 6ajka, 6acna)
ßpnnonepane o po+nnnenon
pora|ajy
ßpnnonepane npena nnsy cnnka
ßpnnonepane npena pa¡nn
pe+nna
0nncnnane: npepne¡a, 6nha,
capp+nne cnnke n pp.
hsneL¡anane o pora|ajy kojn je
po+nneo, nnpeo n sa kojn je +yo
ßpenpn+anane
ßpnnonepane
0nncnnane n
nsneL¡anane
`
`
`
8e+6e sa npenpn+anane o6pa|ennx ¡ekc-
¡ona.
8e+6e sa npnnonepane npena pa¡nn cnn-
kana, pa¡nn pe+nna n no pa¡on nnany.
8e+6e sa onncnnane (no pa¡on nnany).
8e+6e sa nsneL¡anane no xpononoLkn
pa¡on nnany.
Kasnnane cac¡ana npep ppyrnn y+ennµnna
ns paspepa.
`
`
`
`
`
10
qnneen faµp»nue ûojmoen Ak¡neuoc¡n n me¡oµe
pa npannnno npenncyje pe+ennµe n kpa-
¡ke ¡ekc¡one,
pa nncneno npenpn+ana capp+nny ns
o6pa|enor ¡ekc¡a,
pa nncneno npnnonepa o po+nnnajnna,
norn+kn nonesano npannnnnn n jacnnn
pe+ennµana,
pa nncneno onncyje no pa¡on nnany,
pa nnLe ca¡can, +ec¡n¡ky n pasrnep-
nnµy.
`
`
`
`
`
ßpenncnnane kpa¡knx ¡ekc¡ona
nnn penona ¡ekc¡ona (ca na¡n-
nnµe na na¡nnnµy, ca hnpnnnµe
na na¡nnnµy, ca na¡nnnµe na
hnpnnnµy)
ßncneno npenpn+anane
o6pa|enor ¡ekc¡a nnn pena ¡ekc¡a
ßncneno npenpn+anane
po+nnnenor pora|aja
ßncneno npenpn+anane ca pa¡nn
no+e¡kon
ßncneno onncnnane npepne¡a,
6nha n nnka
ßncane cac¡ana npena nnsy cnn-
ka n npena pa¡nn pe+nna
ßncane +ec¡n¡ke
ßncane pasrnepnnµe
ßncane nosnnnnµe
ßpenncnnane
ßpenpn+anane
ßpnnonepane
0nncnnane
hsneL¡anane
+ec¡n¡ka
ßosnnnnµa
íasrnepnnµa
`
`
`
`
`
`
`
`
`
8e+6e sa npannnno npenncnnane ¡ekc¡ona
ca hnpnnnµe na na¡nnnµy n o6pa¡no.
8e+6e sa nncneno npenpn+anane kpa¡knx
¡ekc¡ona, penona ¡ekc¡ona, capp+nne rne-
pane npepc¡ane, ¢nnna n pp.
8e+6e sa nncneno npnnonepane o
po+nnnenon pora|ajy (y Lkonn, nopopnµn,
na nsne¡y, nsno+6n n pp).
8e+6e sa nncneno onncnnane npepne¡a,
6nha, nnka.
8e+6e sa cno6opno cac¡annane cac¡ana
npena cnnµn, pa¡nn pe+nna, npena pa¡on
no+e¡ky n ca nenaner kpaja.
8e+6e sa nncane +ec¡n¡kn, nosnnnnµa n
pasrnepnnµa.
`
`
`
`
`
`
pa ce nopc¡n+e pa y+ec¡nyje y
nsno|eny ppanckor ¡ekc¡a no nsa6pa-
nnn ynorana
` hrpane ynora ßpepc¡ana ` +n¡ane n nrpane ynora npena ppanckon
¡ekc¡y.
`
11
ûP0fPAHfk0 û0þP¥+Jf: HfþBJ¥HfkA k¥hI¥PA
qnneen faµp»nue ûojmoen Ak¡neuoc¡n n me¡oµe
¥¤eunk[y¤eunqa:
pa ce ocnoco6nana pa cnepn
papno-enncnjy n J8 enncnjy n pa
pasronapa o nnxonoj capp+nnn,
pa ce nopc¡n+e pa cnepn
pora|aje y ¢nnny n pa ce ocno-
co6nana pa npenpn+a pejc¡no
¢nnna,
pa ce ocnoco6nana pa cnepn
nosopnLny n ny¡kapcky npepc-
¡any n pa pasronapa o nnxonoj
capp+nnn,
pa nay+n naneny rpapcknx 6n-
6nno¡eka n pa c¡ekne nannky sa
nosajnnnnane n npahane knnra
ns nnx,
pa ce ocnoco6nana pa +n¡a, pa
npenpn+ana, pa npenocn kpa¡ke
nn¢opnaµnje ns pe+njeL¡anne
n opronapajyhnx ¡ekc¡ona ns
pnenne L¡anne,
pa ce ynosna ca papon 6n6nno-
¡eka nan Lkone,
pa ce ynopn y ¡pa+ene nopa¡aka
ca hn¡epne¡a.
`
`
`
`
`
`
`
íapno n J8 enncnje
1nnn
ßosopnL¡e:
nosopnLna npepc¡ana
ny¡kapcka npepc¡ana
ípapcka 6n6nno¡eka
[e+nja n pnenena
L¡anna
hn¡epne¡
íapno n J8 enncnje
1nnn
ßosopnL¡e:
nosopnLna npepc-
¡ana
ny¡kapcka npepc¡ana
ípapcka 6n6nno¡eka
[e+nja L¡anna
hn¡epne¡
`
`
`
`
`
`
`
`
8e+6e sa npenpn+anane capp+nne papno-enncnje, J8
enncnje n ¢nnna.
0nncnnane nosopnLne cµene, koc¡nna n kpa¡ko
npenpn+anane capp+nne nosopnLne npepc¡ane.
ßpnnonepane o y¡ncµnna ca nocehene nosopnLne npepc-
¡ane (6nockoncke-nosopnLne npepc¡ane).
8e+6e sa kopnLhene nn¢opnaµnja ns L¡anne n ca hn-
¡epne¡a n pasronop o nnxonoj capp+nnn.
ßoce¡a, ynosnanane, nanena n kopnLhene 6n6nno¡eke.
`
`
`
`
`
12
3. §B§AK7B9K£ BP£B0P¥K£
ßpepne¡ cpnckn jaznk onoryhana nn¡erpncano nnannpane ca nac¡anon
npepne¡a: ynozuaeaue okonnue, ma¡ema¡nka, nnkoeuo o6pazoeaue,
myzn¤ko o6pazoeaue n qnzn¤ko o6pazoeaue.
hµeñoµyke sa koµumhene ioqumnei ¢onqa vacoea- 216 +acona ropnLne,
6 +acona nepenno.
ßpena nac¡annnn noppy+jnna ce npepna+e: ßo+e¡no +n¡ane n nncane
- 70 +acona, Jesnk - 20 +acona, +n¡ane, Knn+ennoc¡ n nek¡npa - 80
+acona, hspa+anane n ¡nopene - 36 +acona, Hepnjyncka kyn¡ypa - 10
+acona.
ßnannpane nac¡ane cpnckor jesnka ¡pe6a pa 6ype y kooppnnaµnjn ca na-
c¡annnn nnanon n nporpanon sa onaj npepne¡ n pa o6yxna¡a nporpancke
capp+nne cnnx o6pasonno-nacnn¡nnx noppy+ja (ßo+e¡no +n¡ane n nn-
cane, Jesnk,+n¡ane, Knn+ennoc¡ n nek¡npa. hspa+anane n ¡nopene n
Hepnjyncka kyn¡ypa}. ßpnnnkon oppe|nnana 6poja +acona sa npepne¡na
noppy+ja ¡pe6a nna¡n y nnpy n cneµn¢n+noc¡n ycnona sa nsno|ene one
nac¡ane y Lkonn y kojoj nac¡annnk papn. ßnannpanen ce nna y nnpy pe-
cnek¡nnna npepnoc¡ c¡pyk¡ypnnx noppy+ja. hc¡o ¡ako,¡pe6a yna+ana¡n
+nnennµy pa ce nporpancknn capp+nnana ns npepne¡nor noppy+ja y
nnany papa paje nec¡o n nnannpa npene nnxone peannsaµnje npena nn-
xonoj o6pasonno-nacnn¡noj npepnoc¡n n y opnocy na nporpancke µnne-
ne n sapa¡ke. Cnnn capp+nnana ce ne no+e n ne ¡pe6a nocnehnna¡n
jepnaka na+na y nac¡ann. ßonasnLna ocnona npn nnannpany ¡pe6a pa
6ype nac¡anna na¡epnja n op ne ¡pe6a pa sanncn npenenckn pok. hnak,
npenopy+yje ce pa nena sna+ajno nennknx npenencknx opc¡ynana sa
capp+nncky peannsaµnjy.
ßac¡anna cpepc¡na:
yµ6ennk nsa6pan na nnnoy Lkone sa opronapajyhn npepne¡, op-
o6pen op c¡pane nnnnc¡pa - 6yknap (na¡nnnµa) n +n¡anka,
enµnknonepnje, pe+nnµn n cn.,
hn¡epne¡, o6pasonnn co¢¡nepn (Tool kid n pp.),
+aconncn - ¡papnµnonanno no¡np|enn +aconncn sa peµy (opo6pe-
nn +aconncn),
aypno-nnsyenna cpepcpc¡na n ppyra cpepc¡na y sanncnoc¡n op
npepne¡a - µ[ n ppyrn knn+ennn ¡ekc¡onn, sny+na +n¡anka),
[pyrn nsnopn y+ena y nenocpepnoj okonnnn: cnonennµn kyn¡ype,
nysejn, pononn kyn¡ype, 6n6nno¡eke, 6nockonn, nosopnL¡a, na-
µnonannn napkonn n¡p.

4. 0q£BBBAB£ B067B3ABA
¥9£BBKA
þBJAfB0fIB+k0 ûP08fPA8AKf B 0qfKB8AKf
ßa no+e¡ky Lkoncke ropnne nac¡annnk npLn pnjarnoc¡n+ko nponepana-
ne n oµennnane c µnnen pa cnosna c¡ane ¡akno kakno L¡o je, y ¢ynk-
µnjn knann¡e¡nor nnannpana n peannsonana 6ypyhnx ak¡nnnoc¡n. Cno-
`
`
`
`
`
`
13
snajy ce npepsnana y najLnpen cnncny pe+n, coµnjannsaµnjckn acnek¡n
pasnoja, enoµnonannn pasnoj n ¢nsn+kn pasnoj.
)250$7,912 2&(:,9$:( - V ¡oky nac¡ane cpnckor jesnka y ¡pe¡on
paspepy npenopy+yje ce ¢opna¡nnno cnepene koje ykny+yje nspapy n
no|ene nop¡¢onnja y+ennka L¡o o6yxna¡a:
ckynnane nokasa¡ena (pe+nje nspape, ¡nopennne, nckasn n cn.) sa
cnakor y+ennka noce6no,
¡ekonne (¢opna¡nnne), ynanpep npnnpennene, enannaµnone nnc¡e
o cnakon y+ennky koje ce nonynanajy nakon nerone konkpe¡ne ak-
¡nnnoc¡n koja je cneµn¢n+na (nosn¡nnna nnn nera¡nnna) nnn c¡y-
pnje cny+aja y kone nac¡annnk 6ene+n +nnenn+no c¡ane,
nnc¡pynen¡n kojn ce opnoce na cnako nporpancko noppy+je
nojepnna+no n y koje nac¡annnk ynocn noµa¡ke o noc¡nzaunma
y¤eunka y oµuocy ua cee pazeojue acnek¡e kojn ce nopc¡n+y npo-
rpanon sa cpnckn jesnk (nn¡enek¡yannn, coµno-enoµnonannn n
ncnxono¡opn+kn acnek¡). £eaneaµuone nucme ñµunaµno ce oqnoce
na µu+eee koju ce ñomñyno ñocmu»y na nueoy qµyioi µasµeqa u
nucy ñµenasnu sa eumu µasµeq.
0,.52680$7,912 2&(:,9$:( - ha kµajy qµyioi mµonecevuja. na
ocnoey casnana ¢oµnamuenoi oµenueana. µeanusyje ce nukµocynamu-
eno oµenueane.
680$7,9122&(:,9$:( - na ocnony µenokynnnx nopa¡aka po6njennx
cnepenen n ¢opna¡nnnnn oµennnanen nac¡annnk konc¡a¡yje (onncyje)
pasnojno c¡ane cnakor y+ennka nojepnna+no, y oknnpy cnakor nporpan-
ckor noppy+ja.
`
`
`
þ0fI¥ûB0fI B ûP0X0þB0fI û0PI40hBJA
ßop¡¢onno ¡pe6a pa 6ype poc¡ynno popn¡ennna y ¡oky µene ropn-
ne kako 6n nornn pa ponpnnecy knann¡e¡noj peannsaµnjn nac¡ane
cpnckor jesnka.
3anpLna anann¡n+ko-onncna oµena ce, nc¡o ¡ako, poc¡anna popn-
¡ennna n noc¡aje peo nop¡¢onnja y+ennka.
ßop¡¢onno y+ennka ca npo+nLhennn n cenek¡npannn nopaµnna
npopy+ana y napepnn, nnLn paspep.
1$A,1,3529(5$9$:$,2&(:,9$:$- V carnacnoc¡n ca npnpopon
nporpana cpnckor jesnka y ppyron paspepy, y kojen nena onncnennna-
na, nponepanane n onncno oµennnane ¡p6a pa ce peannsyje ycneno.
ñµakmuvno. ñµeko ñµesenmaµuje u ioeoµnux ee»6u. unu cnukoeno-ñuc-
nenux ee»6u ca ñoqenavenen. sokµy»ueanen u cn.
5. BP0670PBB ¥6ß0BB 3A
P£AßB3AqBJ¥ BA67ABBBX
BP0IPAHA
ßporpan ce y opnocy na npoc¡opne ycnone ¡enenn na ßopna¡nny sa
npoc¡op sa I, II n III paspep n sa nac¡anna cpepc¡na sa I paspep ponecen
op c¡pane nnnnc¡pa sa o6pasonane n nayky peLenen 6p. 07-4061/1 op
31. 05.2007 ropnne.
`
`
`
14
6. B0PHA7BB 3A BA67ABBB
KA§AP
3a peannsaµnjy onor nac¡annor nporpana carnacno 3akony sa ocnonno
o6pasonane npepnn|enn cy nac¡annnµn kojn cy sanpLnnn neparoLkn
¢akyn¡e¡ - npo¢ecop sa paspepny nac¡any ca nac¡annnn npepne¡on cpn-
ckn jesnk n 1nnoso¢ckn ¢akyn¡e¡ - nnc¡n¡y¡ sa ßeparornja, pnnnonnpan
neparor, nc¡o ¡ako ca cpncknn jesnkon kao nac¡annnn npepne¡on.
Banomeua: Vkonnko nena onaknor kappa, nac¡any nory pa nsnope n na-
c¡annnµn ca sanpLennn ßeparoLknn ¢akyn¡e¡on - npo¢ecop paspepne
nac¡ane ca nakeponcknn nac¡annnn jesnkon nnn 1nnoso¢ckn ¢akyn¡e¡
- nnc¡n¡y¡ sa ßeparornja, pnnnonnpan neparor nc¡o ¡ako, ca nakepon-
cknn nac¡annnn jesnkon, ca Vnepenen koje cy c¡eknn na 1nnonoLkon
¢akyn¡y ,bna+e Koneckn¨, pa y pononnoj nepn nnapajy cpncknn jesnkon
kako 6n nornn pa nsnope ony nac¡any .
1. 09£KBBABB P£3¥ß7A7B
¥¤eunk[y¤eunqa:
npannnno +n¡a n nnLe ¡ekc¡one hnpnnn+nnn n na¡nnn+nnn nnc-
non,
nckasyje n nnLe pe+ennµe npannnnnn pepon pe+n,
`
`
pasnnkyje no¡nppny n oppn+ny pe+ennµy, kao n ysnn+ny, ynn¡ny n
o6aneL¡ajny,
npenosnaje sajepnn+ke n nnac¡n¡e nnennµe n ¡a+no oppe|yje nn-
xon pop n 6poj,
npenosnaje npnpene n sna pa nx kopnc¡n,
pasnnkyje npoc¡e op pepnnx 6pojena n npannnno nnLe nnLeµn¢pene
6pojene,
kopnc¡n nn¡epnynkµnjcke snakone y pe+ennµn (¡a+ka, sapes,
ysnn+nnk, ynn¡nnk, pne ¡a+ke),
npannnno yno¡pe6nana nennko cnono (na no+e¡ky pe+ennµe n kop
nnac¡n¡nx nnennµa),
npenosnaje n pasnnkyje rnarone y pe+ennµn,
npann pasnnky nsne|y: npn+e, 6ajke, 6acne, pe+njer ponana n
ppanckor ¡ekc¡a,
pasnnkyje c¡nx, c¡po¢y n pnny y necnn,
oppe|yje capp+nncky c¡pyk¡ypy ¡ekc¡a n xpononoLkn pepocnep
pora|aja,
oppe|yje rnanne n cnopepne nnkone n nnxone kapak¡epnc¡nke,
y+ec¡nyje y pasronopy, npnnonepa, nsneL¡ana o pora|ajy, onncyje
npepne¡, cnnky, nnk n cn.,
nspa+ana ce knn+ennnn cpncknn jesnkon,
na6pojana nekonnko nepnjyna ns kojnx po6nja nn¢opnaµnje,
npenocn kpa¡ke nn¢opnaµnje ns nepnjyna.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
15
8. K0HB6BJA 3A BPBBP£H¥
BA67ABB0I BP0IPAHA
ßapa ßnkononcka, cane¡nnk y bnpoy sa pasnoj o6pasonana, koop-
pnna¡op
p-p [ean hnnen, ßeparoLkn ¢akyn¡e¡ - bn¡on
íopnµa 8enoncka, nac¡annnk y 0L ,,Cn. Knpnn n He¡opnj¨ - Ckonne
Jacnnna ßaynona, nac¡annnk y 0L ,,8acnn ínannnon¨ - 8enec
8epa ßankoncka, cane¡nnk y bnpoy sa pasnoj o6pasonana - Kyna-
nono
Haja íeoprnencka, nac¡annnk y 0L ,,Ko+o íaµnn¨ - Kynanono
`
`
`
`
`
`
9. B07BB6 B §A7¥H BA
§0B£6¥BAB£ BA BA67ABBA7A
BP0IPAHA
ßac¡anna¡a nporpana no cpnckn jasnk sa ¡pe¡o oppenenne no
pene¡ropnLno¡o ocnonno o6pasonanne ja ponece:
Hnnnc¡ep
fynejmau Pyæn¡n (c.p.) na pen 18.10. 2007 ropnna
(peLenne 10 - 2065 / 7)
16
1
[L8LJí0[hLß0 0Cß08ß0 0bíA308AßhL
BAfIA8BA
ûP0fPAHA
HAIfHAIBkA
2
8ps ocnona na +nen 55 c¡an 1 op 3akono¡ sa oprannsaµnja n pa6o¡a na oprann¡e
na pp+anna¡a ynpana (,Cn. necnnk na íH¨ 6p. 58/00 n 44/02) +nen 24 n 26 op
3akono¡ sa ocnonno o6pasonanne (,Cn. necnnk na íH¨ 6p. 44/95, 24/96, 34/96,
35/97, 82/99, 29/02, 40/03, 42/03, 63/04, 82/04, 55/05, 81/05, 113/05, 35/06,
70/06 n 51/07), nnnnc¡epo¡ sa o6pasonanne n nayka ponece nac¡anna nporpa-
na no npepne¡o¡ namenamuka sa III oppenenne na pene¡ropnLno¡o ocnonno
y+nnnL¡e.
3
1. q£ßB BA BA67ABA7A
B0 III 0§§£ß£BB£
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa rn ycnojyna 6poenn¡e po 100,
pa ce ocnoco6yna pa rn npnnenyna ocnonnn¡e apn¡ne¡n+kn onepa-
µnn no nno+ec¡no¡o na npnpopnn¡e 6poenn po 100,
pa ce ocnoco6yna npak¡n+no pa rn npnnenyna onepaµnn¡e co6npa-
ne n opsenane no peLanane na npo6nenckn cn¡yaµnn,
pa rn connapa onepaµnn¡e nno+ene n penene (¡a6nn+no),
pa ce ocnoco6yna pa noo+yna npo6nencka cn¡yaµnja op cekojpnen-
nno¡ +nno¡ n pa naora na+nnn sa nejsnno peLanane,
pa ce ocnoco6yna pa rn pasnnkyna reone¡pnckn¡e nonnn: npana,
¡o+ka, o¡ce+ka, nckpLena nnnnja, npanoaronnnk, knappa¡ n ¡pna-
ronnnk,
pa ce ocnoco6yna pa µp¡a o¡ce+ka, nckpLena nnnnja, npanoaron-
nnk, knappa¡ n ¡pnaronnnk,
pa ce ocnoco6yna pa nnenyna ¡ennna n c¡pann na npanoaronnnk,
knappa¡ n ¡pnaronnnk,
pa ce ocnoco6yna pa npLn npoµenn no nepene¡o na nenn+nnn¡e n
co nepene pa rn nponepyna cnon¡e npoµenn,
pa ce ocnoco6yna pa cnopepyna n nepn npene, pon+nna, naca n
¡e+noc¡,
pa ce ocnoco6yna pa kopnc¡n napn (po 100 penapn),
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
pa ce ocnoco6yna pa npn6npa, knacn¢nµnpa n cnopepyna epnoc¡a-
nnn nopa¡oµn,
pa ce ocnoco6yna pa +n¡a, npesen¡npa n nn¡epnpe¡npa nopa¡oµn, pa +n¡a, npesen¡npa n nn¡epnpe¡npa nopa¡oµn,
pa ce nonepyna no kopnc¡ene na hKJ no copp+nnn op na¡ena¡n-
ka.
`
`
`
4
2. K0BKP£7BB q£ßB
IfHA: f06BPAKf B 0þ3fHAKf þ0 100 (50 +AfA}
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa co6npa n opsena 6poenn po
20 (non¡opynane),
`
Co6npane n opsenane
po 20
Konpe¡na npo6nencka cn¡yaµnja ce nnyc¡pnpa co coopne-
¡en nynepn+kn sannc.
`
pa ce ocnoco6yna pa +n¡a n pa
sannLyna 6poenn po 100,
pa ce ocnoco6yna pa cnopepyna
6poenn po 100,
pa ce ocnoco6yna pa oppepyna
npe¡xopnnk n cnep6ennk,
pa ce ocnoco6yna pa npnnenyna
pepnn 6poenn no npak¡n+nn
npnnepn,
pa ce ocnoco6yna pa rn oppepyna
napnn¡e n nenapnn¡e 6poenn po
100.
`
`
`
`
`
bpoenn po 100
Cnopepynane na 6poe-
nn¡e po 100
ßpe¡xopnnk n cnep6e-
nnk
íepnn 6poenn po 100
ßapnn n nenapnn
6poenn po 100
bpoenn po 100.
Lpnnnµn, pece¡kn,
epnoµn¢pen n pno-
µn¢pen 6poj (non¡o-
pynane).
C¡o¡ka.
ßpna n n¡opa pece-
¡ka (non¡opynane).
Jpe¡a, +e¡np¡a,
ne¡¡a, Lec¡a, cepna,
ocna, pene¡¡a n
pece¡¡a pece¡ka.
ßpe¡xopnnk n cnep-
6ennk.
íepnn 6poenn po
100.
ßapnn n nenapnn
6poenn po 100.
`
`
`
`
`
`
`
`
ßpe¡c¡anynane na 6poenn¡e po 100 co pnpak¡n+kn na¡e-
pnjann (c¡an+nna, knappa¡+nna n koµkn).
1opnnpa nnsa op 6poenn po 100 cnopep papeno 6apane
(na np., sannLynane na 6poenn¡e op ne¡¡a¡a pece¡ka).
hrpa no naponn (na np., epen y+ennk sena kap¡on+e
co 6pojo¡ 1, a neronno¡ nap¡nep 6pojo¡ 5, ppyrn¡e ro
sannLynaa¡ po6nenno¡ pnoµn¢pen 6poj co µn¢pn n
s6oponn, a no¡oa rn sanenynaa¡ nec¡a¡a n ro sannLynaa¡
nonno¡ pnoµn¢pen 6poj.
Cnopepynane na 6pojo¡ na y+ennµn op pne oppenennja,
6pojo¡ na enenen¡n¡e no pne nno+ec¡na nnn ppyr na¡epn-
jan (rpan+nna, kon+nna n cn.) n osna+ynane co copne¡en
cnn6on.
1nopnna nna 6poj 68, nsnerynaa¡ pne ppyrap+nna kon rn
nnaa¡ 6poenn¡e L¡o ce npe¡xopnnk n cnep6ennk na 68.
hcka+ynane na penonn¡e no neceµo¡ co pepnn 6poenn.
hrpa ,,L¡a¢e¡a¨: L¡a¢e¡a¡a ce npepana cano na napnno¡
6poj, opnocno cano na nenapnno¡ 6poj.
ßpanene nnsn op naponn (koµkn, nen¡n, neka n cn.) n rn
6pon op 2 po 100.
`
`
`
`
`
`
`
`
5
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
pa ce ocnoco6yna pa co6npa n
opsena pece¡kn po 100,
` Co6npane pece¡kn po
100
0psenane na pece¡kn
po 100
ßpanene cnon+nna op 10 c¡an+nna n co nnn nnyc¡pnpa-
ne na co6npane n opsenane na pece¡kn.
`
pa ce ocnoco6yna pa co6npa
pnoµn¢pen n epnoµn¢pen 6poj
(6es npennn),
pa ce ocnoco6yna pa opsena
epnoµn¢pen op pnoµn¢pen 6poj
(6es npennn),
pa ce ocnoco6yna pa co6npa pno-
µn¢pen n epnoµn¢pen 6poj (co
pononnynane po nonna pece¡ka),
pa ce ocnoco6yna pa opsena
epnoµn¢pen 6poj op nonna
pece¡ka,
pa ce ocnoco6yna pa co6npa
pnoµn¢pen n epnoµn¢pen 6poj
(co npennn),
pa ce ocnoco6yna pa opsena
epnoµn¢pen op pnoµn¢pen 6poj
(co npennn),
`
`
`
`
`
`
Co6npane na pnoµn¢-
pen n epnoµn¢pen
6poj (6es npennn)
0psenane na epnoµn-
¢pen op pnoµn¢pen
6poj (6es npennn)
Co6npane pnoµn¢pen
n epnoµn¢pen 6poj
(co pononnynane po
nonna pece¡ka)
0psenane epnoµn-
¢pen 6poj op nonna
pece¡ka
Co6npane pnoµn¢pen
n epnoµn¢pen 6poj
(co npennn)
0psenane na epnoµn-
¢pen op pnoµn¢pen
6poj (co npennn)
hnyc¡pnpane na co6npane¡o nnn opsenane¡o 6es npennn
(32 ÷ 6, 46 - 3) co cnnkn+kn nnn +e¡onn,
[ononnynane na nnsa¡a nakaponn (na np., na nnsa¡a op
o6oenn 43 nakaponn pononnynane po 50).
hrpa 6anka: sanenynane 45 none¡n sa 6ankno¡n n none¡n
n cn.
hrpa nononon.
hrpa npopannnµa: 8pa¡n kycyp na kynyna+o¡ (70, 100 pen.
n cn.) (50 pen. - 7 pen).
`
`
`
`
`
`
6
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
pa ce ocnoco6yna pa co6npa n
opsena pnoµn¢penn 6poenn no
pep n no konona,
pa ce ocnoco6yna pa peLana
6pojnn nspasn co epna nnn pne
onepaµnn,
pa ce ocnoco6yna pa peLana npo-
6nenn op cekojpnennno¡ +nno¡,
pa ce ocnoco6yna pa peLana
sapa+n no kon nenosna¡no¡ 6poj
e sanene¡ co 6ykna (panenkn),
pa ce ocnoco6yna pa npLn npo-
nepka na ¡o+noc¡a na peLenne¡o
na panenka¡a,
pa ce ocnoco6n na konkpe¡no
nnno pa ja noo+yna nenponennn-
noc¡a na s6npo¡ npn nponena na
nec¡a¡a na co6npoµn¡e,
pa ce ocnoco6yna pa rpynnpa ¡pn
n noneke co6npoµn,
`
`
`
`
`
`
`
Co6npane n opsenane
na 6poenn no pep n
konona
bpojnn nspasn co epna
nnn pne onepaµnn
íeLanane na panenka
ípynnpane na co6n-
poµn
íeLanane na ¡ekc¡y-
annn sapa+n
íep, konona.
ßpoµenynane (no-
n¡opynane).
íanenka.
ßponepka.
Jekc¡yanna sapa+a
`
`
`
`
`
V+ennµn¡e noppepynaa¡ koµkn no pepnµn n kononn.
ßo¡oa na konkpe¡en na+nn ce npLn co6npane n opsena-
ne.
Coc¡anynane n peLanane pasnn+nn nynepn+kn sapa+n.
ßpoµenynane konky kn¢nn nna no pne¡e koLnnµn n npo-
nepynane na npoµena¡a co 6poene.
ßponepynane na npoµena¡a na s6np nnn pasnnka na pna
6poja n nponepynane co co6npane nnn opsenane.
íeLanane na npo6nencka cn¡yaµnja: 8o ky¡nja¡a nna
nekonky ja6onka. Jonn nn pape yL¡e 7 ja6onka n cera
nnan 21 ja6onka. Konky ja6onka nnan no ky¡nja¡a: ßpo6-
nencka¡a cn¡yaµnja ja npe¡c¡anyna co panenka:
x ÷ 7 - 21,
Ce peLana panenka¡a n ce npLn nponepka na peLenne¡o.
Cnojc¡na¡a na co6npane¡o ce nnyc¡pnpaa¡ co pnpak¡n+kn
na¡epnjann. ßa np., op kap¡n+kn ce ¢opnnpaa¡ pna pno-
µn¢penn 6poja, ce sannLynaa¡ n ce npecne¡ynaa¡ 6pojnn-
¡e nspasn:
34 ÷ 26 - 60,
ce nenyna nec¡o¡o na pna¡a co6npoka:
26 ÷ 34 - 60
`
`
`
`
`
`
`
7
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
pa ce ocnoco6yna pa peLana
¡ekc¡yannn sapa+n co pne one-
paµnn.
`
ía6o¡a no rpynn: cekoja rpyna nna epnakon 6poj na kna-
ppa¡n, ¡pnaronnnµn n npanoaronnnµn kon ce nsneLann
no epna ky¡nja. V+ennµn¡e ¡pe6a pa npecne¡aa¡ konky
¢nrypn nnaa¡ no ky¡nja¡a. Jaka rn po6nnaa¡ sanncn¡e:
8 ÷ 6 ÷ 9 - 23
6 ÷ 9 ÷ 8 - 23
9 ÷ 8 ÷ 6 - 23.
Konkpe¡na npo6nencka cn¡yaµnja nspasena co
nerynpaLane ce sannLyna co coopne¡en nynepn+kn
sannc. ßa np., Cana npo+n¡ana 35 c¡pannµn op nek¡npa¡a,
a íeµen 16 c¡pannµn nonanky. Konky c¡pannµn npo+n¡an
íeµen: (nerynpaLane) Konky c¡pannµn npo+n¡ane saep-
no:
* HerynpaLane¡o ce nsoc¡anyna no nsnecen nepnop na
ne+6ane.
`
`
IfHA: 40PHB 80 PAHBBBAIA (15 +AfA}
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa ce ocnoco6yna pa npenosna-
na, nnenyna n pasnnkyna npana,
¡o+ka n o¡ce+ka,
pa ce ocnoco6yna pa µp¡a n
osna+yna npana, ¡o+ka n o¡ce+ka,
pa ce ocnoco6yna pa nepn n cno-
pepyna o¡ce+kn no pon+nna,
`
`
`
ßpana
Jo+ka
0¡ce+ka
ßpana.
Jo+ka.
0¡ce+ka.
`
`
`
µp¡ane npana n o¡ce+ka co nnnnjap (na np., ynnµa co
neLa+kn npennn).
Cnopepynane o¡ce+kn co pasnn+nn pon+nnn.
`
`
8
pa ce ocnoco6yna pa npenos-
nana nckpLena nnnnja n pa ro
o6jacnyna na+nno¡ na nejsnno¡o
¢opnnpane,
pa ce ocnoco6yna pa nepn
n npecne¡yna pon+nna na
nckpLena nnnnja.
pa ce ocnoco6yna pa osna+yna
n nnenyna c¡pann n ¡ennna na
npanoaronnnk, knappa¡ n ¡pna-
ronnnk,
pa ce ocnoco6yna pa rn nne-
nyna, pasnnkyna n cnopepyna
cocepnn¡e n cnpo¡nnnn¡e c¡pann
na npanoaronnnk, knappa¡ n
¡pnaronnnk,
pa ce ocnoco6yna pa nepn n
cnopepyna pon+nnn na c¡pann
na npanoaronnnk , knappa¡ n
¡pnaronnnk.
`
`
`
`
`
hckpLena nnnnja
Jennna n c¡pann na
npanoaronnnk, knappa¡
n ¡pnaronnnk
hckpLena nnnnja
- o¡nopena n sa¡no-
pena.
C¡pana na npanoa-
ronnnk, knappa¡ n
¡pnaronnnk.
Jene na npanoa-
ronnnk, knappa¡ n
¡pnaronnnk.
Cocepnn n cnpo¡nn-
nn c¡pann.
`
`
`
`
ßpanene pasnn+nn nckpLenn nnnnn op µenkn,
kn6pn¡+nna n cn.
ßpanene o¡nopenn n sa¡nopenn na¡ekn co npnnena na
hKJ.
ßpecne¡ynane na s6npo¡ na pon+nna¡a na nckpLena
nnnnja (nanpanena op µenkn nnn ppyr na¡epnjan).
ßa reo¡a6na (knappa¡na npe+a op Laj+nna sakonann na
L¡nµa) npe¡c¡anynane na npanoaronnnk, knappa¡ n ¡pna-
ronnnk n rn noka+yna nnnnn¡e c¡pann n ¡ennna.
ín noka+yna cocepnn¡e n cnpo¡nnnn¡e c¡pann na norn+kn
nno+kn, na µp¡e+ n cn.
ía6o¡a co konkp¡enn nopenn na npanoaronnnk , knappa¡
n ¡pnaronnnk, na kon nepn n cnopepyna pon+nnn na
c¡pann.
`
`
`
`
`
`
9
IfHA: HB0mfKf B þfhfKf BA 6P0f8BIf þ0 100 (55 +AfA}
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[ y¤eun¤ka¡a:
pa ro pas6npa nno+ene¡o kako
co6npane na epnaknn co6npoµn,
pa ro npenosnana n kopnc¡n
snako¡ ,, · ¨,
pa ynee pa sannLe nponsnop na
pna 6poja,
pa rn pas6npa n npnnenyna ¡ep-
nnnn¡e: nno+n¡en n nponsnop,
pa ce ocnoco6yna pa nno+n co 2,
3 n 4 (¡a6nn+no),
pa ce ocnoco6yna pa ro npnne-
nyna nno+ene¡o co 2, 3 n 4 no
peLanane na 6pojnn nspasn n
¡ekc¡yannn sapa+n,
pa ce ocnoco6n pa ja noo+n
nenponennnnoc¡a na nponsno-
po¡, nesanncno op nec¡o¡o na
nno+n¡enn¡e na konkpe¡no
nnno,
`
`
`
`
`
`
`
Hno+ene
Hno+ene co 2, 3 n 4
Hno+ene.
Hno+n¡en.
ßponsnop.
Hno+ene co 2, 3
n 4.
`
`
`
`
ßarnepno co pnpak¡n+kn na¡epnjann ce npe¡c¡any-
na nno+ene¡o kako ckpa¡eno co6npane na epnaknn
nno+n¡enn.
1opnnpane nno+ec¡na co nc¡ 6poj enenen¡n n penonc-
¡pnpane s6np op epnaknn co6npoµn rpynnpann no 2, 3 n 4
(6on+kn, cnnkn+kn, +e¡onn n cn.).
Ak¡nnnoc¡n co konkpe¡en na¡epnjan op kon ce noo+yna
nenponennnnoc¡a na nponsnopo¡. ßa np., no 3 ky¡nn no
2 6on6on+nna nna nc¡o 6on6onn kako n no 2 ky¡nn no 3
6on6on+nna (3 · 2 - 2 · 3).
`
`
`
pa ce ocnoco6n pa nno+n co 1,
pa ce ocnoco6n pa nno+n co 0,
`
`
bpojo¡ 1 no
nno+ene¡o
bpojo¡ 0 no
nno+ene¡o
Hno+ene co 1.
Hno+ene co 0.
`
`
ßa np., no 5 koLnnµn no 1 ¡onka, nkynno ce 5 ¡onkn, (5 ·
1 - 5).
8o 3 koLnnµn nena c¡aneno ¡onkn, konky ¡onkn nna no
koLnnµn¡e: (3 · 0 - 0).
`
`
10
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
pa ro pas6epe penene¡o kako
paspenynane na papen 6poj na
epnaknn penonn.
pa ro npenosnana n kopnc¡n
snako¡ ,, : ¨ ,
pa ynee pa sannLe penene na
pna 6poja,
pa rn pas6npa n npnnenyna
¡epnnnn¡e: penennk, penn¡en n
konn+nnk,
pa ce ocnoco6yna pa ja noo+n
npcka¡a nery penene¡o n
nno+ene¡o,
`
`
`
`
`
[enene [enene.
[enennk.
[enn¡en.
Konn+nnk.
`
`
`
`
5 y+ennµn ¡pe6a pa nopena¡ nopepnakno nery ce6e 10
6on6onn.
Konn+nnko¡ na pna 6poja ce nponepyna co nno+ene.
`
`
pa ce ocnoco6yna pa penn co 2, 3
n 4 (¡a6nn+no),
pa ce ocnoco6yna pa ro npnne-
nyna nno+ene¡o co 2, 3 n 4 no
peLanane na 6pojnn nspasn n
¡ekc¡yannn sapa+n,
pa ce ocnoco6yna pa penn 6poj
can co ce6e,
pa ce ocnoco6yna pa penn 6poj
co 1,
pa ce ocnoco6yna pa oppepyna
konn+nnk kora penennko¡ e 0,
`
`
`
`
[enene co 2, 3 n 4
[enene 6poj can co
ce6e
[enene co 1
ßyna¡a kako penennk
[enene co 2, 3 n 4.
[enene 6poj can co
ce6e.
[enene co 1.
ßyna¡a kako pene-
nnk.
`
`
`
`
24 knnrn ce pacnopepynaa¡ nopepnakno na 3 nonnµn.
íacnopepynane nopepnakno 5 kona+nna no 5 +nnnn.
3 ja6onka ce pacnopepynaa¡ no epna +nnnja
(3 : 1 - 3).
Lnena caka pa penn 6on6onn op npasno kece na cnon¡e 3
ppyrap+nna. ßo konky 6on6onn ke po6ne cekoe op nnn:
(0 : 3 - 0).
`
`
`
`
`
`
11
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
pa ce ocnoco6yna pa nno+n n
penn co 6poenn¡e op 5 po 10,
pa ce ocnoco6yna pa ¢opnnpa
nnsn op npnpopnn 6poenn na
nponsnopn na papen 6poj,
pa ce ocnoco6yna pa oppepyna
nenosna¡ nno+n¡en, penennk n
penn¡en,
pa ce ocnoco6yna pa ro npnne-
nyna nno+ene¡o n penene¡o
co 6poenn¡e op 5 po 10 no
peLanane na 6pojnn nspasn n
¡ekc¡yannn sapa+n,
pa ce ocnoco6yna pa peLana
6pojnn nspasn co nno+ene n
penene,
`
`
`
`
`
Hno+ene n penene co
6poenn op 5 po 10
Hno+ene n penene
co 6poenn op 5 po
10.
` hnyc¡pnpane na nno+ene¡o n penene¡o co kap¡on+nna
co 6poenn¡e 5 n 10.
V+ennko¡ pepn 3 rpan+nna, 6 rpan+nna, 9 rpan+nna .......
n ja sannLyna nnsa¡a.
íeLanane 6poen nspas:
3 ÷ 4 · 6 -
(3 ÷ 4) · 6 -
`
`
`
pa ce ocnoco6yna pa npenosnana
µeno, nononnna n +e¡np¡nna op
µeno¡o,
pa ce ocnoco6yna pa npenosnana
ocnnna op µeno,
pa ce ocnoco6yna pa sannLyna
pponkn: epna ½ , ¼, ǩ.
`
`
`
µeno, nononnna, +e¡n-
p¡nna (non¡opynane)
0cnnna
0cnnna.
[ponka.
`
`
Co nopenn npnka+ynane ocnnna op µeno.
boene ocnnna op knappa¡, npanoaronnnk n cn.
`
`
12
IfHA: HfPfKf (15 +AfA}
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa ce ocnoco6yna sa +n¡ane n
nepene na npene¡o (no +aconn n
nnny¡n) co +aconnnk,
pa ce ocnoco6yna sa npoµenyna-
ne na nsnnna¡o npene no +aconn
n nnny¡n,
pa rn pas6epe nonnn¡e peµennja
kako nepnop op 10 ropnnn n
nek kako nepnop op 10 peµennn,
opnocno 100 ropnnn,
`
`
`
Hepene na npene¡o
nnny¡a
[eµennja nek
Hepka sa npene +ac,
(non¡opynane).
Hepka sa npene
- nnny¡a.
[eµennja.
8ek.
`
`
`
`
ßpak¡n+nn ak¡nnnoc¡n co nopen na +aconnnk,
ncka+ynane n penonc¡pnpane na npene¡o ncka+ano co
+aconn n nnny¡n.
hcka+ynane no +aconn n nnny¡n konky npene nsnnnano
popeka 6nn na y+nnnL¡e, no knno n cn.
ßpoµenynane konky npene e no¡pe6no sa pa nannLe
ponaLna sapa+a, pa ce nopro¡nn paneµo¡ n cn. n ¡oa), a ce
nponepyna co nepene.
`
`
`
y+ennko¡/y+enn+ka¡a pa ce oc-
noco6yna pa ncka+yna npepnoc¡
na npepne¡n co kon +ec¡o ce
cpekana nspasena no penapn (po
100 pen.),
pa ce ocnoco6yna pa rn npenos-
nana n nnenyna 6ankno¡n¡e op
50 n 100 penapn,
`
`
ßapn Cospanane npo6nenckn cn¡yaµnn nonpsann co napn n
nnnno peLanane, na np., npann µenonnnk na onnnenn
knnrn n cn.
`
pa ce ocnoco6yna pa nepn n cno-
pepyna pon+nnn no µn, pn n n,
pa pas6epe peka no 1 n nna 100
µn, opnocno 10 pn, a 1 pn nna
10 µn,
pa ce ocnoco6yna pa cnopepyna n
npoµenyna pon+nnn na npepne¡n
6es nepene n pa npLn nponepka
co nepene.
`
`
`
Hepene na pon+nna He¡ap, µen¡nne¡ap.
(non¡opynane).
[eµnne¡ap.
`
`
Hepene na pon+nna¡a n Lnpnna¡a na y+nnnnµa¡a,
y+nnnLna¡a kyjna nnn pnopo¡.
ßpoµenynane na pon+nna¡a na nna¡no n nepene no peµn-
ne¡pn n µen¡pnne¡pn.
ßpe¡c¡anynane na nopa¡oµn¡e op nepene¡o no ¡a6enn n
rpa¢nkonn.
`
`
`
13
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
pa ce ocnoco6yna pa nepn naca
no knnorpann co nonoL na nara,
pa ce ocnoco6yna pa npLn npo-
µena na naca no knnorpann n co
nepene pa ja nponepyna cnoja¡a
npoµena.
pa ce ocnoco6yna pa nepn nony-
nen na ¡e+noc¡ no nn¡pn.
`
`
`
Hepene na naca
Hepene ¡e+noc¡
Knnorpan (non¡opy-
nane).
Fn¡ap.
`
`
Co ¡epesnja nepn n cnopepyna naca na pasnn+nn npepne-
¡n.
8pLn npoµena na naca¡a na papenn npepne¡n n nc¡a¡a ja
nponepyna co nepene.
ßa6pojyna L¡o ce nspasyna no nn¡pn op cekojpnennno¡
+nno¡.
Je+noc¡a op 2 LnLnna op 1 nn¡ap ce npe¡ypa no LnLe op
2 nn¡pn.
Cnopepyna konn+ec¡no na ¡e+noc¡ op pne pasnn+nn
LnLnna (2 n n 3 n).
`
`
`
`
`
IfHA 5: PA60IA f0 û0þAI0qB (9 +AfA}
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa ce ocnoco6yna pa co6npa,
cenek¡npa, noppepyna n nnecyna
nopa¡oµn,
`
ßpn6npane n cpepyna-
ne nopa¡oµn
Ja6enn na nopa¡oµn
(non¡opynane)
` V+ennµn¡e nopenenn no rpynn nsro¡nynaa¡ npaLannnµn
co kon ke co6npaa¡ nopa¡oµn. ßa np., Koj 6poj +ennn
noca¡ y+ennµn¡e no napanenka¡a: Konky y+ennµn noca¡
nc¡ 6poj +ennn:
`
pa ce ocnoco6yna sa +n¡ane
nopa¡oµn op cnnkonn¡n npnka-
sn, ¡a6enn, rpa¢nkonn n pa rn
nn¡epnpe¡npa,
pa ce ocnoco6yna sa npanene
rpa¢n+kn npnkasn na nopa¡oµn
co nonoL na konkpe¡nn na¡epn-
jann.
`
`
+n¡ane n npe¡c¡anyna-
ne nopa¡oµn
Ja6enapen npnkas
[njarpan -nnnnckn
n c¡on6ec¡ (non¡o-
pynane).
`
`
0p nsro¡nen rpa¢nkon ce +n¡aa¡ n o6jacnynaa¡ nopa¡oµn-
¡e.
Ce npann nnc¡a na onnnena nek¡npa, ce coc¡anynaa¡ ¡a6e-
nn n ce µp¡aa¡ rpa¢nkonn.
`
`
14
3. §B§AK7B9KB BP£B0PAKB
ßpn peannsaµnja¡a na nporpana¡a nenocpepnn¡e peannsa¡opn ¡pe6a pa
noaraa¡ op pasnojnn¡e no+noc¡n n nn¡epecn na peµa¡a na 8 - ropnLna
nospac¡. 0co6eno ¡pe6a pa ce nnaa¡ npepnnp sakonn¡oc¡n¡e na pasnojo¡
na nncnene¡o no onoj pasnoen nepnop.
8o peannsaµnja¡a na copp+nnn¡e nenocpepnn¡e peannsa¡opn ¡pe6a pa
oprannsnpaa¡ npak¡n+nn nannnyna¡nnnn ak¡nnnoc¡n na y+ennµn¡e: na-
nnnynaµnja co npepne¡n, nc¡pa+ynane, pasno+ynane, coc¡anynane, kon-
c¡pynpane, nn+ene, npoµenynane n nepene, nsnaorane na peLennja co
kon6nnnpane na npen n cn., a npeky nnn pa ce no¡¡nkna¡ nncnonnn¡e
ak¡nnnoc¡n na y+ennµn¡e, co L¡o ce onosno+yna nsrpapynane na cn-
c¡en na na¡ena¡n+kn npe¡c¡ann n nonnn.
8o opnoc na pnpak¡n+ko - ne¡opcko¡o o6nnkynane na nac¡annno¡ +ac, ja
narnacynane no¡pe6a¡a op npnnena na pnpak¡n+ka¡a nrpa, npak¡n+nn¡e,
nannnyna¡nnnn¡e n nc¡pa+yna+kn¡e ak¡nnnoc¡n na y+ennµn¡e. ßpn¡oa
no+enno e pa ce npnnenyna rpynna¡a n nnpnnnpyanna¡a ¢opna na pa-
6o¡a, kako n saepnn+ka¡a.
ßo+n¡ynajkn ro xonnc¡n+kno¡ npnop no pa6o¡a¡a co y+ennµn¡e op naj-
nana nospac¡, neonxopno e nonpsynane co ppyrn¡e npepne¡n, opnocno
nakcnnanna nn¡erpnpanoc¡ npn nnannpane¡o na nac¡ana¡a n peannsa-
µnja¡a na +aconn¡e. ßa np., npn nsy+ynane na copp+nnn op nepene na
npene¡o no¡pe6no e nonpsynane co npepne¡n¡e sanosnanane na okonn-
na¡a, ¢nsn+ko n sppanc¡neno o6pasonanne, nnkonno o6pasonanne n cn.
ßac¡ana¡a no na¡ena¡nka ¡pe6a pa ce peannsnpa na pasnn+nn nec¡a, no
naj+ec¡o no na¡ena¡n+ko¡o n nn¢opna¡n+ko¡o ka¡+e no y+nnnnµa¡a kape
peµa¡a ke nc¡pa+ynaa¡ co pasnn+nn na¡epnjann n cpepc¡na n ke pa6o¡a¡
na konnjy¡epn co npnnena na nnµenµnpann o6pasonnn co¢¡nepn. Cekoj Cekoj
y+ennk ak¡nnno ke y+ec¡nyna no ak¡nnnoc¡n¡e na: pacnopepynane, kna-
cn¢nkaµnja, cnopepynane, npoµenynane, noropynane, nepene, 6poene
n pepene na pasnn+nn na¡epnjann.
3a¡oa, 6n 6nno po6po ka¡+e¡o sa na¡ena¡nka pa nkny+yna: pasnn+nn na-
¡epnjann sa knacn¢nµnpane, pepene n 6poene, nocny+annnµn, nrpa+kn
n na¡epnjann, nnac¡n+nn n ppnenn ¢opnn, nany+nn na¡epnjann, cn¡en nnac¡n+nn n ppnenn ¢opnn, nany+nn na¡epnjann, cn¡en
necok, n ppyrn nrpa+kn sa cnopepynane n npnppy+ynane, nenak, Lkon-
kn, kan+nna, cennna, +e¡npnaronnnk no 6oja, kon+nna, nnnnja¡ypnn
¢opnn, reone¡pnckn ¡ena, nnac¡n+nn nnn kap¡onckn 6poenn, +nno¡nn
- nrpa+kn, kpyronn co pasnn+na ronennna, LnLapkn op enka, koc¡enn,
pasnn+en npnpopen na¡epnjan, pasnn+nn nnponn na¡epnjann sa npa-
nene npnnepoµn, xap¡nja, ¡kaennna, rasa, nonnn, no+nµn, enac¡n+nn
nen¡n, nann L¡nµn, nen¡n op xap¡nja, Lajkn n L¡nµn sa konene, +nnkn
n 6ncep+nna (nonnc¡a) co pasnn+na ronennna, ¢opna n 6oja, koneµ co
pasnn+na 6oja n pe6ennna, nonnnµa, koµkn, narne¡nn ¢opnn n 6poe-
nn, pasnn+nn na¡epnjann sa nepene, ne¡pa, nnnnjapn, nara, +aconnnk,
neco+en n nopen +aconnnk, µepanka, rpapynpann nepnµn, nrpn¡e ,,[o-
nnno», ,,ße ny¡n ce +one+e», ,,Hononon», no¡o: cnnkn, ¢opnn, ¢o¡orpa-
¢nn, ¡anrpan, nrpa+kn kon ce packnonynaa¡, cnarankn (ppnenn n nanpa-
nenn op kap¡on), pasnn+nn 6poenn no penonn kon ¡pe6a pa ce cnoja¡,
a6akyc (6pojanka co ppnenn ¡on+nna), coopne¡nn knnrn, cnnkonnnµn,
µp¡e+n, kap¡onn co nannLann 6poenn po 100, kap¡onn co o¡ne+a¡enn
cnn6onn (< , ~ , -), naµp¡ann none¡n n 6ankno¡n op 10, 50 n 100 penapn,
koLnn+kn, norn+kn nno+kn n cn.
15
4. 0q£B¥BAB£ BA
B067BIABA7A BA ¥9£BBqB7£
Cornepynane na nnnµnjanna¡a coc¡oj6a na y+ennko¡ (cornepynane
na neronn¡e npe¡xopnn nckyc¡na, snaena n neL¡nnn),
nopene na nop¡¢onno sa cekoj y+ennk no oppenenne¡o,
kopnc¡ene na ennpenµnonn n +ek nnc¡n n anerpo¡ckn 6eneLkn,
pasronop co y+ennko¡ sa pa ce po6nja¡ cosnannja sa nerono¡o
norn+ko pasnncnynane npn peLanane¡o na npo6nenckn cn¡yaµnn
n cn.,
noc¡ojano n nanpeneno na6nypynane na y+ennko¡ popeka nannny-
nnpa co konkpe¡nn npepne¡n, cpepc¡na, nnc¡pynen¡n n cn.,
kon¡nnynpano cnepene na opnoco¡ na y+ennko¡ kon pa6o¡a¡a,
copa6o¡ka¡a co npcnnµn¡e, noka+ana¡a nnnµnja¡nnnoc¡, ny6o-
nn¡noc¡, canoc¡ojnoc¡, ¡o+noc¡ no ncka+ynane¡o n nc¡pajnoc¡ no
nsnpLynane¡o na o6npckn¡e,
kon¡nnynpano y¡nppynane n nponepka na c¡ekna¡n¡e snaena, cno-
co6noc¡n n neL¡nnn na ¡ena¡ckn¡e µennnn,
kopnc¡ene na pa6o¡nn nnc¡onn co ¡pn ¡e+nnckn nnnoa, ¡ec¡onn
na snaena,
epnoc¡anna nponepka na snaena¡a, neL¡nnn¡e n cnoco6noc¡n¡e na
kpajo¡ op y+e6na¡a ropnna.
Ba kpajo¡ ua roµnua¡a y¤eunko¡ ce oqeuyea onncuo.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
5. BP0670PBB ¥6ß0BB 3A
P£AßB3BPAB£ BA BA67ABBA7A
BP0IPAHA
ßporpana¡a no opnoc na npoc¡opnn¡e ycnonn sa nac¡ana¡a ce ¡enenn na
ßopna¡nno¡ sa npoc¡op sa I, II n III oppenenne n na nac¡annn¡e cpep-
c¡na sa I oppenenne ponecen op c¡pana na nnnnc¡epo¡ sa o6pasonanne
n nayka co peLenne 6p. 07-4061/1 op 31.05.2007 ropnna.
6. B0PHA7BB 3A BA67AB£B
KA§AP
ßac¡ana¡a no na¡ena¡nka no ¡pe¡o oppenenne no+e pa ja nsnepyna nnµe
koe sanpLnno:
neparoLkn ¢akyn¡e¡ - npo¢ecop sa oppenencka nac¡ana,
1nnoso¢ckn ¢akyn¡e¡ - hnc¡n¡y¡ sa neparornja - pnnnonnpan ne-
paror.
`
`
16
1. 09£K¥BABB P£3¥ß7A7B
¥¤eunko¡[ y¤eun¤ka¡a:
nep6anno ja ncka+yna nono+6a¡a na npepne¡n¡e n npn¡oa npnne-
nyna coopne¡na ¡epnnnonornja: rope-pony, nap-nop, 6nncky-pane-
ky, npep-sap, nna¡pe-napnop-na, ce ponnpa, nery,
oppepyna neno n pecno,
ce opnen¡npa no npoc¡opo¡ cnopep nosna¡n opnen¡npn,
ce pnn+n no npoc¡opo¡ cnopep naµp¡ana Lena,
rn pas6npa n npnnenyna npenenckn¡e penaµnn: pen, nok, y¡po,
nnapne, nane+ep, penec, n+epa, y¡pe, pen, cepnnµa, neceµ, ropnna,
peµennja, nek,
noo+yna n ncka+yna kako nsrnepa npepne¡ na6nypynan op
pasnn+na nec¡onono+6a (opnanpep, o¡c¡pana, oprope n oppony),
cornepyna cnn+noc¡n n pasnnkn nery npepne¡n¡e no nenocpepna¡a
okonnna n nep6anno rn ncka+yna,
rn onnLyna npepne¡n¡e cnopep nnnnn¡e kapak¡epnc¡nkn (6oja,
¢opna, ronennna n nono+6a),
knacn¢nµnpa npepne¡n n nojann cnopep epno n pne saepnn+kn
cnojc¡na,
noppepyna o6jek¡n no nnsa L¡o pac¡e nnn onara (nano-nonano-
najnano, roneno-noroneno-najroneno, kyco-nokyco-najkyco, pon-
ro-noponro-najponro, ¡ecno-no¡ecno-naj¡ecno, Lnpoko-noLnpoko-
najLnpoko),
ja noo+yna pena¡nnnoc¡a na npepne¡n¡e n o6jek¡n¡e cnopepenn co
pna n noneke cpopnn npepne¡n n o6jek¡n (nonncko op, nonncoko
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
op, nope6eno op, no¡enko op, nonano op, noroneno op, nonnn¡ko
op, nopna6oko op),
peLana epnoc¡annn npo6nenckn cn¡yaµnn op cekojpnennno¡
+nno¡,
ja oppepyna norn+na¡a nonpsanoc¡ n pepocnepo¡ na nac¡ann¡e
(najnpnnn-no¡oa-na kpaj, npep ¡oa-no ¡oa),
npoµenyna n ncka+yna nenepoja¡en, no+en n cekoraL no+en na-
c¡an (nnkoraL, cekoraL, no+no),
¢opnnpa ynnja op pne nnn ¡pn nno+ec¡na,
npann ¢nrypa cnopep papena Lena (¡anrpan),
+n¡a, sannLyna n cnopepyna 6poenn po 100,
oppepyna npe¡xopnnk n cnep6ennk na papen 6poj po 100,
npnnenyna pepnn 6poenn po 100 no konkpe¡nn cn¡yaµnn,
oppepyna napnn n nenapnn 6poenn po 100,
co6npa n opsena 6poenn po 100,
rn npnnenyna snaena¡a sa co6npane n opsenane no peLanane na
6pojnn nspasn n ¡ekc¡yannn sapa+n co epna n pne onepaµnn,
peLana panenkn co epna nenosna¡a n ja nponepyna ¡o+noc¡a na
peLenne¡o na panenka¡a,
rn npnnenyna snaena¡a co6npane n opsenane no peLanane na
npo6nenckn cn¡yaµnn op cekojpnennno¡ +nno¡,
rn npenosnana reone¡pnckn¡e nonnn: npana, ¡o+ka, o¡ce+ka n
nckpLena nnnnja,
rn npenosnana n nnenyna reone¡pnckn¡e ¢opnn: ¡pnaronnnk, npa-
noaronnnk, knappa¡ n kpyr,
osna+yna n nnenyna c¡pann n ¡ennna na ¡pnaronnnk, npanoaron-
nnk n knappa¡,
nnenyna n oppepyna cocepnn n cnpo¡nnnn c¡pann na npanoaron-
nnk n knappa¡,
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
17
npenosnana n nnenyna: ¡onka, koµka, knapap, µnnnnpap, nnpannpa
n konyc,
¡a6nn+no nno+n n penn no pankn¡e na 100,
rn npnnenyna snaena¡a sa nno+ene n penene no peLanane na
6pojnn nspasn n ¡ekc¡yannn sapa+n co epna onepaµnja,
rn npnnenyna snaena¡a sa nno+ene n penene no peLanane na
npo6nenckn cn¡yaµnn op cekojpnennno¡ +nno¡,
npenosnana n rpa¢n+kn rn npe¡c¡anyna (co 6oene nnn Lpa¢npa-
ne) pponkn¡e ½,¼, ǩ;
rn sannLyna pponkn¡e: ½,¼, ǩ;
npoµenyna, cnopepyna n ncka+yna pnnensnn co nec¡anpappnn ne-
pkn (c¡anano, +ekop, npc¡, npc¡n, nepa, pnanka, rpc¡),
ja noo+yna no¡pe6a¡a op npnnena na c¡anpappnn¡e nepkn,
rn npenosnana n npnnenyna ocnonnn¡e nepnn epnnnµn sa pon+nna
(cm, dm, m), naca (kg), npene (+ac, nnny¡a), nonynen (nn¡ap) n
napn (none¡n op 1, 2 n 5 pen. n 6ankno¡n 10, 50 n 100 pen.),
kopnc¡n enenen¡apnn nonnn op ekononnja¡a (penap, µena,
npopa+6a, kynynane, nnakane, napn+nnk, ¢nckanna cne¡ka),
kopnc¡n nepnn nnc¡pynen¡n: nnnnjap, ne¡ap, nara co ¡eronn, +aco-
nnnk,
snaena¡a sa nepnn¡e epnnnµn rn npnnenyna no peLanane na
npo6nenckn cn¡yaµnn, npoµenynane n nepene,
co6npa, cenek¡npa, noppepyna n nnecyna epnoc¡annn nopa¡oµn no
¡a6enn,
+n¡a nopa¡oµn op cnnkonn¡n npnkasn, ¡a6enn n rpa¢nkonn n rn
nn¡epnpe¡npa,
npann rpa¢n+kn npnkas na nopa¡oµn¡e,
kopnc¡n hKJ no copp+nnn op npepne¡o¡.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
8. K0HB6BJA K0JA JA
B0§I07BB BA67ABBA7A
BP0IPAHA
ñnnana Canapµncka - ßanona, cone¡nnk no bí0, kooppnna¡op
p-p 8ecna HakaLencka, npo¢ecop na ß1 - Ckonje
íoµe Lonkockn, cone¡nnk no bí0
Hyca 3yka, cone¡nnk no bí0
Ja¡jana ße+ecka, neparor no 0V ,,8ojpan +epnoppnnckn¨ - Ckonje
n-p [yLanka ßankona, nac¡annnk no 0V ,,Faso Anrenonckn¨ - Ckon-
je
Cne+ana Knnnanoncka, pnpek¡op no J[í ,,8 Hap¡¨ - Ckonje
`
`
`
`
`
`
`
18
9. B07BB6 B §A7¥H BA
§0B£6¥BAB£ BA BA67ABBA7A
BP0IPAHA
ßac¡anna¡a nporpana no na¡ena¡nka sa ¡pe¡o oppenenne no
pene¡ropnLno¡o ocnonno o6pasonanne ja ponece:
Hnnnc¡ep
fynejmau Pyæn¡n (c.p.) na pen 18.10. 2007 ropnna
(peLenne 10 - 2065 / 6)
1
BAfIA8BA
ûP0fPAHA
[L8LJí0[hLß0 0Cß08ß0 0bíA308AßhL
3Aû03BA8AKf
BA 0k0hBBAIA
2
8ps ocnona na +nen 55 c¡an 1 op 3akono¡ sa oprannsaµnja n pa6o¡a na oprann¡e
na pp+anna¡a ynpana (,Cn. necnnk na íH¨ 6p. 58/00 n 44/02) +nen 24 n 26 op
3akono¡ sa ocnonno o6pasonanne (,Cn. necnnk na íH¨ 6p. 44/95, 24/96, 34/96,
35/97, 82/99, 29/02, 40/03, 42/03, 63/04, 82/04, 55/05, 81/05, 113/05, 35/06,
70/06 n 51/07), nnnnc¡epo¡ sa o6pasonanne n nayka ponece nac¡anna nporpana
no npepne¡o¡ sañosnaeane na okonunama sa III oppenenne na pene¡ropnLno¡o
ocnonno y+nnnL¡e.
3
1. q£ßB BA BA67ABA7A
B0 III 0§§£ß£BB£
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa rn npoLnpyna cosnannja¡a sa nenocpepna¡a okonnna n pa ja
c¢a¡n nonpsanoc¡a nery nyre¡o, npepne¡n¡e n nojann¡e,
pa rn sanosnana ocnonnn¡e pe¡ckn npana,
pa c¡eknyna cnec¡ sa sna+ene¡o na snaena¡a no nn+nno¡ n
onL¡ec¡nenno¡ +nno¡,
pa ce ocnoco6yna pa kopnc¡n pasnn+nn nsnopn na snaena,
pa rn sanosnana pasnn+nn¡e na+nnn na naconnn konynnkaµnn n
npenecynane na nn¢opnaµnn,
pa rn cosnana opnocn¡e no cenejc¡no¡o n pa ce no¡¡nknyna sa
xapnonn+nn cenejnn n npnja¡enckn opnocn,
pa c¡eknyna cosnannja n nannkn sa sppana ncxpana n +ynane na
sppanje¡o,
pa c¡eknyna cosnannja sa npannna¡a na kyn¡ypno opnecynane n pa
ce no¡¡nknyna pa rn no+n¡yna,
pa rn npoLnpyna snaena¡a sa cnoe¡o nec¡o, popnno¡ kpaj n cnoja¡a
¡a¡konnna,
pa ce ocnoco6yna sa opnen¡aµnja no npoc¡opo¡ n npene¡o,
pa rn cornepyna cnn+noc¡n¡e n pasnnkn¡e nery +oneko¡, +nno¡nn¡e
n pac¡ennja¡a,
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
pa rn npoLnpyna cosnannja¡a sa coo6pakajo¡ n pasnonnpnn¡e
coo6pakajnn cpepc¡na,
pa c¡eknyna snaena sa 6es6epno opnecynane npn pnn+ene na
ynnµa n na¡,
pa ce no¡¡nknyna na saL¡n¡a na npnpopa¡a,
pa rn npoLnpyna snaena¡a sa kyn¡ypa¡a na cnoja¡a saepnnµa n
ppyrn¡e saepnnµn,
pa pasnnna nosn¡nnen opnoc kon nyn¡nkyn¡ypannsno¡,
pa kopnc¡n hKJ sa poarane po nonn cosnannja sa okonnna¡a.
`
`
`
`
`
`
4
2. K0BKP£7BB q£ßB
IfHA: JAf f0 þP¥fBIf B þP¥fBIf f0 HfBf[ 10 +AfA
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[ y¤eun¤ka¡a:
pa ocosnae peka cekoja ropnna e nonospa-
cen/a,
pa ce cnosnana ce6ecn, cnojo¡ nn+en na-
npepok, cnon¡e µenn, no¡pe6n n +en6n,
pa pasnnna canoponep6a no cnon¡e cnoco-
6noc¡n n yneena,
`
`
`
3nan n no+an
noneke
Ce pasnnnan. íasronop co ppyrn¡e sa ce6ecn n o¡kpnnane L¡o noc¡nr-
nan/a, konky nanpepnan/a op npe¡xopna¡a ropnna no
snaene¡o n neL¡nnn¡e.
ía6o¡nnnnµn na ¡ena: Cera cyn noronen/a, He nn¡epe-
cnpa..., Hon¡e +en6n, Hon¡e no¡pe6n, Jac cyn najneL¡/a
no...
pa cnosnana peka nyre¡o kon +nnea¡ n
pa6o¡a¡ saepno c¡anynaa¡ no oppepenn
neryce6nn opnocn (ny6on, no+n¡ynane,
rpn+a, ponep6a npnja¡enc¡no, copa6o¡ka,
npanepnoc¡),
pa ro cnosnana sna+ene¡o na na+noc¡a sa
neryce6no¡o pas6npane,
pa ce no¡¡nknyna pa rn no+n¡yna pasnnkn-
¡e (non, e¡nn+ka npnnapnoc¡, coµnjanno
no¡ekno, napnopeLen nsrnep),
pa pasnnna no+n¡ynane n ponep6a kon
ppyrn¡e,
pa rn sanosnae ocnonnn¡e pe¡ckn npana,
pa ce sanosnae co cny+6n¡e n nyre¡o
kon nonaraa¡ pa ce oc¡napa¡ n kon rn
saL¡n¡ynaa¡ pe¡ckn¡e npana.
`
`
`
`
`
`
Jac n ¡n, nne n
nne
Hon¡e npana n
pon+noc¡n
Copa6o¡ka, ppyrap-
c¡no, no+n¡ynane.
ßpana, pon+noc¡n.
[e¡cka an6acapa,
VßhµL1,
C0C-¡ene¢on.
0prannsnpane pa6o¡nnnnµn na ¡ena: Jac n ¡n, ßne n
nne, hrpn na ynorn, Hojo¡ najpo6ap ppyrap, ßonaran na
ppyrn¡e, cn¡yaµnonn nrpn, nsro¡nynane nnaka¡n, ppana-
¡nsaµnja, c¡pnn, knnra n cn. n nnnna npesen¡aµnja.
ía6o¡nnnnµa: 8oo+ynan cnn+noc¡n n pasnnkn.
ßnLynane n µp¡ane na npana n pon+noc¡n n nnnno
noc¡anynane na coopne¡nn nec¡a no y+nnnnµa¡a, noce¡a
na [e¡cka¡a an6acapa, +n¡ane na knnrn op VßhµL1,
rnepane µp¡ann ¢nnnonn na ¡ena: [e¡ckn npana, sanos-
nanane co C0C- ¡ene¢ono¡, pasronopn.
5
IfHA: ¥+BhBmIfI0 B 3BAfKfI0[ 10 +AfA
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa c¡ekne cosnanne peka
y+ene¡o e na+no sa nn+nno¡
pasnoj,
pa snae peke ¡pe6a pa po6ne
nn¢opnaµnn op noneke nsnopn,
pa ocosnae peka cekoj +onek
ycneLno y+n na pasnn+en na+nn,
`
`
`
V+nnnL¡e¡o n sna-
ene¡o
V+ene, snaene. [nckycnja: L¡o ke ce cny+n ako ne opan na y+nnnL¡e: (Ako
ne noc¡oja¡ y+nnnL¡a:)
ía6o¡nnnnµa: 0p kape ce no+e pa ce c¡ekne snaene:
pa pasnnna nannkn sa
no+n¡ynane na saepnn+kno¡
pacnopep na ak¡nnnoc¡n¡e no
oppenenne¡o,
pa y+ec¡nyna no pa6o¡a¡a n
sapa+n¡e na oppenencka¡a saep-
nnµa,
pa y+ec¡nyna no ponecynane¡o
opnykn sa pa6o¡a¡a na oppe-
nencka¡a saepnnµa,
pa pasnnna cnoco6noc¡n sa
¡nncka pa6o¡a,
pa pasnnna +ync¡no na npnnap-
noc¡ kon cnoe¡o y+nnnL¡e,
pa ce no¡¡nknyna na opronop-
noc¡ sa +ynane na y+nnnnµa¡a,
+ynane na en¡epnepo¡ n rpn+a
sa y+nnnLnno¡ pnop,
pa ce no¡¡nknyna sa pasy6anyna-
ne na y+nnnLnno¡ npoc¡op.
`
`
`
`
`
`
`
Kako e oprannsnpano
noe¡o oppenenne:
ío pasy6anynan noe¡o
y+nnnL¡e
0ppenencka saepnnµa,
¡nnonn.
Vpepnoc¡, xnrnena.
ßpanene knnra /ojama oqqenencka saeqnuµa. pasronopn sa
o6npckn¡e no oppenenne¡o, coc¡anynane nnanonn na pa6o¡a
no oppenenne¡o, ponecynane na npannna na opnecynane n
noc¡anynane na coopne¡nn nec¡a co y+ec¡no na y+ennµn¡e.
ía6o¡nnnnµa (pa6o¡a no rpynn, naponn): npesen¡npane
na conc¡nenn npen sa ypepynane na y+nnnLnno¡ npoc¡op,
npanene nnanonn sa pacnopep na ak¡nnnoc¡n¡e sa ypepy-
nane, npanene cknµn, npak¡n+na pa6o¡a, rpn+a n nera sa
ekonoLko¡o ka¡+e.
6
IfHA: 0þB0fB 80 ffHfJfI80I0[ 12 +AfA
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa ja c¢a¡n ynora¡a n sna+ene¡o
na cenejc¡no¡o,
pa ce sanosnana co pasnn+nn¡e
nnponn na saepnn+ko +nneene,
pa c¡eknyna ocnonnn cosnannja
peka nopnnapoko¡ no cenejc¡no-
¡o co para, neryna, ce pasnnna,
pa cnosnana pasnn+nn o6nnµn na
cenejnn saepnnµn,
pa ja ocosnae no¡pe6a¡a op
pa6o¡ene kako ycnon sa ersnc-
¡enµnja na cenejc¡no¡o,
pa rn napnnnyna poponn¡e
c¡epeo¡nnn no npcka co sannna-
na¡a,
`
`
`
`
`
`
Hoe¡o no¡ecno cenej-
c¡no (popn¡enn, 6pak,
parane)
bpak, parane, npepµn,
no¡onµn, saepnn+ko
+nneene.
íasronop no cnepene ceneen an6yn (co akµen¡ na necen-
6a¡a npn ckny+ynane na 6pako¡, nn+nn ¢o¡orpa¢nn op
pasnn+na nospac¡), pasronop no nsnpLena noce¡a na pa6o¡-
no¡o nec¡o na popn¡enn¡e.
íasronop sa popono c¡epeo¡nnnn n nec¡epeo¡nnnn sannna-
na (+ena-nay+nnk, nosa+, na+-Lnna+ no ¢a6pnka).
7
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
pa rn snae n nnenyna pop-
6nnckn¡e npckn (popono c¡e-
6no),
pa ja ocosnana ynora¡a na npn-
ja¡enn¡e n cocepn¡e na cenejc-
¡no¡o,
pa rn no+n¡ynaa npannna¡a na
co+nno¡ n no+n¡ynane co coce-
pn¡e n npnja¡enn¡e.
pa ja ocosnae nanena¡a na npoc-
¡opnn¡e no pono¡,
pa ja ocosnana no¡pe6a¡a op
saL¡n¡a n rpn+a sa cnojo¡ pon,
pa ocosnae L¡o sna+n conc¡ne-
noc¡ n npnna¡noc¡,
pa ynee canoc¡ojno pa ro ocnnc-
nn cnoe¡o cno6opno npene,
`
`
`
`
`
`
`
íopnnnn, cocepn n
npnja¡enn na noe¡o
cenejc¡no
Kape +nnean
íopnnnn: +n+ko, c¡pn-
na, nyjko, nyjna, ¡e¡ka,
¡e¡nn, 6pa¡y+epn.
Cocep, cocepc¡no,
npnja¡enc¡no, nokana.
Kyka,
c¡an,
rpn+a,
onacnoc¡.
Ak¡nnnoc¡n,
xo6n.
íasronop sa popnnnn¡e n nnnna¡a nsaenna nonpsanoc¡.
ípynna nnn nnpnnnpyanna nspa6o¡ka na popono c¡e6no.
íasronop sa npannna¡a na opnecynane n +nneene no kyka,
srpapa, nacen6a n cn.
íasronop sa onnneno¡o ka¡+e no pono¡.
íasronop sa no+nn onacnoc¡n no pono¡: ,,L¡o ako...¨
íasronopn: L¡o ce npannne pona no ¡eko¡ na peno¡:,
packa+ynane.
0nnnen pen op peno¡ nn e ... µp¡ane
pa c¡eknyna snaena sa sppana
ncxpana n +ynane na sppanje¡o,
pa ro ocosnae sna+ene¡o na
nakµnnnpane¡o,
pa ce sanosnae co nekon pe¡ckn
sa6onynana, nnnno¡o npenecyna-
ne n saL¡n¡a op nnn,
pa ce no¡¡nknyna pa opp+yna
peponna nn+na xnrnena.
`
`
`
`
3ppano +nneene no
cenejc¡no¡o
3ppana xpana, nn¡ann-
nn, saL¡n¡a, xnrnena,
nekap c¡ona¡onor,
an6ynan¡a.
ßoce¡a na an6ynan¡a n c¡ona¡onoLka oppnnaµnja,
noce¡a na nasap n npopannnµa na sppana xpana,
coc¡anynane na nenn sa sppana xpana,
an6yn na sppana xpana,
nnLynane na nopakn sa ynanpepynane na sppanje¡o.
8
IfHA: H0J0I P0þfB kPAJ [ 10 +AfA
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa rn npoLnpyna cosnannja¡a sa cnojo¡
popen kpaj,
pa rn npoLnpyna cosnannja¡a sa onL¡n-
na¡a no koja +nnee,
pa ja nnenyna onL¡nna¡a n pa rn sanos-
nana nona+nn¡e nnc¡n¡yµnn no nea,
pa ce sanosnae peka co cekoja onL¡nna
pakonopn rpapona+annnk,
`
`
`
`
Hojo¡ popen kpaj ípap,
ceno, onL¡nna,
rpapona+annnk.
ßpoLe¡kn nns nec¡o¡o na +nneene, pasronop sa
o6ene+ja¡a, ¢o¡orpa¢nn.
Ferenpn sa popno¡o nec¡o, pasronop npep kap¡a¡a
na Hakeponnja, op6ene+ynane na cnojo¡ popen kpaj,
noce¡a n pasronop co rpapona+annnko¡, npanene
nake¡a, µp¡ane.
pa ce sanosnana co nona+nn¡e nc¡o-
pnckn cny+ynana no cnoja¡a ¡a¡konnna,
pa pasnnna na¡pno¡ckn +ync¡na n +ync-
¡na na npnnapnoc¡ kon cnoja¡a senja,
`
`
hc¡opnja,
nnna¡o,
nnkonn op nc¡opnja¡a,
¢onknop,
apxn¡ek¡ypa,
snane,
xnnna,
napn,
none¡n.
íasronop n pasrnepynane na nc¡opnckn enµnknone-
pnn.
ßpnkasnn, nerenpn, ¢nnn.
µp¡ane, noce¡a na nysej, noce¡a na c¡apn rpap6n,
napopnn npnkasnn op pasnn+nn kyn¡ypn no íH.
pa rn npoLnpyna snaena¡a sa kyn¡ypnn-
¡e ¡papnµnn na ¡a¡konnna¡a,
pa rn no+n¡yna ¡papnµnja¡a n kyn¡yp-
no¡o nacnepc¡no na cnoja¡a saepnnµa n
ppyrn¡e saepnnµn no popnno¡ kpaj,
pa rn sanosnana npnpopnn¡e 6ora¡c¡na
na cnoja¡a onL¡nna n ¡a¡konnna.
`
`
`
Hojo¡ kpaj nna nnna¡o
n ¡papnµnja
V6annnn¡e na popnno¡
kpaj
ßpnpopnn 6ora¡c¡na. íasronop sa ¢o¡orpa¢nn, pasrnepnnµn na popnno¡
kpaj (nokannn sanae¡n, nocnn, japena, pac¡ennja,
npnpopnn y6annnn).
ßpnkasnn, nerenpn.
9
IfHA: JA BfIPAm¥8AH ûPBP0þAIA [ 18 +AfA
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa rn npopna6o+n c¡ekna¡n¡e
cosnannja sa no+na¡a,
`
ßo+na¡a no noja¡a
okonnna
ßo+na, nponycnnnoc¡. ßa6nypyna pasnn+nn npnnepoµn na no+na, pasronapa sa
nnnnn¡e cnojc¡na,
nc¡pa+yna+kn ak¡nnnoc¡n sa no+na¡a n pac¡ennja¡a,
pasronop sa sarapynane na no+na¡a,
nc¡pa+yna koja no+na e noropna sa pac¡ennja¡a.
pa rn npopna6o+yna c¡ekna¡n¡e
cosnannja sa nopa¡a,
` 8opa 8opa. íasronapa sa L¡o ce ce kopnc¡n nopa¡a.
L¡o ce cny+yna co nopa¡a kora ce sarpena, a L¡o kora ce
sanpsnyna:
Cnopepyna sarapena/+nc¡a nopa.
pa rn npopna6o+yna c¡ekna¡n¡e
snaena sa nospyxo¡,
pa ocosnae sa pnn+ene¡o na
nospyxo¡ (ne¡ep),
`
`
8ospyx 8ospyx, narane, ne-
¡ane.
hc¡pa+yna sa L¡o ce kopnc¡n nospyxo¡.
Kako ce opnecynaa¡ npepne¡n¡e n +nnn¡e oprannsnn no
nospyxo¡ (naraa¡, ne¡aa¡):
pa rn npopna6o+n c¡ekna¡n¡e
cosnannja sa cne¡nnna¡a,
pa ro onnLe pnenno¡o pnn+ene
na conµe¡o,
`
`
Cne¡nnna 0ran, conµe, cnjannµa
hsrpenane n saorane
na conµe¡o.
hc¡pa+yna+kn nrpn co nponyL¡ane na cne¡nnna¡a op
pasnn+nn nsnopn nns pasnn+nn na¡epnjann.
hc¡pa+yna kako ce opnecyna pac¡enne no nepoc¡nr na
con+ena cne¡nnna n co con+ena cne¡nnna,
na6nypyna pnn+ene na conµe¡o, nsrpenane, saorane.
pa pasnnkyna pasnn+nn snyµn,
pa sanosnana pasnn+nn nsnopn
na snyµn.
`
`
3nyµn¡e okony nac 3nyk, nsnopn na snyk,
6y+ana, op6nnane.
hc¡pa+yna+kn nrpn: ßac¡anynane na snyko¡ (npnpopnn n
neL¡a+kn nsnopn).
CnyLane na ¡nnkn n rnacnn snyµn,
npenosnanane na rnac na ppyrap+e¡o, co nokpnenn o+n,
pasronop sa saL¡n¡a op 6y+ana.
10
IfHA: 0þhBkB BA mB80IBAIA fPfþBBA [ 24 +AfA
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa ro npenosnana n onnLyna
nsrnepo¡ na okonnna¡a,
pa c¡ekne cosnannja peka no
okonnna¡a +nnea¡ pasnn+nn
+nnn oprannsnn,
`
`
Hoja¡a okonnna
Hnnno¡ cne¡ okony
nene
8nco+nna, pnp, pan-
nnna.
ßa6nypynane na 6nncka¡a okonnna,
noo+ynane na nnco+nnn n pannnnn,
o6nnkynane na okonnna¡a op npnpopen na¡epnjan, rnnna,
¡ec¡o,
pasrnepyna cnnkn noc¡epn, enµnknonepnn,
npoLe¡ka, na6nypynane na µne¡na rpapnna, none, nnnapa,
Lyna,
pasrnepynane cnnkn, enµnknonepnn.
pa rn npenosnana n pasnnkyna
penonn¡e na pac¡enne¡o,
pa pas6epe peka pac¡ennja¡a
nponsnepynaa¡ cenkn op kon no-
n¡opno ce cospanaa¡ pac¡ennja,
pa ce sanosnae peka nnnapn¡e ce
kopnc¡a¡ kako nacnL¡a,
pa ce sanosnae co nekon +n¡nn
pac¡ennja,
`
`
`
`
íac¡ennja¡a no noja¡a
okonnna
[enonn na pac¡enne¡o
íac¡ennja na nnnapa
íac¡ennja na nnna
íac¡n¡enen cne¡.
Kopen, c¡e6no, nnc¡,
µne¡, cenka.
Jpena/pac¡ennja
Hn¡nn pac¡ennja.
ßa6nypynane na pasnn+nn nnponn pac¡ennja no nnnna¡a
npnpopna cpepnna, co6npa npnnepoµn na pasnn+nn pac¡e-
nnja,
na6nypyna pac¡ennja,
pasronapa sa penonn¡e na pac¡enne¡o,
µp¡ane na pac¡n¡ennn¡e penonn,
nc¡pa+yna+kn ak¡nnnoc¡n sa pac¡ene na pac¡enne¡o (no+na,
nonenane, cne¡nnna),
npoLe¡ka na nnnapa (n nnna),
noce¡a na nnnn/nopennµa.
hc¡pa+yna op kon pac¡ennja ce npann +aj (co sapon+n¡enna
nonoL na nac¡annnko¡).
ßpepynpepynane: nekon pac¡ennja nnn nnnnn penonn ce
o¡ponnn.
11
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
pa rn npopna6o+n snaena¡a
sa Lynckn¡e ppnja n nnnno¡o
sna+ene,
` Lynckn ppnja [a6, 6yka, Lyna. íasrnepynane cnnkn n pasronop sa Lynckn¡e ppnja n nnn-
no¡o sna+ene.
pa rn npoLnpn cosnannja sa
+nno¡nn¡e kon rn oprnepyna
+oneko¡,
pa ce sanosnae co rpn+a¡a na
+oneko¡ sa ponaLnn¡e +nno¡nn
n nonsa¡a op nnn,
pa npenosnana n nnenyna nekon
+nno¡nn,
pa c¡ekne cosnannja sa
sna+ene¡o na pnnn¡e +nno¡nn,
`
`
`
`
Hnno¡nn - ponaLnn n
pnnn +nno¡nn
[onaLnn +nno¡nn,
pnnn +nno¡nn.
íasrnepynane cnnkn, enµnknonepnn,
pasronapa sa +nno¡nn¡e, pasrnepynane cnnkn, cnnkonnnµn,
enµnknonepnn sa +nno¡nn¡e,
nspa6o¡ka na an6ynn sa +nno¡nn¡e,
nc¡pa+ynane sa kopnc¡a op ponaLnn¡e +nno¡nn,
noce¡a na ¢apna nnn cenckn pnop.
V+ec¡nyna no nspa6o¡ka na ¡epapnyn, nano, hKJ.
pa o¡kpnna nekon cnn+noc¡n n
pasnnkn kaj pac¡ennja¡a, +nno¡-
nn¡e n +oneko¡.
` Cnn+noc¡n n pasnnkn
nery +oneko¡, pac¡e-
nnja¡a n +nno¡nn¡e
íasronop sa +nnn¡e oprannsnn n kako ¡ne ce
pasnno+ynaa¡, na6nypynane na npnnepoµn op pac¡ennja n
+nno¡nn (kako ce paraa¡, pasnnnaa¡),
nspa6o¡ka na nano,
nc¡pa+ynane na saenna¡a nonpsanoc¡ na +nnn¡e opranns-
nn.
Kako nac¡anynaa¡ pac¡ennja¡a, +nno¡nn¡e, +oneko¡:
12
IfHA: 0PBfBIAqBJA 80 8PfHfI0 B ûP0fI0P0I [ 10 +AfA
qenn foµp»nua ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa snae pa rn nnenyna n onpepe-
nyna rnannn¡e c¡pann na cne¡o¡
cnopep conµe¡o,
pa ce opnen¡npa no npoc¡opo¡,
`
`
ínannn c¡pann na
cne¡o¡
C¡pann na cne¡o¡. ßpoLe¡ka po 6nncka¡a okonnna,
na6nypynane na conµe¡o, na cenkn¡e,
onpepenynane na c¡pann¡e na cne¡o¡ cnopep cenkn¡e na
ppnja¡a n na npepne¡n¡e.
pa rn nnenyna neceµn¡e no
ropnna¡a,
pa rn sanosnae napopnn¡e
nnnna na neceµn¡e no ropnna¡a,
pa rn nnenyna rnannn¡e ka-
pak¡epnc¡nkn na neceµn¡e n
ropnLnn¡e npennna,
`
`
`
Heceµn no ropnna¡a Heceµn, kanenpap. íasrnepynane na kanenpap, pasrnepynane na kanenpap co
napopnn nnnna na neceµn¡e (na np.: ce+ko, nnc¡onap...).
íasronop no cnnkn¡e, nspa6o¡ka na kanenpap, +n¡ane na
¡ekc¡onn sa nne¡o na cekoj neceµ, enµnknonepnn.
pa c¡eknyna nonn sa +aco¡ kako
nepka sa npene¡o.
` +aconnnk +aconnnk, nnny¡a,
c¡penkn.
íasrnepynane na cnnkn sa +aconnnko¡, +n¡ane na ¡ekc¡onn
sa nepene na npene¡o no nnna¡o¡o n cera (neco+en, con+en
+aconnnk, +aconnnk co kna¡no, pnrn¡anen).
13
IfHA: f006PAhAJ [ 14 +AfA
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa rn npopna6o+yna snaena¡a sa
coo6pakajo¡ no okonnna¡a,
pa ce ocnoco6yna sa npoµena na
6es6epna n ne6es6epna cn¡yaµn-
ja no coo6pakajo¡,
pa ce npnnaropyna kon ycnonn¡e
na coo6pakajo¡,
`
`
`
V+ennko¡ n
coo6pakajo¡ no oko-
nnna¡a
ßa6nypynane na coo6pakajo¡ no okonnna¡a,
cnnynaµnja na pasnn+nn coo6pakajnn cn¡yaµnn,
npnnena na cnnkn, nopenn, cnajponn n cn.
pa ce sanosnana co ynora¡a
na coo6pakajnn¡e snaµn no
coo6pakajo¡,
pa rn npenosnana n pa rn
no+n¡yna coo6pakajnn¡e snaµn
no peanna cn¡yaµnja,
`
`
Coo6pakajnn snaµn Coo6pakajnn snaµn,
neLa+kn npennn,
peµa na na¡o¡,
c¡on, 6onnnµa,
y+nnnL¡e.
ßa6nypyna cnnkn co coo6pakajnn snaµn, cnajponn, nporpa-
nn no hKJ,
µp¡a, nspa6o¡yna coo6pakajnn snaµn op nnkonnn na¡epnja-
nn, cnnynaµnja no y+nnnL¡en pnop co
yno¡pe6a na ro¡onn nnn naµp¡ann snaµn.
14
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
pa snae kape ce npennnyna kpc-
¡ocnnµa¡a,
pa snae pa ja npoµenn cn¡yaµnja-
¡a no coo6pakajo¡ n 6es6epno pa
nonnnyna ynnµa,
pa ynee pa ja npoµenyna cn¡ya-
µnja¡a no coo6pakajo¡ n npannn-
no pa pearnpa,
pa ce sanosnae co nnponn¡e
coo6pakaj (nopen, cynosenen,
nospyLen), cnn+noc¡n n pasnn-
kn¡e nery nnn,
pa ce sanosnae co coo6pakajnn¡e
cpepc¡na sa cekoj nnp coo6pakaj,
`
`
`
`
`
ßpep kpc¡ocnnµa
8nponn coo6pakaj
Kpc¡ocnnµa,
op6ene+ana kpc¡oc-
nnµa,
neop6ene+ana kpc¡oc-
nnµa.
8open coo6pakaj,
nospyLen coo6pakaj,
cynosenen coo6pakaj.
8osa+, naLnnonosa+,
nnno¡, nopnap, kane-
¡an.
ßa6nypynane na op6ene+ana n neop6ene+ana kpc¡ocnnµa,
cnnynaµnja no y+nnnL¡en pnop, na nonnron, ne+6n sa npe-
nnnynane na ynnµa, nnyc¡paµnn, µp¡ane cnajponn, cnnkn,
npnnena na hKJ, npennnynane na kpc¡ocnnµn no npncyc¡no
na nospacnn nnµa.
íasronopn co y+ennµn¡e sa npenosnn¡e cpepc¡na co kon na-
¡ynane, pasrnepynane na coo6pakajnn¡e cpepc¡na co nonoL
na hKJ, µp¡ane.
pa pasnnna nannkn sa npannn-
no n kyn¡ypno opnecynane na
ynnµa, na neLa+kn npennn, no
nosnna na janen coo6pakaj n
npnnena na ¡aa kyn¡ypa.
` Kyn¡ypa no
coo6pakajo¡ (kako
pa ce opnecynan no
coo6pakajo¡)
Kyn¡ypa na opnecyna-
ne.
ßa6nypynane na npannnno opnecynane no coo6pakajo¡ na
J8, cnajponn,
pasnena na nckyc¡na nery y+ennµn¡e n nac¡annnko¡, cnny-
naµnja na peannn nac¡ann sa (c¡apn nnµa, ¢pnane o¡na-
poµn, nyL¡ane nysnka, +ekane na pep, ocno6opynane na
nec¡o na ppyrno¡ n pp.).
15
3. §B§AK7B9KB BP£B0PAKB
hacoku sa neiyñµeqnemno ñoeµsyeane
hacmaenume coqµ»unu oq ñµeqnemom sañosnaeane na okonunama
qaeaam no»nocm sa unmeiµuµano. µenno u coqµ»uncko ñoeµsyeane
co nacmaenume ñµeqnemu. najvun jasuk. namenamuka. nukoeno.
nysuvko u ¢usuvko o6µasoeanue.
hµeñoµaku sa koµucmene na ioqumnuom ¢onq na vacoeu:
ßpenopa+anno¡ ¢onp na +aconn e papen sa cekoja ¡ena. ßoc¡anenn¡e
µenn no nac¡annn¡e ¡enn panaa¡ no+noc¡ sa canoc¡ojno nnannpane n
peannsaµnja na copp+nnn¡e, no cornacnoc¡ co no¡pe6n¡e na y+ennµn¡e
n no+n¡ynane na npnnµnno¡ na ak¡yennsaµnja no nac¡ana¡a. Ce kopn-
c¡a¡ ak¡yennn¡e nac¡ann n cn¡yaµnn no oppenenne¡o n ce nonpsynaa¡ co
nckyc¡no¡o na y+ennµn¡e koe nac¡anyna napnop op y+nnnL¡e¡o. Konky
L¡o e no+no y+ennµn¡e okonnna¡a pa ja sanosnanaa¡ nenocpepno. ßpn
na6nypynane¡o ce yna¡ynaa¡ pa rn yno¡pe6ynaa¡ cn¡e no+nn ce¡nna.
8o nac¡anna¡a nporpana papenn ce µenn kon ce noc¡nrnynaa¡ npeky ak-
¡nnnoc¡n¡e na y+ennµn¡e. Ak¡nnnoc¡n¡e nonekoraL on¢akaa¡ noneke Ak¡nnnoc¡n¡e nonekoraL on¢akaa¡ noneke
µenn, kako n µenn op pasnn+nn copp+nnn. Jaka epna µen no+ene pa ja
noc¡nrnene npeky pasnn+nn ak¡nnnoc¡n. ßpnnepn¡e na ak¡nnnoc¡n¡e ce
npepnosn, a nac¡annnko¡ no+e sa noc¡nrnynane na µenn¡e pa ns6epe n
ppyrn coopne¡nn ak¡nnnoc¡n.
ßac¡annn cpepc¡na:
nenocpepna¡a okonnna - npepne¡n n nojann no npnpopa¡a, kako n
nojann no onL¡ec¡no¡o n opnocn¡e nery nyre¡o,
y+e6nnk,
`
`
`
`
»
»
pnpak¡n+kn cpepc¡na n na¡epnjann,
nc¡pa+yna+kn ka¡+nna,
kyknen ¡ea¡ap,
nnsyennn cpepc¡na (cnnkn, annnkaµnn, ¢onnn, nanoa, ornacnn
¡a6nn, reorpa¢cka kap¡a n penje¢na kap¡a na Hakeponnja, nopenn,
nake¡n),
cnnkonnnµn, enµnknonepnn, cnncannja n cn.,
hn¡epne¡, o6pasonnn co¢¡nepn,
aypno-nnsyennn cpepc¡na (rpa¢ockon, pnrn¡anen ¢o¡oanapa¡,
pnrn¡anna kanepa, ¡enennsop, [8[-nneep, nnpeonneep, konnjy¡ep,
Fµ[ npoek¡op n ppyrn cpepc¡na).
4. 0q£B¥BAB£ BA
B067BIABA7A BA ¥9£BBqB7£
6OHGHZHQDSRVWLJDZDWDQDXaHQLFLWH
8o ¡eko¡ na nac¡ana¡a peponno ce cnepa¡ n npepnynaa¡ noc¡nrana¡a na
y+ennµn¡e, ce npn6npaa¡ nokasa¡enn sa nnnnn¡e ak¡nnnoc¡n, no¡nnn-
panoc¡a sa y+ene, copa6o¡ka¡a co ppyrn¡e n cn. (¢opna¡nnno oµeny-
nane).
0naa konnonen¡a e coc¡anen pen na nnannpane¡o na nac¡annnko¡ sa
nac¡ana¡a n y+ene¡o, nps ocnona na npe¡xopnn¡e snaena n nckyc¡na na
y+ennko¡/y+enn+ka¡a - pnjarnoc¡n+ko oµenynane.
»
»
»
»
»
»
»
16
havunu na ñµoeeµyeane u oµenyeane.
onncno oµenynane:
oncepnaµnja na pe¡e¡o-y+ennk,
pasronop kako na+nn na nspasynane,
no¡nnaµnja, nn¡epecn, ak¡nnnoc¡n, copa6o¡ka, no+n¡ynane na
ppyrn¡e,
nopene na pasnojno n anann¡n+ko nop¡¢onno sa cekoe pe¡e-
y+ennk,
kopnc¡ene na ennpen¡nn n +ek nnc¡n, anerpo¡ckn 6eneLkn, c¡ypnn
na cny+aj,
pe¡ckn nspa6o¡kn noepnne+nn, rpynnn,
kon¡ponnn pa6o¡n,¡ec¡onn na snaena,
npnnena na nnc¡n sa anann¡n+ko oµenynane na nc¡pa+yna+kn
ak¡nnnoc¡n (nnannpane na pa6o¡a¡a, cnoco6noc¡n sa nc¡pa+ynane,
cnoco6noc¡n sa npn6npane n o6pa6o¡ka na nopa¡oµn n pp.),
nnkpocyna¡nnno oµenynane,
cyna¡nnno oµenynane na kpajo¡ na ropnna¡a npeky an¡en¡n+en
sannc sa noc¡nrana¡a na cekoj y+ennk/y+enn+ka.
`
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
5. BP0670PBB ¥6ß0BB 3A
P£AßB3BPAB£ BA BA67ABBA7A
BP0IPAHA
ßporpana¡a no opnoc na npoc¡opnn¡e ycnonn sa nac¡ana¡a ce ¡enenn na
ßopna¡nno¡ sa npoc¡op sa I, II n III oppenenne n na nac¡annn¡e cpep-
c¡na sa I oppenenne ponecen op c¡pana na nnnnc¡epo¡ sa o6pasonanne
n nayka co peLenne 6p. 07-4061/1 op 31.05.2007 ropnna.
6. B0PHA7BB 3A BA67AB£B
KA§AP
ßac¡ana¡a no sanosnanane na okonnna¡a no ¡pe¡o oppenenne no+e pa ja
nsnepyna nnµe koe sanpLnno:
neparoLkn ¢akyn¡e¡ - npo¢ecop sa oppenencka nac¡ana,
1nnoso¢ckn ¢akyn¡e¡ - hnc¡n¡y¡ sa neparornja - pnnnonnpan ne-
paror.
`
`
17
1. 09£K¥BABB P£3¥ß7A7B
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
ynee pa ce npe¡c¡ann co ocnonnn¡e nn+nn nopa¡oµn (nne, npesnne,
nec¡o na +nneene),
rn ncka+yna cnon¡e +en6n, no¡pe6n n nn¡epecn,
rn snae ocnonnn¡e pe¡ckn npana n nnc¡n¡yµnn¡e kon ce rpn+a¡ sa
nnnna saL¡n¡a,
rn snae sapa+n¡e n pa6o¡a¡a na oppenencka¡a saepnnµa,
rn snae +nenonn¡e na cenejc¡no¡o n popnnnckn¡e npckn,
pasnnkyna popnnnn, npnja¡enn n cocepn n rn no+n¡yna,
snae kako ce opp+yna nn+na xnrnena n kako ¡pe6a pa ce rpn+n sa
cnoe¡o sppanje,
snae L¡o e sppana xpana n npann ns6op npn ncxpana¡a,
canoc¡ojno ro ocnncnyna cnoe¡o cno6opno npene,
npen¡n¢nkyna n ncka+yna pasnn+nn enoµnn kaj ce6e n kaj ppy-
rn¡e,
rn nosnana n nnenyna nosna+ajnn¡e o6jek¡n, nec¡a n nnc¡n¡yµnn
no nenocpepna¡a okonnna n ce opnen¡npa no nnn,
rn snae nosna+ajnn¡e npnpopnn 6ora¡c¡na n kyn¡ypnn snanenn¡o-
c¡n no cnoja¡a okonnna,
snae kako ce nnka ¡a¡konnna¡a, rn snae snane¡o n cnn6onn¡e,
na6pojyna nekon reorpa¢ckn nonnn no kpajo¡ no koj +nnee (pnp,
nnannna, peka, esepo n cn.),
rn nnenyna penonn¡e na pac¡ennja¡a (kopen, c¡e6no, rpanka, nnc¡,
µne¡, nnop, cenka),
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
rn na6pojyna +nno¡nn¡e µnknycn (parane, pac¡ene, pasnno+ynane,
ynnpane),
snae cnn+noc¡n n pasnnkn nery pac¡ennja¡a, +nno¡nn¡e n +one-
ko¡,
snae nekonky na+nnn sa +ynane n saL¡n¡a na cnoja¡a okonnna,
rn snae ocnonnn¡e ycnonn sa +nno¡,
nsnpLyna epnoc¡annn nc¡pa+ynana,
snae pa rn onpepenn rnannn¡e c¡pann na cne¡o¡,
rn snae neceµn¡e no ropnna¡a-npannnno +n¡a n yno¡pe6yna ka-
nenpap,
ro yno¡pe6yna +aco¡ kako nepka sa npene,
ce opnen¡npa no npoc¡opo¡ cnopep c¡pann¡e na cne¡o¡,
snae pa ja npoµenyna cn¡yaµnja¡a no coo6pakajo¡ n 6es6epno npe-
nnnyna ynnµa,
rn snae n rn no+n¡yna ocnonnn¡e coo6pakajnn npannna n snaµn,
pasnnkyna nnponn na coo6pakaj n coo6pakajnn cpepc¡na,
kopnc¡n hKJ sa c¡eknynane na cosnannja sa +oneko¡, +nno¡nn¡e
n pac¡ennja¡a.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
18
8. K0HB6BJA K0JA JA
B0§I07BB BA67ABBA7A
BP0IPAHA
[annµa Jannnµnocka, cone¡nnk sa oppenencka nac¡ana, bí0 - ßpn-
nen
p-p bnnjana Kan+encka, poµen¡- ßeparoLkn ¢akyn¡e¡ ,,Cn. Knnnen¡
0xpnpckn¨ - Ckonje
Cne¡nana bpaLnapcka, cone¡nnk no 6nonornja, bí0 - Ckonje
Cy6n Ajpo, cone¡nnk sa oppenencka nac¡ana, bí0 - C¡pyra
Anekcanppa Hn¡poncka, nocnn¡yna+, 0V ,,Cn.Knnnen¡ 0xpnpckn¨ c.
[pa+eno - Ckonje
Fnpnja ßapaLanona - Cnnnencka, nac¡annnk 0V ,,Ko+o íaµnn¨ -
Ckonje
Hnpa íoprnencka, nocnn¡yna+ J[í ,,8 Hap¡¨ - Ckonje
`
`
`
`
`
`
`
9. B07BB6 B §A7¥H BA
§0B£6¥BAB£ BA BA67ABBA7A
BP0IPAHA
ßac¡anna¡a nporpana no sanosnanane na okonnna¡a sa ¡pe¡o oppenenne
no pene¡ropnLno¡o ocnonno o6pasonanne ja ponece:
Hnnnc¡ep
fynejmau Pyæn¡n (c.p.) na pen 18.10. 2007 ropnna
(peLenne 6p. 10 - 2065 / 5)
1
[L8LJí0[hLß0 0Cß08ß0 0bíA308AßhL
BAfIA8BA
ûP0fPAHA
ABfhBfkB JA3Bk
2
8ps ocnona na +nen 55 c¡an 1 op 3akono¡ sa oprannsaµnja n pa6o¡a na oprann¡e
na pp+anna¡a ynpana (,Cn. necnnk na íH¨ 6p. 58/00 n 44/02) +nen 24 n 26 op
3akono¡ sa ocnonno o6pasonanne (,Cn. necnnk na íH¨ 6p. 44/95, 24/96, 34/96,
35/97, 82/99, 29/02, 40/03, 42/03, 63/04, 82/04, 55/05, 81/05, 113/05, 35/06,
70/06 n 51/07), nnnnc¡epo¡ sa o6pasonanne n nayka ponece nac¡anna nporpa-
na no npepne¡o¡ aninucku jasuk sa III oppenenne na pene¡ropnLno¡o ocnonno
y+nnnL¡e.
3
1. q£ßB BA BA67ABA7A
B0 III 0§§£ß£BB£
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa ce ocnoco6n cnyxono n nnsyenno pa npenosnana nonn s6oponn
n pa ro pas6epe nnnno¡o sna+ene,
pa no+e pa penpopyµnpa s6oponn n epnoc¡annn jasn+nn nckasn,
pa no+e pa ja npenosnana rpa¢nja¡a na npe¡xopno ycno ycnoenn
s6oponn,
pa ce ocnoco6n pa nnLyna nosna¡n s6oponn no cnenynane,
pa no+e pa nopn epnoc¡anna konynnkaµnja co ycnoenno¡ noka-
6ynap n co npnnena na jasn+nn ¢ynkµnn 6nnckn na nospac¡a na
y+ennµn¡e,
pa c¡ekne nn¢opnaµnn sa ppyrn kyn¡ypn.
`
`
`
`
`
`
4
2. K0BKP£7BB q£ßB
k0Hû0BfBIA 1: hfkfB+kB fþBBBqB
1
qenn foµp»nun ûpnmepn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa ro pas6epe sna+ene¡o
na nekcn+kn¡e epnnnµn,
pa rn penpopyµnpa n pa
rn yno¡pe6yna no coop-
ne¡nn ronopnn cn¡yaµnn.
`
Hoe¡o cenejc¡no
(noLnpoko cenej-
c¡no)
Grandmother/grandma
Grandfather/grandpa
/granddad
Cousin
Ak¡nnnoc¡n op ¡nno¡ na ne+6n co cnyLane aypnocnnnkn nnn rono-
po¡ na nac¡annnko¡ n penpopyµnpane na cnyLna¡o¡o, nnenynane na
+nenonn¡e na cenejc¡no¡o no papen noc¡ep, ¢o¡orpa¢nn, ¢neL-kap¡n,
µp¡e+n n¡n.
Hojo¡ pon (nnponn
na +nneannL¡a n
npoc¡opnn)
Flat/ apartment, house
Kitchen, living room,
bedroom, bathroom
Ak¡nnnoc¡n op ¡nno¡ na ne+6n co cnyLane aypnocnnnkn nnn ronopo¡
na nac¡annnko¡ n penpopyµnpane na cnyLna¡o¡o, npenosnanane n
nnenynane na npoc¡opnn¡e no pono¡ cnopep ¢o¡orpa¢nn, ¢neL-kap¡n
(noppepynane na cnnkn+kn op npoc¡opnn no pono¡ cnopep conc¡ne-
nno¡ pacnopep na npoc¡opnn¡e na y+ennµn¡e n nnpnnnpyanno npesen-
¡npane na cnojo¡ pon), noc¡ep, nrpa (memory game-word chain), µp¡ane
na npoc¡opnn¡e no pono¡ n npesen¡npane npep µeno¡o oppenenne n cn.
íopnLnn npennna,
neceµn, penonn
op nepena¡a, µenn
+aconn
Spring, winLer.
January, February,
Harch.Honday, Jue-
sday.
It’s five o’clock.
8e+6n co µp¡ane na nojann kapak¡epnc¡n+nn sa oppepeno ropnLno
npene, packa+ynane na npnkasna sa ak¡yenno¡o ropnLno npene, nrpn,
necnn+kn, cnnynaµnja no papena cn¡yaµnja n cn.
1
ßpn o6pa6o¡ka na nonno¡ nekcn+kn na¡epnjan ne ¡pe6a pa ce nonepynaa¡ noneke op 5-6 nonn nekcn+kn epnnnµn no nac¡anen +ac. Fekcn+kno¡ na¡epnjan cykµecnnno
ce npoLnpyna n ce non¡opyna.
5
qenn foµp»nun ûpnmepn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
Cnop¡onn
(ncka+ynane
cnoco6noc¡ sa
peannsaµnja na
ak¡nnnoc¡)
I can swim. I am
swimming.
Peter is playing foot-
ball.
Ak¡nnnoc¡n op ¡nno¡ na nopene pnckycnja na ¡ena: ,,Hoja¡a onnnena
xpana¨, npe¡c¡anynane na onnnen o6pok npeky µp¡e+,, nrpn op ¡nno¡
Find your favourite food co kopnc¡ene na ¢neL kap¡n n cn.
0noLje n senen+yk
Apple, banana, peach,
grapes...
Carrot, tomato, pep-
per, potato...
ßpesen¡npane na onoLje n senen+yk co kopnc¡ene na peannja, µp¡ane
na onnneno onoLje/senen+yk, nonpsynane na 6on¡e co onoLje¡o,
ne+6a op ¡nno¡ cnnynaµnja (y+ennµn¡e ce c¡anaa¡ no ynora na
kynyna+n onoLje/senen+yk n npopana+), nrpa op ¡nno¡ Wordbox n cn.
hnenynane
na ocnonnn¡e
o6poµn co nnn-
na¡a noo6n+aena
copp+nna
Breakfast (bread and
butter, tea/yoghurt,
bacon and eggs)
Lunch (soup, salad,
meat, desert)
Supper (sandwich,
cheese, milk)
Ak¡nnnoc¡n sa sarpenane (pnckycnja sa onnnenno¡ o6pok na y+ennµn¡e
n nerona¡a copp+nna), µp¡ane na onnnen o6pok, kopnc¡ene na rec¡n-
kynaµnja n nnnnkn sa ncka+ynane onnneno/neonnneno japene, nrpa
op ¡nno¡ na kopnc¡ene na ¢neL kap¡n n rpynnpane na enenen¡n¡e
cnopep ¡pn¡e rnannn o6poµn, ak¡nnnoc¡ op ¡nno¡ Wordbox n cn.
6
k0Hû0BfBIA 2: fPAHAIB+kB fIP¥kI¥PB
2
qenn foµp»nun ûpnmepn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa rn pas6epe, pasnnkyna n
ak¡nnno pa rn kopnc¡n ¢opnn-
¡e op rnarono¡ to be sa npno n
n¡opo nnµe nno+nna no ycna
konynnkaµnja,
`
Present s. tense of
to be
We are, you are
Ak¡nnnoc¡n¡e n ne¡opn¡e kon rn cyrepnpane no+a¡ pa
ce npnnena¡ no cn¡e nanepenn copp+nnn no rpana¡nka¡a
cornacno 6apana¡a sa nsy+ynane na rpana¡n+kn¡e c¡pyk-
¡ypn. Ak¡nnnoc¡n kon ce cyrepnpaa¡ sa peannsaµnja na
copp+nnn¡e op rpana¡nka¡a ce cnepnn¡e:
cnyLane na nckas op nac¡annnko¡ n nenep6anno pearnpa-
ne na nc¡no¡ (nnnnka, rec¡nkynaµnja, Jßí),
ne+6n op ¡nno¡ na nep6anno pearnpane na noc¡aneno
npaLane,
ne+6n co kopnc¡ene na nnyc¡paµnn, ¢neL kap¡n n noc-
¡epn,
kopnc¡ene na peannja kako cpepc¡no sa peannsaµnja na
oppepenn copp+nnn op rpana¡nka¡a,
nrpn co 6poene, µp¡ane, noppepynane,
necnn+kn,
nrpane no ynorn n cnnynaµnn na papenn cn¡yaµnn n cn.
`
`
`
`
`
`
`
pa ro pas6npa sna+ene¡o na
rnarono¡ to have/have got n nc-
¡no¡ pa ro npnnenyna no ycna¡a
konynnkaµnja,
`
Present s. tense of to
have/have got
We have/have got
You have/have got
pa ce sanosnae co ¢opnn¡e sa
npno n n¡opo nnµe nno+nna n
coopne¡no pa rn yno¡pe6yna no
ycna¡a konynnkaµnja.
` Fn+nn sanenkn
We, you
2
ípana¡n+kn¡e c¡pyk¡ypn nnkoraL ne ce ¡onkynaa¡ ekcnnnµn¡no, ¡yky nnn y+ennµn¡e rn ycnojynaa¡ rno6anno no npepno+enn jasn+nn c¡pyk¡ypn.
7
qenn foµp»nun ûpnmepn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
pa no+e pa ro npenosnae
sna+ene¡o na npncnojnn¡e
npnpankn sa npno n n¡opo nnµe
nno+nna n nnnna npannnna
npnnena,
` ßpncnojnn npnpankn
Our, your
pa no+e pa ro pas6epe sna+e-
ne¡o na onncna¡a npnpanka n
nejsnna¡a npannnna npnnena npn
panane¡o onncn,
` 0nncnn npnpankn kako
pen op npepne¡o¡
Tall, short
My teacher is tall.
pa no+e pa ro pas6epe
sna+ene¡o na naj¢peknen¡nn-
¡e npepnosn sa nec¡o n nc¡n¡e
npannnno pa rn yno¡pe6yna,
` ßpepnosn
In, on, under, behind,
in front of, up, down,
into, at.
pa no+e pa rn npenosnae, pasnn-
kyna n npannnno pa rn npnnenyna
oppepenno¡ +nen a/an n oppepe-
nno¡ +nen the,
ßeoppepen n oppepen
+nen a/an, ¡xe
A carrot, an egg, the
book.
The book is on the
table.
pa no+e pa ro pas6epe
sna+ene¡o na nonoLnno¡ rnaron
µan no kon¡ekc¡ na ncka+ynane
cnoco6noc¡ sa npLene na oppe-
peno pejc¡nne n nc¡no¡ npann-
nno pa ro yno¡pe6yna no nc¡no¡
kon¡ekc¡,
` ßonoLen rnaron µan
n npaLanna ¢opna co
rnarono¡ µan
Ana can swim.
Can you draw a fish?
pa no+e pa 6pon op 1-100. ` ínannn 6poenn 1-100
pa ja pas6epe, npenosnae n npa-
nnnno pa ja npnnenyna npannn-
na¡a nno+nna kaj nnenkn¡e,
` Lpnnna n npannnna
nno+nna kaj nnenkn
Carrot – carrots
8
qenn foµp»nun ûpnmepn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
pa ja pas6epe, npenosnae n npa-
nnnno pa ja npnnenyna nenpann-
nna¡a nno+nna kaj nnenkn¡e,
` ßenpannnna nno+nna
kaj nnenkn¡e
One fish – ten fish
pa ja npenosnana, pasnnky-
na n npannnno pa ja npnne-
nyna 6esnn+na¡a ¢opna sa
ncka+ynane epnnna n nno+nna,
` íasnnkynane epnnna n
nno+nna
There is an apple on
the table.
There are six apples on
the table.
pa rn pas6npa, npenosnana n npa-
nnnno pa rn npnnenyna npnnosn-
¡e sa ceraLno npene,
` ßpnnosn sa npene
Today, now
Today is Tuesday.
We are playing tennis
now.
pa rn pas6npa, npenosnana n npa-
nnnno pa rn npnnenyna npnnosn-
¡e sa nec¡o,
` ßpnnosn sa nec¡o
Left, right.
Go left! Turn right!
pa ro pas6epe, npenosnae n
npannnno pa ro npnnenyna Pre-
sent continuous tense (ceraLno
npene) sa ncka+ynane pejc¡nnja
kon ce cny+ynaa¡ no nonen¡o¡ na
s6opynane¡o,
`
CeraLno npene (Pre-
sent continuous tense)
Bob is drawing a pota-
to now.
pa ro npenosnana sna+ene¡o na
Present simple tense (ceraLno
npene) no 3-¡o nnµe epnnna,
`
CeraLno npene (Pre-
sent simple tense).
He lives in a house.
pa ro npenosnana sna+ene¡o na
Present simple tense (ceraLno
npene) no npaLanna ¢opna no
3-¡o nnµe epnnna.
` ßpaLanna ¢opna no
ceraLno npene (Pre-
sent simple tense).
Do you like milk?
Does she like purple?
9
k0Hû0BfBIA 3: JA3B+BB 4¥BkqBB
qenn foµp»nun ûpnmepn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa no+e pa nopn epnoc¡anna
konynnkaµnja no coopne¡nn
ronopnn cn¡yaµnn co npnnena na
jasn+nn¡e ¢ynkµnn na ona nnno
na nsy+ynane na jasnko¡, opnoc-
no 6nnckn na nerona¡a nospac¡.
`
ßpe¡c¡anynane, pana-
ne onnc na ce6ecn n
ppyrn¡e, ncka+ynane
nospac¡ n cnoco6noc¡
This is Tina. She is my
cousin. She is 10. She has
got brown hair. She is tall.
She can swim. Her birthday
is in July.
Ak¡nnnoc¡n op ¡nno¡ na npe¡c¡anynane n panane onnc
na 6nnsok/6nncka npnja¡en/npnja¡enka nnn popnnna
op nenocpepno¡o okpy+ynane no papena ¢o¡orpa¢nja,
npanene µp¡e+ no papen onnc op coy+ennk, ka+ynane
npnkasnn n cn.
ßoc¡anynane epno-
c¡annn npaLana n
panane opronop na
nc¡n¡e
What`s your name? - I`m
Svetlana.
Who is this?- This is my
friend.
What time is it? - It is five
o`clock.
What day is it today?-
Monday.
hrpn no pnojkn (nopene pnjanor), nrpn op ¡nno¡ Blind-
folded Conversation,, What`s the time, Mr. Wolf: n cn.
Hopenn na kyn¡ypno
opnecynane
Here you are!-Thanks/
Thank you very much- You
are welcome.
Vne+6ynane na jasn+na¡a ¢ynkµnja npeky pa6o¡a no
pnojkn (cnnynaµnja no papena cn¡yaµnja), ppana¡nsa-
µnja n cn.
hcka+ynane na nkyc n
c¡an kon neL¡o
Lucy likes pasta.
I don`t like carrots.
hcka+ynane na nnpnnnpyannn c¡anonn n nkyconn sa
oppepen nnp na xpana, 6on, penonn op o6neka, ropnLnn
npennna n cn., µp¡ane na npe¡xopno ncka+ann c¡ano-
nn, npeka+ynane na c¡anonn n nkyconn op coy+ennµn¡e
n cn.
10
qenn foµp»nun ûpnmepn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
hcka+ynane na
pejc¡nnja kon ce
cny+ynaa¡ no nonen¡o¡
I am playing hide and seek
now.
The fish is swimming.
Bob is eating a tomato.
They are singing a song.
Ak¡nnnoc¡n op ¡nno¡ na rec¡nkynnpane (cnnynnpane)
pejc¡nnja no papen nep6anen nckas, panane nep6anen
onnc na pejc¡nne no papen µp¡e+ nnn cnnka n cn.
hcka+ynane konn+nna
There is one chair behind
the desk.
There are seven days in a
week.
Ak¡nnnoc¡n op ¡nno¡ na na6pojynane na npepne¡n
op y+nnnLnno¡ npn6op na y+ennµn¡e (nnpnnnpyanno
op c¡pana na cekoj y+ennk), penonn no cepnnµa¡a,
neceµn no ropnna¡a, ropnLnn npennna, na6pojynane
na npoc¡opnn no pono¡, nep6anno ncka+ynane no
papenn cnnkn, µp¡ane n 6oene cnopep papen nckas sa
konn+nna op c¡pana na nac¡annnko¡ n cn.
hcka+ynane napep6n
Turn left!
Go right!
hrpn op ¡nno¡ na Robot game, Simon says..n cn.
hcka+ynane na
npene:
+aconn
penonn
neceµn
ropnLnn npennna
`
`
`
`
What time is it?-It`s
eight o`clock.
What day is it today?-It
is Tuesday.
What month is it?-Sep-
tember.
What season is it?-It is
spring.
`
`
`
`
hrpn op ¡nno¡:
Dance of the Ostriches, (y+ennµn¡e ce nopenenn no
pna ¡nna co no epen npe¡c¡annnk koj rn nna paµe¡e
na rp6o¡, epen op y+ennµn¡e na rp6o¡ nna sannLan
6poj na nnc¡ koj ppyrno¡ y+ennk ce o6npyna pa ro
nnpn n npannnno penpopyµnpa. VcneLnno¡ o6np nocn
noen sa ¡nno¡.)
The winner says...Sunday!
íacnnan ¡ene¢on co yno¡pe6a na penonn n neceµn.
`
`
`
ßocakynane npnja¡nn
npasnnµn
Have a nice holiday!
Have a nice weekend!
Cnnynnpane na ronopna cn¡yaµnja na ¡ena npasnnµn
(y+nnnL¡en pacnyc¡, naµnonannn n nepckn npasnnµn n
pp.) n cn.
11
k0Hû0BfBIA 4: fh¥mAKf f0 PA36BPAKf
qenn foµp»nun ûpnmepn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa no+e pa ro pas6epe
sna+ene¡o na nekcn+kn¡e epnnn-
µn npepnnpenn sa nsy+ynane sa
onaa nospac¡,
`
Fekcn+ka epnnnµa
JonaLo, carroLs.
KiLchen, living roon.
winLer, auLunn.
January, AugusL..
Honday, wednesday.
ßenep6anno pearnpane na: ronopen no¡¡nk, cnnkn, noc¡e-
pn, ¢neL kap¡n, nrpa op ¡nno¡ Cnnon casc... (na np., co
noka+ynane), necnn n cn.
pa pas6npa epnoc¡annn kycn
nckasn.
` Lpnoc¡annn kycn
nckasn
Bob is drawing a pota-
to now.
Susan can swim.
8e+6n op ¡nno¡ na coopne¡no pearnpane na cnyLna¡n ncka-
sn (op aypnosannc nnn op nac¡annnko¡, na np: pnn+ene na
¡eno¡o, nnnnka), nenep6anno pearnpane na nnc¡pykµnja/
nckas op nac¡annnko¡ n cn.
k0Hû0BfBIA 5: f080PfKf
qenn foµp»nun ûpnmepn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
npannnno pa rn nsronapa
n coopne¡no pa rn npnne-
nyna nekcn+kn¡e epnnnµn
no epnoc¡annn kycn nckasn
npepnnpenn sa ona nnno
sa nsy+ynane na jasnko¡
no pankn¡e na npepnnpe-
nn¡e jasn+nn ¢ynkµnn n
rpana¡n+kn c¡pyk¡ypn.
`
Hoe¡o cenejc¡no
I have two cousins.
Ak¡nnnoc¡n op ¡nno¡ na nep6anno non¡opy-
nane n npopyµnpane na epnoc¡annn nckasnn
pe+ennµn npeky: nrpane no ynorn, 6pojankn,
peµn¡npane n neene, no no+noc¡ npocnepe-
no co pnn+ena, y+ec¡no no kpa¡kn pnjanoLkn
cn¡yaµnn, ppanckn nsnep6n n packa+ynane
npnkasnn kako no¡nppa sa ycnoenoc¡ na nek-
cnka¡a n c¡pyk¡ypn¡e.
Hojo¡ pon
My house is big.
íopnLnn npennna, neceµn op
ropnna¡a, penonn op nepena¡a,
µenn +aconn
My birthday is in spring.
Our winter holiday is in Janu-
ary.
Today is Monday.
It`s five o`clock.
Cnop¡onn
Susan can swim.
0noLje n senen+yk
Peter likes grapes.
0cnonnn o6poµn n nnnna¡a
copp+nna
Ana is eating bread and butter.
12
k0Hû0BfBIA 6: +BIAKf
qenn foµp»nun ûpnmepn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa no+e pa ja nenopnpa rpa-
¢ncka¡a cnnka na s6oponn n
nsonnpann pe+ennµn na nnno na
npe¡xopno ycnoenn ycnn nopenn.
`
+n¡ane copp+nnn op
ycnoenno¡ noka6ynap,
jasn+nn ¢ynkµnn
n epnoc¡annn kycn
nckasn
Apple, dog, blue,
milk...
She is ten. Thank you.
The pencil is on the
desk.
Tom has two dogs...
8e+6n op ¡nno¡ na rnacno +n¡ane (no rpyna n nnpnnnpy-
anno), ak¡nnnoc¡n op ¡nno¡ na nonpsynane na s6oponn
co cnnkn n npepne¡n, nonpsynane na epnoc¡annn kycn
pe+ennµn co cnnkn, c¡nnynnpane na +n¡ane co pas6npane
(kopnc¡ene na ¢neL kap¡n, cnnkn+kn, noc¡epn n¡n.) n cn.
k0Hû0BfBIA 1: ûBm¥8AKf
qenn foµp»nun ûpnmepn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa ce ocnoco6n npannnno pa ro
kopnc¡n anrnncko¡o nncno,
`
Anrnncka¡a as6yka
A, B, C, D...
8e+6n op ¡nno¡ na pononnynane na s6oponn co ncnyL¡enn
6yknn (nrpa op ¡nno¡ Xanrnan), ne+6n co nnLynane na
cnoe¡o nne, nrpa op ¡nno¡ coc¡anynane na epnoc¡annn s6o-
ponn op papenn 6yknn co nsneLan pepocnep n cn.
pa no+e pa nnLyna nosna¡n
s6oponn no cnenynane.
` ßpannnno cnenynane
Lile (el, ai, el, i)... 8e+6n no cnenynane na nosna¡n epnoc¡annn s6oponn Spel-
ling Bee n cn.
k0Hû0BfBIA 1: k¥hI¥PA
Copp+nnn¡e op kyn¡ypa ce sac¡anenn no cn¡e konnonen¡n no nsy+ynane¡o na jasnko¡, opnocno ne ce nsy+ynaa¡ nsonnpano kako noce6na konnonen¡a.
µen¡a e pa ce cospape censn6nnnsaµnja sa noo+ynane na kyn¡yponoLkn¡e pasnnkn n cnn+noc¡n kako ocnona sa pasnnnane na ¡onepanµnja n enna¡n-
ja kon ppyrno¡ n pasnn+nno¡ (na np., npeky nnnna, npasnnµn, nopenn na kyn¡ypno opnecynane, xpana, necnn, nrpn, 6pojankn, konynnka¡nnnn nopenn,
napannnrnnc¡n+kn enenen¡n n pp.).
13
3. §B§AK7B9KB BP£B0PAKB
Co nac¡annno¡ nnan sa nac¡ana¡a no anrnnckn jasnk no ¡pe¡o oppenenne
ce nnannpann no 2 +aca nepenno, opnocno 72 +aca ropnLno.
8o nnannpane¡o na nac¡ana¡a sa ¡pe¡o oppenenne npepnnp ce sene-
nn copp+nnn¡e no nac¡annn¡e nporpann no ppyrn¡e npepne¡n kon ce
nsy+ynaa¡ no ¡pe¡o oppenenne, opnocno no+n¡ynan e npnnµnno¡ na
nerynpepne¡no nonpsynane no opnoc na µenn¡e n copp+nnn¡e co ak-
µen¡ na nn¡erpnpano nonpsynane co copp+nnn op naj+nnno¡ jasnk.
ßac¡ana¡a no anrnnckn jasnk sa y+ennµn¡e na onaa nospac¡ ce sacnona
na nyn¡ncensopno (nnsyenno, aypn¡nnno, ¡ak¡nnno n pp.) n xonnc¡n+ko
y+ene koe rn on¢aka kornn¡nnnn¡e, a¢ek¡nnnn¡e n no¡opnn¡e acnek¡n
na y+ennµn¡e, opnocno nac¡annnko¡ ke rn nn¡erpnpa pasnn+nn¡e konno-
nen¡n co L¡o jasnko¡ ke ce y+n na ¢ynkµnonanen na+nn.
Cornacno ropenanepeno¡o no c¡panckno¡ jasnk ne no+a¡ pa ce nspnoja¡,
opnocno ne no+e pa ce nnannpa 6pojo¡ na +aconn¡e no oppennn konno-
nen¡n. 3a nac¡ana¡a no onoj npepne¡ no ¡pe¡o oppenenne ce nnannpann
no 2 +aca nepenno, opnocno 72 +aca ropnLno.
Je+nL¡e¡o na pa6o¡a¡a na +aconn¡e no anrnnckn jasnk no ¡pe¡o oppe-
nenne e na ycno¡o ncka+ynane koe ce nonpsyna co papena cn¡yaµnja no
y+nnnnµa¡a, npeky nrpn, ppana¡nsaµnja, necnn nnn pnn+ena co no¡¡nk-
nynane na ¢an¡asnja¡a n na kpea¡nnnoc¡a na y+ennko¡. V+ennµn¡e, no
rno6ana, rn ycnojynaa¡ copp+nnn¡e nexann+kn (co penpopykµnja), no
6n¡no e pa ce nponepn npannnno¡o pas6npane na sna+ene¡o na nopaka-
¡a nkny+ynajkn rn n kyn¡yponoLkn¡e enenen¡n.
ßac¡annn cpepc¡na:
konnne¡ op opo6pen y+e6nn+kn cnc¡en,
nake¡ npnpa+en na¡epnjan sa nac¡annnko¡ (¢neL-kap¡n, noc¡epn,
nrpa+kn),
kace¡o¢onn/kace¡n co necnn, konnjy¡ep co coopne¡en co¢¡nep,
µ[-í0H, J8 co [8[,
ppyrn nsnopn na y+ene no nenocpepna¡a okonnna - npepne¡n no
npoc¡opnja¡a kape ce nsy+yna anrnnckno¡ jasnk,
hn¡epne¡ npnc¡an, o6pasonnn co¢¡nepn,
cnncannja sa nac¡annnko¡.
4. 0q£B¥BAB£ BA
B067BIABA7A BA ¥9£BBqB7£
fneµeue ua noc¡nraua¡a ua y¤eunqn¡e
8o ¡eko¡ na nac¡ana¡a peponno ce cnepa¡ n npepnynaa¡ noc¡nrana¡a na
y+ennµn¡e, ce npn6npaa¡ nokasa¡enn sa nnnnn¡e ak¡nnnoc¡n, no¡nnnpa-
noc¡a sa y+ene, copa6o¡ka¡a co ppyrn¡e n cn. (¢opna¡nnno oµenynane).
Cekoja ak¡nnnoc¡ na +aco¡ npn koja y+ennµn¡e ja ncka+ynaa¡ jasn+na¡a
ak¡nnnoc¡, 6nno na peµen¡nnno, penpopyk¡nnno nnn npopyk¡nnno nnno,
pana no+noc¡ sa noo+ynane na nanpepoko¡ n nerono npepnynane. Joa
sna+n peka enannaµnja¡a ce npLn kako nn¡erpanen pen na canno¡ na-
c¡anen +ac, a ne kako nsonnpan +nn. Hnory e na+no npn noc¡ankn¡e na
nponepka na snaene¡o, kako n oµenynane¡o na y+ennko¡, ¡ne noc¡ankn
pa ne ce pasnnkynaa¡ op noo6n+aenn¡e ak¡nnnoc¡n na +aco¡, opnocno
y+ennµn¡e ne ¡pe6a noce6no pa ce nspnojynaa¡ op rpyna¡a npn ycna¡a
nponepka na snaena¡a na y+ennko¡.
`
`
`
`
`
`
14
bn¡no e noronen akµen¡ pa ce c¡ann na nosn¡nnnn¡e acnek¡n na nanpe-
poko¡ na y+ennµn¡e, ¡.e. na ona L¡o y+ennko¡ ro snae, a ne ona L¡o ne
ro snae. 8a+no e cekoj nanpepok pa ce narpapn coopne¡no, 6npejkn na
nnapn¡e y+ennµn nn e no¡pe6na nonpa¡na nn¢opnaµnja sa oc¡napenno¡
ycnex, L¡o no+e pa 6npe ycna no¢an6a nnn nosn¡nnna peakµnja nspa-
sena npeky rec¡ nnn nnnnka nnn, nak, co nacnenka op c¡pana na nac¡an-
nnko¡, naµp¡an µne¡ n cn.
8pepnynane¡o na nanpepoko¡ na y+ennµn¡e ke ce npLn onncno npn L¡o
nac¡annnko¡ nna o6npcka no noce6na ¡e¡pa¡ka kon¡nnynpano pa nopn
sa6eneLkn sa cekoj y+ennk noce6no sa nerono¡o nanpepynane cornacno
konnonen¡n¡e na jasnko¡ npepnnpenn co nac¡anna¡a nporpana sa ¡pe¡o
oppenenne.
5. BP0670PBB ¥6ß0BB 3A
P£AßB3BPAB£ BA BA67ABBA7A
BP0IPAHA
ßporpana¡a no opnoc na npoc¡opnn¡e ycnonn sa nac¡ana¡a ce ¡enenn na
ßopna¡nno¡ sa npoc¡op sa I, II i III oppenenne n sa nac¡annn¡e cpep-
c¡na sa I oppenenne ponecen op c¡pana na nnnnc¡epo¡ sa o6pasonanne
n nayka co peLenne 6p. 07-4061/1 op 31.5.2007 rop.
ßpoc¡opnn¡e ycnonn n onpenenoc¡a na y+nnnnµn¡e sa ycneLna pea-
nnsaµnja na nac¡anna¡a nporpana sa ¡pe¡o oppenenne ¡pe6a pa ce no
cornacnoc¡ co onL¡no¡ nopna¡nn sa onpenenoc¡ sa peannsnpane na na-
c¡annn¡e nporpann sa ¡pe¡o oppenenne.
Ce npenopa+yna, sapapn nonecen nnsyenen kon¡ak¡ nonery y+ennµn¡e,
sa pa cnyLna¡ nopo6po L¡o ce s6opyna, n najoppane+enno¡ y+ennk pa
nna npernep na y+nnnnµa¡a, knynn¡e pa 6npa¡ napepenn na cnepnno¡
na+nn: noneke knynn po6nn+enn saepno, pasnn napnjan¡n na 6ykna¡a
U, kako n npenec¡ynane n rpynnpane na c¡on+nna¡a no no¡pe6a (npn
ppana¡nsaµnja).
6. B0PHA7BB 3A BA67AB£B
KA§AP
3anpLenn c¡ypnn no anrnnckn jasnk n nn¡epa¡ypa - nac¡anna na-
coka, VII
1
.
3anpLenn c¡ypnn no anrnnckn jasnk n knn+ennoc¡, VII
1
.
3anpLenn c¡ypnn no anrnnckn jasnk n nn¡epa¡ypa - ppyra nacoka
n co spo6nena coopne¡na neparoLko-ncnxonoLka n ne¡opcka nop-
ro¡onka na coopne¡en ¢akyn¡e¡, VII
1
.
3anpLenn c¡ypnn sa oppenencka nac¡ana co nopyn sa anrnnckn ja-
snk VII
1
.
`
`
`
`
15
1. 09£K¥BABB P£3¥ß7A7B
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
ro pas6npa sna+ene¡o na nekcn+kn¡e epnnnµn npepnnpenn sa
ycnojynane cornacno 6apana¡a na nac¡anna¡a nporpana n no+e pa
rn penpopyµnpa n yno¡pe6yna no coopne¡nn ronopnn cn¡yaµnn,
pearnpa na yna¡c¡na na nac¡annnko¡ no ak¡nnnoc¡n¡e sa npene na
+aco¡,
ja npenosnana rpa¢nja¡a na ycno ycnoenn¡e s6oponn,
nenopnsnpa, penpopyµnpa n npopyµnpa epnoc¡anen kyc nckas, pen
op necnn+ka nnn 6pojanka,
nopn epnoc¡anna konynnkaµnja co kopnc¡ene na naj¢peknen¡nn¡e
jasn+nn ¢ynkµnn op cekojpnenne¡o na y+ennko¡/y+enn+ka¡a,
npnnenyna ocnonnn rpana¡n+kn c¡pyk¡ypn, npn L¡o ce posnonenn
rpeLkn L¡o ne npe+a¡ no pas6npane¡o,
onnLyna, ce ncka+yna npnnenynajkn rn ycnoenn¡e nekcn+kn epn-
nnµn na nnno na epnoc¡anen kyc nckas,
+n¡a rpyna na s6oponn, epnoc¡annn kycn nckasn L¡o npe¡xopno
ycno rn connapan/connapana,
nnLyna nosna¡n s6oponn no cnenynane,
nna nn¢opnaµnn op kyn¡ypa¡a na senjn¡e co anrnnckn ronopen nn¢opnaµnn op kyn¡ypa¡a na senjn¡e co anrnnckn ronopen
jasnk,
kopnc¡n hKJ no copp+nnn op npepne¡o¡.

`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
8. K0HB6BJA K0JA JA
B0§I07BB BA67ABBA7A
BP0IPAHA
Cnnnana 8e¡epocka, cone¡nnk no anrnnckn jasnk, bí0 - Ckonje -
pakonopn¡en
H-p 3opa byLoncka, cone¡nnk no anrnnckn jasnk, bnpo sa pasnoj
na o6pasonanne¡o, bí0 - 0xpnp
n-p 8eponnka Kapena, npo¢ecop, Vnnnepsn¡e¡ ,Jyronc¡o+na Lnpo-
na¨ - Je¡ono
Cona [nnn¡pona, nac¡annnk no anrnnckn jasnk, 0V ,[nnn¡ap Hn-
napnnon¨ - Ckonje
Apnnpa íanas - A6epnnn, nac¡annnk no anrnnckn jasnk, 0V ,Jane
Canpanckn¨ - Ckonje
Jonn Jopoponckn, nac¡annnk sa oppenencka nac¡ana, 0V ,7 Hapcn¨,
c. +enonek¨ - Je¡ono
AjLe Ajpynan, cone¡nnk sa oppenencka nac¡ana, bí0 - Ckonje
`
`
`
`
`
`
`
16
9. B07BB6 B §A7¥H BA
§0B£6¥BAB£ BA BA67ABBA7A
BP0IPAHA
ßac¡anna¡a nporpana no anrnnckn jasnk sa ¡pe¡o oppenenne no
pene¡ropnLno¡o ocnonno o6pasonanne ja ponece:
Hnnnc¡ep
fynejmau Pyæn¡n (c.p.) na pen 18.10. 2007 ropnna
(peLenne 6p. 10 - 2065 / 1)
1
BAfIA8BA
ûP0fPAHA
H¥3B+k0
06PA308ABBf
[L8LJí0[hLß0 0Cß08ß0 0bíA308AßhL
2
8ps ocnona na +nen 55 c¡an 1 op 3akono¡ sa oprannsaµnja n pa6o¡a na oprann¡e
na pp+anna¡a ynpana (,Cn. necnnk na íH¨ 6p. 58/00 n 44/02) +nen 24 n 26 op
3akono¡ sa ocnonno o6pasonanne (,Cn. necnnk na íH¨ 6p. 44/95, 24/96, 34/96,
35/97, 82/99, 29/02, 40/03, 42/03, 63/04, 82/04, 55/05, 81/05, 113/05, 35/06,
70/06 n 51/07), nnnnc¡epo¡ sa o6pasonanne n nayka ponece nac¡anna nporpana
no npepne¡o¡ nysuvko o6µasoeanue sa III oppenenne na pene¡ropnLno¡o ocnon-
no y+nnnL¡e.
3
1. q£ßB BA BA67ABA7A
B0 III 0§§£ß£BB£
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa npnnenyna npannnen neja+kn c¡an (cepene, pp+ene,
pnLene),
pa npnnenyna kyn¡nnnpano neene (ynepeno neene 6es rpnnacn,
pnrane na panena n nnkane),
pa ce ocnoco6yna pa nee necnn co pasnonnpna pn¡nn+ko-neno-
pncka nnnnja,
pa ce ocnoco6yna sa ak¡nnno cnyLane na nysnka¡a,
pa npenosnana nysnka op pasnn+nn nnc¡pynen¡n,
pa rn nane¡n, non¡opyna, kopnc¡n pnn+ena¡a no nysn+ko -
pn¡nn+kn¡e ak¡nnnoc¡n,
pa ce nonepyna no enenen¡n¡e na no¡no¡o nncno,
pa ce sanosnae co pe¡ckn nysn+kn nnc¡pynen¡n (nenopnckn) n pa
cnnpn co nnn,
pa cospana nn¡epec sa nsnepynane na sny+nn e¢ek¡n, cnon¡ann
nnnponnsaµnn na kpa¡kn nysn+kn no¡nnn n pp.;
pa ce no¡¡nknyna sa conc¡neno nysn+ko nspasynane,
pa ynee pa ja kopnc¡n konnjy¡epcka¡a ¡exnnka sa nysn+ko nspa-
synane.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
4
2. K0BKP£7BB q£ßB
1. ûffKf (19 +AfA}
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
npannnno pa ro pp+n ¡eno¡o npn
neene,
pa pasnnna nn¡epec sa neene,
pa ro npoLnpyna oncero¡ na
rnaco¡,
pa pasnnna +ync¡no sa pn¡an n
pa npen¡n¢nkyna onpepenen
pn¡an (1:1 n 1:2, opnocno 2:1),
pa nee necnn pasnn+nn no
copp+nna n kapak¡ep,
pa ce nonepyna sa neene no no¡n
co ¡ak¡npane.
`
`
`
`
`
`
ßpannnen c¡an npn
neene
ßeene necnn no cnyx
(pe¡ckn, yne¡nn+kn,
napopnn, nonpsann
co pp+annn n nepckn
npasnnµn) pasnn+nn
no copp+nna n kapak-
¡ep (oncer µ1 - µ2)
ßeene na enenen¡ap-
nn nenopnckn ne+6n
n necnn no no¡n (co
yno¡pe6a na con1 n
nn1 no ¡paene na no-
nonnnn n +e¡np¡nnn)
ßeene no cnyx
ßeene no no¡n
Jak¡npane (ñou-
nom ce eoeeqyea
kako cmµyven usµas
nanecmo ,yquµane¨
u kako ñoqiomoeka
sa ñounom ,makm¨
koj ke ce µasµa6o-
my6a eo ñoioµnume
oqqenenuja).
`
`
`
8e+6n sa npannnno neene, pp+ene na ¡eno¡o, ne+6n sa
pnLene (pa nee 6es nanperane, ynepeno, 6es rpnnacn,
pnrane na panena¡a, 6es nnkane n pp.),
nsnep6a na 6pojankn n 6psos6opkn co ¡o+en pn¡an n
jacna pnkµnja (np., 6pojankn n 6psos6opkn nosna¡n na
y+ennµn¡e),
neene necnn pasnn+nn no copp+nna n kapak¡ep (np., nee
necnn sa ropnLnn¡e npennna, pe¡ckn necnn, napopnn
necnn n pp. co oncer µ1 - µ2),
po+nnynane n npenosnanane na ¡paene¡o na +e¡np¡nna
n nononnna npeky 6pojankn¡e (1:1 ,Lnµn-nenµn¨, 1:2
,Japa-¡apa-¡apana¨),
ne+6n no cnyx co kpa¡kn nenopnckn no¡nnn co+nne¡n op
¡ononn¡e con1 n nn1 (np.1: nac¡annnko¡ ro nee no¡nno¡
co nnenynane na ¡ononn¡e, a y+ennµn¡e ro non¡opynaa¡,
np. 2: nac¡annnko¡ ro nee no¡nno¡ co ¡ekc¡, a y+ennµn¡e
ro non¡opynaa¡ co nnenynane na ¡ononn¡e),
neene na enenen¡apnn nenopnckn ne+6n n necnn no no¡n
co ¡ak¡npane.
`
`
`
`
`
`
5
2. H¥3BkA B þ8BmfKf (19 +AfA }
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa ce no¡¡nknyna pa rn ycornacn
cnon¡e pnn+ena co nysn+kn¡e
kapak¡epnc¡nkn,
pa pasnnna +ync¡no sa pn¡an,
pa nsnepyna nysn+ko-pn¡nn+kn
+ekopena,
pa ce no¡¡nknyna pa nsnepyna
pnn+ena cnopep opnanpep y¡np-
pena kopeorpa¢nja,
`
`
`
`
Hysn+ko-pn¡nn+kn
+ekopena (+ekopene,
napLnpane, no¡ckok-
nynane)
Hysn+kn nrpn
Janµynane (nanc)
8anc ` Kon6nnnpane na +ekopena, no¡ckoknynana, npec¡pojyna-
na n pp.,
y+ec¡no no nysn+kn nrpn,
¡anµynane na nanc,
`
`
`
pa sanosnana n nsnepyna
epnoc¡annn napopnn opa op
pasnn+nn e¡nn+kn saepnnµn,
pa ce no¡¡nknyna sa y+ec¡no no
enenen¡apnn nysn+kn ppana¡n-
saµnn.
`
`
`
Lnenen¡apnn nysn+kn
ppana¡nsaµnn (co
kopnc¡ene na ¡anµ n
nan¡onnna)
nsnep6a na epnoc¡annn ¡anµn n opa op pasnn+nn e¡nn+kn
saepnnµn n kyn¡ypn,
y+ec¡no no enenen¡apnn nysn+kn ppana¡nsaµnn (ppana-
¡nsaµnja na ,ßeµo n nonko¡¨ op C. ßpoko¢jen).
`
`
6
3. fh¥mAKf H¥3BkA (12 +AfA}
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa cnyLa n npenosnana:
knacn+na, napopna n nysnka sa
peµa,
pa ro npenosnana kapak¡epo¡ na
nysnka¡a (necena, ¡a+na, 6psa,
6anna n pp.),
pa pasronapa sa nysnka¡a L¡o ja
cnyLa,
`
`
`
CnyLane knacn+na n
napopna nysnka, kako
n nysnka sa peµa
CnyLane nysn+kn
¢onknop (napopnn
necnn n opa op cnoja¡a
e¡nn+ka saepnnµa n
op ppyrn¡e saepnnµn)
hnc¡pynen¡
hsnep6a
hsnepyna+
Konnosn¡op
`
`
`
`
CnyLane knacn+na nysnka: Cen-Canc: ,Kapnenan na
+nno¡nn¡e¨ - ,Kenrypn¡e¨ n ,ßapopo¡ co ponrn yLn¨
(po+nnynane na sa6anynane n sa6psynane na ¡enno¡o,
kako n nananynane n sronenynane na pnnannka¡a),
cnyLane nysnka sa peµa (C. ßpoko¢jen: ,ßeµo n nonko¡¨
- µp¡an ¢nnn),
necnn+kn op pe¡ckn ¢ec¡nnann,
`
`
`
pa npenosnana napopnn necnn
n opa,
pa cnyLa n npenosnana snyµn na
oppepenn nysn+kn nnc¡pynen¡n.
`
`
ßapopna necna n
opo
` napopna nysnka (necnn n opa op pasnn+nn e¡nn+kn saep-
nnµn na Hakeponnja n op cne¡o¡),
sanosnanane na sny+noc¡a na nysn+kn¡e nnc¡pynen¡n
npeky cnyLane na nysn+kn pena nnn ¢parnen¡n (xapno-
nnka, ¢nej¡a, 6apa6an+e, rn¡apa, pajpe).
`
`
7
4. f8BPfKf BA þfIfkB H¥3B+kB BBfIP¥HfBIB (8 +AfA}
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa pasnne oce¡ sa pn¡an,
pa ce sanosnae co na+nno¡ na
cnnpene na oppepenn pe¡ckn
nysn+kn nnc¡pynen¡n,
`
`
ín¡an
Henopnja
Cnnpene na pe¡ckn
nenopnckn nnc¡py-
nen¡n
ín¡an
Henopnja
hnnna na pe¡ckn
nysn+kn nnc¡pynen-
¡n (kon ce kopnc¡a¡
no y+nnnL ¡e¡o)
`
`
`
hsnep6a co pe¡ckn pn¡nn+kn nnc¡pynen¡n (np., non¡opyna
kpa¡kn pn¡nn+kn no¡nnn),
cnnpene na pe¡ckn nenopnckn nnc¡pynen¡n (ne¡ano¢on),
`
`
pa non¡opyna kpa¡kn pn¡nn+kn
no¡nnn,
pa non¡opyna kpa¡kn nenopnckn
no¡nnn,
pa npnppy+yna nosna¡a necna co
oppepenn [Hh.
`
`
`
ßpnppy+6a na necnn
n kpa¡kn pn¡nn+kn
n nenopnckn no¡nnn
co pe¡ckn nysn+kn
nnc¡pynen¡n
ßpnppy+6a ` epnoc¡anna npnppy+6a na nosna¡a necna co [Hh. `
5. 0fB08B BA H¥3B+kAIA ûBfHfB0fI (6 +AfA}
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa rn npenosnana snaµn¡e na
no¡no¡o nncno: ne¡¡onnnne,
nnonnnckn kny+, snak sa no¡a,
con1 n nn1,
pa ynee pa nnLyna nnonnnckn
kny+.
`
`
Lnenen¡n na no¡no
nncno: no¡a, ne¡¡o-
nnnne, nnonnnckn
kny+,noc¡anynane na
¡ononn¡e con1 n nn1
na ne¡¡onnnne.
ßo¡a
ße¡¡onnnne
8nonnnckn kny+
`
`
`
3anosnanane co enenen¡n¡e na no¡no¡o nncno: no¡a,
ne¡¡onnnne, nnonnnckn kny+,
ne+6n sa nnLynane na nnonnnckn kny+, no¡a.
`
`
8
6. 0fB08B BA þfIfk0I0 H¥3B+k0 B3PA3¥8AKf B I80PfKf (8 +AfA}
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa ce no¡¡nknyna sa nysn+ko
nspasynane co rnac, cnnpene,
pnn+ene,
pa c¡eknyna cnrypnoc¡ n canopo-
nep6a no conc¡neno¡o nysn+ko
nspasynane,
pa y+nna no nysn+ko¡o nspasy-
nane.
`
`
`
Kpea¡nnno nspasy-
nane npeky neene,
pnn+ene n cnn-
pene,
nspasynane na
nne+a¡oµn¡e op
cnyLana¡a nysnka
na pasnn+en na+nn.
`
`
Canno¡ y+ennk na o6pa6o¡ena necna nnn nysn+kn npnnep
cospana conc¡nena kopeorpa¢nja co pnn+ene na cnoe¡o
¡eno, nsnncnynane na +ekopn n pnn+ena co paµe¡e,
kpea¡nnno nspasynane n ¡nopene na cnyLann¡e necnn n
nysn+kn¡e npnnepn,
y+ec¡no no nrpn n ppana¡nsaµnn,
y+ec¡no no ak¡nnnoc¡n no kon y+ennµn¡e nanec¡o pa
opronapaa¡ co s6oponn opronapaa¡ co neene,
y+ec¡no no ak¡nnnoc¡n npeky conc¡neno nspasynane na
nne+a¡oµn¡e op cnyLana¡a nysnka.
`
`
`
`
`
9
3. §B§AK7B9KB BP£B0PAKB
ßac¡annn¡e copp+nnn no npepne¡o¡ nysn+ko o6pasonanne panaa¡
no+noc¡ pa ce peannsnpaa¡ nn¡erpnpano co copp+nnn¡e op nac¡annn-
¡e nporpann no naj+nn jasnk, na¡ena¡nka, anrnnckn jasnk, sanosnanane
na okonnna¡a, n ¢nsn+ko o6pasonanne. hc¡o ¡aka, ce pana no+noc¡ sa hc¡o ¡aka, ce pana no+noc¡ sa
nna¡peLno nn¡erpnpano nnannpane na cn¡e ¡enn no cornacnoc¡ na no-
¡pe6n¡e na y+ennµn¡e n nnannpann¡e ak¡nnnoc¡n. ßpn peannsnpane na ßpn peannsnpane na
copp+nnn¡e nac¡annnko¡ ¡pe6a pa ro no¡¡nknyna n ¢ann cekoe pe¡e npn
nysn+ko¡o nspasynane n ne cnee pa ce posnonn pa ce npann a¡noc¢epa
na konne¡n¡nnnoc¡ nery y+ennµn¡e.
foµnæeu qouµ ua ¤acoen
IfHB 6poj ua ¤acoen
1. ßeene 19 +aca
2. Hysnka n pnn+ene 19 +aca
3. CnyLane nysnka 12 +aca
4. Cnnpene na pe¡ckn nysn+kn nnc¡pynen¡n 8 +aca
5. 0cnonn na nysn+ka¡a nncnenoc¡ 6 +aca
6.
0cnonn na pe¡cko¡o nysn+ko nspasynane n
¡nopene
8 +aca
8k¥ûB0: 12 ¤aca
3a6eneLka: bpojo¡ na +aconn¡e e papen opnen¡aµnono.
Bac¡aeun cpeµc¡ea:
aypnonnsyennn cpepc¡na (J8, [8[-nneep, nnpeonneep, konnjy-
¡ep),
pe¡ckn nysn+kn nnc¡pynen¡n,
pnpak¡n+kn cpepc¡na n na¡epnjann,
pasnn nsnopn na y+ene op nenocpepna¡a okonnna (npepne¡n no
npnpopa¡a n okonnna¡a),
nnsyennn cpepc¡na (cnnkn, ¢o¡orpa¢nn, annnkaµnn n cn.),
hn¡epne¡, o6pasonnn co¢¡nepn.
4. 0q£B¥BAB£ BA
B067BIABA7A BA ¥9£BBqB7£
8o ¡eko¡ na nac¡ana¡a peponno ce cnepa¡ n npepnynaa¡ noc¡nrana¡a
na y+ennµn¡e, ce npn6npaa¡ nokasa¡enn sa nnnnn¡e ak¡nnnoc¡n, no¡n-
nnpanoc¡a sa nysn+ko nspasynane, anra+npanoc¡a na y+ennµn¡e, no-
cne¡enoc¡a no pa6o¡a¡a, kako n ¡nncka¡a pa6o¡a (¢opna¡nnno oµenyna-
ne). ßpn cnepene¡o na noc¡nrana¡a na y+ennµn¡e, nac¡annnko¡ ¡pe6a
oco6eno pa nnnnana kon nnpnnnpyannno¡ npnc¡an no noc¡nrana¡a na
cekoe noepnne+no pe¡e.
`
`
`
`
`
`
10
5. BP0670PBB ¥6ß0BB 3A
P£AßB3BPAB£ BA BA67ABBA7A
BP0IPAHA
ßporpana¡a no opnoc na npoc¡opnn¡e ycnonn sa nac¡ana¡a ce ¡enenn na
ßopna¡nno¡ sa npoc¡op sa I, II n III oppenenne n na nac¡annn¡e cpep-
c¡na sa I oppenenne ponecen op c¡pana na nnnnc¡epo¡ sa o6pasonanne n
nayka co peLenne 6p. 07-4061/1 op 31.05.2007 ropnna.
6. B0PHA7BB 3A BA67AB£B
KA§AP
ßac¡ana¡a no nysn+ko o6pasonanne no ¡pe¡o oppenenne no+e pa ja ns-
nepyna nnµe koe sanpLnno:
neparoLkn ¢akyn¡e¡ - npo¢ecop sa oppenencka nac¡ana,
1nnoso¢ckn ¢akyn¡e¡ - hnc¡n¡y¡ sa neparornja - pnnnonnpan ne-
paror.
`
`
1. 09£K¥BABB P£3¥ß7A7B
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
sasena npannnen neja+kn c¡an,
nee kyn¡nnnpano (ynepeno, 6es rpnnacn, pnrane na panena n nn-
kane),
npenosnana snyµn op npnpopa¡a n okonnna¡a,
ak¡nnno cnyLa nysnka,
nsnepyna epnoc¡anna kopeorpa¢nja no nysn+ko-pn¡nn+kn ak¡nn-
noc¡n,
nnenyna n npnnenyna pn¡nn+kn n nenopnckn pe¡ckn nnc¡pynen-
¡n,
pasnnkyna ocnonnn nnponn na ¡enno n pnnannka,
npenosnana n npnnenyna nysn+kn nncnenn snaµn (ne¡¡onnnne,
nnonnnckn kny+, no¡a),
kopnc¡n hKJ sa nysn+ko nspasynane.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
11
8. K0HB6BJA K0JA JA B0§I07BB
BA67ABBA7A BP0IPAHA
Anknµa 8n¡anona, cone¡nnk sa nysn+ko o6pasonanne n nysn+ka
yne¡noc¡, bí0 - Ckonje
n-p 8nk¡opnja Konaponcka - ínnpja, nonpepen npo¢ecop na 1akyn-
¡e¡o¡ sa nysn+ka yne¡noc¡ - Ckonje
8ej+ncnan ßononckn, cone¡nnk sa nysn+ko o6pasonanne, bí0 - be-
pono
0nrnµa ßaynoncka, cone¡nnk sa oppenencka nac¡ana, bí0 - Je¡ono
8epa Anrenoncka, nac¡annnk - 0V ,Kysnan J. ßn¡y¨ - Ckonje
Lnnnnja Xpnc¡ona, oppenenckn nac¡annnk, 0V ,Faso Anrenonckn¨
- Ckonje
Xana [oko, nocnn¡yna+, 0V ,25 Haj¨ - Ckonje
`
`
`
`
`
`
`
9. B07BB6 B §A7¥H BA
§0B£6¥BAB£ BA BA67ABBA7A
BP0IPAHA
ßac¡anna¡a nporpana no nysn+ko o6pasonanne sa ¡pe¡o oppenenne no
pene¡ropnLno¡o ocnonno o6pasonanne ja ponece:
Hnnnc¡ep
fynejmau Pyæn¡n (c.p.) na pen 18.10. 2007 ropnna
(peLenne 6p. 10 - 2065 / 4)
12
1
BAfIA8BA
ûP0fPAHA
[L8LJí0[hLß0 0Cß08ß0 0bíA308AßhL
hBk08B0
06PA308ABBf
2
8ps ocnona na +nen 55 c¡an 1 op 3akono¡ sa oprannsaµnja n pa6o¡a na oprann¡e
na pp+anna¡a ynpana (,Cn. necnnk na íH¨ 6p. 58/00 n 44/02) +nen 24 n 26 op
3akono¡ sa ocnonno o6pasonanne (,Cn. necnnk na íH¨ 6p. 44/95, 24/96, 34/96,
35/97, 82/99, 29/02, 40/03, 42/03, 63/04, 82/04, 55/05, 81/05, 113/05, 35/06,
70/06 n 51/07), nnnnc¡epo¡ sa o6pasonanne n nayka ponece nac¡anna nporpana
no npepne¡o¡ nukoeno o6µasoeanue sa III oppenenne na pene¡ropnLno¡o ocnon-
no y+nnnL¡e.
3
1. q£ßB BA BA67ABA7A B0
III 0§§£ß£BB£
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa sanosnana nonn ¡epnnnn kon ce kopnc¡a¡ no nac¡ana¡a no nn-
konno o6pasonanne,
pa kopnc¡n pasnn na¡epnjann n ¡exnnkn sa µp¡ane, cnnkane, no-
pennpane, rpapene n nnsyennn konynnkaµnn no nnkonno¡o nspa-
synane,
pa rn nspasyna canoc¡ojno n cno6opno cnon¡e cosnannja, +ync¡na,
po+nnynana n nne+a¡oµn, nncnn n ¢an¡asnja co nonoL na nnkon-
nno¡ jasnk n ¡nopeL¡no,
pa kopnc¡n pasnn noc¡ankn sa nnkonno nspasynane (kanene, rpe-
6ene, npckane, ¡y¢n¡ane n pp.),
pa ynee pa nanpann ns6op na npeja, ak¡nnnoc¡ n cpepc¡na n pa
coc¡ann nnkonna ¡nop6a,
pa ynee nep6anno pa o6jacnn nnkonna ¡nop6a n pa ce no¡¡nknyna
na conc¡nena ec¡e¡cka npoµenka,
pa npann pasnnka na yne¡nn+kn pena op pasnn+nn nnkonnn
noppa+ja (µp¡e+, cnnka, ckynn¡ypa, apxn¡ek¡ypa),
pa rn npnnenyna c¡ekna¡n¡e snaena n neL¡nnn sa nnkonno nspa-
synane,
pa npak¡nkyna kyn¡ypno-xnrneno-¡exnn+kn n pa6o¡nn nannkn,
`
`
`
`
`
`
`
`
`
pa ce sanosnana co kyn¡ypno¡o nacnepc¡no op pasnn+nn e¡nn+kn
saepnnµn,
pa rn npenosnana nnsyennn¡e nepnynn n cpepc¡na n nnnna¡a
¢ynkµnja,
pa ynee pa ja kopnc¡n konnjy¡epcka¡a ¡exnnka sa nnkonno nspa-
synane.
`
`
`
4
2. K0BKP£7BB q£ßB
qPIAKf (0PBfBIAqB0B0 20 +AfA}
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa ja pasnnna nepµenµnja¡a n pa cospana
npe¡c¡ana sa npoc¡opo¡ (pna6o+nna,
6nncky-paneky),
pa pasnnna +ync¡no sa nnnnja¡a (nnpo-
nn n nn¡ensn¡e¡) n pa ja npnnenyna no
nnkonna µennna,
pa pasnnna oce¡nnnoc¡ n pa noo+yna
pn¡an no npnpopa¡a n canoc¡ojno pa ro
npnnenyna no µp¡ane¡o,
`
`
`
Fnkonnn
enenen¡n no
µp¡ane¡o
ßa6nypynane na nenocpepna¡a okonnna, nepµnnnpane na npoc¡o-
po¡ (rpap6n¡e, npepne¡n¡e, npnpopa¡a, ppnopep, ynnµa),
co ¡enka +e¡ka, nonoxponno (¡yL, ¡ennepa, nopenn 6on n pp.) µp¡a
nnnnn co pasnn+na pe6ennna, nn¡ensn¡e¡, npeµnsnoc¡, nacoka
(noe¡o y+nnnL¡e, y+nnnL¡en pnop, noja¡a co6a, nojo¡ pon),
`
`
pa ja pasnnna cnoco6noc¡a sa
sa6ene+ynane na kon¡ypna¡a nnnnja na
npepne¡n¡e no oppepen npoc¡op,
pa ja noo+n cne¡noc¡a n co cen+ene pa
ja npe¡c¡anyna cenka¡a na npepne¡n¡e,
co µp¡ane pa npe¡c¡anyna nnponn ¡ekc-
¡ypn,
`
`
`
µp¡ane ` Kon¡ypa
Cen+ene
8na¡peLen n
napnopeLen
npoc¡op
`
`
`
µp¡a kon¡ypna nnnnja (cyno ppno, nnc¡onn op ppnja, nncek¡n),
µp¡a nnponn nnnnn n nc¡n¡e rn kon6nnnpa no nnkonna µennna,
µp¡a nnnnn: npann kpnnn, o¡nopenn-sa¡nopenn, ponrn-kycn, nc-
npeknna¡a n pp. n nspasyna kon¡pac¡ na nnnnn (o6naµn n po+p),
noo+yna n cnopepyna npepne¡n no ronennna (no+e¡no +ync¡no sa
nponopµnn),
cnopepyna, po+nnyna n µp¡a nna¡peLen n napnopeLen npoc¡op,
rn na6nypyna npepne¡n¡e n cenkn¡e kon rn ¢opnnpaa¡ pasnn
npepne¡n npn pasnn+no ocne¡nynane n co cen+ene nnkonno rn
npe¡c¡anyna,
no npnpopa¡a ro sa6ene+yna pn¡ano¡ na ¢opnn¡e n nnnnn¡e n rn
npnnenyna kako pekopa¡nnen enenen¡ (ppnopep, orpapa, ckann n
pp.),
`
`
`
`
`
`
`
5
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
pa µp¡a npeky ¡exnnka-¡yL. ` JyL µp¡a co ¡yL, nepµe, ppnµe, +e¡ka (knac op n+enka, opannµa, cnono-
nn, cyno ppno n pp.),
µp¡a no na6nypynane, nonnene n ¢an¡asnja.
`
`
fhBkAKf (0PBfBIAqB0B0 32 +AfA}
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa rn kopnc¡n ocnonnn¡e n
cekynpapnn¡e 6on n kpea¡nnno
pa rn npnnenyna no nnkonna
konnosnµnja,
pa cospana nnkonna konnosnµnja
co napnn nnn ¡onnn 6on,
pa pasnnkyna opnrnnanna ¡nop6a
op penpopykµnja.
`
`
`
Fnkonnn enenen¡n no
cnnkane¡o
Cnnkane
Kon¡pac¡
0pnrnnan n penpopyk-
µnja
Fapnn n ¡onnn 6on
Kon¡pacnn 6on
0pnrnnan
íenpopykµnja
`
`
`
`
Kopnc¡n pasnonnpnn noc¡ankn n ¡exnnkn no cnnkane¡o
(kanene, rpe6ene, npckane n pp.),
cnnka nejsa+ co ocnonnn n nsnepenn 6on,
cnnka co axpona¡ckn 6on,
cnnka co napnn nnn ¡onnn 6on (pasnn pekopnpann npep-
ne¡n),
ja cnnka npnpopa¡a co napnn n ¡onnn 6on (nnnapa, µne¡o-
nn n pp.),
cnnka co kon¡pacnn 6on,
nspasyna kon¡pac¡ (cne¡no-¡enno),
neLa 6on n cnnka co nnn no conc¡nena sanncna,
no npnpopa¡a ja sa6ene+yna ¡oncka¡a rpapaµnja, cno-
pepyna n sa6ene+yna pasnnkn no ¡ono¡ (cne¡on, ¡enen,
naj¡enen, najcne¡on ¡on),
cnnka no po+nneno,
cnnka no ¢an¡asnja,
noce¡yna nnkonna nsno+6a, a¡enje n ce sanosnana co
opnrnnannn pena n co penpopykµnn.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
6
06hBk¥8AKf 80 ûP0fI0P0I, H0þfhBPAKf B fPAþfK f (0PBfBIAqB0B0 10 +AfA}
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa ja pasnnna cnoco6noc¡a pa
na6nypyna, noo+yna (nepµennpa)
npepne¡n co epnoc¡anen n cno+en
nonynen,
`
8onynen ` ßa6nypyna pasnn npepne¡n n cnopepyna no ¢opna,
ronennna n ¡ekc¡ypa,
`
pa ja yconpLyna nanyenna¡a cnoco6-
noc¡ npn nopennpane¡o,
npn nopennpane¡o pa rn yconpLyna
pasnn¡e noc¡ankn na pa6o¡a,
pa ce ocnoco6yna pa nopennpa ¡pn-
pnnensnonannn ¢opnn (co epnoc¡a-
nen n cno+en nonynen),
pa ja npnnenyna nnnnja¡a n ¡ekc¡ypa-
¡a npn nopennpane¡o,
`
`
`
`
0cnonnn cpepc¡na sa
Hopennpane
Fnkonnn enenen¡n no
nopennpane¡o
Hopennpane
nopennpa epnoc¡anen nonynen (onoLje, senen+yk, reo-
ne¡pnckn ¡ena n pp.),
nopennpa npepne¡n co cno+en nonynen (+nno¡nn,
+one+ka ¢nrypa, n¡nµa, koLnn+ka n cn.),
nopennpa co pasnn noc¡ankn na popanane, opsenane,
pna6ene, rpe6ene, nep¢opnpane n µp¡ane,
`
`
`
pa cospana konnosnµnja co pasnn
o¡napnn n ppyrn na¡epnjann,
pa ce sanosnana co nekonky ckynn¡y-
pn no nenocpepna¡a okonnna,
`
`
0cnonnn cpepc¡na sa
rpapene
Fnkonnn enenen¡n no
rpapene¡o
ípapene
KaLnpane
Hake¡a
`
`
kaLnpa nackn, koLnn+kn, nnoponn, +nno¡nn n pp.,
nopennpa npepne¡n n co nnn cospana konnosnµnja,
kopnc¡n o¡napnn na¡epnjann sa nnkonno nspasynane
(npann nake¡n na y+nnnL¡e, coo6pakaj, nosnna n pp.),
kon6nnnpa n coc¡anyna n npn¡oa nspasyna npoc¡op
(nna¡peLen n napnopeLen),
`
`
`
`
pa ce ocnoco6yna op ro¡onn ¢opnn
pa cospape nocno+ena konnosnµnja.
` Ckynn¡ypa ` co konnonnpane na ro¡onn ¢opnn cospana cno+ena
konnosnµnja,
cospanane na yne¡nn+ko peno (ckynn¡ypa) sa6ene+yna
pe¡ann, ¡ekc¡ypa, nnnnn, nonynen...,
noce¡yna cnonennk (ckynn¡ypa, 6nc¡a, ¢on¡ana n pp.).
`
`
`
7
þB3AJB B 8B3¥fhBB k0H¥BBkAqBB (0PBfBIAqB0B0 10 +AfA}
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa npoµenn L¡o ro npnnnekyna
nerono¡o/ nejsnno¡o nnnnanne
kon nekoj npepne¡ n soL¡o,
pa ro kopnc¡n pn¡ano¡ no pnsaj-
no¡,
pa sanosnana n pasnnkyna nnyc-
¡paµnja, ¢o¡orpa¢nja, kopnµa sa
knnra, noc¡ep, nnaka¡.

`
`
`
[nsajn
Fnkonnn enenen¡n no
pnsajno¡
8nsyennn konynnka-
µnn
[esen (Lapa)
Vkpac
3nak
hnyc¡paµnja
Kopnµa
ßoc¡ep
`
`
`
`
`
`
ße+a¡n co pn¡nn+ko non¡opynane, cospana pesen (napa-
na, ykpacna xap¡nja, an6ana+na keca),
ne+a¡n co pasnonnpnn na¡epnjann koj can rn nponaora
op nenocpepna¡a cpepnna (nncja, nnoponn, ko+a, ryna,
¡ekc¡nn, npe+a n pp.),
ne+a¡n kap¡on ne+a¡,
nspa6o¡yna ykpacnn npepne¡n op pasnn an6ana+n,
nspa6o¡yna ykpacn, +ec¡n¡kn nakn¡,
cnopep epnoc¡anna Lena nspa6o¡yna opnrann,
npeky noc¡ankn na nenene npsynane, coc¡anynane n pp.
nn ja nenyna npno6n¡na¡a ¢ynkµnja na npepne¡n¡e,
kopnc¡n konnjy¡ep sa nspa6o¡ka na pekopaµnja.
`
`
`
`
`
`
`
`
8
3. §B§AK7B9KB BP£B0PAKB
ßac¡annn¡e copp+nnn op npepne¡o¡ nnkonno o6pasonanne panaa¡
no+noc¡ sa nn¡erpnpano µenno n copp+nncko nonpsynane co nac¡a-
nnn¡e npepne¡n: naj+nn jasnk, na¡ena¡nka, anrnnckn jasnk, sanosnana-
ne na okonnna¡a, nysn+ko n ¢nsn+ko o6pasonanne. hc¡o ¡aka, ce pana
no+noc¡ sa nna¡peLno nn¡erpnpano nnannpane na cn¡e ¡enn no cornac-
noc¡ na no¡pe6n¡e na y+ennµn¡e n nnannpann¡e ak¡nnnoc¡n.
foµnæeu qouµ ua ¤acoen:
IfHB 6poj ua ¤acoen
1. µp¡ane 20 +aca
2. Cnnkane 32 +aca
3.
06nnkynane no npoc¡opo¡, nopennpane n
rpapene
10 +aca
4. [nsajn n nnsyennn konynnkaµnn 10 +aca
8kynuo: 12 ¤aca
* 3a6eneLka: bpojo¡ na +aconn¡e e papen opnen¡aµnono.
Bac¡aeun cpeµc¡ea:
pasnn nsnopn na y+ene op nenocpepna¡a okonnna (npepne¡n no
npnpopa¡a n okonnna¡a),
pnpak¡n+kn cpepc¡na n na¡epnjann,
nnsyennn cpepc¡na (npepne¡n op nenocpepna¡a okonnna, penpo-
pykµnn, pe¡ckn ¡nop6n, annnkaµnn n cn.),
`
`
`
cnajponn, cnnkonnnµn, cnncannja n cn.,
aypno-nnsyennn cpepc¡na (J8, [8[-nneep, nnpeonneep, pnrn¡anen
¢o¡oanapa¡, pnrn¡anna kanepa, konnjy¡ep n ppyrn cpepc¡na sannc-
no op npepne¡o¡),
hn¡epne¡, o6pasonnn co¢¡nepn.
4. 0q£B¥BAB£ BA
B067BIABA7A BA ¥9£BBqB7£
8o ¡eko¡ na nac¡ana¡a peponno ce cnepa¡ n npepnynaa¡ noc¡nrana¡a na
y+ennµn¡e, ce npn6npaa¡ nokasa¡enn sa nnnnn¡e ak¡nnnoc¡n, no¡nnnpa-
noc¡a sa nnkonno ¡nopene, konek¡nnna¡a copa6o¡ka n cn. (¢opna¡nnno
oµenynane).
0naa konnonen¡a e coc¡anen pen na nnannpane¡o na nac¡annnko¡ sa na-
c¡ana¡a n y+ene¡o.
0nncno oµenynane:
oncepnaµnja na pe¡e¡o-y+ennk,
pasronop kako na+nn na nspasynane,
nep6anno onnLynane na conc¡nenno¡ µp¡e+,
c¡enen na connapynane na nnkonnn¡e ¡exnnkn,
nnpnnnpyannn kpea¡nnnn cnoco6noc¡n,
y+ec¡no n nsnep6a na nnkonna ¡nop6a,
noo+ynane n npenosnanane na pasnn npepne¡n op nenocpepna¡a
`
`
`
`
»
»
»
»
»
»
»
9
okonnna n npnnenynane no nnkonno¡o ¡nopeL¡no,
npesen¡aµnja na nnkonnn¡e y+enn+kn ¡nop6n,
kpea¡nnno nspasynane n ¡nopene no nnkonnn¡e ¡exnnkn,
npenosnanane na nnkonnn ¡exnnkn n na¡epnjann,
ak¡nnno y+ec¡no no ¡nncka¡a pa6o¡a n pp.
5. BP0670PBB ¥6ß0BB 3A
P£AßB3BPAB£ BA BA67ABBA7A
BP0IPAHA
ßporpana¡a no opnoc na npoc¡opnn¡e ycnonn sa nac¡ana¡a ce ¡enenn na
ßopna¡nno¡ sa npoc¡op sa I, II n III oppenenne n na nac¡annn¡e cpep-
c¡na sa I oppenenne ponecen op c¡pana na nnnnc¡epo¡ sa o6pasonanne n
nayka co peLenne 6p. 07-4061/1 op 31.05.2007 ropnna.
»
»
»
»
6. B0PHA7BB 3A BA67AB£B
KA§AP
ßac¡ana¡a no nnkonno o6pasonanne no ¡pe¡o oppenenne no+e pa ja ns-
nepyna nnµe koe sanpLnno:
neparoLkn ¢akyn¡e¡ - npo¢ecop sa oppenencka nac¡ana,
1nnoso¢ckn ¢akyn¡e¡ - hnc¡n¡y¡ sa neparornja - pnnnonnpan ne-
paror.
1. 09£K¥BABB P£3¥ß7A7B
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
rn npenosnana n rn nnenyna nnkonnn¡e na¡epnjann, ¡exnnkn n npn-
6opo¡ sa µp¡ane, cnnkane, nopennpane, o6nnkynane n ne+a¡ene
npepnnpenn co nporpana¡a op I po III oppenenne,
µp¡a pasnn+nn nnnnn n pe¡ann,
noo+yna cne¡no n cenka na npepne¡n¡e n o6jek¡n¡e,
noo+yna n nnenyna pasnn nnponn nnnnn no npnpopa¡a n rn npnne-
nyna no nnkonno¡o nspasynane,
rn noo+yna kon¡ypn¡e n enenen¡n¡e na npepne¡n¡e n rn npnneny-
na no nnkonno¡o nspasynane,
`
`
`
`
`
`
`
10
ce rpn+n sa xnrnena¡a na npoc¡opo¡, sa npn6opo¡ sa cnnkane n sa
nerono noppepynane na coopne¡no nec¡o,
rn npenosnana n nnenyna ocnonnn¡e 6on, cekynpapnn¡e, xpona¡-
ckn¡e, axpona¡ckn¡e,
ynee pa po6ne cekynpapnn 6on (senena, nop¡okanona n nnone¡o-
na),
pasnnkyna napnopeLen n nna¡peLen npoc¡op, ncnakna¡o-npna6-
na¡o,
canoc¡ojno nopro¡nyna La6nonn sa ne+a¡ene,
ne+a¡n n co pn¡nn+ko non¡opynane cospana konnosnµnja,
µp¡a no po+nneano, npo+n¡ano n no ¢an¡asnja,
canoc¡ojno pekopnpa ro¡onn ¢opnn,
ro kopnc¡n konnjy¡epo¡ sa nnkonno nspasynane, µp¡ane n 6oene,
snae pa pasnnkyna µp¡e+, cnnka n ckynn¡ypa,
snae peka noc¡on opnrnnan n penpopykµnja,
ja onnLyna conc¡nena¡a nnkonna ¡nop6a,
npenosnana enenen¡n op napopno¡o ¡nopeL¡no n rn kopnc¡n no
cnoe¡o nnkonno nspasynane.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
8. K0HB6BJA K0JA JA
B0§I07BB BA67ABBA7A
BP0IPAHA
Jpajko Jonanonckn, cone¡nnk no nnkonno o6pasonanne n nnkonna
yne¡noc¡, bí0 - 8enec
8acka Fenkona, cone¡nnk sa npepy+nnnLno nocnn¡anne n o6paso-
nanne, bí0 - 8enec
0nrnµa ßaynoncka, cone¡nnk sa oppenencka nac¡ana bí0 - Je¡ono
n-p Haknnna ínnropnencka - Ko+ocka, V+nnnL¡e sa npnnene¡a
yne¡noc¡ ,,Fasap Fn+enonckn¨ - Ckonje
Ana µne¡kocka - ßanona, JV[í ,13 ßoennpn¨ - Ckonje
ío6ep¡a Joppanoncka, npo¢ecop no oppenencka nac¡ana, 0V ,Faso
Anrenonckn¨ - Ckonje
Appnjana Apenn, npo¢ecop no npepy+nnnLna nac¡ana - 0V,,26
Jynn¨ - Ckonje
`
`
`
`
`
`
`
11
9. B07BB6 B §A7¥H BA
§0B£6¥BAB£ BA BA67ABBA7A
BP0IPAHA
ßac¡anna¡a nporpana no nnkonno o6pasonanne sa ¡pe¡o oppenenne no
pene¡ropnLno¡o ocnonno o6pasonanne ja ponece:
Hnnnc¡ep
fynejmau Pyæn¡n (c.p.) na pen 18.10. 2007 ropnna
(peLenne 6p. 10 - 2065 / 3)
12
1
BAfIA8BA
ûP0fPAHA
[L8LJí0[hLß0 0Cß08ß0 0bíA308AßhL
4B3B+k0 B 3þPA8fI8fB0
06PA308ABBf
2
8ps ocnona na +nen 55 c¡an 1 op 3akono¡ sa oprannsaµnja n pa6o¡a na oprann¡e
na pp+anna¡a ynpana (,Cn. necnnk na íH¨ 6p. 58/00 n 44/02) +nen 24 n 26 op
3akono¡ sa ocnonno o6pasonanne (,Cn. necnnk na íH¨ 6p. 44/95, 24/96, 34/96,
35/97, 82/99, 29/02, 40/03, 42/03, 63/04, 82/04, 55/05, 81/05, 113/05, 35/06,
70/06 n 51/07), nnnnc¡epo¡ sa o6pasonanne ponece nac¡anna nporpana no npep-
ne¡o¡ ¢usuvko u sqµaecmeeno o6µasoeanue sa III oppenenne sa pene¡ropnLno¡o
ocnonno y+nnnL¡e.
3
1. q£ßB BA BA67ABA7A
B0 III 0§§£ß£BB£
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa ce ocnoco6yna sa npannnno pp+ene n cnne¡pn+en pasnoj na
¡eno¡o npeky coopne¡nn ne+6n,
pa yne+6yna npannnnn n kooppnnnpann npnpopnn pnn+ena co
paµe¡e, nose¡e n ppyrn¡e penonn na ¡eno¡o sa on¡nnanna ¢ynkµn-
ja na nokono¡opnno¡ anapa¡,
pa y+ec¡nyna no nrpn n pa ce no¡¡nknyna na copa6o¡ka n na¡npenap
no konek¡nnnn nrpn,
pa ja pasnnna nokono¡opna¡a no¡opn+ka kooppnnaµnja n opnen-
¡aµnja no npoc¡opo¡,
pa yne+6yna n connapyna nonn no¡opn+kn enenen¡n op ocnonn¡e
na a¡ne¡nka¡a n rnnnac¡nka¡a n op ppyrn cnop¡onn,
pa y+ec¡nyna pannonpanno n pa copa6o¡yna no ¡nncko nsnepyna-
ne na ne+6n¡e n nrpn¡e,
pa pasnnna cnoco6noc¡n sa nosn¡nnno enoµnonanno nspasynane
nns nrpa n apekna¡nn ¢nsn+kn ak¡nnnoc¡n,
pa ce no¡¡nknyna pa y+ec¡nyna no ak¡nnnoc¡n no cnoj ns6op.

`
`
`
`
`
`
`
`
4
2. K0BKP£7BB q£ßB
IfHA 1: 8fm6B 3A 0PfABB3BPAB0 û0fIA8¥8AKf B þ8BmfKf
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa ro yconpLyna noc¡anynane¡o
n pnn+ene¡o,
pa ja pasnnna nokono¡opna¡a
cnoco6noc¡ sa pnn+ene no cn¡e
npanµn,
pa ro pasnnna onL¡o¡o +ync¡no
n neL¡nnn¡e sa kooppnnnpano
n cnne¡pn+no noc¡anynane no
konona, pepnµa n no pnn+ene,
pa rn pasnnna nepµen¡nnnn¡e
n npoc¡opnn¡e cnoco6noc¡n
no¡pe6nn sa pnn+ene¡o no
konona n pepnµa,
pa pasnnna cnoco6noc¡n sa nosn-
¡nnnn enoµnonannn po+nnynana
npn no¡opnn ak¡nnnoc¡n.
`
`
`
`
`
Vne+6ynane na noc¡anyna-
ne¡o na y+ennµn¡e no pne
npc¡n
Vne+6ynane na noc¡any-
nane¡o na y+ennµn¡e no
konona no epen no nec¡o n
no pnn+ene
8p¡ene no nec¡o, naneno
n napecno, nanenokpyr
(np¡ene sa 180 °)
[nn+ene npano, µnk-µak,
(neno-pecno), nonykpy+no
n kpy+no (no o6ene+ann
reone¡pnckn ¢opnn)
1opnnpane rpynn no
o6ene+an npoc¡op
`
`
`
`
`
8p¡ene:
naneno,
napecno,
nanenokpyr.
`
`
`
V+ennµn¡e ce noc¡anynaa¡: no epna pepnµa, no pne
pepnµn, no konona no epen n pnajµa, y+ennµn¡e ce
pnn+a¡ no konona no epen n pnajµa, ¡p+ane npano
n kpy+no,
y+ennµn¡e ce pnn+a¡ no nnnnn o6ene+ann no
cana, nrpannL¡e - o¡nopen ¡epen, no kon ro
opp+ynaa¡ npaneµo¡ na pnn+ene¡o,
ce rpynnpaa¡ no nonann rpynn sa nsnepynane na
no¡opn+kn pnn+ena n ne+6n.
`
`
`
5
IfHA 2: 8fm6B 3A 040PH¥8AKf BA Ifh0I0 B þ8BmfKAIA (ff B38fþ¥8AAI BA ffk0J +Af}
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa ce no¡¡nknyna pa nsnepyna
ne+6n co npa¡o¡, rnana¡a, paµe¡e,
¡pyno¡ n nose¡e (npannnno n
kooppnnnpano),
pa ce no¡¡nknyna pa nsnepyna
ne+6n sa jaknene, na6anene n
nc¡ernynane,
pa ro pasnnna +ync¡no¡o sa
ec¡e¡cko nsnepynane na
pnn+ena¡a,
pa nsnepyna ne+6n coo6paseno
co onpepenen pn¡an n ¡enno,
pa ce c¡nnynnpa npannnno pa rn
nsnepyna ne+6n¡e no cepene,
nonyne+ene n ne+ene na c¡o-
nak n rp6.
`
`
`
`
`
8e+6n sa npa¡o¡,
rnana¡a n paµe¡e
(panenno¡ nojac)
8e+6n sa ¡pyno¡
8e+6n sa kapnnµa¡a
n nose¡e
ßoce6nn konnnekcn
na ne+6n co npenen-
¡nnno n kopek¡nnno
nnnjanne sa ¡enec-
nn¡e pe¢opnn¡e¡n
`
`
`
`
Kneknynane n no¡k-
neknynane,
cknekonn-kneknyna-
ne na epna n na pne
nose,
nc+ekopn, nanpep,
naneno, napecno,
koco nanpep naneno
nnn napecno, nasap.
`
`
`
8e+6n sa o¢opnynane na ¡eno¡o n pnn+ena¡a,
npenen¡nnnn ne+6n sa npepncnonnpanoc¡a na y+ennµn¡e
kon onpepenenn ¡enecnn pe¢opnn¡e¡n (kn¢osa, ckonno-
sa),
ne+6n sa cnne¡pn+en pasnoj n npannnno pp+ene na
¡eno¡o,
konnnekcn ne+6n sa cnne¡pn+en pasnoj n npannnno
pp+ene na ¡eno¡o,
nn¢opnnpane na y+ennµn¡e sa nosn¡nnno¡o nnnjanne na
ne+6n¡e.
`
`
`
`
`
6
IfHA 3: 0fB08B BA AIhfIBkAIA
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa rn yconpLyna ¡exnnkn¡e na opene,
¡p+ane n ckokane,
pa rn pasnnna ronenn¡e nyckynnn rpynn
na paµe¡e, ¡pyno¡, kapnnµa¡a n nose¡e,
pa pasnnna +ync¡no sa pn¡an: 6anen,
cpepen n 6ps (no opene n ¡p+ane),
pa ja pasnnna onL¡a¡a nopnn+noc¡ na
nokono¡opnno¡ anapa¡ n kooppnnnpano
pnn+ene,
pa ja kopnc¡n ¡exnnka¡a na o¡ckokny-
nane n pockoknynane (op nec¡o n co
sa¡p+ynane),
pa rn connapyna ¡exnnkn¡e na ¢pnane n
¢akane n pa ja pasnnna npeµnsnoc¡a,
pa nsnepyna pnn+ena no napon+na¡a
ocka na cnoe¡o ¡eno n pa ja yne+6yna
panno¡e+a¡a na ¡eno¡o.
`
`
`
`
`
`
`
Ckok op nec¡o
Ckok co sane¡-
sa¡p+ynane (no
nnco+nna n pane+nna)
1pnane n ¢akane ¡on+e
1pnane ¡on+e no µen
hrpane pana
hrpn no nec¡o n no
pnn+ene
[opanane n npnnane na
¡onkn
`
`
`
`
`
`
`
µen sa: ¢pnane,
po¢pnynane n npe-
¢pnynane,
ckokannoc¡,
pockoknynane.
`
`
`
8e+6n: oqene. mµvane. ckokane. ¢µnane.
¢akane. qeu»ene na µaµeme u noseme.
qµ»ene na mµyñom u inaeama,
L¡a¢e¡nn nrpn co connapann enenen¡n op
ocnonn¡e na a¡ne¡nka¡a,
nrpane pana (na¡npenapn),
ckokane co ja+e, rpynno na epno ja+e n
nnpnnnpyannn ckokana,
ckok no nncnna, co nnnnanne no pockoknyna-
ne¡o (anop¡nsaµnja na neka nopnora),
¢pnane ¡on+e no µen,
npe¢pnynane ¡onka npeky nncka npe+a co
noropynane na onpepenena µen.
`
`
`
`
`
`
`
7
IfHA 4: 0fB08B BA fBHBAfIBkAIA
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa yne+6yna nonsene n ¡pkana-
ne okony napon+na¡a oconnna
na nena n pecna c¡pana,
pa ja pasnnna kooppnnaµnja¡a
no npoc¡opo¡ n +ync¡no¡o sa
pnn+ene na nap¡ep no pasnn+nn
nono+6n na ¡eno¡o,
pa yne+6yna pnn+ene co sanp-
¡ynana,
pa ja connapyna n yne+6yna
¡exnnka¡a na npannnno pnrane n
nocene,
pa kopnc¡n n yne+6yna ¡exnnka
sa saepnn+ko nocene na npep-
ne¡n,
pa ja pasnnna cnna¡a n
nopnn+noc¡a na ronenn¡e
nyckynnn rpynn,
pa ce nonepyna no ec¡e¡cko n
eneran¡no pp+ene na ¡eno¡o n
neronn¡e penonn.
`
`
`
`
`
`
`
Akpo6a¡nka
Kony¡ nanpep
Jpkanane (no napon+na¡a
ocka)
Knaµkanka: knaµkane na rp6
n c¡onak
íasnn nnponn nasene (co
nponnekynane)
Cnpann
ßnckn rnnnac¡n+kn cnpann:
ías6oj, rpepa, pnnc¡onn n
pp.: ka+ynane, nncene n
cnerynane
ßncka Lnepcka knyna
(opene n nasene)
[nrane n nocene
ßapnnekynane
`
`
`
`
`
`
`
`
Kony¡ nanpep,
¡pkanane,
knaµkane,
pnnc¡onn,
Lnepcka knyna,
nnsok pas6oj.
`
`
`
`
`
`
hsnepynane na ocnonnn¡e rnnnac¡n+kn enenen-
¡n,
nocene npepne¡ na rnana n yne+6ynane pp+ene
na ¡eno¡o no µennna,
ka+ynane na rnnnac¡n+kn cnpann,
nocene n nsnepynane na ocnonnn¡e rnnnac¡n+kn
enenen¡n,
L¡a¢e¡nn nrpn co connapann enenen¡n op ocno-
nn¡e na a¡ne¡nka¡a n rnnnac¡nka¡a co nnnnanne
kon on¡onapenoc¡a,
pnrane, nocene n napnnekynane no rpannµn¡e na
no+noc¡n¡e na peµa¡a op onaa nospac¡.
`
`
`
`
`
`
8
IfHA 5: BfPB
qenn foµp»nun ûonmn Ak¡neuoc¡n n me¡oµn
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
pa ja ocosnae ¢ynkµnja¡a na npannna¡a na
nrpn¡e,
pa rn pasnnna ncnxono¡opnn¡e pnnensnn:
6psnna, cnaopnnnoc¡, nspp+nnnoc¡, npannnna
n nanpenena peakµnja, enac¡n+noc¡ n pp.,
pa nonara, copa6o¡yna, konynnµnpa n pncµn-
nnnnnpano pa peannsnpa noc¡anenn sapa+n,
pa rn pasnnna cnoco6noc¡n¡e sa kon¡ponnpano
opnecynane n ncka+ynane na enoµnn¡e no
na¡npenapn¡e n kako y+ecnnk-na¡npenapyna+
n kako nannna+,
pa ce no¡¡nknyna pa nrpa no coo6pasnoc¡ na
pn¡ano¡ na nysnka¡a.
`
`
`
`
`
hrpn co ¡onka
L¡a¢e¡nn nrpn
hrpn 6es rpannµn
ßapopnn n ppyrn
¡anµn
`
`
`
`
Cnop¡cko opnecy-
nane
` hrpn no kon ce pasnnna +en6a¡a sa no6epa,
na¡npenapyna+kn pyx, cnoco6noc¡n sa npn-
ponec no eknna¡a, nonarane n nannnane,
nrpane enenen¡apnn nrpn, L¡a¢e¡nn nrpn,
nrpn 6es rpannµn n cn.,
¡anµonn nrpn npocnepenn co nysnka.
`
`
`
ßokpaj peponna¡a nporpana no+e pa ce peannsnpaa¡ n nac¡annn ¡enn-noppa+ja no poronop co popn¡enn¡e:
ßnnnane,
Ak¡nnnoc¡n na cner,
8osene ¡po¡nne¡, nenocnnep, ponepn,
Ak¡nnnoc¡n no npnpopa: nsne¡n n neLa+ena,
V+nnnL¡en cnop¡,
Cnop¡ckn Lkonn n npoek¡n.
(0nne nac¡annn ¡enn ce peannsnpaa¡ cnopep noce6na nporpana na nnno na y+nnnL¡e¡o n ce peannsnpaa¡ cnopep y¡nppenn c¡anpappn no sanncnoc¡
op nn¡epecn¡e n no+noc¡n¡e na popn¡enn¡e.)
`
`
`
`
`
`
9
3. §B§AK7B9KB BP£B0PAKB
Co nac¡annno¡ nnan sa npepne¡o¡ ¢nsn+ko n sppanc¡neno o6pasonanne
sa III oppenenne ce nnannpann no 3 +aca nepenno, opnocno 108 +aca
ropnLno.
ßpn peannsaµnja¡a na nporpana¡a sa ¢nsn+ko n sppanc¡neno o6paso-
nanne ce noara op pasnojnn¡e no+noc¡n, cnoco6noc¡n n nn¡epecn na
y+ennµn¡e.
ßporpana¡a no ¢nsn+ko n sppanc¡neno o6pasonanne nypn Lnpok cnek-
¡ap na ak¡nnnoc¡n: sapon+n¡ennn, no kon ce npnpopnn¡e pnn+ena
n ocnonn¡e na a¡ne¡nka¡a n rnnnac¡nka¡a co nrpn¡e n o6nac¡n¡e kon
on¢akaa¡ nnnnane, ak¡nnnoc¡n na cner n no npnpopa, ak¡nnnoc¡n¡e co
nosene n cn. kako noce6nn ¡ena¡ckn noppa+ja cnopep nn¡epeco¡ n no-
¡pe6n¡e na y+ennµn¡e n popn¡enn¡e, a ¡pe6a pa ce peannsnpaa¡ no no-
kanna¡a cpepnna op koja ce o+ekyna sna+n¡enen nanpepok na nokanno
nnno n kopnc¡ene na npnpopnn¡e ycnonn.
8a»uo e nac¡annnko¡ na npnn¡e +aconn L¡o e no+no no6pry pa noc-
noc¡ann nep6anna n no¡opn+ka konynnkaµnja co koja ke rn nonepe
y+ennµn¡e kako napanenka, opnocno µennna no oprannsnpano noc¡any-
nane n pnn+ene. 0naa ¡ena e nnory sna+ajna sa oprannsnpano pnn+ene,
6es6epnoc¡ n cnrypnoc¡ no nsnepynane¡o na no¡pe6nn¡e ak¡nnnoc¡n co
napanenka¡a kako µennna n no oprannsnpane¡o na ppyrn¡e ak¡nnnoc¡n
no y+nnnL¡e¡o n napnop op nero. hc¡o ¡aka, ne+6n¡e op ¡ena¡a sa o¢op-
nynane na ¡eno¡o sapon+n¡enno ce nsnepynaa¡ na cekoj +ac no ¢nsn+ko
n sppanc¡neno o6pasonanne.
Hnory e 6n¡no na canno¡ no+e¡ok na y+e6na¡a ropnna nac¡annnko¡ pa
nanpann cnnnane na ncnxo¢nsn+kno¡, enoµnonannno¡ n coµnjannno¡
c¡a¡yc na cekoj y+ennk co µen pa nopro¡nn nnannpane nnajkn rn npep-
nnp nac¡annn¡e ¡enn n noc¡anenn¡e µenn no kopenaµnja co ycnonn¡e
sa pa6o¡a no y+nnnL¡e¡o co no+n¡ynane na nnpnnnpyannn¡e nn¡epecn
n ncnxono¡opnn cnoco6noc¡n na y+ennµn¡e. ßoce6no ¡pe6a pa o6pne
nnnnanne na sppanc¡nena¡a coc¡oj6a na y+ennµn¡e, oco6eno na onne
y+ennµn kon nnaa¡ ¡enecnn oL¡e¡ynana n nekapckn sa6pann sa µenoc-
nn nnn penynnn no¡opn+kn ne+6n. ßpn naknn¡e cny+an nac¡annnko¡ e
pon+en pa rn no+n¡yna nncnena¡a n yka+ynana¡a na c¡py+nn¡e nnµa sa
sppanc¡nena¡a coc¡oj6a na y+ennµn¡e.
ßac¡annnko¡ e pon+en yL¡e na no+e¡oko¡ na y+e6na¡a ropnna pa snae
pann nna y+ennµn co sa6pana nnn orpann+ena ¢nsn+ka ak¡nnnoc¡ no-
papn npene+ana 6onec¡ nnn ¡ero6n nnn 6onec¡ na kappnonackynapnno¡
cnc¡en. Joj e pon+en pa ro no+n¡yna nekapckno¡ naop n npenopaka¡a, pa
ce koncyn¡npa pann no+e n konky no+e pa pa6o¡n co ¡ne y+ennµn.
Co ornep na nospac¡a na y+ennµn¡e no¡opn+kn¡e ak¡nnnoc¡n ke ce pe-
annsnpaa¡, npep ce, npeky nopnn+nn nrpn, co nac¡ojynane pa ce sa-
ponona¡ nn¡epecn¡e na y+ennµn¡e, pa ce oc¡napynaa¡ nosn¡nnnn¡e
enoµnonannn e¢ek¡n, y+ennko¡ pa rn no+n¡yna cnon¡e ppyrap+nna,
pa nn nonara n pa ce pasnnna konek¡nnno¡o n rpynno¡o peLanane na
sapa+n¡e, pa ce pasnnna kyn¡ypa¡a na no+n¡ynane, cosnannja sa y6ano¡o
n nerynane na conc¡neno¡o ¡eno.
ßac¡annnko¡ ¡pe6a noce6no nnnnanne pa nocne¡n na nkny+ynane¡o na
cn¡e y+ennµn no rpynnn¡e ak¡nnnoc¡n, 6es pasnnka na nnnnn¡e cno-
co6noc¡n n nonona npnnapnoc¡. C¡nnynnpane¡o ¡pe6a pa ce npann na
a¢npna¡nnen na+nn, npn L¡o ce npepnynaa¡ noepnne+nn¡e noc¡nrana
na cekoj y+ennk kako neron nn+en pekopp. Cekoj y+ennk ce no¡¡nknyna
10
pa noc¡nrne najnnory L¡o no+e, a ne pa ce cnepn opnanpep y¡nppen
c¡anpapp. µen¡a na nac¡ana¡a no ¢nsn+ko n sppanc¡neno o6pasonanne
e pa ce o6es6epn a¡noc¢epa na penakcaµnja.
ßpn nopro¡onka¡a nac¡annnko¡ o6pnyna nnnnanne na paµnonanno¡o ko-
pnc¡ene na ycnonn¡e sa pa6o¡a. 8o ropnLna¡a nopro¡onka sapon+n¡enno
rn nnannpa nac¡annn¡e ¡enn popeka, nak, nac¡annn¡e ¡enn no copa6o¡-
ka co popn¡enn¡e ce nnannpaa¡ nps ocnona na ycnonn¡e sa pa6o¡a no
y+nnnL¡e¡o n nokanna¡a cpepnna, popn¡enn¡e ce anke¡npaa¡, ce ¢op-
nnpaa¡ rpynn, ce nopro¡nyna noce6na nporpana sa nsnep6a, a ako nna
no¡pe6a nokpaj nac¡annnko¡ ce anra+npa n ppyro c¡py+no nnµe. ßa-
c¡annn¡e ¡enn ce nsnepynaa¡ no npncyc¡no na epen op popn¡enn¡e nnn
c¡apa¡en.
4. 0q£B¥BAB£ BA
B067BIABA7A BA ¥9£BBqB7£
Cnopep noc¡anenn¡e µenn na nac¡anna¡a nporpana no ¢nsn+ko n
sppanc¡neno o6pasonanne, nac¡annnko¡ peannsnpa onncno oµenynane
(pnjarnoc¡n+ko, ¢opna¡nnno, nnkpocyna¡nnno n cyna¡nnno) npn L¡o
npepnnp rn nna cnepnn¡e konnonen¡n:
yconpLynane na npnpopnn¡e ¢opnn na pnn+ene, kako n y+ene n
connapynane na ppyrn no¡opn+kn enenen¡n,
nopnrnynane na ncnxono¡opnn¡e cnoco6noc¡n n cnoco6noc¡a na
nokono¡opnno¡ anapa¡,
connapynane na enenen¡n¡e op ocnonn¡e na a¡ne¡nka¡a, rnnnac¡n-
ka¡a, nrpn¡e n noppa+ja¡a no ns6op,
`
`
`
peponnoc¡, sanarane, copa6o¡ka n nonarane na y+ennko¡ na +aco-
nn¡e,
¢ep-nnej opnecynane na +aconn¡e n na¡npenapn¡e, no+n¡ynane
no6epa n nopas kako nopnannn nojann na na¡npenapn¡e,
npnponec no oc¡napynane na nosn¡nnnn enoµnonannn e¢ek¡n,
no+n¡ynane n ncnonnynane na sppanc¡neno-xnrnenckn¡e sapa+n
no opnoc na o6neka¡a, npep ¢nsn+kn¡e ak¡nnnoc¡n n no nnn,
pncµnnnnna, no+n¡ynane na kyknno¡ pep na cnop¡cka¡a cana n
y+nnnL¡e¡o n ncnonnynane na noc¡anenn¡e sapa+n op c¡pana na
nac¡annnko¡ n ppyrn enenen¡n kon nac¡annnko¡ ke rn noc¡ann kako
cneµn¢nka na ycnonn¡e sa pa6o¡a n oc¡napynane¡o na nokannn¡e
nn¡epecn, kako n poronopo¡ co popn¡enn¡e.
3a noc¡nrana¡a na y+ennµn¡e ce nopn pnennnk sa cn¡e nanepenn kon-
nonen¡n op koj ce nsnnekyna oµenka¡a na y+ennko¡. 0µenka¡a e onncna,
no nea ce on¢a¡enn noc¡nrana¡a nonpsann co enenen¡n¡e noc¡anenn co
µen¡a na ßac¡anna¡a nporpana no ¢nsn+ko n sppanc¡neno o6pasonanne
sa ¡pe¡o oppenenne.
`
`
`
`
`
11
5. BP0670PBB ¥6ß0BB 3A
P£AßB3BPAB£ BA BA67ABBA7A
BP0IPAHA
ßporpana¡a no opnoc na npoc¡opnn¡e ycnonn sa peannsaµnja ce ¡enenn
na ßopna¡nno¡ sa npoc¡op sa I, II n III oppenenne n na nac¡annn¡e cpep-
c¡na sa I oppenenne ponecen op c¡pana na nnnnc¡epo¡ sa o6pasonanne n
nayka co peLenne 6p. 07-4061/1 op 31.05.2007 ropnna.
3a peannsaµnja na nac¡anna¡a nporpana no ¢nsn+ko n sppanc¡neno
o6pasonanne no¡pe6na e cnop¡cka cana n o¡nopenn cnop¡ckn ¡epenn.
ßnnnno¡ 6poj n ronennna ce perynnpann co ßopna¡nno¡ sa nac¡anen
npoc¡op n nac¡annn cpepc¡na n nonarana na Hnnnc¡epc¡no¡o sa o6pa-
sonanne n nayka.
6. B0PHA7BB 3A BA67AB£B
KA§AP
3a peannsaµnja na nac¡anna¡a nporpana no ¢nsn+ko n sppanc¡neno o6pa-
sonanne sa ¡pe¡o oppenenne na ocnonno¡o o6pasonanne npepnnpenn ce
nac¡annnµn co sanpLen neparoLkn ¢akyn¡e¡ - npo¢ecop sa oppenencka
nac¡ana n nnµa co sanpLen 1nnoso¢ckn ¢akyn¡e¡-hnc¡n¡y¡ sa neparo-
rnja, pnnnonnpan neparor.
1. 09£K¥BABB P£3¥ß7A7B
¥¤eunko¡[y¤eun¤ka¡a:
nsnepyna ne+6n co paµe¡e, nose¡e n ¡pyno¡,
pasnnkyna 6pso op cnopo opene n ¡p+ane,
sasena pasnn nono+6n co ¡eno¡o no c¡oene, kne+ene, konenn+ene,
nonyne+ene n ne+ene na rp6 n c¡onak,
npannnno ro pp+n ¡eno¡o no cepene n pnn+ene,
npannnno ce noc¡anyna n pnn+n no epna n pne pepnµn, no konona
no epen n pnajµa,
npannnno n kooppnnnpano ce pnn+n no npoc¡opo¡,
npanonnnnckn ce pnn+n n opp+yna panno¡e+a,
npannnno ckoka n pockoknyna, npannnno ¢aka n ¢pna no pane+nna,
noropyna µen,
npannnno n kooppnnnpano nsnepyna ocnonnn rnnnac¡n+kn ene-
nen¡n na nap¡ep,
copa6o¡yna, nonara, ¡nnckn pa6o¡n n y+ec¡nyna no nrpn,
nsnepyna cknapnn n pn¡nn+kn pnn+ena, nrpa cnopep pn¡ano¡ na
nysnka¡a, nsnepyna ¡anµn n nrpn no pasnn+en pn¡an n pnn+ena,
nna sppanc¡neno-xnrnenckn nannkn no nsnpLenn ak¡nnnoc¡n na
+aco¡ no ¢nsn+ko n sppanc¡neno o6pasonanne,
pasnnna no¡opn+ka¡a kooppnnaµnja n opnen¡aµnja no pasnn+en
npoc¡op,
nsnepyna apekna¡nn ne+6n sa cnne¡pn+en nop¢onoLkn pasnoj,
y+ec¡nyna no nrpn (L¡a¢e¡nn, kapak¡epnn, ¡anµn n pp.),
yne+6yna n connapyna nonn no¡opn+kn enenen¡n op ocnonn¡e na
a¡ne¡nka¡a n rnnnac¡nka¡a n op ppyrn cnop¡onn.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
12
8. K0HB6BJA K0JA JA
B0§I07BB BA67ABBA7A
BP0IPAHA
p-p ßace Konponckn-knnesnonor, bnpo sa pasnoj na o6pasonanne-
¡o - Ckonje
p-p Fena [anoncka - npo¢ecop na hnc¡n¡y¡o¡ sa neparornja npn
1nnoso¢ckno¡ ¢akyn¡e¡ - Ckonje
p-p 3opan íapnk- npo¢ecop na 1akyn¡e¡o¡ sa ¢nsn+ka kyn¡ypa -
Ckonje
Cno6opanka bapaponcka, nac¡annnk no 0V ,,8napo Jacenckn¨ -
Ckonje
Aµo Hnnonckn, nac¡annnk no 0V ,,ßap¡enne 3orpa¢ckn¨ - Ckonje
Lnnsa6e¡a Jonencka, cone¡nnk, bnpo sa pasnoj na o6pasonanne¡o
- Ckonje
Hyc¡a¢a Anny, cone¡nnk, bnpo sa pasnoj na o6pasonanne¡o - íoc-
¡nnap.
`
`
`
`
`
`
`
9. B07BB6 B §A7¥H BA
§0B£6¥BAB£ BA BA67ABBA7A
BP0IPAHA
ßac¡anna¡a nporpana no ¢nsn+ko n sppanc¡neno o6pasonanne sa ¡pe¡o
oppenenne na pene¡ropnLno¡o ocnonno o6pasonanne ja ponece:
Hnnnc¡ep
fynejmau Pyæn¡n (c.p.) na pen 18.10. 2007 ropnna
(peLenne 6p. 10 - 2065 / 2)
1
PROGRAMET MËSIMORE
PËR KLASËN E III NË ARSIMIN
FILLOR NËNTËVJEÇAR
%\URMDH]KYLOOLPLWWrDUVLPLW
2
Botues:
Byroja e zhvillimit të arsimit
Për botuesin:
Vesna Horvatoviq, drejtor
Fotografitë:
Ivan Bllazhev
Në pajtim me ShF ”Dimitar Milladinov’’, Shkup
ShF ”Vojdan Çernodrinski’’, Shkup dhe ShF ”Rajko Zhinzifov’’, Shkup
Disejni dhe shtypi:
”Koma’’, Shkup
Tirazhi:
200
CIP – Ka¡anornsaµnja no ny6nnkaµnja ßaµnonanna n ynnnepsn¡e¡cka
6n6nno¡eka ¸Cn. Knnnen¡ 0xpnpckn¨, Ckonje
373.312.141.15/.16 (497.7)
PROGRAMET mësimore për klasën e III në arsimin fillor nëntëvjeçar, - Shkup:
Byroja e zhvillimit të arsimit, 2007. – 149 fq.: ilust.; 25 cm
ISBN 978-9989-939-94-5
a) Edukimi dhe arsimi fillor – Maqedoni - Planet dhe programet mësimore,
klasa e parë
COBISS.MK-ID 71206666
AFbAßCkh JA3hK
HAJLHAJhKA
3Aß03ßA8ARL
ßA 0K0FhßAJA
AßíFhCKh JA3hK
HV3h+K0 0bíA308AßhL
FhK08ß0 0bíA308AßhL
1h3h+K0 h
3[íA8CJ8Lß0 0bíA308AßhL
HAKL[0ßCKh JA3hK
JVíCkh JA3hk
CíßCkh JA3hk
HAJLHAJhKA
3Aß03ßA8ARL
ßA 0K0FhßAJA
AßíFhCKh JA3hK
HV3h+K0 0bíA308AßhL
FhK08ß0 0bíA308AßhL
1h3h+K0 h
3[íA8CJ8Lß0 0bíA308AßhL
GJUHË SHQIPE
MATEMATIKË
NJOHJA
E MJEDISIT
GJUHË ANGLEZE
ARSIMI MUZIKOR
ARSIMI FIGURATIV
ARSIMI FIZIK
DHE SHËNDETËSOR
GJUHË MAQEDONE
GJUHË TURKE
GJUHË SERBE
MATEMATIKË
NJOHJA
E MJEDISIT
GJUHË ANGLEZE
ARSIMI MUZIKOR
ARSIMI FIGURATIV
ARSIMI FIZIK
DHE SHËNDETËSOR
62'5#,1$ PËRMBAJTJA
3
Programet mësimore prej klasës I-rë deri në klasën e III-të në arsimin
fillor nëntëvjeçar i hartuan komisionet në përbërje të këshilltarëve të
Byrosë së zhvillimit të arsimit dhe bashkëpunëtorëve të jashtëm të By-
rosë nga fakultetet përkatëse, institute dhe mësimdhënës të shkollave.
Anëtarët e këtyre komisioneve janë përmendur në fund të secilit pro-
gram mësimor.
Duke pasur parasysh rëndësinë e veçantë të programeve mësimore për
zhvillimin e konceptit për arsimin fillor nëntëvjeçar të detyrueshëm u
formua një ekip profesionistësh për vlerësimin dhe përshtatjen e pro-
grameve mësimore prej klasës së I-rë deri në klasën e III-të në të gjitha
lëndët mësimore për arsimin fillor nëntëvjeçar në përbërje:
Vesna Horvatoviq, drejtor në Byronë e zhvillimit të arsimit, Shkup;
Mitko Çeshllarov, udhëheqës sektori, Shkup;
Mr. Tashe Stojanovski, udhëheqës njësie, Shkup;
Liljana Samarxhiska – Panova, udhëheqëse njësie, Shkup;
Dr. Snezhana Adamçevska, Instituti për pedagogji, Shkup;
Dr. Nikolina Kenig, Instituti për psikologji, Fakulteti Filozofik,
Shkup;
Dr. Mirosllava Nikollovska, Fakulteti Pedagogjik, Shkup;
Emilija Hristova, mësimdhënëse në ShF ,,Llazo Angellovski’’, Shkup;
»
»
»
»
»
»
»
»
Mr. Bukurie Mustafa, profesoreshë në ShMQ ,,Arseni Jovkov’’,
Shkup;
Ekipi i profesionistëve i analizoi programet mësimore dhe jepte propo-
zime, sugjerime dhe shembuj për përputhjen e programeve mësimore
me Konceptin për edukimin dhe arsimin fillor nëntëvjeçar, Ligjin për
arsimin fillor, si dhe për përputhje më të madhe ndërmjet programeve
mësimore sipas lëndëve në veçanti.
Pas analizave të bëra nga ekipi i profesionistëve dhe komisioneve për
hartimin e programeve mësimore, drejtori i Byrosë së zhvillimit të arsi-
mit i propozoi programet mësimore për miratim nga ministri i Arsimit
dhe Shkencës.
Ministri i Arsimit dhe Shkencës z-ri Sulejman Rushiti, në pajtim me Li-
gjin për arsim fillor i miratoi programet mësimore më 18.10.2007.
»
4
1
ARSIMI FILLOR NËNTËVJEÇAR
PROGRAMI
MËSIMOR
MATEMATIKË
2
Në bazë të nenit 55 paragrafi 1 i Ligjit për organizimin dhe punën e organeve
të administratës shtetërore (“Gazeta zyrtare e RM” nr.58/00 dhe 44/02) neni 24
dhe 26 i Ligjit për arsim fillor (“Gazeta zyrtare e RM” nr. 44/95, 24/96, 34/96,
35/97, 82/99, 29/02, 40/03, 63/04, 82/04, 55/05, 81/05, 113/05, 35/06,
70/06 dhe 51/07), Ministri i Arsimit solli program mësimor për lëndën matema-
tikë për klasën III për shkollën fillore nëntëvjeçare.
3
1. QËLLIMET E LËNDËS NË
KLASËN E III-të
Nxënësi/nxënësja:
t’i përvetësojë numrat deri 100;
të aftësohet te zbatojë operacionet themelore aritmetike mbledhje
të numrave natyrore deri në 100:
të aftësohet që në praktikë t’i zbatojë operacionet mbledhje dhe
zbritje në zgjidhjen e situatave problematike;
t’i përvetësojë operacionet shumëzim dhe pjestim;
të aftësohet të përballet me situata problematike nga jeta e për-
ditshme dhe të gjejë mënyrë për zgjidhje të tyre;
të aftësohet t’i dallojë nocionet gjeometrike: vijë e drejtë, pikë,
segment, vijë e lakuar, drejtkëndësh, katror dhe trekëndësh;
të aftësohet të vizatojë vijë të pjerët, vijë të thyer, drejtkëndësh,
katror dhe trekëndësh;
të aftësohet që t’i emërtojë temat dhe anët e drejtkëndëshit, ka-
trorit dhe trekëndëshit;
të aftësohet të bëjë vlerësim në matjen e madhësive dhe me matje
t’i kontrollojë vlerësimet e veta;
të aftësohet të krahasojë dhe matë kohën, gjatësinë, masën dhe
lëngjet;
të aftësohet të përdorë të holla-para (deri në 100 denarë);
të aftësohet të mbledhë, klasifikojë dhe krahasojë të dhëna të th-
jeshta;
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
të aftësohet të lexojë, prezantojë dhe interpretojë të dhënat;
të mund t’i përdorë TKI në përmbajtjet e informatikës.
`
`
4
2. QËLLIMET KONKRETE
TEMA: MBLEDHJE DHE ZBRITJE DERI NË 100 (50 ORË)
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
të aftësohet të mbledhë dhe
zbritë numrat deri në 20 (për-
sëritje);
`
mbledhje dhe zbritje
deri në 20
` Situata konkrete problematike ilustrohet me shkrim përka-
tës numerik;
`
të aftësohet për të lexuar dhe
shkruar numrat deri në 100;
të aftësohet t’i krahasojë numrat
deri në 100;
`
`
Numrat deri në 100
Krahasimi i numrave
derti në 100
`
`
Numrat deri në 100;
Njëshe, dhjetëshe
dhe numër njëshi-
fror dhe dyshifror
(përsëritje);
Qindshe;
Dhjetëshja e pare
dhe e dytë (përsëri-
tje);
Dhjetëshja e tretë,
e katërt, e pestë, e
gjashtë, e shtatë, e
tetë, e nëntë dhe e
dhjetë;
`
`
`
`
`
Paraqitje e numrave deri në 100 me material didaktik
(shkopinj, katrorë dhe kocka).
formon varg prej numrave deri në 100 sipas kërkesës
së dhënë (psh. Të shkruarit e numrave të dhjetëshes së
parë);
Loja në çifte (psh. një nxënës merr karton me numrin
1, ndërsa shoku i tij me numrin 5, të tjerët e shënojnë
numrin dyshifror të fituar me shifra apo me fjalë, mandej
i ndërrojnë vendet dhe e shënojnë numrin e ri dyshifror);
Krahasim i numrit të nxënësve nga dy klasë, numri i ele-
menteve në dy mbledhje apo material tjetër (groshë apo
pulla) dhe shënim me simbol pëkatës.
`
`
`
`
5
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
të aftësohet të përcaktojë para-
ardhës dhe pasardhës;
të aftësohet të përdorë numra
rendor në shembuj praktik;
të aftësohet t’i përcaktojë nu-
mrat çift dhe tek deri në 100;
`
`
`
Paraardhës dhe
pasardhës
Numrat rendor deri
në 100
Numrat çift dhe tek
deri në 100
`
`
`
paraardhës dhe
pasardhës
numrat rrendor deri
në 100
numrat çift dhe tek
deri në 100;
`
`
`
Florina ka numër 68,mandej dalin dy shokë që i kanë
numrat paraardhës dhe pasardhës të numrit 68.
Të treguarit e ditëve të muajit me numra rreshtor;
Loja Stafeta: stafeta i jepet vetëm numrit çift, gjegjësisht
vetëm numrit tek.
Bërja e vargut prej çifteve (kocka, lenta etj.) dhe i nu-
mëron prej 2 deri në 100.
`
`
`
`
të aftësohet të mbledhë dhe
zbritë dhjetëshe deri në 100;
të aftësohet të mbledhë numra
dyshifror dhe njëshifror (pa
kalim)
të aftësohet të zbrit numra
dyshifror dhe njëshifror (pa
kalim)
`
`
`
Mbledhja e dhjetë-
sheve deri në 100;
Zbritja e dhjetëshe-
ve deri në 100;
Mbledhja e numrave
dyshifror dhe njëshi-
fror (pa kalim);
Zbritja e numrave
dyshifror dhe njëshi-
fror (pa kalim);
`
`
`
`
Bërja e tufave prej 10 shkopinjve dhe me to ilustrim i
mbledhjes dhe zbritjes së dhjetësheve.
Ilustrim i mbledhjes apo zbritjes pa kalim (32+6; 46-3)
me fotografi apo zhetona;
plotësim i vargut të makaronave (psh. Vargu i makaronave
pre 43 të plotësohet deri në 50);
`
`
`
të aftësohet të mbledhë dhe
zbritë numra dyshifror në resht
dhe në kolonë;
` Mbledhje dhe zbritje e
numrave në resht dhe
në kolonë
rreshti dhe kolona; Loja Banka: zëvendësimi i 45 monedhave për banknota
dhe monedha etj.
Loja e monopolit.
Loja shitorja: Ktheja kusurin blerësit (70, 100 denarë
etj.), (50 den.-7 den.)
Nxënësit rendisin kocka në rresht dhe në kolonë.
Mandej me shembuj konkret bëhet mbledhja dhe zbritja.
Formim dhe zgjidhje e detyrave të ndryshme numerike.
`
`
`
`
`
`
6
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
të aftësohet të zgjidhë shprehje
me një apo dy operacione;
të aftësohet të zgjidhë probleme
nga jeta e përditshme;
`
`
Shprehje numerike me
një apo dy operacione;
vlerësim (përsëritje); ` Vlerësim sa kifle ka në të dy korpat dhe kontrollim i vlerës
me numra.
Kontrollim i vlerësimit me mbledhje apo ndryshim të dy
numrave dhe kontrollim me mbledhje dhe zbritje;
`
`
të aftësohet të zgjidhë detyra
në të cilat numri i panjohur
është i zëvendësuar me shkronjë
(thyesë);
Të aftësohet të kryejë kontrollë
të saktësisë së zgjidhjes së
thyesës;
të aftësohet që në nivel konkret
ta vërejë pandryshueshmërinë e
mbledhjes gjatë ndryshimit të
vendeve të mbledhësve;
`
`
`
Zgjidhja e thyeses Thyesë
Kontrollim
`
`
Zgjidhje e situatës problematike: Në kuti ka disa mollë.
Tomi më dha edhe 7 mollë dhe tani kam 21 mollë. Sa
mollë kam në kuti? Situatën problematike e paraqet
thyesa:
X+7=21;
Zgjidhet thyesa dhe bëhet kontrollë e zgjidhjes;
Cilësitë e mbledhjes ilustrohen me material didaktik, psh.
Nga kartelat formohen dy numra dyshifror, shënohen dhe
llogariten shprehjet numerike;
34+26=60
Ndërohet vendi i të dy mbledhësve:
26+34=60
`
`
`
7
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
të aftësohet të grupojë tre apo
më shumë mbledhje;
të aftësohet në zgjidhjen e
detyrave tekstuale me dy opera-
cione;
`
`
Grupimi i mbledhjeve;
Zgjidhja e detyrave
tekstuale
Detyrë tekstuale ` Puna në grupe: çdo grup ka numër të njejtë të katrorëve,
trekëndëshave dhe drejtkëndëshave të cilët janë të përzier
në një kuti. Nxënësit duhet të llogarisin sa figura ka në
një kuti. Ashtu i fitojnë këto shënime:
8 + 6 + 9 = 23
6 + 9 + 8 = 23
9 + 8 + 6 = 23
Situata konkrete problematike e shprehur me nënpyetje
shënohet me shënim përkatës numerik. Psh. Sanja ka
shënuar 35 faqe nga lektyra, ndërsa Rexhepi 16 faqe më
pak. Sa faqe ka lexuar Rexhepi? (nënpyetje) Sa faqe kanë
lexuar ata sëbashku?
*Nënëpyetja parashtrohet pas një periudhe ushtrimi.
`
`
8
TEMA: FORMAT NË RRAFSH (15 ORË)
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
të aftësohet të njohë, emërtojë
dhe dallojë vijën e drejtë, pikën
dhe segmentin;
të aftësohet të vizatojë dhe shë-
nojë vijën, pikën dhe segmentin;
të aftësohet të masë dhe kraha-
sojë segmentin sipas gjatësisë;
`
`
`
Vija e drejtë
Pika
Segmenti
Vija e drejtë
Pika
Segmenti
`
`
`
Vizatim i vijës së drejtë dhe të pjerët me vizore (psh.
Rruga me kalim për këmbësorë)
Krahasim i segmenteve me gjatësi të ndryshme.
`
`
të aftësohet ta njohë vijën e
lakuar dhe ta sqarojë mënyrën e
formimit të saj;
të aftësohet të masë dhe lloga-
risë gjatësinë e vijës së lakuar;
`
`
Vija e lakuar Vija e lakuar -
E hapur dhe e
mbyllur
`
`
Vizatim i vijave të ndryshme prej gypave, shkrepseve etj.
Bërja e rrugicave të hapura dhe të mbyllura duke zbatuar
TKI;
Llogaritje e mbledhjes së gjatësisë të vijës së lakuar (e
bërë nga gypat apo material tjetër).
`
`
`
të aftësohet t’i njeh dhe emër-
tojë anët dhe kulmet e drejtkën-
dëshit, katrorit dhe trekëndëshit;
të aftësohet t’i emërtojë, dallojë
dhe krahasojë anët fqinje dhe
të kundërta të drejtkëndëshit,
katrorit dhe trekëndëshit;
të aftësohet të masë dhe
krahasojë gjatësitë dhe anët
e drejtkëndëshit, katrorit dhe
trekëndëshit.
`
`
`
Kulmet dhe anët e
drejtkëndëshit, katro-
rit dhe trekëndëshit
Ana e drejtkën-
dëshit, katrorit dhe
trekëndëshit.
Kulmi i drejtkën-
dëshit, katrorit dhe
trekëndëshit.
Anët fqinje dhe të
kundërta
`
`
`
në gjeotabelë (rrjet katror prej gozhdave të ngjitura në
dërrasë)
paraqitje e drejtkëndëshit, katrorit apo trekëndëshit dhe i
parqet anët dhe cepat e tyre;
i tregon anët fqinje dhe të kundërta të pllakave logjike,
në vizatim etj.;
Punë me modele konkrete të drejtkëndëshit, katrorit apo
trekëndëshit, në të cilat matën dhe krahason gjatësitë e
anëve.
`
`
`
`
9
TEMA: SHUMËZIM DHE PJESTIM I NUMRAVE DERI NË 100 (55 ORË)
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
ta kuptojë shumëzimin si mbledhje të
mbledhësve të njejtë;
ta njohë dhe përdorë shenjën
¸
.
”;
të mund të shënojë prodhim me dy
numra;
t’i kuptojë dhe zbatojë termat: shu-
mëzues dhe prodhues;
të aftësohet që të shumëzojë me 2, 3
dhe 4 (në tabelë);
të aftësohet ta zbatojë shumëzi-
min me 2,3 dhe 4 në zgjidhjen e
shprehjeve numerike dhe detyrave
tekstuale;
të aftësohet të përballet me pan-
dryshueshmërinë e prodhimit, pava-
rësisht nga vendi i shumëzuesit në
nivel konkret.
`
`
`
`
`
`
`
Shumëzim
Shumëzim me 2,3
dhe 4
Shumëzim;
Shumëzues,
Prodhimi;
Shumëzimi me 2,3
dhe 4;
`
`
`
Me material didaktik paraqitet shumëzimi, si mbledhje e
shkurutar e shumëzuesve te njejtë.
Formimi i shumëzimeve me numër të njejtë të elemen-
teve dhe demostrim i mbledhjes së mbledhësve të njejtë
të grupuar nga 2,3 dhe 4 (ngjyra, fotografi, zhetona
etj.)
Aktivitetet me material konkret nga të cilat shihet
pandryshueshmëria e prodhimit; Psh. Në 3 kuti nga 3
bonbona ka njejtë bonbona si edhe në 2 kuti nga 3
bonbona
(3·2 = 2·3)
`
`
`
të aftësohet të shumëzojë me 1;
të aftësohet të shumëzojë me 0;
`
`
Numri 1 në shumëzim;
Numri 0 në shumëzim;
Shumëzimi me 1,
Shumëzimi me 0;
`
`
Psh. Në 5 korpa nga 1 top, gjithsej janë 5 topa
(5·1 = 5)
Në 3 korpa nuk ka të vendosur topa, sa topa ka në
korpa? (3·0 = 0);
`
`
10
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
ta kuptojë pjestimin si ndarje e nu-
mrit të dhënë në pjesë të njejta;
ta njohë dhe përdorë shenjën ¸:”;
të mund të shkruajë pjestim të dy
numrave;
t’i kuptojë dhe zbatojë termet: pjes-
tues, i pjestueshëm dhe herësi;
të aftësohet ta zgjidhë lidhjen në
mes pjestimit dhe shumëzimit.
`
`
`
`
`
Pjestim Pjestimi;
Pjestuesi;
I pjestueshmi;
Herësi;
`
`
`
5 nxënës duhet të ndajnë njejtë në mes veti 10 bonbo-
na.
Herësi i dy numrave kontrollohet me shumëzim; i dy numrave kontrollohet me shumëzim;
`
`
të aftësohet të pjestojë me 2, 3 dhe
4 (në tabelë);
të aftësohet ta zbatojë shumëzi-
min me 2,3 dhe 4 në zgjidhjen e
shprehjeve numerike dhe detyrave
tekstuale;
të aftësohet të pjestojë numër vet
me veten;
Të aftësohet të pjestojë numër me 1;
të aftësohet të përcaktojë herësin kur
i pjestueshmi është 0.
`
`
`
`
`
Pjestim me 2,3 dhe 4;
Pjestim i numrit vet
me veten;
Pjestim me 1
Zeroja si pjestues
Pjestim me 2,3 dhe
4;
Pjestim i numrit vet
me veten;
Pjestim me 1
Zeroja si pjestues;
24 libra shpërndahen njësoj në 3 rafte;
Shpërndarje e njejtë e 5 ëmbëlsirave në 5 pjata;
3 mollë shpërndahen në një pjatë
(3: 1 = 3)
Elena dëshiron që t’ju ndajë bonbona shokëve nga qesja
e zbrazët. Nga sa bonbona do të fitojë çdonjëri nga ata?
(0: 3 = 0)
`
`
`
`
11
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
të aftësohet të shumëzojë dhe pjes-
tojë me numrat nga 5 deri në 10.
të aftësohet të formojë varg prej
numrave natyror të prodhimeve të
numrit të dhënë;
të aftësohet ta zbatojë shumëzimin
dhe pjestimin me numrat nga 5 deri
në 10 në zgjidhjen e shprehjeve nu-
merike dhe detyrave tekstuale;
Të aftësohet të zgjidhë shprehje nu-
merike me shumëzim dhe pjestim.
të aftësohet të dallojë tërësinë, gjys-
mën dhe një të katërtën nga tërësia.
të aftësohet të njohë tetëshen nga
tërësia;
të aftësohet të shkruaj thyesë: një
½, ¼, ;
`
`
`
`
`
`
`
Shumëzim dhe pjestim
me numrat nga 5 deri
në 10
Tërësi, gjysëm, një e
katërta (përsëritje)
Një e teta
Shumëzim dhe
pjestim me numrat
nga 5 deri në 10
Një e teta;
Thyesa;
Ilustrim i shumëzimit dhe pjestimit me kartonë me
numrat 5 dhe 10;
Nxënësi radhit 3 groshë, 6 groshë, 9 groshë, ....... dhe e
shënon vargun.
Zgjidhja e shprehjes numerike:
3 + 4 · 6 =
(3 + 4) · 6 =
Me modele tregohet një e teta e tërësisë;
Ngjyrosje e një të tetës nga katrori, drejtkëndëshi etj.
`
`
`
`
`

12
TEMA: MATJE (15 ORË)
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
të aftësohet për të lexuar dhe matur
kohën (në orë dhe minuta) me orë;
të aftësohet për të vlerësuar kohë të
kaluar me orë dhe minuta;
t’i kuptojë nocionet dekadë si periudhë
prej 10 vjetësh dhe shekull si periudhë
prej 10 decenieve, gjegjësisht 100 vjet;
të aftësohet ta tregojë vlerën e sen-
deve me të cilat shpesh takohet të sh-
prehur në denarë (deri në 100 denarë);
`
`
`
`
Matja e kohës
minuta
Dekadë shekull
Të holla,
`
`
Masa për kohën -
orë; (përsëritje);
Masa për kohën
- minuta;
Dekadë
Shekull
`
`
`
`
Aktivitete praktike me modelin e orës, të treguarit dhe
demostrimi i kohës i treguar me orë dhe minuta.
Të treguarit në orë dhe minuta sa kohë ka kaluar derisa ka
qenë në shkollë, në kinema etj.
Vlerësim i asaj sa kohë është e nevojshme për të shkru-
ajtur detyra shtëpie, të përgatitet çanta e shkollës etj. E
kjo kontrollohet me matje.
Krijimi i situatave problematike të lidhura me të holla
(para) dhe zgjidhja e tyre;
Psh. bën listen e çmimeve të librave të preferuara etj.
`
`
`
`
`
të aftësohet t’i njeh dhe emërtojë mo-
nedhat nga 50 deri në 100 denarë;
të aftësohet të masë dhe krahasojë
gjatësi në cm, dm dhe m;
të kuptojë se në 1m ka 100 cm, gjegjë-
sisht 10dm, kurse 1dm ka 10cm;
të aftësohet të krahasojë dhe vlerësojë
gjatësi të sendeve pa matje dhe të
kryejë kontrollë me matje;
të aftësohet të matë masë në kilogram
me ndihmën e peshores;
të aftësohet të bëjë vlerësim të masës
në kilogram dhe me matje ta kontrollo-
jë vlerën e vet;
të aftësohet të masë vëllimin e lëngje-
ve në litra;
`
`
`
`
`
`
`
Paratë
Matja e gjatësisë
Matja e masës
Matja e lëng-
jeve;
Metri, centimetri
(përsëritje).
Decimetri.
Kilogrami (përsëri-
tje)
Litri
`
`
`
`
Matja e gjatësisë dhe gjerësisë në klasë, kuzhinën e
shkollës apo oborin.
Vlerësim i gjatësisë së mëndafshit dhe matja me decime-
tre dhe centimetre;
Paraqitja e të dhenave nga matja në tabelë dhe grafikon;
Me peshore matet dhe krahasohet masa e sendeve të
ndryshme;
Bën vlerësimin e masës së sendeve të dhëna dhe të nje-
jtën e kontrollon me matje;
Numëron çka shprehet në litra nga jeta e përditshme.
Lëngjet e dy shisheve prej 1 litri zbrazet në shishe prej 2
litrave;
Krahason sasinë e lëngjeve të dy shisheve të ndryshme (2
l dhe 3 l).
`
`
`
`
`
`
`
`
13
TEMA 5: PUNË ME TË DHËNA (9 ORË)
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
të aftësohet për të mbledhur,
selektuar, radhitur dhe për të
futur të dhënat;
të aftësohet për të lexuar të
dhënat nga tregime me fotografi,
tabela, grafikone dhe t’i inter-
pretojë;
të aftësohet për të bërë tregues
grafik të të dhënave me ndihmën
e materialeve konkrete;
`
`
`
Mbledhja dhe krahasi-
mi i të dhënave
Leximi dhe paraqitja e
të dhënave
tabela e të dhënave
(përsëritje)
Paraqitje tabelare
Diagram vijor dhe
shtyllor (përsëritje)
`
`
`
Nxënësit të ndarë në dy grupe përgatisin pyetësor me të
cilin dë të përgatisin të dhena. Psh. Çfarë numër të këpu-
cave mbajnë nxënësit në klasë?
Sa nxënës mbajnë numër të njejtë të këpucëve?
Prej grafikonave të përgatitur lexohen dhe sqarohen të
dhënat;
Hartohet listë e lektyrave të preferuara, bëhen tabela dhe
vizatohen grafikonë.
`
`
`
`
14
3. REKOMANDIME DIDAKTIKE
Gjatë realizimit të programit, realizatorët e drejtpërdrejtë të nisen nga
mundësitë dhe interesimet zhvilluese të fëmijëve prej moshës 7 vjeçare.
Në veçanti të merren parasysh ligjshmëritë e zhvillimit të mendimit në
këtë periudhë zhvilluese.
Në realizimin e përmbajtjeve realizatorët e drejtpërdrejtë të organizojnë
aktivitete praktike manipuluese të nxënësve: manipulim me gjësende,
hulumtim, zbërthim, përbërje, formim, konstruim, vargim, vlerësim dhe
matje, gjetje e zgjidhjes me kombinim të ideve etj., kurse përmes tyre të
nxiten aktivitetet mendore të nxënësve, me çka mundësohet sendërtimi
i sistemit të paraqitjeve dhe nocioneve matematikore.
Sa i përket formësimit didaktiko-metodik të orës mësimore, e theksojmë
nevojën e zbatimit maksimal të lojës didaktike, aktiviteteve praktike,
manipuluese dhe hulumtuese të nxënësve. Gjatë kësaj e preferueshme
është të zbatohet forma punuese grupore dhe ajo e individualizuar, si
dhe ajo e përbashkëta.
Duke e respektuar qasjen holistike në punën e nxënësve prej moshës më
të vogël, e domosdoshme është lidhshmëria me lëndët tjera, gjegjësisht
integrim maksimal gjatë planifikimit të mësimit dhe realizimit të orëve.
Për shembull, gjatë mësimit të përmbajtjeve nga orientimi në lokalin
dhe kohën e nevojshme është lidhshmëri me lëndët njohja e mjedisit,
arsim fizik dhe shëndetësor, arsimin figurativ etj.
Mësimi nga matematika duhet të realizohet në vende të ndryshme, por
më së shpeshti në katin matematikor dhe atë të informatikës në klasë ku
fëmijët do të hulumtojnë ma materiale dhe mjete të ndryshme dhe do
të punojnë në kompjutor me zbatimin e softverëve të licencuar arsimor.
Secili nxënës në mënyrë aktive do të merr pjesë në aktivitetet e: radhi-
tjes, klasifikimit, krahasimit,vlerësimit, të qëlluarit, matjes, numërimit
dhe radhitjes së materialeve të ndryshme.
Për këtë arsye, do të ishte mirë këndi për matematikë të përmbajë: ma-
teriale të ndryshme për klasifikim, radhitje dhe numërim; tabakë; lodra
dhe materiale, me forma të drurit apo plastike; material prej pambuku;
rërë e imët, krevatë dhe lodra tjera për krahasim dhe shoqërim; ngjitëse;
guaca; gurë; fara; katërkëndësh me ngjyra; kopsa, forma miniature; trupa
gjeometrik; numra prej plastike ose nga kartuqe, kafshë - lodra; rrathë
me madhësi të ndryshme; boçë pishe; gështenja; material të ndryshëm
natyror; lloje të ndryshme të materialit për të bërë shembuj; letër; pël-
hurë; fashë; laps; gërshërë; shirita elastik; dërrasa të vogla; shirita nga
letra për farkim; perlë - margaritarë me madhësi, formë dhe ngjyrë të
ndryshme; pej me ngjyrë dhe trashësi të ndryshme; lesh; katrorë; forma
dhe numra magnetik; materiale të ndryshme për matje; metër për matje;
vizore; peshore; orë; orë rëre dhe orë uji; kulluese-filtër; lojëra “Domi-
no‘‘ “Mos u hidhëro njeri‘‘; “Monopol“ lotari: fotografi, forma, fotografi,
tangram; radhitës, linotipist; lodra të cilat çmontohen, radhitëse (të
drurit dhe nga kartuqi); numra të ndryshëm në pjesë të cilat duhet të
bashkohen; abakus (numratore me topëza druri); libra adekuat-ilustrime;
vizatime kartuqe me numra të shkruar deri në 100; kartuqe me simbole të
shtypura (<, >, =); monedha dhe banknota të vizatuara prej 10, 50 dhe
100 denarë; korpa, pllaka logjike etj.
15
4. VLERËSIMI I TË ARRITURAVE
TË NXËNËSVE
Mbikqyrje e ngjarjes iniciale të nxënësit (mbikqyrje të përvojave të
tyre paraprake, njohuri dhe shkathtësi);
Udhëheqje të portfolios për secilin nxënës në klasë;
Përdorimi i çek-listave evidentuese, shënime anegdotash;
Bëhet bisedë me nxënësin për t'u fituar njohuri për mendimin logjik
të tyre gjatë zgjidhjes të situatave problematike etj.;
Mbikqyrje të përkohshme dhe të vazhdueshme të nxënësit përderisa
manipulon me sendet konkrete, mjete, instrumente etj.;
Përcjellje e vazhdueshme e raportit të nxënësit ndaj punës, bash-
këpunim me moshatarët, iniciativa e treguar, kurrioziteti, pavarë-
sia, saktësia gjatë deklarimit, vazhdueshmërisë dhe realizimit të
detyrimeve;
Konfirmim dhe kontrollim i vazhdueshëm i njohurive të fituara,
aftësive dhe shkathtësive të tërësive tematike;
Përdorimi i listave punuese me tri nivele të rëndësisë, testime dhe
njohuri;
Kontrollim i zakonshëm i njohurive, shkathtësive dhe aftësive në
fund të vitit shkollor.
Në fund të vitit shkollor nxënësi vlerësohet me shkrim.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
5. KUSHTET HAPËSINORE PËR
REALIZIMIN E PROGRAMIT
MËSIMOR
Programi, në aspekt të kushteve hapësinore bazohet në Normativin për
hapësirë për klasën I, II dhe III dhe mjetet mësimore për klasën I të
sjellë nga ministri i Arsimit dhe Shkencës me vendim nr. 07 - 4061/1 të
datës 31.05.2007.
6. NORMATIVI PËR KUADRIN
MËSIMOR
Mësimin nga lënda e matematikës në klasën e tretë mund ta realizojë
personi i cili ka kryer:
Fakultetin Pedagogjik - profesor për mësimin klasor;
Fakultetin Filozofik - pedagog i diplomuar;
`
`
16
7. REZULTATET E PRITURA
Nxënësi/nxënësja:
Verbalisht e tregon pozitën e sendeve dhe mandej përdor termino-
logji përkatëse: lart-posht, mbi-nën, afër-larg, para-prapa, brenda-
jasht, preket, mes;
Përcakton majtas-djathtas;
Orientohet në hapësirë sipas orientimeve të njohura;
Lëvizën në hapësirë sipas skemës së vizatuar;
I kupton dhe zbaton relacionet kohore: ditë, natë, mëngjes, pas-
dite, mbrëmje, sot, dje, nesër, ditë, javë, muaj, vit, dekadë, she-
kull;
Dallon dhe tregon se si duket sendi i vëzhguar nga vende të ndrysh-
me (prej përpara, anash, nga lart, prej posht);
Sheh ngjashmëritë dhe ndryshimet në mes sendeve në mjedisin e
drejtpërdrejtë dhe verbalisht i tregon;
I krahason mjetet sipas karakteristikave të tyre (ngjyra, forma,
madhësia dhe pozita);
Klasifikon sendet dhe dukuritë sipas një apo dy cilësive të për-
bashkëta;
Rendit objektet në vargun që ritet apo bie (e vogël-më e vogël-
shumë e vogël, e madhe-më e madhe-shumë e madhe, e shkurtër-
më e shkurtër-shumë e shkurtër, e gjatë-më e gjatë-shumë e gjatë,
ngushtë-më ngushtë-shumë ngushtë, e gjerë-më e gjerë-shumë e
gjerë);
Dallon relativitetin e sendeve dhe objekteve të krahasuara me dy
apo më shumë sende apo objekte të ngjashme (më e ulët nga, më
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
e lartë nga, më e trashë nga, më e hollë nga, më e vogël nga, më
e madhe nga, më e cekët nga, më e thellë nga);
Zgjidh situata të rëndomta problematike nga jeta e përditshme;
E radhit lidhjen dhe rendin logjik të ngjarjeve (së pari-mandej-në
fund, para saj-pas saj);
Vlerëson dhe tregon ngjarje të pabesueshme, të mundur dhe gjith-
monë të mundur (asnjëherë, gjithmonë, mundësisht);
Formon union prej dy apo tri shumëzimeve;
Bën figurë sipas skemës së dhënë (tangram);
Lexon, merr shënime dhe krahason numrat deri në 100;
Përcakton paraardhësin dhe pasardhësin e numrit të dhënë deri
në 100;
përdor numra rendor deri në 100 në situata konkrete;
përcakton numrat çift dhe tek deri në 100;
mbledh dhe zbret numra deri në 100;
i përdor njohuritë për mbledhje dhe zbritje në zgjidhjen e shprehje-
ve numerike dhe detyrave tekstuale me një apo dy operacione;
zgjidh thyesa me një të panjohur dhe e vërteton saktësinë e zgji-
dhjes së thyesës;
i përdor njohuritë mbledhje dhe zbritje në zgjidhjen e situatave
problematike nga jeta e përditshme;
i njeh nocionet gjeometrike: vijë e drejtë, pikë, prerje dhe vijë e
lakuar:
i njeh dhe emërton format gjeometrike: trekëndësh, drejtkëndësh,
katror dhe rreth;
shënon dhe emërton anët dhe kulmet e trekëndëshit, drejtkëndës-
hit dhe katrorit;
emërton dhe përcakton anët fqinje dhe të kundërta të drejtkëndës-
hit dhe katrorit;
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
17
njeh dhe emërton: topin, kockën, katrorin, cilindrin, piramidën dhe
konin:
shumëzon në tabelë dhe pjeston në kuadër të 100;
i përdor njohuritë për shumëzim dhe pjestim të shprehjeve numeri-
ke dhe detyrave tekstuale me një operacion;
i përdor njohuritë për shumëzim dhe pjestim në zgjidhjen e situa-
tave problematike nga jeta e përditshme;
i njeh dhe i paraqet grafikisht (me ngjyrosje dhe vidhim) thyesat
½,¼,ǩ
i shënon thyesat: òóǩ
vlerëson, krahason dhe tregon dimenzionet me masa jostandarde
(shputë, hap, gisht, gishtërinj, pëllëmbë, shuplakë, grusht;
e dallon përdorimin e masave standarde;
i njeh dhe përdor njësitë themelore për matje të gjatësisë (cm, dm,
m), masës (kg), kohës (orë, minutë), volum/sasi (litër) dhe të holla
(monedha prej 1,2 dhe 5den. dhe banknota 10, 50 dhe 100den.);
përdor nocionet elementare nga ekonomia (denar, çmim, shitje,
blerje, pagesë, kuletë, llogari fiskale);
shfrytëzon instrumente për matje: vizore, metër, peshore me gurë,
orë);
njohuritë për njësitë matëse i përdor në zgjidhjen e situatave pro-
blematike, vlerësimin edhe matjen;
mbledh, selekton, rendit dhe regjistron të dhënat në tabelë;
lexon të dhëna nga tregime me fotografi, tabela dhe grafikone dhe
i interpreton;
bën tregimet grafike të të dhënave;
përdor TKI në përmbajtjet e lëndës.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
8. KOMISIONI QË E PËRGATITI
PROGRAMIN MËSIMOR
Liljana Samarxhiska - Panova, këshilltare në BZHA, koordinatore;
Dr. Vesna Makashevska, profesoreshë në FP Shkup;
Goce Shopkoski, këshilltar në BZHA;
Musa Zuka, këshilltar në BZHA;
Tatjana Neçeska, pedagoge në SHF “Vojdan Çernodrinski” - Sh-
kup;
Mr. Dushanka Pankova, arsimtare në SHF “Lazo Angelovski” - Sh-
kup;
Snezhana Klivanovska, drejtoreshë në KPF “8 Marsi” - Shkup.
9. VENDIMI DHE DATA E
SJELLJES SË PROGRAMIT
MËSIMOR
Programin mësimor nga lënda e matematikës për klasën e tretë në sh-
kollën fillore nëntëvjeçar e solli:
Ministër
Sulejman Rushiti më 18.10.2007
(vendim nr.10 - 2066/6)
`
`
`
`
`
`
`
18
1
ARSIMI FILLOR NËNTËVJEÇAR
PROGRAMI
MËSIMOR
NJOHJA E MJEDISIT
2
Në bazë të nenit 55 paragrafi 1 i Ligjit për organizimin dhe punën e organeve
të administratës shtetërore (“Gazeta zyrtare e RM” nr.58/00 dhe 44/02) neni 24
dhe 26 i Ligjit për arsim fillor (“Gazeta zyrtare e RM” nr. 44/95, 24/96, 34/96,
35/97, 82/99, 29/02, 40/03, 63/04, 82/04, 55/05, 81/05, 113/05, 35/06,
70/06 dhe 51/07), Ministri i Arsimit solli program mësimor për lëndën njohja e
mjedisit për klasën III për shkollën fillore nëntëvjeçare.
3
1. QËLLIMET E MËSIMIT
NË KLASËN E III-të
Nxënësi/nxënësja:
t’i zgjerojë njohuritë për mjedisin e drejtpërdrejtë dhe ta kuptojë
lidhshmërinë në mes njerëzve, sendeve dhe dukurive;
t’i dijë të drejtat themelore të fëmijës;
të jetë i vetëdijshëm për rëndësinë e njohurive në jetën personale
dhe shoqërore;
të aftësohet të përdorë burime të ndryshme të dijenisë;
t’i njohë raportet në familje dhe të nxitet për raporte familjare
harmonike dhe miqësore;
të ketë njohuri dhe shprehi për ushqim të shëndoshë dhe ruajtjen
e shëndetit të vet;
t’i zgjerojë njohuritë për vendin e vet, vendlindjen dhe atdheun e
vet;
të aftësohet për orientim në hapësirë dhe kohë;
të dijë t’i dallojë ngjashmëritë dhe ndryshimet në mes njeriut, kafs-
hëve dhe bimëve;
t’i zgjerojë njohuritë për komunikacionin dhe mjetet e ndryshme të
komunikacionit;
të ketë njohuri për sjellje të sigurtë gjatë kalimit në rrugë;
të nxitet për mbrojtje të natyrës;
t’i zgjerojë njohuritë për kulturën e bashkesisë së vet dhe të bash-
kësive të tjera;
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
të zhvillojë raport pozitiv ndaj multikulturalizmit;
të shfrytëzojë TKI për të arritur deri te njohuritë e reja për mje-
disin.
`
`
4
2. QËLLIMET KONKRETE
TEMA: UNË ME TJERËT DHE TË TJERËT ME MUA/10 ORË
Qëllimet Përmbajtja Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
të dijë se çdo vit është më i/e ritur;
të njihet me vetveten, me përparimin e
vet, qëllimet e veta, nevojat dhe dëshirat;
ta zhvillojë vetbesimin në aftësitë e veta
dhe mundësitë;
`
`
`
Dij dhe mundem më
shumë
Zhvillohem Bisedë me të tjerët për veten dhe zbulimin e
asaj çka është arritur, sa ka përparuar nga viti i
kaluar në dijeni dhe njohuri.
Punëtori me temë: Tani jam më i/e ritur, Më
intereson..., Dëshirat e mia, Nevojat e mia, Unë
jam më i/e fortë në ...
`
`
ta dijë rëndësinë e kuptimit të ndërsjellë;
t’i njohë njerëzit që jetojnë dhe punojnë,
që sëbashku vendosin kontakte (dashuri,
respekt, kujdes, besim, miqësi, bashkëpu-
nim, arsyeshmëri);
të nxitet që t’i respektojë dallimet (gjini,
përkatësi etnike, prejardhje sociale, pamja
e jashtme);
të zhvillojë respekt dhe besim ndaj të
tjerëve;
`
`
`
`
Unë dhe ti, ne dhe ju Bashkëpunim, shoqëri,
respekt
Organizim i punëtorive me temë: unë dhe ti, Ne
dhe ju, Loja e roleve, Shoku im më i mirë, Ju
ndihmoj të tjrëve, lojra të momentit, përgatitje e
afisheve, dramatizime, libër etj. dhe prezantimi
i tyre.
Punëtori: Dalloj ngjashmëri dhe ndryshime.
`
`
t’i dijë të drejtat themelore të fëmijëve;
të njihet me shërbimet dhe njerëzit që
ndihmojnë në realizimin dhe kujdesen për
të drejtat e fëmijëve.
`
`
Të drejtat dhe detyri-
met e mia
Të drejtat, detyrimet
Ambasada e fëmijëve;
UNICEF; SOS-telefoni
Të shkruarit dhe vizatimi i të drejtave dhe detyri-
meve dhe vendosja e tyre në vende përkatëse në
shkollë, vizitë e Ambasadës së fëmijëve, lexim
i librave nga UNICEF-i, shikim të filmave vizati-
morë me temë: Të drejtat e fëmijëve, njohje me
SOS-telefonin, biseda.
`
5
TEMA: SHKOLLA DHE DIJA/10 ORË
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
të fitojë njohuri se mësimi është i rëndë-
sishëm për zhvillimin personal;
të dijë se duhet të fitojë informacione nga më
shumë burime;
të dijë që çdo njeri mëson me sukses në
mënyra të ndryshme;
të zhvillojë ndjenjë për respektim të rendit të
përbashkët të aktiviteteve në klasë;
të marrë pjesë në punën dhe detyrat e
bashkësisë së klasës;
të marrë pjesë në sjelljen e vendimeve për
punën e bashkësisë së klasës;
të zhvillojë aftësi për punën ekipore;
të zhvillojë ndjenjën e përkatësisë ndaj
shkollës së tij;
të nxitet të mbajë përgjegjësi për ruajtjen e
klasës, ruajtjen e enterierit dhe kujdes për
oborin e shkollës;
të nxitet për zbukurimin e hapësirës së
shkollës.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
Shkolla dhe dija
Si është e organizuar
klasa ime?
E zbukuroj shkollën
time
Mësim, dije
Bashkësia e klasës,
ekipet
Rregull, higjienë
Diskutim: Çka do të ndodhë nëse nuk shkoj në
shkollë? (Nëse nuk ekzistojnë shkollat?)
Punëtori: Prej ku mund të fitohet dija?
Hartim i librit Bashkësia im e klasës, biseda
për detyrimet në klasë, hartimi i planeve të
punës në klasë, sjellja e rregullave dhe ven-
dosja e vendeve përkatëse me pjesëmarrjen e
nxënësve.
Punëtori (punë në grupe, çifte): prezantim i
ideve personale për rregullimin e hapësirës së
shkollës, bëjnë plane për rendin e aktiviteteve
për rregullim, bërjen e skicave, punë praktike,
përkujdesje dhe kujdes për katin ekologjik.
6
TEMA: RAPORTET NË FAMILJE/12 ORË
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
ta kuptojë rolin dhe rëndësinë e
familjes;
të njihet me lloje të ndryshme të
jetesës së përbashkët;
të ketë njohuri themelore se të
rinjtë në familje lindin, kujdesen
dhe zhvillohen;
të njohë format e ndryshme të
bashkësive familjare;
ta kuptojë nevojën për të punuar
si kusht për ekzistimin në fami-
lje;
t’i tejkalojë stereotipet gjinore
lidhur me profesionet;
`
`
`
`
`
`
Familja ime më e
ngushtë (prindërit,
martesa, lindja)
Martesa, lindja, para-
ardhësit, pasardhësit,
jetesa e përbashkët
Bisedë për përcjellje të albumit të familjes (me theks të
veçantë në rastet e martesave, fotografi personale nga
mosha të ndryshme), bisedë pas vizitës së vendit të punës
së prindërve.
Bisedë për stereotipe gjinore dhe profesione jostereotipe
(grua shkencëtare, vozitëse, burë - rrobaqepës në fabrikë).
7
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
të dijë t’i njohë dhe emërto-
jë lidhjet familjare (shtyllën
gjinore);
ta dijë rolin e miqve dhe fqinjëve
në familje;
t’i respektojë rregullat e
bashkëjetesës dhe respekti me
fqinjët dhe shokët.
ta dijë qëllimin e hapësirave në
shtëpi;
ta dijë nevojën për mbrojtje dhe
kujdes për shtëpinë e vet;
të dijë çka do të thotë pronësi
dhe privatësi;
të mund ta mendojë kohën e vet
të lirë;
të përfitoj njohuri për ushqi-
min e shëndoshë dhe ruajtjene
shëndetit;
ta dijë rëndësinë e vaksinimit;
të njihet me disa sëmindje të
fëmijëve, përcjelljen e tyre dhe
mbrojtjen nga to;
të nxitet që të mbajë higjienë të
rregullt personale.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
Farefisi, fqinjët dhe
miqtë e familjes sime
Ku jetoj
Jetesa e shëndoshë në
familje
Farefisi: xhaxhai,
nusja e xhaxhait, daja,
nusja e dajës, tezja,
burri i tezes, kushërin-
jtë.
Fqiu: fqinjësia, miqë-
sia, ftesa.
Shtëpia;
banesa;
kujdesi;
rreziku.
Aktivitete, hobi.
Ushqimi i shëndoshë,
viaminat, mbrojtje,
higjiena, mjeku, sto-
matologu, ambulanta
Bisedë për farefisin dhe lidhja e tyre e ndërsjellë.
Përpunimi grupor apo individual i shtyllës gjinore,
Bisedë për rregullat e sjelljes dhe jetesës në shtëpi, ndër-
tesë, lagje etj.
Bisedë për katin e preferuar në shtëpi.
Bisedë për rreziqet e mundëshme në shtëpi: “Çka nëse...“
Biseda: Çka bëjmë në shtëpi gjatë ditës?, tregojmë
Pjesa ime preferuar e ditës është.... Vizatimi
Vizitë në ambulantë dhe ambulantën stomatologjike;
Vizitë e ushqimit të shëndoshë në treg dhe në shitore;
Formimi menysë për ushqim të shëndoshë, albumi i ushqimit
të shëndoshë;
Të shkruarit e porosive për përparimin e shëndetit.
8
TEMA: VENDLINDJA IME/10 ORË
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
të ketë njohuri për vendlindjen
e vet;
t’i zgjerojë njohuritë për ko-
munën ku jeton;
të dijë ta emërtojë komunën
dhe t’i njeh institucionet më të
rëndësishme të saj;
të dijë që me çdo komunë
udhëheq prefekti;
`
`
`
`
Vendlindja ime Qytet;
Fshat;
Komuna;
Prefekti
Shëtitje nëpër vendin e jetesës, bisedë për kujtimet, foto-
grafitë;
Legjendat për vendlindjen, bisedë para hartës së Maqedo-
nisë;
Shënim i vendlindjes, vizitë dhe bisedë me prefektin, hartim
i maketave, vizatim.
të njihet me ngjarjet më të rën-
dësishme historike në atdheun
e vet;
të zhvillojë ndjenja patriotike
dhe ndjenja të përkatësisë ndaj
vendit të vet:
t’i zgjerojë njohuritë e traditës
kulturore të atdheut;
ta respektojë traditën dhe
trashëgiminë kulturore të
bashkësisë së vet në vendlindje;
t’i njohë pasuritë natyrore të
komunës dhe vendlindjes së vet.
`
`
`
`
`
Vendlindja ime ka të
kaluar dhe traditë;
Bukuritë e vendlindjes
sime
Historia, e kaluara,
personazh nga histo-
ria, folklori, arkitektu-
ra, flamuri, himni, të
hollat, monedhat.
Pasuritë natyrore
Bisedë dhe shikim i enciklopedive historike,
Përralla, legjenda, filma, vizatim, vizitë në muze, vizitë
e ndërtimeve të vjetra, përralla popullore nga kultura të
ndryshme të RM-së;
Bisedë për fotografitë, kartolina nga vendlindja (zanate
lokale, veshje, ushqime, bimë, bukuri natyrore),
Përralla, legjenda
9
TEMA: E HULUMTOJ NATYRËN - 18 ORË
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
t’i thellojë njohuritë e fituara për
dheun;
`
Dheu (trualli) në
rrethin tim;
Dheu, lëshim Hulumton shembuj të ndryshëm të dheut, bisedon për
cilësitë e tij;
aktivitete hulumtuese për dheun dhe bimët;
Bisedë për ndotjen e dheut;
hulumton cili dhe (trruall) është i përshtatshëm për
bimët,
`
`
`
t’i thellojë njohuritë e fituara për
ujin;
` Uji; Uji, Bisedë se për çka përdoret uji;
Çka ndodh me ujin kur ai nxehet, e çka nidos kur ai ngrin?
Krahason ujin e ndotur/të pastër.
`
`
t’i thellojë njohuritë e fituara për
ajrin;
të dijë për lëvizjen e ajrit (erës);
t’i theksojë njohuritë e fituara
për dritën;
ta përshkruajë lëvizjen ditore të
diellit;
`
`
`
`
Ajri;
Drita;
Ajri, rënie, fluturim
Zjarr, diell, llampë
Lindja dhe perëndimi i
diellit;
Hulumton se për çka përdoret ajri,
Si sillen sendet dhe organizmat e gjalla në ajër (bien, flutu-
rojnë)?
Lojra hulumtuese me lëshimin e dritës nga burime të
ndryshme përmes materialeve të ndryshme;
Hulumton se si sillet bima në mungesë të dritës së diellit
dhe me dritë të diellit;
Hulumton lëvizjen e diellit, lindjen dhe perëndimin;
`
të dallojë zëra të ndryshëm;
të dijë burime të ndryshme të
zërave.;
`
`
Zërat përreth nesh Zë, burimet e zërit,
zhurmë, dëbim
Lojra hulumtuese;
Veprimi i zërit (burime natyrore dhe artificiale);
Dëgjim i zërave të qetë dhe të zhurmshëm;
Njohja e zërit të shokut, me sy të mbuluar;
Bisedë për mbrojtje nga zhurma;
10
TEMA: VEÇORITË E MJEDISIT JETËSOR 24 ORË
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
ta njohë dhe përshkruan pamjen
e mjedisit;
të theksojë njohuri se në mjedis
jetojnë organiozma të ndryshëm
të gjallë;
`
`
Mjedisi im
Bota e gjallë përreth
meje;
Lartësi, kodër, fushë Vështrim i mjedisit të afërt,
Ballafaqim me lartësi dhe rrafshina;
Formësim i mjedisit prej materialit natyror, baltë, brum,
shikon fotografi,
Enciklopedi;
Shëtitje, vështrim i kopshtit të luleve, fushë, livadh, pyll;
Shikim i fotografive, enciklopedi;
t’i njeh dhe dallojë pjesët e
bimës;
të kuptojë se bimët prodhojnë
fara prej të cilave përsëri formo-
hen bimë;
të njihet me atë se livadhet
përdoren si kullosa;
të njihen me disa bimë drithore;
t’i thellojë njohuritë për drunjtë
e pyllit dhe rëndësinë e tyre;
`
`
`
`
`
Bimët në rrethin tim;
Pjesët e bimës;
Bimët në livadh;
Bimët në fushë;
Drunjtë e pyllit;
Bota bimore;
Rrënja, shtylla, gjethi,
lulja, fara;
Bari/bimët
Bimët drithore;
Ah, dushk, pyll
Vështrim i llojeve të ndryshme të bimëve në mjedisin e tyre
natyror, mbledh shembuj të bimëve të ndryshme;
Vështron bimët;
Bisedon për pjesët e bimëve; vizatim i pjesëve të bimës;
Aktivitete hulumtuese për ritjen e bimëve (trualli, ujitja,
drita);
Shëtitje nëpër livadh (edhe arrë);
Vizitë në mulli/;
Hulumton nga cilët bimë bëhet çaji ( me ndihmën e arsim-
tarit);
Vërejtje: disa bimë apo pjesë të tyre janë helmuese.
11
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
t’i zgjerojë njohuritë për kafshët
që i ruan njeriu;
të njihet me kujdesin e njeriut
për kafshët shtëpiake dhe dobia
nga ata;
të njeh dhe emërtojë disa kafshë;
të theksojë njohuri për rëndësinë
e kafshëve të egra;
`
`
`
`
Kafshët - kafshët e
egra dhe shtëpiake
Kafshët shtëpiake,
kafshët e egra
Shikim i fotografive, enciklopedive,
Bisedon për kafshët,
Shikim i albumeve, enciklopedive për kafshë;
Përpunim i albumeve për kafshë, hulumtim i dobive nga
kafshët shtëpiake;
vizitë në fermë apo obor të fshatit;
Pjesëmarrje në përpunimin e terariumit, panosë, TIK.
të zbulojë disa ngjashmëri dhe
ndryshime te bimët, kafshët dhe
njeriu;
` Ngjashmëritë dhe
ndryshimet në mes
njeriut, bimëve dhe
kafshëve;
Bisedë për organizmat e gjalla dhe si ato shumohen;
Vështrim i shembujve të bimëve dhe kafshëve (si lindin,
zhvillohen);
Përpunim i panosë,
Hulumtim i lidhjes së ndërsjellë të organizmave të gjalla;
Si formohen (krijohen) bimët, kafshët, njeriu?
12
TEMA: ORIENTIMI NË KOHË DHE NË HAPËSIRË/10 ORË
Qëllimet Përmbajtja Nocionet Aktivitetet dhe metoda
Nxënësi/nxënësja:
të dijë t’i emërtojë dhe përcakto-
jë anët kryesore të botës sipas
Diellit;
të orientohet në hapësirë;
`
`
Anët kryesore të
botës;
Anët e botës; Shëtitje në mjedisin më të afërt;
Vëzhgim të diellit, hijes;
përcaktim i anëve të botës sipas hijeve të drunjve dhe
sendeve;
`
t’i emërtojë muajt e vitit;
t’i njeh emrat popullore të mua-
jve të vitit;
t’i emërtojë karakteristikat
kryesore të muajve dhe stinëve
të vitit;
`
`
`
Muajt e vitit; Muajt, kalendari; Shikim i kalendarit, kalendarit me emrat popullorë të
muajve ( psh. gjethrënës...)
Bisedë sipas fotografive, përpunim i kalendarit, lexim i
teksteve për emrin e çdo muaji, enciklopedi.
`
`
të theksojë nocion për orën, si
matës i kohës;
` Ora; Ora, minuta, akrepat Shikim i fotografive për orën,
Lexim i teksteve për matjen e kohës në të kaluarën dhe tani
(orë rëre, orë dielli ose orë muri digjitale).
`
13
TEMA: KOMUNIKACIONI - 14 ORË
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
t’i thellojë njohuritë për komunikacio-
nin në rrethinë;
të aftësohet për vlerësim të situatës së
sigurisë në komunikacion;
t’ju përshtatet kushteve në komunika-
cion;
të njihet me rolin e shenjave të komu-
nikacionit;
t’i respektojë shenjat e komunikacionit
në komunikacion në situatë reale;
të dijë ku kalohet udhëkryqi;
të dijë ta vlerësojë situatën në komuni-
kacion dhe sigurt ta kalojë rrugën;
të mund ta vlerësojë situatën në komu-
nikacion dhe të reagon drejt;
të njihet me llojet e komunikacionit
(ajror, ujor, rrugor), ngjashmëritë dhe
ndryshimet në mes tyre;
të njihet me mjetet e komunikacioinit
për çdo lloj të komunikacionit;
të zhvillojë shprehi të sjelljes së drejtë
në rrugë dhe me kulturë, nëpër kalimet
për këmbësorë, në mjetet e transportit
publik dhe zbatimin e kësaj kulture.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
Nxënësi dhe komuni-
kacioni në rrethinë
Shenjat e komunika-
cionit
Para udhëkryqit
Llojet e komunikacio-
nit
Kultura në komunika-
cion (si të sillemi në
komunikacion)
Shenjat e komunika-
cionit, vendkalim për
këmbësorë, fëmijë në
rrugë; stop, spital;
shkollë;
udhëkryq, i shënuar;
udhëkryq i pashënuar
komunikacioni ujor,
komunikacioni ajror
komunikacioni rrugor
Kultura e sjelljes
vështrim i komunikacionit në rrethinë;
Simulim i situatave të ndryshme të komunikacioinit;
Zbatim i fotografive, modeleve, sllajdeve etj.
Vështron fotografi të shenjave të komunikacionit.,
sllajde, programe në TIK;
vizaton, përpunon shenjat e komunikacionit nga
materialet vizatimore, simulim në oborin e shkollës
me përdorimin e shenjave të gatshme apo të viza-
tuara;
Vëzhgimi i udhëkryqit të shënuar apo të pashënuar;
simulim në oborrin e shkollës, poligoni;
ushtrime për tejkalimin e rrugës;
ilustrime, vizatim, të shikuarit e sllajdeve, fotogra-
five, zbatimi i TIK;
Kalim i udhëkryqit në praninë e personave të moshu-
ar etj.;
Bisedon me fëmijët për mjetet e transportit me të
cilat kanë udhëtuar, shikim i mjeteve të komunika-
cionit me ndihmën e TIK-ve, vizatim.
Vëzhgim i sjelljes së drejtë në komunikacion, në TV
dhe sllajde;
Shkëmbimi i përvojave mes nxënësve dhe mësi-
mdhënësit, simulimi i situatës reale psh. (hudhja e
mbeturinave, pritja radhë etj.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
14
3. REKOMANDIMET DIDAKTIIKE
Drejtime për lidhshmëritë ndërlëndore
Përmbajtjet mësimore nga lënda njohja e mjedisit japin mundësi për
integrim të tërësishëm dhe lidhshmëri të përmbajtjeve me lëndët mësi-
more: gjuhë amtare, matematikë, arsim figurativ, muzikor dhe fizik;
Rekomandime për përdorimin e fondit vjetor të orëve:
Fondi i preferuar i orëve është dhënë në cdo lëmi.
Qëllimet e vendosura në temat mësimore, japin mundësi për planifikim
dhe realizim të pavarur të përmbajtjeve, në pajtim me nevojat e nxënës-
ve dhe respektimit të parimit të aktualizimit në mësim. Përdoren ngjarje
dhe situata aktuale në klasë dhe lidhen me përvojën e nxënësve e cila
ndodh jashtë shkollës. Nxënësit aq sa është e mundshme, duhet ta njo-
hin mjedisin në mënyrë të drejtëpërdrejtë. Gjatë vëzhgimit udhëzohen
që t’i përdorin të gjithë shqisat e mundura.
Në programin mësimor janë dhënë qëllime të cilët arrihen përmes aktivi-
teteve të nxënësve. Aktivitetet ndonjëherë përfshijnë më shumë qëllime
dhe qëllime nga përmbajtje të ndryshme. Kështu që një qëllim mund ta
arrijmë përmes aktiviteteve të ndryshme. Shembujt e aktiviteteve janë
propozime, ndërsa mësimdhënësi mund që për arritjen e qëllimeve të
zgjedhë edhe aktivitete të tjera adekuate.
`
Mjetet mësimore:
mjedisi i drejtpërdrejtë - dukuritë dhe sendet në natyrë dhe dukuritë
në shoqëri si dhe raportet ndërmjet njerëzve;
libër;
mjetet dhe materialet didaktike;
këndet hulumtuese;
teatër kukullash;
mjetet vizuale (fotografi, aplikime, foli, panoa, tabela për shpallje,
hartë gjeografike dhe hartë të reljefit të Republikës së Maqedonisë,
modele, maketa);
ilustrime, enciklopedi, revista etj.;
internet, softverë arsimor;
mjetet audio-vizuale (grafoskop, fotoaparat digjital, kamerë digjita-
le, televizor, DVD - pleer, video-pleer, kompjutor, projektor LCD dhe
mjete të tjera).
4. VLERËSIMI I TË ARRITURAVE
TË NXËNËSVE
PËRCJELLJA E TË ARRITURAVE TË NXËNËSVE
Gjatë mësimit rregullisht përcillen dhe vlerësohen të arriturat e nxënë-
sve, grumbullohen tregues për aktivitetet e tyre, motivimet për mësim,
bashkëpunimi me të tjerët etj. (notimi formativ).
»
»
»
»
»
»
»
»
»
15
Kjo komponentë është pjesë përbërëse e planifikimit të arsimtarit për
mësim dhe mësimnxënie, në bazë të njohurive dhe përvojave paraprake,
e nxënësit/nxënëses - vlerësim diagnostik.
Mënyrat e kontrollimit dhe notimit:
notimi me shkrim:
observimi i fëmijës-nxënësit;
biseda si mënyrë e shprehjes;
motivimi, interesimi, aktivitetet, bashkëpunim, respektim i të
tjerëve;
udhëheqja e portfolios zhvillimoro-analitike për çdo fëmijë nxënës;
përdorimi i çek-listave dhe listave për evidencë, shënime të anekdo-
tave, studimet e rastit;
punimet e nxënësve në mënyrë individuale dhe në grup;
punë kontrolluese, teste diturie;
zbatim i listave për vlerësim analitik të aktiviteteve huluntuese
(planifikim i punës, aftësi për hulumtim, aftësi për mbledhjen e
ërpunimin e të dhënave etj.)
vlerësim mikrosumativ;
vlerësim sumativ në fund të vitit përmes shkrimit autentik për arri-
tjet e çdo nxënësi/nxënëses.
`
»
»
»
»
»
»
»
»
»
»
5. KUSHTET HAPËSINORE PËR
REALIZIMIN E PROGRAMIT
MËSIMOR
Programi, në aspekt të kushteve hapësinore bazohet në Normativin për
hapësirë për klasën I, II dhe III dhe mjetet mësimore për klasën I të
sjellë nga Ministri për Arsim dhe Shkencë me vendim nr. 07 - 4061/1 të
datës 31.05.2007.
6. NORMATIVI PËR KUADRIN
ARSIMOR
Punën edukativo-arsimore në klasën e dytë mund ta realizojë personi i
cili ka mbaruar:
Fakultetin Pedagogjik - profesor për mësim klasor;
Fakultetin Filozofik - profesor i pedagogjisë;
`
`
16
7. REZULTATET E PRITURA
Nxënësi/nxënësja:
mund të prezantohet me të dhënat kryesore personale (emri, mbie-
mri, vendi ku jeton);
i tregon dëshirat e veta, nevojat dhe interesat;
i din të drejtat kryesore të fëmijëve dhe institucionet që kujdesen
për mbrojtjen e tyre;
i din detyrat dhe punën e bashkësisë së klasës;
i din anëtarët e familjes dhe lidhjet farefisnore;
I dallon farefisin, miqtë dhe lidhjet familjare;
Din si ruhet higjiena personale dhe si duhet të kujdeset për shën-
detin e vet;
Din çka është ushqim i shëndëshë dhe bën zgjedhje në ushqim;
Vet e mendon kohën e lirë;
Identifikon dhe tregon emocione të ndryshme te vetja dhe tek të
tjerët;
I njeh dhe emërton objektet më të rëndësishme, vendet dhe insti-
tucionet në mjedisin më të afërt dhe orientohet sipas tyre;
I njeh pasuritë më të rëndësishme natyrore dhe kuriozitetet kultu-
rore në mjedisin e tij;
Din si quhet atdheu, i din flamurin dhe simbolet;
Mund të numërojë disa nocione gjeografike në rrethin ku jeton
(kodër, mal, lumë, liqe etj.);
I emërton pjesët e bimës (rrënjë, shtyllë, degë, gjeth, fryt, farë);
I numëron ciklet e jetës (lindje, ritje, shumim, vdekje);
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
I din ngjashmëritë dhe dallimet në mes bimëve, kafshëve dhe nje-
riut);
Din disa mënyra të ruajtjes dhe mbrojtjes së mjedisit të vet;
I din kushtet themelore për jetë;
Bën hulumtime të rëndomta;
Din t’i përcaktojë anët kryesore të botës;
I din muajt e vitit - lexon drejt dhe përdor kalendar;
E përdor orën si matës i kohës;
Orientohet në hapësirë sipas anëve të botës;
Din ta vlerësojë situatën në komunikacion dhe e kalon rrugën i
sigurtë;
I njeh dhe i respekton rregullat dhe shenjat kryesore të komunika-
cionit;
Dallon llojet e komunikacionit dhe mjetet e komunikacionit;
Përdor TIK për theksimin e njohurive për njeriun, kafshët dhe bi-
mët.
8. KOMISIONI QË E PËRGATITI
PROGRAMIN MËSIMOR:
1. Danica Talimixhioska, këshilltare për mësim klasor, BZHA - Prilep
2. Dr. Biljana Kamçevska, docente - Fakulteti Pedagogjik “Shën Kli-
ment Ohridski” - Shkup
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
17
3. Svetllana Brashnarska, këshilltare për biologji - Shkup
4. Subi Ajro, këshilltar për mësim klasor BZHA - Strugë
5. Aleksandra Mitrovska, edukatore në SHF “Shën Kliment Ohridski’’
f. Draçevë - Shkup
6. Lidija Narashanova - Smilevska, arsimtare në SHF. “Koço Racin’’- Sh-
kup
7. Mira Gjorgjievska, edukatore KPF “8 Marsi’’ - Shkup
9. VENDIMI DHE DATA E
SJELLJES SË PROGRAMIT
MËSIMOR
Programin mësimor nga lënda njohja e mjedisit për klasën e tretë në
shkollën nëntëvjeçar e solli:
Ministër
Sulejman Rushiti më 18.10.2007
(vendim nr.10 - 2066/6)
18
1
ARSIMI FILLOR NËNTËVJEÇAR
PROGRAMI
MËSIMOR
GJUHË ANGLEZE
2
Në bazë të nenit 55 paragrafi 1 i Ligjit për organizimin dhe punën e organeve
të administratës shtetërore (“Gazeta zyrtare e RM” nr.58/00 dhe 44/02) neni 24
dhe 26 i Ligjit për arsim fillor (“Gazeta zyrtare e RM” nr. 44/95, 24/96, 34/96,
35/97, 82/99, 29/02, 40/03, 63/04, 82/04, 55/05, 81/05, 113/05, 35/06,
70/06 dhe 51/07), Ministri i Arsimit solli program mësimor për lëndën gjuhë
angleze për klasën III për shkollën fillore nëntëvjeçare.
3
1. QËLLIMET E MËSIMIT
NË KLASËN E III-të
Nxënësi/nxënësja:
të aftësohet që të njohë fjalë të reja në mënyrë visuale dhe përmes
dëgjimit si dhe ta kuptojë rëndësinë e tyre;
të mund të riprodhojë fjalë dhe shprehje të thjeshta gjuhësore;
të mund ta njohë grafinë e fjalëve të përvetsuara paraprakisht me
gojë;
të aftësohet të shkruaj fjalë të njohura sipas spelingut;
të mund të bëjë komunikim të thjeshtë në nivel të vokabularit të
përvetësuar dhe me zbatimin e funksioneve gjuhësore të afërta me
moshën e nxënësve;
të tregojë interesim për kulturat tjera.
`
`
`
`
`
`
4
2. QËLLIMET KONKRETE
KOMPONENTA 1. NJËSITË LEKSIKORE
1
Qëllimet Përmbajtjet Shembujt Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
ta kuptojë rëndësinë e njësive
leksikore, t’i riprodhojë dhe t’i
përdorë në situata adekuate në
të folurit.
`
Familja ime (anëtarët
e familjes më të gjerë)
Grandmother/grandma
Grandfather/grandpa
/granddad
Cousin
Aktivitete të llojit të ushtrimeve me të dëgjuar audio-inçi-
zime ose biseda e arsimtarit dhe riprodhimi i asaj që është
dëgjuar, emërtimi i anëtarëve të familjes sipas posterëve,
fotografive, flesh kartelave, vizatimeve të dhëna etj.
Familja ime (llojet e
banimit dhe hapsirat)
Flat/ apartment, house
Kitchen, living room,
bedroom, bathroom
Aktivitete të llojit të ushtrimeve duke dëgjuar audioinçizi-
me ose të folurit e arsimtarit dhe riprodhimi i asaj që kemi
dëgjuar, emërimi i anëtarëve të familjes sipas hapësirës së
dhënë, fotografitë, flesh-kartelat, ( rradhitja e vizatimeve
në hapsirat në shtëpi sipas renditjes së tyre të hapsirave të
nxënësve dhe prezentimi individual i shtëpis së vet), poster,
loja (memori game-word chain), vizatime të hapsirave në
shtëpi dhe prezentimi para tërë klasës etj.
Stinët e vitit, muajt,
ditët e javës, orët e
tëra;
Spring, winter…
January, February,
March…Monday, Tue-
sday…
It’s five o’clock.
Ushtrime përmes të vizatuarit të dukurive karakteristike
për stinë të caktuara të vitit, spjegimi i tregimit për stinën
aktuale të vitit, lojra, këngë, simulimi sipas situates së
dhënë etj.
Sportet (hulumtimi i
aftësisë për realizimin
e aktiviteteve)
I can swim. I am
swimming.
Peter is playing foot-
ball.
Aktivitete të llojit të zhvillimit të diskutimit me temë: “
Ushqimi më i preferuar i imi’’, prezentimi i ushqimit më të
preferuar përmes vizatimit, lojra të llojit Find your favourite
food me përdorimin e flesh kartelave etj.
1
Gjatë përpunimit të materialeve leksikore nuk duhet të vendosen më tepër se 5-6 njësi të reja leksikore sipas planit mësimor. Materiali leksikor në mënyrë suksesive
zgjerohet dhe përsëritet.
5
Qëllimet Përmbajtjet Shembujt Aktivitetet dhe metodat
Pemë dhe perime Apple, banana, peach,
grapes...
Carrot, tomato, pep-
per, potato...
Prezentimi i pemëve dhe perimeve duke përdorur *****;
vizatimi i pemës/perimes; lidhja e ngjyrave me pemët;
ushtrime të llojit simulim (nxënësit vendosen në rol të
blerësit pemë/perime dhe shitës); lojra të llojit Wordbox etj.
Emrimi i ushqimeve
kryesore me përmbajt-
jen e tyre të zakon-
shme.
Breakfast (bread and
butter, tea/yoghurt,
bacon and eggs)
Lunch (soup, salad,
meat, desert)
Supper (sandwich,
cheese, milk)
Aktivitete për nxehje (diskutimi për ushqimin më të prefe-
ruar të nxënësve dhe përmbajtja e tyre); të vizatuarit e us-
hqimeve më të preferuar; duke përdorur gjeste dhe mimika
për hulumtimin e ushqimit më të preferuara/jo të preferuar;
lojra të llojit duke përdorur flesh kartela dhe grupimi i
elementeve permes tre ushqimeve më kryesore; aktivitete të
llojit Wordbox etj.
6
KOMPONENTA 2. STRUKTURAT GRAMATIKORE
2
Qëllimet Përmbajtjet Shembujt Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
Nxënësi t’i kuptojë, dallojë dhe t’i për-
dorë në mënyrë aktive format e foljes
to be për vetën e parë dhe të dytë
njëjës gjatë komunikimit me gojë.
`
Present s. tense of
to be
We are, you are Aktivitetet dhe metodat që i sugjerojmë mund të
zbatohen në të gjithë përmbajtjet e theksuara në
gramatikë në pajtim me kërkesat për mësimin e
strukturave gramatikore. Aktivitete që sugjerohen
për realizimin e përmbajtjeve nga gramatika janë
këto që vijojnë:
dëgjimi i rëfimit nga mësimdhënësi dhe reagimi
joverbal i të njejtit (mimika, gjestet, TPR);
ushtrime të llojit të reagimit verbal të pyetjes
së parashtruar;
ushtrime të llojit me reagim verbal të pyetjes së
parashtruar;
ushtrime për përdorimin e ilustrimeve, flesh
kartelave dhe posterëve;
përdorimi i realisë si mjet për realizimin e përm-
bajtjeve të caktuara nga gramatika;
lojra me numra, me vizatim, renditje;
poezi;
luajtja në role dhe simulimi i situatave të dhëna
etj.
`
`
`
`
`
`
`
`
Nxënësi ta kuptojë rëndësinë e foljes
to have/have got në komunikimin me
gojë.
` Present s. tense of to
have/have got
We have/have got
You have/have got
Nxënësi të njihet me format e vetës
së parë, dytë dhe tretë shumës dhe
t’i përdorë në mënyrë adekuate gjatë
komunikimit me gojë.
` Përemrat vetor We, you
Nxënësi të mundet ta njohë rëndësinë
e mbiemrit pronor për vetën e pare dhe
dytë shumës dhe zbatimin e drejtë të
tij.
` Mbiemrat pronor Our, your
2
Strukturat gramatikorenuk plotësohen në mënyrë eksplicite, por ata nxënësit i përvetësojnë në mënyrë globale në strukturat e propozuara gjuhësore.
7
Qëllimet Përmbajtjet Shembujt Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi të mundet ta kuptoj rëndësinë
e mbiemrit përshkrues dhe zbatimin e
tyre të drejtë gjatë dhënies së përshkri-
meve.
` Mbiemrat përshkrues
si pjesë e lëndës dhe
mbiemrat tjerë përsh-
krues
Tall, short
My teacher is tall.
Nxënësi të mundet ta kuptojë rëndësinë
e ndajfoljeve më frekuente për vend
dhe të njejtat t’i përdor drejt.
` Ndajfoljet In, on, under, behind, in
front of, up, down, into,
at.
Nxënësi të mundet t’i njohë, dallojë
dhe t’i zbatoj drejt nyjen e trajtës së
pashquar a/an. dhe të shquar the.
` Nyje e trajtës së
pashquar dhe të
shquar
a/an, the
A carrot, an egg, the
book…
The book is on the table.
Nxënësi të mund ta kuptojë rëndësinë
e foljes ndihmëse can, por vetëm në
kontekst të mirësjelljes dhe ta përdorë
drejt në kontekst të njejtë.
` Folja ndihmëse can
dhe forma pyetëse me
foljen can
Ana can swim.
Can you draw a fish?
Nxënësi të mund të numërojë prej 1
deri më 100.
` Numrat kryesor 1-100
Nxënësi ta kuptojë, njohë dhe ta zbato-
jë drejt shumësin e rregullt tek emrat.
` Njëjësi dhe shumësi i
rregullt tek emrat
Carrot - carrots
Nxënësi ta kuptojë, njohë dhe ta
zbatojë drejt shumësin e parregullt tek
emrat.
` Shumësi i parregullt
tek emrat
One fish - ten fish
ta njohë, dallojë dhe ta zbatojë drejt
formën pavetore për të treguar njëjësin
dhe shumësin.
` Dallimi i numrit njëjës
dhe shumës
There is an apple on the
table.
There are six apples on
the table.
8
Qëllimet Përmbajtjet Shembujt Aktivitetet dhe metodat
t’i kuptojë, njohë dhe t’i zbatojë drejt
ndajfoljet e kohës së tashme
`
Ndajfolje kohe
Today, now
Today is Tuesday.
We are playing tennis
now.
t’i kuptojë, njohë dhe t’i zbatojë drejt
ndajfoljet e vendit.
` Ndajfolje vendi Left, right.
Go left!Turn right!
Nxënësi ta njohë, kuptojë dhe ta zbatoj
drejt Present continuos tens (koha e
tashme)
Për të treguar veprime që kanë ndodhur
në momentin e të folurit.
`
`
Koha e tashme
(Present continuous
tens)
Bob is drawing a potato
now.
ta njohë rëndësinë e Present simple
tens (koha e tashme) në vetën e 3-të
njëjës.
` Koha e tashme (Pre-
sent simpl tens).
He lives in a house.
ta njohë rëndësinë e Present simple
tens (koha e tashme) në formë pyetëso-
re në vetën e 3-të njëjës.
` Forma pyetëse në ko-
hën e tashme (Present
simpl tens).
Do you like milk?
Does she like purple?
9
KOMPONENTA 3. FUNKSIONET GJUHËSORE
Qëllimet Përmbajtjet Shembuj Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
Nxënësi të mund të mbaj
komunikim të rëndomtë
në situata adekuate të
të folurit duke zbatuar
funksione gjuhësore në
këtë nivel të të mësuarit e
gjuhës, gjegjësisht të afërt
me moshën e tij.
`
Prezentimi, përshkrimi
i vetëvetes dhe tjerët,
të treguarit e moshës
dhe aftësia
This is Tina. She is my co-
usin. She is 10. She has got
brown hair. She is tall.
She can swim. Her birthday
is in July.
Aktivitete të llojit të paraqitjes dhe përshkrimit të sho-
kut/shoqes së afërt ose farefisit nga mjedisi i drejtpërdrejtë
sipas fotografisë së dhënë; të vizatuarit sipas përshkrimit të
dhënë nga bashkëpunëtorë; të treguarit e tregimeve etj.
Parashtrimi i pyetjeve
të rëndomta dhe dhë-
nia e përgjigjeve të të
njejtave
What`s your name? - I`m
Svetlana.
Who is this?- This is my
friend.
What time is it? - It is five
o`clock.
What day is it today?- Mon-
day.
Lojra në çifte (mbajtja e dialogjeve); lojra të llojit Blindfol-
ded Conversation“ What’the time, Mr.Wolf? etj.
Modele të sjelljes
kulturore
Here you are!-Thanks/Thank
you very much- You are
welcome.
Të ushtruarit e funksionit gjuhësor përmes punës në çifte
(simulimi sipas situates së dhënë), dramatizimi etj.
Të treguarit e shijes
dhe qëndrimi ndaj
diçkaje
Lucy likes pasta.
I don`t like carrots.
Të treguarit e qëndrimeve individuale dhe shijeve për llojin
e caktuar të ushqimit, ngjyrat, pjesët e veshëmbathjes,
stinët e vitit etj; të vizatuarit e qëndrimeve të treguara
paraprakisht; të treguarit e qëndrimeve dhe shijet nga bash-
kënxënësit etj.
10
Qëllimet Përmbajtjet Shembuj Aktivitetet dhe metodat
Të treguarit e veprime-
ve të cilët ndodhin në
moment
I am playing hide and seek
now.
The fish is swimming.
Bob is eating a tomato.
They are singing a song.
Aktivitete të llojit të gestikulimit (simulimi) veprimet sipas
rëfimit të dhënë verbal;
të dhënit e përshkrimit verbal të veprimit sipas vizatimit të
dhënë etj.
Të treguarit e sasisë There is one chair behind
the desk.
There are seven days in a
week.
Aktivitete të llojit me numërim të gjësendeve nga pajisjet
shkollore të nxënësve (individualisht nga ana e secilit
nxënës); ditët e javës, muajt e vitit, stinët e vitit, numërimi
i hapsirave në familje, të treguarit verbal sipas ilustrimeve
të dhëna, të vizatuarit dhe ngjyrosja sipas rëfimit të dhënë
për sasi nga ana e mësimdhënësit etj.
Të treguarit e urdhëra-
ve
Turn left!
Go right!
Lojra të llojit të Robot game, Simon says....etj.
Të treguarit e kohës:
orë
ditë
muaj
stinët e vitit
`
`
`
`
What time is it?-It`s eight
o`clock.
What day is it today?-It is
Tuesday.
What month is it?-Septem-
ber.
What season is it?-It is
spring.
`
`
`
`
Lojra të llojit:
Dance of the Ostriches, (nxënësit janë të ndarë në dy eki-
pe me nga një përfaqësues i cili i ka duart në shpinë, një
ndër nxënësit në shpinë kanë numër të shkruar në list që
nxënësi tjetër përpiqet ta shikojë dhe ta riprodhojë sipas
rregullës. Tentimi i suksesshëm bart pike për ekipin.)
The winter says…Sunday!
telefoni i prishur i përdorur me ditë dhe muaj;
`
`
`
Të dëshiruarit e festa-
ve të këndshme
Have a nice holiday!
Have a nice weekend!
Simulimi i situates së të folurit me temë festat (pushimi
shkollor, festat nacionale dhe fetare etj)
11
KOMPONENTA 4. DËGJIM ME KUPTIM
Qëllimet Përmbajtjet Shembuj Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
nxënësi të mund ta kuptojë
rëndësinë e njësive leksikore
të parapara për studim në këtë
moshë.
`
Njësia leksikore Tomato, carrots…
Kitchen, living room…
Winter, autumn…
January, August….
Monday, Wednesday…
Reagimi jo verbal i: nxitjes së të folurit, fotografive, po-
sterëve, flesh kartelave, lojrave të llojit Simon sazs… (psh.,
me të treguar), këngë etj.
Nxënësi të kuptojë rëfime të
thjeshta.
` Rëfime të shkurtëra të
thjeshta
Bob is drawing a pota-
to now.
Susan can swim.
Ushtrime të llojit me reagim përkatës të rëfimeve të dëgjua-
ra (nga audio-inçizimet ose nga mësimdhënësi, psh., lëvizja
e trupit, mimika), reagimi jo verbal i instruksionit/dëshmi
nga mësimdhënësi etj.
12
KOMPONENTA 5. TË FOLURIT
Qëllimet Përmbajtjet Shembujt Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi t’i shqiptojë dhe t’i
zbatojë drejtë në mënyrë adekua-
te njësitë leksikore në rëfime
të thjeshta të parapara për këtë
nivel për studimin e gjuhës në
kuadër të funksioneve të para-
para gjuhësore dhe strukturave
gramatikore.
` Familja ime; I have two cousins. Aktivitete të llojit përsëritje me gojë dhe i rëfimeve
të thjeshta përmes: lojës sipas roleve, numratoreve,
recitimit dhe këndimit, sipas mundësisë të përcjellura
me lëvizje; pjesëmarrja në situata të shkurtëra të dia-
logjeve, shfaqe dramatike dhe spjegime të tregimeve si
vërtetim për përvetësim të leksikës dhe strukturës.
Shtëpia ime My house is big.
Stinët e vitit, muajt
e vitit, ditët e javës,
orët e tëra;
My birthday is in spring.
Our winter holiday is in
January.
Today is Monday.
It`s five o`clock.
Sportet Susan can swim.
Pemë dhe perime Peter likes grapes.
Ushqimet kryesore dhe
përmbajtja e tyre
Ana is eating bread and
butter.
KOMPONENTA 6. TË LEXUARIT
Qëllimet Përmbajtjet Shembujt Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
të mund ta memorojë pamjen
grafike të fjalëve dhe fjali të
izoluara në nivel të modeleve
të përvetësuara me gojë para-
prakisht.
`
Të lexuarit e përmbajt-
jeve nga vokabulari i
përvetësuar, funksio-
net gjuhësore dhe
rëfimet e zakonshme
të shkurtëra.
Apple, dog, blue,
milk...
She is ten. Thank you.
The pencil is on the
desk.
Tom has two dogs...
Ushtrime të llojit të të lexuarit me zë (në grupe apo indivi-
dualisht);
aktivitete të llojit me lidhje të fjalëve me ilustrime apo
gjësende; lidhshmëria e fjalive të thjeshta të shkurtëra me
ilustrime; stimulimi i leximit me kuptim (përdorimi i flesh
kartelave, pikturime, postera etj).
13
KOMPONENTA 7. TË SHKRUARIT
Qëllimet Përmbajtjet Shembujt Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
të aftësohet që ta përdorë drejt
alfabetin anglez.
`
Alfabeti anglez A, B, C, D... Ushtrime të llojit me plotësim të fjalëve me shkronja të
lëshuara (lojra të llojit Hangman); ushtrime me të shkruar
emrin e vetë; lojra të llojit përbërja e fjalëve të thjeshta nga
shkronjat e dhëna me renditje të përzier etj.
të mund të shkruaj fjali të njo-
hura sipas spelingut.
` Spelingu i drejtë. Lile (el, ai, el, i)... Ushtrime sipas spelingut të fjalëve të njohura të thjeshta
Spelling Bee etj.
KOMPONENTA 7. KULTURË
Përmbajtjet nga kultura janë të përfshiera në të gjitha komponentat në mësimin e gjuhës, gjegjësisht nuk mësohen si të izoluara si komponentë e
veçantë.
Qëllimi është që të krijohet senzibilitet për ruajtjen e dallimeve kulturore përmes përmbajtjeve edukative dhe sociologjike si bazë për zhvillimin e
tolerances dhe empatisë ndaj të tjerëve dhe të ndryshimit (p.sh., përmes emrave, festave, këngëve, lojrave, numratoreve, modeleve komunikative,
elementeve paralinguistike etj.).
14
3. REKOMANDIME DIDAKTIKE:
Në planifikimin e përmbajtjeve në klasën e tretë janë marrë parasyshë
përmbajtjet në programet mësimore nga lëndët tjera të cilat mësohen në
klasën e tretë, gjegjësisht respektohet parimi i lidhshmërisë ndërlëndore
sa i përket qëllimeve dhe përmbajtjeve me theks të lidhshmërisë integru-
ese me përmbajtje nga gjuha amtare.
Mësimi nga gjuha angleze për nxënësit e kësaj moshe bazohet në më-
simin multisenzorë (vizual, auditiv, taktil etj) dhe mësimi holistik i cili
përfshin aspektet kognitive, afektive dhe motorike të nxënësve, gjegjë-
sisht arsimtari do t’i integrojë komponentat e ndryshme me çka gjuha
do të mësohet në mënyrë funksionale. Në bazë të kësaj në gjuhën e huaj
nuk mund të ndahen, konkretisht nuk mund të planifikohet numri i orëve
sipas komponentave të caktuara.
Rëndësia e punës së orëve nga gjuha angleze në klasën e tretë ka të
bëjë me shprehjet gojore e cila lidhet me situatën e dhënë në klasë,
permes lojrave, dramatizimit të këngëve ose lëvizjeve me nxitje të fan-
tazisë dhe kreativitetit të nxënësit. Nxënësit në përgjithësi i përvetë-
sojnë përmbajtjet mekanike (me riprodhim), por me rëndësi është të
kontrollohet kuptimi i drejtë i rëndësisë së porosisë duke i përfshirë
edhe elementet kulturore.
Mjetet mësimore:
komplet nga sistemi i miratuar shkollor;
një pako material i porositur për arsimtarin (flesh-kartela, posterë,
doracakë);
`
`
kasetofonë/kaseta me këngë; kompjutor me softverë adekuat; CD
rom, TV me DVD;
burime tjera të mësimit në mjedisin e drejtëpërdrejtë - gjëra në hap-
sirën ku mësohet gjuha angleze;
qasje në internet;
softverë arsimorë;
revistat për arsimtarin;
4. VLERËSIMI I TË ARRITURAVE
TË NXËNËSVE
PËRCJELLJA E TË ARRITURAVE TË NXËNËSVE
Gjatë mësimit vazhdimisht përcjellen dhe vlerësohen të arriturat e
nxënësve, përmblidhen treguesit për aktivitetet e tyre, motivimi për më-
sim, bashkëpunimi me të tjerët etj. (vlerësim formativ). Çdo aktivitet
në orë ku nxënësit e tregojnë aktivitetin e tyre gjuhësor qoftë në nivel
receptues, riprodhues ose prodhues, jep mundësi për mësimin e përpari-
mit dhe vlerësimit të tij. Kjo dmth. se evaluimi bëhet si pjesë integruese
në vetë orën mësimore, e jo si akt i izoluar. Me rëndësi është që gjatë
procedurave të kontrollimit të njohurive, si dhe vlerësimi i nxënësit,
këto procedura mos të dallohen nga aktivitetet e zakonshme në orë,
gjegjësisht nxënësit nuk duhet të veçohen nga grupi gjatë kontrollimit
të reagimit gojor gjuhësor.
`
`
`
`
`
15
Me rëndësi është që theks të veçantë t’i vihet aspekteve pozitive të
përparimit të nxënësve, gjegjësisht asaj që nxënësi e di e jo atë që nuk e
di. Me rëndësi është që çdo përparim të bëhet në mënyrë adekuate me që
nxënësve të rinjë u nevojitet informatë kthyese për suksesin e realizuar,
që mund të jetë lëvdatë me gojë ose reagim pozitiv i shprehur përmes
gjestit ose mimikës, ose me buzëqeshje nga ana e arsimtarit, lules së
vizatuar etj.
Vlerësimi i përparimit të nxënësve do të bëhet me shkrim gjatë së cilës
arsimtari ka për obligim në fletore të posaçme në mënyrë të rregullt të
mbajë shënime për çdo nxënës në veçanti për përparimin e tij në përput-
hje me komponentat gjuhësore të parapara me programin mësimor për
klasën e tretë.
5. KUSHTET HAPSINORE PËR
REALIZIMIN E PROGRAMEVE
MËSIMORE
Sa i përket kushteve hapsinore për realizim programi bazohet në Norma-
tivin për hapsirë për klasën e I, II dhe III dhe për mjetet mësimore për
klasën e I të sjellur nga ministrit i Arsimit dhe Shkencës me vendim nr.
07- 4061/1 prej 31.5.2007
Kushtet hapsinore dhe pajisja e klasave për realizim të suksesshëm të
programit mësimor për klasën e dytë duhet të jenë në pajtim me Norma-
tivin e përgjithshëm për pajisjen dhe realizimin e programeve mësimore
për klasën e dytë.
Rekomandohet që për shkak të kontaktit më të lehtë vizual ndërmjet
nxënësve, që të dëgjojnë më mirë çka flitet dhe nxënësi që është më
larg të ketë qasje në klasë, bankat të jenë të rregulluara në këtë mëny-
rë: më shumë banka të afruara njëra me tjetrën, variante të ndryshme
të shkronjës “U’’ si dhe vendosja dhe grupimi i karrikeve sipas nevojës
(gjatë dramatizimit).
6. NORMATIVI PËR KUADRIN
ARSIMOR
Studime të kryera në gjuhën dhe letërsinë angleze - drejtimi arsi-
mor, VII
1
.
Studime të kryera gjuhë dhe letërsi angleze, VII
1
.
Studime të kryera gjuhë dhe letërsi angleze - drejtim tjetër dhe
me kualifikimin adekuat pedagogjiko-psikologjik dhe përgatitjen
metodike në fakultet adekuat, VII
1
.
Studime të kryera për grupin klasor me modul për gjuhën angleze
VII
1
.
`
`
`
`
16
7. REZULTATET E PRITURA
Nxënësi/nxënësja:
e kupton rëndësinë e njësive leksikore të parapara për përvetësimin
në pajtim me kërkesat e programit mësimor dhe të njejtët mund t’i
riprodhojë dhe përdorin në situata adekuate të të folurit;
reagon në udhëzimet e mësimdhënësit në aktivitetet gjatë orës;
ta njeh grafinë e fjalëve të përvetësuara me gojë;
memorizon, riprodhonë dhe prodhon rëfim të shkurtër të zakons-
hëm, pjesë të këngës ose numratore;
mban komunikim të zakonshëm për përdorimin e funksioneve gju-
hësore më frekuente nga përditshmëria e nxënësit/nxënëses;
zbaton struktura themelore gramatikore, me çka lejohen gabime që
na pengojnë në të kuptuarit;
përshkruan, tregon duke i zbatuar njësitë e përvetësuara leksikore
në nivel të rëfimit të shkurtër të zakonshëm;
lexon grup fjalësh, të zakonshme të shkurtëra që i kanë zotëruar/
zotëru paraprakisht me gojë;
shkruan fjalë të reja sipas spelingut
ka informata nga kulturat e vendeve ku flitet gjuha angleze;
përdorë TIK në përmbajtje nga lënda.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
8. KOMISIONI PËR PËRGATITJEN
E PROGRAMIT MËSIMOR
1. Sillvana Veteroska, këshilltare e gjuhës angleze, Byroja e zhvillimit
të arsimit - Shkup - udhëheqës sektori
2. Mr. Zora Bushovska, këshilltare e gjuhës angleze, Byroja e zhvillimit
të arsimit, Njësia ndërkomunale e BZHA - Ohër
3. Mr. Veronika Kareva, profesoreshë në Universitetin e “Evropës Ju-
glindore” - Tetovë
4. Sonja Dimitrova, arsimtare e gjuhës angleze, SHF “Dimitar Milladi-
nov” - Shkup
5. Armira Gavaz - Abedini, arsimtare e gjuhës angleze, SHF “Jane San-
danski” - Shkup
6. Toni Todorovski, arsimtar i grupit klasor, SHF “7 Marsi”, f. Çellopek
- Tetovë
7. Ajshe Ajrullai, këshilltare e grupit klasor, Byroja e zhvillimit të arsi-
mit - Shkup
17
9. VENDIMI DHE DATA E
SJELLJES SË PROGRAMIT
MËSIMOR
Programin mësimor nga lënda e gjuhë angleze për klasën e tretë në sh-
kollën nëntëvjeçar e solli:
Ministër
Sulejman Rushiti më 18.10.2007
(vendim nr.10 - 2066/6)
18
1
ARSIMI FILLOR NËNTËVJEÇAR
PROGRAMI
MËSIMOR
ARSIMI MUZIKOR
2
Në bazë të nenit 55 paragrafi 1 i Ligjit për organizimin dhe punën e organeve
të administratës shtetërore (“Gazeta zyrtare e RM” nr.58/00 dhe 44/02) neni 24
dhe 26 i Ligjit për arsim fillor (“Gazeta zyrtare e RM” nr. 44/95, 24/96, 34/96,
35/97, 82/99, 29/02, 40/03, 63/04, 82/04, 55/05, 81/05, 113/05, 35/06,
70/06 dhe 51/07), Ministri i Arsimit solli program mësimor për lëndën arsimi
muzikor për klasën III për shkollën fillore nëntëvjeçare.
3
1. QËLLIMET E MËSIMIT
NË KLASËN E III-të
Nxënësi/nxënësja:
të zhvillojë qëndrim të drejtë për këndim (ulur, mbajtur, frymëmar-
rje);
të zhvillojë shprehi për këndim të kultivuar (këndim mesatar pa
grimasë, ngritja e supeve dhe bërtitje);
të aftësohet të këndojë këngë me vijë të llojllojshme melodiko-
ritmike;
të aftësohet për dëgjim aktiv të muzikës;
ta njohë muzikën e instrumenteve të ndryshme;
t’i mbajë mend, përsërisë dhe përdorë lëvizjet në aktivitetet mu-
zikoro ritmike;
të njihet me elementet e alfabetit muzikor;
të njihet me disa instrumente muzikore për fëmijë dhe të përpiqet
që të ekzekutojë me to;
të shfaq interesim për realizimin e efekteve të zëshme, improvizi-
meve spontane të motiveve të shkurtëra muzikore etj;
të nxitet për shprehjen individuale muzikore.
të dijë ta përdorë teknikën kompjuterike për shprehjen muzikore.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
4
2. QËLLIMET KONKRETE
1. KËNDIM (19 ORË)
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi:
të fitoj shprehi që gjatë këndimit
trupin ta mbajë drejtë;
të zhvillojë interesim për kën-
dim;
ti zgjerojë përmasat e zërit;
të zhvillojë ndijim për ritëm dhe
të identifikojë ritëm të caktuar
(1:1 dhe 1:2, gjegjësisht 2:1);
të këndojë këngë të ndryshme
për nga përmbajtja dhe karakteri;
të njihet me këndimin sipas
notave me taktim.
`
`
`
`
`
`
Qëndrim të drejtë
gjatë këndimit;
Këndimi i këngëve
me të dëgjuar (për
fëmijë, popullore,
të lidhura me festat
shtetërore dhe feta-
re) të ndryshme për
nga përmbajtja dhe
karakteri me largësi
c1 - c2)
Këndimi i ushtri-
meve elementare
melodike dhe këngë
sipas notave (duke
përdorur sol 1 dhe
mi 1 me kohëzgja-
tje të gjysmës dhe
katërshes)
`
`
`
Këndim me të
dëgjuar
Këndim sipas notave
Taktim
(nocioni përdo-
ret si shprehje
profesionale në
vend “goditje’’dhe
si përgatitje për
nocionin “takt’’ që
do të përpunohet në
klasët më të larta).
`
`
`
`
Ushtrime për këndim të drejtë, për mbajtjen e trupit,
ushtrime për frymëmarrje;
(të këndojë pa pengesa, mesatarisht, pa grimasa, ngritja
e supeve, pa bërtitje etj);
ekzekutimi i numratoreve dhe fjalëshpejtave me ritëm të
rrjedhshëm dhe diksion të qartë (psh.: numratoret dhe
fjalëshpejtat të njohura për nxënësit);
të kënduarit e këngëve të ndryshme për nga përmbajtja
dhe karakteri (psh, këndon këngë për stinët e vitit, këngë
për fëmijët, këngë popullore etj me largësi c1 - c2);
përjetimi dhe njohja e kohëzgjatjes të katërshes dhe gjys-
mës përmes numratoreve (1:1 “Enci - menci’’; 1:2 “Tara
-tara - tarana’’);
ushtrime me të dëgjuar me motive të shkurtëra melodike
të përbëra nga tonet sol1 dhe mi1 (sh.1: mësimdhënësi
e këndon motivin me emrimin e toneve, kurse nxënësit
e përsërisin; sh.2: mësimdhënësi e këndon motivin me
tekst, kurse mësimdhënësit e përsërisin me emrimin e
toneve);
këndimi i ushtrimeve elementare melodike dhe këngë
sipas notave me taktim.
`
`
`
`
`
`
`
5
2. MUZIKA DHE LËVIZJET (19 ORË)
Qëllimet Përmbajtjet
Nocio-
net
Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi:
të nxitet që t’i përputh lëvizjet e veta me ka-
rakteristikat muzikore;
të zhvillojë shqisë për ritëm;
të prezentoj hapa muzikore-ritmike;
të nxitet që të bëjë lëvizje sipas korreografisë
paraprake të caktuar;
të njohë dhe realizojë valle popullore të
zakonshme nga bashkësitë e ndryshme etnike;
`
`
`
`
`
Hapa muzikore
ritmike (hapërim,
marshim, kërcim;
Lojra muzikore;
Vallëzim;
`
`
`
Kombinimi i hapave dhe kërcimeve, qëndrimit, etj;
pjesëmarrja në lojra muzikore;
ekzekutimi i valleve dhe vallëzimeve të zakonshme nga
grupet e ndryshme etnike;
vallëzim në vallcer;
`
`
`
`
të nxitet për pjesëmarrje në dramatizimet ele-
mentare muzikore;
` Dramatizime ele-
mentare muzikore
(me vallëzim dhe
pantomima);
` Vallcer ` pjesëmarrja në dramatizimet elementare muzikore.
(dramatizimi i “Peco dhe ujku’’ nga S.Prokofjev).
`
`
6
3. DËGJIMI I MUZIKËS (12 ORË)
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi:
ta dëgjojë dhe njohë: muzikën
klasike, popullore dhe muzikën për
fëmijë;
ta njohë karakterin e muzikës (e
këndshme, e pikëllueshme, e shpe-
jtë, e ngadalshme etj).
të bisedojë për muzikën që e dëgjon;
të dëgjojë këngë dhe valle popullore;
`
`
`
`
Dëgjimi i muzikës klasi-
ke dhe popullore, si dhe
muzika për fëmijë;
Dëgjimi i folklorit muzikor
(këngë dhe valle popullo-
re nga bashkësia e tyre
etnike dhe nga bashkësitë
tjera)
`
`
Instrument;
Ekzekutim;
Ekzekutues;
Kompozitor;
Këngë dhe valle
popullore
`
`
`
`
`
Dëgjimi i muzikës klasike: Sen-Sans: “Karnevali
i kafshëve’’ “Kengurët’’ dhe “Populli me veshë të
gjatë’’ (përjetimi i zbavitjes dhe shpejtimi i ritmit,
si dhe zvogëlimi dhe rritja e dinamikës);
dëgjimi i muzikës për fëmijë (S. Prokofjev: “Peco
dhe ujku’’ - film i vizatuar);
këngë nga festivalet për fëmijë;
muzika popullore (këngë dhe valle nga bashkësi të
ndryshme etnike në Maqedonisë dhe nga bota);
`
`
`
`
t’i dëgjojë dhe njohë tingujt e ins-
trumenteve të caktuara muzikore.
` njohja e zërave të instrumenteve muzikore përmes
të dëgjuarit të veprave muzikore ose fragmenteve
(harmonika, flejta, barabani, kitara, dajrja).
`
4. EKZEKUTIMI I INSTRUMENTEVE MUZIKORE PËR FËMIJË (8 ORË)
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
të zhvillojë ndjenjë për ritëm;
të njihet me mënyrën e ekzekutimit të instru-
menteve të caktuara muzikore për fëmijë;
të përsëris motive të shkurtëra ritmike;
të përsërisë motive të shkurtëra melodike;
të shoqërojë këngë të njohur me IMF të caktuara.
`
`
`
`
`
Ritmi
Melodia
Ekzekutimi i instrumen-
teve ritmike muzikore;
Shoqërimi i këngëve dhe
motivet e shkurtëra me
instrumentet muzikore
për fëmijë
`
`
`
`
Ritmi
Melodia
Emrat e instrumen-
teve muzikore për
fëmijë (të cilët për-
doren në shkollë);
Shoqërimi
`
`
`
`
Ekzekutim me instrumentet ritmike
për fëmijë (psh., përsërit motive
ritmike të shkurtëra);
ekzekutim me instrumentet ritmike
për fëmijë (metalofon);
shoqërim të zakonshëm të këngës së
njohur me IMF
`
`
`
7
5. BAZAT E SHKRIM-LEXIMIT MUZIKOR (6 ORË)
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
t’i njeh shenjat e alfabetit muzi-
kor: pesërreshti, çelësi i violinës,
shenjë për nota, sol 1 dhe mi 1;
të dijë të shkruaj çelësin muzi-
kor;
të dijë të shkruaj çelësin e
violinës.
`
`
`
Elemente të alfabe-
tit të notave: nota,
pesërreshtëshi,
çelësi i violinës;
vendosja e toneve
sol 1 dhe mi 1 të
pesëreshtit (penta-
gramit).
` Nota
Pesërreshti (penta-
gram)
Çelësi i violinës
`
`
`
Njohja me elementet e alfabetit të notave: nota, pesër-
reshti (pentagramit), çelësi i violinës;
ushtrime për të shkruar në çelësin e violinës, nota.
`
`
6. BAZAT E SHPREHJES DHE KRIJIMTARISË MUZIKORE PËR FËMIJË (8 ORË)
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi:
të nxitet për shprehje muzikore
me zë, ekzekutim, lëvizje;
të arrijë siguri dhe vetëbesim në
shprehjen personale muzikore;
të kënaqet në shprehjen muzi-
kore.
`
`
`
Shprehja kreative
përmes këndimit,
lëvizjes dhe ekzeku-
timit;
shprehja e mbre-
save nga muzika e
dëgjuar në mënyrë
të ndryshme.
`
`
Vetë nxënësi krijon korreografi personale të këngës së
përpunuar ose shembull muzikor me lëvizjen e trupit të
tij, me paramendimin e hapave dhe lëvizjes së duarve;
shprehjet kreative dhe krijimi i këngëve të dëgjuara dhe
shembujt muzikor;
pjesëmarrja në lojë (psh. se si godet qukapiku);
pjesëmarrja në aktivitete në të cilat nxënësit në vend që
të përgjigjet me fjalë përgjigjet me këndim;
pjesëmarrje në aktivitetet përmes shprehjes figurative të
mbresave nga muzika e dëgjuar.
`
`
`
`
`
8
3. REKOMANDIMET DIDAKTIKE
Përmbajtjet mësimore nga lënda e arsimit muzikor japin mundësi që të
realizohen për tu integruar me përmbajtjet e programit mësimor nga
gjuha amtare, matematika, gjuhë angleze, njohja e mjedisit, arsimi mu-
zikor dhe fizik. Gjithashtu, jepet mundësi për integrim të planifikuar të
brendshëm të të gjitha temave në përputhje me nevojat e nxënësit dhe
aktiviteteve të planifikuara.
Gjatë realizimit të përmbajtjeve, arsimtari duhet të nxisë dhe lavdërojë
secilin fëmijë gjatë shprehjeve muzikore dhe nuk guxon të lejojë të kri-
johet atmosferë kompetitive në mes nxënësve.
Fondi vjetor i orëve
TEMAT Numri i orëve
1. Këndim 19 orë
2. Muzikë dhe lëvizje 19 orë
3. Dëgjimi i muzikës 12 orë
4.
Ekzekutim me instrumentet muzikor për
fëmijë
8 orë
5. Bazat e shkrim-leximit muzikor 6 orë
6. Bazat e shprehjes dhe krijimtarisë muzikor 8 orë
GJITHSEJ: 72 orë
Shënim: Numri i orëve është dhënë në mënyrë të orientuar.
Mjetet mësimore:
Mjetet audio- vizuale (TV, DVD-pleer, videopleer, kompjutor); audio- vizuale (TV, DVD-pleer, videopleer, kompjutor); audio- vizuale (TV, DVD-pleer, videopleer, kompjutor); - vizuale (TV, DVD-pleer, videopleer, kompjutor); vizuale (TV, DVD-pleer, videopleer, kompjutor); (TV, DVD-pleer, videopleer, kompjutor); TV, DVD-pleer, videopleer, kompjutor); , DVD-pleer, videopleer, kompjutor); DVD-pleer, videopleer, kompjutor); -pleer, videopleer, kompjutor); pleer, videopleer, kompjutor); , videopleer, kompjutor); videopleer, kompjutor); , kompjutor); kompjutor); );
Instrumente muzikore për fëmijë; ;
Mjetet dhe materialet didaktike;
Burimet e ndryshme për mësim nga mjedisi i drejtpërdrejtë (gjë-
sende në natyrë dhe mjedis);
Mjetet vizuale (ilustrime, fotografi, aplikacione etj.);
Internet, softvere arsimore.
4. VLERËSIMI I TË ARRITURAVE
TË NXËNËSVE
Gjatë mësimit rregullisht përcjelljen dhe vlerësohen të arriturat e nxënës-
ve, grumbullohen treguesit për aktivitetet e tyre, motivimit për shprehje
muzikore, angazhimit të nxënësve, përkushtimit të punës, si dhe punës
ekipore (vlerësimi formativ).
Gjatë përcjelljes të të arriturave të nxënësve, mësimdhënësi duhet në
veçanti të kujdeset ndaj qasjes individuale për të arriturat e secilit
fëmijë në veçanti.
`
`
`
`
`
`
9
5. KUSHTET HAPSINORE PËR
REALIZIMIN E PROGRAMIT
MËSIMOR
Sa i përket kushteve hapsinore për realizim programi bazohet në Norma-
tivin për hapësirën për klasën e I, II dhe të III dhe mjeteve mësimore
për klasën e III të sjellura nga ana e ministrit të Arsimit dhe Shkencës
me vendim nr. 07-4061/1 prej 31.05.2007.
6. NORMATIVI PËR KUADRIN
ARSIMOR
Punën edukativo-arsimore në klasën e tretë mund ta realizojë personi i
cili ka kryer:
Fakultetin Pedagogjik - profesor i mësimit klasor;
Fakultetin Filozofik - Instituti për pedagogji - pedagog i diplo-
muar.
`
`
7. REZULTATET E PRITURA
Nxënësi/nxënësja:
ka qëndrim të drejtë për këndim;
këndim të kultivuar (këndim mesatar pa grimasë, ngritja e supeve
dhe bërtitje);
njeh tinguj nga natyra dhe mjedisi;
dëgjim aktiv të muzikës;
prezanton koreografi të zakonshme në aktivitetet muzikoro-ritmi-
ke;
të njeh disa instrumente muzikore për fëmijë dhe të ekzekutojë
me to;
dallon lloje kryesore të tempos dhe dinamikës:
ti njohë dhe zbatojë shenjat e shkrimit muzikor (pesërradhëshin,
çelësin e violinës, nota);
di ta përdorë teknikën kompjuterike për shprehjen muzikore.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
10
8. PROGRAMIN MËSIMOR E
PËRPILOI EKIPI PROFESIONAL:
1. Ankica Vitanova, këshilltare për arsim muzikor, BZHA - Shkup
2. Mr. Viktorija Kolarovska - Gmirja, profesor me korrespondencë në
Fakultetin e artit muzikor - Shkup
3. Vejislav Popovski, këshilltar për arsim muzikor, BZHA - Berovë
4. Olgica Naumovska, këshilltare për mësim klasor, BZHA - Tetovë
5. Vera Angelovska, arsimtare - SHF “Kuzman J. Pitu” - Shkup
6. Emilija Hristova, arsimtar klasor, SHF “Lazo Angelovski”- Shkup
7. Hava Doko, edukatore, SHF “25 maj” - Shkup
9. VENDIMI DHE DATA E
SJELLJES SË PROGRAMIT
MËSIMOR
Programin mësimor nga lënda arsimi muzikor për klasën e tretë në arsi-
min fillor nëntëvjeçar e solli:
Ministër
Sulejman Rushiti më 18.10.2007
(vendim nr.10 - 2066/6)
1
ARSIMI FILLOR NËNTËVJEÇAR
PROGRAMI
MËSIMOR
ARSIMI FIGURATIV
2
Në bazë të nenit 55 paragrafi 1 i Ligjit për organizimin dhe punën e organeve
të administratës shtetërore (“Gazeta zyrtare e RM” nr.58/00 dhe 44/02) neni 24
dhe 26 i Ligjit për arsim fillor (“Gazeta zyrtare e RM” nr. 44/95, 24/96, 34/96,
35/97, 82/99, 29/02, 40/03, 63/04, 82/04, 55/05, 81/05, 113/05, 35/06,
70/06 dhe 51/07), Ministri i Arsimit solli program mësimor për lëndën arsimi
figurativ për klasën III për shkollën fillore nëntëvjeçare.
3
1. QËLLIMET E LËNDËS . QËLLIMET E LËNDËS
MËSIMORE NË KLASËN E III-të:
Nxënësi/nxënësja:
të mësojë fjalë dhe terme të reja të cilat përdoren në përmbajtjet
mësimore;
të përdorë materiale të ndryshme dhe teknika për vizatim, pikturim,
modelim, formësimin në hapsirë si dhe krijimin dhe komunikimet
visuale në shprehjet figurative;
në mënyrë të pavarur dhe lirshëm t’i tregojë njohuritë, përjetimet
dhe mbresat, mendimet dhe fantazmat me ndihmën e gjuhës dhe
krijimtarisë figurative;
të përdorë procedura të ndryshme për shprehjet figurative (larje,
gërvishtje, spërkatje, tufitim etj);
të dijë të bëjë zgjedhje të ideve, të aktiviteteve, mjeteve dhe të
krijojë krijim figurativ;
të dijë në mënyrë verbale të sqarojë krijim figurativ dhe të nxitet
për vlerësimin personal estetik.
të bëjë dallimin e veprave artistike nga lëmi të ndryshme figurative
(vizatim, pikturë, skulpturë, arkitekturë);
t’i zbatojë njohuritë dhe shkathtësitë e fituara për shprehjen figu-
rative;
të zhvillojë shprehi kulturoro-higjieno teknike dhe shprehi pune;
`
`
`
`
`
`
`
`
`
të njihet me trashigimin kulturore të bashkësive të ndryshme et-
nike;
t’i njoh mediat visuale, mjetet dhe funksionet e tyre;
të dijë ta përdorë teknikën kompjuterike për shprehjet figurative.
`
`
`
`
4
2. QËLLIMET KONKRETE
VIZATIM (20 ORË)
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
ta zhvillojë perceptimin dhe
të krijojë çfaqje për hapsirën
(thellësinë, afër-larg);
të krijojë njohuri për vijën (llojet
dhe intenziteti) dhe ta zbatojë
në tërësinë figurative;
të krijojë ndjeshmëri dhe ta
vërejë ritmin në natyrë dhe ta
zbatojë në mënyrë të pavarur
gjatë të vizatuarit;
`
`
`
Mjetet elementare për
vizatim
Vëzhgimi i mjedisit të drejtëpërdrejtë, perceptimi i hap-
sirës (ndërtimet, gjësendet, natyra, rradhitja e drunjëve,
rrugët);
me brushë të hollë, monokrome (tush, tempera, ngjyra uji
etj)
të vizatojë vija me trashësi, intenzitet, precizitet, drejtim,
(shkolla jona, oborri i shkollës, dhoma ime, shtëpia ime);
`
`
`
ta zhvillojë aftësinë për shënimin
e vijës kornizë të gjësendeve në
hapsirë të caktuar;
` Vizatimi Kornizë
Prerja
`
`
vizaton vijë kornizë (dru të thatë, gjethe nga drunjtë,
insekte);
vizaton lloje të vijave dhe të njejtat i kombinon në tërë-
sinë figurative;
vizaton vija: të drejta, të lakuara, të hapura - të mbyllura,
të shkurtëra-të gjata, të ndërprera etj. dhe shpreh kon-
trast të vijave (retë dhe shiu);
vëren dhe krahason gjësende sipas madhësisë (ndjenja
fillestare për proporcione);
`
`
`
`
5
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
ta vërejë dritën dhe me hijezim
ta paraqes hijen e gjësendeve;
Të paraqesë me vizatim lloje të
teksturave;
`
`
Hapsira e mbrendsh-
me dhe e jashtme
` krahason, përjeton dhe vizaton hapsirë të mbrendshme
dhe të jashtme;
i vëzhgon gjësendet dhe hijet të cilat i formojnë gjërat e
ndryshme gjatë ndriçimit të ndryshëm dhe i paraqet me
hije figurative;
në natyrë e vëren ritmin e formave dhe vijat si dhe i zba-
ton si element dekorues (bulevard, rrethoje, shkallë etj);
`
`
`
të vizatoj sipas tush - teknikës; ` Tush ` vizaton me tush, perc, dru, brushë (lloj të misrit, tokë e
lëvruar, duaj, drunjë të thatë etj);
vizaton sipas vëzhgimit, të mbajturit mend dhe fan-
tazmës.
`
`
6
PIKTURIM (32 ORË)
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
t’i përdorë ngjyrat kryesore dhe
sekondare dhe t’i zbatojë në
kompozicionin figurativ;
të krijojë kompozicion figura-
tiv me ngjyra të ftohta dhe të
ngrohta;
të dallojë krijimin origjinal nga
riprodhimi.
`
`
`
Elementet figurative
gjatë pikturimit;
Pikturim;
Kontrast;
Origjinal dhe repro-
duksion
`
`
`
`
Ngjyra të ftohta dhe
të ngrohta;
Ngjyra kontrast;
Origjinal
Riprodhim;
`
`
`
`
Përdorë procedura të llojllojshme dhe teknika në pikturim
(larje, gërvishtje, spërkatje etj);
pikturon pejsazh me ngjyra kryesore dhe të kombinuara;
vizaton me ngjyra aromatike;
vizaton me ngjyra të ftohta ose të ngrohta (gjësende të
llojllojshme dekorative);
e pikturon natyrën me ngjyra të ftohta dhe të ngrohta
(livadh, lule etj);
pikturon me ngjyra kontrast;
shpreh kontrast (të errët të ndritshëm);
përzien ngjyra dhe pikturon me ato sipas mendimit të vet;
në natyrë e vëren shkallëzimin tonik, krahason dhe bën
dallime në ton (i ndritshëm, i errët, më i errët, më i
ndritshëm);
pikturon sipas asaj çka përjeton;
pikturon sipas fantazmës;
viziton ekzpozitë figurative, atelie dhe njihet me vepra
origjinale dhe me riprodhime.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
7
FORMËSIMI I HAPËSIRËS, MODELIMI DHE NDËRTIMI (10 ORË)
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi:
ta zhvillojë aftësinë që të
vëzhgojë, vërej (perceptoj) gjë-
sende me vëllim të thjesht dhe
të përbërë;
`
Vëllimi ` Vëzhgon gjëra të ndryshme dhe krahason sipas formës,
madhësisë dhe teksturës;
`
ta përsosë aftësinë manuele
gjatë modelimit;
gjatë modelimit t’i përsos proce-
durat e ndyshme të punës;
të aftësohet të modelojë forma
tredimenzionale (me volum të
thjesht dhe të përbërë);
ta zbatojë vijën dhe teksturën
gjatë modelimit;
`
`
`
`
Mjetet elementare
për modelim
Elementet figurative
për modelim
Modelimi
`
`
`
modelon vëllim të thjesht (pemë, perime, trupa gjeome-
trik etj);
modelon gjësende me volum të përbërë (figura të ka-
fshëve, të njeriut, zogjëve etj);
modelon me procedura të ndryshme të dhënies, marrjes,
thellimit, gërvishtjes, performimit dhe të vizatuarit;
`
`
`
të krijojë kompozicion me
hedhurina të ndryshme dhe ma-
teriale tjera;
të njihet me disa skulptura në
mjedisin e drejtëpërdrejtë;
`
`
Mjetet elementare
për krijim
Mjetet figurative për
krijim;
Modelim
`
`
`
Qullosja
Maket
`
`
qullos maska, shporta, fryte, kafshë etj;
modelon gjësende dhe me ata krijon kompozicioneve;
përdorë materiale hedhëse për shprehjen figurative (bën
maketa të shkollës, komunikacionit, automjeteve etj);
kombinon dhe rradhit si dhe gjatë kësaj paraqet hapësirë
(të mbrendshme dhe të jashtme);
`
`
`
`
të aftësohet që nga format e
gatshme të krijojë kompozicion
më të ndërlikuar.
` Skulptura ` me komponimin e formave të gatshme krijon kompozicion
të ndërlikuar;
vëren detale, teksturë, vija, volumen, në krijimin artistike
(skulprutë);
viziton përmendore (skulpturë, shadërvan, bustë etj.)
`
`
`
8
KOMUNIKIMET VISUALE DHE DISEJNI (8 ORË)
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
të vlerësojë se ç’ka e tërheq
vëmendjen e tij/saj ndaj ndonjë
gjësendi dhe pse;
ta përdor ritmin në disejn;
të njeh dhe dalloj ilustrime,
fotografi, kopertinën e librit,
poster, pllakata.
`
`
`
Disejni
Elementet figurative
në disejn
Komunikime vizuale
`
`
`
Dekorirm;
Disejn (laramani)
Shenjë
Ilustrim;
Kopertinë
Poster
`
`
`
`
`
`
Vulos me përsëritje ritmike, krijon disejn (shami, letër
dekorative, ambalazhë);
vulos me materiale të ndryshme i cili vet i gjen nga mje-
disi i drejtëpërdrejtë (gjethe, fryte, lëkurë, gomë, tekstil,
rrjetë etj);
vulos vulë kartoni;
përpunon gjësende zbukuruese nga ambalazha të ndrysh-
me;
përpunon zbukurime, urime, stoli;
sipas skemës së zakonshme përpunon origamë;
përmes procedurave për ngjitje, lidhshmëri, bashkangjitje
etj. ua ndërron funksionin parrësor të gjësendeve;
përdor komjutorë për përpunimin e dekorimit.
`
`
`
`
`
`
`
`
9
3. REKOMANDIME DIDAKTIKE
Përmbajtjet mësimore nga lënda e arsimit figurativ japin mundësi
për lidhshmëri të integruar tërësisht dhe përmbajtësisht me lëndët
mësimore në gjuhë amtare, matematikë, gjuhë angleze, njohja e
mjedisit, arsimi muzikor dhe fizik. Gjithashtu, jepet mundësi për
integrim të brendshëm të planifikuar të të gjitha temave në përput-
hje me nevojat e nxënësve dhe me aktivitetet e planifikuara.
Fondi vjetor i orëve
TEMAT Numri i orëve
1. Vizatim 20 orë
2 Pikturim 32 orë
3. Formësim në hapsirë, modelim dhe krijim 10 orë
4. Disejn dhe komunikime vizuale 10 orë
GJITHSEJ: 72 orë
Vërejtje: Numri i orëve është dhënë në mënyrë orientuese.
Mjetet mësimore:
burime të ndryshme mësimi nga mjedisi i drejtpërdrejtë (gjësende
në natyrë dhe mjedis);
materiale dhe mjete didaktike;
mjete visuale (gjësende nga mjedisi i drejtpërdrejtë, riprodhimet,
krijime fëmijësh, aplikacione etj.);
sllajde, ilustrime, revista etj.;
`
`
`
`
`
mjetet audio-visuale (TV, DVD-pleer, videopleer, fotoaparat digji-
tal, kamerë digjitale, kompjutorë dhe mjete tjera);
internet, softverë arsimor.
4. VLERËSIMI I TË ARRITURAVE
TË NXËNËSVE
Gjatë mësimit rregullisht përcjellen dhe vlerësohen të arriturat e nxënë-
sve, grumbullohen treguesit për aktivitetet e tyre, motivimi për krijime
figurative, bashkëpunimi kolektiv (vlerësimi formativ) etj.
Kjo komponentë është pjesë përbërëse e planifikimit të arsimtarit për
mësimin dhe mësimnxënien.
Notimi me shkrim:
observimi i fëmijës-nxënësit;
biseda si mënyrë e të shprehurit;
përshkrimi verbal i vizatimit individual;
shkalla e përvetësimit të teknikave figurative;
aftësitë individuale kreative;
pjesëmarrja dhe paraqitja e krijimit figurativ;
vërejtja dhe njohja e sendeve të ndryshme nga mjedisi i drejtpër-
drejtë dhe zbatimi në krijimtarinë figurative;
`
`
`
`
`
`
`
`
`
10
prezantimi i krijimeve figurative të nxënësve;
shprehja kreative dhe krijimi i teknikave figurative;
njohja e materialeve dhe teknikave figurative;
pjesëmarrja aktive në punën ekipore etj.
5. KUSHTET HAPSINORE PËR
REALIZIMIN E PROGRAMIT
MËSIMOR
Sa i përket kushteve hapsinore për realizim programi bazohet në Nor-
mativin për hapsirë për klasën e I, II dhe III si dhe mjetet mësimore
për klasën e I të sjellur nga ana e ministrit të Arsimit dhe Shkencës me
vendim nr. 07 - 4061 prej 31.05.2007.
`
`
`
`
6. NORMATIVI PËR KUADRIN
MËSIMOR
Mësimin e arsimit figurativ në klasën e tretë të arsimit fillor nëntëvjeçar- çar- ar-
mund ta realizojë personi i cili ka të kryer:
Fkultetin Pedagogjik - profesor i grupit klasor dhe Fakultetin Filo-
zofik - Instituti pedagogjik.
7. REZULTATET E PRRITURA
Nxënësi/nxënësja:
I dallon dhe i emëron materialet figurative, teknikat dhe mjetet
për të vizatuar, ilustrim, modelim, formësim dhe vulosje të parapa-
ra me programin prej klasës së I deri të III;
vizaton vija të ndryshme dhe detaje;
e vëren dritën dhe hijen e gjësendeve dhe objekteve;
i vëren konturat dhe elementet e gjësendeve dhe i zbaton në sh-
prehjen figurative;
vëren dhe emron vija të ndryshme në natyrë dhe i zbaton në sh-
prehjet figurative;
`
`
`
`
`
`
11
kujdeset për higjienën e hapsirës, për mjetet për pikturim dhe për
përcaktimin e tyre në vendin adekuat;
i njeh dhe emron ngjyrat kryesore, sekundare, kromatike, aroma-
tike;
dijë të fitojë ngjyra sekundare (të gjelbërt, portokalle dhe vjoll-
cë);
dallon hapsirë e jashtme dhe të brendshme, të lugëzuar - të thel-
luar;
përgatit në mënyrë të pavarur shabllone për vulosje;
vulos edhe me përsëritje ritmike krijon kompozicion;
vizaton sipas asaj çka ka përjetuar, çka ka lexuar edhe sipas fan-
tazmës;
në mënyrë të pavarur dekoron forma të gatshme;
e përdor kompjutorin për shprehje figurative, vizatim ngjyrosje;
dijë të dalloj vizatim, pikturë dhe skulpturë;
e dijë se ekziston origjinal dhe riprodhim;
e përshkruan veprën figurative personale;
dallon elemente nga veprimtaria popullore dhe i përdor në shpreh-
jen e tyre figurative.
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
`
8. PROGRAMIN MËSIMOR E
PËRPILOI GRUP EKSPERTËSH:
1. Trajko Jovanovski, këshilltar i arsimit dhe artit figurativt, BZHA -
Veles
2. Vaska Levkova, këshilltare e edukimit dhe arsimit parashkollor, 2. Vaska Levkova, këshilltare e edukimit dhe arsimit parashkollor, Vaska Levkova, këshilltare e edukimit dhe arsimit parashkollor, Levkova, këshilltare e edukimit dhe arsimit parashkollor, Levkova, këshilltare e edukimit dhe arsimit parashkollor, , këshilltare e edukimit dhe arsimit parashkollor, këshilltare e edukimit dhe arsimit parashkollor, ëshilltare e edukimit dhe arsimit parashkollor, shilltare e edukimit dhe arsimit parashkollor, e edukimit dhe arsimit parashkollor, e edukimit dhe arsimit parashkollor, edukimit dhe arsimit parashkollor, edukimit dhe arsimit parashkollor, dhe arsimit parashkollor, dhe arsimit parashkollor, arsimit parashkollor, arsimit parashkollor, parashkollor, parashkollor, ,
BZHA - Veles - Veles Veles
3. Ollgica Naumovska, këshilltare e mësimit klasor, BZHA - Tetovë
4. Mr. Zhaklina Gligorievska - Koçoska, Shkolla për art të aplikueshëm
“Lazar Liçenovski” - Shkup
5. Ana Cvetkoska- Panova, IPKF “13 Nëntori” - Shkup
6. Roberta Jordanovska, profesor në mësimin klasor SHF “Lazo Angelo-
vski” - Shkup
7. Adrijana Ademi, profesor në mësimin parashkollor SHF “26 Korriku”
- Shkup
12
9. VENDIMI DHE DATA E
SJELLJES SË PROGRAMIT
MËSIMOR
Programin mësimor nga lënda e arsimit figurativ për klasën e III të arsi-
mit fillor nëntëvjeçar e solli:
Ministër
Sulejman Rushiti më 18.10.2007
(vendim nr.10 - 2066/6)
1
ARSIMI FILLOR NËNTËVJEÇAR
PROGRAMI
MËSIMOR
ARSIMI FIZIK
DHE SHËNDETËSOR
2
Në bazë të nenit 55 paragrafi 1 i Ligjit për organizimin dhe punën e organeve
të administratës shtetërore (“Gazeta zyrtare e RM” nr.58/00 dhe 44/02) neni 24
dhe 26 i Ligjit për arsim fillor (“Gazeta zyrtare e RM” nr. 44/95, 24/96, 34/96,
35/97, 82/99, 29/02, 40/03, 63/04, 82/04, 55/05, 81/05, 113/05, 35/06,
70/06 dhe 51/07), Ministri i Arsimit solli program mësimor për lëndën arsimi
fizik dhe shëndetësor për klasën III për shkollën fillore nëntëvjeçare.
3
1. QËLLIMET E MËSIMIT
NË KLASËN E III-të
Nxënësi/nxënësja:
të aftësohet për mbajtje të drejtë dhe zhvillim simetrik të trupit
përmes ushtrimeve adekuate;
të ushtrojë dhe realizojë lëvizje të drejta dhe të koordinuara me
duart, këmbët dhe pjesët tjera të trupit për funksion optimal të
aparatit lokomotor;
të marrë pjesë në lojra dhe të nxitet për bashkëpunim dhe garë në
lojra kolektive;
ta zhvillojë koordinimin motorik dhe orientimin në hapësirë;
të ushtrojë dhe zotërojë elemente të reja motorike nga bazat e
atletikës dhe gjimnastikës dhe nga sporte të tjera;
të marrë pjesë paralelisht dhe të bashkëpunojë në realizime ekipo-
re të ushtrimeve dhe lojrave;
të zhvillojë aftësi për shprehje pozitive emocionale përmes lojës
dhe lojrave fizike adekuate;
të nxitet për pjesëmarrje në aktivitete sipas zgjedhjes së tij.
`
`
`
`
`
`
`
`
4
2. QËLLIMET KONKRETE
TEMA 1: USHTRIME PËR VENDOSJE ORGANIZATIVE DHE LËVIZJE
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
ta përsosë vendosjen dhe lëvi-
zjen;
ta zhvillojë aftësinë lokomotorike
për lëvizje në të gjitha drejtimet;
ta zhvillojë ndjenjën e për-
gjithshme dhe shkathtësi për
vendosje të koordinuar dhe
simetrike në kolonë, rresht dhe
në lëvizje;
`
`
`
Ushtrime të ven-
dosjes së nxënësve
në dy lloje;
Ushtrime të ven-
dosjes së nxënësve
në kolonë nga një
në vend dhe në
lëvizje;
rrotullim në vend,
majtas dhe djathtas,
rrotullim në të majtë
(rrotullim 180°);
`
`
`
rrotullim;
majtas;
djathtas;
rrotullim majtas;
`
`
`
`
Nxënësit vendosen në: një rresht; në dy rreshta; në kolonë
nga një dhe nga dy nxënës dhe poashtu lëvizin në kolonë;
vrapim drejt dhe në qark;
`
t’i zhvillojë aftësitë përceptuese
dhe hapësinore të nevojshme për
lëvizje në kolonë dhe në rresht;
të zhvillojë aftësi për emocione
pozitive të përjetuara gjatë akti-
viteteve motorike;
`
`
lëvizja drejt, zik-zak
(matjas dhe dja-
thtas) gjysëmrrotull
dhe rrotull (sipas
formave gjeometrike
të vërejtura);
formimi i grupeve në
hapësirë të caktuar.
`
`
nxënësit lëvizin në vija të caktuara në sallë, fushë spor-
tive - teren i hapur, përmes të cilave nxënësit e mbajnë
drejtimin e lëvizjes;
nxënësit grupohen në grupe më të vogla për të realizuar
lëvizje dhe ushtrime motorike.
`
`
5
TEMA 2: USHTRIME PËR FORMIMIN E TRUPIT DHE LËVIZJET (REALIZOHEN NË ÇDO ORË)
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
të nxitet për të realizuar ushtri-
me me qafën, kokën, duart,
trupin dhe këmbët (drejt dhe në
mënyrë të koordinuar);
të nxitet që të realizojë ushtri-
me për përforcim, relaksim dhe
zgjatje;
ta zhvillojë ndjenjën për realizim
estetik të lëvizjeve;
të nxitet të realizojë ushtrime në
përputhje me ritëm dhe tempo të
caktuar;
të nxitet drejt t’i realizojë
ushtrimet ulur, gjysmëulur dhe i
shtrirë në bark dhe në shpinë.
`
`
`
`
`
Ushtrimet për qafën,
kokën dhe duart
(brezin e supeve);
ushtrime për trupin;
ushtrime për legenin
dhe këmbët;
komplekse të posa-
çme të ushtrimeve
me ndikim preventiv
për deformitetet
trupore;
`
`
`
`
Përkulje dhe gjun-
jëzim;
përkulje -
përkulje në një dhe
në dy këmbë;
ecje;
Para, majtas, dja-
thtas, gjysëm para
majtas dhe djathtas,
prapa..
`
`
`
`
`
Ushtrime për formimin e trupit dhe lëvizjet.
Ushtrime preventive për parandalimin e nxënësve ndaj
deformiteteve të caktuara trupore (kifozë, skoliozë).
Ushtrime për zhvillim simetrik dhe mbajtjen drejt të
trupit;
Ushtrime kompleks për zhvillim simetrik dhe mbajtjen e
drejtë të trupit;
informim të nxënësve për ndikimin pozitiv të ushtrimeve
`
`
`
`
`
6
TEMA 3: BAZAT E ATLETIKËS
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
t’i përsosë teknikat e:
ecjes, vrapimit dhe hudhjes;
t’i zhvillojë grupet e mëdha
muskulore të duarve, trupit,
legenit dhe këmbëve;
ta zhvillojë ndjenjën për ritëm:
i ngadalshëm, i mesëm dhe i
shpejtë (në ecje dhe vrapim);
`
`
`
`
`
kërcim nga vendi
dhe me vrull;
kërcim (në lartësi
dhe largësi);
Hudhja e topit në
cak;
`
`
`
Qëllim për:
hudhje,
hudhje në vend
të caktuar dhe
hudhje mbi rrjet;
`
»
»
Ushtrime: ecje, vrapim, kërcim, hudhje, kapje, lëvizje të
duarve dhe këmbëve, ruajtje të trupit dhe kokës;
Lojra stafetore me elemente
përsosëse nga bazat e atletikës.
`
`
`
ta zhvillojë aftësinë për lëvizje të
përgjithshme të aparatit lokomo-
tor dhe lëvizje të koordinuar;
ta shfrytëzojë tekniken e kërci-
mit dhe rënies (nga vendi dhe
me vrapim);
`
`
loja e zonjës;
lojëra në vend dhe
në lëvizje.
`
`
kërcim;
Kërcim në vend të
caktuar.
`
`
Loja e zonjës (gara).
Kërcim me litar; grup në një litar dhe kërcime individuale;
Kërcim në lartësi, me vëmendje te rënia (amortizim në
mbështetëse të butë).
`
`
`
t’i zotërojë teknikat e hudhjes
dhe kapjes dhe ta zhvillojë
saktësinë;
të bëjë lëvizje sipas prerjes për
së gjati të trupit dhe ta ushtrojë
baraspeshën e trupit.
`
`
dhënia dhe marrja e
topit
` hudhja e topit në cak;
Hudhja e topit përmes rrjetit të ulët me të qëlluar në cak.
`
`
7
TEMA 4: BAZAT E GJIMNASTIKËS
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
të ushtrojë zvaritje të drejtë dhe
rrokullisje rreth boshtit në anën
e djathtë dhe të majtë
ta zhvillojë koordinimin në
hapësirë dhe ndjenjën për lëvizje
në parter në pozita të ndryshme
të trupit;
të nxitet për lëvizje me
rrokullisje;
`
`
`
Akrobatikë:
Rrokullisje përpara
tundje përmes boshtit;
Përkundje;
përkundje në shpinë dhe
bark;
lloje të ndryshme të zvar-
ritjes;
Vegla gjimnastikore:
vegla të ulëta gjimnasti-
kore:
Paralele, tra, shtyllë etj.
ngjitje, rri pezull dhe
zbritje;
ulëse suedeze e ulët (ecje
dhe zvarritje)
`
`
`
`
`
`
`
`
Realizimi i elementeve kryesore të gjimnastikës.
bartja e mjeteve në kokë dhe ushtrimi i të mbajtu-
rit drejt të trupit në tërësi
ngjitje në paralelet gjimnastikore:
bartja dhe realizimi i elementeve kryesore për
gjimnastikë.
lojra stafetore me elemente të përvetësuara nga
bazat e atletikës me vëmendje të ngarkesës.
`
`
`
`
`
ta zotërojë dhe ushtrojë teknikën
e ngritjes dhe bartjes së drejtë;
të përdorë dhe ushtrojë tekni-
kën për bartje të përbashkët të
sendeve;
ta zhvillojë fuqinë dhe lëvizjen e
grupeve të mëdha muskulore;
të aplikohet në mbajtje estetike
dhe elegante të trupit dhe pjesët
e tij.
`
`
`
`
Ngritje dhe bartje,
Tërheqje
`
`
Rrokullisje;
tundje,
kolovitje,
ngritje;
ulëse suedeze:
paralele e ulët
`
`
`
`
`
`
ngritje, bartje dhe tërheqje në kufinjtë e mundësi-
ve të fëmijëve të kësaj moshe.
`
8
TEMA 5: LOJRA
Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat
Nxënësi/nxënësja:
ta njohë funksionin e rregullave të lojës;
t’i zhvillojë dimensionet psikomotorike: shpejtësinë,
gjindshmërinë, qëndrueshmërinë, reagimin e drejtë dhe
me kohë, elasticiteti etj.;
të ndihmojë, bashkëpunojë, komunikojë dhe në mënyrë
disiplinore të realizojë detyra të parashtruara;
t’i zhvillojë aftësitë për sjellje të kontrolluar dhe të
shprehurit e emocioneve në gara dhe si nxënës-garues
dhe si tifoz.
`
`
`
`
Lojra me top;
lojra me stafeta;
lojra pa kufinj;
`
`
`
Sjellje sportive. ` Lojra në të cilat zhvillohet dëshira për
fitore, frymë garuese, aftësi për kon-
tribut në ekip, ndihmë dhe adhurim.
luajtja e lojrave elementare, lojra me
stafeta, lojra pa kufi e të ngjashme.
`
`
të nxitet që të luajë në harmoni me ritmin e muzikës. ` vallëzime popullore
dhe të tjera.
` lojra vallëzimi të përcjellura me
muzikë.
`
Përveç programit të rregullt mund të realizohen edhe tema mësimore-
lëmi në marrëveshje me prindërit:
Not;
Aktivitete në borë;
Vozitje të trotinetit, biçikletës, rrolerëve;
Aktivitete në natyrë: shëtitje (piknik) dhe ecje;
Sporte shkollore;
Shkolla sportive dhe projekte.
(Këto tema mësimore realizohen sipas programit të posaçëm në nivel të
shkollës dhe realizohen sipas standardeve të përcaktuara dhe varësisht
nga interesat dhe mundësitë e prindërve)
`
`
`
`
`
`
9
3. REKOMANDIME DIDAKTIKE
Gjatë realizimit të programit për arsimin fizik dhe shëndetësor fillohet
nga mundësitë zhvillimore, aftësitë dhe interesimet e nxënësve.
Programi për arsimin fizik dhe shëndetësor ofron spektër të gjerë të
aktiviteteve, të detyrueshme, në të cilat bëjnë pjesë lëvizjet në natyrë
dhe bazat e atletikës dhe gjimnastikës me lojrat dhe lëmitë që i përfs-
hijnë not, aktivitete në borë dhe në natyrë, aktivitete me vozitje e të
ngjashme, si lëmi të posaçme tematike sipas interesit dhe nevojat e
nxënësve dhe prindërve, ndërsa duhet të realizohen në mjedisin lokal,
prej ku pritet edhe përparim i rëndësishëm ne nivel lokal dhe shfrytëzimi
i kushteve natyrore.
Është me rëndësi që arsimtari në orët e para sa më shpejt të zhvillojë
komunikimin verbal dhe motorik me të cilin do ta mbajë disiplinën me
tërë paralelen, përkatësisht si tërësi me vendosje dhe lëvizje të organi-
zuar. Kjo temë është shumë me rëndësi për lëvizje të organizuar, siguri
në realizimin e aktiviteteve të nevojshme me paralelen si tërësi dhe në
organizimin e aktiviteteve në shkollë dhe jasht saj.
Mjaft e rëndësishme është që në vet fillimin e vitit shkollor arsimtari
të bëjë inçizimin e gjendjes psikofizike, emocionale dhe sociale të çdo
nxënësi, me qëllim që të përgatisë planifikimin, duke pasur parasysh
temat mësimore dhe qëllimet e parashtruara në korelacion me kushtet
për punë në shkollë, duke respektuar interesat individuake dhe aftësitë
psikomotorike të nxënësve. Posaçërisht duhet t’i kushtohet vëmendje
gjendjes shëndetësore të nxënësve, sidomos të atyre nxënësve që kanë
dëmtime trupore dhe ndalesa nga mjeku për ushtrime të plota apo të
pjesëshme motorike.
Arsimtari është i detyruar që në fillim të vitit shkollor të dijë vallë
ka nxënës me ndalesa apo aktivitet të kufizuar fizik, për shkak të së-
mundjeve të ndryshme apo shtrëngimeve apo sëmundje të sistemit kar-
diovaskular. Ai detyrohet që t’i respektojë udhëzimet dhe rekomandimet
e mjekut, të konsultohet vallë dhe sa mundet të punojë me nxënës të
tillë.
Aktivitetet motorike do të realizohen duke pasur parasysh moshën e
nxënësve, para së gjithash, përmes lojrave lëvizëse, duke u përpjekur që
të kënaqen interesat e nxënësve, të realizohen efektet pozitive emocio-
nale, nxënësi t’i respektojë shokët e vet, t’ju ndihmojë, të zhvillohet në
mënyrë kolektive dhe detyrat t’i zgjidhë në grupe, të zhvillohet kultura e
të respektuarit, dijeni për të bukurën dhe kujdes për trupin e vet.
Arsimtari në veçanti duhet t’i përkushtojë vëmendje inkuadrimit të të
gjithë nxënësve në aktivitetet grupore, pa dallim aftësive të tyre dhe
përkatësisë gjinore. Stimulimi duhet të bëhet në mënyrë afirmuese, me
ç’rast vlerësohen në veçanti të arriturat e secilit nxënës si rekord i tij
personal. Secili nxënës nxitet të arrijë më shumë që mundet dhe jo të
përcillet standardi i caktuar paraprakisht. Qëllimi i mësimit nga arsimi
fizik dhe shëndetësor është që të sigurohet atmosferë relaksuese.
Gjatë përgatitjes arsimtari ka kujdes në shfrytëzimin racional të kus-
hteve për punë. Në përgatitjen vjetore patjetër duhet t’i planifikojë te-
mat mësimore, ndërsa temat mësimore planifikohen në bashkëpunim
me prindërit sipas kushteve për punë në shkollë dhe në mjedisin lokal,
prindërit anketohen, formohen grupe, përgatitet program i posaçëm për
shfaqje, e nëse ka nevojë përskaj arsimtarit, angazhohet edhe person
tjetër profesional. Temat mësimore shfaqen në praninë e njërit prej
prindërve apo përkujdesësit.
10
4. VLERËSIMI I TË ARRITURAVE
TË NXËNËSVE
Sipas qëllimeve të vendosura të programit mësimor në arsimin fizik dhe
shëndetësor arsimtari bën notim përshkrues (diagnostik, formativ, mi-
krosumativ dhe sumativ), gjatë të cilit i ka parasysh këto komponenta:
përsosja e formave natyrore të lëvizjes si dhe të mësuarit dhe mbi-
zotërimi i elementeve tjera motorike;
ngritja e aftësive psikomotorike dhe aftësia e aparatit lokomotor;
mbizotërimi i elementeve nga bazat e atletikës, gjimnastikës, lo-
jrat dhe lëmitë sipas zgjedhjes;
rregullshmëri, përpjekje, bashkëpunim dhe ndihmë nxënësve në
orë;
sjellje fair-play në orët dhe garat, respektim i fitores dhe disfatës
si dukuri normale të garave,
të kontribuojë në realizimin e efekteve emocionale pozitive;
respektimi dhe plotësimi i detyrave shëndetësore - higjienike në
aspekt të veshjes, para aktiviteteve fizike dhe pas tyre;
disiplinë, respektimi i rendit shtëpiak në sallën sportive dhe në
shkollë, si dhe plotësimi i detyrave të vendosura nga ana e arsi-
mtarëve dhe elemente të tjera që arsimtari do t’i vendosë si spe-
cifikë e kushteve për punë dhe realizim të interesave lokale dhe
marrëveshja me prindërit.
Për arritjet e nxënësve udhëhiqet ditar, për të gjithë komponentat e
përmendura nga të cilët del nota e nxënësit. Notimi është përshkrues,
aty vendosen arritjet që janë të lidhura me elementet e parashtruara në
`
`
`
`
`
`
`
`
qëllimin e Programit mësimor të arsimit fizik dhe shëndetësor për klasën
e tretë.
5. KUSHTET HAPËSINORE PËR
REALIZIMIN E PROGRAMIT
MËSIMOR
Sa i takon kushteve hapësinore për realizim, Programi bazohet në Nor-
mativën për hapësirë për klasën I, II dhe III dhe në mjetet mësimore për
klasën I, të sjellë nga Ministri për Arsim dhe Shkencë me Vendim nr. 07
- 4061/1 të datës 31.05.2007.
Për realizimin e programit mësimor për arsimin fizik dhe shëndetësor
duhet sallë sportive dhe terene të hapura sportive. Numri dhe madhësia
e tyre janë të rregulluara me Normativën për sipërfaqe mësimore dhe
mjete mësimore, ndërsa për këtë ka ndihmuar Ministria për Arsim dhe
Shkencë.
11
6. NORMATIVI PËR KUADRIN
ARSIMOR
Për realizimin e programit mësimor të arsimit fizik dhe shëndetësor, për
klasën e tretë të shkollës fillore, janë paraparë arsimtarë të cilët kanë të
mbaruar fakultetin pedagogjik - profesor për grupin klasor dhe persona
të cilët kanë të mbaruar Fakultetin filozofik - Instituti pedagogjik.
7. REZULTATET E PRITURA
Nxënësi/nxënësja:
realizon ushtrime me duart, këmbët dhe trupin;
dallon të ecurin dhe vrapimin e shpejtë nga të ngadalshmin;
merr pozita të ndryshme me trupin në të qëndruar, përkulje, gjun-
jëzim, gjysëmshtrirë dhe shtrirje në shpinë dhe në bark;
vendoset drejt dhe lëviz në një dhe dy rreshta, në kolonë nga një
dhe nga dy;
lëviz drejt dhe në mënyrë të koordinuar në hapësirë:
lëviz drejt linjës dhe ruan baraspeshën;
kërcen dhe hudhet drejt, drejt kap dhe hudh në largësi, qëllon në
cak;
`
`
`
`
`
`
`
drejt dhe në mënyrë të koordinuar realizon elementet themelore të
gjimnastikës në parter;
bashkëpunon, ndihmon, punon në ekip dhe merr pjesë në lojra;
realizon lëvizje të përshtatura dhe ritmike, luan sipas ritmit të mu-
zikës, realizon vallëzime dhe lojra me ritme dhe lëvizje të ndrysh-
me;
ka shprehi shëndetësore - higjienike pas realizimit të aktiviteteve
të arsimit shëndetësor dhe fizik;
zhvillon koordinim dhe orientim motorik në hapësirë të ndrysh-
me;
realizon ushtrime adekuate për zhvillim morfologjik simetrik;
merr pjesë në lojra (lojra me stafeta, lojra karakteri, vallëzime
etj);
ushtron dhe përvetëson elemente të reja motorike nga bazat e
atletikës dhe gjimnastikës dhe nga sporte të tjera.
8. KOMISIONI I CILI E PËRGATIT
PROGRAMIN MËSIMOR
1. Dr. Nase Kondovski - kineziolog, Byroja për zhvillimin e arsimit -
Shkup; hkup;
2. Dr. Lena Damovska - profesore në Institutin pedagogjik pranë e në Institutin pedagogjik pranë në Institutin pedagogjik pranë pranë
Fakultetit filozofik - Shkup filozofik - Shkup - Shkup Shkup
3. Dr. Zoran Radiq - profesor në Fakultetin e kulturës fizike - Shkup; në Fakultetin e kulturës fizike - Shkup; Shkup;
`
`
`
`
`
`
`
`
12
4. Sllobodanka Badorovska, arsimtar në SHF “Vllado Tasevski” - imtar në SHF “Vllado Tasevski” -
Shkup;
5. Aco Minovski, arsimtar në SHF “Partenie Zografski” - Shkup; Shkup;
6. Elizabeta Tomevska, këshilltare, Byroja për zhvillimin e arsimit - e, Byroja për zhvillimin e arsimit - zhvillimin e arsimit - n e arsimit - e arsimit - e arsimit - arsimit - -
Shkup;
7. Mustafa Aliu, këshilltar, Byroja për zhvillimin e arsimit - Gostivar; këshilltar, Byroja për zhvillimin e arsimit - Gostivar; për zhvillimin e arsimit - Gostivar; zhvillimin e arsimit - Gostivar; n e arsimit - Gostivar; e arsimit - Gostivar; e arsimit - Gostivar; arsimit - Gostivar; - Gostivar; Gostivar;
9. VENDIMI DHE DATA E
SJELLJES SË PROGRAMIT
MËSIMOR
Programin mësimor për lëndën e arsimit fizik dhe shëndetësor, për klasën
e tretë në arsimin fillor nëntëvjeçar e solli:
Ministër
Sulejman Rushiti më 18.10.2007
(vendim nr.10 - 2066/6)

GJUHË SHQIPE TÜRKÇE DERS

CIP

III

ISBN 978-9989-939-96-9

COBISS.MK-ID 71206922

I

III

» » »

I » » » » » »

III

III .

III .

.

.

» » » » » » » » » » .

.

.

.

.

.

Tool kid

I, II I

III

ARSIMI FIL L OR N Ë N T Ë VJ E ÇAR PROGRAMI MËSIMOR GJUHËS SHQIPE .

III .

të njoftojë për një ngjarje. përrallës. të aftësohet për përdorimin e drejtë të shkronjës së madhe dhe të shenjave të pikësimit gjatë të shkruarit. strofës dhe rimës së vjershës. të aftësohet të bëjë dallimin në mes të vjershës dhe tekstit në prozë. të ritregojë përmbajtjen e tyre ose të bartë informacione të shkurtra të shkëputura prej tyre. vargut. të aftësohet të marrë pjesë në bisedë. personazhe. të njihet me foljet. fabulës. QËLLIMET E MËSIMIT NË KLASËN E TRETË Nxënësi / nxënësja: të bëjë renditjen e drejtë të fjalëve në fjali. të dallojë mbiemrat dhe numërorët. ilustrime. të përshkruajë sende. me kategorinë e kohës dhe me foljet jam dhe kam. . të tregojë. të aftësohet t’i dallojë dhe t’i ndjekë mediet. romanit për fëmijë dhe tekstit dramatik. të aftësohet t’i gjejë personazhet kryesore dhe jokryesore si dhe të dallojë karakteristikat e tyre.1. të aftësohet të bëjë përcaktimin e strukturës përmbajtjesore të tekstit dhe radhitjen kronologjike të ngjarjeve. të aftësohet të bëjë dallimin ndërmjet: tregimit. të dallojë emrat e përgjithshëm nga emrat e përveçëm. të dallojë fjalinë pohore nga fjalia mohore.

GRAMATIKË Objektivat të dallojë tekstin dhe fjalinë Përmbajtja Teksti dhe fjalia Konceptet tekst fjali Veprimtaritë dhe aktivitetet Leximi i një teksti prej disa fjalish që lidhen midis tyre sipas kuptimit.sh.: Mamaja … pastron.: Pemët janë të mira për shëndetin) Leximi i një teksti me qëllim të dallimit të fjalive me të cilat tregojmë dhe pyesim Ndërtimi i pavarur i fjalive të shkurtra për të treguar e për të pyetur dhe prezantimi i tyre në formë dialogu Ushtrime në formë dialogu ndërmjet shokëve të bankës me fjali pohore dhe mohore (p.sh. Unë nuk kam mace) Ushtrime për të dalluar pjesët gjymtyrët) kryesore të fjalisë (p. Ushtrime për ndërtimin e tekstit të shkurtër nëpërmjet fjalive që lidhen sipas kuptimit në bazë të figurave: “Shtëpia ime” Ushtrime për të dalluar fjalitë me kuptim dhe pa kuptim dhe për t’i bashkuar fjalitë e kuptimshme (p..lexon) Lidh në mënyrë të pavarur me shigjetë fjalët për të krijuar fjali më të vogla (p.: Vajza lexon. Babai . QËLLIMET KONKRETE NJOHURI PËR GJUHËN 1.sh.: Unë kam mace..: Dielli ----ndriçon. Djali këndon) me ndihmën e figurave (ilustrimit) Ushtrime nëpërmjet ilustrimeve duke plotësuar fjalët që mungojnë (p.2. Fëmijët ----luajnë) të renditë fjalitë sipas kuptimit në një tekst të shkurtër të dallojë fjalitë për të treguar dhe për të pyetur Teksti i shkurtër fjali me kuptim Fjalia dëftore Fjalia pyetëse tregon pyet të dallojë fjalitë me të cilat pohojmë ose mohojmë të dallojë pjesët (gjymtyrët) kryesore të fjalisë të dallojë fjalinë më të vogël Fjali për të pohuar Fjali për të mohuar Pjesët kryesore të fjalisë Fjalia më e vogël po jo kryefjalë kallëzues fjali më e vogël .sh.sh.

) Në listën ku janë grupuar në një anë emrat dhe në anën tjetër mbiemrat. vendeve (djalë. (kush jam unë. (disa) libra të bukur) Shkruajnë me fjalë numrin e sendeve.) (integrimi me matematikën) Përshkrimi i vetvetes. Lexojnë tekste dhe nënvizojnë fjalët që emërtojnë cilësi (klasë e pastër.: derë-a.: një nxënës shumë nxënës.) Emrat mashkullorë dhe femërorë Dallimi i numrit të emrave Dallimi i fjalëve që emërtojnë cilësi mashkullor femëror një shumë mbiemër të dallojë fjalët që emërtojnë cilësi sipas gjinisë dhe sipas numrit të dallojë fjalët që tregojnë numra Mbiemrat mashkullorë dhe femërorë në njëjës dhe në shumës Fjalët që tregojnë numra një disa numërori . nxënësi me shigjetë e lidh emrin me mbiemrin përkatës Lojë: Ndërtim i shtëpisë me copëza plastike Shtëpia e shtatë xhuxhëve” (çatia e kuqe.sh. muri i verdhë. ujk-u etj.) Ushtrime me tekst përkatës për të dalluar bashkësitë prej një ose më shumë elementesh (p. qen i madh etj.sh. shtëpi. dritarja e gjelbër. frymorëve (p. shtriga e keqe) Të lidhë.: 5 lepuj – pesë lepuj etj. si jam) i shokut. të shkruajë.Objektivat të dallojë fjalët që emërtojnë frymorë dhe sende të dallojë emrat e gjinisë mashkullore dhe femërore të dallojë emrat që emërtojnë një dhe shumë sende të dallojë fjalët që emërtojnë cilësi Përmbajtja Dallimi i emrave Konceptet emër Veprimtaritë dhe aktivitetet Lexim teksti dhe ushtrime për të dalluar emrat e njerëzve. lule e kuqe. sh: vajzë e vogël. i objekteve etj. etj) Shikimi i figurave dhe emërtimi i tyre grupim emrash sipas llojit Ushtrime për klasifikimin dhe grupimin e emrave në gjini sipas mbaresave përkatëse (p. djalë i zgjuar. kafshëve. sendeve. si dukem. qytet. laps-i. një laps shumë lapsa etj. të shikojë dhe të plotësojë cilësitë e frymorëve dhe sendeve në bazë të gjinisë dhe numrit (p.sh. qengj. djalë i vogël ose (një) libër i bukur. vajza e bukur.

det – detar. bashkimit me shigjeta. Ne…libra etj.sh. përjetime nga jeta në familje dhe në shkollë. ilustrime dhe figura të ndryshme për të krijuar fjalë të reja dhe sinonime (p.) të përdorë foljen jam dhe kam në kohën e tashme dhe në kohën e ardhme Folja jam dhe kam në kohën e tashme dhe në kohën e ardhme Fjalët e thjeshta dhe të përbëra Fjalët e reja dhe fjalët sinonimike të dallojë fjalët e thjeshta nga fjalët e përbëra të pasurojë fjalorin me fjalë të reja (të thjeshta e të përbëra dhe sinonimike) fjalë: të thjeshta të përbëra fjalë e re sinonim Të gjitha kategoritë gramatikore nxënësit i përvetësojnë si lloj i fjalëve.: dritë – dritare. Ai… nxënës. Ti ke fustan) nëpër veta në bazë të ilustrimeve. nesër. vajzë – gocë – cucë – vashë etj.sh.sh. (P. plotësimit me fjalët që mungojnë (p. Unë jam Goni. sh. sot.Objektivat të dallojë foljen dhe kohën kur kryhet veprimi Përmbajtja Koha kur kryhet veprimi Konceptet koha e tashme (jam) koha e shkuar (isha) koha e ardhme (do të jem) jam kam Veprimtaritë dhe aktivitetet Tregojnë ngjarje. punë – punëtor. zëvendësimit. ku shprehen veprime që kanë ndodhur dje. sh: Vjet isha në klasën e dytë Tani jam në klasën e tretë Në mot do të jem në klasën e katër) Ushtrime për të përdorur foljen jam (p. Ti je Lindi) dhe kam (p. nuk i përvetësojnë përmes definicioneve. Unë kam pantallona.: Unë… në klasën e tretë.) Ushtrime me tekste ku nxënësit gjejnë dhe nënvizojnë fjalë të thjeshta dhe fjalë të përbëra Ushtrime me tekste. .

mollë etj. sh. lojë.2. ë. nj. dh. djalë – djem. pikëçuditja) t’i përdorë pa gabime gjatë të folurit tingujt e gjuhës shqipe Përmbajtja Emrat e përveçëm Emrat femërorë me ë Konceptet emër i përveçëm emër femëror Veprimtaritë dhe metodat Ushtrohen për të shkruar drejt emrat e përveçëm (të njerëzve.) Ushtrime për të përdorur drejt emrat e gjinisë mashkullore në numrin shumës (p. kalë – kuaj. q. nxënës – nxënës) Ushtrime për përdorimin e drejtë të mbiemrave të gjinisë mashkullore dhe femërore së bashku me emrat Ushtrime drejtshkrimore nëpërmjet diktimit dhe kopjimit të teksteve për përdorimin e drejtë të formave vetore të kohës së tashme të foljeve jam dhe kam Ushtrime për t’i drejtshkruar me fjalë numrat prej 1 – 20 (integrimi me matematikën) Ushtrohen nëpërmjet kopjimit dhe diktimit si të shkruajnë tekste të shkurtra pa gabime drejtshkrimore duke i përdorur si duhet shenjat e pikësimit që i kanë mësuar Shumësi i emrave mashkullorë Mbiemrat e gjinisë mashkullore dhe femërore Koha e tashme e foljeve jam dhe kam Shkrimi i numrave me fjalë Kopjimi Diktimi numri shumës gjinia e mbiemrit koha e tashme numërori shenja pikësimi Drejtpërdorimi i tingujve: ç. s.sh. ll. gj. kafshëve. emrat e vendeve etj. xh fonemë Ushtrime për përdorimin pa gabime të tingujve të gjuhës shqipe gjatë të folurit. th. l. pikëpyetja. punë.) Ushtrime për të përdorur si duhet emrat e gjinisë femërore që mbarojnë me zanoren ë. vajzë. DREJTSHKRIMI DHE DREJTSHQIPTIMI Objektivat të shkruajë drejt emrat e përveçëm të shkruajë drejt emrat e gjinisë femërore që mbarojnë me ë të shkruajë drejt emrat e gjinisë mashkullore në shumës të drejtshkruajë mbiemrat e gjinisë mashkullore dhe femërore të shkruajë drejt foljet jam dhe kam në kohën e tashme të shkruajë drejt numrat prej një deri më 20 të shkruajë pa gabime drejtshkrimore tekste të shkurtra duke respektuar shenjat e pikësimit (pika. rr. y. sidomos të disa tingujve që shqiptohen me ndikime dialektore .sh. (p. presja.

Ushtrime lidhur me leximin pa zë dhelpër leximin e teksteve të dramës të aftësohet: Tekste.LEXIMI. përralla. LEXIMI Objektivat Përmbajtja Konceptet Veprimtaritë dhe metodat Ushtrime për lexim të qartë dhe të kuptueshëm duke iu përmbajtur shenjave të pikësimit Ushtrime për theksimin e fjalëve (theksi i fjalës) Ushtrime lidhur me theksin e fjalëve brenda fjalisë (theksi i fjalisë – diksioni). LETËRSIA a) Proza të aftësohet: të vërejë kronologjinë e ngjarjes në tekste të aftësohet që në mënyrë të pavarur të ndërtojë strukturën e përmbajtjes (planin e tekstit) të afatësohet që në mënyrë të pavarur t’i dallojë personazhet kryesore dhe jokryesore të aftësohet që t’i përcaktojë vetitë e personazheve dhe të bëjë përshkrimin e tyre Tekste. a) leximi me zë b) leximi shprehës diksionin. tempin dhe të respektojë lexim i tekstit Leximi pa zë pauzat të dramës Leximi i tekstit të të lexojë pa zë me të kuptuar të tekstit dramës të lexojë tekstin e dramës duke imituar gjuhën e personazheve 2. Ushtrime për të dalluar radhitjen kronologjike të ngjarjeve në tekst. përrallëza etj. përrallëzës dhe tekstit të dramës. Ushtrime për të përcaktuar në mënyrë të pavarur (idenë kryesore) Ushtrime për njohjen dhe dallimin e personazheve kryesore dhe jokryesore Ushtrime për përcaktimin e vetive të personazheve dhe për përshkrimin e pamjes së jashtme të tyre. . pjesë dramatilexim logjik ke. përrallës. LETËRSIA DHE LEKTYRA 1. përralla etj ku gjen a) lexim me zë të lexojë qartë dhe me zë shprehje: b) lexim shpretë lexojë në mënyrë shprehëse duke hës Leximi logjik respektuar shenjat e përdorura të pilexim pa zë kësimit dhe ta përshtatë intonacionin. Ushtrime për të përcaktuar në mënyrë të pavarur pjesët përbërëse të strukturës së tekstit. pjesë dramatike. ku gjen shprehje: radhitja kronologjike e ngjarjeve në tekst struktura e përmbajtjes së tekstit (plani i tekstit) dallimi i personazheve kryesore dhe jokryesore përshkrimi i personazheve radhitje kronologjike plan i tekstit personazhe Ushtrime për njohjen dhe dallimin e tregimit.

rimën në vjershë 3. personazheve kryesore dhe jokryesore e të karakteristikave të tyre Vërejtje: Lektyrat nuk duhet t’i përpunojnë me shkrim në fletore . idesë. Ushtrime për dalluar: vargun. të gjejë temën dhe idenë në tekst. Nxitja e nxënësve për lexim të pavarur të lektyrave dhe të veprave të tjera nga autori i lektyrës. shprehjet dhe fjalët e bukura. të analizojë personazhet e lektyrave (kryesore dhe jokryesore përshkrimi i tyre). strofën. të aftësohet për t’u përgjigjur në pyetjet e parashtruara në lidhje me përmbajtjen e tekstit. të vërejë fjalët e panjohura.Objektivat të aftësohet: t’i njohë proverbat dhe gjëegjëzat si urti popullore t’i dallojë fjalët e urta dhe gjëegjëzat nga llojet e tjera të teksteve t’i përdorë fjalët e urta gjatë të folurit Përmbajtja Proverba dhe gjëegjëza Konceptet proverb gjëegjëzë Veprimtaritë dhe metodat Ushtrime për t’i mësuar dhe për t’i përdorur gjëegjëzat dhe fjalët e urta duke kuptuar përmbajtjen e tyre. tekste të dramës) ta dallojë vargun nga strofa. vjershë varg strofë rimë Ushtrime për recitim të vjershës. Vjersha Vargu Strofa Rima. LEKTYRA të aftësohet të lexojë në mënyrë të pavarur pjesë të lektyrës. Njohja e nxënësve me të dhënat biografike të autorëve të lektyrave Njohja dhe përjetimi i përmbajtjeve të lektyrave Ushtrime për përcaktimin e temës. Ushtrime për përdorimin e fjalëve të urta dhe gjëegjëzave gjatë analizës së teksteve (gjatë përcaktimit të porosisë së tekstit ) b) Poezia të aftësohet : ta dallojë vjershën nga llojet tjera teksteve (prozë. të njihet me të dhënat biografike të autorit. Vërejtje: Lektyrat nuk duhet t’i përpunojnë me shkrim në fletore (të përpunohen 4 lektyra) lektyrë Njohja e nxënësve me titujt e lektyrave që do të përpunohen gjatë periudhës së përforcimit të teknikës së leximit dhe të shkrimit. ta kuptojë rimën si përputhje tingullore midis vargjeve të strofës.

përrallëze Konceptet kopjim Veprimtaritë dhe metodat Ushtrime për përforcimin e rregullave drejtshkrimore dhe për dallimin e mënyrës se si lidhen fjalitë në tekst sipas kuptimit Ushtrime për përsosjen e teknikës së bukurshkrimit Ushtrime për ndërtimin e fjalive duke u mbështetur në ngjarjen që përshkruhet nëpërmjet ilustrimeve (figurave pa tekst) Ushtrime për zëvendësimin e fjalëve të caktuara me sinonimet e tyre (ky ushtrim ka për qëllim pasurimin e fjalorit me fjalë të reja dhe jo të mësojnë nxënësit ç’është sinonimi) Ushtrim për formulim të lirë të përmbajtjes sips fjalëve të dhënë. tregimi. dukuri ritregim tregim përshkrim . fillim të dhënë dhe me përfundim të ndryshuar Ushtrime për të ritreguar me gojë dhe me shkrim përralla. bimë. përdorimin e shkronjës së madhe. pikës dhe pikëpyetjes). përrallëza Ushtrime me gojë dhe me shkrim për të treguar ngjarje të shkurtra interesante nga jeta e nxënësve Ushtrime me gojë dhe me shkrim për të përshkruar shokët. përrallave. kafshët etj. TË SHPREHURIT ME SHKRIM DHE ME GOJË Objektivat të kopjojë saktë dhe qartë një tekst. Ritregim i një përjetimi Përshkrim: frymorë. (Ushtrimet kanë për qëllim përforcimin e shprehive për respektimin e rregullave drejtshkrimore dhe të intonacionit. dukuri Ritregimi i teksteve. sende. Ndërtimi i fjalive Përshkim me shkrim me fillim të dhënë ndërtim fjalish të ritregojë me shkrim një përrallë të shkurtër të tregojë një përjetim të shkurtër nga jeta personale të përshkruajë frymorë. përrallë. objektet. përralle. sende. bimë. përrallëz (me shkrim) të ndërtojë fjali në bazë të ilustrimeve dhe t’i zëvendësojë disa fjalë me sinonimet e tyre (me gojë e me shkrim) të përshkruaj me shkrim sipas planit të dhënë Përmbajtja Kopjim teksti.TË SHPREHURIT DHE KRIJIMTARIA 1.

Konceptet letërkëmbim uresës ftesë lajmërim Veprimtaritë dhe metodat Shikojnë ilustrimet ku tregohet procesi i shkrimit. të nxitet të mar pjesë në dramatizim të tekstit dramatik me zgjedhje të roleve luajtja e rolit shfaqe . postieri e sjell në shtëpi) Ushtrojnë të shkruajnë letra (Çka shkruhet në fillim. uresës.uresë. e fut letrën në zarf. urim. shkon në postë. ftesë.Objektivat të komunikojë me shkrim të shkruaj letër. çka në brendi e çka në fund të letrës) Provon të shkruajë letër. dërgimit dhe pranimit të letrës (si shkruan letër. Përmbajtja Shkrimi i letrës. ftesë në mënyrë të pavarur Lexim dhe luajtj e roleve sipas tekstit dramatik. lajmërim.. ftesë. lajmërimit.

qëllimi dhe shfrytëzimi i bibliotekës së qytetit Formimi i bibliotekës së klasës Softuerë kompjuterikë për të pasuruar njohuritë dhe kulturën e të folurit Lojëra të ndryshme për fëmijë (programe të ndryshme) . të kostumeve dhe përshkrimi i shkurtër i përmbajtjeve Ushtrime për të shprehur përshtypjet pas shikimit të shfaqjes teatrore Ushtrime për shfrytëzimin e informatave të shtypit dhe bisedë rreth përmbajtjes së tyre Vizita.KULTURA E MEDIES Objektivat të ndjekë emisione të radios dhe emisione televizive dhe të bisedojë rreth përmbajtjeve të tyre të nxitet t’i përcjell ngjarjet në fillm dhe të aftësohet të ritregoj ngjarje nga fillmi të ndjekë shfaqje teatrore dhe shfaqje me kukulla dhe të bisedojë rreth përmbajtjes së tyre ta njohë rolin e bibliotekës së qytetit dhe të formojë shprehi për të huazuar dhe për t’i kthyer librat në bibliotekë të lexojë. shfaqja me kukulla) Biblioteka e qytetit Shtypi për fëmijë dhe shtypi ditor Informacionet nga kompjuter interneti Konceptet emisione të radios dhe emisione TV film teatër (shfaqje teatrore. shfaqje me kukulla) bibliotekë e qytetit shtyp për fëmijë interneti Veprimtaritë dhe metodat Ushtrime për dallimin e emisioneve të radios nga emisionet televizive Ushtrime për ritregimin e përmbajtjeve të tyre Ushtrime për përshkrimin e skenës teatrore. njohja. të ritregojë dhe të bartë informacione të shkurtra nga shtypi për fëmijë dhe ai ditor të përdorë kompjuterin për thellimin e njohurive të veta Përmbajtjet Emisione të radios dhe emisione televizive Filmi Teatri (shfaqja teatrore.

Ç’është e vërteta. Matematika. kurse fondi i përcaktuar i orëve sipas fushave shërben vetëm si orientim për mësimdhënësin) Nga fondi i përgjithshëm i orëve të parashikuara sipas fushave programore mund të bëhen shmangie të vogla në pajtim me të veçantat e mjedisit ku ndodhet shkolla dhe nevojat individuale të nxënësve. integrimi mund të planifikohet me Njohja e mjedisit. të ritregohet ose të bëhet përshkrimi). Arsimi muzikor dhe Arsimi fizik dhe shëndetësor. tërheqja e vijave. Fusha programore Kultura e medies. Po kështu. statusi i tyre kulturorshoqëror dhe arsimor. Arsimi figurativ dhe Arsimi muzikor. poshtë / lart. Ndërlidhja ndërmjet fushave programore të lëndës Gjuhë shqipe është me rëndësi parësore. Në fushën programore Të shprehurit dhe krijimtaria. Për fushën programore Leximi dhe shkrimi fillestar – Përgatitja për lexim dhe shkrim fillestar integrimi mund të planifikohet me Njohjen e mjedisit – kur nxënësi njihet me mjedisin e ri në shkollë. me Arsimin fizik dhe shëndetësor (bëhen ushtrime lidhur me frymëmarrjen e rregullt dhe zhvillimin e motorikës së dorës). Arsimi figurativ. gjatë grupimit të fjalëve). përshkrimi). ku gjen shprehje vizatimi i elementeve të shkronjave). njësoj si ndërlidhja e vetë lëndës me lëndët e tjera mësimore. në kuadër të fondit të përgjithshëm vjetor të orëve në fushat programore lejohen disa shmangie edhe sa i përket dendurisë së objektivave. me Arsimin figurativ (duke tërhequr vija të ndryshme bëhet përgatitja për shkrimin fillestar. ku mundësohet nga përmbajtjet. Arsimi figurativ dhe Arsimi muzikor. përgatitja paraprake e nxënësve). përmbajtjeve dhe veprimtarive konkrete. Udhëzime për organizimin e përmbajtjes programore: 6 orë në javë. integrimi mund të planifikohet me lëndën Njohja e mjedisit. pra për to të tregohet. përkatësisht përmbajtjeve të tyre. Po kështu disa përmbajtje nga fusha programore Leximi. varësisht nga forma e të shprehurit. Çdo fushë programore në mënyrë dialektike shpie drejt sistemit të mësimit të lëndës Gjuhë shqipe. sepse fushat programore e ofrojnë një mundësi të tillë sipas strukturës. Fusha programore Gjuhë mund të planifikohet e integruar me lëndën e Matematikës (numrat. . numri i orëve që u kushtohen atyre mund të përshtatet me nevojat e shkollës së caktuar (mjedisit jetësor prej nga vijnë nxënësit. 216 orë në vit Fushat programore: Gjuhë – 40 orë Lexim. ose pa respektuar rregullat gramatikore gjatë të folurit dhe të shkruarit. letërsia dhe lektyra mund të planifikohen për t’u integruar me Njohja e mjedisit. me Arsimin muzikor (ku hyjnë ushtrimet për frymëmarrjen e rregullt dhe për shqiptimin e drejtë të tingujve e të fjalëve nëpërmjet imitimit të zërave të ndryshëm të natyrës). UDHËZIMET DIDAKTIKE Lënda Gjuhë shqipe jep mundësi për të planifikuar integrimin me mësimdhënien në lëndët: Njohja e mjedisit. po njëkohësisht në këtë lëndë ka mundësi të dëgjohet e të flitet rreth shumë temash. letërsi dhe lektyra – 110 orë Të shprehurit dhe krijimtaria – 46 orë Kultura e medies – 20 orë (Fushat programore realizohen gjatë gjithë vitit shkollor duke u ndërlidhur e duke u plotësuar me njëra-tjetrën. As përmbajtjet gjuhësore nuk mund të mësohen ndaras nga tekstet e përpunuara. Nuk mund të realizohet mësimi i letërsisë pa shfrytëzuar format e të shprehurit dhe krijimtarisë (ritregimi.3. Arsimi figurativ dhe Arsimi muzikor.

Në këtë mënyrë mund të arrihen më së miri standardet e përcaktuara në fund të ciklit të parë të shkollës fillore nëntëvjeçare. doracakët metodikë për realizimin e mësimdhënies dhe të veprimtarisë edukativo-arsimore në gjuhë shqipe. Qasja e individualizuar ndaj punës edukativo-arsimore Në bazë të njohurive shkencore për dallimet në zhvillimin e fëmijëve. Me fjalë të tjera. fletoreve të punës. teatër. objekte me karakter kulturor. disqe të DVD e CD-së . situata komunikuese dhe situata të tjera përkatëse mes njerëzve në shkollë. në familje dhe në rrethin jetësor. informimit të prindërve. bibliotekë. edukativ. Mjetet mësimore Për realizimin e mësimdhënies së lëndës Gjuha shqipe në klasën e tretë përveç librit të leximit (i zgjedhur në nivel të shkollës nga aktivi profesional i klasave të para – i miratuar nga ministri). libri i gjuhës. përmbajtjeve dhe veprimtarive në lëndën e Gjuhës shqipe duhet të sigurohet komunikimi bashkëpunues me prindërit e nxënësve dhe përfshirja e tyre në punën e shkollës. nevojitet zbatimi i teknikave dhe strategjive që i kërkon qasja e individualizuar me detyra të diferencuara gjatë realizimit të punës edukativo-arsimore me nxënësit. në funksion të: zhvillimit dhe përkrahjes së marrëdhënieve prind-nxënës. resurset e mjedisit rrethues që do të vëzhgohen e do të përshkruhen. këshillohen shfrytëzimi doracakët për përdorimin e librit të leximit. kinema. si dhe i doracakëve e përmbledhjeve me lojëra didaktike dhe me lojëra të foluri. auditive. këmbimit të përvojave sa u përket specifikave të nxënësit dhe veprimeve ndaj tij etj. ana estetike dhe vlera i përgjigjen moshës së nxënësve) Mjete audio-vizuale. Përfshirja e prindërve në veprimtarinë e mësimdhënies Familja është shkolla e parë për fëmijët dhe një faktor i rëndësishëm për zhvillimin e fëmijës. metodës për zgjidhjen e problemeve dhe metodës kërkimore që janë më adekuate për specifikat e të nxënit te fëmijët e kësaj moshe. realizimit të disa objektivave dhe përmbajtjeve të programit dhe të organizimeve letrare në kuadër të shkollës. aktuale dhe bashkëkohore. formave dhe mjeteve të mësimdhënies ndërvepruese (interaktive). stacion autobusësh etj. gjatë realizimit të objektivave.Metodat. Revista për fëmijë me traditë të dëshmuar. Së këtejmi. Enciklopedi për fëmijë të shtypura nga shtëpi botuese të popullarizuara e të dëshmuara Softuerë arsimorë kompjuterikë për pasurimin e kulturës së të folurit e të kulturës gjuhësore – programi toolkid dhe CD-ROM-a të tjerë multimedialë të verifikuar me lojëra edukative përkatëse – të verifikuara nga ana e Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës të RM-së. format dhe mjetet e punës Për të gjitha fushat programore që parashikohen për lëndën e Gjuhës shqipe këshillohet shfrytëzimi dhe kombinimi i të gjitha metodave aktive.). Burimet e të mësuarit në mjedisin e afërt: mbishkrimet e reklamave. vizuale dhe mjete të tjera me veti kinetike – programe televizive. publik dhe shërbyes (dyqan. kultivimit dhe zhvillimit të kulturës së të folurit në familje. videokaseta. të miratuara e të verifikuara që i përgjigjen moshës së nxënësve Krijime letrare për fëmijë nga autorë të njohur shqiptarë e të huaj (që për nga përmbajtja. filma të animuar dhe artistikë për fëmijë. emisione për fëmijë. është e nevojshme të bëhet përshtatja e mësimdhënies me zhvillimin dhe me nevojat e arritjet individuale të nxënësve. sidomos të: metodës së lojës.

pyetjeve e përgjigjeve.me filma të animuar e me filma artistikë dhe me tekste të letërsisë popullore dhe artistike. sociale e psikomotorike). FUNKSIONI I PORTFOLIOS Gjatë gjithë vitit shkollor prindërit duhet të kenë qasje në portfolion e fëmijës së vet që të mund të japin ndihmesën e tyre lidhur me realizimin cilësor të mësimit të gjuhës shqipe dhe për kapërcimin e vështirësive individuale të fëmijës së tij.Duke u mbështetur në të dhënat e përgjithshme të përftuara nga përcjellja dhe vlerësimi formativ. tekste të lexuara në mënyrë artistike. me shfaqje teatrore e me shfaqje kukullash etj. Nota përfundimtare analitike me shkrim i jepet po kështu prindit dhe bëhet pjesë përbërëse e portfolios së nxënësit. Me anë të këtij kontrolli konstatohet shkalla e parangjohurive. ilustrime. aplikacione. bisedës. me ngjarje të regjistruara. zhvillimi emocional dhe fizik i nxënësve. instrumentet që kanë të bëjnë me secilën fushë programore. VLERËSIMI MIKROSUMATIV – Në fund të tremujorit të dytë. Diagnostikimi mund të realizohet nëpërmjet vëzhgimit. audiokaseta me zëra të incizuar. sende të lëvizshme me efekte akustike dhe sende të tjera sipas nevojave që kërkon mësimdhënia e kësaj lënde. listat e vlerësimit të vazhdueshëm (formativ) të përgatitura prej më parë që i plotëson mësuesi pasi bën nxënësi ndonjë aktivitet konkret që mund të jetë i veçantë (pozitiv ose negativ) ose mund të jetë studim i rastit dhe ku mësuesi shënon gjendjen faktike të nevojave individuale të nxënësit. ditëlindje. VLERËSIMI I ARRITJEVE TË NXËNËSVE KONTROLLI DIAGNOSTIK DHE VLERËSIMI Në fillim të vitit shkollor mësuesi bën kontrollin diagnostik për të konstatuar zhvillimin dhe nevojat individuale të çdo nxënësi në mënyrë që të bëjë planifikimin cilësor të detyrave dhe veprimtarive të diferencuara dhe bashkëpunimin më efektiv me prindërit e nxënësve. skena kukullash dhe të teatrit. krijimeve. 4. me përdorimin e instrumenteve adekuate për moshën e tyre etj. i cili përfshin përpilimin dhe mbajtjen e portfolios së nxënësit ku hyjnë: mbledhja e të dhënave (punimeve. makete. mësuesi e konstaton (përshkruan) shkallën e zhvillimit dhe të arriturave të çdo nxënësi veçmas në kuadër të secilës fushë programore. socio-emocionale. Në këto instrumente mësuesi fut të dhënat për të arriturat e nxënësit në të gjitha aspektet (kognitive-intelektuale. bisedës me prindërit e nxënësve. VLERËSIMI SUMATIV . përgjigjeve me gojë) për çdo nxënës.Gjatë mësimdhënies së Gjuhës shqipe në klasën e tretë fillore parashikohet vlerësimi formativ. Listat e vlerësimit në radhë të parë duhet të përfshijnë objektivat që duhet të arrihen kur e kryen klasën e dytë dhe që nuk u përkasin klasave në vijim. VLERËSIMI FORMATIV . . në bazë të të dhënave të grumbulluara. nëpërmjet vlerësimit formativ bëhet vlerësimi mikrosumativ. emisione lajmesh të incizuara.. niveli i socializimit.

e di ç’është fjalia dhe fjala si dhe e di përmbajtjen dhe funksionin e tyre. 07-4061/1 të datës 31. këndin për lojë dhe këndin për ekspozita dhe aktivitete të tjera. e di funksionin e shenjave të pikësimit dhe i përdor drejt ato gjatë leximit dhe shkrimit. ku vazhdon zhvillimi dhe përforcimi i shkathtësive për lexim e për shkrim. ARRITJET E PRITSHME Nxënësi/ nxënësja: në mënyrë të pavarur mund të dëgjojë. për njohuri gjuhësore. II. . vlerësimi duhet të bëhet me kontrollim të vazhdueshëm. të përshkruajë gojarisht duke përdorur fjalitë. KUSHTET HAPËSINORE Mjedisi i mësimdhënies (klasa etj. drejtshkrimore etj. mund t’u përgjigjet pyetjeve me fjali të plota dhe të parashtrojë pyetje. III dhe mjetet mësimore për klasën I të miratuar nga ana e ministrit të arsimit dhe shkencës me vendimin nr.) duhet t’i ketë kushtet themelore për zhvillimin normal dhe aktiv të veprimtarisë mësimore.Në mbështetje të kërkesave programore të lëndës së gjuhës shqipe për klasën e tretë.Portfolio e nxënësit me të dhënat konkrete lidhur me arritjet dhe vështirësitë e nxënësit përcillet më tej në klasat e tjera. përkatësisht profesori për edukimin parashkollor.pedagog i diplomuar. Orenditë e klasës të mund të zhvendosen me lehtësi për t’u përshtatur me aktivitetet dhe format e punës si dhe të mundësojnë komunikim aktiv dhe pa pengesa në relacionin nxënës-nxënës.profesori për mësimdhënie në klasat e ulëta. i lidh në fjalë dhe shkruan fjalë dhe fjali të shkurtra. nxënës-mësimdhënës.05. Kushtet hapësinore duhet të jenë në përputhje me Normativin për kushtet hapësinore në klasën I. 5. Fakultetin Filozofik . ose nëpërmjet ushtrimeve praktike dhe hulumtimit të thjeshtë. 7. MËNYRAT PËR KONTROLLIM DHE VLERËSIM . i shkruan shkronjat e mëdha dhe të vogla të shtypit dhe të shkrimit. të vëzhgojë. NORMATIVI PËR KUADRIN MËSIMOR Realizimin e programit mësimor nga gjuha shqipe mund ta bëjë mësimdhënësi që ka kryer: Fakultetin Pedagogjik .2007. di të tregojë përse disa fjalë të caktuara dhe emrat e përveçëm shkruhen me shkronjën e parë të madhe. me anë të prezantimeve dhe ushtrimeve me gojë e me shkrim. Klasa duhet të ketë këndin e bibliotekës.Instituti i pedagogjisë . 6.

në dramatizimin e tekstit dhe të thotë fjalëshpejta pa gabime. huazon libra nga biblioteka dhe ka kujdes ndaj tyre. Shkup Fatmir Sulejmani . Shkup Salije Miftari. Shkolla fillore 25 Maj”. dr. bën orvatje për lexim pa zë (lexim në vete). librin. mund të recitojë vjersha dhe të tregojë pjesë nga teksti i mësuar në prozë. personazhet dhe tiparet e tyre. i shfrytëzon dhe i përdor mediet (TV. KOMISIONI QË PËRGATITI PROGRAMIN MËSIMOR Doc. mund të lexojë në mënyrë të pavarur pjesë nga lektyra. të ditëlindjes dhe të ngjashme. Shkolla fillore Naim Frashëri”. Fakulteti Pedagogjik. lexon poezi dhe bën dallim mes vargut dhe strofës së vjershës. në mënyrë shprehëse dhe me kuptim dhe i respekton shenjat e pikësimit. Shkolla fillore 25 Maj”. Tetovë Ibe Mustafa.këshilltar pedagogjik Qamil Xheladini . autorin dhe të gjejë faqen e caktuar në libër. lexon në role. të dallojë tekstin. mund të shkruajë urime me rastin e festave të caktuara. lexon me zë. ilustrimin. teatrin. Vehbi Kadriu. 8. Shkup Kadire Hoxha. përcakton idenë kryesore. ia përshtat zërin natyrës së përmbajtjes së tekstit dhe përgjigjet në pyetjet e parashtruara. filmin. dallon veçoritë e fjalisë. të marrë pjesë në paraqitjen në formë dialogu të një teksti.këshilltare pedagogjike . shtypin për fëmijë) dhe përcjell informata të shkurta nga mediet.këshilltar pedagogjik – (koordinues) Zejna Halimi .mund të dallojë dhe të njohë titullin.

.

DOKUZ YIL L IK L KÖ RE T M Ö RET M PROGRAMI TÜRKÇE DERS .

III .

Bilgi ve ileti im teknolojisini (B - . - ru kullanabilmeli. sa meli. bilmeli. Eylem olan kelimeleri (i . hareket. III. Kelime da Kendine ait oldu meli. olu Noktalama i aretlerini do ru yazar ve yerinde kullanabilmeli. hece-harf). - unu anlatabilmeli. tirebilmeli.1. SINIF TÜRKÇE DERS Ö RET M AMAÇLARI bilmeli ve yorumlayabilmeli. Ö renci: Konu macalar ve teker- ru kullanabilmeli. - ul olu uru kullanabilmeli.

. M (40 DERS SAATI) Metod ve etkinlikler yapma. Dinlediklerini ba payla ma. Kavramlar Dinleyici Özetlemek Amaç Payla mak Soru-Cevap sa Dinledi i hikâye. Dikkatini dinledi ine yo unla tem belirleme. D NLEME Dinledi ini anlayabilme. özetleyebilme ve soru sorabilme çerik yi bir dinleyici olma.2. SINIF TÜRKÇE DERS Ö RET M PROGRAMI Ö RENME ALANI: LET Amaçlar 1. Dinlediklerine ili kin kar istenir. III. nerede. Dinlediklerinde gerçek olanla i Dinledi i bir masalda veya izledi i Bu ya kilendirir. ne zama. masal veya metinden “ne.

sunu. iir. Konu . Konu ur. konu ma. kurma. stenilen bilgiyi seçer. dinleme ve izleme.b dinleme ve izleme. hikaye. itebilir ses tonuyla konu ma. belgesel v. Konu ru telaffuz eder. korku) tonu katma. Kelimeleri yerinde ve Konu kullanma.Amaçlar Tür. E lenmek için masal. istenir. 2. retmen meti- Bilgi edinmek için haber. yöntem ve tekniklere uygun dinleyebilme çerik Seçici dinleme Sorgulayarak dinleme Grup konu Kavramlar Metod ve etkinlikler ma Sorgulama Metni takip ederek dinler Bo rencilerden bo Tiyatro-sinema izletilebilir. KONU MA Konu uygulayabilme.

. ma Kavramlar Metod ve etkinlikler Konu Konu Kar Konu ma içeri Konu Ho ur. arkada Tür. Payla ma Betimleme Konu yapar. Hayal Aile Kendisini. ailesini ve çevresini Çevre i ve buna benzer Örnek: ma ve i birli istenir. çerik Konu me yapma. yöntem ve tekniklere uygun konu abilme. kilerin gerektirdi i konu ma.Amaçlar Belli konularda kendini sözlü ifade ederek konu maya kazanabilme.

ma. de retlerinden Cümle ve cümle birimlerini kavrayabilme (kelime. D LB LG S Konu cümledeki kelimeleri me ve cümle kurabilme. .Ö RENME ALANI: D L – (20 DERS SAATI) Amaçlar 1.Seviyorum çerik Kavramlar Metod ve etkinlikler Bildirme. . hece-harf). hecelerden kelimeler. kelime-hece. harf. Örnek: a. hece. soru ve ünlem bilme ve do ru kullanabilme. soru Soru Ünlem Olumlu Olumsuz ekleri.Hece Harf Seslerden-harflerden heceler. kelimelerden turma etkinli . Olumlu ve olumsuz me.Bildirme ma i aretinden bildirme. Kelime lime.

Amaçlar Türk alfabesindeki alrenme me/söyleyebilme. tekil-ço ul olu umunu kavrayabilme ve yerine göre do ru kullanabilme. akraba). Kavramlar Sesli harfler Sessiz harfler Metod ve etkinlikler dizmeleri istenir. isim-adres bulma etkinli i edebilme. Örnek: Telefon rehberini kullanarak. Alfabemizdeki harflerin çe itlerini (sesli ve sessiz harfler) çerik yazma. Sesli harfler Sessiz harfler ru kullanma. Do Teklik çokluk –ler. Soyut adlar Somut adlar . Do Teklik-çokluk -ler. özel ve ortak Adlar Özel adlar Ortak adlar Adlar Özel adlar Ortak adlar Örnek: mevsim. me. -lar eki Do Verilen tekil anlamdaki kelimeleri ço Do (maddi ve manevi ) kavrayabilme ma. -lar eki. Tekil ve ço kavrama.

Amaçlar

çerik e, de, den) kavrama.

Kavramlar i eki e eki de eki den eki Ön adlar

Metod ve etkinlikler ini i aretleme, etkinli i

do ru kullanabilme.

ini belirtti ini

belirten sözcüklerin adkavrayabilme. Eylem olan kelimeler , hareket, olu bildilemine uygun kullanma. Not: eylemde zaman konusuinilmeli; ancak, zaman ekleri verilmemelidir. Eylem / fiil “Bo “Bo

Örne in: Ko tum-biten bir eylem Ko uyor-devam eden bir eylem Ko bir eylem

Amaçlar 2. DÜZGÜN KONU MA VE YAZIM layabilme

çerik ba lama. Ki yazma.

Kavramlar

Metod ve etkinlikler

kurma. Sayfa düzenine ve temizli ine dikkat edebilme Noktalama i aretlerini do ru yazabilme ve yerinde kullanabilme yazma. ba eye yazma, ba etkinli Noktalama i aretlerini (nokta, Nokta i areti, e ik çizgi) do ru yazma ve kullanma. mayan kelimeleri do Noktalama i gerekli noktalama i

ki nokta Kesme i areti E ik çizgi

Konu “ ” ve “H” harflerini do ru kullanabilme ru yazabilme ve yerinde kullanabilme

“ ” ve “H” harflerini do ru kullanma. ru kullanma.

Do

etkinli

ru kullanma etkinli

Amaçlar Kelime da zenginle tirebilme -yor ekini do ru kullanabilme E -

çerik ru kullanma. yor ekini do ru kullanma. E

Kavramlar

Metod ve etkinlikler rendi

yor eki E kelimeler E Verilen kelimelerin e

ru uygulama etkinli i

i

Ö RENME ALANI: OKUMA, EDEB YAT VE LEKTÜR – (100 DERS SAATI) Amaçlar 1. OKUMA VE MET N NCELEME uygulayabilme çerik Okumada duru ve oturu belirleme turma Okuma duygusunu geli tirme lama Kavramlar Beceri Önem Metod ve etkinlikler (okuma, duru , oturu ). Parmakla, kalemle izlemeden, hecelemeden, ba dan okur. elle çevirir. -

Kitap okuma becerisini geli tirme becerisini geli tirme)

ma etkinli Bo

Amaçlar Okudu unu anlayabilme

çerik Okudu unu anlama. Okudu unu yorumlama. ka lanlarda kullanma. Okudu unu analiz etme:

Kavramlar Analiz Psikolojik Fiziksel Kavram

Metod ve etkinlikler Okudu Okudu Metinde geçen di Ki

lerini aktarma etkinli Metinde geçen ki Ki ilerin fiziksel ve psikolojik

i ve Metnin giri , geli me ve sonuç Okuma türleri Sesli okuma Sessiz okuma Vurgulu okuma Sesli-sessiz Vurgu Sesli okumada tonlama ve vurguya dikkat eder. Konu ma sesiyle okur. Okumada noktalama i aretlerine uygun duraklama yapar. ini dinleyicilerin duyabilece

Amaçlar 2. EDEB YAT Edebiyat: edebî türlerini kavrama

çerik -

Kavramlar Masal Hikâye

Metod ve etkinlikler Sebep-sonuç ili

Edebî eserdeki sebep-sonuç ili kisini kurma. olu Edebî eserin ana konusunu belirleme. Edebî eserin ana duygusunu belirleme. Edebî eserin ana fikrini belirleme.

Tekerleme Edebi eser Duygu Ana fikir Mizah

Edebî eserin ana konusunu, ana duygusunu ve ana fikrini belirler. Kar

Masal, hikâye, çocuk Dinlediklerinde geçen nesne, ki kar istenir

belirleme. eleri

“ iir yaz” etkinli hikâye olu Kafiye ile ilgili . türküler. iirler. Dize. maniler.Amaçlar çerik iirde dize Kavramlar Dize Vezin Kafiye Metod ve etkinlikler 1. dörtlük ve iiri iirde hece vezin iirde kafiye iirde kafiyenin olu sa layan e etme Renklerin de i ik yerlerde i anlamlar. beyit. macalar ve tekerlemeleri 2.

dram. fabl. geli renme Ba Okudu istenir. ini tahmin eder. Ö edinmeleri için ara kisini sorgular. Kendisini hikâyedeki Ö Edebî eserin ba minlerde bulunur. hikâye. - - zaman.Amaçlar Nesir türleri: Masal. Okudu Bir metnin giri . atasözleri ve bilmeceleri çerik Kavramlar Ola eme (sonuç) Ana karakter Kahraman Diyalog Metod ve etkinlikler Okudu bilme (ola Masalda giri .). lanarak kin tah- . geli me ve sonuç belirleme (gerçek ve ya Ba lir. Metindeki diyaloglar payla -“Canlanan hikâyeler”: Ö rencilerden biri be endi i bir hikâyeyi seçer.

Dram (dram nedir?) Dram labilir. kavram ve güzel cümleleri kaydetme.Amaçlar Atasözleri ve bilmeceler. Okudu dü üncesini bulabilmeli (eserde bahsedilen istenen nadir). Okudu u eserdeki bilinmeyen kelime. ve rini ve tasiri yapabilmek. LEKTÜR Ba bölümler okuma becerisini kazanabilme. Serbest okuma LEKTÜR L STES : Ö Ba Ba Okudu kisini sorgular. 3. Mektup yazar. Edebî tür olarak dram Edebî tür olarak tup ve biyografi çerik Kavramlar Bilmece Metod ve etkinlikler tirir. ve di . Okudu Biyografi - Mektup yazma. airin) biyografisi ile ilgili bilgi Okudu i ile ilgili soru sorabilmeli ve sorulara cevap verebilmeli.

DVD. CD. Film ve film türlerini Film (siyah-beyaz ve Çizgi film Dizi film Telefonu kullanabilme ve telekonu abilme. Telefon ve cep teleSinema e itimde ve ileti kavrama. görsel ö renebilme ve yorum yapabilme. TV. ki Telefon Cep telefonu i . konu ma. duygu ve dü üncelerini im teknolojisinden yararlanabilme.Ö RENME ALANI: MEDYA KÜLTÜRÜ – (10 DERS SAATI) Amaçlar Radyo. çerik Radyo ve TV Kavramlar TV CD DVD Radyo Mesaj Metod ve etkinlikler - Radyo ve TV Örne in: Radyo-TV haberleri ya da çevresindeki her hangi konu Bilgi. Bilgisayar leti im Teknoloji Çizgi film Dizi E i retim ve e itimde araç ve içerilik olarak zledi i bir çocuk filmin içerili ini.

kukla ve buna benzer yolarla sunar.Amaçlar Tiyatro ile ilgili temel bilgiler edinebilme. Beden dilini yorumlama. (kitap alma ve çevirme) sa layabilme ve önemini kavrayabilme. ma oyun. Dergi. Çocuk dergilerini okumaya kar Çocuk dergilerinden yararlanma. kukla ve çerik Tiyatro Kukla oyunu Kavramlar Tiyatro Kukla oyunu Sahne Perde Metod ve etkinlikler ya da televizyondan seyredilir). . Tiyatro.Gazete Çocuk dergisi Bilgi edinmek için gazete ve dergi okur. Kitaba kar yararlanma.

Beden E itimi (Do imi). Resim E itimi. leti im Çevre Bilgisi. haftada – 6 ders saati. do adaki seslerin taklitleri). Dil (kelimelern grupla Medya kültürü: konulara uygun Çevre Bilgisi. . Müzik E itimi Okuma. hikâye etme veya tasvir etme Matematik ili a / sol. dikkat edilmesi ma tirilece i zaman da verilmeretim malzemesi ve rusu buradaki retim okul- – 216. alçak Resim E itimi Müzik E itimi (Do ru soluk alma ve verme ru telâfuzu.3. Resim E itimi. Resim E itimi. Müzik E itimi derslerle. Müzik E itimi dersleri ile beraber (Her Ö » leti » » » » Türkçe Dersi Ö T leti retim plân ve gereken unsurlar: Ö okulun mevcut maddi tirilece i ka. D DAKT K ÖNER LER (YÖNERGE) Türkçe Dersinin di Çevre Bilgisi (Ö nu ma ve dinleme olana yeni tema ve konular ile ilgili anlatma. Edebiyat ve Lektür Çevre Bilgisi.

e Ö renciler. ya taplara ilgi duyarlar. cinslerine. ka. hiç olmazsa bir için ili tirebilir. ler de. hangi konularda. ne zaman.. . kaynaklara ba ta itimi için de itim ve çin Gerekli Araçlar Ö retmen.vs. renci ruhunun do rudan do ruya beslendi zenginle ayak uydurabilmesini sa ler. ve di klar vs. hangi ba Ö verdi nternet. en yetersiz ko ullarda bile. tirecek. yeniliklere vb. en geni Ö stermelidirler.E E retiminde de en belli ba - retmen. do ru geli lenceden incelemeye u e itim araç ve gereçler ba renciler yava yava retmenler için) vb..

kaynak araç ve gereçleri de interaka en uygun oyun metodu. Ö RENC B LG VE BECER LER N ÖLÇME VE DE ERLEND R LMES erlendirilmesi çok fi taki ba ilerleyi tutar. Daha geni tirilme- kullanaca tirmelidir. Ö retmenin. güncel ve ça da etme (ara 4. Ö yakla 2. yoklamalarla de . problem çözme metodu ve icat oldu unu vurgulamak gerekmektedir.ekiller. film . erlendirme: 1. izlenmeli. kitle haberle ekilde e tur. tif. retmen. i de denetlenmeli. erlendirme Fi e i lenmelidir. izledi malar plânla3. Bu rencinin erendirmede en etkili yoldur. Bu fi ba lidir.

Ö lirtmi ini berenciler Fi tmeye yarayan fi ler. duygusal ve bedensel geli melerini tespit etmi mektedir. Özellikle dilbilgisinde çevrelerinden. Ö RENC EVRAK ÇANTASININ (PORTFOLYO) ULA ILAB L RL rencinin evrak - FORMAT F DE ERLEND RME .(portfolyo) da girmektedir: Ö dir. ya ildir. ine ne denir?. retmen butirilen renci için - M KROSUMAT F DE ERLEND RME erlendirmeden elde edilen bilgilere dayanarak mikro-sumatif de için a a rilmi tir: - SUMAT F DE ERLEND RME rencinin im duretime ba lamarumunu de erlendirir). D YAGNOST K ÖLÇME VE DE ERLEND RME Ö ve de imini.

Ö RET M KADRO NORMAT F mesi için retim Kanunun ri) ders verebileceklerdir. Ö RET M PROGRAMININ GERÇEKLE T RELECE OKULUN NE G B STANDARTLARA SAH P OLMASI GEREK R retim Araç ve Gereçler Normatifi E 7. ul olu umunu .Ö - 6. BEKLEN LEN SONUÇLAR (KAZANIMLAR) Ö Konu harf). Ö RENC B LG VE BECER LER N ÖLÇME VE DE ERLEND RME YOLLARI retmenin - 5.

Sevin AL L renebilir ve yorum yapabilir. Osman EM N gogu. olu Noktalama i aretlerini do 8. – Pedagog. . Dr. Ö RET M PROGRAMININ HAZIRLANMASINDA GÖREV ALANLAR yorumlar. macalar ve tekerlemeleri Türkçe Dersi lkö Üyeleri: Yakup LYAS: E itimi Geli Doç.Okul Pedaretmeni. unu anlar.Eylem olan kelimeleri (i . Cemile AL : Süeda BAYRAKTAR retim okulu . layabilme ve Mr. hareket.

.

.

.

III .

III .

.

.

» » » » » » » » » » .

.

.

.

.

.

Tool kid .

I. II III I .

.

.

.

.

III .

III .

.

.

.

.

.

.

.

¼.½ . . .

.

.

.

II I III .I.

.

(cm. m (kg). . dm. ..

.

.

III .

III .

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

» » » » » » » » » .

II III » » .» » » » » » » » I I.

.

.

.

III .

III .

bathroom (memory game-word chain) January. It’s five o’clock. house Kitchen. living room. . bedroom.Grandmother/grandma Grandfather/grandpa /granddad Cousin Flat/ apartment. February.

. bacon and eggs) Lunch (soup. milk) Find your favourite food Wordbox Wordbox . tomato. tea/yoghurt... Apple.I can swim. desert) Supper (sandwich. peach. potato. Peter is playing football. I am swimming. pepper. Carrot. banana.. Breakfast (bread and butter. salad. grapes. meat. cheese.

tense of to have/have got We have/have got You have/have got We. tense of to be to be We are. you are to have/have got Present s.Present s. you 2 .

at. into. In. up. under.Our. behind. in front of. Can you draw a fish? Carrot – carrots . the a/an the The book is on the table. short My teacher is tall. Ana can swim. an egg. on. A carrot. your Tall. down.

Does she like purple? . We are playing tennis now. right. now Today is Tuesday. There are six apples on the table. Left. Go left! Turn right! (PreBob is drawing a potasent continuous tense) to now. Do you like milk? Present simple tense (Present simple tense).One fish – ten fish There is an apple on the table. Today. Present continuous tense Present simple tense (Present simple tense) He lives in a house.

This is Tina. Wolf Svetlana. She is 10.I`m folded Conversation. Mr. What`s your name? . Who is this?. Lucy likes pasta. She can swim. She is tall.It is five o`clock. Here you are!-Thanks/ Thank you very much.This is my friend. Her birthday is in July. She has got brown hair. What time is it? . What day is it today?Monday.You are welcome. She is my cousin.. What`s the time. I don`t like carrots Blind- .

The fish is swimming. There are seven days in a week.Sunday! Have a nice holiday! Have a nice weekend! . They are singing a song. What month is it?-September. The winner says.. What season is it?-It is spring. Bob is eating a tomato. Turn left! Go right! What time is it?-It`s eight o`clock. There is one chair behind the desk.. Simon says Dance of the Ostriches.I am playing hide and seek now. Robot game. What day is it today?-It is Tuesday.

Ana is eating bread and butter. I have two cousins. . It`s five o`clock. Peter likes grapes.Bob is drawing a potato now. Today is Monday. Susan can swim. My house is big. Our winter holiday is in January. Susan can swim. My birthday is in spring.

Lile (el. The pencil is on the desk. i).. dog. She is ten. Tom has two dogs. Thank you..Apple.. milk. D... el. ling Bee Spel- . C... ai.. B. blue. A.

.

VII1. . VII 1. VII 1.U. I. II i III I VII 1.

.

.

.

III .

III . .

.

.

.

.

.

.

II I III .I.

.

.

.

III .

III .

.

*

» » » » » » »

» » » »

I, II I

III

I

III

.

.

.

.

III .

III .

.

.

.

.

.

III .

.

II III I .I.

.

PROGRAMET MËSIMORE PËR KLASËN E III NË ARSIMIN FILLOR NËNTËVJEÇAR .

312. Shkup dhe ShF ”Rajko Zhinzifov’’.MK-ID 71206666 MATEMATIKË NJOHJA E MJEDISIT GJUHË ANGLEZE ARSIMI MUZIKOR ARSIMI FIGURATIV ARSIMI FIZIK DHE SHËNDETËSOR .Planet dhe programet mësimore. drejtor Fotografitë: Ivan Bllazhev Në pajtim me ShF ”Dimitar Milladinov’’. Shkup ShF ”Vojdan Çernodrinski’’.Botues: Byroja e zhvillimit të arsimit Për botuesin: Vesna Horvatoviq.15/. 2007.. .: ilust.16 (497. – 149 fq. Shkup PËRMBAJTJA GJUHË SHQIPE MATEMATIKË NJOHJA E MJEDISIT GJUHË ANGLEZE ARSIMI MUZIKOR ARSIMI FIGURATIV ARSIMI FIZIK DHE SHËNDETËSOR GJUHË MAQEDONE GJUHË TURKE GJUHË SERBE Disejni dhe shtypi: ”Koma’’.7) PROGRAMET mësimore për klasën e III në arsimin fillor nëntëvjeçar. Shkup Tirazhi: 200 CIP – 373.141.Shkup: Byroja e zhvillimit të arsimit. klasa e parë COBISS. 25 cm ISBN 978-9989-939-94-5 a) Edukimi dhe arsimi fillor – Maqedoni .

Shkup. Snezhana Adamçevska. Shkup. » Mr.Arseni Jovkov’’. Shkup. Fakulteti Filozofik.Llazo Angellovski’’. udhëheqëse njësie. » Mr. » Dr. Ligjin për arsimin fillor. drejtor në Byronë e zhvillimit të arsimit. » Liljana Samarxhiska – Panova. Shkup. Shkup. » Dr. Mirosllava Nikollovska. Instituti për pedagogji. Shkup. profesoreshë në ShMQ . Ministri i Arsimit dhe Shkencës z-ri Sulejman Rushiti. mësimdhënëse në ShF . Anëtarët e këtyre komisioneve janë përmendur në fund të secilit program mësimor. Bukurie Mustafa.10. Fakulteti Pedagogjik. Pas analizave të bëra nga ekipi i profesionistëve dhe komisioneve për hartimin e programeve mësimore. » Emilija Hristova. Instituti për psikologji. institute dhe mësimdhënës të shkollave. sugjerime dhe shembuj për përputhjen e programeve mësimore me Konceptin për edukimin dhe arsimin fillor nëntëvjeçar.. » Dr. drejtori i Byrosë së zhvillimit të arsimit i propozoi programet mësimore për miratim nga ministri i Arsimit dhe Shkencës. si dhe për përputhje më të madhe ndërmjet programeve mësimore sipas lëndëve në veçanti. Shkup. » Mitko Çeshllarov. udhëheqës njësie. Shkup. në pajtim me Ligjin për arsim fillor i miratoi programet mësimore më 18. Nikolina Kenig. Shkup.. Duke pasur parasysh rëndësinë e veçantë të programeve mësimore për zhvillimin e konceptit për arsimin fillor nëntëvjeçar të detyrueshëm u formua një ekip profesionistësh për vlerësimin dhe përshtatjen e programeve mësimore prej klasës së I-rë deri në klasën e III-të në të gjitha lëndët mësimore për arsimin fillor nëntëvjeçar në përbërje: » Vesna Horvatoviq. udhëheqës sektori. Ekipi i profesionistëve i analizoi programet mësimore dhe jepte propozime. Tashe Stojanovski.2007. .Programet mësimore prej klasës I-rë deri në klasën e III-të në arsimin fillor nëntëvjeçar i hartuan komisionet në përbërje të këshilltarëve të Byrosë së zhvillimit të arsimit dhe bashkëpunëtorëve të jashtëm të Byrosë nga fakultetet përkatëse.

.

ARSIMI FIL L OR N Ë N T Ë VJ E ÇAR PROGRAMI MËSIMOR MATEMATIKË .

35/97.Në bazë të nenit 55 paragrafi 1 i Ligjit për organizimin dhe punën e organeve të administratës shtetërore (“Gazeta zyrtare e RM” nr. 35/06. 24/96. 113/05. 44/95. . 29/02. 70/06 dhe 51/07). 81/05. 40/03. 34/96.58/00 dhe 44/02) neni 24 dhe 26 i Ligjit për arsim fillor (“Gazeta zyrtare e RM” nr. 82/99. Ministri i Arsimit solli program mësimor për lëndën matematikë për klasën III për shkollën fillore nëntëvjeçare. 55/05. 82/04. 63/04.

të mund t’i përdorë TKI në përmbajtjet e informatikës. QËLLIMET E LËNDËS NË KLASËN E III-të Nxënësi/nxënësja: t’i përvetësojë numrat deri 100. segment. klasifikojë dhe krahasojë të dhëna të thjeshta. prezantojë dhe interpretojë të dhënat. të aftësohet të përdorë të holla-para (deri në 100 denarë). katror dhe trekëndësh. të aftësohet të krahasojë dhe matë kohën. të aftësohet që t’i emërtojë temat dhe anët e drejtkëndëshit. masën dhe lëngjet. gjatësinë. t’i përvetësojë operacionet shumëzim dhe pjestim. të aftësohet te zbatojë operacionet themelore aritmetike mbledhje të numrave natyrore deri në 100: të aftësohet që në praktikë t’i zbatojë operacionet mbledhje dhe zbritje në zgjidhjen e situatave problematike. vijë të thyer. të aftësohet të bëjë vlerësim në matjen e madhësive dhe me matje t’i kontrollojë vlerësimet e veta. të aftësohet të përballet me situata problematike nga jeta e përditshme dhe të gjejë mënyrë për zgjidhje të tyre. katror dhe trekëndësh. vijë e lakuar. drejtkëndësh. . drejtkëndësh.1. të aftësohet të vizatojë vijë të pjerët. të aftësohet të mbledhë. të aftësohet t’i dallojë nocionet gjeometrike: vijë e drejtë. të aftësohet të lexojë. katrorit dhe trekëndëshit. pikë.

ndërsa shoku i tij me numrin 5. të tjerët e shënojnë numrin dyshifror të fituar me shifra apo me fjalë. Paraqitje e numrave deri në 100 me material didaktik (shkopinj. e katërt. e nëntë dhe e dhjetë. Përmbajtjet mbledhje dhe zbritje deri në 20 Nocionet Aktivitetet dhe metodat Situata konkrete problematike ilustrohet me shkrim përkatës numerik. të aftësohet për të lexuar dhe shkruar numrat deri në 100. një nxënës merr karton me numrin 1. Qindshe. dhjetëshe dhe numër njëshifror dhe dyshifror (përsëritje). e tetë. formon varg prej numrave deri në 100 sipas kërkesës së dhënë (psh. e pestë. katrorë dhe kocka). të aftësohet t’i krahasojë numrat deri në 100.2. QËLLIMET KONKRETE TEMA: MBLEDHJE DHE ZBRITJE DERI NË 100 (50 ORË) Qëllimet Nxënësi/nxënësja: të aftësohet të mbledhë dhe zbritë numrat deri në 20 (përsëritje). Numrat deri në 100 Krahasimi i numrave derti në 100 Numrat deri në 100. numri i elementeve në dy mbledhje apo material tjetër (groshë apo pulla) dhe shënim me simbol pëkatës. Krahasim i numrit të nxënësve nga dy klasë. Të shkruarit e numrave të dhjetëshes së parë). Dhjetëshja e tretë. Loja në çifte (psh. mandej i ndërrojnë vendet dhe e shënojnë numrin e ri dyshifror). Njëshe. . e shtatë. e gjashtë. Dhjetëshja e pare dhe e dytë (përsëritje).

Zbritja e numrave dyshifror dhe njëshifror (pa kalim).-7 den. Nocionet paraardhës dhe pasardhës numrat rrendor deri në 100 numrat çift dhe tek deri në 100.) dhe i numëron prej 2 deri në 100. 100 denarë etj. Loja Stafeta: stafeta i jepet vetëm numrit çift. plotësim i vargut të makaronave (psh. Të treguarit e ditëve të muajit me numra rreshtor. numrave në resht dhe në kolonë Loja Banka: zëvendësimi i 45 monedhave për banknota dhe monedha etj. të aftësohet të përdorë numra rendor në shembuj praktik. 46-3) me fotografi apo zhetona. Loja e monopolit. Zbritja e dhjetësheve deri në 100. Mbledhja e numrave dyshifror dhe njëshifror (pa kalim). . Mbledhje dhe zbritje e rreshti dhe kolona. Aktivitetet dhe metodat Florina ka numër 68. Bërja e vargut prej çifteve (kocka. (50 den.Qëllimet të aftësohet të përcaktojë paraardhës dhe pasardhës. të aftësohet të mbledhë dhe zbritë numra dyshifror në resht dhe në kolonë. Mandej me shembuj konkret bëhet mbledhja dhe zbritja. Ilustrim i mbledhjes apo zbritjes pa kalim (32+6. gjegjësisht vetëm numrit tek. Formim dhe zgjidhje e detyrave të ndryshme numerike.) Nxënësit rendisin kocka në rresht dhe në kolonë. të aftësohet të mbledhë numra dyshifror dhe njëshifror (pa kalim) të aftësohet të zbrit numra dyshifror dhe njëshifror (pa kalim) Përmbajtjet Paraardhës dhe pasardhës Numrat rendor deri në 100 Numrat çift dhe tek deri në 100 Mbledhja e dhjetësheve deri në 100. lenta etj. të aftësohet t’i përcaktojë numrat çift dhe tek deri në 100.mandej dalin dy shokë që i kanë numrat paraardhës dhe pasardhës të numrit 68.). Loja shitorja: Ktheja kusurin blerësit (70. Bërja e tufave prej 10 shkopinjve dhe me to ilustrim i mbledhjes dhe zbritjes së dhjetësheve. Vargu i makaronave pre 43 të plotësohet deri në 50). të aftësohet të mbledhë dhe zbritë dhjetëshe deri në 100.

Tomi më dha edhe 7 mollë dhe tani kam 21 mollë. Nga kartelat formohen dy numra dyshifror. të aftësohet që në nivel konkret ta vërejë pandryshueshmërinë e mbledhjes gjatë ndryshimit të vendeve të mbledhësve. Thyesë Kontrollim . të aftësohet të zgjidhë probleme nga jeta e përditshme. Sa mollë kam në kuti? Situatën problematike e paraqet thyesa: X+7=21. Zgjidhje e situatës problematike: Në kuti ka disa mollë. Zgjidhet thyesa dhe bëhet kontrollë e zgjidhjes. psh. shënohen dhe llogariten shprehjet numerike. një apo dy operacione. të aftësohet të zgjidhë detyra Zgjidhja e thyeses në të cilat numri i panjohur është i zëvendësuar me shkronjë (thyesë). 34+26=60 Ndërohet vendi i të dy mbledhësve: 26+34=60 të aftësohet të zgjidhë shprehje Shprehje numerike me me një apo dy operacione.Qëllimet Përmbajtjet Nocionet vlerësim (përsëritje). Aktivitetet dhe metodat Vlerësim sa kifle ka në të dy korpat dhe kontrollim i vlerës me numra. Kontrollim i vlerësimit me mbledhje apo ndryshim të dy numrave dhe kontrollim me mbledhje dhe zbritje. Të aftësohet të kryejë kontrollë të saktësisë së zgjidhjes së thyesës. Cilësitë e mbledhjes ilustrohen me material didaktik.

të aftësohet në zgjidhjen e detyrave tekstuale me dy operacione. Zgjidhja e detyrave tekstuale Nocionet Detyrë tekstuale Aktivitetet dhe metodat Puna në grupe: çdo grup ka numër të njejtë të katrorëve. ndërsa Rexhepi 16 faqe më pak. Ashtu i fitojnë këto shënime: 8 + 6 + 9 = 23 6 + 9 + 8 = 23 9 + 8 + 6 = 23 Situata konkrete problematike e shprehur me nënpyetje shënohet me shënim përkatës numerik. Nxënësit duhet të llogarisin sa figura ka në një kuti. Psh. Sa faqe ka lexuar Rexhepi? (nënpyetje) Sa faqe kanë lexuar ata sëbashku? *Nënëpyetja parashtrohet pas një periudhe ushtrimi. Sanja ka shënuar 35 faqe nga lektyra.Qëllimet të aftësohet të grupojë tre apo më shumë mbledhje. Përmbajtjet Grupimi i mbledhjeve. . trekëndëshave dhe drejtkëndëshave të cilët janë të përzier në një kuti.

drejtkëndëshit. Anët fqinje dhe të kundërta . i tregon anët fqinje dhe të kundërta të pllakave logjike. të aftësohet të njohë. në të cilat matën dhe krahason gjatësitë e anëve. pikën dhe segmentin. Rruga me kalim për këmbësorë) Krahasim i segmenteve me gjatësi të ndryshme.TEMA: FORMAT NË RRAFSH (15 ORË) Qëllimet Nxënësi/nxënësja: Përmbajtjet Vija e drejtë Nocionet Vija e drejtë Pika Segmenti Aktivitetet dhe metodat Vizatim i vijës së drejtë dhe të pjerët me vizore (psh. Ana e drejtkëndëshit. të aftësohet të masë dhe llogarisë gjatësinë e vijës së lakuar. katrorit dhe trekëndëshit. katrodëshit. të aftësohet të masë dhe krahasojë gjatësitë dhe anët e drejtkëndëshit. katrorit dhe trekëndëshit. në gjeotabelë (rrjet katror prej gozhdave të ngjitura në dërrasë) paraqitje e drejtkëndëshit. në vizatim etj. katrorit apo trekëndëshit. rit dhe trekëndëshit të aftësohet t’i emërtojë. katrorit apo trekëndëshit dhe i parqet anët dhe cepat e tyre. Vija e lakuar Vija e lakuar E hapur dhe e mbyllur Vizatim i vijave të ndryshme prej gypave. katrorit dhe trekëndëshit. katrorit dhe trekëndëshit. të aftësohet ta njohë vijën e lakuar dhe ta sqarojë mënyrën e formimit të saj. Llogaritje e mbledhjes së gjatësisë të vijës së lakuar (e bërë nga gypat apo material tjetër). të aftësohet të vizatojë dhe shënojë vijën.. shkrepseve etj. katrorit dhe trekëndëshit. Bërja e rrugicave të hapura dhe të mbyllura duke zbatuar TKI. Kulmi i drejtkëndëshit. të aftësohet t’i njeh dhe emërKulmet dhe anët e tojë anët dhe kulmet e drejtkën. emërtojë Pika dhe dallojë vijën e drejtë. të aftësohet të masë dhe krahasojë segmentin sipas gjatësisë. pikën Segmenti dhe segmentin. dallojë dhe krahasojë anët fqinje dhe të kundërta të drejtkëndëshit. Punë me modele konkrete të drejtkëndëshit.

”. sa topa ka në korpa? (3·0 = 0). Në 3 kuti nga 3 bonbona ka njejtë bonbona si edhe në 2 kuti nga 3 bonbona (3·2 = 2·3) ta kuptojë shumëzimin si mbledhje të Shumëzim me 2. Aktivitetet dhe metodat Me material didaktik paraqitet shumëzimi. ta njohë dhe përdorë shenjën .3 dhe 4. të mund të shënojë prodhim me dy numra.) Aktivitetet me material konkret nga të cilat shihet pandryshueshmëria e prodhimit. fotografi. Në 5 korpa nga 1 top. gjithsej janë 5 topa (5·1 = 5) Në 3 korpa nuk ka të vendosur topa. Shumëzimi me 0. të aftësohet ta zbatojë shumëzimin me 2.3 dhe 4 mbledhësve të njejtë. Numri 1 në shumëzim. zhetona etj.3 dhe 4 në zgjidhjen e shprehjeve numerike dhe detyrave tekstuale. Prodhimi. të aftësohet të shumëzojë me 0. Shumëzimi me 2. të aftësohet që të shumëzojë me 2. Shumëzimi me 1. 3 dhe 4 (në tabelë). Psh. Psh. . të aftësohet të shumëzojë me 1. t’i kuptojë dhe zbatojë termat: shumëzues dhe prodhues. të aftësohet të përballet me pandryshueshmërinë e prodhimit. si mbledhje e shkurutar e shumëzuesve te njejtë. Formimi i shumëzimeve me numër të njejtë të elementeve dhe demostrim i mbledhjes së mbledhësve të njejtë të grupuar nga 2. Numri 0 në shumëzim. Shumëzues.3 dhe 4 (ngjyra. pavarësisht nga vendi i shumëzuesit në nivel konkret.TEMA: SHUMËZIM DHE PJESTIM I NUMRAVE DERI NË 100 (55 ORË) Qëllimet Nxënësi/nxënësja: Përmbajtjet Shumëzim Nocionet Shumëzim.

të aftësohet të pjestojë me 2. Të aftësohet të pjestojë numër me 1. 24 libra shpërndahen njësoj në 3 rafte. 3 mollë shpërndahen në një pjatë (3: 1 = 3) Elena dëshiron që t’ju ndajë bonbona shokëve nga qesja e zbrazët. Herësi i dy numrave kontrollohet me shumëzim. i pjestueshëm dhe herësi. të aftësohet ta zbatojë shumëzimin me 2. ta njohë dhe përdorë shenjën :”. Pjestuesi.3 dhe 4.3 dhe 4. Pjestim me 2.3 dhe 4 në zgjidhjen e shprehjeve numerike dhe detyrave tekstuale.Qëllimet ta kuptojë pjestimin si ndarje e numrit të dhënë në pjesë të njejta. I pjestueshmi. të aftësohet të pjestojë numër vet me veten. Pjestim me 2. t’i kuptojë dhe zbatojë termet: pjestues. të mund të shkruajë pjestim të dy numrave. të aftësohet ta zgjidhë lidhjen në mes pjestimit dhe shumëzimit. Shpërndarje e njejtë e 5 ëmbëlsirave në 5 pjata. Herësi. Aktivitetet dhe metodat 5 nxënës duhet të ndajnë njejtë në mes veti 10 bonbona. Nga sa bonbona do të fitojë çdonjëri nga ata? (0: 3 = 0) . Përmbajtjet Pjestim Nocionet Pjestimi. Pjestim me 1 Pjestim me 1 Zeroja si pjestues Zeroja si pjestues. 3 dhe 4 (në tabelë). Pjestim i numrit vet me veten. të aftësohet të përcaktojë herësin kur i pjestueshmi është 0. Pjestim i numrit vet me veten.

të aftësohet të shkruaj thyesë: një ½. Zgjidhja e shprehjes numerike: 3+4·6= (3 + 4) · 6 = Me modele tregohet një e teta e tërësisë. gjysmën dhe një të katërtën nga tërësia. të aftësohet të njohë tetëshen nga tërësia.. 9 groshë. një e katërta (përsëritje) Një e teta Një e teta. Thyesa. Të aftësohet të zgjidhë shprehje numerike me shumëzim dhe pjestim.. Përmbajtjet Nocionet Aktivitetet dhe metodat Ilustrim i shumëzimit dhe pjestimit me kartonë me numrat 5 dhe 10.... Ngjyrosje e një të tetës nga katrori. . Shumëzim dhe pjestim Shumëzim dhe me numrat nga 5 deri pjestim me numrat në 10 nga 5 deri në 10 Tërësi. drejtkëndëshi etj. të aftësohet të dallojë tërësinë.. dhe e shënon vargun.Qëllimet të aftësohet të shumëzojë dhe pjestojë me numrat nga 5 deri në 10. të aftësohet ta zbatojë shumëzimin dhe pjestimin me numrat nga 5 deri në 10 në zgjidhjen e shprehjeve numerike dhe detyrave tekstuale. ¼. . të aftësohet të formojë varg prej numrave natyror të prodhimeve të numrit të dhënë. 6 groshë. Nxënësi radhit 3 groshë. . gjysëm.

në kinema etj. të treguarit dhe demostrimi i kohës i treguar me orë dhe minuta. të aftësohet të matë masë në kilogram me ndihmën e peshores. Bën vlerësimin e masës së sendeve të dhëna dhe të njejtën e kontrollon me matje. të aftësohet të bëjë vlerësim të masës në kilogram dhe me matje ta kontrollojë vlerën e vet. Të treguarit në orë dhe minuta sa kohë ka kaluar derisa ka qenë në shkollë. Masa për kohën . të aftësohet t’i njeh dhe emërtojë monedhat nga 50 deri në 100 denarë. kurse 1dm ka 10cm. Krijimi i situatave problematike të lidhura me të holla (para) dhe zgjidhja e tyre. Psh. dm dhe m. të aftësohet të krahasojë dhe vlerësojë gjatësi të sendeve pa matje dhe të kryejë kontrollë me matje. Paratë Matja e gjatësisë Matja e masës Matja e lëngjeve. Me peshore matet dhe krahasohet masa e sendeve të ndryshme. të aftësohet për të lexuar dhe matur kohën (në orë dhe minuta) me orë. Dekadë Shekull Aktivitetet dhe metodat Aktivitete praktike me modelin e orës. . E kjo kontrollohet me matje. gjegjësisht 100 vjet. (përsëritje). të aftësohet ta tregojë vlerën e sendeve me të cilat shpesh takohet të shprehur në denarë (deri në 100 denarë). kuzhinën e shkollës apo oborin. të përgatitet çanta e shkollës etj. Vlerësim i asaj sa kohë është e nevojshme për të shkruajtur detyra shtëpie. gjegjësisht 10dm. Lëngjet e dy shisheve prej 1 litri zbrazet në shishe prej 2 litrave. të aftësohet për të vlerësuar kohë të kaluar me orë dhe minuta. Të holla. Metri.minuta. t’i kuptojë nocionet dekadë si periudhë prej 10 vjetësh dhe shekull si periudhë prej 10 decenieve. Decimetri. Numëron çka shprehet në litra nga jeta e përditshme.TEMA: MATJE (15 ORË) Qëllimet Nxënësi/nxënësja: Përmbajtjet Matja e kohës minuta Dekadë shekull Nocionet Masa për kohën orë. të aftësohet të masë dhe krahasojë gjatësi në cm. Vlerësim i gjatësisë së mëndafshit dhe matja me decimetre dhe centimetre. bën listen e çmimeve të librave të preferuara etj. Paraqitja e të dhenave nga matja në tabelë dhe grafikon. Krahason sasinë e lëngjeve të dy shisheve të ndryshme (2 l dhe 3 l). centimetri (përsëritje). të kuptojë se në 1m ka 100 cm. të aftësohet të masë vëllimin e lëngjeve në litra. Kilogrami (përsëritje) Litri Matja e gjatësisë dhe gjerësisë në klasë.

të dhënave të aftësohet për të lexuar të dhënat nga tregime me fotografi. Psh. të aftësohet për të mbledhur. Hartohet listë e lektyrave të preferuara. Çfarë numër të këpucave mbajnë nxënësit në klasë? Sa nxënës mbajnë numër të njejtë të këpucëve? Prej grafikonave të përgatitur lexohen dhe sqarohen të dhënat. radhitur dhe për të Leximi dhe paraqitja e futur të dhënat. selektuar. të aftësohet për të bërë tregues grafik të të dhënave me ndihmën e materialeve konkrete. tabela. bëhen tabela dhe vizatohen grafikonë.TEMA 5: PUNË ME TË DHËNA (9 ORË) Qëllimet Nxënësi/nxënësja: Përmbajtjet Mbledhja dhe krahasimi i të dhënave Nocionet tabela e të dhënave (përsëritje) Paraqitje tabelare Diagram vijor dhe shtyllor (përsëritje) Aktivitetet dhe metodat Nxënësit të ndarë në dy grupe përgatisin pyetësor me të cilin dë të përgatisin të dhena. . grafikone dhe t’i interpretojë.

kopsa. “Monopol“ lotari: fotografi. krevatë dhe lodra tjera për krahasim dhe shoqërim. klasifikimit. lloje të ndryshme të materialit për të bërë shembuj. pllaka logjike etj. radhitje dhe numërim.lodra. gjetje e zgjidhjes me kombinim të ideve etj. Në veçanti të merren parasysh ligjshmëritë e zhvillimit të mendimit në këtë periudhë zhvilluese. shirita nga letra për farkim. gurë. manipuluese dhe hulumtuese të nxënësve. =). gështenja. radhitës. kulluese-filtër. gjatë mësimit të përmbajtjeve nga orientimi në lokalin dhe kohën e nevojshme është lidhshmëri me lëndët njohja e mjedisit. vargim. . me çka mundësohet sendërtimi i sistemit të paraqitjeve dhe nocioneve matematikore. kartuqe me simbole të shtypura (<. aktiviteteve praktike. orë. arsimin figurativ etj. fara. lodra të cilat çmontohen. forma miniature. lodra dhe materiale. ngjitëse. material prej pambuku. rrathë me madhësi të ndryshme. fashë. hulumtim. Duke e respektuar qasjen holistike në punën e nxënësve prej moshës më të vogël. laps. Gjatë kësaj e preferueshme është të zbatohet forma punuese grupore dhe ajo e individualizuar. përbërje. abakus (numratore me topëza druri). formë dhe ngjyrë të ndryshme. peshore. gërshërë. formim. korpa. kurse përmes tyre të nxiten aktivitetet mendore të nxënësve. numra të ndryshëm në pjesë të cilat duhet të bashkohen. vlerësim dhe matje. realizatorët e drejtpërdrejtë të nisen nga mundësitë dhe interesimet zhvilluese të fëmijëve prej moshës 7 vjeçare. vizatime kartuqe me numra të shkruar deri në 100. e domosdoshme është lidhshmëria me lëndët tjera. Në realizimin e përmbajtjeve realizatorët e drejtpërdrejtë të organizojnë aktivitete praktike manipuluese të nxënësve: manipulim me gjësende. orë rëre dhe orë uji. konstruim. matjes. të qëlluarit. katërkëndësh me ngjyra. lojëra “Domino‘‘ “Mos u hidhëro njeri‘‘. radhitëse (të drurit dhe nga kartuqi). shirita elastik. krahasimit. forma. Për shembull. lesh. Secili nxënës në mënyrë aktive do të merr pjesë në aktivitetet e: radhitjes. forma dhe numra magnetik. numërimit dhe radhitjes së materialeve të ndryshme. por më së shpeshti në katin matematikor dhe atë të informatikës në klasë ku fëmijët do të hulumtojnë ma materiale dhe mjete të ndryshme dhe do të punojnë në kompjutor me zbatimin e softverëve të licencuar arsimor. fotografi.vlerësimit.margaritarë me madhësi. tabakë. guaca. numra prej plastike ose nga kartuqe. zbërthim. perlë . material të ndryshëm natyror. Mësimi nga matematika duhet të realizohet në vende të ndryshme. monedha dhe banknota të vizatuara prej 10. me forma të drurit apo plastike. trupa gjeometrik. >. pëlhurë. si dhe ajo e përbashkëta. kafshë . gjegjësisht integrim maksimal gjatë planifikimit të mësimit dhe realizimit të orëve. REKOMANDIME DIDAKTIKE Gjatë realizimit të programit. rërë e imët. metër për matje. tangram. 50 dhe 100 denarë. materiale të ndryshme për matje. e theksojmë nevojën e zbatimit maksimal të lojës didaktike. dërrasa të vogla. linotipist. arsim fizik dhe shëndetësor.. Sa i përket formësimit didaktiko-metodik të orës mësimore. letër. do të ishte mirë këndi për matematikë të përmbajë: materiale të ndryshme për klasifikim. libra adekuat-ilustrime. katrorë. boçë pishe. pej me ngjyrë dhe trashësi të ndryshme.3. Për këtë arsye. vizore.

05. mjete. njohuri dhe shkathtësi). KUSHTET HAPËSINORE PËR REALIZIMIN E PROGRAMIT MËSIMOR Programi. Përdorimi i listave punuese me tri nivele të rëndësisë.4. bashkëpunim me moshatarët. pavarësia. NORMATIVI PËR KUADRIN MËSIMOR Mësimin nga lënda e matematikës në klasën e tretë mund ta realizojë personi i cili ka kryer: Fakultetin Pedagogjik . Përdorimi i çek-listave evidentuese. II dhe III dhe mjetet mësimore për klasën I të sjellë nga ministri i Arsimit dhe Shkencës me vendim nr. VLERËSIMI I TË ARRITURAVE TË NXËNËSVE Mbikqyrje e ngjarjes iniciale të nxënësit (mbikqyrje të përvojave të tyre paraprake. aftësive dhe shkathtësive të tërësive tematike. . instrumente etj.. 07 .2007. Fakultetin Filozofik . Konfirmim dhe kontrollim i vazhdueshëm i njohurive të fituara. Udhëheqje të portfolios për secilin nxënës në klasë.. 6.profesor për mësimin klasor. shënime anegdotash. testime dhe njohuri. shkathtësive dhe aftësive në fund të vitit shkollor. 5.4061/1 të datës 31. iniciativa e treguar.pedagog i diplomuar. kurrioziteti. në aspekt të kushteve hapësinore bazohet në Normativin për hapësirë për klasën I. Kontrollim i zakonshëm i njohurive. vazhdueshmërisë dhe realizimit të detyrimeve. saktësia gjatë deklarimit. Bëhet bisedë me nxënësin për t'u fituar njohuri për mendimin logjik të tyre gjatë zgjidhjes të situatave problematike etj. Mbikqyrje të përkohshme dhe të vazhdueshme të nxënësit përderisa manipulon me sendet konkrete. Në fund të vitit shkollor nxënësi vlerësohet me shkrim. Përcjellje e vazhdueshme e raportit të nxënësit ndaj punës.

E radhit lidhjen dhe rendin logjik të ngjarjeve (së pari-mandej-në fund. zgjidh thyesa me një të panjohur dhe e vërteton saktësinë e zgjidhjes së thyesës. shekull. i njeh nocionet gjeometrike: vijë e drejtë. vit. pasdite. forma. Bën figurë sipas skemës së dhënë (tangram). shënon dhe emërton anët dhe kulmet e trekëndëshit. ngushtë-më ngushtë-shumë ngushtë. Zgjidh situata të rëndomta problematike nga jeta e përditshme. Sheh ngjashmëritë dhe ndryshimet në mes sendeve në mjedisin e drejtpërdrejtë dhe verbalisht i tregon. Lexon. Përcakton paraardhësin dhe pasardhësin e numrit të dhënë deri në 100. gjithmonë. drejtkëndësh. mëngjes. e madhe-më e madhe-shumë e madhe. Dallon dhe tregon se si duket sendi i vëzhguar nga vende të ndryshme (prej përpara. pikë. e shkurtërmë e shkurtër-shumë e shkurtër. dje. mbledh dhe zbret numra deri në 100. më e madhe nga. emërton dhe përcakton anët fqinje dhe të kundërta të drejtkëndëshit dhe katrorit. merr shënime dhe krahason numrat deri në 100. mbi-nën. ditë. REZULTATET E PRITURA Nxënësi/nxënësja: Verbalisht e tregon pozitën e sendeve dhe mandej përdor terminologji përkatëse: lart-posht.7. madhësia dhe pozita). më e lartë nga. mes. i përdor njohuritë për mbledhje dhe zbritje në zgjidhjen e shprehjeve numerike dhe detyrave tekstuale me një apo dy operacione. muaj. afër-larg. Rendit objektet në vargun që ritet apo bie (e vogël-më e vogëlshumë e vogël. i përdor njohuritë mbledhje dhe zbritje në zgjidhjen e situatave problematike nga jeta e përditshme. Përcakton majtas-djathtas. natë. brendajasht. preket. I krahason mjetet sipas karakteristikave të tyre (ngjyra. më e vogël nga. drejtkëndëshit dhe katrorit. më e cekët nga. të mundur dhe gjithmonë të mundur (asnjëherë. dekadë. sot. Vlerëson dhe tregon ngjarje të pabesueshme. e gjatë-më e gjatë-shumë e gjatë. mundësisht). përdor numra rendor deri në 100 në situata konkrete. katror dhe rreth. Orientohet në hapësirë sipas orientimeve të njohura. më e thellë nga). mbrëmje. Lëvizën në hapësirë sipas skemës së vizatuar. para-prapa. Klasifikon sendet dhe dukuritë sipas një apo dy cilësive të përbashkëta. nesër. përcakton numrat çift dhe tek deri në 100. para saj-pas saj). prej posht). Dallon relativitetin e sendeve dhe objekteve të krahasuara me dy apo më shumë sende apo objekte të ngjashme (më e ulët nga. Formon union prej dy apo tri shumëzimeve. më e hollë nga. I kupton dhe zbaton relacionet kohore: ditë. nga lart. anash. javë. më e trashë nga. e gjerë-më e gjerë-shumë e gjerë). . prerje dhe vijë e lakuar: i njeh dhe emërton format gjeometrike: trekëndësh.

Snezhana Klivanovska. vlerësimin edhe matjen. i njeh dhe i paraqet grafikisht (me ngjyrosje dhe vidhim) thyesat ½.¼. 8. mbledh.).Shkup. profesoreshë në FP Shkup. lexon të dhëna nga tregime me fotografi. peshore me gurë. dm. kuletë. këshilltar në BZHA. i njeh dhe përdor njësitë themelore për matje të gjatësisë (cm. këshilltar në BZHA. shitje. i përdor njohuritë për shumëzim dhe pjestim në zgjidhjen e situatave problematike nga jeta e përditshme. njohuritë për njësitë matëse i përdor në zgjidhjen e situatave problematike. kockën. dhe banknota 10. i përdor njohuritë për shumëzim dhe pjestim të shprehjeve numerike dhe detyrave tekstuale me një operacion. Vesna Makashevska. llogari fiskale). këshilltare në BZHA. kohës (orë. pedagoge në SHF “Vojdan Çernodrinski” . volum/sasi (litër) dhe të holla (monedha prej 1.njeh dhe emërton: topin. KOMISIONI QË E PËRGATITI PROGRAMIN MËSIMOR Liljana Samarxhiska . drejtoreshë në KPF “8 Marsi” . koordinatore. metër.2 dhe 5den. rendit dhe regjistron të dhënat në tabelë.2066/6) . përdor TKI në përmbajtjet e lëndës. tabela dhe grafikone dhe i interpreton. orë).10 . krahason dhe tregon dimenzionet me masa jostandarde (shputë. përdor nocionet elementare nga ekonomia (denar. Dushanka Pankova.Shkup. blerje. VENDIMI DHE DATA E SJELLJES SË PROGRAMIT MËSIMOR Programin mësimor nga lënda e matematikës për klasën e tretë në shkollën fillore nëntëvjeçar e solli: Ministër Sulejman Rushiti më 18. pëllëmbë. gishtërinj. shfrytëzon instrumente për matje: vizore.Panova. katrorin. Dr. piramidën dhe konin: shumëzon në tabelë dhe pjeston në kuadër të 100.Shkup. masës (kg). çmim. arsimtare në SHF “Lazo Angelovski” . Goce Shopkoski. minutë). cilindrin. Tatjana Neçeska. 50 dhe 100den. Mr. bën tregimet grafike të të dhënave. 9. Musa Zuka.2007 (vendim nr. shuplakë. m). hap. pagesë. gisht. grusht.10. e dallon përdorimin e masave standarde. selekton. i shënon thyesat: vlerëson.

.

ARSIMI FIL L OR N Ë N T Ë VJ E ÇAR PROGRAMI MËSIMOR NJOHJA E MJEDISIT .

Në bazë të nenit 55 paragrafi 1 i Ligjit për organizimin dhe punën e organeve të administratës shtetërore (“Gazeta zyrtare e RM” nr.58/00 dhe 44/02) neni 24 dhe 26 i Ligjit për arsim fillor (“Gazeta zyrtare e RM” nr. 44/95, 24/96, 34/96, 35/97, 82/99, 29/02, 40/03, 63/04, 82/04, 55/05, 81/05, 113/05, 35/06, 70/06 dhe 51/07), Ministri i Arsimit solli program mësimor për lëndën njohja e mjedisit për klasën III për shkollën fillore nëntëvjeçare.

1. QËLLIMET E MËSIMIT NË KLASËN E III-të

Nxënësi/nxënësja: t’i zgjerojë njohuritë për mjedisin e drejtpërdrejtë dhe ta kuptojë lidhshmërinë në mes njerëzve, sendeve dhe dukurive; t’i dijë të drejtat themelore të fëmijës; të jetë i vetëdijshëm për rëndësinë e njohurive në jetën personale dhe shoqërore; të aftësohet të përdorë burime të ndryshme të dijenisë; t’i njohë raportet në familje dhe të nxitet për raporte familjare harmonike dhe miqësore; të ketë njohuri dhe shprehi për ushqim të shëndoshë dhe ruajtjen e shëndetit të vet; t’i zgjerojë njohuritë për vendin e vet, vendlindjen dhe atdheun e vet; të aftësohet për orientim në hapësirë dhe kohë; të dijë t’i dallojë ngjashmëritë dhe ndryshimet në mes njeriut, kafshëve dhe bimëve; t’i zgjerojë njohuritë për komunikacionin dhe mjetet e ndryshme të komunikacionit; të ketë njohuri për sjellje të sigurtë gjatë kalimit në rrugë; të nxitet për mbrojtje të natyrës; t’i zgjerojë njohuritë për kulturën e bashkesisë së vet dhe të bashkësive të tjera;

të zhvillojë raport pozitiv ndaj multikulturalizmit; të shfrytëzojë TKI për të arritur deri te njohuritë e reja për mjedisin.

2. QËLLIMET KONKRETE
TEMA: UNË ME TJERËT DHE TË TJERËT ME MUA/10 ORË Qëllimet Nxënësi/nxënësja: të dijë se çdo vit është më i/e ritur; të njihet me vetveten, me përparimin e vet, qëllimet e veta, nevojat dhe dëshirat; ta zhvillojë vetbesimin në aftësitë e veta dhe mundësitë; Përmbajtja Dij dhe mundem më shumë Nocionet Zhvillohem Aktivitetet dhe metodat Bisedë me të tjerët për veten dhe zbulimin e asaj çka është arritur, sa ka përparuar nga viti i kaluar në dijeni dhe njohuri. Punëtori me temë: Tani jam më i/e ritur, Më intereson..., Dëshirat e mia, Nevojat e mia, Unë jam më i/e fortë në ... Organizim i punëtorive me temë: unë dhe ti, Ne dhe ju, Loja e roleve, Shoku im më i mirë, Ju ndihmoj të tjrëve, lojra të momentit, përgatitje e afisheve, dramatizime, libër etj. dhe prezantimi i tyre. Punëtori: Dalloj ngjashmëri dhe ndryshime.

ta dijë rëndësinë e kuptimit të ndërsjellë; Unë dhe ti, ne dhe ju t’i njohë njerëzit që jetojnë dhe punojnë, që sëbashku vendosin kontakte (dashuri, respekt, kujdes, besim, miqësi, bashkëpunim, arsyeshmëri); të nxitet që t’i respektojë dallimet (gjini, përkatësi etnike, prejardhje sociale, pamja e jashtme); të zhvillojë respekt dhe besim ndaj të tjerëve; t’i dijë të drejtat themelore të fëmijëve; Të drejtat dhe detyrimet e mia të njihet me shërbimet dhe njerëzit që ndihmojnë në realizimin dhe kujdesen për të drejtat e fëmijëve.

Bashkëpunim, shoqëri, respekt

Të drejtat, detyrimet Ambasada e fëmijëve; UNICEF; SOS-telefoni

Të shkruarit dhe vizatimi i të drejtave dhe detyrimeve dhe vendosja e tyre në vende përkatëse në shkollë, vizitë e Ambasadës së fëmijëve, lexim i librave nga UNICEF-i, shikim të filmave vizatimorë me temë: Të drejtat e fëmijëve, njohje me SOS-telefonin, biseda.

TEMA: SHKOLLA DHE DIJA/10 ORË Qëllimet Nxënësi/nxënësja: të fitojë njohuri se mësimi është i rëndësishëm për zhvillimin personal; të dijë se duhet të fitojë informacione nga më shumë burime; të dijë që çdo njeri mëson me sukses në mënyra të ndryshme; të zhvillojë ndjenjë për respektim të rendit të përbashkët të aktiviteteve në klasë; të marrë pjesë në punën dhe detyrat e bashkësisë së klasës; të marrë pjesë në sjelljen e vendimeve për punën e bashkësisë së klasës; të zhvillojë aftësi për punën ekipore; të zhvillojë ndjenjën e përkatësisë ndaj shkollës së tij; të nxitet të mbajë përgjegjësi për ruajtjen e klasës, ruajtjen e enterierit dhe kujdes për oborin e shkollës; të nxitet për zbukurimin e hapësirës së shkollës. Përmbajtjet Shkolla dhe dija Nocionet Mësim, dije Aktivitet dhe metodat Diskutim: Çka do të ndodhë nëse nuk shkoj në shkollë? (Nëse nuk ekzistojnë shkollat?) Punëtori: Prej ku mund të fitohet dija?

Si është e organizuar klasa ime? E zbukuroj shkollën time

Bashkësia e klasës, ekipet Rregull, higjienë

Hartim i librit Bashkësia im e klasës, biseda për detyrimet në klasë, hartimi i planeve të punës në klasë, sjellja e rregullave dhe vendosja e vendeve përkatëse me pjesëmarrjen e nxënësve. Punëtori (punë në grupe, çifte): prezantim i ideve personale për rregullimin e hapësirës së shkollës, bëjnë plane për rendin e aktiviteteve për rregullim, bërjen e skicave, punë praktike, përkujdesje dhe kujdes për katin ekologjik.

TEMA: RAPORTET NË FAMILJE/12 ORË Qëllimet Nxënësi/nxënësja: ta kuptojë rolin dhe rëndësinë e familjes; të njihet me lloje të ndryshme të jetesës së përbashkët; të ketë njohuri themelore se të rinjtë në familje lindin, kujdesen dhe zhvillohen; të njohë format e ndryshme të bashkësive familjare; ta kuptojë nevojën për të punuar si kusht për ekzistimin në familje; t’i tejkalojë stereotipet gjinore lidhur me profesionet; Përmbajtjet Familja ime më e ngushtë (prindërit, martesa, lindja) Nocionet Martesa, lindja, paraardhësit, pasardhësit, jetesa e përbashkët Aktivitetet dhe metodat Bisedë për përcjellje të albumit të familjes (me theks të veçantë në rastet e martesave, fotografi personale nga mosha të ndryshme), bisedë pas vizitës së vendit të punës së prindërve. Bisedë për stereotipe gjinore dhe profesione jostereotipe (grua shkencëtare, vozitëse, burë - rrobaqepës në fabrikë).

Formimi menysë për ushqim të shëndoshë. kujdesi. tregojmë Pjesa ime preferuar e ditës është. të njihet me disa sëmindje të fëmijëve. fqinjët dhe miqtë e familjes sime Ku jetoj Nocionet Farefisi: xhaxhai.. ftesa. ndërtesë.. Aktivitete. Të shkruarit e porosive për përparimin e shëndetit.. Bisedë për katin e preferuar në shtëpi. Bisedë për rreziqet e mundëshme në shtëpi: “Çka nëse. hobi. t’i respektojë rregullat e bashkëjetesës dhe respekti me fqinjët dhe shokët. Fqiu: fqinjësia. burri i tezes. Përmbajtjet Farefisi. të dijë çka do të thotë pronësi dhe privatësi. ambulanta Vizitë në ambulantë dhe ambulantën stomatologjike. higjiena. ta dijë rëndësinë e vaksinimit. mjeku. ta dijë rolin e miqve dhe fqinjëve në familje.. stomatologu. lagje etj. të mund ta mendojë kohën e vet të lirë. banesa. familje viaminat. ta dijë nevojën për mbrojtje dhe kujdes për shtëpinë e vet. tezja. mbrojtje.Qëllimet të dijë t’i njohë dhe emërtojë lidhjet familjare (shtyllën gjinore). nusja e dajës. rreziku. Vizatimi Jetesa e shëndoshë në Ushqimi i shëndoshë. daja. Aktivitetet dhe metodat Bisedë për farefisin dhe lidhja e tyre e ndërsjellë. përcjelljen e tyre dhe mbrojtjen nga to. ta dijë qëllimin e hapësirave në shtëpi. albumi i ushqimit të shëndoshë. Bisedë për rregullat e sjelljes dhe jetesës në shtëpi. të nxitet që të mbajë higjienë të rregullt personale. Përpunimi grupor apo individual i shtyllës gjinore. kushërinjtë. të përfitoj njohuri për ushqimin e shëndoshë dhe ruajtjene shëndetit. nusja e xhaxhait. Shtëpia. miqësia.. Vizitë e ushqimit të shëndoshë në treg dhe në shitore.“ Biseda: Çka bëjmë në shtëpi gjatë ditës?. .

legjenda . bimë. vizatim. vizitë e ndërtimeve të vjetra. vizitë në muze. monedhat. Bukuritë e vendlindjes sime Pasuritë natyrore Bisedë dhe shikim i enciklopedive historike. filma. të dijë që me çdo komunë udhëheq prefekti. hartim i maketave. përralla popullore nga kultura të ndryshme të RM-së. Përralla.TEMA: VENDLINDJA IME/10 ORË Qëllimet Nxënësi/nxënësja: të ketë njohuri për vendlindjen e vet. Fshat. flamuri. të njihet me ngjarjet më të rëndësishme historike në atdheun e vet. të hollat. Vendlindja ime ka të kaluar dhe traditë. Historia. bisedë para hartës së Maqedonisë. Përmbajtjet Vendlindja ime Nocionet Qytet. kartolina nga vendlindja (zanate lokale. e kaluara. Prefekti Aktivitetet dhe metodat Shëtitje nëpër vendin e jetesës. vizatim. vizitë dhe bisedë me prefektin. bukuri natyrore). Legjendat për vendlindjen. Bisedë për fotografitë. fotografitë. të dijë ta emërtojë komunën dhe t’i njeh institucionet më të rëndësishme të saj. arkitektura. bisedë për kujtimet. t’i zgjerojë njohuritë për komunën ku jeton. Përralla. Komuna. personazh nga historia. legjenda. Shënim i vendlindjes. ta respektojë traditën dhe trashëgiminë kulturore të bashkësisë së vet në vendlindje. veshje. të zhvillojë ndjenja patriotike dhe ndjenja të përkatësisë ndaj vendit të vet: t’i zgjerojë njohuritë e traditës kulturore të atdheut. folklori. himni. t’i njohë pasuritë natyrore të komunës dhe vendlindjes së vet. ushqime.

Çka ndodh me ujin kur ai nxehet. t’i theksojë njohuritë e fituara për dritën. Njohja e zërit të shokut. Hulumton lëvizjen e diellit. . bisedon për cilësitë e tij. t’i thellojë njohuritë e fituara për Ajri. diellit. t’i thellojë njohuritë e fituara për Uji. të dijë burime të ndryshme të zërave. Ajri. diell. Zërat përreth nesh Zë. lëshim Aktivitetet dhe metodat Hulumton shembuj të ndryshëm të dheut. e çka nidos kur ai ngrin? Krahason ujin e ndotur/të pastër. Veprimi i zërit (burime natyrore dhe artificiale). rënie. Bisedë se për çka përdoret uji. flutuZjarr. të dijë për lëvizjen e ajrit (erës). ajrin. Uji. Bisedë për mbrojtje nga zhurma.. Përmbajtjet Dheu (trualli) në rrethin tim. ta përshkruajë lëvizjen ditore të diellit. llampë rojnë)? Lindja dhe perëndimi i Lojra hulumtuese me lëshimin e dritës nga burime të ndryshme përmes materialeve të ndryshme. Dëgjim i zërave të qetë dhe të zhurmshëm. aktivitete hulumtuese për dheun dhe bimët. ujin. Drita. dëbim Lojra hulumtuese. me sy të mbuluar. Bisedë për ndotjen e dheut.18 ORË Qëllimet Nxënësi/nxënësja: t’i thellojë njohuritë e fituara për dheun. burimet e zërit. zhurmë. Hulumton se si sillet bima në mungesë të dritës së diellit dhe me dritë të diellit. të dallojë zëra të ndryshëm. Si sillen sendet dhe organizmat e gjalla në ajër (bien. fluturim Hulumton se për çka përdoret ajri. lindjen dhe perëndimin.TEMA: E HULUMTOJ NATYRËN . Nocionet Dheu. hulumton cili dhe (trruall) është i përshtatshëm për bimët.

. të njihen me disa bimë drithore. Vërejtje: disa bimë apo pjesë të tyre janë helmuese. vizatim i pjesëve të bimës. dushk. Drunjtë e pyllit. Bimët në rrethin tim. Bimët në fushë. Vizitë në mulli/. Shëtitje nëpër livadh (edhe arrë). Bimët në livadh. drita). Bari/bimët Bimët drithore. Enciklopedi. kodër. Rrënja. Hulumton nga cilët bimë bëhet çaji ( me ndihmën e arsimtarit). shikon fotografi. t’i njeh dhe dallojë pjesët e bimës. shtylla. pyll Bisedon për pjesët e bimëve. t’i thellojë njohuritë për drunjtë e pyllit dhe rëndësinë e tyre. brum. livadh. fushë. Aktivitete hulumtuese për ritjen e bimëve (trualli. Vështrim i llojeve të ndryshme të bimëve në mjedisin e tyre natyror. Nocionet Lartësi. vështrim i kopshtit të luleve. pyll. të njihet me atë se livadhet përdoren si kullosa. Ah. fara. mbledh shembuj të bimëve të ndryshme. Formësim i mjedisit prej materialit natyror. ujitja. të theksojë njohuri se në mjedis jetojnë organiozma të ndryshëm të gjallë. të kuptojë se bimët prodhojnë fara prej të cilave përsëri formohen bimë. fushë Aktivitetet dhe metodat Vështrim i mjedisit të afërt. baltë. Shëtitje. Pjesët e bimës. enciklopedi. Bota bimore. Ballafaqim me lartësi dhe rrafshina. Përmbajtjet Mjedisi im Bota e gjallë përreth meje.TEMA: VEÇORITË E MJEDISIT JETËSOR 24 ORË Qëllimet Nxënësi/nxënësja: ta njohë dhe përshkruan pamjen e mjedisit. Vështron bimët. Shikim i fotografive. gjethi. lulja.

panosë. egra dhe shtëpiake të njihet me kujdesin e njeriut për kafshët shtëpiake dhe dobia nga ata. Bisedon për kafshët. enciklopedive. njeriu? . Hulumtim i lidhjes së ndërsjellë të organizmave të gjalla. enciklopedive për kafshë. Bisedë për organizmat e gjalla dhe si ato shumohen. Pjesëmarrje në përpunimin e terariumit. kafshët. Vështrim i shembujve të bimëve dhe kafshëve (si lindin. kafshët e egra Aktivitetet dhe metodat Shikim i fotografive. të njeh dhe emërtojë disa kafshë. zhvillohen). TIK.kafshët e që i ruan njeriu. t’i zgjerojë njohuritë për kafshët Kafshët . hulumtim i dobive nga kafshët shtëpiake. Shikim i albumeve. Përpunim i panosë. bimëve dhe kafshëve. njeriut. të zbulojë disa ngjashmëri dhe Ngjashmëritë dhe ndryshime te bimët.Qëllimet Përmbajtjet Nocionet Kafshët shtëpiake. Përpunim i albumeve për kafshë. vizitë në fermë apo obor të fshatit. kafshët dhe ndryshimet në mes njeriu. Si formohen (krijohen) bimët. të theksojë njohuri për rëndësinë e kafshëve të egra.

Ora. përpunim i kalendarit. si matës i kohës. enciklopedi. gjethrënës. orë dielli ose orë muri digjitale). . t’i emërtojë muajt e vitit. Aktivitetet dhe metoda Shëtitje në mjedisin më të afërt. minuta. akrepat Shikim i fotografive për orën. Nocionet Anët e botës. Shikim i kalendarit. t’i emërtojë karakteristikat kryesore të muajve dhe stinëve të vitit. Lexim i teksteve për matjen e kohës në të kaluarën dhe tani (orë rëre..) Bisedë sipas fotografive. kalendari. hijes. të theksojë nocion për orën. t’i njeh emrat popullore të muajve të vitit.TEMA: ORIENTIMI NË KOHË DHE NË HAPËSIRË/10 ORË Qëllimet Nxënësi/nxënësja: të dijë t’i emërtojë dhe përcaktojë anët kryesore të botës sipas Diellit. Muajt. të orientohet në hapësirë.. Vëzhgim të diellit. kalendarit me emrat popullorë të muajve ( psh. Ora. përcaktim i anëve të botës sipas hijeve të drunjve dhe sendeve. Muajt e vitit. Përmbajtja Anët kryesore të botës. lexim i teksteve për emrin e çdo muaji.

të aftësohet për vlerësim të situatës së sigurisë në komunikacion. Vëzhgim i sjelljes së drejtë në komunikacion. të dijë ku kalohet udhëkryqi. shkollë. simulim në oborrin e shkollës. Shkëmbimi i përvojave mes nxënësve dhe mësimdhënësit. zbatimi i TIK. të njihet me rolin e shenjave të komunikacionit. përpunon shenjat e komunikacionit nga materialet vizatimore. sllajde. Zbatim i fotografive..TEMA: KOMUNIKACIONI . vizatim. në mjetet e transportit publik dhe zbatimin e kësaj kulture. Shenjat e komunikacionit Para udhëkryqit Llojet e komunikacionit Shenjat e komunikacionit. ushtrime për tejkalimin e rrugës. rrugor). modeleve. spital. vizatim. programe në TIK. në TV dhe sllajde. Simulim i situatave të ndryshme të komunikacioinit. sllajdeve etj. komunikacioni ajror komunikacioni rrugor Vështron fotografi të shenjave të komunikacionit.14 ORË Qëllimet Nxënësi/nxënësja: t’i thellojë njohuritë për komunikacionin në rrethinë. stop. të zhvillojë shprehi të sjelljes së drejtë në rrugë dhe me kulturë. vizaton. pritja radhë etj. ujor. udhëkryq. udhëkryq i pashënuar komunikacioni ujor. i shënuar. (hudhja e mbeturinave.. të shikuarit e sllajdeve. fëmijë në rrugë. t’i respektojë shenjat e komunikacionit në komunikacion në situatë reale. simulimi i situatës reale psh. të njihet me mjetet e komunikacioinit për çdo lloj të komunikacionit. fotografive. të njihet me llojet e komunikacionit (ajror. poligoni. Kalim i udhëkryqit në praninë e personave të moshuar etj. . simulim në oborin e shkollës me përdorimin e shenjave të gatshme apo të vizatuara. të dijë ta vlerësojë situatën në komunikacion dhe sigurt ta kalojë rrugën. Kultura në komunikacion (si të sillemi në komunikacion) Kultura e sjelljes Bisedon me fëmijët për mjetet e transportit me të cilat kanë udhëtuar. nëpër kalimet për këmbësorë. Vëzhgimi i udhëkryqit të shënuar apo të pashënuar. t’ju përshtatet kushteve në komunikacion. vendkalim për këmbësorë. ngjashmëritë dhe ndryshimet në mes tyre. shikim i mjeteve të komunikacionit me ndihmën e TIK-ve. Përmbajtjet Nxënësi dhe komunikacioni në rrethinë Nocionet Aktivitetet dhe metodat vështrim i komunikacionit në rrethinë. ilustrime. të mund ta vlerësojë situatën në komunikacion dhe të reagon drejt.

Rekomandime për përdorimin e fondit vjetor të orëve: Fondi i preferuar i orëve është dhënë në cdo lëmi. Përdoren ngjarje dhe situata aktuale në klasë dhe lidhen me përvojën e nxënësve e cila ndodh jashtë shkollës. fotoaparat digjital. Në programin mësimor janë dhënë qëllime të cilët arrihen përmes aktiviteteve të nxënësve. kompjutor. » këndet hulumtuese. bashkëpunimi me të tjerët etj. DVD . grumbullohen tregues për aktivitetet e tyre. softverë arsimor. televizor. në pajtim me nevojat e nxënësve dhe respektimit të parimit të aktualizimit në mësim. muzikor dhe fizik. aplikime. (notimi formativ). ndërsa mësimdhënësi mund që për arritjen e qëllimeve të zgjedhë edhe aktivitete të tjera adekuate. enciklopedi. kamerë digjitale. revista etj. » libër.dukuritë dhe sendet në natyrë dhe dukuritë në shoqëri si dhe raportet ndërmjet njerëzve. Nxënësit aq sa është e mundshme. panoa. foli. japin mundësi për planifikim dhe realizim të pavarur të përmbajtjeve. projektor LCD dhe mjete të tjera). Mjetet mësimore: » mjedisi i drejtpërdrejtë . maketa). Shembujt e aktiviteteve janë propozime.3. » teatër kukullash. matematikë. REKOMANDIMET DIDAKTIIKE Drejtime për lidhshmëritë ndërlëndore Përmbajtjet mësimore nga lënda njohja e mjedisit japin mundësi për integrim të tërësishëm dhe lidhshmëri të përmbajtjeve me lëndët mësimore: gjuhë amtare. Aktivitetet ndonjëherë përfshijnë më shumë qëllime dhe qëllime nga përmbajtje të ndryshme. . arsim figurativ. » mjetet vizuale (fotografi.pleer. hartë gjeografike dhe hartë të reljefit të Republikës së Maqedonisë.. VLERËSIMI I TË ARRITURAVE TË NXËNËSVE PËRCJELLJA E TË ARRITURAVE TË NXËNËSVE Gjatë mësimit rregullisht përcillen dhe vlerësohen të arriturat e nxënësve. » mjetet dhe materialet didaktike. Gjatë vëzhgimit udhëzohen që t’i përdorin të gjithë shqisat e mundura. » ilustrime. 4. modele. video-pleer. » internet. Kështu që një qëllim mund ta arrijmë përmes aktiviteteve të ndryshme. Qëllimet e vendosura në temat mësimore. tabela për shpallje. duhet ta njohin mjedisin në mënyrë të drejtëpërdrejtë. » mjetet audio-vizuale (grafoskop. motivimet për mësim.

5. 07 . respektim i të tjerëve. teste diturie. .profesor për mësim klasor.) » vlerësim mikrosumativ.profesor i pedagogjisë. Mënyrat e kontrollimit dhe notimit: notimi me shkrim: » observimi i fëmijës-nxënësit.vlerësim diagnostik. aktivitetet. » motivimi. » përdorimi i çek-listave dhe listave për evidencë. 6.Kjo komponentë është pjesë përbërëse e planifikimit të arsimtarit për mësim dhe mësimnxënie. » biseda si mënyrë e shprehjes.4061/1 të datës 31. bashkëpunim. » vlerësim sumativ në fund të vitit përmes shkrimit autentik për arritjet e çdo nxënësi/nxënëses. shënime të anekdotave. » punimet e nxënësve në mënyrë individuale dhe në grup. e nxënësit/nxënëses . në aspekt të kushteve hapësinore bazohet në Normativin për hapësirë për klasën I. studimet e rastit. NORMATIVI PËR KUADRIN ARSIMOR Punën edukativo-arsimore në klasën e dytë mund ta realizojë personi i cili ka mbaruar: Fakultetin Pedagogjik . aftësi për hulumtim. KUSHTET HAPËSINORE PËR REALIZIMIN E PROGRAMIT MËSIMOR Programi.05. në bazë të njohurive dhe përvojave paraprake. » udhëheqja e portfolios zhvillimoro-analitike për çdo fëmijë nxënës.2007. » punë kontrolluese. interesimi. » zbatim i listave për vlerësim analitik të aktiviteteve huluntuese (planifikim i punës. aftësi për mbledhjen e ërpunimin e të dhënave etj. II dhe III dhe mjetet mësimore për klasën I të sjellë nga Ministri për Arsim dhe Shkencë me vendim nr. Fakultetin Filozofik .

Përdor TIK për theksimin e njohurive për njeriun. Vet e mendon kohën e lirë. vdekje). I numëron ciklet e jetës (lindje. Bën hulumtime të rëndomta. Din si quhet atdheu. i tregon dëshirat e veta. I din kushtet themelore për jetë. i din anëtarët e familjes dhe lidhjet farefisnore. I din muajt e vitit . mbiemri. Dr. Din t’i përcaktojë anët kryesore të botës. këshilltare për mësim klasor. vendi ku jeton). kafshëve dhe njeriut). mal. docente . I emërton pjesët e bimës (rrënjë.lexon drejt dhe përdor kalendar.). shtyllë. E përdor orën si matës i kohës. Orientohet në hapësirë sipas anëve të botës. degë. KOMISIONI QË E PËRGATITI PROGRAMIN MËSIMOR: 1. fryt.Prilep 2. kafshët dhe bimët. I njeh pasuritë më të rëndësishme natyrore dhe kuriozitetet kulturore në mjedisin e tij. i din të drejtat kryesore të fëmijëve dhe institucionet që kujdesen për mbrojtjen e tyre. I dallon farefisin.Shkup . vendet dhe institucionet në mjedisin më të afërt dhe orientohet sipas tyre.Fakulteti Pedagogjik “Shën Kliment Ohridski” . I din ngjashmëritë dhe dallimet në mes bimëve. Din çka është ushqim i shëndëshë dhe bën zgjedhje në ushqim. REZULTATET E PRITURA Nxënësi/nxënësja: mund të prezantohet me të dhënat kryesore personale (emri. I njeh dhe i respekton rregullat dhe shenjat kryesore të komunikacionit. BZHA . lumë. miqtë dhe lidhjet familjare. Biljana Kamçevska.7. I njeh dhe emërton objektet më të rëndësishme. Din ta vlerësojë situatën në komunikacion dhe e kalon rrugën i sigurtë. shumim. i din detyrat dhe punën e bashkësisë së klasës. i din flamurin dhe simbolet. farë). gjeth. nevojat dhe interesat. liqe etj. Identifikon dhe tregon emocione të ndryshme te vetja dhe tek të tjerët. Dallon llojet e komunikacionit dhe mjetet e komunikacionit. Danica Talimixhioska. Din si ruhet higjiena personale dhe si duhet të kujdeset për shëndetin e vet. Din disa mënyra të ruajtjes dhe mbrojtjes së mjedisit të vet. 8. Mund të numërojë disa nocione gjeografike në rrethin ku jeton (kodër. ritje.

këshilltare për biologji . edukatore në SHF “Shën Kliment Ohridski’’ f. Svetllana Brashnarska.2007 (vendim nr.Shkup 6.Strugë 5. edukatore KPF “8 Marsi’’ . këshilltar për mësim klasor BZHA .Shkup 9. Draçevë .Shkup 7.Shkup 4. Subi Ajro. VENDIMI DHE DATA E SJELLJES SË PROGRAMIT MËSIMOR Programin mësimor nga lënda njohja e mjedisit për klasën e tretë në shkollën nëntëvjeçar e solli: Ministër Sulejman Rushiti më 18. Mira Gjorgjievska. Lidija Narashanova .10 . arsimtare në SHF.3.2066/6) .Smilevska. Aleksandra Mitrovska.10. “Koço Racin’’.

.

ARSIMI FIL L OR N Ë N T Ë VJ E ÇAR PROGRAMI MËSIMOR GJUHË ANGLEZE .

40/03. 29/02. 82/04. 44/95. 81/05. 24/96. 63/04. .58/00 dhe 44/02) neni 24 dhe 26 i Ligjit për arsim fillor (“Gazeta zyrtare e RM” nr.Në bazë të nenit 55 paragrafi 1 i Ligjit për organizimin dhe punën e organeve të administratës shtetërore (“Gazeta zyrtare e RM” nr. 34/96. 82/99. 70/06 dhe 51/07). 35/97. Ministri i Arsimit solli program mësimor për lëndën gjuhë angleze për klasën III për shkollën fillore nëntëvjeçare. 35/06. 113/05. 55/05.

QËLLIMET E MËSIMIT NË KLASËN E III-të Nxënësi/nxënësja: të aftësohet që të njohë fjalë të reja në mënyrë visuale dhe përmes dëgjimit si dhe ta kuptojë rëndësinë e tyre. të mund të bëjë komunikim të thjeshtë në nivel të vokabularit të përvetësuar dhe me zbatimin e funksioneve gjuhësore të afërta me moshën e nxënësve. të mund të riprodhojë fjalë dhe shprehje të thjeshta gjuhësore.1. të mund ta njohë grafinë e fjalëve të përvetsuara paraprakisht me gojë. . të aftësohet të shkruaj fjalë të njohura sipas spelingut. të tregojë interesim për kulturat tjera.

bathroom dhënë. fotografitë. flesh kartelave. Përmbajtjet Shembujt Aktivitetet dhe metodat Familja ime (anëtarët Grandmother/grandma Aktivitete të llojit të ushtrimeve me të dëgjuar audio-inçie familjes më të gjerë) zime ose biseda e arsimtarit dhe riprodhimi i asaj që është Grandfather/grandpa dëgjuar. /granddad fotografive. dëgjuar. prezentimi i ushqimit më të preferuar përmes vizatimit. Ushtrime përmes të vizatuarit të dukurive karakteristike për stinë të caktuara të vitit. emërtimi i anëtarëve të familjes sipas posterëve. Aktivitete të llojit të zhvillimit të diskutimit me temë: “ Ushqimi më i preferuar i imi’’. NJËSITË LEKSIKORE1 Qëllimet Nxënësi/nxënësja: ta kuptojë rëndësinë e njësive leksikore. orët e tëra. simulimi sipas situates së dhënë etj. winter… January. Sportet (hulumtimi i I can swim. lojra të llojit Find your favourite food me përdorimin e flesh kartelave etj. I am aftësisë për realizimin swimming. vizatimeve të dhëna etj. lojra. February. loja (memori game-word chain). Stinët e vitit. QËLLIMET KONKRETE KOMPONENTA 1. muajt. Tuesday… It’s five o’clock. March…Monday. këngë. spjegimi i tregimit për stinën aktuale të vitit. house Aktivitete të llojit të ushtrimeve duke dëgjuar audioinçizime ose të folurit e arsimtarit dhe riprodhimi i asaj që kemi Kitchen. ( rradhitja e vizatimeve në hapsirat në shtëpi sipas renditjes së tyre të hapsirave të nxënësve dhe prezentimi individual i shtëpis së vet). vizatime të hapsirave në shtëpi dhe prezentimi para tërë klasës etj. Cousin Familja ime (llojet e banimit dhe hapsirat) Flat/ apartment. t’i riprodhojë dhe t’i përdorë në situata adekuate në të folurit. 1 Gjatë përpunimit të materialeve leksikore nuk duhet të vendosen më tepër se 5-6 njësi të reja leksikore sipas planit mësimor. emërimi i anëtarëve të familjes sipas hapësirës së bedroom. ditët e javës. . Spring.2. poster. living room. flesh-kartelat. Materiali leksikor në mënyrë suksesive zgjerohet dhe përsëritet. e aktiviteteve) Peter is playing football.

banana. Emrimi i ushqimeve Breakfast (bread and kryesore me përmbajt. jen e tyre të zakonbacon and eggs) shme. tomato. potato. aktivitete të llojit Wordbox etj. duke përdorur gjeste dhe mimika për hulumtimin e ushqimit më të preferuara/jo të preferuar. grapes. tea/yoghurt. Aktivitete për nxehje (diskutimi për ushqimin më të preferuar të nxënësve dhe përmbajtja e tyre). ushtrime të llojit simulim (nxënësit vendosen në rol të Carrot. desert) Supper (sandwich. lojra të llojit Wordbox etj. cheese. lidhja e ngjyrave me pemët. vizatimi i pemës/perimes.. per.Qëllimet Përmbajtjet Pemë dhe perime Shembujt Aktivitetet dhe metodat Apple. salad. lojra të llojit duke përdorur flesh kartela dhe grupimi i elementeve permes tre ushqimeve më kryesore. pepblerësit pemë/perime dhe shitës). Prezentimi i pemëve dhe perimeve duke përdorur *****. milk) . të vizatuarit e ushqimeve më të preferuar. peach. Lunch (soup.. meat...butter.

përdorimi i realisë si mjet për realizimin e përmbajtjeve të caktuara nga gramatika. Our. por ata nxënësit i përvetësojnë në mënyrë globale në strukturat e propozuara gjuhësore.KOMPONENTA 2. . ushtrime të llojit të reagimit verbal të pyetjes së parashtruar. STRUKTURAT GRAMATIKORE2 Qëllimet Nxënësi/nxënësja: Nxënësi t’i kuptojë. TPR). Nxënësi ta kuptojë rëndësinë e foljes to have/have got në komunikimin me gojë. you are Aktivitetet dhe metodat Aktivitetet dhe metodat që i sugjerojmë mund të zbatohen në të gjithë përmbajtjet e theksuara në gramatikë në pajtim me kërkesat për mësimin e strukturave gramatikore. ushtrime të llojit me reagim verbal të pyetjes së parashtruar. flesh kartelave dhe posterëve. poezi. renditje. Nxënësi të njihet me format e vetës së parë. tense of to have/have got We have/have got You have/have got We. you Përemrat vetor Nxënësi të mundet ta njohë rëndësinë Mbiemrat pronor e mbiemrit pronor për vetën e pare dhe dytë shumës dhe zbatimin e drejtë të tij. Aktivitete që sugjerohen për realizimin e përmbajtjeve nga gramatika janë këto që vijojnë: dëgjimi i rëfimit nga mësimdhënësi dhe reagimi joverbal i të njejtit (mimika. tense of to be Shembujt We are. dallojë dhe t’i përdorë në mënyrë aktive format e foljes to be për vetën e parë dhe të dytë njëjës gjatë komunikimit me gojë. gjestet. luajtja në role dhe simulimi i situatave të dhëna etj. lojra me numra. ushtrime për përdorimin e ilustrimeve. Përmbajtjet Present s. dytë dhe tretë shumës dhe t’i përdorë në mënyrë adekuate gjatë komunikimit me gojë. me vizatim. Present s. your 2 Strukturat gramatikorenuk plotësohen në mënyrë eksplicite.

dallojë dhe t’i zbatoj drejt nyjen e trajtës së pashquar a/an. Nyje e trajtës së pashquar dhe të shquar a/an. short My teacher is tall.carrots One fish . the Nxënësi të mund ta kuptojë rëndësinë e foljes ndihmëse can. the book… The book is on the table. dhe forma pyetëse me Can you draw a fish? foljen can Numrat kryesor 1-100 Carrot . njohë dhe ta zbatojë drejt shumësin e parregullt tek emrat.ten fish Nxënësi ta kuptojë. There are six apples on the table. down. up. Aktivitetet dhe metodat Nxënësi të mundet ta kuptojë rëndësinë Ndajfoljet e ndajfoljeve më frekuente për vend dhe të njejtat t’i përdor drejt. rregullt tek emrat Nxënësi ta kuptojë. Nxënësi të mund të numërojë prej 1 deri më 100. Përmbajtjet Mbiemrat përshkrues si pjesë e lëndës dhe mbiemrat tjerë përshkrues Shembujt Tall. njohë dhe ta zbato.Njëjësi dhe shumësi i jë drejt shumësin e rregullt tek emrat. Shumësi i parregullt tek emrat ta njohë. in front of. under. on. A carrot. an egg.Qëllimet Nxënësi të mundet ta kuptoj rëndësinë e mbiemrit përshkrues dhe zbatimin e tyre të drejtë gjatë dhënies së përshkrimeve. behind. dhe të shquar the. dhe shumësin. dallojë dhe ta zbatojë drejt Dallimi i numrit njëjës There is an apple on the formën pavetore për të treguar njëjësin dhe shumës table. Folja ndihmëse can Ana can swim. . at. into. por vetëm në kontekst të mirësjelljes dhe ta përdorë drejt në kontekst të njejtë. In. Nxënësi të mundet t’i njohë.

kuptojë dhe ta zbatoj Koha e tashme drejt Present continuos tens (koha e (Present continuous tashme) tens) Për të treguar veprime që kanë ndodhur në momentin e të folurit.Do you like milk? tens (koha e tashme) në formë pyetëso. simpl tens). njohë dhe t’i zbatojë drejt ndajfoljet e kohës së tashme Përmbajtjet Shembujt Today. .hën e tashme (Present Does she like purple? re në vetën e 3-të njëjës. He lives in a house. ta njohë rëndësinë e Present simple Forma pyetëse në ko. t’i kuptojë. ta njohë rëndësinë e Present simple tens (koha e tashme) në vetën e 3-të njëjës. Ndajfolje vendi Left. Nxënësi ta njohë. now Aktivitetet dhe metodat Ndajfolje kohe Today is Tuesday. We are playing tennis now. Go left!Turn right! Bob is drawing a potato now. njohë dhe t’i zbatojë drejt ndajfoljet e vendit. Koha e tashme (Present simpl tens). right.Qëllimet t’i kuptojë.

usin. lojra të llojit Blindfolded Conversation“ What’the time. Lojra në çifte (mbajtja e dialogjeve). FUNKSIONET GJUHËSORE Qëllimet Nxënësi/nxënësja: Nxënësi të mund të mbaj komunikim të rëndomtë në situata adekuate të të folurit duke zbatuar funksione gjuhësore në këtë nivel të të mësuarit e gjuhës.I`m të rëndomta dhe dhë. Të ushtruarit e funksionit gjuhësor përmes punës në çifte (simulimi sipas situates së dhënë). Modele të sjelljes kulturore Të treguarit e shijes dhe qëndrimi ndaj diçkaje Here you are!-Thanks/Thank you very much. Të treguarit e qëndrimeve individuale dhe shijeve për llojin e caktuar të ushqimit. Prezentimi. She is 10.Wolf? etj.It is five o`clock. dramatizimi etj. Lucy likes pasta. stinët e vitit etj. ngjyrat. të vizatuarit sipas përshkrimit të dhënë nga bashkëpunëtorë. Her birthday is in July. të treguarit e tregimeve etj. gjegjësisht të afërt me moshën e tij. nia e përgjigjeve të të Who is this?.This is my njejtave friend. What time is it? . She is tall. pjesët e veshëmbathjes. Mr. të vizatuarit e qëndrimeve të treguara paraprakisht.KOMPONENTA 3. përshkrimi This is Tina. Përmbajtjet Shembuj Aktivitetet dhe metodat Aktivitete të llojit të paraqitjes dhe përshkrimit të shokut/shoqes së afërt ose farefisit nga mjedisi i drejtpërdrejtë sipas fotografisë së dhënë.Svetlana. dhe aftësia She can swim.Monday. I don`t like carrots. She has got të treguarit e moshës brown hair. . të treguarit e qëndrimeve dhe shijet nga bashkënxënësit etj.You are welcome. She is my coi vetëvetes dhe tjerët. What day is it today?. Parashtrimi i pyetjeve What`s your name? .

Bob is eating a tomato. They are singing a song.Turn left! ve Go right! Të treguarit e kohës: orë ditë muaj stinët e vitit What time is it?-It`s eight Lojra të llojit: o`clock.. telefoni i prishur i përdorur me ditë dhe muaj. Simulimi i situates së të folurit me temë festat (pushimi shkollor.Qëllimet Përmbajtjet Shembuj Aktivitetet dhe metodat Aktivitete të llojit të gestikulimit (simulimi) veprimet sipas rëfimit të dhënë verbal. të treguarit verbal sipas ilustrimeve të dhëna. ditët e javës. Simon says. numërimi i hapsirave në familje. stinët e vitit. rregullës. muajt e vitit. moment The fish is swimming. festat nacionale dhe fetare etj) Të dëshiruarit e festa.. një Tuesday. të vizatuarit dhe ngjyrosja sipas rëfimit të dhënë për sasi nga ana e mësimdhënësit etj.) What season is it?-It is The winter says…Sunday! spring. Tentimi i suksesshëm bart pike për ekipin. Dance of the Ostriches. Të treguarit e urdhëra. Aktivitete të llojit me numërim të gjësendeve nga pajisjet shkollore të nxënësve (individualisht nga ana e secilit nxënës).I am playing hide and seek ve të cilët ndodhin në now. të dhënit e përshkrimit verbal të veprimit sipas vizatimit të dhënë etj. Të treguarit e sasisë There is one chair behind the desk. (nxënësit janë të ndarë në dy ekiWhat day is it today?-It is pe me nga një përfaqësues i cili i ka duart në shpinë. Të treguarit e veprime. ndër nxënësit në shpinë kanë numër të shkruar në list që What month is it?-Septemnxënësi tjetër përpiqet ta shikojë dhe ta riprodhojë sipas ber.Have a nice holiday! ve të këndshme Have a nice weekend! . Lojra të llojit të Robot game. There are seven days in a week..etj.

posterëve. Nxënësi të kuptojë rëfime të thjeshta. carrots… Aktivitetet dhe metodat Reagimi jo verbal i: nxitjes së të folurit. Kitchen. mimika). nga mësimdhënësi etj. August…. Monday.KOMPONENTA 4. lëvizja e trupit. lojrave të llojit Simon sazs… (psh. flesh kartelave. këngë etj. DËGJIM ME KUPTIM Qëllimet Nxënësi/nxënësja: nxënësi të mund ta kuptojë rëndësinë e njësive leksikore të parapara për studim në këtë moshë. Përmbajtjet Njësia leksikore Shembuj Tomato. Winter. Wednesday… Rëfime të shkurtëra të Bob is drawing a pota. psh. reagimi jo verbal i instruksionit/dëshmi Susan can swim..Ushtrime të llojit me reagim përkatës të rëfimeve të dëgjuathjeshta to now.. ra (nga audio-inçizimet ose nga mësimdhënësi. living room… me të treguar). fotografive. . autumn… January.

. Sportet Pemë dhe perime Susan can swim. lidhshmëria e fjalive të thjeshta të shkurtëra me The pencil is on the ilustrime.KOMPONENTA 5. Today is Monday. kartelave. Shembujt Apple. pikturime... Thank you. shfaqe dramatike dhe spjegime të tregimeve si vërtetim për përvetësim të leksikës dhe strukturës. Shembujt I have two cousins. It`s five o`clock. TË LEXUARIT Qëllimet Nxënësi/nxënësja: të mund ta memorojë pamjen grafike të fjalëve dhe fjali të izoluara në nivel të modeleve të përvetësuara me gojë paraprakisht. sipas mundësisë të përcjellura me lëvizje. Shtëpia ime Stinët e vitit. KOMPONENTA 6. numratoreve. muajt e vitit. stimulimi i leximit me kuptim (përdorimi i flesh desk. dog. Përmbajtjet Të lexuarit e përmbajtjeve nga vokabulari i përvetësuar. Ushqimet kryesore dhe Ana is eating bread and përmbajtja e tyre butter.. Përmbajtjet Familja ime. She is ten. TË FOLURIT Qëllimet Nxënësi t’i shqiptojë dhe t’i zbatojë drejtë në mënyrë adekuate njësitë leksikore në rëfime të thjeshta të parapara për këtë nivel për studimin e gjuhës në kuadër të funksioneve të parapara gjuhësore dhe strukturave gramatikore. Aktivitetet dhe metodat Aktivitete të llojit përsëritje me gojë dhe i rëfimeve të thjeshta përmes: lojës sipas roleve. funksionet gjuhësore dhe rëfimet e zakonshme të shkurtëra. milk. My birthday is in spring. My house is big. pjesëmarrja në situata të shkurtëra të dialogjeve. Aktivitetet dhe metodat Ushtrime të llojit të të lexuarit me zë (në grupe apo individualisht). Tom has two dogs. orët e tëra. Our winter holiday is in January. recitimit dhe këndimit. aktivitete të llojit me lidhje të fjalëve me ilustrime apo gjësende. ditët e javës. Peter likes grapes. postera etj).. blue.

festave. modeleve komunikative.. Lile (el. të mund të shkruaj fjali të njohura sipas spelingut. lojrave.. B. KOMPONENTA 7. . Aktivitetet dhe metodat Ushtrime të llojit me plotësim të fjalëve me shkronja të lëshuara (lojra të llojit Hangman).). Qëllimi është që të krijohet senzibilitet për ruajtjen e dallimeve kulturore përmes përmbajtjeve edukative dhe sociologjike si bazë për zhvillimin e tolerances dhe empatisë ndaj të tjerëve dhe të ndryshimit (p. C. ushtrime me të shkruar emrin e vetë.. KULTURË Përmbajtjet nga kultura janë të përfshiera në të gjitha komponentat në mësimin e gjuhës. Përmbajtjet Alfabeti anglez Shembujt A. Spelingu i drejtë. gjegjësisht nuk mësohen si të izoluara si komponentë e veçantë.. përmes emrave.KOMPONENTA 7. këngëve.sh. i). el. numratoreve. Ushtrime sipas spelingut të fjalëve të njohura të thjeshta Spelling Bee etj. ai.. lojra të llojit përbërja e fjalëve të thjeshta nga shkronjat e dhëna me renditje të përzier etj. elementeve paralinguistike etj. D. TË SHKRUARIT Qëllimet Nxënësi/nxënësja: të aftësohet që ta përdorë drejt alfabetin anglez.

VLERËSIMI I TË ARRITURAVE TË NXËNËSVE PËRCJELLJA E TË ARRITURAVE TË NXËNËSVE Gjatë mësimit vazhdimisht përcjellen dhe vlerësohen të arriturat e nxënësve.gjëra në hapsirën ku mësohet gjuha angleze. REKOMANDIME DIDAKTIKE: Në planifikimin e përmbajtjeve në klasën e tretë janë marrë parasyshë përmbajtjet në programet mësimore nga lëndët tjera të cilat mësohen në klasën e tretë. . si dhe vlerësimi i nxënësit. dramatizimit të këngëve ose lëvizjeve me nxitje të fantazisë dhe kreativitetit të nxënësit. burime tjera të mësimit në mjedisin e drejtëpërdrejtë . këto procedura mos të dallohen nga aktivitetet e zakonshme në orë. qasje në internet. (vlerësim formativ). Rëndësia e punës së orëve nga gjuha angleze në klasën e tretë ka të bëjë me shprehjet gojore e cila lidhet me situatën e dhënë në klasë. CD rom. konkretisht nuk mund të planifikohet numri i orëve sipas komponentave të caktuara. por me rëndësi është të kontrollohet kuptimi i drejtë i rëndësisë së porosisë duke i përfshirë edhe elementet kulturore. se evaluimi bëhet si pjesë integruese në vetë orën mësimore. e jo si akt i izoluar. Çdo aktivitet në orë ku nxënësit e tregojnë aktivitetin e tyre gjuhësor qoftë në nivel receptues. 4. përmblidhen treguesit për aktivitetet e tyre. posterë. një pako material i porositur për arsimtarin (flesh-kartela. jep mundësi për mësimin e përparimit dhe vlerësimit të tij. riprodhues ose prodhues. kasetofonë/kaseta me këngë. Nxënësit në përgjithësi i përvetësojnë përmbajtjet mekanike (me riprodhim). motivimi për mësim. permes lojrave. doracakë). revistat për arsimtarin. afektive dhe motorike të nxënësve. Me rëndësi është që gjatë procedurave të kontrollimit të njohurive. gjegjësisht respektohet parimi i lidhshmërisë ndërlëndore sa i përket qëllimeve dhe përmbajtjeve me theks të lidhshmërisë integruese me përmbajtje nga gjuha amtare. gjegjësisht nxënësit nuk duhet të veçohen nga grupi gjatë kontrollimit të reagimit gojor gjuhësor. softverë arsimorë. Mjetet mësimore: komplet nga sistemi i miratuar shkollor. auditiv.3. bashkëpunimi me të tjerët etj. Mësimi nga gjuha angleze për nxënësit e kësaj moshe bazohet në mësimin multisenzorë (vizual. taktil etj) dhe mësimi holistik i cili përfshin aspektet kognitive. Në bazë të kësaj në gjuhën e huaj nuk mund të ndahen. gjegjësisht arsimtari do t’i integrojë komponentat e ndryshme me çka gjuha do të mësohet në mënyrë funksionale. Kjo dmth. TV me DVD. kompjutor me softverë adekuat.

5. II dhe III dhe për mjetet mësimore për klasën e I të sjellur nga ministrit i Arsimit dhe Shkencës me vendim nr. Vlerësimi i përparimit të nxënësve do të bëhet me shkrim gjatë së cilës arsimtari ka për obligim në fletore të posaçme në mënyrë të rregullt të mbajë shënime për çdo nxënës në veçanti për përparimin e tij në përputhje me komponentat gjuhësore të parapara me programin mësimor për klasën e tretë. KUSHTET HAPSINORE PËR REALIZIMIN E PROGRAMEVE MËSIMORE Sa i përket kushteve hapsinore për realizim programi bazohet në Normativin për hapsirë për klasën e I. që të dëgjojnë më mirë çka flitet dhe nxënësi që është më larg të ketë qasje në klasë. Me rëndësi është që çdo përparim të bëhet në mënyrë adekuate me që nxënësve të rinjë u nevojitet informatë kthyese për suksesin e realizuar. Studime të kryera gjuhë dhe letërsi angleze. Kushtet hapsinore dhe pajisja e klasave për realizim të suksesshëm të programit mësimor për klasën e dytë duhet të jenë në pajtim me Normativin e përgjithshëm për pajisjen dhe realizimin e programeve mësimore për klasën e dytë. variante të ndryshme të shkronjës “U’’ si dhe vendosja dhe grupimi i karrikeve sipas nevojës (gjatë dramatizimit). lules së vizatuar etj. . Studime të kryera gjuhë dhe letërsi angleze . Rekomandohet që për shkak të kontaktit më të lehtë vizual ndërmjet nxënësve. 5.Me rëndësi është që theks të veçantë t’i vihet aspekteve pozitive të përparimit të nxënësve. VII1.2007 6. gjegjësisht asaj që nxënësi e di e jo atë që nuk e di. ose me buzëqeshje nga ana e arsimtarit.4061/1 prej 31. VII1.drejtim tjetër dhe me kualifikimin adekuat pedagogjiko-psikologjik dhe përgatitjen metodike në fakultet adekuat.drejtimi arsimor. Studime të kryera për grupin klasor me modul për gjuhën angleze VII1. VII1. NORMATIVI PËR KUADRIN ARSIMOR Studime të kryera në gjuhën dhe letërsinë angleze . 07. që mund të jetë lëvdatë me gojë ose reagim pozitiv i shprehur përmes gjestit ose mimikës. bankat të jenë të rregulluara në këtë mënyrë: më shumë banka të afruara njëra me tjetrën.

riprodhonë dhe prodhon rëfim të shkurtër të zakonshëm.Tetovë 4. SHF “Dimitar Milladinov” . Ajshe Ajrullai. Veronika Kareva. lexon grup fjalësh. SHF “Jane Sandanski” .Ohër 3. Toni Todorovski. Mr. 8. arsimtar i grupit klasor. këshilltare e grupit klasor. përshkruan. Armira Gavaz . arsimtare e gjuhës angleze. Sillvana Veteroska.Shkup 5. memorizon. reagon në udhëzimet e mësimdhënësit në aktivitetet gjatë orës. Njësia ndërkomunale e BZHA . Çellopek . profesoreshë në Universitetin e “Evropës Juglindore” . të zakonshme të shkurtëra që i kanë zotëruar/ zotëru paraprakisht me gojë. këshilltare e gjuhës angleze. ta njeh grafinë e fjalëve të përvetësuara me gojë. SHF “7 Marsi”. arsimtare e gjuhës angleze. Byroja e zhvillimit të arsimit. Sonja Dimitrova. tregon duke i zbatuar njësitë e përvetësuara leksikore në nivel të rëfimit të shkurtër të zakonshëm.udhëheqës sektori 2. këshilltare e gjuhës angleze.Abedini. Byroja e zhvillimit të arsimit .Tetovë 7. mban komunikim të zakonshëm për përdorimin e funksioneve gjuhësore më frekuente nga përditshmëria e nxënësit/nxënëses. Mr.7. REZULTATET E PRITURA Nxënësi/nxënësja: e kupton rëndësinë e njësive leksikore të parapara për përvetësimin në pajtim me kërkesat e programit mësimor dhe të njejtët mund t’i riprodhojë dhe përdorin në situata adekuate të të folurit. Byroja e zhvillimit të arsimit . Zora Bushovska. shkruan fjalë të reja sipas spelingut ka informata nga kulturat e vendeve ku flitet gjuha angleze. zbaton struktura themelore gramatikore. f.Shkup . përdorë TIK në përmbajtje nga lënda.Shkup 6. KOMISIONI PËR PËRGATITJEN E PROGRAMIT MËSIMOR 1. pjesë të këngës ose numratore. me çka lejohen gabime që na pengojnë në të kuptuarit.Shkup .

VENDIMI DHE DATA E SJELLJES SË PROGRAMIT MËSIMOR Programin mësimor nga lënda e gjuhë angleze për klasën e tretë në shkollën nëntëvjeçar e solli: Ministër Sulejman Rushiti më 18.2066/6) .9.10 .2007 (vendim nr.10.

.

ARSIMI FIL L OR N Ë N T Ë VJ E ÇAR PROGRAMI MËSIMOR ARSIMI MUZIKOR .

34/96. 55/05. 35/06. 24/96. 82/99. Ministri i Arsimit solli program mësimor për lëndën arsimi muzikor për klasën III për shkollën fillore nëntëvjeçare. 113/05.58/00 dhe 44/02) neni 24 dhe 26 i Ligjit për arsim fillor (“Gazeta zyrtare e RM” nr. 70/06 dhe 51/07). 40/03. . 29/02. 81/05. 44/95. 63/04. 82/04. 35/97.Në bazë të nenit 55 paragrafi 1 i Ligjit për organizimin dhe punën e organeve të administratës shtetërore (“Gazeta zyrtare e RM” nr.

të nxitet për shprehjen individuale muzikore. të njihet me elementet e alfabetit muzikor. t’i mbajë mend. të aftësohet për dëgjim aktiv të muzikës. frymëmarrje). të zhvillojë shprehi për këndim të kultivuar (këndim mesatar pa grimasë. të shfaq interesim për realizimin e efekteve të zëshme. të dijë ta përdorë teknikën kompjuterike për shprehjen muzikore. ngritja e supeve dhe bërtitje). QËLLIMET E MËSIMIT NË KLASËN E III-të Nxënësi/nxënësja: të zhvillojë qëndrim të drejtë për këndim (ulur. të njihet me disa instrumente muzikore për fëmijë dhe të përpiqet që të ekzekutojë me to. improvizimeve spontane të motiveve të shkurtëra muzikore etj. ta njohë muzikën e instrumenteve të ndryshme. mbajtur. .1. të aftësohet të këndojë këngë me vijë të llojllojshme melodikoritmike. përsërisë dhe përdorë lëvizjet në aktivitetet muzikoro ritmike.

popullore.c2). të lidhura me festat shtetërore dhe fetare) të ndryshme për nga përmbajtja dhe karakteri me largësi c1 .2. Aktivitetet dhe metodat Ushtrime për këndim të drejtë. QËLLIMET KONKRETE 1. ushtrime me të dëgjuar me motive të shkurtëra melodike të përbëra nga tonet sol1 dhe mi1 (sh. të njihet me këndimin sipas notave me taktim. këngë për fëmijët. (të këndojë pa pengesa. KËNDIM (19 ORË) Qëllimet Nxënësi: të fitoj shprehi që gjatë këndimit trupin ta mbajë drejtë. përjetimi dhe njohja e kohëzgjatjes të katërshes dhe gjysmës përmes numratoreve (1:1 “Enci . të zhvillojë ndijim për ritëm dhe të identifikojë ritëm të caktuar (1:1 dhe 1:2. pa grimasa. mesatarisht.menci’’. të këndojë këngë të ndryshme për nga përmbajtja dhe karakteri. sh. këndimi i ushtrimeve elementare melodike dhe këngë sipas notave me taktim. .2: mësimdhënësi e këndon motivin me tekst.: numratoret dhe fjalëshpejtat të njohura për nxënësit). këngë popullore etj me largësi c1 . për mbajtjen e trupit. gjegjësisht 2:1). pa bërtitje etj). të kënduarit e këngëve të ndryshme për nga përmbajtja dhe karakteri (psh.1: mësimdhënësi e këndon motivin me emrimin e toneve. Këndimi i këngëve me të dëgjuar (për fëmijë. kurse mësimdhënësit e përsërisin me emrimin e toneve). këndon këngë për stinët e vitit. 1:2 “Tara -tara . ngritja e supeve. ekzekutimi i numratoreve dhe fjalëshpejtave me ritëm të rrjedhshëm dhe diksion të qartë (psh.c2) Këndimi i ushtrimeve elementare melodike dhe këngë sipas notave (duke përdorur sol 1 dhe mi 1 me kohëzgjatje të gjysmës dhe katërshes) Nocionet Këndim me të dëgjuar Këndim sipas notave Taktim (nocioni përdoret si shprehje profesionale në vend “goditje’’dhe si përgatitje për nocionin “takt’’ që do të përpunohet në klasët më të larta). ushtrime për frymëmarrje. të zhvillojë interesim për këndim. kurse nxënësit e përsërisin.tarana’’). ti zgjerojë përmasat e zërit. Përmbajtjet Qëndrim të drejtë gjatë këndimit.

pjesëmarrja në lojra muzikore. të nxitet për pjesëmarrje në dramatizimet elementare muzikore. Vallcer pjesëmarrja në dramatizimet elementare muzikore. Përmbajtjet Hapa muzikore ritmike (hapërim. ekzekutimi i valleve dhe vallëzimeve të zakonshme nga grupet e ndryshme etnike.2. vallëzim në vallcer. .Prokofjev). Lojra muzikore. etj. marshim. Vallëzim. Dramatizime elementare muzikore (me vallëzim dhe pantomima). MUZIKA DHE LËVIZJET (19 ORË) Qëllimet Nxënësi: të nxitet që t’i përputh lëvizjet e veta me karakteristikat muzikore. kërcim. Nocionet Aktivitetet dhe metodat Kombinimi i hapave dhe kërcimeve. qëndrimit. të prezentoj hapa muzikore-ritmike. (dramatizimi i “Peco dhe ujku’’ nga S. të zhvillojë shqisë për ritëm. të nxitet që të bëjë lëvizje sipas korreografisë paraprake të caktuar. të njohë dhe realizojë valle popullore të zakonshme nga bashkësitë e ndryshme etnike.

si dhe muzika për fëmijë. e shpejtë. popullore dhe muzikën për fëmijë. Shoqërimi i këngëve dhe motivet e shkurtëra me instrumentet muzikore për fëmijë Nocionet Ritmi Melodia Emrat e instrumenteve muzikore për fëmijë (të cilët përdoren në shkollë). Shoqërimi Aktivitetet dhe metodat Ekzekutim me instrumentet ritmike për fëmijë (psh. Dëgjimi i folklorit muzikor (këngë dhe valle popullore nga bashkësia e tyre etnike dhe nga bashkësitë tjera) Nocionet Instrument. Kompozitor. shoqërim të zakonshëm të këngës së njohur me IMF . përsërit motive ritmike të shkurtëra). Ekzekutim. Ekzekutues. njohja e zërave të instrumenteve muzikore përmes të dëgjuarit të veprave muzikore ose fragmenteve (harmonika. barabani. dëgjimi i muzikës për fëmijë (S. ta njohë karakterin e muzikës (e këndshme. kitara. si dhe zvogëlimi dhe rritja e dinamikës). Prokofjev: “Peco dhe ujku’’ . DËGJIMI I MUZIKËS (12 ORË) Qëllimet Nxënësi: ta dëgjojë dhe njohë: muzikën klasike. muzika popullore (këngë dhe valle nga bashkësi të ndryshme etnike në Maqedonisë dhe nga bota). ekzekutim me instrumentet ritmike për fëmijë (metalofon). këngë nga festivalet për fëmijë. dajrja). e pikëllueshme. Aktivitetet dhe metodat Dëgjimi i muzikës klasike: Sen-Sans: “Karnevali i kafshëve’’ “Kengurët’’ dhe “Populli me veshë të gjatë’’ (përjetimi i zbavitjes dhe shpejtimi i ritmit.. Këngë dhe valle popullore 4. Përmbajtjet Dëgjimi i muzikës klasike dhe popullore.3. të përsëris motive të shkurtëra ritmike. të bisedojë për muzikën që e dëgjon. të dëgjojë këngë dhe valle popullore. të shoqërojë këngë të njohur me IMF të caktuara. t’i dëgjojë dhe njohë tingujt e instrumenteve të caktuara muzikore. të njihet me mënyrën e ekzekutimit të instrumenteve të caktuara muzikore për fëmijë.film i vizatuar). e ngadalshme etj). të përsërisë motive të shkurtëra melodike. EKZEKUTIMI I INSTRUMENTEVE MUZIKORE PËR FËMIJË (8 ORË) Qëllimet Nxënësi/nxënësja: të zhvillojë ndjenjë për ritëm. flejta. Përmbajtjet Ritmi Melodia Ekzekutimi i instrumenteve ritmike muzikore.

çelësi i violinës. pesërreshtëshi. lëvizje. ushtrime për të shkruar në çelësin e violinës. BAZAT E SHPREHJES DHE KRIJIMTARISË MUZIKORE PËR FËMIJË (8 ORË) Qëllimet Nxënësi: të nxitet për shprehje muzikore me zë. shenjë për nota. sol 1 dhe mi 1. Nocionet Nota Pesërreshti (pentagram) Çelësi i violinës Aktivitetet dhe metodat Njohja me elementet e alfabetit të notave: nota. pjesëmarrja në lojë (psh. lëvizjes dhe ekzekutimit. Përmbajtjet Shprehja kreative përmes këndimit. pjesëmarrja në aktivitete në të cilat nxënësit në vend që të përgjigjet me fjalë përgjigjet me këndim. të dijë të shkruaj çelësin e violinës. 6. shprehja e mbresave nga muzika e dëgjuar në mënyrë të ndryshme. nota. të dijë të shkruaj çelësin muzikor.5. shprehjet kreative dhe krijimi i këngëve të dëgjuara dhe shembujt muzikor. ekzekutim. pesërreshti (pentagramit). të arrijë siguri dhe vetëbesim në shprehjen personale muzikore. se si godet qukapiku). . Nocionet Aktivitetet dhe metodat Vetë nxënësi krijon korreografi personale të këngës së përpunuar ose shembull muzikor me lëvizjen e trupit të tij. çelësi i violinës. vendosja e toneve sol 1 dhe mi 1 të pesëreshtit (pentagramit). Përmbajtjet Elemente të alfabetit të notave: nota. çelësi i violinës. të kënaqet në shprehjen muzikore. BAZAT E SHKRIM-LEXIMIT MUZIKOR (6 ORË) Qëllimet Nxënësi/nxënësja: t’i njeh shenjat e alfabetit muzikor: pesërreshti. me paramendimin e hapave dhe lëvizjes së duarve. pjesëmarrje në aktivitetet përmes shprehjes figurative të mbresave nga muzika e dëgjuar.

Muzikë dhe lëvizje 3. Gjatë realizimit të përmbajtjeve. Gjithashtu. Burimet e ndryshme për mësim nga mjedisi i drejtpërdrejtë (gjësende në natyrë dhe mjedis). arsimtari duhet të nxisë dhe lavdërojë secilin fëmijë gjatë shprehjeve muzikore dhe nuk guxon të lejojë të krijohet atmosferë kompetitive në mes nxënësve. . matematika. grumbullohen treguesit për aktivitetet e tyre. VLERËSIMI I TË ARRITURAVE TË NXËNËSVE Gjatë mësimit rregullisht përcjelljen dhe vlerësohen të arriturat e nxënësve. . gjuhë angleze. Gjatë përcjelljes të të arriturave të nxënësve. aplikacione etj. -pleer. pleer.vizuale (TV. angazhimit të nxënësve. Instrumente muzikore për fëmijë. Internet. ). .3. Bazat e shkrim-leximit muzikor 6. . Dëgjimi i muzikës Ekzekutim me instrumentet muzikor për 4. Këndim 2. softvere arsimore. TV. Shënim: Numri i orëve është dhënë në mënyrë të orientuar. REKOMANDIMET DIDAKTIKE Përmbajtjet mësimore nga lënda e arsimit muzikor japin mundësi që të realizohen për tu integruar me përmbajtjet e programit mësimor nga gjuha amtare. 4. videopleer. fëmijë 5. jepet mundësi për integrim të planifikuar të brendshëm të të gjitha temave në përputhje me nevojat e nxënësit dhe aktiviteteve të planifikuara.). fotografi. mësimdhënësi duhet në veçanti të kujdeset ndaj qasjes individuale për të arriturat e secilit fëmijë në veçanti. motivimit për shprehje muzikore. si dhe punës ekipore (vlerësimi formativ). kompjutor). Bazat e shprehjes dhe krijimtarisë muzikor GJITHSEJ: Numri i orëve 19 orë 19 orë 12 orë 8 orë 6 orë 8 orë 72 orë Mjetet mësimore: Mjetet audio. përkushtimit të punës. DVD-pleer. . njohja e mjedisit. Mjetet vizuale (ilustrime. arsimi muzikor dhe fizik. Fondi vjetor i orëve TEMAT 1. Mjetet dhe materialet didaktike.

ngritja e supeve dhe bërtitje).pedagog i diplomuar. çelësin e violinës. prezanton koreografi të zakonshme në aktivitetet muzikoro-ritmike.5. 6. II dhe të III dhe mjeteve mësimore për klasën e III të sjellura nga ana e ministrit të Arsimit dhe Shkencës me vendim nr. . njeh tinguj nga natyra dhe mjedisi. 7. KUSHTET HAPSINORE PËR REALIZIMIN E PROGRAMIT MËSIMOR Sa i përket kushteve hapsinore për realizim programi bazohet në Normativin për hapësirën për klasën e I. REZULTATET E PRITURA Nxënësi/nxënësja: ka qëndrim të drejtë për këndim. këndim të kultivuar (këndim mesatar pa grimasë. dallon lloje kryesore të tempos dhe dinamikës: ti njohë dhe zbatojë shenjat e shkrimit muzikor (pesërradhëshin. dëgjim aktiv të muzikës. Fakultetin Filozofik .Instituti për pedagogji .profesor i mësimit klasor. të njeh disa instrumente muzikore për fëmijë dhe të ekzekutojë me to. NORMATIVI PËR KUADRIN ARSIMOR Punën edukativo-arsimore në klasën e tretë mund ta realizojë personi i cili ka kryer: Fakultetin Pedagogjik . di ta përdorë teknikën kompjuterike për shprehjen muzikore.2007. 07-4061/1 prej 31.05. nota).

BZHA .Shkup 9. profesor me korrespondencë në Fakultetin e artit muzikor . këshilltare për arsim muzikor. këshilltare për mësim klasor.2066/6) . PROGRAMIN MËSIMOR E PËRPILOI EKIPI PROFESIONAL: 1.SHF “Kuzman J. Hava Doko. Ankica Vitanova. edukatore.Shkup 6.10 .8.Gmirja.Shkup 7. Pitu” . Viktorija Kolarovska . Vera Angelovska. Emilija Hristova.10.Berovë 4. VENDIMI DHE DATA E SJELLJES SË PROGRAMIT MËSIMOR Programin mësimor nga lënda arsimi muzikor për klasën e tretë në arsimin fillor nëntëvjeçar e solli: Ministër Sulejman Rushiti më 18. Vejislav Popovski. BZHA . SHF “25 maj” .Shkup 3. Mr.2007 (vendim nr. Olgica Naumovska. këshilltar për arsim muzikor. BZHA .Tetovë 5.Shkup 2. arsimtare . SHF “Lazo Angelovski”. arsimtar klasor.

ARSIMI FIL L OR N Ë N T Ë VJ E ÇAR PROGRAMI MËSIMOR ARSIMI FIGURATIV .

70/06 dhe 51/07). 40/03. 82/04. 35/06. 29/02. 63/04. 34/96. 55/05. 24/96. 113/05.58/00 dhe 44/02) neni 24 dhe 26 i Ligjit për arsim fillor (“Gazeta zyrtare e RM” nr. 81/05. Ministri i Arsimit solli program mësimor për lëndën arsimi figurativ për klasën III për shkollën fillore nëntëvjeçare. 44/95.Në bazë të nenit 55 paragrafi 1 i Ligjit për organizimin dhe punën e organeve të administratës shtetërore (“Gazeta zyrtare e RM” nr. 82/99. 35/97. .

t’i zbatojë njohuritë dhe shkathtësitë e fituara për shprehjen figurative. të dijë të bëjë zgjedhje të ideve. skulpturë. të bëjë dallimin e veprave artistike nga lëmi të ndryshme figurative (vizatim. MËSIMORE NË KLASËN E III-të: Nxënësi/nxënësja: të mësojë fjalë dhe terme të reja të cilat përdoren në përmbajtjet mësimore. në mënyrë të pavarur dhe lirshëm t’i tregojë njohuritë. modelim. . të njihet me trashigimin kulturore të bashkësive të ndryshme etnike. mendimet dhe fantazmat me ndihmën e gjuhës dhe krijimtarisë figurative. të dijë ta përdorë teknikën kompjuterike për shprehjet figurative. gërvishtje. arkitekturë). të aktiviteteve. të dijë në mënyrë verbale të sqarojë krijim figurativ dhe të nxitet për vlerësimin personal estetik. QËLLIMET E LËNDËS . mjeteve dhe të krijojë krijim figurativ. tufitim etj).1. përjetimet dhe mbresat. mjetet dhe funksionet e tyre. të zhvillojë shprehi kulturoro-higjieno teknike dhe shprehi pune. formësimin në hapsirë si dhe krijimin dhe komunikimet visuale në shprehjet figurative. t’i njoh mediat visuale. pikturim. pikturë. të përdorë procedura të ndryshme për shprehjet figurative (larje. të përdorë materiale të ndryshme dhe teknika për vizatim. spërkatje.

monokrome (tush. afër-larg). të shkurtëra-të gjata. . Kornizë Prerja vizaton vijë kornizë (dru të thatë. (shkolla jona. vizaton lloje të vijave dhe të njejtat i kombinon në tërësinë figurative. me brushë të hollë. tempera. shtëpia ime). dhoma ime. rradhitja e drunjëve. oborri i shkollës. vëren dhe krahason gjësende sipas madhësisë (ndjenja fillestare për proporcione). gjësendet. vizaton vija: të drejta. intenzitet. natyra. insekte).të mbyllura. drejtim.2. perceptimi i hapsirës (ndërtimet. dhe shpreh kontrast të vijave (retë dhe shiu). QËLLIMET KONKRETE VIZATIM (20 ORË) Qëllimet Nxënësi/nxënësja: ta zhvillojë perceptimin dhe të krijojë çfaqje për hapsirën (thellësinë. ngjyra uji etj) të vizatojë vija me trashësi. rrugët). ta zhvillojë aftësinë për shënimin Vizatimi e vijës kornizë të gjësendeve në hapsirë të caktuar. të krijojë ndjeshmëri dhe ta vërejë ritmin në natyrë dhe ta zbatojë në mënyrë të pavarur gjatë të vizatuarit. të krijojë njohuri për vijën (llojet dhe intenziteti) dhe ta zbatojë në tërësinë figurative. të ndërprera etj. Përmbajtjet Mjetet elementare për vizatim Nocionet Aktivitetet dhe metodat Vëzhgimi i mjedisit të drejtëpërdrejtë. precizitet. të hapura . gjethe nga drunjtë. të lakuara.

dru. drunjë të thatë etj). Të paraqesë me vizatim lloje të teksturave. në natyrë e vëren ritmin e formave dhe vijat si dhe i zbaton si element dekorues (bulevard. vizaton sipas vëzhgimit. Tush . përjeton dhe vizaton hapsirë të mbrendshme dhe të jashtme.teknikës. duaj. vizaton me tush. të mbajturit mend dhe fantazmës. Përmbajtjet Nocionet Hapsira e mbrendshme dhe e jashtme Aktivitetet dhe metodat krahason. rrethoje. të vizatoj sipas tush . i vëzhgon gjësendet dhe hijet të cilat i formojnë gjërat e ndryshme gjatë ndriçimit të ndryshëm dhe i paraqet me hije figurative. perc.Qëllimet ta vërejë dritën dhe me hijezim ta paraqes hijen e gjësendeve. brushë (lloj të misrit. tokë e lëvruar. shkallë etj).

gërvishtje. të krijojë kompozicion figurativ me ngjyra të ftohta dhe të ngrohta. spërkatje etj). Origjinal dhe reproduksion Nocionet Ngjyra të ftohta dhe të ngrohta. vizaton me ngjyra të ftohta ose të ngrohta (gjësende të llojllojshme dekorative). . atelie dhe njihet me vepra origjinale dhe me riprodhime.PIKTURIM (32 ORË) Qëllimet Nxënësi/nxënësja: t’i përdorë ngjyrat kryesore dhe sekondare dhe t’i zbatojë në kompozicionin figurativ. e pikturon natyrën me ngjyra të ftohta dhe të ngrohta (livadh. lule etj). shpreh kontrast (të errët të ndritshëm). të dallojë krijimin origjinal nga riprodhimi. më i ndritshëm). pikturon sipas asaj çka përjeton. pikturon me ngjyra kontrast. vizaton me ngjyra aromatike. pikturon sipas fantazmës. më i errët. Kontrast. pikturon pejsazh me ngjyra kryesore dhe të kombinuara. në natyrë e vëren shkallëzimin tonik. përzien ngjyra dhe pikturon me ato sipas mendimit të vet. Origjinal Riprodhim. Ngjyra kontrast. Pikturim. krahason dhe bën dallime në ton (i ndritshëm. i errët. Përmbajtjet Elementet figurative gjatë pikturimit. Aktivitetet dhe metodat Përdorë procedura të llojllojshme dhe teknika në pikturim (larje. viziton ekzpozitë figurative.

të krijojë kompozicion me hedhurina të ndryshme dhe materiale tjera. me komponimin e formave të gatshme krijon kompozicion të ndërlikuar. gjatë modelimit t’i përsos procedurat e ndyshme të punës. Modelim Qullosja Maket qullos maska. performimit dhe të vizatuarit.) Skulptura . të njeriut. shporta. modelon vëllim të thjesht (pemë. thellimit. automjeteve etj). bustë etj. vërej (perceptoj) gjësende me vëllim të thjesht dhe të përbërë. vëren detale. volumen. modelon me procedura të ndryshme të dhënies. perime. marrjes. ta zbatojë vijën dhe teksturën gjatë modelimit. trupa gjeometrik etj). gërvishtjes. kombinon dhe rradhit si dhe gjatë kësaj paraqet hapësirë (të mbrendshme dhe të jashtme). vija. viziton përmendore (skulpturë. të aftësohet që nga format e gatshme të krijojë kompozicion më të ndërlikuar. Mjetet elementare për modelim Elementet figurative për modelim Modelimi Përmbajtjet Nocionet Vëllimi Aktivitetet dhe metodat Vëzhgon gjëra të ndryshme dhe krahason sipas formës. shadërvan. MODELIMI DHE NDËRTIMI (10 ORË) Qëllimet Nxënësi: ta zhvillojë aftësinë që të vëzhgojë. fryte. të njihet me disa skulptura në mjedisin e drejtëpërdrejtë. në krijimin artistike (skulprutë). Mjetet elementare për krijim Mjetet figurative për krijim. të aftësohet të modelojë forma tredimenzionale (me volum të thjesht dhe të përbërë). komunikacionit. teksturë. ta përsosë aftësinë manuele gjatë modelimit. modelon gjësende me volum të përbërë (figura të kafshëve. modelon gjësende dhe me ata krijon kompozicioneve.FORMËSIMI I HAPËSIRËS. përdorë materiale hedhëse për shprehjen figurative (bën maketa të shkollës. madhësisë dhe teksturës. zogjëve etj). kafshë etj.

stoli. sipas skemës së zakonshme përpunon origamë. përmes procedurave për ngjitje. lëkurë. lidhshmëri. Kopertinë Poster Aktivitetet dhe metodat Vulos me përsëritje ritmike. bashkangjitje etj. .KOMUNIKIMET VISUALE DHE DISEJNI (8 ORË) Qëllimet Nxënësi/nxënësja: të vlerësojë se ç’ka e tërheq vëmendjen e tij/saj ndaj ndonjë gjësendi dhe pse. përpunon zbukurime. rrjetë etj). fryte. gomë. përpunon gjësende zbukuruese nga ambalazha të ndryshme. pllakata. krijon disejn (shami. Përmbajtjet Disejni Elementet figurative në disejn Komunikime vizuale Nocionet Dekorirm. vulos vulë kartoni. urime. të njeh dhe dalloj ilustrime. vulos me materiale të ndryshme i cili vet i gjen nga mjedisi i drejtëpërdrejtë (gjethe. tekstil. Disejn (laramani) Shenjë Ilustrim. ua ndërron funksionin parrësor të gjësendeve. letër dekorative. fotografi. ta përdor ritmin në disejn. kopertinën e librit. ambalazhë). përdor komjutorë për përpunimin e dekorimit. poster.

REKOMANDIME DIDAKTIKE Përmbajtjet mësimore nga lënda e arsimit figurativ japin mundësi për lidhshmëri të integruar tërësisht dhe përmbajtësisht me lëndët mësimore në gjuhë amtare. biseda si mënyrë e të shprehurit. aplikacione etj. kamerë digjitale. Fondi vjetor i orëve TEMAT 1. aftësitë individuale kreative. Kjo komponentë është pjesë përbërëse e planifikimit të arsimtarit për mësimin dhe mësimnxënien. Formësim në hapsirë. pjesëmarrja dhe paraqitja e krijimit figurativ. fotoaparat digjital. motivimi për krijime figurative. përshkrimi verbal i vizatimit individual. vërejtja dhe njohja e sendeve të ndryshme nga mjedisi i drejtpërdrejtë dhe zbatimi në krijimtarinë figurative. Notimi me shkrim: observimi i fëmijës-nxënësit. shkalla e përvetësimit të teknikave figurative. DVD-pleer. njohja e mjedisit. videopleer. 4. VLERËSIMI I TË ARRITURAVE TË NXËNËSVE Gjatë mësimit rregullisht përcjellen dhe vlerësohen të arriturat e nxënësve. arsimi muzikor dhe fizik. materiale dhe mjete didaktike. revista etj. softverë arsimor. krijime fëmijësh.3. sllajde. Disejn dhe komunikime vizuale GJITHSEJ: Vërejtje: Numri i orëve është dhënë në mënyrë orientuese. riprodhimet. mjete visuale (gjësende nga mjedisi i drejtpërdrejtë. kompjutorë dhe mjete tjera). bashkëpunimi kolektiv (vlerësimi formativ) etj. grumbullohen treguesit për aktivitetet e tyre. Vizatim 2 Pikturim 3. gjuhë angleze. matematikë.. . Numri i orëve 20 orë 32 orë 10 orë 10 orë 72 orë mjetet audio-visuale (TV. Gjithashtu. Mjetet mësimore: burime të ndryshme mësimi nga mjedisi i drejtpërdrejtë (gjësende në natyrë dhe mjedis). jepet mundësi për integrim të brendshëm të planifikuar të të gjitha temave në përputhje me nevojat e nxënësve dhe me aktivitetet e planifikuara. modelim dhe krijim 4. ilustrime. internet.).

i vëren konturat dhe elementet e gjësendeve dhe i zbaton në shprehjen figurative.4061 prej 31. II dhe III si dhe mjetet mësimore për klasën e I të sjellur nga ana e ministrit të Arsimit dhe Shkencës me vendim nr. pjesëmarrja aktive në punën ekipore etj.Instituti pedagogjik. NORMATIVI PËR KUADRIN MËSIMOR Mësimin e arsimit figurativ në klasën e tretë të arsimit fillor nëntëvjeçarçararmund ta realizojë personi i cili ka të kryer: 5. REZULTATET E PRRITURA Nxënësi/nxënësja: I dallon dhe i emëron materialet figurative. e vëren dritën dhe hijen e gjësendeve dhe objekteve. 07 . teknikat dhe mjetet për të vizatuar.profesor i grupit klasor dhe Fakultetin Filozofik . njohja e materialeve dhe teknikave figurative. vëren dhe emron vija të ndryshme në natyrë dhe i zbaton në shprehjet figurative. shprehja kreative dhe krijimi i teknikave figurative.prezantimi i krijimeve figurative të nxënësve. vizaton vija të ndryshme dhe detaje. modelim. ilustrim. KUSHTET HAPSINORE PËR REALIZIMIN E PROGRAMIT MËSIMOR Sa i përket kushteve hapsinore për realizim programi bazohet në Normativin për hapsirë për klasën e I. 7. formësim dhe vulosje të parapara me programin prej klasës së I deri të III.05. . Fkultetin Pedagogjik . 6.2007.

Roberta Jordanovska. vizaton sipas asaj çka ka përjetuar.Veles 3. Trajko Jovanovski. dijë të dalloj vizatim. dallon elemente nga veprimtaria popullore dhe i përdor në shprehjen e tyre figurative. BZHA .kujdeset për higjienën e hapsirës. këshilltar i arsimit dhe artit figurativt. profesor në mësimin klasor SHF “Lazo Angelovski” .Panova. aromatike. e dijë se ekziston origjinal dhe riprodhim. BZHA . vizatim ngjyrosje.Shkup 7. e përshkruan veprën figurative personale.Koçoska.të thelluar. dijë të fitojë ngjyra sekundare (të gjelbërt. 8. të lugëzuar . Zhaklina Gligorievska . përgatit në mënyrë të pavarur shabllone për vulosje. çka ka lexuar edhe sipas fantazmës. këshilltare e edukimit dhe arsimit parashkollor. dallon hapsirë e jashtme dhe të brendshme. në mënyrë të pavarur dekoron forma të gatshme. Shkolla për art të aplikueshëm “Lazar Liçenovski” .Shkup . PROGRAMIN MËSIMOR E PËRPILOI GRUP EKSPERTËSH: 1.Shkup 5. e përdor kompjutorin për shprehje figurative. Ana Cvetkoska. portokalle dhe vjollcë). kromatike. për mjetet për pikturim dhe për përcaktimin e tyre në vendin adekuat. Mr.Shkup 6. vulos edhe me përsëritje ritmike krijon kompozicion. Adrijana Ademi. këshilltare e mësimit klasor. profesor në mësimin parashkollor SHF “26 Korriku” .Tetovë 4. i njeh dhe emron ngjyrat kryesore. . pikturë dhe skulpturë. BZHA Veles 2. ëshilltare shilltare . IPKF “13 Nëntori” . Ollgica Naumovska. sekundare. Vaska Levkova.

10 .10.2007 (vendim nr.2066/6) . VENDIMI DHE DATA E SJELLJES SË PROGRAMIT MËSIMOR Programin mësimor nga lënda e arsimit figurativ për klasën e III të arsimit fillor nëntëvjeçar e solli: Ministër Sulejman Rushiti më 18.9.

ARSIMI FIL L OR N Ë N T Ë VJ E ÇAR PROGRAMI MËSIMOR ARSIMI FIZIK DHE SHËNDETËSOR .

81/05. 82/04. 44/95.58/00 dhe 44/02) neni 24 dhe 26 i Ligjit për arsim fillor (“Gazeta zyrtare e RM” nr. Ministri i Arsimit solli program mësimor për lëndën arsimi fizik dhe shëndetësor për klasën III për shkollën fillore nëntëvjeçare. 34/96. 113/05. 55/05. 70/06 dhe 51/07). 29/02. 35/97.Në bazë të nenit 55 paragrafi 1 i Ligjit për organizimin dhe punën e organeve të administratës shtetërore (“Gazeta zyrtare e RM” nr. 82/99. . 24/96. 40/03. 63/04. 35/06.

të zhvillojë aftësi për shprehje pozitive emocionale përmes lojës dhe lojrave fizike adekuate. të marrë pjesë në lojra dhe të nxitet për bashkëpunim dhe garë në lojra kolektive. të marrë pjesë paralelisht dhe të bashkëpunojë në realizime ekipore të ushtrimeve dhe lojrave. të ushtrojë dhe realizojë lëvizje të drejta dhe të koordinuara me duart. të nxitet për pjesëmarrje në aktivitete sipas zgjedhjes së tij. këmbët dhe pjesët tjera të trupit për funksion optimal të aparatit lokomotor. . QËLLIMET E MËSIMIT NË KLASËN E III-të Nxënësi/nxënësja: të aftësohet për mbajtje të drejtë dhe zhvillim simetrik të trupit përmes ushtrimeve adekuate.1. të ushtrojë dhe zotërojë elemente të reja motorike nga bazat e atletikës dhe gjimnastikës dhe nga sporte të tjera. ta zhvillojë koordinimin motorik dhe orientimin në hapësirë.

fushë sportive . djathtas. rrotullim në të majtë (rrotullim 180°). majtas dhe djathtas. të zhvillojë aftësi për emocione pozitive të përjetuara gjatë aktiviteteve motorike. Përmbajtjet Ushtrime të vendosjes së nxënësve në dy lloje. lëvizja drejt. . rrotullim majtas.teren i hapur. t’i zhvillojë aftësitë përceptuese dhe hapësinore të nevojshme për lëvizje në kolonë dhe në rresht. Ushtrime të vendosjes së nxënësve në kolonë nga një në vend dhe në lëvizje. formimi i grupeve në hapësirë të caktuar. Nocionet rrotullim. vrapim drejt dhe në qark. ta zhvillojë ndjenjën e përgjithshme dhe shkathtësi për vendosje të koordinuar dhe simetrike në kolonë. ta zhvillojë aftësinë lokomotorike për lëvizje në të gjitha drejtimet. rresht dhe në lëvizje. majtas. rrotullim në vend.2. QËLLIMET KONKRETE TEMA 1: USHTRIME PËR VENDOSJE ORGANIZATIVE DHE LËVIZJE Qëllimet Nxënësi/nxënësja: ta përsosë vendosjen dhe lëvizjen. përmes të cilave nxënësit e mbajnë drejtimin e lëvizjes. në kolonë nga një dhe nga dy nxënës dhe poashtu lëvizin në kolonë. zik-zak (matjas dhe djathtas) gjysëmrrotull dhe rrotull (sipas formave gjeometrike të vërejtura). nxënësit lëvizin në vija të caktuara në sallë. në dy rreshta. nxënësit grupohen në grupe më të vogla për të realizuar lëvizje dhe ushtrime motorike. Aktivitetet dhe metodat Nxënësit vendosen në: një rresht.

ecje. të nxitet drejt t’i realizojë ushtrimet ulur. Ushtrime për zhvillim simetrik dhe mbajtjen drejt të trupit. ushtrime për legenin dhe këmbët. Aktivitetet dhe metodat Ushtrime për formimin e trupit dhe lëvizjet. Përmbajtjet Ushtrimet për qafën. Para. duart. kokën. majtas. të nxitet që të realizojë ushtrime për përforcim. gjysëm para majtas dhe djathtas. Nocionet Përkulje dhe gjunjëzim.TEMA 2: USHTRIME PËR FORMIMIN E TRUPIT DHE LËVIZJET (REALIZOHEN NË ÇDO ORË) Qëllimet Nxënësi/nxënësja: të nxitet për të realizuar ushtrime me qafën. Ushtrime preventive për parandalimin e nxënësve ndaj deformiteteve të caktuara trupore (kifozë. komplekse të posaçme të ushtrimeve me ndikim preventiv për deformitetet trupore. djathtas. të nxitet të realizojë ushtrime në përputhje me ritëm dhe tempo të caktuar. gjysmëulur dhe i shtrirë në bark dhe në shpinë. skoliozë). kokën dhe duart (brezin e supeve). ushtrime për trupin.. përkulje përkulje në një dhe në dy këmbë. relaksim dhe zgjatje. ta zhvillojë ndjenjën për realizim estetik të lëvizjeve. trupin dhe këmbët (drejt dhe në mënyrë të koordinuar). prapa. informim të nxënësve për ndikimin pozitiv të ushtrimeve . Ushtrime kompleks për zhvillim simetrik dhe mbajtjen e drejtë të trupit.

Lojra stafetore me elemente përsosëse nga bazat e atletikës. vrapim. Aktivitetet dhe metodat Ushtrime: ecje. hudhje. dhënia dhe marrja e topit hudhja e topit në cak. trupit. kërcim (në lartësi dhe largësi). Hudhja e topit përmes rrjetit të ulët me të qëlluar në cak. grup në një litar dhe kërcime individuale. t’i zotërojë teknikat e hudhjes dhe kapjes dhe ta zhvillojë saktësinë. kërcim. loja e zonjës. ruajtje të trupit dhe kokës. legenit dhe këmbëve. lojëra në vend dhe në lëvizje. vrapimit dhe hudhjes. t’i zhvillojë grupet e mëdha muskulore të duarve. Kërcim në vend të caktuar. me vëmendje te rënia (amortizim në mbështetëse të butë). . të bëjë lëvizje sipas prerjes për së gjati të trupit dhe ta ushtrojë baraspeshën e trupit. Nocionet Qëllim për: » hudhje. Hudhja e topit në cak. Kërcim me litar. ta zhvillojë aftësinë për lëvizje të përgjithshme të aparatit lokomotor dhe lëvizje të koordinuar. kërcim. ta shfrytëzojë tekniken e kërcimit dhe rënies (nga vendi dhe me vrapim). Kërcim në lartësi.TEMA 3: BAZAT E ATLETIKËS Qëllimet Nxënësi/nxënësja: t’i përsosë teknikat e: ecjes. » hudhje në vend të caktuar dhe hudhje mbi rrjet. i mesëm dhe i shpejtë (në ecje dhe vrapim). kapje. ta zhvillojë ndjenjën për ritëm: i ngadalshëm. Përmbajtjet kërcim nga vendi dhe me vrull. lëvizje të duarve dhe këmbëve. Loja e zonjës (gara).

rrokullisje rreth boshtit në anën e djathtë dhe të majtë Përkundje. përkundje në shpinë dhe ta zhvillojë koordinimin në hapësirë dhe ndjenjën për lëvizje bark. ulëse suedeze: paralele e ulët ngritje. shtyllë etj. lojra stafetore me elemente të përvetësuara nga bazat e atletikës me vëmendje të ngarkesës. . të ushtrojë zvaritje të drejtë dhe tundje përmes boshtit. ulëse suedeze e ulët (ecje dhe zvarritje) ta zotërojë dhe ushtrojë teknikën e ngritjes dhe bartjes së drejtë. të aplikohet në mbajtje estetike dhe elegante të trupit dhe pjesët e tij. Tërheqje Rrokullisje. Ngritje dhe bartje.TEMA 4: BAZAT E GJIMNASTIKËS Qëllimet Nxënësi/nxënësja: Përmbajtjet Akrobatikë: Rrokullisje përpara Nocionet Aktivitetet dhe metodat Realizimi i elementeve kryesore të gjimnastikës. rri pezull dhe zbritje. bartje dhe tërheqje në kufinjtë e mundësive të fëmijëve të kësaj moshe. ngjitje. të nxitet për lëvizje me Vegla gjimnastikore: rrokullisje. ritjes. tundje. bartja e mjeteve në kokë dhe ushtrimi i të mbajturit drejt të trupit në tërësi ngjitje në paralelet gjimnastikore: bartja dhe realizimi i elementeve kryesore për gjimnastikë. tra. kolovitje. vegla të ulëta gjimnastikore: Paralele. ta zhvillojë fuqinë dhe lëvizjen e grupeve të mëdha muskulore. ngritje. të përdorë dhe ushtrojë teknikën për bartje të përbashkët të sendeve. në parter në pozita të ndryshme lloje të ndryshme të zvartë trupit.

Përveç programit të rregullt mund të realizohen edhe tema mësimorelëmi në marrëveshje me prindërit: Not. (Këto tema mësimore realizohen sipas programit të posaçëm në nivel të shkollës dhe realizohen sipas standardeve të përcaktuara dhe varësisht nga interesat dhe mundësitë e prindërve) . lojra vallëzimi të përcjellura me muzikë.. lojra pa kufi e të ngjashme. luajtja e lojrave elementare. komunikojë dhe në mënyrë disiplinore të realizojë detyra të parashtruara. rrolerëve. të nxitet që të luajë në harmoni me ritmin e muzikës. gjindshmërinë. aftësi për kontribut në ekip. lojra pa kufinj. lojra me stafeta. të ndihmojë. ndihmë dhe adhurim. elasticiteti etj. lojra me stafeta. qëndrueshmërinë. Shkolla sportive dhe projekte. Aktivitetet dhe metodat Lojra në të cilat zhvillohet dëshira për fitore.TEMA 5: LOJRA Qëllimet Nxënësi/nxënësja: ta njohë funksionin e rregullave të lojës. Nocionet Sjellje sportive. Sporte shkollore. t’i zhvillojë dimensionet psikomotorike: shpejtësinë. t’i zhvillojë aftësitë për sjellje të kontrolluar dhe të shprehurit e emocioneve në gara dhe si nxënës-garues dhe si tifoz. Aktivitete në natyrë: shëtitje (piknik) dhe ecje. reagimin e drejtë dhe me kohë. bashkëpunojë. Vozitje të trotinetit. biçikletës. Aktivitete në borë. vallëzime popullore dhe të tjera. Përmbajtjet Lojra me top. frymë garuese.

Gjatë përgatitjes arsimtari ka kujdes në shfrytëzimin racional të kushteve për punë. nxënësi t’i respektojë shokët e vet. sidomos të atyre nxënësve që kanë dëmtime trupore dhe ndalesa nga mjeku për ushtrime të plota apo të pjesëshme motorike. aktivitete në borë dhe në natyrë. Posaçërisht duhet t’i kushtohet vëmendje gjendjes shëndetësore të nxënësve. angazhohet edhe person tjetër profesional. Mjaft e rëndësishme është që në vet fillimin e vitit shkollor arsimtari të bëjë inçizimin e gjendjes psikofizike. përkatësisht si tërësi me vendosje dhe lëvizje të organizuar. Arsimtari në veçanti duhet t’i përkushtojë vëmendje inkuadrimit të të gjithë nxënësve në aktivitetet grupore. me ç’rast vlerësohen në veçanti të arriturat e secilit nxënës si rekord i tij personal. prindërit anketohen. duke pasur parasysh temat mësimore dhe qëllimet e parashtruara në korelacion me kushtet për punë në shkollë. të zhvillohet në mënyrë kolektive dhe detyrat t’i zgjidhë në grupe. ndërsa temat mësimore planifikohen në bashkëpunim me prindërit sipas kushteve për punë në shkollë dhe në mjedisin lokal. për shkak të sëmundjeve të ndryshme apo shtrëngimeve apo sëmundje të sistemit kardiovaskular. ndërsa duhet të realizohen në mjedisin lokal. si lëmi të posaçme tematike sipas interesit dhe nevojat e nxënësve dhe prindërve. siguri në realizimin e aktiviteteve të nevojshme me paralelen si tërësi dhe në organizimin e aktiviteteve në shkollë dhe jasht saj. e nëse ka nevojë përskaj arsimtarit. Temat mësimore shfaqen në praninë e njërit prej prindërve apo përkujdesësit. Ai detyrohet që t’i respektojë udhëzimet dhe rekomandimet e mjekut. prej ku pritet edhe përparim i rëndësishëm ne nivel lokal dhe shfrytëzimi i kushteve natyrore. Programi për arsimin fizik dhe shëndetësor ofron spektër të gjerë të aktiviteteve. t’ju ndihmojë. formohen grupe. duke respektuar interesat individuake dhe aftësitë psikomotorike të nxënësve. Arsimtari është i detyruar që në fillim të vitit shkollor të dijë vallë ka nxënës me ndalesa apo aktivitet të kufizuar fizik. pa dallim aftësive të tyre dhe përkatësisë gjinore. . të zhvillohet kultura e të respektuarit. të detyrueshme. në të cilat bëjnë pjesë lëvizjet në natyrë dhe bazat e atletikës dhe gjimnastikës me lojrat dhe lëmitë që i përfshijnë not.3. aftësitë dhe interesimet e nxënësve. dijeni për të bukurën dhe kujdes për trupin e vet. me qëllim që të përgatisë planifikimin. emocionale dhe sociale të çdo nxënësi. Është me rëndësi që arsimtari në orët e para sa më shpejt të zhvillojë komunikimin verbal dhe motorik me të cilin do ta mbajë disiplinën me tërë paralelen. para së gjithash. Aktivitetet motorike do të realizohen duke pasur parasysh moshën e nxënësve. aktivitete me vozitje e të ngjashme. përmes lojrave lëvizëse. Qëllimi i mësimit nga arsimi fizik dhe shëndetësor është që të sigurohet atmosferë relaksuese. Në përgatitjen vjetore patjetër duhet t’i planifikojë temat mësimore. të realizohen efektet pozitive emocionale. duke u përpjekur që të kënaqen interesat e nxënësve. REKOMANDIME DIDAKTIKE Gjatë realizimit të programit për arsimin fizik dhe shëndetësor fillohet nga mundësitë zhvillimore. Kjo temë është shumë me rëndësi për lëvizje të organizuar. të konsultohet vallë dhe sa mundet të punojë me nxënës të tillë. Stimulimi duhet të bëhet në mënyrë afirmuese. përgatitet program i posaçëm për shfaqje. Secili nxënës nxitet të arrijë më shumë që mundet dhe jo të përcillet standardi i caktuar paraprakisht.

sjellje fair-play në orët dhe garat. mikrosumativ dhe sumativ). si dhe plotësimi i detyrave të vendosura nga ana e arsimtarëve dhe elemente të tjera që arsimtari do t’i vendosë si specifikë e kushteve për punë dhe realizim të interesave lokale dhe marrëveshja me prindërit. KUSHTET HAPËSINORE PËR REALIZIMIN E PROGRAMIT MËSIMOR Sa i takon kushteve hapësinore për realizim. ndërsa për këtë ka ndihmuar Ministria për Arsim dhe Shkencë. gjimnastikës. të kontribuojë në realizimin e efekteve emocionale pozitive.05.higjienike në aspekt të veshjes. rregullshmëri. respektimi dhe plotësimi i detyrave shëndetësore . formativ. 07 . VLERËSIMI I TË ARRITURAVE TË NXËNËSVE Sipas qëllimeve të vendosura të programit mësimor në arsimin fizik dhe shëndetësor arsimtari bën notim përshkrues (diagnostik. para aktiviteteve fizike dhe pas tyre. mbizotërimi i elementeve nga bazat e atletikës. 5. Për realizimin e programit mësimor për arsimin fizik dhe shëndetësor duhet sallë sportive dhe terene të hapura sportive.4. . respektim i fitores dhe disfatës si dukuri normale të garave. Notimi është përshkrues. gjatë të cilit i ka parasysh këto komponenta: përsosja e formave natyrore të lëvizjes si dhe të mësuarit dhe mbizotërimi i elementeve tjera motorike. për të gjithë komponentat e përmendura nga të cilët del nota e nxënësit. II dhe III dhe në mjetet mësimore për klasën I. Programi bazohet në Normativën për hapësirë për klasën I. aty vendosen arritjet që janë të lidhura me elementet e parashtruara në qëllimin e Programit mësimor të arsimit fizik dhe shëndetësor për klasën e tretë. bashkëpunim dhe ndihmë nxënësve në orë.4061/1 të datës 31. përpjekje. respektimi i rendit shtëpiak në sallën sportive dhe në shkollë. lojrat dhe lëmitë sipas zgjedhjes. ngritja e aftësive psikomotorike dhe aftësia e aparatit lokomotor. Për arritjet e nxënësve udhëhiqet ditar. të sjellë nga Ministri për Arsim dhe Shkencë me Vendim nr. disiplinë. Numri dhe madhësia e tyre janë të rregulluara me Normativën për sipërfaqe mësimore dhe mjete mësimore.2007.

profesor në Fakultetin e kulturës fizike . përkulje. luan sipas ritmit të muzikës. gjysëmshtrirë dhe shtrirje në shpinë dhe në bark. merr pozita të ndryshme me trupin në të qëndruar. merr pjesë në lojra (lojra me stafeta. kërcen dhe hudhet drejt. vendoset drejt dhe lëviz në një dhe dy rreshta. NORMATIVI PËR KUADRIN ARSIMOR Për realizimin e programit mësimor të arsimit fizik dhe shëndetësor. KOMISIONI I CILI E PËRGATIT PROGRAMIN MËSIMOR 1.profesore në Institutin pedagogjik pranë e Fakultetit filozofik . Zoran Radiq .Shkup 3. hkup. 2. . janë paraparë arsimtarë të cilët kanë të mbaruar fakultetin pedagogjik .profesor për grupin klasor dhe persona të cilët kanë të mbaruar Fakultetin filozofik .kineziolog. dallon të ecurin dhe vrapimin e shpejtë nga të ngadalshmin. në kolonë nga një dhe nga dy.higjienike pas realizimit të aktiviteteve të arsimit shëndetësor dhe fizik. Lena Damovska . Byroja për zhvillimin e arsimit Shkup. ka shprehi shëndetësore . realizon ushtrime adekuate për zhvillim morfologjik simetrik. drejt kap dhe hudh në largësi. zhvillon koordinim dhe orientim motorik në hapësirë të ndryshme. Dr. 7.Instituti pedagogjik. qëllon në cak. gjunjëzim. lëviz drejt dhe në mënyrë të koordinuar në hapësirë: lëviz drejt linjës dhe ruan baraspeshën. punon në ekip dhe merr pjesë në lojra. bashkëpunon. Dr. drejt dhe në mënyrë të koordinuar realizon elementet themelore të gjimnastikës në parter. Dr. 8. Nase Kondovski . realizon vallëzime dhe lojra me ritme dhe lëvizje të ndryshme. këmbët dhe trupin. REZULTATET E PRITURA Nxënësi/nxënësja: realizon ushtrime me duart.Shkup. ndihmon. lojra karakteri. vallëzime etj). për klasën e tretë të shkollës fillore.6. realizon lëvizje të përshtatura dhe ritmike. ushtron dhe përvetëson elemente të reja motorike nga bazat e atletikës dhe gjimnastikës dhe nga sporte të tjera.

7. 6.2066/6) . arsimtar në SHF “Vllado Tasevski” imtar Shkup.10 .2007 (vendim nr. këshilltare. Mustafa Aliu. Byroja për zhvillimin e arsimit . n Shkup.Gostivar.Shkup. Aco Minovski. Elizabeta Tomevska. Sllobodanka Badorovska. n 9.10. këshilltar. arsimtar në SHF “Partenie Zografski” . 5.4. Byroja për zhvillimin e arsimit e. për klasën e tretë në arsimin fillor nëntëvjeçar e solli: Ministër Sulejman Rushiti më 18. VENDIMI DHE DATA E SJELLJES SË PROGRAMIT MËSIMOR Programin mësimor për lëndën e arsimit fizik dhe shëndetësor.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful