Menaxhimi i Integruar i Shtatzënisë dhe Lindjes

Menaxhimi i problemeve të të posalindurit
Udhërrëfyes për mjekë, infermierë/e dhe mami

WHO Library Cataloguing-in-Publication Data Organizata Botërore e Shëndetësisë. Menaxhimi i problemeve të të posalindurit: udhërrëfyes për mjekë, infermierë/e dhe mami (Menaxhimi i Integruar i Shtatzënisë dhe Lindjes) 1. Foshnja, Pesha e ulët në lindje 2. Foshnja, I posalinduri, Sëmundjet diagnostikimi 3. Foshnja, I posalinduri, Sëmundjet - terapia 4. Kujdesi Perinatal - metodat 5. Doracakët I. Titulli II. Seritë. ISBN 92 4 154622 0 (NLM Klasifikimi: WS 420)

© Organizata Botërore e Shëndetësisë 2003 Të gjitha të drejtat e rezervuara. Publikimet e Organizatës Botërore të Shëndetësisë mund të sigurohen prej Marketing and Dissemination, World Health Organization, 20 Avenue Appia, 1211 Geneva 27, Switzerland (tel: +41 22 791 2476; fax: +41 22 791 4857; email: bookorders@who.int). Kërkesa për leje për të riprodhuar apo përkthyer publikimet e OBSh-së – qoftë për shitje apo shpërndarje jokomerciale – duhet drejtuar në Publications, në adresën e mësipërme (fax: +41 22 791 4806; email: permissions@who.int). Personat e përmendur dhe paraqitja e materialit në këtë publikim nuk përfshijnë shprehjen e çfarëdo opinioni apo diçka të ngjashme nga ana e Organizatës Botërore të Shëndetësisë në lidhje me statusin legal të ndonjë vendi, territori, qytetit apo regjioni apo autoritetit përkatës, apo brengosje për zhvendosjen e kufijve të tij. Vijat e ndërprera në harta paraqesin vijat kufitare të përafërta për të cilat mund të mos ketë pajtueshmëri të plotë akoma. Përmendja e kompanive të veçanta apo prodhuesve të caktuar nuk nënkupton se ato janë të theksuara apo të rekomanduara nga Organizata Botërore e Shëndetësisë, me përparësi nga të tjerat me natyrë të ngjashme që nuk janë përmendur. Gabimet dhe lëshimet e pritura, emrat e produkteve të patentuara janë dalluar me germën e parë të madhe. Organizata Botërore e Shëndetësisë nuk garanton se informatat e mbledhura në këtë botim janë të plota dhe të sakta dhe nuk do të jetë përgjegjëse për ndonjë dëm të shkaktuar si rezultat i përdorimit të tij. Printuar me përkrahjen e zyrës së UNICEF-it në Kosovë.

MIRËNJOHJE
Kontributorët kryesor: Peter Cooper Robert Johnson Haroon Saloojee Jelka Zupan Julia Brothers Atanu Kumar Jana Joy Lawn Indira Narayanan Chandrakant Ruparelia Harshad Sanghvi Achmad Surjono Melissa McCormick Sonia Elabd Dana Lewison Erin Wagner Kimberly Battista Deborah Raynor Máire Ní Mhearáin Adenike Grange Dasatjipta Guslihan Petra ten Hoope-Bender Ardi Kaptiningsih M. Sholeh Kosim Ornella Lincetto Sandra MacDonagh Viviana Mangiaterra Marie Antonette Mendoza Pius Okong Kike Osinusi Vinod K. Paul Nicky Pereira Chen RuJun Suradi Rulina Irina Ryumina D. Setyowireni Mamdouh Shaaban Maryanne StoneJimenez Haby Signaté Sy Skender Syla Ragnar Tunell Ali Usman Martin Weber David Woods John Wyatt

Kontributorët:

Editor: Ndihmës editor:

Artist: Ndihmës grafik dhe radhitje: Dizajni i ballinës: Rishqyrtues: Youssef Al-Eissa Deema Al Imam Anna Alisjahbana Saif Al-Saif Duong Thi Cuong Gary Darmstadt Sylvia Deganus A.M. Djauhariah France Donnay Trevor Duke L. Haksari Ekaëaty Indarso Fatimah Masanori Fujimura Frances Ganges

Ky udhërrëfyes paraqet mirëkuptimin e përgjithshëm ndërmjet OBSh-së, UNFPA-së, UNICEF-it dhe Bankës Botërore të elemeneteve kyçe, të një qasjeje për zvoglimin e vdekjeve dhe paaftësive të të posalindurve. Këto agjencione bashkëpunojnë ngushtë, në përpjekjet për zvogëlimin e vdekshmërisë dhe sëmundshmërisë neonatale. Principet dhe rregulloret e secilit agjencion janë udhëhequr nga vendimet e vlefshme të secilit trup udhëheqës të agjencionit përkatës dhe secili agjencion implementon intervenimet e përshkruara në këtë dokument në pajtim me këto principe dhe rregullore dhe brenda fushëveprimit të mandatit të vet. Udhërrëfyesi gjithashtu është shqyrtuar dhe miratuar nga Asociacioni Ndërkombëtar i Pediatrisë, Konfederata Ndërkombëtare e Mamive dhe Federata Ndërkombëtare e Gjinekologjisë dhe Obstetrikës.

Asociacioni Ndërkombëtar i Pediatrisë

Federata Ndërkombëtare e Gjinekologjisë dhe Obstetrikës

Përkrahja financiare në përgatitjen dhe daljen e këtij dokumenti, e siguruar nga Qeveritë e Australisë, Japonisë dhe Shteteve të Bashkuara në Amerikës, është përshëndetur me kënaqësi si dhe përkrahja financiare e marrë prej Bankës Botërore. Krahas kësaj, Iniciativa e OBSh-së për Bërjen e shtatzënisë të sigurtë është mirënjohëse për përkrahjen e programit që është marrë nga UNFPA dhe Qeveritë e Holandës, Norvegjisë, Suedisë dhe Mbretërisë së Bashkuar të Britanisë së Madhe dhe Irlandës Veriore. OBSh-ja shprehë mirënjohje të thellë për përkrahjen teknike dhe edituese të siguruar nga personeli i JHPIEGO’s Maternal and Neonatal Health Program, me fonded e siguruara nga Divizioni i Shëndetit të Nënës dhe Fëmijës, Sëmundjet Infektive dhe Nutricioni, Byroja për Shëndet Global, Agjencioni i ShBA-ve për Zhvillim Ndërkombëtar, sipas termave të Çmimit No. HRN-A00-98-00043-00 dhe dokumeneteve SOAG No. 497-0393 dhe 497-0008. OBSh-ja gjithashtu shprehë mirënjohje për ndihmesën teknike të siguruar nga Iniciativa e Mbrojtjes së Jetëve të të Posalindurve dhe BASICS II.

PËRMBAJTJA
Fjala hyrëse Parathënja Hyrje Lista e shkurtesave Lista e diagnozave Lista e figurave Lista e tabelave v vii ix xiii xv xvii xix

PJESA 1: VLERËSIMI, GJETJET DHE MENAXHIMI
Organizimi i kujdesit për foshnjën e posalindur të sëmurë apo të vogël Vlerësimi i shpejtë dhe Menaxhimi i menjëhershëm Vlerësimi dhe menaxhimi i mëtutjeshëm Foshnja e vogël Gjetjet e shumëfishta (Më së shpeshti Sepsa apo Asfiksia) Vështirësitë në frymëmarrje Nëna me anamnezë për infeksion mitre apo temperaturë gjatë apo pas lindjes, apo rupturë të membranave për më shumë se 18 orë para lindjes Konvulzionet dhe spazmat Temperatura trupore jonormale Verdhëza Letargjia dhe shenjat tjera jospecifike Glukoza e ulët në gjak Vështirësitë në të ushqyer Vjellja dhe/apo fryrja e barkut Diarrea Gjakrrjedhja dhe/apo zbehja Enjtja në skalp Problemet e lëkurës dhe membranave mukozave Kërthiza e skuqur dhe enjtur, kullon qelb apo kundërmon Sytë e skuqur, enjtur apo kullojnë qelb Lëndimet e lindjes

F-1 F-5 F-7 F-23 F-35 F-47

F-55 F-59 F-69 F-77 F-87 F-91 F-93 F-99 F-107 F-113 F-121 F-127 F-135 F-139 F-145

ii Defektet e lindjes Foshnja e posalindur asimptomatike e nënës me hepatit B. tuberkulozë. diabet apo sifiliz Nëna me HIV F-151 F-155 F-159 PJESA 2: PRINCIPET E KUJDESIT PËR FOSHNJËN E POSALINDUR Mbajtja e temperaturës trupore normale Menaxhimi i ushqyerjeve dhe lëngjeve Terapia me oksigjen Antibiotikët Parandalimi i infeksionit Përdorimi klinik i gjakut Imunizimi Vlerësimi i rritjes Komunikimi dhe përkrahja emocionale Transferimi dhe referimi Lëshimi dhe vizitat kontrolluese C-1 C-11 C-25 C-31 C-37 C-47 C-51 C-53 C-57 C-63 C-67 PJESA 3: PROCEDURAT Reanimimi i foshnjës që ka marrë frymë Matja e temperaturës trupore Marrja e mostrave të gjakut Matja e glukozës në gjak Dhënia e injeksioneve Vendosja e një vije intravenoze Transfuzioni i gjakut Futja e tubit gastrik Kryerja e punksionit lumbal Dhënia e Paraldehidit rektal Drenimi i një abscesi P-1 P-5 P-9 P-13 P-15 P-21 P-31 P-33 P-37 P-41 P-43 .

pajisja dhe barnat themelore Indeksi A-1 A-9 A-15 .iii PJESA 4: SHTOJCAT Mbajtja e shënimeve Aparatura.

iv .

për të dhënë kujdes të nivelit të lartë. Çdo vit. për të zvogëluar mortalitetin maternal dhe të fëmijëve-foshnjave si pjesë të Deklaratës së Mileniumit. në funksion të përmbushjes së nevojave shëndetësore të të gjitha foshnjave të posalindura. duke marrë në konsideratë nevojat e nënës dhe foshnjës së saj të posalindur. gjatë periudhës së të posalindurit. gjatë dhe pas lindjes. Është në kundërshtim me këtë prapavijë që ne jemi krenarë për të prezantuar dokumentin Menaxhimi i problemeve të të posalindurit:Udhërrëfyes për Mjekë. Ne parashikojmë që udhërrëfyesi do të ndihmojë vendim-marrësit. për të krijuar kurset e veta. të bazuara në dëshmi që do të aftësojnë ofruesit e kujdesit shëndetësor. sfida jonë kryesore tani është që t’i kthejmë ato në veprim dhe të arrijmë ato nëna dhe foshnja që kanë më së tepërmi nevojë. më shumë se katër milion foshnja më të reja se njëmuajshe vdesin. Tomris Türmen Drejtor Ekzekutiv Shëndeti i familjes dhe bashkësisë (ShFB) .v FJALA HYRËSE Në kohët e reja. shumica e tyre gjatë javës së parë kritike të jetës. Udhërrëfyesi ofron një vistër të plotë normash dhe standardesh të freskuara. që rezultojnë në vdekje perinatale mund të parandalohen apo trajtohen pa teknologji të sofistikuar dhe të shtrenjtë. duke qenë më vonë pasojë e dështimit të zvogëlimit të mortalitetit neonatal. ndihma e personit me shkathësi mamie gjatë lindjes dhe periudhës menjëherë pas lindjes dhe disa intervenime kritike për të posalindurin gjatë ditëve të para të jetës. liderët botërorë kanë riafirmuar përkushtimin e tyre për të investuar në nëna dhe fëmijë përmes përshtatjes së synimeve dhe caqeve specifike. Është ide shpesh e përhapur. por e gabuar. bashkësive dhe shoqërisë. Duke njohur ngarkesën e madhe të sëmundjes së nënës dhe të të posalindurit në zhvillimin e kapaciteteve të individëve. Sidoqoftë. Ne kemi njohuri. në pjesën më të madhe kjo është shumë e shpeshtë. përmirësimet në njohuri dhe teknologji kanë përmirësuar shumë shëndetin e nënave dhe fëmijëve. dekada e kaluar ka qenë e shënuar me përparim të kufizuar në zvogëlimin e mortalitetit maternal dhe ngadalësim në zbritjen e shpejtë të mortalitetit të fëmijëve të vëzhguar që nga mesi i viteve të 50’-ta në shumë vende. Ajo që kërkohet është kujdesi themelor gjatë shtatzënisë. për çdo të posalindur që vdes një tjetër lindet i vdekur. Fatkeqësisht. problemi mbetet i pazbuluar apo – edhe më keq – i pranuar si i paevitueshëm në shumë shoqëri. para. Shumica e këtyre vdekjeve janë pasojë e statusit të varfër shëndetësor dhe nutritiv të nënave me kujdes joadekuat. E vërteta është se shumë gjendje. se përmirësimi i shëndetit të të posalindurve kërkon teknologji e avansuar dhe personel të specializuar në nivel të lartë. Infermirë/e dhe Mami si shtesë e re në pakon e mjeteve të Menaxhimit të Integruar të Shtatzënisë dhe Lindjes. Dr. menaxherët e programeve dhe ofruesit e kujdesit shëndetësor.

vi .

shfrytëzuesi i tij duhet të jetë gjithashtu i aftësuar në kushte ku shkathtësitë mund të aplikohen praktikisht. Pjesët kryesore të këtij udhërrëfyesi janë organizuar sipas shenjave klinike apo gjetjeve. duke përfshirë Shtatzëninë. Lindjen. aftësimin para shërbimit dhe udhërrëfyesit e zhvillimit të shërbimeve. sepsa dhe pesha e ulët në lindje apo lindja e parakohshme. Krahas kësaj. deri sa sëmundjet e mbuluara në udhërrëfyesit e MISF-it përgjithësisht fillojnë pas asaj periudhe. infermieri/ja apo mamia ballafaqohet me një foshnje të posalindur të sëmurë apo të vogël. në dispozicion kurdo që mjeku. udhëzimet diagnostike dhe menaxhuese në këtë udhërrëfyes janë konsistente me materialet tjera të OBSh-së në serinë Menaxhimi i Integruar i Shtatzënisë dhe Lindjes (MIShL-IMPAC). të gjitha udhëzimet në serinë e MIShL-it mund të përdoren nga Ministritë Kombëtare të Shëndetësisë për të ndihmuar garancën që vendet të kenë informata të bazuara shtetërore mbi të cilat do të mbështesin standardet e tyre rregullative kombëtare. Shumë pako trajnimi dhe mjete pune janë në dispozicion për të shoqëruar këtë udhërrëfyes në serin e MIShL-it. Ky udhërrëfyes është komplementar me udhëzimet e Menaxhimi i Integruar i Sëmundjeve të Fëmijëve (MISF-IMCI) për kujdesjen e foshnjave të sëmura: sëmundjet e mëdha të theksuara në këtë udhërrëfyes fillojnë në lindje apo gjatë javës së parë të jetës. . Pos kësaj. siç janë asfiksia.vii PARATHËNIE Ky udhërrëfyes është përgatitur nga Organizata Botërore e Shëndetësisë për të ndihmuar vendet me potenciale të kufizuara në përpjekjet e tyre për të zvogluar mortalitetin neonatal dhe për të siguruar kujdesin për foshnjat e posalindura me probleme që janë pasojë e shtatzënisë dhe lindjes. Ndërhyrjet në këtë udhërrëfyes janë bazuar në dëshmitë e fundit shkencore dhe udhërrëfyesi do të freskohet me informatat e reja që do të sigurohen. që lehtësojnë identifikimin e hershëm të sëmundjes dhe sigurojnë udhërrëfyesit e rinjë për menaxhimin klinik. Që udhërrëfyesi të jetë plotësisht i suksesshëm. Shpresojmë se ky udhërrëfyes do të jetë i gatshëm. Shfrytëzimi i këtyre udhëzimeve është esencial në promovimin dhe vlerësimin e cilësisë së shërbimeve shëndetësore përmes mbikëqyrjes dhe trajnimit të ofruesve dhe përkrahjen e shërbimeve cilësore përmes mbikëqyrjes dhe komentimit të performancës. Lehoninë dhe Kujdesin për të posalindurin: Udhërrëfyes për praktikën themelore dhe Menaxhimin e Komplikimeve në Shtatzëni dhe Lindje: Udhërrëfyes për mami dhe mjekë.

Sami Uka. në praktikën e përditshme profesionale. Skender Syla. . kanë përgatitur në shqip edhe doracakun që mbani në duar. Agron Gashi dhe Dr. do të ishte jetësimi i plotë i të rejave të mbështetura në dëshmi. Përgatitja e tij në gjuhën shqipe u bë e mundur me angazhimin e sinqertë dhe kontributin e çmuar të disa profesionistëve të çmuar të kësaj fushe tek ne. që sjell ky doracak. Mynevere Hoxha. Dr. Njazi Shala. në funksion të ngritjes dhe përsosjes së njohurive dhe shkathtësive të tyre klinike Zyra e Organizatës Botërore të Shëndetësisë dhe Zyra e UNICEF-it në Kosovë. Për të gjithë këta falënderimi më i mirë nga shfrytëzuesit e tij. si: Dr. Me vërejtjet dhe sugjerimet e të lartpërmendurve.. tekstit origjinal iu dha edhe një ngjyrim autoktonie. dipl. Përkushtimi dhe angazhimi i saj ka bërë që doracaku ynë të mos dallojë me asgjë nga doracaku në origjinal. Falënderim i thellë pos të lartpërmendurve i takon edhe Bukurije Selimi ing. Dr. Dr. Zyra e OBSh-së dhe UNICEF-it në Kosovë janë të bindur se me këtë doracak sado pak do të zbutet mungesa e literaturës bashkëkohore në gjuhën shqipe dhe profesionistët që nuk komunikojnë në gjuhën angleze do kenë një referencë të freskët dhe plotësisht të besuar. për editimin dhe faqosjen kompjuterike të materialit. Dr.viii PARATHËNIE E BOTIMIT SHQIP Duke vazhduar përpjekjet e veta për të pajisur punëtorët shëndetësor me tekstet më të reja nga shkenca e mjekësisë. Selim Thaqi. duke e bërë atë më të afërt dhe më lehtë të pranueshëm për profesionistët tanë.

Ky udhërrëfyes ofron udhëzime klinike të reja. që janë përgjegjës për kujdesin ndaj foshnjave të posalindura me probleme gjatë javë(ve)s të para të jetës. Aparaturën dhe pajisjet themelore. të gjithë punëtorët shëndetësor dhe krijuesit e rregulloreve inkurajohen që të punojnë fuqishëm për disponim më të madh të këtyre standardeve themelore. qelbit dhe lëngut cerebrospinal. Vonesa në identifikimin e problemit apo në sigurimin e menaxhimit të drejtë mund të jetë fatale. Barërat themelore të zgjedhura. autoritative për përdorim në nivelin e parë të referimit. infermieret. Udhërrëfyesi gjithashtu mund të shfrytëzohet për të identifikuar gjendjet që kërkojnë referim në nivel më të lartë. sistemi themelor i mbështetjes është i domosdoshëm duke përfshirë: • Mundësitë themelore laboratorike për matjen e hemoglobinës apo hematokritit (fraksioni i vëllimit të eritrociteve). SI TË PËRDORET UDHËRRËFYESI Theksi i udhërrëfyesit është në vlerësimin dhe vendim-marrjen e shpejtë.ix HYRJE Foshnja e posalindur që është e vogël me peshë ose moshë gestative apo ka problem që ia rrezikon jetën është një situatë emergjente që kërkon diagnostikim dhe menaxhim të menjëhershëm. Mundësitë për të siguruar transfuzionin e sigurtë të gjakut. duke përfshirë antibiotikët kyç siç janë ampicilina dhe gentamicina. • • • Në kushte të caktuara. • Prioriteti i parë është që menjëherë të vlerësohen të gjitha foshnjat për shenja emergjente (të rrezikshme për jetë) dhe të identifikohen ato që kanë nevojë për menaxhim të menjëhershëm. në kushte me potenciale të vogla nga mjekët. duke përfshirë peshoret e sakta për matje dhe mikropikëzuesin për infuzion. me qëllim që t’u jepet përparësi foshnjave më të sëmura dhe veprimeve më urgjente. . ky udhërrëfyes lejon në këto situata dhe ofron metoda alternative të vlerësimit apo menaxhimit kurdo që është e mundur. Sidoqoftë. këto kërkesa mund të mos plotësohen. si dhe kulturën dhe ndjeshmërinë e gjakut. për të mundësuar kujdes efektiv të foshnjave të posalindura të sëmura apo të vogla. Që këto udhëzime të aplikohen në mënyrë efektive për kujdesin ndaj foshnjës së posalindur të sëmurë apo të vogël. Pos kësaj. mamitë dhe punëtorët tjerë të kujdesit shëndetësor. glukozën në gjak dhe bilirubinën serumike. zyrtari mjekësor i përgjithshëm dhe infermieret me shkathtësi në përkujdesjen për foshnjat e posalindura duhet të jenë në dispozicion në spital 24 orë në ditë.

Diagnoza definitivisht konfirmohet nëse gjetja e shënuar me italike është e pranishme. si dhe alternativat e tyre. është zgjedhur ajo që është më efektive dhe më e lirë. Aty ku ekzistojnë disa zgjidhje për terapi. Gjendjet që kërkojnë referim në nivel më të lartë të kujdesit janë përfshirë në tabelat e ekzaminimit dhe kapitujt e veçantë ku është e përshtatshme. të domosdoshëm. Gjetjet dhe Menaxhimi (të shënuara me shkronjën “F” në numrin e faqeve). duke përfshirë edhe anamnezën dhe ekzaminimin e plotë pastaj është domosdoshmëri.sh. që udhëzon në diagnozën e mundshme që ka shkaktuar problemin. por mungesa e tyre nuk mund të përdoret për të përjashtuar diagnozën. Shumica e kapitujve fillojnë me menaxhimin e përgjithshëm (kur është e përshtatshme kjo) të pasuar nga tabela e diagnozës dalluese. Pjesa 1. Vlerësimi. Protokolet e thjeshtësuara të menaxhimit pasojnë tabelat diagnostikuese. Kjo pjesë gjithashtu përfshin përshkrimin e vlerësimit të mëtejshëm të domosdoshëm për të identifikuar problem(et)in specifik të foshnjës dhe përfshinë pyetjet e rëndësishme të anamnezës dhe ekzaminimin e plotë fizik. Gjetjet nga anamneza. Tabela udhëzon punëtorin shëndetësor përgjatë ekzaminimit. Teksti kryesor i udhërrëfyesit është organizuar në mënyrë primare sipas shenjave klinike apo gjetjeve (rezultateve) (p. të cilat janë të organizuara sipas kategorive të sëmundjeve. siguron udhëzime mbi menaxhimin fillestar kur është e domosdoshme dhe pastaj drejton punëtorin shëndetësor në kapitullin apo kapitujt më adekuat për menaxhimin e problemit(eve) specifike. Kapitujt vijues me disa përjashtime hulumtojnë secili shenjat apo rezultatet ndaras. . është siguruar një listë e diagnozave me numrin e faqes të tabelës së diagnozës gjegjëse. ekzaminimi dhe hulumtimet laboratorike (apo diagnozat tjera të njohura) janë numëruar ndaras në secilën tabelë. teksti italik dhe i theksuar janë përdorur për të dalluar ndërmjet gjetjeve: diagnoza nuk mund të vendoset nëse një e dhënë e shënuar me tekst të theksuar mungon tek foshnja. Meqenëse kjo qasje është e ndryshme prej shumicës së teksteve mjekësore. vështirësitë në frymëmarrje). përmban kapitullin e shkurtër të përdorur për të identifikuar ato foshnja që janë në rrezik nga vdekja shumë e shpejtë dhe siguron udhëzimet fillestare mbi menaxhimin e menjëhershëm. Prania e gjetjeve të shënuara me shkronja të theksuara sidoqoftë nuk garanton diagnozën.x • Vlerësimi i mëtutjeshëm. për të stabilizuar gjendjen e foshnjës. për të udhëhequr punëtorin e kujdesit shëndetësor në identifikimin e menaxhimit të përshtatshëm për problem(et)in specifik/e të identifikuar/a. prania e tyre ndihmon në konfirmimin e diagnozës. Referencat e kryqëzuara janë përdorur gjerësisht përgjatë tekstit për t’i mundësuar lexuesit që të gjejë shpejt informatën përkatëse në të gjitha pjesët e këtij doracaku. Udhërrëfyesi përmban katër pjesë. Për të ndihmuar shfrytëzuesin që të përcaktojë rëndësinë e gjetjeve të mundshme. secili i numëruar ndaras dhe përpiluar me kodin me shkronjë. Gjithashtu janë siguruar udhëzime të qarta mbi barnat dhe dozimin. Gjetjet me tekst normal janë përkrahëse.

Gjithashtu janë përfshirë edhe udhëzimet mbi përkrahjen emocionale. Shtojcat (të shënuara me shkronjën “A” në numrin e faqeve). Vetëm faqet që përmbajnë informata kritike apo të rëndësishme janë përfshirë. Pjesa 4. Pjesa 3. përmban mostrat e regjistrave dhe listën e aparaturës. vizitat dhe lëshimin me vizitat kontrolluese. duke përfshirë diagnozën. përfshin principet e përgjithshme të menaxhimit të foshnjave të posalinduar të vogla apo të sëmura. Për shkak se principet e përgjithshme të kujdesit janë përmbledhur në Pjesën 2. mbajtjen e temperaturës trupore normale. përshkruan procedurat që mund të jenë të domosdoshme në përkujdesjen e foshnjave të sëmura apo të vogla.xi Pjesa 2. Kjo pjesë përfshin principet e përgjithshme të kujdesit të vazhdueshëm. Principet e përkujdesjes së foshnjës së posalindur (të shënuara me shkronjën “C”në numrin e faqeve). Të tjerat pasojnë në radhitja alfabetike. Procedurat (të shënuara me shkronjën “P” në numrin e faqeve). këto nuk janë përsëritur për secilën procedurë pos nëse janë specifike për procedurën. Këto procedura nuk është tentuar që të jenë udhëzime të detajuara “si të”. menaxhimin dhe procedurat e rëndësishme. Një indeks është përfshirë dhe organizuar ashtu që të mund të përdoret në një situatë emergjente për të gjetur materialin gjegjës më shpejt. Informata më kritike. pajisjes dhe barërave themelore. antibiotikëve dhe transfuzionin e gjakut. por më tepër si përmbledhje e hapave kryesor të shoqëruar me secilën procedurë. duke përfshirë ushqyerjen. . parandalimin e infeksionit. imunizimin dhe vlerësimin e rritjes. është shënuar e para me shkronja të theksuara. Kapitujt tjerë sigurojnë udhëzime mbi dhënien e oksigjenit. dhe nuk janë numëruar të gjitha faqet që përmbajnë fjalën apo frazën gjegjëse.

xii .

pertusisit dhe tetanusit shkalla franceze glucose-6-phosphate dehydrogenase antigjeni sipërfaqësor i hepatitit B virusi i hepatitit B human immunodeficiency virus (virusi i imunodeficiencës humane) intramuskular intravenoz kujdesi i nënës kengur polio vaksina orale treësira rehidruese orale Rhesus shkallë Celsius micromol/micromole decilitër gram kilogram litër miligram mililitër milimolar/millimole .xiii LISTA E SHKURTESAVE ABO AIDS BCG LCS DPT F G6PD HbsAg HBV HIV IM IV KNK POLIO TRO Rh °C µmol dl g kg L mg ml mmol sistemi i grupeve e gjakut të njeriut acquired immunodeficiency syndrome (sindromi i imunodeficiencës humane) bacille Calmette-Guérin (për imunizimin kundër tuberkulozës) lëngu cerebrospinal vaksina kundër difteris.

xiv .

e mesme F-72 Hipotermia. lokal F-137 Infeksioni i kordonit umbilkal. e rëndë F-71 Humbje gjaku nga shkaktarë obstetrik F-119 Humerusi i thyer F-149 Infeksioni i lëkurës F-129 Infeksioni i kordonit umbilikal. e ulët Pozicionimi dhe puthitja jo e drejtë në gji Prematuriteti Prerja Sepsa Sëmundja hemorragjike e foshnjës së posalindur Sifilisi kongjenital F-136 F-106 F-105 F-152 F-150 F-119 F-142 F-89 F-43 F-152 F-156 F-155 F-55 F-55 F-159 F-157 F-155 F-151 F-152 F-148 F-147 F-23 F-23 F-96 F-23 F-132 F-41 F-119 F-46 .xv LIST OF DIAGNOSES Abrazion/gërvishje F-132 Absces F-130 Anemia e foshnjës së sëmurë apo të vogël F-119 Anomalitë kongjenitale të zemrës F-52 Anus imperforatus F-153 Apnea F-52 Asfiksia F-44 Buza apo qiellza e çarë F-151 Caput succedaneum F-124 Celuliti F-130 Cephalohaematoma F-124 Chignon F-124 Defektet e lindjes F-151 Defektet gjenetike të lindjes F-153 Diarrea F-107 Encefalopatia nga bilirubina(Kernicterus) F-83 Enterokoliti nekrotizues F-104 Femuri i thyer F-150 Foshnja e vogël F-23 Gastroschisis F-152 Gishtat shtesë F-151 Glukoza e ulët në gjak F-91 Gjaku maternal i gëlltitur F-105 Gjakrrjedhja intraventrikulare F-66 Hemorragjia subaponeurotike (subgaleale) F-123 Hipertermia F-73 Hipoglikemia F-91 Hipotermia. i rëndë Iritimi gastrik Keqformimet apo obstruksionet gastrointestinale (të dyshuara) Këmbët e shtrembra Klavikula e thyer Koagulopatia Konjunktiviti Letargjia nga barnat Meningjiti Meningomielocela Nëna me diabet Nëna me hepatit B Nëna me anamnezë për rupturë të membranave për më shumë se 18 orë para lindjes Nëna me anamnezë për infeksion mitre apo temperaturë gjatë apo pas lindjes Nëna me HIV Nëna me sifilis Nëna me tuberkulozë Njollat në lëkurë Omfalocela Paraliza e facialisit Paraliza e krahut Pesha e ulët në lindje Pesha në lindje.

xvi Sindromi i distresit respirator Soori Spina bifida Shenjat e lindjes Shtimi joadekuat i peshës Tetanusi Verdhëza hemolitike Verdhëza e prematuritetit F-51 F-131 F-152 F-151 F-96 F-66 F-81 F-82 Verdhëza e zgjatur Vështirësi në frymëmarrje Vështirësit në të ushqyerit e foshnjës së vogël apo binjakëve Zbehja me origjinë të panjohur F-83 F-47 F-96 F-119 .

xvii LISTA E FIGURAVE PJESA 1: VLERËSIMI. GJETJET DHE MENAXHIMI Figura F-1 Figura F-2 Figura F-3 Figura F-4 Figura F-5 Figura F-6 Figura F-7 Figura F-8 Figura F-9 Figura F-10 Figura F-11 Figura F-12 Figura F-13 Figura F-14 Qëndrimi normal në qetësi i foshnjës së vogël (A) dhe të lindur me kohë (B) Foshnja në pozitën e kujdesit të nënës kengur nën rrobat e nënës Retraksioni i kafazit të kraharorit Foshnjat me spazma në fytyrë dhe gjymtyrë (A) dhe opistotonus (B) Foshnja nën dritat e fototerapisë Fryrja abdominale Konfigurimi i kokës së foshnjës Foshnja me kefalhematomë unilaterale Foshnja me gërvishje prej lindjes me forceps Pozita jonormale e krahut dhe dorës Foshnja e paaftë për të rrudhur ballin apo mbyllur syrin e anës së prekur Pozita normale e pushimit të foshnjës podalike Imobilizimi i humerusit të thyer Imobilizimi i femurit të thyer F-23 F-32 F-47 F-60 F-85 F-99 F-121 F-125 F-132 F-145 F-145 F-146 F-149 F-150 PJESA 2: PRINCIPET E KUJDESIT TË FOSHNJËS SË POSALINDUR Figura C-1 Figura C-2 Figura C-3 Figura C-4 Figura C-5 Figura C-6 Figura C-7 Figura C-8 Figura C-9 Figura C-10 Ngrohësja rrezatuese Inkubatori Inkurajimi i foshnjës për t’u puthitur në gji Puthitja e drejtë (A) dhe jo e drejtë (B) në gji Shtrydhja e qumështit të gjirit Ushqyerja me gotë (A). palada (B). apo gotë dhe lugë (C) Ushqyerja me qumësht të shtrydhur gjiri përmes tubit gastrik Foshnja duke marrë oksigjen përmes kutisë së kokës Diagrami i peshës bosh Shembuj të diagrameve të plotësuara të peshës C-6 C-7 C-13 C-14 C-16 C-17 C-19 C-28 C-55 C-56 .

xviii PJESA 3: PROCEDURAT Figura P-1 Figura P-2 Figura P-3 Figura P-4 Figura P-5 Figura P-6 Figura P-7 Figura P-8 Figura P-9 Figura P-10 Figura P-11 Figura P-12 Figura P-13 Figura P-14 Figura P-15 Figura P-16 Figura P-17 Vendosja e drejtë e kokës për ventilim Vendosja e maskës dhe kontrollimi i puthitjes Matja e temperaturës aksilare Matja e temperaturës rektale Vendet për shpimin e thembrës Injektimi intramuskular në grupin e muskujve kuadriceps Përdorimi i shiritit të gomës si turnike për venat e skalpit Imobilizimi i dorës Përforcimi i setit flutur në vend Futja e një kateteri në venën umbilikale Infuzioni intraoseal Matja e tubit gastrik për rrugë orale (A) dhe nazale (B) Futja e tubit orogastrik Përforcimi i tubit gastrik oral (A) dhe nazal (B) në vend Pozita e ulur për punksion lumbal Pozita e shtrirë për punksion lumbal Vendet e punksionit lumbal P-2 P-3 P-6 P-6 P-12 P-17 P-22 P-23 P-24 P-26 P-29 P-34 P-34 P-35 P-38 P-38 P-39 PJESA 4: SHTOJCAT Figura A-1 Figura A-2 Figura A-3 Figura A-4 Figura A-5 Shënimet klinike të kujdesit të vazhdueshëm Fletlëshimi Formulari udhëzues Formulari kthyes Çertifikata e vdekjes A-2 A-3 A-4 A-5 A-7 .

25 deri 1.75 deri 2.49 kg pa sëmundje të mëdha F-27 Vëllimet e lëngjeve IV dhe qumështit të gjirit për të gjitha foshnjat me peshë nën 1.5 deri 1. GJETJET DHE MENAXHIMI Tabela F-1 Tabela F-2 Tabela F-3 Tabela F-4 Tabela F-5 Tabela F-6 Tabela F-7 Tabela F-8 Tabela F-9 Tabela F-10 Tabela F-11 Tabela F-12 Tabela F-13 Tabela F-14 Tabela F-15 Tabela F-16 Tabela F-17 Tabela F-18 Tabela F-19 Tabela F-20 Tabela F-21 Tabela F-22 Tabela F-23 Menaxhimi i menjëhershëm i shenjave emergjente F-6 Ekzaminimi i foshnjës së posalindur F-11 deri F-20 Vëllimet e qumështit të gjirit për foshnjën me peshë 1.49 kg F-29 Gjetjet e shpeshta tek sepsa dhe asfiksia F-37 Gjetjet karakteristike të foshnjave që janë të vogla apo kanë sifilis kongjenital F-37 Përmbledhje e rrugës së vendim-marrjes për dallimin e sepsës nga asfiksia F-40 Klasifikimi i vështirësive në frymëmarrje F-49 Veçoritë dalluese të konvulsioneve dhe spazmave F-60 Diagnoza dalluese e konvulsioneve apo spazmave F-62 deri F-63 Diagnoza dalluese e temperaturës trupore jonormale F-70 Vlerësimi klinik i rëndesës së verdhëzës F-78 Trajtimi i verdhëzës bazuar në nivelin e bilirubinës serumike F-79 Diagnoza dalluese e verdhëzës F-80 deri F-81 Diagnoza dalluese e shenjave jospecifike F-89 Diagnoza dalluese e vështirësive të të ushqyerit F-94 deri F-95 Diagnoza dalluese e vjelljes dhe/apo fryrjes abdominale F-101 deri F-103 Diagnoza dalluese e diarresë F-109 deri F-110 Diagnoza dalluese e gjakrrjedhjes dhe/apo zbehjes F-115 deri F-118 .xix LISTA E TABELAVE PJESA 1: VLERËSIMI.749 kg F-29 Vëllimet e lëngjeve IV dhe qumështit të gjirit për foshnjën e sëmurë me peshë 1.5 deri 1.25 deri 1.749 kg pa sëmundje të mëdha F-27 Vëllimet e qumështit të gjirit për foshnjën me peshë 1.25 kg F-28 Vëllimet e lëngjeve IV dhe qumështit të gjirit për foshnjën e sëmurë me peshë 1.5 kg F-28 Vëllimet e lëngjeve IV dhe qumështit të gjirit për foshnjën e sëmurë me peshë 1.

barnat dhe lëngjet e sugjeruara për transferimin e foshnjës së vogël apo të sëmurë C-64 .xx Tabela F-24 Tabela F-25 Tabela F-26 Tabela F-27 Tabela F-28 Diagnoza dalluese e enjtjes në skalp Diagnoza dalluese e problemeve të lëkurës dhe membranave mukozave Klasifikimi i rëndesës së infeksionit të umbilikusit Diagnoza dalluese e konjuktivitit Diagnoza dalluese e lëndimeve të lindjes F-122 F-128 F-136 F-141 F-147 PJESA 2: PRINCIPET E KUJDESIT PËR FOSHNJËN E POSALINDUR Tabela C-1 Tabela C-2 Tabela C-3 Tabela C-4 Tabela C-5 Tabela C-6 Tabela C-7 Tabela C-8 Tabela C-9 Tabela C-10 Tabela C-11 Tabela C-12 Tabela C-13 Matja e temperaturës trupore C-2 Metodat për ngrohjen e foshnjës dhe mbajtjen e temperaturës trupore C-2 deri C-5 Temperaturat e rekomanduara të inkubatorit C-7 Vëllimi i përgjithshëm ditor i ushqimit dhe lëngjeve për foshnjat që prej lindjes C-22 Metodat e dhënies së oksigjenit C-25 Burimet e oksigjenit C-29 Antibiotikët e përdorur për të trajtuar infeksionet e përshkruara në këtë udhërrëfyes C-32 Hollimi i antibiotikëve C-33 Dozat e antibiotikëve C-34 deri C-35 Tretësirat e pranueshme antiseptike dhe desinfektuese C-41 Udhëzimet për përpunimin e instrumenteve dhe aparaturës C-43 Mostër e orarit të pastrimit për njësinë e kujdesit të veçantë të të posalindurve C-44 Aparatura. pajisja.

.

si dhe njihet anamneza e nënës në shtatzëni dhe lindje. Sigurohu që vendi i pranimit/hyrja të jetë e organizuar në mënyrë që çdo foshnje të vizitohet sa më shpejt. syrit apo kërthizës. • ARRITJA. Foshnja që është shtruar vjen direkt nga shtëpia.F-1 ORGANIZIMI I KUJDESIT PËR FOSHNJËN E POSALINDUR TË SËMURË APO TË VOGËL Për të gjitha foshnjat që kanë nevojë për kujdes. sapo foshnja me moshë nën 1 javë të sillet në institucion. Çdo herë që ekzaminoni dhe trajtoni foshnjat. para se të kryesh procedurat rutinore administrative për shtrimin e foshnjave (regjistrimi. si dhe mungon apo është jo e besueshme anamneza e nënës për shtatzëninë dhe lindjen. lidhur me gjendjen e foshnjës nga lindja deri në momentin e shtrimit. hapja e kartelës. ose nga shtëpia. Kujdesi që foshnja merr në institucionin e kujdesit shëndetësor ndahet në disa hapa. Menjëherë pas arritjes së foshnjës. mbështetur mbi vlerësimin e vazhdueshëm të gjendjes së fëmijës. si rrjedhojë e një lindje të komplikuar. të transferuara nga një tjetër repart apo institucion. vlerësoje për shenjat urgjente që tregojnë se foshnja është në gjendje kritike dhe në rrezik për të vdekur brenda pak minutave (faqe F-5) • • • . ndiqni principet dhe praktikat e parandalimit të infeksionit (faqe C-31). Ky udhëzues ofron kujdes për një foshnje të sëmurë apo të vogël sipas moshës dhe peshës në dy situata: • Foshnja është përcjellur që nga lindja në një institucion të kujdesit shëndetësor: dekursi i problemit pas lindjes njihet dhe ka informacion të besueshëm rreth foshnjës. VLERËSIMI I SHPEJTË DHE MENAXHIMI I MENJËHERSHËM • Udhëzoje personelin të thërras një punonjës të kujdesit shëndetësor menjëherë. Nuk ka informacion. etj). implementimi dhe vlerësimi të kujdesit. apo nga salla e lindjes. Mos e lejo foshnjën të pres për të marrë kujdesin shëndetësor. apo ky nuk është i besueshëm. të cilat sillen në insititucion shëndetësor. Vlerëso gjithnjë foshnjat e vogla ose të sëmura. menaxhimi i kujdesit të tyre përfshin një cikël planifikimi. Mjaft shpesh këto foshnje takohen në një stad të përparuar të sëmundjes. ose infeksion të mundshëm të lëkurës. siç janë përshkruar më poshtë. veçanërisht nëse foshnja ka diarre.

Ofroi menaxhim specifik për problemin (problemet) e gjetur. ashtu si përshkruhet në Tabelën F-1 (faqe F-6). Jepi përparësi stabilizimit të foshnjës së sëmurë apo të vogël.F-2 Gjatë kohës që kërkoni shenja urgjente. duke kryer vlerësime të vazhdueshme të përgjithshme (vlerësime në grupe. i cili do të marr parasysh nevojat e veçanta të foshnjës. dhe lejoje atë të jetë e pranishme gjatë vlerësimit. Ofroi menaxhimin e menjëhershëm për shenja kërcënuese urgjente. • • KUJDESI NË VAZHDIMËSI Përveç kujdesit specifik për problemin (problemet) e foshnjës ofro kujdes të përgjithshëm dhe të vazhdueshëm. para se të vazhdosh me vlerësimin e mëtejshëm. merre anamnezën e nënës dhe foshnjës. para se të vlerësosh dhe trajtosh shkakun e fshehtë të problemit VLERËSIMI DHE MENAXHIMI I MËTEJSHËM • Pasi foshnja ka marrë kujdesin e menjëhershëm. përcaktimin e problemit (problemeve) shkaktar të gjendjes së foshnjës dhe kur është e nevojshme të hospitalizosh foshnjën (faqe F-21). Përcille përparimin e foshnjës dhe përmirësimin. prezantohu tek nëna dhe pyete atë (apo personin që ka sjellë foshnjën): Çfarë problemi ka foshnja? Kur është paraqitur problemi? Si quhet nëna dhe si foshnja? Sa javëshe është? A ka ardhur nga jashtë institucionit shëndetësor? • Mbaje bashkë foshnjën me nënën nëse ka mundësi. nëse është e nevojshme. në mënyrë që të shqetësohet sa më pak foshnja) duke përfshirë: . • • Përgatite një plan të përgjithshëm për kujdesin. apo kryerjes së një procedure. për të përcaktuar se cilin kapitull duhet të përdorësh. Më tej përdore Tabelën F-2 (faqe F-11) për të përfunduar nëpërmjet një ekzaminimi. duke ndjekur udhëzimet në Tabelën F-2 (faqe F11). Rregulloje nëse është e nevojshme transferimin dhe referimin (faqe C-63). nëse kjo është e përshtatshme.

Planifiko lëshimin: Ofro vaksinimin e nevojshëm (faqe C-51). të përgjithshëm dhe të ndonjë vlerësimi tjetër të kërkuar për problemin e veçantë. shpeshtësinë dhe sasinë e lëngut IV. sipas ndryshimeve të gjendjes së foshnjës. . Dokumento çdo ndryshim në gjendjen e foshnjës dhe komunikoja atë personelit të nevojshëm. Ofro udhëzimet për kujdesin e përgjithshëm në shtëpi Këshillo për ushqyerjen në gji dhe sigurohu që foshnja ushqehet mirë. kur lëshoni fëmijën nga spitali. Qëndro i gatshëm për të ndryshuar planin e kujdesit. LËSHIMI NGA SPITALI DHE PËRCJELLJA • • Përmbaju udhëzimeve në kapitujt mbi problemet individuale. shpeshtësinë dhe sasinë e ushqyerjeve. Siguro që të komunikohet informata midis ekipit kujdestar dhe personelit të ri. të përcaktuara nga të dhënat e vlerësimit të vazhdueshëm. Ofro mbështetje emocionale për nënën dhe anëtarët tjerë të familjes (faqe C-57) • DOKUMENTIMI I KUJDESIT • • • Shëno trajtimin e nevojshëm në një plan të shkruar kujdesi dhe komunikoja këtë ekipit mjekësor dhe personelit tjetër të nevojshëm. temperaturën. peshën.F-3 • frekuencën e frymëmarrjes frekuencën e zemrës ngjyrën.

.F-4 Liroje foshnjën (faqe C-67) dhe përcakto një skemë me vizitat kontrolluese. të nevojshme për kushtet specifike dhe për të monitoruar të ushqyerit dhe rritjen.

gulçon. OSE Ka gjakrrjedhje. letargji ose pavetëdije e dukshme) • • VLERËSIMI I SHPEJTË • • Vendose foshnjën mbi një sipërfaqe të ngrohtë nën një burim ngrohjeje. frekuenca e zemrës mbi 180 në minutë. OSE ka një frekuencë të frymëmarrjes më pak se 20 frymëmarrje në minutë. OSE Shok (zbehje. ose frekuenca e frymëmarrjes është më pak se 20 frymëmarrje në minutë. Reanimoje foshnjën menjëherë duke përdorur një maskë (faqe P-1) nëse foshnja: nuk merr frymë fare edhe kur ngacmohet. faqe F-6) nëse do të gjeni: • Nuk merr frymë fare edhe kur ngacmohet. ose vjen direkt nga shtëpia. faqe F-6) . OSE gulçon. etj dhe nën ndriçim të mirë. TRAJTIMI URGJENT • • • Peshoje foshnjën (faqe C-53) Vendose një sistem IV (faqe P-21) Siguro trajtim të menjëhershëm (Tabela F-1. Vetëm disa foshnje mund të kenë shenja emergjente që tregojnë një problem aq serioz sa foshnja mund të vdes brenda pak minutave nëse nuk trajtohet menjëherë. Ekzamino foshnjën menjëherë për shenjat e mëposhtme emergjente dhe ofroi menaxhim të menjëhershëm (tabela F-1.F-5 VLERËSIMI I SHPEJTË DHE MENAXHIMI I MENJËHERSHËM Vlerëso çdo foshnje për shenja urgjente sapo të lindet. është e transferuar nga një qendër tjetër shëndetësore. Përdore këtë kapitull për të vlerësuar shpejt foshnjet për shenja emergjente dhe për të ofruar menaxhim të menjëhershëm. të ftohtë në prekje. pavarësisht nëse foshnja vjen nga një repart tjetër në institucionin e kujdesit shëndetësor.

Jepi infuzion 20ml/kg peshë trupore për orën e parë dhe më tej vazhdo lëngun IV në një vëllim mbajtës sipas moshës së foshnjës (tabela C-4. OSE Ka një frekuencë të frymëmarrjes më pak se 20 herë në minutë • Ka hemorragji • Shok Ndalo hemorragjinë e dukshme. 3. Ofroi trajtim të përgjithshëm për hemorragji (faqe F-114) Nëse hemorragjia mund të shkaktojë shok: 1. Reanimoje foshnjën duke përdorur qesen dhe maskën (faqe P-1) Jepi oksigjen (faqe C-25) me një shpejtësi më të madhe. ose Ringer Laktat 10ml/kg peshë trupore për 10 minuta dhe përsërite pas 20 minutave. Jepi oksigjen (faqe C-25) me një shpejtësi më të madhe. 3. nëse hemorragjia është nga një e çarë. 1. 2.sh. TABELA F-1 • • • Shenjat emergjente Nuk merr frymë fare. nëse shenjat e shokut vazhdojnë. Merri një mostër gjaku (faqe P-9).F-6 • Pasi është përfunduar trajtimi i menjëhershë. hemorragjia është nga kërthiza. faqe C-22): 2. për të mbajtur vëllimin sipas moshës së foshnjës (tabela 4. Siguro ngrohjen (faqe C-10). (p. 4. Nëse ka të ngjarë që shoku nuk shkaktohet nga hemorragjia: 1. faqe C-22). edhe kur ngacmohet. Rh negativ. Siguroja ngrohjen (faqe C-1). 3. Trajtoje për sepsë (faqe F-41). Më tutje jepi në infuzion 10% glukozë. shtype vendin që ka rrjedhje gjaku me një kompresë sterile) 2. Jepi me infuzion tretësirë fiziologjike. . vazhdo me vlerësimin e mëtejshëm (faqe F-7) Trajtimi i menjëhershëm i shenjave të urgjencës Trajtimi menjëhershëm 1. 2. 4. për të parë grupin dhe RH faktorin dhe mate hemoglobinën. Menjëherë jepi transfuzion gjaku (faqe P-31) duke përdorur grupin 0. Jepi vitaminë K (phytomenadione) 1 mg IV (ose IM nëse ende nuk ke vendosur sistemin IV). OSE Gulçon. lidhe ose kape cungun e kordonit umbilikal.

Shëno të gjitha informatat duke përfshirë: të dhënat nga anamenza. sa javë gestacioni kishte foshnja në lindje? . gulçon. hemorragji.F-7 VLERËSIMI DHE MENAXHIMI I MËTUTJESHËM Pas ekzaminimit për shenja të emergjencës (p. • • • • Merre anamnezën e foshnjës dhe nënës (më poshtë). faqe F-6). sipas udhëzimeve në kapitullin gjegjës të këtij udhëzuesi. Ekzaminoje foshnjën plotësisht (tabela F-2. Shtroi pyetjet e mëposhtme rreth nënës dhe foshnjës dhe sipas përgjigjeve që do të marrësh. së bashku me të dhënat e ekzaminimit dhe analizat laboratorike mundohu të përcaktosh diagnozën e mundshme. Kompleto ekzaminimet plotësuese nëse është e nevojshme dhe përcakto kërkimet laboratorike. ekzaminimi dhe kërkimet laboratorike. apo shok) dhe ofrimit të një trajtim të menjëhershëm (tabela F-1. faqe F-11). trajtimin e dhënë. duke përfshirë dhe trajtimin specifik ka marrë deri tani foshnja? Çfarë moshe është foshnja? Sa peshonte në lindje? A ka lindur në termin? Nëse jo.sh. ose shënimet për lindjen nëse ke të tilla. ndryshimet e gjendjes së foshnjës. nuk merr frymë. frekuenca e frymëmarrjes është më pak se 20 në minutë. • • ANAMNEZA Rishqyrto shënimet që kanë ardhur nga referimi i foshnjës. Përdori të dhënat e anamnezës dhe ekzaminimit për të zgjedhur kapitullin më të përshtatshme në këtë pjesë të këtij udhëzuesi. FOSHNJA Pyete nënën (ose personin që e ka sjellë foshnjën): • • • • • Cili është problemi? Përse e ka sjellur foshnjën këtu? Çfarë lloj kujdesi. Kryej ekzaminimet laboratorike dhe trajtoje foshnjën (dhe/ose nënën apo partnerin e saj kur është e nevojshme). vazhdo të vlerësosh foshnjën dhe përgatite një listë të dhënash të këtij ekzaminimi.

Pyete nënën nëse ka pyetje apo shqetësime (p. që nga lindja ose pas një periudhe kohe që është ushqyer normalisht. kollë ose ngulfatje gjatë ushqyerjes vjellje pas ushqyerjes • NËNA • • • Rishqyrto anamnezën obstetrike. duke përfshirë ushqyerjen në gji ose me qumshtin e shtrydhur. duke përfshirë hepatitin B. diabetin. SHTATZËNIA • Pyete nënën si mëposhë në lidhje me shtatzëninë e saj: Sa kohë ka zgjatur shtatzënia juaj? A keni pasur ndonjë sëmundje kronike gjatë shtatzënisë. ose infeksionet seksualisht të transmetueshme HIV/AIDS? A e dini statusin tuaj për HIV? Nëse po a mund të ma tregoni? A keni pasur komplikime gjatë shtatzënisë suaj? Nëse po çfarë trajtimi keni marrë? - . si është gjendja e saj dhe nëse do të jetë në gjendje të kujdeset për foshnjën. përcaktoje ku është.sh shqetësim apo ankth rreth ushqyerjes në gji). sa shpejt dhe në çfarë mënyre? A ka foshnja probleme për t’u ushqyer. mjekësore dhe sociale të nënës.F-8 • • Ku është lindur foshnja? A ka asistuar dikush kur është lindur foshnja? Si ishte foshnja menjëherë pas lindjes? • • A kishte frymëmarrje spontane në lindje? A pati nevojë foshnja për reanimim? Nëse po. sa kohë iu desh para se të vendoset frymëmarrja spontane? A lëvizte dhe qante normalisht foshnja? Kur ka filluar problemi me foshnjën? A ka ndryshuar gjendja e foshnjës që prej se vërejtët fillimin e problemit? A është duke u përkeqësuar problemi? Nëse po. Nëse nena nuk është e pranishme. TBC. duke përfshirë një nga këto që janë shënuar mëposhtë? ushqehet pak ose aspak.

F-9
• Nëse nëna ka hepatitin B, TBC, diabet, ose IST kryej ekzaminimet sipas Tabelës F-2 (faqe F-1) dhe trajto çdo problem specifik që ka foshnja. Nëse foshnja është asimptomatike (nuk ka të dhëna për sëmundje) shiko faqe F-155 për trajtimin e përshtatshëm sipas problemit që ka nëna. Nëse nëna është HIV pozitive plotëso ekzaminimin në Tabelën F-2 (faqe F-11) dhe trajto ndonjë problem specifik që ka foshnja. Më tutje shih faqe F-159 për trajtim të përshtatshëm bazuar në problemin e nënës.

AKTIVITETI I LINDJES DHE LINDJA
• Pyete nënën si më poshtë rreth aktivitetit të lindjes dhe lindjes: A keni pasur komplikime, si p.sh. infeksion të mitrës ose ethe, që nga koha e fillimit të aktivitetit të lindjes deri në tre ditët e para pas lindjes? A kanë pëlcitur membranat më shumë se 18 orë para lindjes? A ishte lindja e komplikuar apo e vështirë, duke përfshirë një nga gjendjet e mëposhtme: • stres të fetusit (frytit); lindje të zgjatur; prerje cezarike; lindje vaginale me instrumente (p.sh. forceps, tërheqje me vakum); keqpozicionim, ose keqprezantim i foshnjës (p.sh. podalik); ndonjë komplikim tjetër;

-

A është zhvilluar ndonjë komplikim pas lindjes?

Nëse nëna ka një infeksion në mitër ose temperaturë, që nga koha kur fillon aktiviteti i lindjes deri në tre ditë pas lindjes, apo rupturë të membranave për më shumë se 18 orë para lindjes, vazhdo me marrjen e anamnezës, përfundo ekzaminimin (Tabela F-2, faqe F-11) dhe trajtoje problemin (problemet) specifike. Më tutje shiko faqen F-55 për trajtimin e përshtatshëm të mbështetur në problemet e nënës.

F-10

EKZAMINIMI
• Vazhdo trajtimin urgjent që ka filluar për një shenjë emergjente (nuk merr frymë, gulçon, frekuenca e frymëmarrjes më pak se 20 frymëmarrje në minutë, hemorragji, shok, Tabela F-1, faqe F-6). Nëse foshnja zhvillon ndonjë shenjë emergjente gjatë ekzaminimit, rikthehu tek Tabela F-1 për menaxhim të menjëhershëm dhe vazhdo më tutje ekzaminimin pas stabilizimit të gjendjes së foshnjës. Ekzamino foshnjën siç udhëzohet në Tabelën F-2, faqe (F-11): Ekzamino foshnjën duke e vendosur nën një burim ngrohës, deri sa të jeni të bindur se foshnja është mbingrohur; Lejo nënën të qëndrojë e pranishme gjatë ekzaminimit; Nëse foshnja ende nuk është matur, peshoje (faqe C-53) dhe shënoje peshën; Derisa bisedon me nënën dhe përpara se të zhveshësh foshnjën, vëzhgoje për: ngjyrën frekuencën e frymëmarrjes qëndrimin lëvizjen reagimin ndaj ngacmimeve anomalit e dukshme

Derisa vazhdon ekzaminimin, shpjegoja ato që gjen nënës me fjalë të thjeshta dhe tregoi anomalitë (faqe C-57). Pasi ta informosh, merre pëlqimin e saj para se të kryesh ndonjë procedurë invazive. Një foshnje e posalindur mund të ketë më shumë se një problem. Derisa kryen ekzaminimin, ofroi trajtimin specifik të shënuar në tabelën më poshtë (p.sh. pas fjalisë “VEPRO TANI”). Prit deri sa të përfundojë ekzaminimi i plotë, para fillimit të menaxhimit specifik të problemit të foshnjës, duke trajtuar së pari problemet që janë shënuar si prioritare.

F-11 Tabela F-2 Ekzaminimi i foshnjës së posalindur
Shih për Shih për Veprim(et)i e menjëhershme që kërkohe(t)n dhe kapitulli përkatës për trajtim pas përfundimit të ekzaminimit VEPRO TANI: jepi oksigjen me një shpejtësi mesatare (faqe C-25) Menaxhimi i vështirësive të frymëmarrjes shih faqe F-7

FREKUENCËN E FRYMËMARRJES

Frekuencën e frymëmarrjes më shumë se 60 ose më pak se 30 në minutë • Gulçim në ekspirium • Tërheqje interkostale (Figura F-3, faqe F-47), • Apne (ndërprerje e frymëmarrjes së foshnjës për më shumë se 20 sekonda)

VEPRO TANI: Ngacmo foshnjën që të marrë frymë duke ia fërkuar shpinën për 10 sekonda. Nëse foshnja nuk fillon të marrë frymë menjëherë, reanimoje me qese dhe maskë (Faqe P-1). Për menaxhimin e apnesë shiko faqe F-52 Frekuenca normale e frymëmarrjes së foshnjës është 30-60 frymëmarrje në minutë, pa tërheqje të brinjëve ose gulçim në frymënxjerrje (në ekspirium); megjithatë foshnjet e vogla (më pak se 2.5 kg peshë lindje ose të lindura para javës së 37-të të gestacionit) mund të kenë tërheqje të lehtë ndërmjet brinjëve dhe është normale për një foshnje që periodikisht të ndërprejë frymëmarrjen për disa sekonda. Kur përcakton frekuencën e frymëmarrjes numëro frymëmarrjet për një minutë të plotë, sepse foshnjat mund të kenë frymëmarrje të çrregullt (deri në 80 frymëmarrje në minutë) për periudha të shkurtra kohe. Nëse nuk je i sigurtë për shpeshtësinë e frymëmarrjeve numëro përsëri. Për trajtimin e zbehjes dhe NGJYRA • Zbehje hemorragjisë së mundshme shiko faqen F-113 Për trajtimin e zverdhjes • Ikter (zverdhje) shiko faqe F-77 “VEPRO TANI”: Jepi • Cianozë qendrore oksigjen me rrjedhë të (gjuha dhe buzët blu; shpejtë (faqe C-25) kujdes se ngjyra blu e lëkurës së bashku me Për trajtimin e cianozës atë të gjuhës dhe qendrore shih faqe F-47 buzëve tregojnë një problem shumë serioz) Foshnjet e lindura në termin duken më të zbehta se foshnjat prematur, sepse lëkura e tyre është më e trashë.

F-12 TABELA F-2 Vazhdim. Ekzaminimi i foshnjës së posalindur
Shih për Shih për Veprim(et)i e menjëhershme që kërkohe(t)n dhe kapitulli përkatës për trajtim pas përfundimit të ekzaminimit

Gjatë ekzaminimit shih me kujdes për probleme të tjera që mund të shkaktojnë një ritëm jo normal të zemrës (p.sh. temperaturë jo normale e trupit, hemorragji, vështirësi në frymëmarrje) Frekuenca normale e zemrës se një të posalinduri është 100 deri 160 rrahje në minutë, por nuk është e pazakonshme për frekuencën e zemrës të jetë më shumë se 160 rrahje në minutë për periudha të shkurtëra kohe, gjatë disa ditëve të para të jetës, veçanërisht nëse foshnja është e shqetësuar. Nëse je i pasigurt për frekuencën e zemrës, përsërite numërimin. TEMPERATURA • Më pak se 36.5o VEPRO TANI: Fillo ringrohjen TRUPORE e foshnjës (faqe C-1) C Për të klasifikuar dhe trajtuar temperaturën e ulët trupore shih faqe F-69. Trajtimi i temperaturës trupore më pak se 32oC është një prioritet pas përfundimit të ekzaminimit Për të klasifikuar dhe trajtuar • Më shumë se temperaturën e lartë trupore shih 37.5 o C faqe F-69 Gjatë ekzaminimit, shih për QËNDRIMI DHE • Opistotonus shenja të problemeve të tjera, që LËVIZJET (ekstension mund të shkaktojnë opistotonus ekstrem me (vëzhguar ose marrë (p.sh. tetanusi, meningjiti, kokën dhe nga anamneza) bilirubina, encefalopatia thembrat të përkulura prapa (kernikterus)) dhe trupin në formë harku VEPRO TANI: nëse foshnja ka përpara) një fontanelë të përparme që FREKUENCA E ZEMRËS (e përcaktuar me stetoskop) Ritmi i zemrës më shumë se 160 ose më pak se 100 rrahje në minutë pulson, fillo menjëherë trajtimin për meningjit. Shih faqet F-42 dhe F-43.

F-13 TABELA F-2 Vazhdim. Ekzaminimi i foshnjës së posalindur
Shih për Shih për Veprim(et)i e menjëhershme që kërkohe(t)n dhe kapitulli përkatës për trajtim pas përfundimit të ekzaminimit VEPRO TANI: nëse foshnja ndërkohë ka një konvulsion ose spazëm, shih faqe F-59. Nëse foshnja ka një fontanelë anteriore të fryrë, fillo menjëherë trajtimin për meningjit. Shih faqe F-41 dhe F-43. Menaxhimi i mëtejshëm i foshnjës me konvulsione/spazma ose me një anamnezë për konvulsione/spazma është një prioritet pas përfundimit të ekzaminimit (faqe F-59) Gjatë ekzaminimit shih për shenja të tjera më specifike. Nëse nuk gjen shenja më specifike shih faqe F-87

QËNDRIMI DHE LËVIZJET (vëzhguar ose marrë nga anamneza)

Lëvizje të çrregullta, tundje, dridhje të trupit, gjymtyrëve ose fytyrës (konvulsione ose spazma)

Drithërimat e shpejta dhe të përsëritura, të cilat janë të shkaktuara nga një prekje e menjëherëshme e foshnjës ose nga një zhurmë e fortë dhe që mund të ndalojnë duke e përkdhelur, ushqyer, ose përkulur një gjymtyrë) Qëndrimi normal i një foshnje të posalindur në termin përfshin grushtat e mbledhur fort, krahët, gjunjët dhe kofshët të flektuara, (figura F-1B, faqe F-23). Gjymtyrët mund të shtrihen tek foshnjet e vogla (më pak se 2.5 kg në lindje ose të lindura para se t’i mbushin 37 javë gestacioni: Fig 1A, faqe F-23). Foshnjat që kanë qenë me prezantim podalik mund të kenë gjunjët dhe kofshët plotësisht të përkulura dhe këmbët mund të jenë pranë gojës; ose ndryshe këmbët dhe shputat mund të jenë ansh foshnjës (fig F-12, faqe F-146).

F-14 TABELA F-2 Vazhdim. Ekzaminimi i foshnjës së posalindur
Shih për Shih për Veprim(et)i e menjëhershme që kërkohe(t)n dhe kapitulli përkatës për trajtim pas përfundimit të ekzaminimit Kujdes kur e prek foshnjën gjatë ekzaminimit, për të parandaluar dëmtimet. Gjatë ekzaminimit, kërko shenja të tjera më specifike. Nëse nuk gjinden shenja specifike shih faqe F-87.

TONUSI MUSKULAR DHE NIVELI I VËMENDJES

• Letargji (ngritja e pragut të reagimit të foshnjës, gjallërohet me vështirësi,) • I flashkët (tonusi i dobët muskular; gjymtyrët varen kur kapen dhe lëshohen) • Irritabilitet (ndjeshmëri anormale ndaj ngacmimeve; qan shpesh dhe shumë fort pa ndonjë shkak të dukshëm) • Përgjumje • Aktivitet i pakësuar • I pavetëdije (gjumë i thellë, nuk përgjigjet ndaj ngacmimeve; nuk reagon ndaj procedurave të dhimbshme)

Nëse humbja e vetëdijes nuk është shkaktuar nga shoku (faqe F-6) ka më shumë të ngjarë të shkaktohet nga sepsa ose asfiksia (faqe F-35). Menaxhimi i gjendjes së vetëdijes është prioritet, pas përfundimit të ekzaminimit të plotë. I posalinduri normal kalon nga gjendja e qetësisë në atë të vëmendshmërisë, dhe kur është i mërzitur qetësohet. Foshnja zgjohet kur është në gjumë apo në qetësi Për të vlerësuar më tej për trauma GJYMTYRËT • Pozita jonormale dhe të lindjes, shih faqe F-145 lëvizjet e gjymtyrëve (shih Fig F-10, faqe F145) • Krahët apo këmbët e foshnjës lëvizin në mënyrë asimetrike • Foshnja qan kur krahu, këmba, ose supi preket, lëvizet • Kocka është e zhvendosur nga pozicioni normal i saj.

ose gjuhë dhe mukoza të thata . p. Ekzaminimi i foshnjës së posalindur Shih për Shih për Veprim(et)i e menjëhershme që kërkohe(t)n dhe kapitulli përkatës për trajtim pas përfundimit të ekzaminimit Për trajtimin e defekteve të lindjes shih faqe F-151 GJYMTYRËT (vazhdim) • Këmbët e shtrembëra (këmba është e deformuar dhe me pozicion jonormal. ose jashtë vijës së mesme të këmbës) • Më shumë se 5 gishta.sh.F-15 TABELA F-2 Vazhdim. ose thonjë • Skuqje. nishane. thembra është kthyer nga brenda. shih faqe F-151 Trajtoje për dehidrim nëse ka shenja të tjera si sytë ose fontanellën e thelluar. apo zona të ngritura mbi lëkurë) • Humbje e elasticitetit Për trajtimin e prerjeve dhe gërvishjeve shih faqe F-132 Për trajtimin e njollave ose bullave të lindjes. ose enjtje e lëkurës apo indeve të buta • Pustula ose fshikëza LËKURA Ndiqi në mënyrë të rreptë principet e parandalimit të infeksionit (faqe C-37) kur prekë foshnjën Për trajtimin e problemeve të lëkurës shih faqe F-127 Për trajtimin e problemeve të lëkurës shih faqe F-127 • Fshikëzimi i skuqur i lëkurës në pëllëmbë të duarve dhe shputa të këmbëve • Prerje ose gërvishje • Njolla të lindjes ose bulla në lëkurë (njolla jonormale.

shpesh duken në formë luspash ose kanë në qendër një pikë të vogël të bardhë) Disa gjendje të lëkurës janë të shpeshta dhe nuk duhet të na shqetësojnë për deri sa foshnja të jetë në gjendje të mirë. shih faqe F-128 lëkurë. Me tej nuk është normale për lëkurën e foshnjës në trung. e Për trajtimin e infeksionit të kërthizës shih faqe F-135 enjtur. kullon qelb ose ka erë të keqe • Lëkura përreth kërthizës është e skuqur dhe e fortë Vepro tani: Rilidhe ose • Hemorragji nga kërthiza shtrëngoje përsëri nëse është e nevojshme kordonin umbilikal Kërthiza normale është me ngjyrë të bardhë të turbullt në ditën e parë. Ajo fillon të thahet dhe tkurret dhe bie pas 7 –10 ditësh. në zonën e pelenave mbi të ndenjurat. dy syve) LËKURA (vazhdim) • . Ekzaminimi i foshnjës së posalindur Shih për Shih për Veprim(et)i e menjëhershme që kërkohe(t)n dhe kapitulli përkatës për trajtim pas përfundimit të ekzaminimit Për të konfirmuar diagnozën e Rash (njolla. trup dhe në shpinë. bark dhe kurriz që të zhvishet pas ditës së parë. Për trajtimin e problemit të SYTË • Qelb që rrjedh nga sytë syrit shih faqe F-139 • Qepalla të skuqura dhe të enjtura Siguroje nënën që nuk ka • Hemorragji subkonjuktivale (njolla të nevojë për trajtim specifik dhe bardha dhe të kuqe nën që problemi do të zgjidhet konjuktiva të njërit apo të spontanisht.F-16 TABELA F-2 Vazhdim. Këtu përfshihen miliet (njolla të bardha rreth hundës) tipike. ditën e dytë ose më vonë. puçërrza në rashit. që shfaqen në ditën e parë ose më vonë dhe eritema toksike (njolla të kuqe me një pikë të vogël të bardhë në qendër) që shfaqen në fytyrë. KËRTHIZA • Kërthiza është e skuqur.

shih faqe F-145 përkulë kokën përpara ose të mbyllë sytë në njërën anë. faqe F-145) • I/e paaftë të ushqehet në gji pa derdhur qumështin nga goja Koka e foshnjës së posalindur normale mund të jetë dëmtuar nga një lindje me vertex. këndi i gojës tërhiqet në njërën anë (paraliza e fytyrës. humbje të elasticitetit të lëkurës. faqe F-121) • .F-17 TABELA F-2 Vazhdim. fillo menjëherë trajtimin për meningjit. nëse është e mundur VEPRO TANI: Nëse foshnja ka fontanellën e përparme të fryrë. Ekzaminimi i foshnjës së posalindur Shih për Shih për Veprim(et)i e menjëhershme që kërkohe(t)n dhe kapitulli përkatës për trajtim pas përfundimit të ekzaminimit Organizoje transferimin (faqe C63) dhe referoje foshnjën në një spital të kujdesit tretësor ose në një qendër të specializuar për kirurgji. Fig F11. pulsim i fontanellës së përparme • • Fontanella e thelluar • Skalpi i enjtur që nuk është i kufizuar në zonën mbi fontanelat Vlerësoje më shumë për paralizë Nuk është në gjendje të të fytyrës. Shih faqet F-41 dhe F-43 Trajtoje për dehidrim nëse ka shenja të tjera si sy të thelluar. ose gjuhë dhe mukoza të thara Për trajtimin e edemës së skalpit shih faqe F-121 KOKA DHE FYTYRA • Hydrocefalus (kokë e madhe me fontanellë të fryrë dhe sutura të zgjeruara) Fryrje. kjo do të zgjidhet spontanisht për një periudhë prej 3-4 javësh (Fig F-7.

si sy ose fontanellë të thelluar. zgjerim barku (shih figurën F-6. ose buzës së lepurit shih faqe F-151 GOJA DHE HUNDA • Buzë lepuri (buza e çarë) • Palatoshizë (vrimë në qiellzën e sipërme që lidhë hundën me gojën) • Myshqe (njollë e trashë e bardhë në gjuhë ose brenda gojës) • Cianozë qendrore (gjuha dhe buzët blu) Për të vërtetuar diagnozën shih faqe F-128 VEPRO TANI: Jepi oksigjen me shpejtësi të madhe (faqe C25) Për menaxhimin e cianozës qendrore shih faqe F-47 Kërko më tej për sifilis kongjenital Trajtoje për dehidrim nëse ka edhe shenja shtesë.F-18 TABELA F-2 Vazhdim. humbje të elasticitetit të lëkurës. Për trajtimin e fryrjes së barkut shih faqe F-99 Për trajtimin e gastroshisës/omfaloceles shih faqe F-152 • Sekrecione profuze nga hunda (“rrufitje”) • Gjuhë dhe mukozë e thatë BARKU DHE SHPINA • Fryrje. shih faqe F-152 . Shih për Ekzaminimi i foshnjës së posalindur Shih për Veprim(et)i e menjëhershme që kërkohe(t)n dhe kapitulli përkatës për trajtim pas përfundimit të ekzaminimit Për trajtimin e palatoshizës. faqe F-99) • Gastroshizë/omfalocele (defekt i murit të barkut ose i kërthizës përmes të cilit mund të dalin zorrët ose organet tjera) • Spina bifida /myelomeningocele (defekt në kurriz përmes të cilit mund të dalin meningjet dhe/ose palca kurrizore) Për trajtimin e spina bifida/ myelomeningocelës.

me ngjyrë të gjelbër ose përmban mukus dhe gjak). Një foshnje normalisht mund të defekojë 6-8 herë në ditë me jashtëqitje ujore.0 kg • Nuk shton në peshë (e vërtetuar apo dyshuar) Urinon më pak se 6 herë në ditë pas ditës së dytë. Hemorragjia vaginale tek një foshnje e posalindur femër mund të ndodhë për pak ditë. Vlerëso ushqyerjen dhe/ose vëllimin e lëngjeve (faqe C-22) Për menaxhimin e diarresë shih faqe F-107. apo mund të tregojë nëna. Shih se mos ka nevojë për të parandaluar dhe trajtuar për glikemi (sheqer në gjak ) të ulur (faqe F-91) dhe ekzamino hollësisht për trauma/dëmtime të mundshme të lindjes. Nuk ka eleminuar mekonium brenda 24 orëve të para pas lindjes. URINA DHE FEÇET • • Kontrolloje për anus imperforatus: • Nëse anusi është jo i hapur shih faqe F-153 • Nëse anusi është normal. Gjatë ditës së parë të jetës nuk është ndonjë shenjë për probleme. jashtëqitja është ujore. Diarrea (shtimi i shpeshtësisë së defekimit. shih faqe F-102 për të përcaktuar nëse foshnja ka keqformim gastrointenstinal ose obstruksion të dyshuar. ose jashtëqitje ujore siç mund t’i shihni.F-19 TABELA F-2 Vazhdim. PESHA • Pesha në lindje më pak se 2. • . Ekzaminimi i foshnjës së posalindur Shih për Shih për Veprimi (veprimet) e menjëhershme që kërkohen dhe kapitulli që flet për trajtimin pas përfundimit të ekzaminimit Gjatë ekzaminimit shih me kujdes për problemin që mund të ketë foshnja si rrjedhojë e madhësisë së vogël në lindje dhe shih faqe F-23 për trajtimet e veçanta për foshnjet e vogla. Për të vlerësuar më tutje për vështirësi në ushqyerje shih faqe F-93.5 kg • Pesha në lindje më shumë se 4.

mund të gjesh më shumë se një të dhënë për sëmundjen gjatë një vlerësimi të mëtejshëm dhe të gjitha këto - - . frekuencën e frymëmarrjes më pak se 20 në minutë. ose ka ndërprerë ushqyerjen Foshnja nuk është ushqyer mirë që nga lindja Foshnja nuk shton në peshë (e vërtetuar apo e dyshuar) Nëna nuk ka qenë në gjendje ta ushqejë në gji Foshnja ka vështirësi në ushqyerje dhe është i vogël apo binjak Foshnja vjell me forcë. për menaxhimin e lëngjeve dhe ushqimit tek foshnjet e vogla. pavarësisht nga metoda e ushqyerjes. pas çdo ushqyerjeje ose vjell bilë apo gjak • Për trajtimin e të vjellurave shih faqe F-99 VEPRIMET E MENJËHERSHME PAS PËRFUNDIMIT TË EKZAMINIMIT • Përcakto trajtimin e përshtatshëm: kategorizo të dhënat nga ekzaminimi dhe në filllim trajto të dhënat më prioritare (temperatura nën 32˚C. humbje vetëdije). Ekzaminimi i foshnjës së posalindur Shih për Shih për Veprimi (veprimet) e menjëhershme që kërkohen dhe kapitulli që flet për trajtimin pas përfundimit të ekzaminimit Për trajtimin e përgjithshëm të problemit të ushqyerjes shih faqe F-93. gulçimin. hemorragjin ose shokun) dhe vazhdo ndonjë trajtim që mund të kesh filluar gjatë ekzaminimit (p. Në disa raste.F-20 TABELA F-2 Vazhdim.sh. mosmarrjen frymë.sh. USHQYERJA • • • • • Foshnja është ushqyer mirë në lindje por tani ushqehet pak. trajtojnë veçmas çdo shenjë apo rezultat dhe tregojnë rrugët e përshtatshme të trajtimit. Vazhdo trajtimin e shenjave emergjente (p. Nëse foshnja është e vogël shih faqe F-26. “VEPRO TANI”) Vërej se shumica e kapitujve që pasojnë në këtë pjesë. konvulsione/spazma.

Nëse nuk gjenë ndonjë problem specifik dhe e vetmja e dhënë është letargjia ose ndonjë shenjë tjetër jo e veçantë (p. i flashkët. Vazhdo ndonjë trajtim që ke filluar. Përcakto cilat procedura dhe kërkime laboratorike janë të nevojshme. sifilisin kongjenital. Përgjigjju pyetjeve që ajo mund të shtrojë. nëse ka ndonjë shqetësim. përgjumësi. i irituar) ose foshnja “duket e sëmurë” shih kapitullin Letargjia dhe shenjat tjera jo specifike (faqe F-87) Kryej veprimet e mëposhtme para se të fillosh trajtimin specifik. Nëse vlerësimi zbulon më shumë se një rezultat. Sigurohu që të marrësh sasinë e duhur të gjakut një herë të vetme për të gjitha analizat e nevojshme. ose ndonjë problem që lidhet me madhësinë e vogël dhe pastaj shfrytëzoje ndonjë kapitull tjetër nëse është e domosdoshme. sigurohu si më poshtë: Sqaroja nënës gjendjen e foshnjës dhe arsyen (arsyet) pse foshnja ka nevojë të shtrohet. HAPAT E MËTEJSHËM • • • Rishqyrto të dhënat me nënën dhe merre pëlqimin e informuar para kryerjes së procedurave të mëtejshme. sepsën. ose pomadë tetracikline 1%). SHTRIMI I FOSHNJËS NË NJË INSTITUCION TË KUJDESIT SHËNDETËSOR • Nëse trajtimi i foshnjës kërkon shtrimin e saj në një institucion të kujdesit shëndetësor.F-21 “grupe” të dhënash mund të tregojnë një problem të vetëm serioz. mund të vërejë ndryshime me rëndësi në gjendjen e foshnjës. 2. . Jepi vitamin K (phytomenadione) 1 mg IM një herë (ose IV nëse ke vendosur sistemin IV) nëse foshnja nuk e ka marrë ende atë. • - Nëna që qëndron vazhdimisht me foshnje. së pari shih kapitullin Të dhënat e shumëfishta (më së shpeshti Sepsa ose Asfiksia) (faqe F-35) për të përjashtuar asfiksin. • Mbaje mend se mund të jesh vetë në gjendje për të trajtuar disa probleme njëkohësisht.5 % tretësirë povidon jod.sh. aktivitet i zvogluar. Dëgjoi komentet e saj dhe riekzaminoje foshnjën në çdo kohë. jepi profilaksën e syve (nitrat argjendi 1%. ose sa më parë që të jetë e mundur: Nëse foshnja është e vogël me moshë një orë pas lindjes.

faqe A-1) Kujdesu për foshnjën në njësinë e kujdesit intenziv.sh. Mbaji foshnjet me infeksion. Nëse nëna dhe foshnja janë të ndarë. ndihmoje nënën të vizitojë foshnjen. nëse kjo është në dispozicion: Nëse njësia e kujdesit të veçantë për të porsalindur nuk është në dispozicion. mbaje foshnjën bashkë me nënën në një zonë afër vendqëndrimit infermierik. që të qëndrojë me foshnjën për ta ushqyer me gji ose për t’i dhënë qumësht të shtrydhur gjiri (faqe C-15).F-22 Kontrollo nëse foshnja është e shënuar drejtë me shiritin me emër në dorë ose në bërryl. mbajtjen e shënimeve. të ndara nga foshnjet me probleme joinfektive dhe përmbaju praktikave të parandalimit të infeksionit në të gjitha rastet (faqe C-37). Kryej procedurat e nevojshme administrative (p. nëse ajo ka ndonjë mundësi tjetër të jetë afër institucionit të kujdesit shëndetësor. Bëji ndryshimet në trajtim nëse nevojitet. nëse është e nevojshme. . - - - - • Rishqyrto listën e diagnozave dalluese sërish pasi të marrësh rezultatet e kërkimit (kërkimeve) fillestarë (p. Shtroje edhe nënën. sheqeri në gjak) dhe pasi të shikosh përgjigjen e foshnjës ndaj trajtimit fillestar. Nëna nuk ka nevojë të shtrohet. Nëse nëna nuk është në gjendje të vizitojë foshnjën.. informoje atë për gjendjen e foshnjës të paktën dy herë në ditë.sh. nëse është e mundur dhe ofroi nje vend të rehatshëm për të qëndruar. Kontrollo kordonin umbilikal nëse është i lidhur dhe i shtrënguar.

• Pas përfundimit të ekzaminimit në Tabelën F-2 (faqe F-11) rishiko me kujdes tabelat e diagnozave dalluese të rëndësishme. kur është e mundur. Disa probleme ndaj të cilave foshnjat e vogla janë veçanërisht të ndjeshme mund të jenë: vështirësi në të ushqyer (vështirësit në të ushqyer janë një problem i shpeshtë. me një emërtim të përbashkët si “foshnje të vogla”. por mund të ketë gjithashtu edhe probleme të tjera. F-1A) krahasuar me foshnjën normale (Fig.sh.F-23 FOSHNJA E VOGËL Foshnjet e lindura parakohe (para javës së 37-të të shtatzënisë) në përgjithësi mund të kenë më shumë probleme sesa foshnjet e lindura me kohë. me rritjen e foshnjës ky problem përmirësohet). Vërej se një foshnje e vogël: mund të ketë një problem që është specifik për foshnjet e vogla (p. Nëse mosha gestative e një foshnje dihet. për të përcaktuar diagnozën që përputhet më shumë me të dhënat e foshnjes suaj. ikter nga prematuriteti). që janë të vogla (me peshë në lindje nën 2. atonia) - FIGURA F-1. flashkësia. aq më shumë ka të ngjarë që ajo të ketë probleme. F-1B) dhe kjo nuk është detyrimisht një e dhënë për ndonjë problem (p. për të drejtuar diagnostikimin dhe vendimet e menaxhimit. ky udhëzues iu referohet foshnjave të lindura parakohe dhe foshnjave të vogla.sh. . Megjithatë duke pasur parasysh se mosha gestative e foshnjës nuk është gjithmonë e njohur. (Fig.sh. Mbaje mend se sa më e parakohshme dhe me e vogël që është foshnja.5 kg). duke kujtuar se një foshnje e vogël mund të ketë çfarëdo problemi që mund të ketë edhe foshnja e lindur me kohë. përdore. A Qëndrimi normal në qetësi i foshnjave të vogla (A) dhe të lindura me kohë (B) B • Foshnjat e vogla janë më të prirura për të zhvilluar komplikime. çfarë ka edhe një foshnje e lindur me kohë (p. ikter të shoqëruar me sepsë) ka një pozitë të ndryshme.

rishiko kapitujt në Principet e kujdesit të të posalindurit. enterokoliti nekrotizues (faqe F-104) verdhëza nga papjekuria (faqe F-82) hemorragji intraventrikulare (faqe F-66) anemia (faqe F-119). vështirësi në frymëmarrje (faqe F-47) siç është sindromi i distresit respirator dhe apnea. të cilat nuk kanë ndonjë sëmundje serioze dhe në veçanti për ato që peshojnë më pak se 1. sheqeri i ulët në gjak (faqe F-91) - • Duke qenë se një foshnje e vogël zakonisht ka të dhëna të shumfishta të cilat mund të ekzistojnë meqenëse foshnja është e vogël apo për shkak se foshnja ka një problem më të rëndë – rishqyrto kapitullin “Të dhënat e shumëfishta (Më shpesh sepsë. të gjitha foshnjat e vogla kërkojnë kujdes të veçantë për t’u ushqyer. sepse ato nuk janë të pjekura sa duhet për t’u ushqyer mirë. duke shikuar veçanërisht për shenja të sepsës ose të asfiksisë. Gjithashtu. për t’iu dhënë hekurin elementar.8 kg). Aftësitë e mira ushqyese mund të vendosen zakonisht nga java e 34-35 post-menstruale. kontrollim lëngjesh dhe mbajtje të temperaturës trupore normale (ideale do të ishte duke shfrytëzuar kujdesin e nënës kengur). jepju foshnjeve të vogla një preparat me hekur nëpër gojë. Deri në këtë kohë. të cilat janë përshkruar mëposhtë. • MENAXHIMI I USHQIMIT DHE LËNGJEVE TË FOSHNJAVE TË VOGLA PRINCIPET E PËRGJITHËSHME TË USHQYERJES SË FOSHNJAVE TË VOGLA Foshnjat e vogla shpesh kanë vështirësi për t’u ushqyer. Pavarësisht prej asaj se çfarë problemi tjetër mund të kenë. . mund të nevojitet një përpjekje më e madhe për të siguruar ushqyerjen e duhur. Gjatë kësaj periudhe ofroi nënës mbështetje dhe vëmendje të veçantë. kujdesi i nënës Kengur (faqe F-30) është një metodë e rekomanduar për të mbajtur temperaturën e trupit të një foshnje të vogël. Për të parandaluar anemin nga pamjaftueshmëria e hekurit. për udhëzimet që janë të aplikueshme tek të gjitha foshnjat e posalindura. 2mg/kg/peshë trupore një herë në ditë prej moshës 2 muajshe deri në 23 muajshe). Kjo metodë rekomandohet për foshnjet. Mbaje mend se foshnjat e vogla zhvillojnë (shfaqin) shenja të reja gjatë ditëve apo javëve të para të jetës.F-24 temperatura jo normale trupore (faqe F-69). ose asfikson) (faqe F-35).

• • • Nëse foshnja nuk thithë sa duhet për të marrë sasin e nevojshme të qumështit: • Nxite nënën t’i japë qumështin e shtrydhur të gjirit. mund të nevojitet një kohë më e gjatë për një foshnje të vogël të vendoset ushqyerja në gji.sh.25 deri në 2. çdo 2 orë). Nëna duhet të mbajë foshnjën në gji për një periudhë më të gjatë kohe dhe e lejon të pushojë ndërmjet thithjeve. ushqyerja në gji është veçanërisht me rëndësi për foshnjen e vogël. Sigurohu që foshnja të ushqehet: Nëse foshnja peshon 1. Mësoje nënën t’iu përmbahet principeve të përgjithshme të ushqyerjes eskluzive në gji (faqe C-11). para si t’i jap qumështin e shtrydhur. thithë për periudha më të shkurtëra kohe para se të pushojë. Nëse foshnja peshon më pak se 1. pushon për një kohë të gjatë ndërmjet thithjeve. Siguroje nënën se ushqyerja në gji do të bëhet më e lehtë kur fëmija fillon të rritet. duke përdorur një metodë tjetër të të ushqyerit (faqe C-14). derisa foshnja të mund të ushqehet me qumësht gjiri.5 kg. të ushqehet ngadalë. kjo është zakonisht normale nëse foshnja: • lodhet shpejt dhe thithë dobët në fillim.sh. ose më gjatë. • Nëse është e domosdoshme nëna mund të përmirësojë rrjedhjen e qumështit. e zë gjumi gjatë ushqyerjes. duke shtrydhur një sasi të vogël qumështi para se ta vendos foshnjën në gji. . ushqeje së paku 8 herë në 24 orë (p. çdo tre orë).F-25 • Shpjegoi nënës se: qumështi i gjirit të saj është më i miri për foshnjën e saj. Përmbaju udhëzimeve në Tabelat F-3 deri në F-8 (faqe F-27 deri në F-29) për të përcaktuar vëllimin e nevojshëm ditor të ushqimit dhe lëngjeve.25 kg ushqeje foshnjën 12 herë në 24 orë (p. • Sigurohu që nëna të përpiqet gjithnjë të mëkojë foshnjen.

FOSHNJET PA SËMUNDJE MADHORE 1. rifillo ushqyerjet duke e vëzhguar me kujdes. apo episode apneje. Nëse foshnja vjellë. rifillo ushqyerjet. duke vlerësuar rritjen e foshnjës (faqe C-15). Pastaj. duke përdorur një metodë tjetër të të ushqyerit (faqe C-14). . Rishiko kategoritë e mëposhtme për të përcaktuar vëllimet e përshtatshme totale ditore të lëngjeve dhe ushqimeve për foshnjën. Shpjegoja asaj që në fillim t’i japë foshnjës përmbajtjen e filxhanit të dytë që përmban më shumë qumësht të pasur me yndyrë dhe më tutje shtoje me sasin që është e nevojshme nga filxhani i parë. Kyqe një sistem IV (faqe P-21) dhe jepi lëngje IV duke përshtatur sasin sipas moshës dhe peshës së foshnjës (Tabelat F-3. duke i dhënë të njëjtin vëllim si ushqyerja e fundit dhe duke vëzhguar me kujdes foshnjën. mbështetur në moshën e foshnjës. Nëse foshnja nuk shton sa duhet në peshë (më pak se 15 g/peshë trupore në ditë për tre ditë) kërkoi nënës të shtrydhë qumështin (Faqe C-15).5 KG • Vëreje foshnjën derisa fillon të ushqehet në gji (faqe C-11). • - • Nëse foshnja ushqehet përmes tubit gastrik dhe nëse ka një vëllim në rritje të mbetjes gastrike (qumështi që mbetet në stomak nga ushqyerja e mëparshme) dysho për enterokolit nekrotizues (faqe F-104) VËLLIMI I USHQIMIT DHE LËNGJEVE PËR FOSHNJAT E VOGLA Foshnjat e vogla kanë nevojë për vëllime të ndryshme ushqimesh dhe lëngjesh. Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji. ose ka fryrje barku. jepi qumësht të shtrydhur të gjirit.75 DERI 2. mbështetur mbi gjendjen dhe peshën e tyre. Rivlerëso foshnjën pas 12 orëve: Nëse gjendja e foshnjës përmirësohet.F-26 • • Sigurohu që foshnja të marrë mjaft qumësht. në dy gota të ndryshme. Nëse gjendja e foshnjës nuk përmirësohet vazhdo dhënien e lëngjeve IV në vëllim mbajtës për 12 orë të tjera. faqe F-27 deri F-29) për 12 orë. ose nëse më shumë se 20% nga ushqimi paraprak mbetet në stomak (mbetje gastrike) pikërisht para ushqyerjes tjetër (kur ushqen me tubë gastrike): Ndalo të ushqyerit. Përdore Tabelën C-4 (faqe C-22) për të përcaktuar sasin e nevojshme të qumështit për t’u ushqyer.

sapo foshnja të mund të gëlltis pa u kollitur.49 KG • • Jepi qumësht të shtrydhur me tubë gastrike (faqe C-18). TABELA F-4 Vëllimet e qumështit të gjirit për një foshnje që peshon 1.25 Kg • • Vendose një sistem IV (faqe P-21) dhe jepi vetëm lëngje IV (sipas Tabelës F-5.49 kg pa sëmundje madhore Ditët e jetës 1 2 15 3 18 4 22 5 26 6 28 7 30 Sasia e ushqimit çdo tre orë (ml/racion) 10 Më pak se 1. ose pështyrë. çdo tre orë sipas Tabelës F-4.749KG • Jepi qumësht të shtrydhur gjiri duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14) çdo tre orë sipas Tabelës F-3. faqe F-28) për 48 orët e para. Vazhdo më tutje duke e ushqyer me gotë/lugë (faqe C-16). Jepi qumësht të shtrydhur gjiri me tubë gastrike (faqe C-18) çdo dy orë. sapo foshnja të mund të gëlltitet pa u kollitur ose pështyrë.F-27 1. deri sa foshnja të jetë e aftë të ushqehet në gji.5 deri 1.25 DERI 1. ose më vonë nëse gjendja e foshnjës ende nuk është e qëndrueshme dhe pakso dalëngadalë sasin e lëngut IV. Vazhdo më tutje duke e ushqyer me filxhan/lugë (faqe C-16). duke filluar nga dita e tretë. • .25 deri 1.749 kg pa sëmundje madhore Ditë jete 1 2 18 3 22 4 26 5 30 6 33 7 35 Sasia e ushqimit çdo tre orë (ml/racion) 12 1. TABELA F-3 Vëllimet e qumështit të gjirit për një foshnje që peshon 1. duke rritur sasin e ushqyerjeve nga goja sipas Tabelës F-5 (faqe F-28).5 deri 1.

75 deri 2. Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji. • TABELA F-6 Vëllimet e lëngjeve IV dhe e qumështit të gjirit për një foshnje të sëmurë që peshon më pak se 1. Përcakto vëllimin e kërkuar të qumështit për racion sipas moshës së foshnjës (Tabela C-4. Jepi qumësht të shtrydhur gjiri. jepi qumësht të shtrydhur gjiri.5 KG • Nëse foshnja nuk kërkon fillimisht lëngje IV (sipas kapitullit gjegjës për problemet e foshnjës) lejoje foshnjën të fillojë të ushqyerit në gji (faqe C-11). faqe C-22) Nëse foshnja kërkon lëngje IV: Kyqe një sistem IV (faqe P-21) dhe jepi vetëm lëngje IV (sipas Tabelës F-6) për 24 orët e para. çdo tre orë.75 DERI 2.5 kg Ditët e jetës 1 2 4 6 3 3 14 4 2 22 5 0 30 6 0 35 7 0 38 Shpejtësia e lëngut IV (ml/orë ose mikropika /minutë) Vëllimi i ushqimit çdo tre orë (ml/racion) 5 0 .25 kg Ditët e jetës 1 Shpejtësia e lëngut IV (ml/orë ose mikropika /minutë) Vëllimi i ushqimit çdo dy orë (ml/racion) 4 0 2 4 0 3 3 3 4 3 5 5 2 8 6 2 11 7 0 15 FOSHNJET E SËMURA 1. duke filluar nga dita e dytë ose më vonë nëse gjendja e fëmijës ende nuk është e qëndrueshme dhe dalëngadalë paksoje vëllimin e lëngut IV dhe rrite vëllimin e ushqyerjeve përmes gojës sipas Tabelës F-6.F-28 TABELA F-5 Vëllimet e lëngjeve IV dhe e qumështit të gjirit për një foshnje që peshon më pak se 1. duke përdorur një metodë alternative ushqyese (faqe C-14). duke përdorur një metodë alternative ushqyese (faqe C-14).

5 DERI 1. • TABELA F-7 Vëllimet e lëngjeve IV dhe e qumështit të gjirit. ose pështyrë.F-29 1.749 KG • • Kyqe nje sistem IV (faqe P-21) dhe jepi vetëm lëngje IV (sipas Tabelës F-7) për 24 orët e para. Vazhdo më tutje duke e ushqyer me gotë/lugë (faqe C-16).49 KG • • Kyqe një sistem IV (faqe P-21) dhe jepi vetëm lëngje IV (sipas Tabelës F-8) për 24 orët e para. ose më vonë nëse gjendja e foshnjës ende nuk është stabilizuar dhe pakso dalëngadalë vëllimin e lëngjeve IV. Jepi qumësht të shtrydhur gjiri me tubë gastrike (faqe F-18). ose më vonë nëse gjendja e fëmijës ende nuk është e stabilizuar dhe pakso dalëngadalë vëllimin e lëngjeve IV. çdo tre orë. sapo foshnja të mund të gëlltitet pa u kollitur. duke rritur ushqyerjen përmes gojës sipas Tabelës F-7. ose pështyrë. duke shtuar të ushqyerit përmes gojës sipas Tabelës F-8 Vazhdo më tutje duke e ushqyer me gotë/lugë (faqe C-16).25 DERI 1. Jepi qumësht të shtrydhur gjiri me tubë gastrike (faqe F-18) çdo tre orë duke filluar nga dita e dytë. • TABELA F-8 Vëllimi i lëngjeve IV dhe e qumështit të gjirit për një foshnje të sëmurë që peshon 1. për një foshnje të sëmurë që peshon 1. 5 deri 1. 749 kg Ditët e jetës 1 2 4 6 3 3 13 4 2 20 5 2 24 6 0 33 7 0 35 Shpejtësia e lëngut IV (ml/orë ose mikropika /minutë) Vëllimi i ushqimit çdo tre orë (ml/racion) 4 0 1.25 deri 1. duke filluar nga dita e dytë. sapo foshnja të mund të gëlltitet pa u kollitur.49 kg Ditët e jetës 1 2 3 6 3 3 9 4 2 16 5 2 20 6 0 28 7 0 30 Shpejtësia e lëngut IV (ml/orë ose mikropika /minutë) Vëllimi i ushqimit çdo tre orë (ml/racion) 3 0 .

Nëse foshnja kërkon përsëri të ushqehet duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit. foshnja nuk kërkon trajtim special.25 kg (faqe F-27) SHTIMI NË PESHË DHE USHQYERJA PËR MOSHËN SHTATË JAVËSHE • Është normale për foshnjat e vogla të humbasin peshën gjatë 7-10 ditëve të para të jetës. Rrit sasin e qumështit në 200 ml/kg peshë trupore në ditë. KNK megjithatë kërkon që nëna të qëndrojë me foshnjën gjatë gjithë kohës. por është në ushqim të plotë me qumësht: Shtoje vëllimin e qumështit për 20 ml/kg/peshë trupore në ditë deri sa foshnja të arrij shtimin prej 180 ml/kg peshë trupore në ditë. ose lëngje IV). Vazhdo shtimin e vëllimit të qumështit me rritjen e peshës së foshnjës për të mbajtur një vëllimin e qumështit të gjirit prej 180 ml/kg/peshë trupore. e cila mbahet nga nëna vazhdimisht në kontakt lëkurë në lëkurë dhe ushqehet vetëm me qumësht gjiri (ideale).sh. Kjo është mënyra më e mirë për të mbajtur ngrohtë një foshnje të vogël dhe kjo ndihmon gjithashtu në vendosjen e të ushqyerit me qumësht gjiri.F-30 MË PAK SE 1. si oksigjen. Nëse pesha nuk është e mirë për më shumë se një javë dhe foshnja ka marë qumësht gjiri 200 ml/kg peshë në ditë. KNK mund të fillojë në spital sa më shpejt që lejon gjendja e foshnjës (p. • • • Nëse shtimi në peshë nuk është i mirë (më pak se 15 g/peshë në ditë e matur për tre ditë). trajtoje për mos-shtim të mjaftueshëm peshe (faqe F-96) KUJDESI I NËNËS KENGUR Kujdesi i nënës kengur (KNK) është kujdesi për një foshnje të vogël.25 KG • Jepi ushqim dhe lëngje sipas përshkrimit për një foshnje të vogël që peshon më pak se 1. Pesha e lindjes zakonisht rifitohet në 14 ditët e para të jetës nëse foshnja ka qenë e sëmurë. ose të qëndrojë pjesën më të madhe të ditës në spital. • Sigurohu që nëna është shëruar plotësisht nga komplikimet e lindjes para se të fillojë KNK-ja. . Vlerëso rritjen e foshnjës (faqe C-25) për t’u siguruar se foshnja po shton sa duhet në peshë.

• FILLIMI I KNK-së • Derisa foshnja është shtruar për ndonjë sëmundje. tregoja konkretisht me veprime dhe më tutje kërkoi që t’i bëj vetë të gjithë hapat. një pelenë. oksigjen ose lëngje IV). nëna mund të fillojë të mbajë foshnjën në kontakt lëkure në lëkurë për periudha të shkurtëra (1-3 orë rresht) Kur gjendja e foshnjës të stabilizohet dhe të mos kërkojë më trajtim të veçantë (p. caktoje me nënën një kohë më të përshtatshme për të. Shpjegoja nënës se KNK-ja mund të jetë mënyra më e mirë për t’u kujdesur për foshnjën e saj.F-31 • Sigurohu që nëna ka mbështetjen nga familja e saj për të qëndruar në spital apo për t’u kthyer kur foshnja është gati për KNK dhe të merret edhe me detyrat që ka në shtëpi. nëse ke mundësi.sh. Kërkoi të veshë rroba të lehta. një veshje të rehatshme për temperaturën ambientale dhe që siguron një vend ku mund të vendosë foshnjën Sigurohu që temperatura e dhomës të jetë së paku 25oC Gjatë kohës që nëna mban foshnjën e saj. • Foshnjën e largon nga nëna vetëm nëse duhet t’ia ndërrosh pelenat. foshnja do të ushqehet më lehtë. Vendose foshnjën në gjoksin e nënës: Vendose foshnjën në një pozitë të drejtë. kapelë dhe çorapë. • • • • • • . drejtëpërdrejtë në lëkurën e nënës. Diskuto me familjen. epizodet e apnesë do të jenë më të rralla. Vishe foshnjën me një këmishë të ngrohtë të hapur në grykë.5 kg ose 40 javë të moshës pasmenstruale. si mund të mbështesin nënën në mënyrë që ajo të ofrojë KNK-në. t’i bësh banjo dhe të vlerësosh të dhënat klinike sipas protokolit të spitalit. sapo ta lejojë gjendja e foshnjës: • foshnja do të jetë ngrohtë. nëna mund ta fillojë KNK-në e vazhdueshme. Kur foshnja të jetë gati për KNK. ose sipas nevojës. përshkruaja asaj çdo hap të KNK-së. Foshnjat mund të kujdesen me metodën e nënës Kengur deri sa ato janë 2.

F-32 Sigurohu që kofshët dhe bërrylat e foshnjës janë të përkulur. Kërkoi nënës të ulet në një vend të rehatshëm dhe ndihmoje të vendosë dhe puthis foshnjën drejt (faqe C-12). . atëherë nëna le të shtrydhë qumështin e gjirit dhe t`ia jap përmes një metode alternative të të ushqyerit. qoftë kur foshnja zgjohet nga gjumi qoftë kur është e zgjuar dhe e vëmendshme. ku koka e foshnjës është në një pozitë lehtë të ekstenduar. nëse është e domosdoshme. • Pas vendosjes së foshnjës lejoje nënën të pushojë së bashku me foshnjën dhe nxite atë të lëvizë përreth kur të jetë gati. Përdore një copë të butë (rreth 1 metër katror). të paluar diagonalisht në dysh dhe siguroje duke e lidhur nyje. FIGURA F-2 Foshnja në pozitën e kujdesit të nënës kengur nën rrobat e nënës TË USHQYERIT NË GJI • • • Le të provojë nëna për të ushqyer në gji. por jo shumë ngushtë sa të pengojë frymëmarrjen apo lëvizjen e foshnjës. ngjajshëm me pozitën e një bretkoce dhe koka e gjoksi i foshnjës janë në gjoksin e nënës. Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji. • Vendose foshnjën në gjoksin e nënës nën rrobat e saj (Fig-2) dhe mbuloje me një batanije të cilën e ke ngrohur më parë: Nuk nevojitet veshje speciale deri sa rrobat e nënës e mbajnë foshnjën shtrënguar mirë dhe rehat në kontakt me lëkurën e saj. Ke kujdes që ajo të jetë e lidhur fort në mënyrë që të pengojë foshnjën të rrëshqasë nëse nëna është në këmbë.

Nëse foshnja ndërpren frymëmarrjen. letargjin. lëshoje në shtëpi (faqe C-67). Nëse foshnja nuk fillon frymëmarrjen menjëherë. [faqe F-11]. apo shtrirë. nëna duhet ta stimulojë frymëmarrjen duke ia fërkuar shpinën foshnjës për 10 sekonda. • PËRCJELLJA E GJENDJES SË FOSHNJËS • • Nëse foshnja është në KNK të vazhdueshëm. apnenë. ose të ushqyerit e pakët). Përgjigjiu çdo shqetësimi që mund të ketë nëna. apo një anëtar i familjes për të mbajtur foshnjën në kontakt lëkurë në lëkurë. Pozicioni më i mirë për të fjetur për nënën gjatë KNK-së është pozicioni i përkulur. Tabela F-2. të qëndrojë ngritur. mund të ecë. . matja dy herë në ditë temperaturën. Gjithashtu ajo mund të flerë anash. ose veshë foshnjën. apo për ndonjë arsye tjetër. Kjo mund të bëhet për pak ditë deri në disa javë. reanimoje foshnjën duke përdorur qesen dhe maskën (faqe P-41). pakësimin e lëvizjeve. Nëse shtrati i nënës nuk është i rregullueshëm ajo mund të përdorë disa jastëk për t’u ngritur. Nëse foshnja ushqehet dobët. pak i ngritur. Mësoje nënën të dallojë shenjat e rrezikut (p. Mësoje nënën të vëzhgojë mënyrën e frymëmarrjes së foshnjës dhe shpjegoja ndryshimet normale.F-33 JETA E PËRDITSHME E NËNËS • • • Theksoja nënës se është shumë e rëndësishme që ajo të lajë duart shpesh. Kur nëna ka nevojë për të qenë larg foshnjës për higjienë vetiake. foshnja është ende e papjekur ose foshnja sëmuret (përsëriti ekzaminimet. ta vendosë në një shtrat të ngrohtë dhe ta mbulojë deri kur të kthehet nëna. Gjatë ditës nëna mund të bëjë çfarëdo që dëshiron. gjatë kohës që nëna nuk ndodhet aty. varësisht nga madhësia që ka foshnja në fillim dhe problemet tjera që ajo mund të ketë. vërteto nëse teknika e nënës është e gabuar (faqe C12). nëse është e domosdoshme). • • LËSHIMI DHE PËRCJELLJA • Kur foshnja ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë qëndrim në spital. mund të: kërkojë që një anëtarë tjetër i familjes të mbajë foshnjën në kontakt lëkurë në lëkurë.sh.

5 kg. • • • . si dhe ka mundësi të vijë rregullisht në vizitat kontrolluese.F-34 • Sigurohu që nëna ndjehet e qetë me mundësit e saj për t’u përkujdesur për foshnjën dhe vazhdon KNK-në në shtëpi. deri rreth javës së 40-të të moshës pas menstruacioneve. rritjen dhe zhvillimin derisa foshnja të jetë disa muajshe. Ofroi nënës mbështetje dhe kurajo. ose kur foshnja peshon më shumë se 2. Peshoje foshnjën dhe këshilloje nënën të fillojë largimin e foshnjës nga KNK-ja sapo të fillojë të bëhet më pak i durueshëm ndaj këtij pozicioni. Gjatë javës së parë pas lëshimit nga spitali. Pas javës së parë. Kur foshnja të jetë larguar nga KNK-ja. vizito nënën dhe foshnjën dy herë në javë. nëse ka mundësi mate foshnjën përditë dhe diskuto problemet me nënën. vazhdo vizitat kontrolluese çdo muaj. për të përcjellur të ushqyerit.

kështu që është e domosdoshme të shikohen udhezimet në kapitujt gjegjës për secilën shenjë që ka foshnja. një foshnje me asfiksi mund të ketë konvulsione. Për shembull. ose sifilisin kongjenital Gjatë vlerësimit mund të gjendet një e dhënë e vetme. • . të cilat janë përshkruar më poshtë. por dallimi ndërmjet tyre është i rëndësishëm për trajtimin adekuat të tyre.5 kg në lindje apo i/e lindur para javës së 37-të të shtatzënisë).sh. sigurohu që të përfshihet në trajtim për të dyja problemet. asfiksinë. ushqyerja e dobët mund të jetë shenjë e sepsës. asfiksisë. një lloj i veçantë i sepsës mund të jap gjithashtu disa shenja. sepsën apo madhësin e vogël (më pak se 2. edhe në zona ku prevalenca e infeksioneve seksualisht të transmetueshme është e lartë. Sifilisi kongjenital është më i rrallë sesa problemet tjera. derisa një shenjë e vetme mund të tregojë disa probleme shëndetësore (p. Sifilisi kongjenital. ose peshës/moshës së vogël të foshnjës). por foshnja më vonë zhvillon shenja të tjera të sëmundjes. nëse foshnja me asfiksi. Mbaje mend: Ka një përputhje të konsiderueshme të shenjave të asfiksisë dhe sepsës. duke rritur mundësin që foshnja të ketë një problem të lidhur me madhësinë e vogël. shpesh shenjat në vetvete duhet të trajtohen. apo sepsë ka konvulsione dhe vështirësi në frymëmarrje. - - PROBLEMET • Gjatë vlerësimit është gjetur më shumë se një e dhënë (rezultat). Edhe kur disa shenja tregojnë një problem të vetëm. disa prej të cilave mund të përputhen me shenjat e asfiksisë dhe sepsës. sepsën. Foshnjat të cilat janë të vogla mund të paraqiten me disa shenja. - • Problemet të cilat në mënyrë tipike japin disa shenja përfshijnë asfiksin.sh. ushqyerje të dobët dhe vështirësi në frymëmarrje).F-35 GJETJET E SHUMËFISHTA (MË SË SHPESHTI SEPSA OSE ASFIKSIA) • Merri parasysh pikat e mëposhtme në lidhje me të dhënat e shumfishta: Një problem i vetëm shëndetësor i foshnjës mund të tregohet nga shumë shenja (p.

Riktheju këtij kapitulli për vlerësimin e mëtejshëm nëse problemi vazhdon pas trajtimit. i trajtuar jo siç duhet. që numërojnë të dhënat që janë të shpeshta për asfiksin dhe sepsën (Tabela F-9. duke filluar nga koha e fillimit të aktivitetit të lindjes deri tre ditë pas lindjes. • Mate glukozën në gjak (faqe P-13). Rupturë e membranave të nënës për më shumë se 18 orë para lindjes. kërko nëse ishte i patrajtuar. Reanimim të foshnjës në lindje. Foshnja në lindje nuk ka pasur frymëmarrje spontane. Infeksion mitre i nënës ose temperaturë.6mmol/l). faqe F-11) duke kontrolluar në veçanti për një anamnezë që flet për: Aktivitet të lindjes apo lindje të komplikuar ose të vështirë (p.sh. ose nëse nuk di se çfarë trajtimi ka marrë. apo kanë sifilis kongjenital (Tabela F-10. gjatë shtatzënisë ose pas lindjes. ose partnerit) gjatë shtatzënisë. Nëse të dhënat e foshnjës janë të zakonshme për asfiksi dhe sepsë. faqe F-37) dhe të dhënat që janë karakteristike për foshnjat që janë të vogla. Aktivitet të zgjatur të lindjes. • KATEGORIZO TË DHËNAT • Shih për të dhënat e foshnjës në tabelat e mëposhtme. përcakto nëse të dhënat e foshnjës gjenden në Kategorizimin A apo Kategorizimin B dhe përdore informacionin për të zgjedhur trajtimin adekuat (faqe F-38) . Test serologjik pozitiv për sifilis.F-36 TË DHËNAT • Rishqyrto të dhënat nga anamneza e përgjithshme (faqe F-7) dhe ekzaminimi (Tabela F-2. Foshnje e vogël (më pak se 2.5 kg në lindje ose e lindur para javës së 37-të të shtatzënisë). Sifilis (i nënës. Nëse sheqeri në gjak është nën 45 mg/dl (2. faqe F-37). trajtoje për ulje të sheqerit në gjak (faqe F-91). Kategorizo të dhënat (më poshtë). distres fetal). Nëse nëna apo partneri i saj ka pasur sifilis gjatë shtatzënisë.

5˚C • Apne • Sindromi i distresit respirator (vështirësi mesatare deri në të rënda të frymëmarrjes. ose për rupturë të membranave të nënës për më shumë se 18 orë para lindjes (favorizon sepsën) TABELA F-10 Gjetjet karakteristike për foshnjat që janë të vogla apo kanë sifilis kongjenital Gjetjet Karakteristike për • Foshnje e vogël (shih faqe F-40) • Më pak se 2. ose cianozë qendrore (gjuha dhe buzët blu)) • Dështim i foshnjës për të marrë frymë spontanisht në lindje. Gjendja e foshnjës përkeqësohet gjatë dy ditëve të para pas lindjes. tërheqje e kraharorit. e cila nuk është shkaktuar nga mbingrohja (favorizon sepsën) • Gjendja përkeqësohet shpejt dhe në mënyrë dramatike (favorizon sepsën) • Shenjat fillojnë pas ditës së katërt të jetës (favorizon sepsën) • Anamneza e nënës tregon për infeksion mitre ose temperaturë.F-37 TABELA F-9 Gjetjet më të shpeshta tek sepsa dhe asfiksia Gjetjet e kategorisë B • Letargjik ose i/e flashkët (atoni) • Përgjumje apo aktivitet i zvogluar • Të vjella (favorizon sepsën) • Fryrje barku • Ushqyerje e dobët ose kurrfare pas një farë kohe që është ushqyer mirë (favorizon sepsën) • Shenjat që fillojnë që në lindje ose në ditën e parë pas lindjes (favorizon asfiksinë) • Aktivitet i zgjatur i lindjes (favorizon sepsën) • Lindje jo higjienike (favorizon sepsën) • Lindje e komplikuar ose e vështirë (vuajtje fetale. ose temperaturë mbi 390C. që fillojnë që në lindje. nuk ndryshon për një ose dy ditë të ardhshme dhe më tutje fillon të përmirësohet katër deri shtatë ditët vijuese) • Vështirësi në ushqyerje • Rraskapitje • Edemë e gjeneralizuar (enjtje e trupit) • Fryrje barku (prej mëlçisë dhe/ose shpnetkës së zmadhuar ose nga lëngu në bark) • Puçrra në formë rashi të lëkurës në pëllëmbë dhe shputa të këmbëve • Sekretime të shumta nga hunda • Sifilis kongjenital (shih faqe F-41) . zakonisht që kërkon reanimim (favorizon asfiksinë) • Apne • Konvulsione • Humbje vetëdije • Temperaturë jo normale trupore që nga lindja. duke filluar nga momenti i fillimit të aktivitetit të lindjes deri në tre ditë pas lindjes. favorizon asfiksinë) Gjetjet e kategorisë A • Vështirësi në frymëmarrje (p.sh. temperaturë e paqëndrueshme pas tre ose më shumë leximesh normale të temperaturës. ritmi i frymëmarrjes mbi 60 ose më pak se 30 frymëmarrje në minutë. gulçim në ekspirim.5 kg në lindje apo i/e lindur para javës së 37-të të shtatzënisë • Temperatura trupore nën 36. e cila nuk reagon në trajtim.

lindjes dhe periudhës pas lindjes dhe foshnja është me shumë se tre ditëshe.sh. veçanërisht nëse sepse nuk mund të përjashtohet ose ndonjë diagnozë tjetër nuk është e sigurt. • Nëse foshnja është tre ditëshe dhe anamneza e nënës TREGON për sepsë.sh. zakonisht që kërkon reanimim. dysho për sifilis kongjenital (faqe F-41) • • NËSE DYSHOHET PËR SEPSË Rishqyrto dy paragrafet kryesore më poshtë dhe zgjidhe atë që është më i përshtatshëm mbështetur mbi të dhënat e foshnjës. distresi fetal) dhe/ose foshnja dështon të marrë frymë spontanisht në lindje. ose me pranin e një infeksioni të mitrës. Nëse janë paraqitur këto. . që nga fillimi i aktivitetit të lindjes deri në tre ditë pas lindjes. dysho për sepsë (më poshtë).F-38 ZGJEDHJA E TRAJTIMIT TË PËRSHTATSHËM Kur zgjedhë trajtimin e përshtatshëm për foshnjën mbaji mend pikat e mëposhtme dhe veçanërisht kur duhet të dallosh ndërmjet sepsës dhe asfiksisë. nëse nuk ka ndonjë informacion të besueshëm rreth shtatzënisë. Kur paraqitet sepsa brenda tre ditëve të para të jetës. vështirësi në frymëmarrje). Nëse foshnja nuk sëmuret deri në ditën e 4-të ose më vonë. Sidoqoftë. Shih Tabela F-11 (faqe F-40) për një përmbledhje të rrugës së duhur për vendim-marrje. Nëse është e pranishme kjo anamnezë së bashku me shenjat klinike. pas lindjes deri në fund të periudhës së të posalindurit: Dysho për sepsë (më poshtë) në foshnjet me gjetje të shumfishta. për të dalluar sepsën nga asfiksia. dysho për asfiksi (faqe F-39) Nëse foshnja është e vogël shih faqe F-40 Nëse foshnja ka të dhëna karakteristike për sifilis dhe nëna ose partneri i saj ka një anamnezë për sifilis gjatë shtatzënisë ose nëna ka një test pozitiv serologjik për sifilis gjatë shtatzënisë. dysho për sepsë (më poshtë). • Sepsa mund të shfaqet në çfarëdo kohe. trajtoje për sepsë (faqe F-41) dhe trajto çfarëdo shenje specifike (p. ose ethe që fillojnë në çdo kohë. prania ose mungesa e të dhënave nga anamneza e nënës nuk ndihmon më gjatë për të dalluar sepsën nga problemet tjera. zakonisht është e lidhur me rupturën e membranave të nënës për më shumë se 18 orë para lindjes. - - • Asfiksia shoqërohet me një anamnezë për një aktivitet të lindjes apo lindje të vështirë ose të zgjatur (p.

sh. liroje foshnjen nga spitali (faqe C-67) - - NËSE DYSHOHET PËR ASFIKSI Rishqyrto dy paragrafet kryesore më poshtë dhe zgjidhe atë që është më i përshtatshëm. • . Vëzhgoje foshnjen për shenja plotësuese të sepsës. vështirësi në frymëmarrje) por mos fillo trajtimin për sepsë. kur hetohen për herë të parë shenjat e sëmundjes (pavarësisht nga anamneza e nënës).sh. vështirësi në frymëmarrje): Nëse foshnja ka një të dhënë nga kategoria A dhe një të dhënë nga kategoria B. trajtoje ndonjë shenjë specifike (p. trajtoje për asfiksi (faqe F-44) dhe trajto çfarëdo shenje specifike (p. Nëse vazhdon përmirësimi. Nëse nuk gjenden shenja plotësuese për sepsë gjatë periudhës së vëzhgimit. duke rivlerësuar foshnjën çdo dy orë për 12 orë: Nëse gjenden shenja të tjera plotësuese në çdo kohë gjatë periudhës së vëzhgimit. por shenjat fillestare nuk janë përmirësuar vazhdoje vëzhgimin për 12 orë të tjera. Nëse shenjat fillestare të sepsës përmirësohen gjatë periudhës së vëzhgimit. Shih Tabela F-11 (faqe F-40) për një përmbledhje të rrugës së nevojshme për vendim-marrje për të dalluar sepsën nga asfiksia. vështirësi në frymëmarrje. rivlerësoje foshnjën çdo 4 orë për 24 orë të tjera. • Nëse foshnja është treditëshe apo më e re dhe anamneza e nënës TREGON për sepsë. (shih më lart) trajtoje foshnjën për të dyjat. Nëse foshnja ka dy ose më shumë të dhëna nga kategoria A. OSE tre a më shumë të dhëna nga kategoria B. trajtoje për sepsë (faqe F-41) dhe trajtoje ndonjë shenjë specifike (p. duke u mbështetur në të dhënat e foshnjës. foshnja ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë qëndrim në spital. kur hetohen për herë të parë shenjat e sëmundjes (pavarësisht nga anamneza e nënës). asfiksi (faqe F-44) dhe sepsë (faqe F-41) dhe trajto çfarëdo shenje specifike (p. Nëse foshnja është treditëshe ose më e re dhe anamneza e nënës NUK TREGON për sepsë OSE nëse foshnja është më shumë se treditëshe.sh. vështirësi në frymëmarrje).sh.F-39 • Nëse foshnja është tre ditëshe ose më e vogël dhe anamneza e nënës NUK TREGON për sepsë OSE nëse foshnja është më shumë se tre ditëshe. trajtoje për sepsë (faqe F-41).

sh. Nëse gjetjet e foshnjës përfshijnë apnen e herë-pas-herëshme. - Nëse foshnja nuk ka të dhëna karakteristike të sepsës ose asfiksisë: Ofroi kujdes të përgjithshëm për fëmijën e vogël (faqe F-23). dobësin. që janë në pajtim me modelin e sindromit të distresit respirator (SDR) me anamnezë të nënës që nuk flet për sepsë: • Shih faqet F-51 dhe F-52 për menaxhimin e SDR dhe apnesë. . Vërej se foshnjat e vogla shpesh zhvillojnë të dhëna të reja gjatë ditëve dhe javëve të para të jetës.F-40 TABELA F-11 Përmbledhje e rrugës për vendim-marrje për të dalluar sepsën nga asfiksia Gjetjet që flasin më shumë për Asfiksi Sepsë Asfiksi Sepsë Trajtoje për Sepsë (faqe F-41) dhe asfiksia (faqe F-44) Sepsë (faqe F-41) Asfiksi (faqe F-44) Sepsë e mundshme (rishiko për praninë e të dhënave të kategorisë A ose B. Mos e trajto për sepsë deri sa të mos udhëzohesh për të bërë këtë në pjesën e menaxhimit të SDR-së ose apnesë. faqe F-37): Trajtoje për sepsë dhe/ose asfiksi sipas nevojës (shih më lart) trajtoje për shenja specifike (p. Ofroi kujdes të përgjithshëm për fëmijën e vogël (faqe F23). ktheju këtij kapitulli çdo herë që foshnja paraqet të dhëna të shumëfishta që përputhen me sepsën ose asfiksin. vështirësi në frymëmarrje) dhe ofroi kujdes të përgjithshëm për foshnjën e vogël (faqe F-23). faqe F-37) Mosha e foshnjës dhe anamneza e nënës Foshnja treditëshe ose më e re dhe anamneza e nënës flet për sepsë Foshnja treditëshe ose më e re dhe anamneza e nënës nuk flet për sepsë OSE Foshnja sëmuret nga dita e katërt e tutje NËSE FOSHNJA ËSHTË E VOGËL • Nëse foshnja është e vogël dhe ka të dhëna karakteristike për sepsë ose asfiksi (shih Tabela F-9. vështirësit në të ushqyer dhe/ose vështirësi në frymëmarrje. Tabela F-9.

trajtoje për sifilis kongjenital (faqe F-46). Nëse hemoglobina është më pak se 10 g/dl (hematokriti është më pak se 30%) jepi transfusion gjaku (faqe P-31). MENAXHIMI SEPSA • Kyqe një sistem IV (faqe P-21) dhe jepi vetëm lëngje IV. Nëse nëna nuk është trajtuar të paktën 30 ditë para lindjes ose është trajtuar jo siç duhet. ose nuk njihet trajtimi i nënës. trajtoje për sifilis kongjenital (faqe F-46). dysho për meningjit: Trajto konvulsionet. Kryeje punksionin lumbal (faqe P-37) • • • . kryej një test serologjik tek nëna dhe foshnja: Nëse testi i nënës ose foshnjës është pozitiv. Merrja mostrën e gjakut (faqe P-9) dhe dërgoje në laborator për hemokulturë dhe ndjeshmëri dhe nëse është e mundur për të matur hemoglobinën.F-41 NËSE DYSHOHET PËR SIFILIS KONGJENITAL • Nëse të dhënat e foshnjës janë karakteristike për sifilis OSE nëna apo partneri i saj kanë anamnezë për sifilis gjatë shtatzënisë së nënës. Nëse foshnja ka konvulsione. trajtoje për sifilis kongjenital (faqe F-46). • Nëse nëna ka test pozitiv për sifilis gjatë shtatzënisë. duke mbajtur një vëllim sipas moshës së foshnjës (Tabela C-4. Nëse testi serologjik për sifilis nuk bëhet dot. opistotonus apo fontanellë të përparme të fryrë dhe që pulson. nëna nuk është trajtuar të paktën 30 ditë para lindjes. përcakto nëse nëna është trajtuar: Nëse nëna është trajtuar si duhet dhe trajtimi ka filluar 30 ditë para lindjes. nuk ka nevojë për asnjë trajtim. ose nëse nuk njihet gjendja e nënës. faqe C-22) për 12 orët e para. nëse janë të pranishme (faqe F-59). ose është trajtuar jo mirë.

duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14). Nëse rishfaqen shenjat e sepsës. - • Pas 12 orëve të trajtimit me antibiotikë ose kur gjendja e foshnjës fillon të përmirësohet. përsërite kulturën dhe testin e ndjeshmërisë dhe trajtoje me antibiotikë të tjerë nëse është e nevojshme. ndërpreje ampicilinën dhe gentamicinën pas 5 ditëve të trajtimi. Vlerëso gjendjen e foshnjës çdo 6 orë për shenja përmirësimi: Nëse gjendja e foshnjës është duke u përmirësuar pas tre ditëve trajtimi me antibiotikë: Nëse kultura e gjakut është negative. Fillo trajtimin për meningjit (faqe F-43).F-42 Dërgo një mostër të lëngut cerebrospinal në laborator për të parë numrin e qelizave. ose nuk mund të identifikohet mikroorganizmi shkaktar. • • Nëse nuk dyshohet për meningjit. Jepi cefotaxime IV sipas moshës së foshnjës (Tabela C-9. ndërpreje ampicilinën. jepi ampicilin dhe gentamicin IV sipas moshës së foshnjës dhe peshës (Tabela C-9. ngjyrosjen e Gram-it. faqe C-34) së bashku me gentamicinën për 7 ditë pasi të vërehen shenjat e para të përmirësimit. Nëse hemoglobina është më pak se 10 g/dl (hematokriti është më pak se 30%). • • . jepi transfuzion gjaku (faqe P-31) Vëzhgoje foshnjën për 24 orë pas ndërprerjes së antibiotikëve: Nëse foshnja ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë qëndrim në spital. lejoje foshnjën të fillojë të ushqehet në gji (faqe C-11). kulturën dhe ndjeshmërinë. Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji. Nëse kultura e gjakut nuk mund të bëhet. Nëse gjendja e foshnjës nuk përmirësohet pas tre ditëve të trajtimit me antibiotikë: Nëse kultura e gjakut është pozitive. ndrysho antibiotikët sipas rezultateve të kulturës dhe ndjeshmërisë dhe jepi antibiotikë për 7 ditë pasi të jenë vërejtur shenjat e përmirësimit. Nëse kultura e gjakut nuk mund të bëhet ose është pozitive vazhdoje ampicilinën dhe gentamicinën për të përfunduar 10 ditë trajtim. Mate dy herë në javë hemoglobinën gjatë hospitalizimit dhe përsëri para lëshimit. faqet C-34 deri C-35). lëshoje foshnjën (faqe C-47). jepi qumësht të shtrydhur gjiri. derisa pret konfirmimin e laboratorit.

Nëse hemoglobina është më pak se 10 g/dl (hematokriti është më pak se 30%). vazhdo antibiotikët për 14 ditë. ose për 7 ditë të tjera pas fillimit të shenjave të para të përmirësimit. ose 7 ditë të tjera pas fillimit të shenjave të para të përmirësimit. Vëzhgoje foshnjën në 24 orët e para pas ndërprerjes së antibiotikëve: Nëse foshnja ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë qëndrim në spital liroje (faqe C-67). Jepi ampicilin (për meningjit) dhe gentamicin IV sipas moshës dhe peshës së foshnjës (Tabela C-9.F-43 MENINGJITI • • Kryej punksionin lumbal (faqe P-37) nëse nuk e keni kryer ende (shiko faqe F-41). ndërpreje ampicilinën. Nëse organizmat nuk mund të identifikohen. Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji. cilado që zgjat më shumë. ose për 7 ditë të tjera pas fillimit të shenjave të para të përmirësimit. Jepi cefotaksim (për meningjit) IV sipas moshës së foshnjës (Tabela C-9. jepi qumësht të shtrydhur gjiri. Nëse gjendja e fëmijës nuk përmirësohet pas 48 orë trajtimi me antibiotikë.OSE kultura e LCS është Gram pozitive. • • Pas 12 orëve të trajtimit me antibiotikë ose kur gjendja e foshnjës fillon të përmirësohet. lejoje të fillojë të ushqehet në gji (faqe C-11). Nëse gjendja e foshnjës përmirësohet pas 48 orë trajtimi me antibiotikë. Vëreje se doza e ampicilinës së dhënë për meningjit është dyfishi i dozës së dhënë për sepsë. jepi transfuzion gjaku (faqe P-31). ose 10/mm3 ose më shumë nëse foshnja është më e madhe se 7 ditëshe. përsërite punksionin lumbal: Nëse shihen organizma në ngjyrosjet e Gramit të LCS. duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14). faqe C-34) së bashku me gentamicin për 14 ditë. Konfirmo diagnozën për meningjit nëse: numri i qelizave të bardha të gjakut (leukocitet) që gjenden në LCS (lëngun cerebrospinal) është 20/mm3 ose më shumë nëse foshnja është më pak se 7 ditëshe. ndrysho antibiotikët sipas organizmit të gjetur dhe trajtoje për 14 ditë. faqe C-34 deri C-35). • • - • Mate hemoglobinën çdo tre ditë gjatë qëndrimit në spital dhe sërish kur ta lirosh. cilado që zgjat më shumë. • .

Kufizoje sasinë e lëngjeve në 60 ml/kg/peshë trupore për ditën e parë dhe përcille dieurezën. Në rastet e rënda. Ofroi kujdes të vazhdueshëm (faqe F-45) Kyçe një sistem IV (faqe P-21) dhe jepi vetëm lëngje IV në 12 orët e para. trajtoje menjëherë (faqe F-64) për të parandaluar përkeqësimin e gjendjes së foshnjës. Këto gjetje zakonisht zgjatin 24 –48 orë para se të normalizohen spontanisht. lejoje të fillojë ushqyerjen në gji (faqe C-11). të ushqyer të dobët dhe një frekuencë normale apo të shpejtë të frymëmarrjes. jepi qumësht të shtrydhur gjiri duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14). përsërite kulturën dhe testin e ndjeshmërisë dhe trajtoje me antibiotikë plotësues siç është e domosdoshme. zakonisht ato vuajnë nga dëmtime të përhershme të trurit. Foshnja mund të ketë episode të kohëpaskohshme të apnesë dhe/ose konvulsione për disa ditë. ose pa vetëdije dhe nuk ushqehet. Në rastet mesatare.F-44 Nëse rishfaqen shenjat e sepsës. Trajto vështirësitë në frymëmarrje. foshnja mund të jetë e molisur. Foshnja mund të përmirësohet për disa javë ose të mos përmirësohet fare. nëse ekzistojnë (faqe F-47). Këto probleme zakonisht zgjidhen brenda një javë. Klasifiko shkallën e asfiksisë: Në rastet e lehta të asfiksisë. foshnja mund të jetë letargjike dhe të ketë vështirësi në frymëmarrje. me një tonus të rritur muskular. por janë të mundshme problemet neurozhvillimore afatgjata. Nëse foshnja nuk merrë oksigjen. ose e rëndë: . - - • Nëse asfiksia është e lehtë - • - Nëse asfiksia është mesatare. foshnja mund të jetë shumë e ekscitueshme apo tepër e gjallë. nëse këto foshnja mbijetojnë. ASFIKSIA • • • Nëse shfaqen konvulsione. Nëse foshnja merrë oksigjen ose nuk mund të ushqehet ndryshe. Konvulsionet mund të shfaqen për disa ditë dhe episodet e rënda të apnesë janë të shpeshta.

Nëse foshnja nuk ka konvulsione për tre ditë pas ndërprerjes së fenobarbitonit. kur tonusi muskular i foshnjës është i dobët. Nëse gjendja e foshnjës nuk përmirësohet pas një jave (foshnja vazhdon të jetë letargjike. mos fillo direkt me 120 ml/kg në ditën e parë. ose trajtimi mund të vazhdojë në shtëpi.F-45 Nëse foshnja urinon më pak se 6 herë në ditë ose nuk urinon fare: Mos e shto vëllimin e lëngjeve ditën tjetër. por nuk merrë trajtim në spital. jepi qumësht të shtrydhur gjiri duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14) Ofroi kujdes të vazhdueshëm (mëposhtë). faqe C-22. liroje foshnjën (faqe C-67). mbaje dhe çvendose me kujdes për të parandaluar lëndimet. Nëse gjendja e foshnjës nuk përmirësohet pas tre ditëve. nëna është e aftë të ushqejë foshnjën dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë qëndrimin në spital. vlerësoje përsëri për shenjat e sepsës (Tabela F-9. Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji. më tutje në 100 ml/kg. Nxite nënën të mbajë dhe përkdhelë foshnjën. Nëse foshnja është pa vetëdije. ose ka përsëri konvulsione). • • • . shtoje përditë vëllimin e lëngjeve IV sipas shtimit të vëllimit të lëngjeve në Tabelën C-4. diskuto me nënën mundësinë për t’u kujdesur për foshnjën e saj në shtëpi. lejoje të ushqehet me qumësht gjiri (faqe C-11). ose më shumë se 37. shto nga 60 ml/kg në 80 ml/kg. nuk ushqehet në gji ose ushqehet pak.50C. Mbështete krejt trupin e foshnjës. në një foshnje 4 ditëshe. faqe F-37). - Kur të arrihet kontrollimi i konvusioneve dhe foshnja të tregoi shenjat e vetëdijes së rritur. Kur sasia e urinës fillon të rritet. - KUJDESI I VAZHDUESHËM PËR FOSHNJAT ME ASFIKSI • Vlerëso foshnjën çdo dy orë: • • Nëse temperatura e foshnjës është më pak se 36.50C. pavarësisht nga ditët e moshës së foshnjës (p. etj). veçanërisht kokën. apo e molisur.sh. Trajtoje për konvulsione (faqe F-64) ose vështirësi në frymëmarrje (faqe F-47) siç është e domosdoshme. letargjike. trajtoje për temperaturë trupore jo normale (faqe F-69).

ose LCS është hemorragjik.sh. Referoje nënën dhe partnerin e saj për vizita kontrolluese në një klinikë që trajton infeksionet seksualisht të transmetueshme. konvulsione). . Jepi nënës dhe partnerit të saj benzathine benzylpenicllin 1/8 g (2. Nëse foshnja ushqehet ngadalë.F-46 Diskuto me nënën mbi progresin e foshnjës dhe si të përballet me problemet që foshnja mund të ketë në shtëpi. ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. numri i leukociteve është më i madh se 25/mm3 ).4 milion njësi) IM në dy injeksione në dy vende të ndryshme. liroje foshnjën (faqe C-67): Rikontrolloje pas 4 javësh për të ekzaminuar rritjen e foshnjës dhe për shenjat e sifilisit kongjenital. SIFILISI KONGJENITAL • • Kryej një punksion lumbal (faqe P-37). faqe C-34) për 10 ditë. Raportoje rastin tek autoritetet shëndetësore. Nëse SNQ është prekur. Vëzhgoje foshnjën për 24 orë pas ndërprerjes së antibiotikëve. jepi benzylpenicillin IV ose IM (Tabela C-9. nëna duhet ta ushqejë më shpesh. Ndihmoje nënën të gjejë metodën më të mirë për të ushqyer foshnjën nëse foshnja nuk ushqehet si duhet me qumësht gjiri. Nëse foshnja është mirë. shpjegoja nënës se mund të nevojitetn deri në tre muaj që të zhduket ai. faqe C-34) për 10 ditë. Nëse SNQ nuk është prekur jepi procaine benzylpenicilline IV (Tabela C-9. - • • • • • Nëse ka ikter. jepi benzylpenicillin IV (Tabela C-9. ose punksioni lumbal nuk bëhet dot. vështirësi në ushqyerje.sh. Nëse ke vendosur një sistem IV. për të parë nëse është prekur sistemi nervor qendror (SNQ) (p. faqe C-34) për 10 ditë. Kontrollo numrin e qelizave të bardha të gjakut në lëngun cerebrospinal (LCS). Kontrolloje pas një jave ose më herët nëse nëna vëren probleme serioze (p.

F-3). Frekuenca e frymëmarrjes së foshnjës është më pak se 30 në minutë. faqe F-49) Ofro menaxhimin e përgjithshëm.F-47 VËSHTIRËSITË NË FRYMËMARRJE Reanimoje menjëherë foshnjën duke përdorur një maskë dhe një qese (faqe P-1) nëse foshnja: • • • nuk merrë frymë edhe kur stimulohet. Retraksioni i kraharorit FIGURA F-3 GJETJET • Rishqyrto gjetjet nga anamneza e përgjithshme (faqe F-7) dhe ekzaminimi (Tabela F-2. PROBLEMET • • • • • • Frekuenca e frymëmarrjes së foshnjës është më shumë se 60 në minutë. si më poshtë: • . Foshnja gulçon në ekspirium. faqe F-11) dhe përdori ato për të klasifikuar vështirësitë në frymëmarrje (Tabela F-12. OSE Gulçon ka një frekuencë frymëmarrjeje më pak se 20 frymëmarrje në minutë. Foshnja ka apne (ndërprerje spontane të frymëmarrjes për më shumë se 20 sekonda). Foshnja ka retraksion të kraharorit (Fig. Foshnja ka cianozë qendrore (gjuhë dhe buzë blu).

por nuk ka retraksion të kraharorit në ekspirium. Në rast se foshnja nuk fillon frymëmarrjen menjëherë reanimoje duke përdorur maskën dhe qesen (faqe P-1) Shiko faqen F-52 për trajtimin e mëtejshëm të apnesë. vëzhgoje foshnjën me kujdes. shiko Të dhënat e shumëfishta (më së shpeshti Sepsa ose Asfiksia) (faqe F-35) për të përcaktuar nëse problemet e foshnjës janë të lidhura me madhësinë e vogël të foshnjës ose nëse foshnja ka asfiksi. Nëse foshnja ka apne: • Stimuloje foshnjën të marrë frymë duke ia fërkuar kurrizin për 10 sekonda. reanimoje foshnjën duke përdorur qesen dhe maskën (faqe P-1). Nëse frekuenca e frymëmarrjes është më pak se 20 në minutë në çfarëdo kohe. • Mate glukozën në gjak (faqe P-13). • • • .6 mmo/l) trajtoje për glukozë të ulët në gjak (faqe F-91) Nëse së bashku me vështirësitë në frymëmarrje ka shenja të tjera. Në rast se glukoza në gjak është më pak se 45 mg/dl (2. dysho për një anomali të lindur të zemrës (faqe F-52). sepsë. Nëse frekuenca e frymëmarrjes së foshnjës është mbi 60 për minutë dhe foshnja ka cianoze qendrore (edhe nëse merr oksigjen me shpejtësi të madhe). Klasifiko vështirësitë në frymëmarrje si të rënda. Nëse frekuenca e frymëmarrjes së foshnjës është më pak se 30 frymëmarrje në minutë.F-48 MENAXHIMI I PËRGJITHSHËM • • Jepi oksigjen (faqe C-25) me një shpejtësi mesatare. mesatare. apo sifilis kongjenital dhe vazhdo trajtimin për vështirësi në frymëmarrje. ose të lehta (Tabela F-12. faqe F-49) dhe menaxhoi sipas këtij klasifikimi.

F-49 TABELA F-12 Klasifikimi i vështirësive në frymëmarrjea
Frekuenca e frymëmarrjes (frymëmarrje per minute) Me shumë se 90 Me shumë se 90 60-90 60-90
a.

Gulçim, apo retraksion kraharori I pranishëm Mungon I pranishëm Mungon

Klasifikimi I rëndë Mesatare Mesatare I lehtë

Sindromi i distresit respirator (SDR) shfaqet me vështirësi në frymëmarrje, duke përfshirë retraksionin e kraharorit dhe gulçimin. Gjendja e foshnjës keqësohet gjatë dy ditëve të para, nuk ndryshon për një ose dy ditë të tjera dhe fillon të përmirësohet gjatë 4 deri 7 ditëve që pasojnë. SDR vërehet në mënyrë tipike tek foshnjat e vogla (më pak se 2.5 kg në lindje ose të lindura para javës së 37-të të gestacionit) dhe fillon brenda orës së parë pas lindjes. Nëse një foshnje e vogël me vështirësi në frymëmarrje ka të dhëna që përputhen me këtë model, trajtoje për vështirësi mesatare të frymëmarrjes si rrjedhoje e SDR (faqe F-51)

MENAXHIMI SPECIFIK VËSHTIRËSI TË RËNDA TË FRYMËMARRJES
• • • Fute tubin gastrik (faqe P-33) për të zbrazur lukthin nga ajri dhe sekretet. Trajtoje për sepsë (faqe F-41) Përcille dhe regjistroje frekuencën e frymëmarrjes së foshnjës, praninë e retraksionit të kraharorit, ose gulçimit në ekspirium dhe episodet e apnes, çdo tre orë deri sa foshnja të mos ketë nevojë më për oksigjen dhe më tutje për 24 orë të tjera. Përcille reagimin e foshnjës në oksigjen (faqe C-29) Kur foshnja fillon të tregojë shenjat e përmirësimit: Jepi qumësht të shtrydhur gjiri me tubë gastrike (faqe C-18) Kur oksigjeni nuk është më i nevojshëm, lejoje foshnjën të fillojë ushqyerjen në gji (faqe C-11). Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji, jepi qumësht të shtrydhur gjiri duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14).

• •

Nëse vështirësitë e frymëmarrjes së foshnjës përkeqësohen ose foshnja ka cianozë qendrore:

F-50
Jepi oksigjen (faqe C-25) me rrjedhë të shpejtë; Nëse vështirësitë në frymëmarrje janë mjaft të rënda, sa që foshnja ka cianozë qendrore edhe me oksigjen 100%, organizoje transferimin (faqe C-63) dhe referoje urgjentisht foshnjën në një spital terciar, ose qendër të specializuar të aftë për frymëmarrje artificiale, nëse është e mundur.

• •

Vëzhgoje foshnjën 24 orë pas ndërprerjes së antibiotikëve. Nëse gjuha dhe buzët e foshnjës kanë mbetur të kuqërremta pa oksigjen, për të paktën dy ditë, foshnja nuk ka vështirësi në frymëmarrje dhe ushqehet mirë, dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë qëndrim në spital, lëshoje (faqe C-67)

VËSHTIRËSITË MESATARE TË FRYMËMARRJES
VËSHTIRËSITË MESATARE TË FRYMËMARRJES JO SI PASOJË E SDR
• Kyqe një sistem IV (faqe P-21) dhe jepi vetëm lëngje për të mbajtur vëllimin sipas moshës së foshnjës (tabela C-4, faqe C-22) për 12 orët e para. Përcille dhe regjistroje frekuencën e frymëmarrjes së foshnjës, praninë e retraksionit të kraharorit, ose gulçimit në ekspirium dhe episodeve të apnes, çdo tre orë deri sa foshnja të mos ketë më nevojë për oksigjen dhe më tutje për 24 orë të tjera. Nëse vështirësitë në frymëmarrjen e foshnjës nuk përmirësohen ose përkeqësohen pas dy orëve, menaxhoje për vështirësi të rënda në frymëmarrje (faqe F-49) Përcille reagimin e foshnjës në oksigjen (faqe C-29). Kur foshnja fillon të tregojë shenjat e përmirësimit: Jepi qumësht të shtrydhur gjiri me tubë gastrike (faqe C-18); Kur oksigjeni nuk është më i nevojshëm, lejoje foshnjën të fillojë të ushqyerit në gji (faqe C-11). Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji, jepi qumësht të shtrydhur gjiri, duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14).

• •

Nëse gjuha dhe buzët e foshnjës janë të kuqërremta pa oksigjen, për të paktën dy ditë, foshnja nuk ka vështirësi në frymëmarrje dhe ushqehet mirë, dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë qëndrim në spital, liroje (faqe C-67)

F-51 VËSHTIRËSITË MESATARE TË FRYMËMARRJES SI PASOJË E SDR-së
• Kyqe një sistem IV (faqe P-21) dhe jepi vetëm lëngje për të mbajtur vëllimin sipas moshës së foshnjës (tabela C-4, faqe C-22) për 12 orët e para. Përcille dhe regjistroje frekuencën e frymëmarrjes së foshnjës, praninë e retraksionit të kraharorit, ose gulçimit në ekspirium dhe episodeve të apnes çdo tre orë deri sa foshnja të mos kërkojë më oksigjen dhe më pastaj për 24 orë të tjera plotësuese. Nëse gjendja e foshnjës nuk stabilizohet pas dy ditëve, menaxhoje sikur për vështirësi të rënda të frymëmarrjes (faqe F-49) Përcille reagimin e foshnjës në oksigjen (faqe C-29) Kur foshnja fillon të tregojë shenjat e përmirësimit: Jepi qumësht të shtrydhur gjiri me tubë gastrike (faqe C-18) Kur oksigjeni nuk është më i nevojshëm, lejoje foshnjën të fillojë të ushqyerit në gji (faqe C-11). Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji, jepi qumësht të shtrydhur gjiri duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14).

• • •

Nëse gjuha dhe buzët e foshnjës janë të kuqërremta pa oksigjen, për të paktën dy ditë, foshnja nuk ka vështirësi në frymëmarrje dhe ushqehet mirë, dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë trajtim special, ofroi kujdes rutinor për foshnjën e vogël (faqe F-23) deri kur foshnja të jetë gati për të lëshuar spitalin.

VËSHTIRËSITË E LEHTA NË FRYMËMARRJE
• • Jepi qumësht të shtrydhur me tubë gastrike (faqe C-18). Përcille dhe regjistroje frekuencën e frymëmarrjes së foshnjës, praninë e retraksionit të kraharorit, ose gulçimit në ekspirium dhe episodeve të apnes çdo tre orë deri sa foshnja të mos kërkojë më oksigjen dhe më pastaj për 24 orë të tjera plotësuese. Përcille reagimin e foshnjës në oksigjen (faqe C-29) Kur oksigjeni nuk është më i nevojshëm, lejoje foshnjën të fillojë ushqyerjen në gji (faqe C-11). Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji, jepi qumësht të shtrydhur gjiri duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14).

• •

F-52
• Nëse vështirësitë në frymëmarrje përkeqësohen në çdo kohë gjatë periudhës së vëzhgimit: Nëse foshnja ka modelin tipik të SDR-së, trajtoje për vështirësi mesatare të frymëmarrjes të shkaktuara nga SDR-ja (faqe F-51); Nëse foshnja NUK ka modelin tipik të SDR-së, shihe për shenja të sepsës (Tabela F-9, faqe F-37) dhe trajtoje nëse ka sepsë (faqe F-41), si dhe menaxhoje vështirësitë e shkallës mesatare (faqe F50) ose të rëndë të frymëmarrjes (faqe F-49) sipas nevojës.

Nëse gjuha dhe buzët e foshnjës janë të kuqërremta pa oksigjen, për të paktën dy ditë, foshnja nuk ka vështirësi në frymëmarrje dhe ushqehet mirë, dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë qëndrim në spital liroje nga spitali (faqe C-67).

ANOMALIA E LINDUR E ZEMRËS
Diagnoza e anomalisë së zemrës bëhet duke përjashtuar diagnozat e tjera. • • • Jepi oksigjen (faqe C-25) me rrjedhë të shpejtë. Jepi qumësht të shtrydhur gjiri me tubë gastrike (faqe C-18). Nëse foshnja nuk mund të tolerojë të ushqyerit, kyqja një sistem IV (faqe P-21) dhe jepi lëngje IV sipas moshës së foshnjës (Tabela C-4, faqe C-22) Organizoje transferimin (faqe C-63) dhe referoje foshnjën në një spital terciar apo në një qendër të specializuar për vlerësim të mëtejshëm.

APNEJA
FOSHNJA E VOGËL
Foshnjat e vogla mund të kenë epizode apneje, të cilat janë më të shpeshta tek foshnjat shumë të vogla (më pak se 1.5 kg në lindje ose të lindura para javës së 32-të të shtatzënisë), por ato bëhen më të rralla kur foshnja rritet. • Mësoje nënën të vëzhgojë me kujdes për episode të tjera të apnes. Nëse foshnja ndërpren frymëmarrjen, nëna le ta stimulojë foshnjën për të marrë frymë, duke ia fërkuar shpinën për 10 sekonda. Nëse foshnja nuk fillon frymëmarrjen menjëherë, reanimoje duke përdorur një maskë dhe një qese (Faqe P-1).

F-53
• • Rishqyrto principet e përgjithshme të menaxhimit të ushqimit dhe lëngjeve të foshnjave të vogla (faqe F-26). Inkurajo përdorimin e kujdesit amnor kengur (faqe F-30), nëse është e mundur. Foshnjat që përkujdesen në këtë mënyrë kanë më pak episode apneje dhe nëna është e aftë për t’i kontrolluar më mirë. Nëse episodet e apnesë bëhen më të shpeshta, trajtoje për sepsë (faqe F-41) Nëse foshnja nuk ka pasur episode apneje për 7 ditë, ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim, liroje (faqe C-67).

• •

FOSHNJA NË TERMIN
• Nëse një foshnje në termin ka pasur vetëm një episod apneje: Vëzhgoje nga afër foshnjën për episode të tjera apneje për 24 orë dhe mësoje nënën si ta bëjë këtë. Nëse foshnja nuk ka tjetër episod apneje gjatë 24 orëve, ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera, që kërkojnë hospitalizim, liroje nga spitali (faqe C-67); Nëse apneja rishfaqet, menaxho disa episode apneje si më poshtë: Trajtoje për sepsë (faqe F-41). Nëse foshnja nuk ka pasur episode apneje në 7 ditët e fundit, ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera të cilat kërkojnë shtrimin në spital liroje ( faqe C-47).

Nëse një foshnje në termin ka episode të shumëfishta apneje: -

F-54

PROBLEMET • • Nëna e foshnjës ka pasur një infeksion mitre. Membranat e nënës së foshnjës janë rupturuar për më shumë se 18 orë para lindjes. ME OSE PA RUPTURË TË MEMBRANAVE • - Trajtoje për sepsë (faqe F-41) me modifikimet e mëposhtme: Nëse kultura e gjakut është pozitive. antibiotikë) ose vëzhgim. por më vonë mund të zhvillojë probleme. trajtoje sipas moshës së shtatzënisë (më poshtë). vjellje dhe letargji) shih kapitullin Të dhënat e shumëfishta (më së shpeshti Sepsa ose Asfiksia) (faqe F-35). vështirësi në frymëmarrje. Trajtimi i sugjeruar në këtë kapitull synon të parandalojë sepsën.F-55 NËNA ME ANAMNEZË PËR INFEKSION MITRE APO TEMPERATURË GJATË APO PAS LINDJES. ose temperaturë duke filluar prej çfarëdo kohe që nga fillimi i aktivitetit të lindjes deri në tre ditë pas lindjes. që mund të shfaqet tek një foshnje e cila në lindje nuk kishte shenja të sëmundjes. Tabela F-9. përmbaju kapitullit adekuat për këtë problem. MENAXHIMI • Nëse foshnja është më shumë se tre ditëshe (pavarësisht nga mosha e shtatzënisë) nuk ka nevojë për trajtim (p. ose nëse foshnja ka shfaqur shenja të sepsës vazhdo antibiotikët për të përfunduar 10 ditë trajtim.sh. është shpesh normale në lindje. Shpjegoja nënës shenjat e sepsës (p. Nëse foshnja është tre ditëshe ose më e vogël. APO RUPTURË TË MEMBRANAVE PËR MË SHUMË SE 18 ORË PARA LINDJES Një foshnje e lindur nga nëna me një infeksion mitre.sh. • MOSHA GESTATIVE 35 JAVËSHE OSE MË SHUMË (LINDUR MË PAK SE NJË MUAJ MË HERËT) OSE PESHA E LINDJES 2 KG OSE MË SHUMË NËNA ME INFEKSION MITRE OSE TEMPERATURË. ose me rupturë të membranave për më shumë se 18 orë para lindjes. faqe F-37) dhe kërko të vijë me foshnjën nëse ajo shfaq ndonjë shenjë të sepsës.sh. . Nëse foshnja ka NDONJË shenjë. ose temperaturë në çfarëdo kohe që nga fillimi i aktivitetit të lindjes deri tre ditë para lindjes. Nëse foshnja ka gjetje të shumëfishta për sëmundjen (p.

Nëse nuk mund të bëhet kultura e gjakut. faqe F-37) çdo orë për 48 orë. Nëse kultura e gjakut nuk mund të bëhet. liroje (faqe F67). vështirësi në frymëmarrje.F-56 Nëse kultura e gjakut është negative dhe foshnja nuk ka ende shenja të sepsës pas 5 ditësh të trajtimit me antibiotikë. Shpjegoja nënës shenjat e sepsës (p.sh. faqe F-37). faqe F-37). trajtoje për sepsë (faqe F-41). Nëse kultura e gjakut është negative. ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera të cilat kërkojnë qëndrim në spital. APO TEMPERATURË • • • Merre një mostër gjaku nëse ke mundësi (faqe P-9) dhe e dërgoje në laborator për kulturë dhe ndjeshmërin. ndërprejë antibiotikët. liroje (faqe C-67) Shpjegoja nënës shenjat e sepsës (p. (Tabela F-9.sh Tabela F-9. foshnja ende nuk ka shenja të sepsës pas 48 orëve dhe ushqehet mirë. por mos fillo antibiotikët. ushqehet pak. dhe kërkoi asaj të vijë përsëri me foshnjën nëse zhvillon ndonjë shenjë të sepsës. faqe F37) dhe kërkoi asaj të vijë përsëri me foshnjën nëse zhvillon ndonjë shenjë të sepsës. • • Nëse kultura e gjakut është pozitive ose nëse foshnja zhvillon shenja të sepsës. . vëzhgoje foshnjën për tre ditë të tjera. por foshnja ende nuk ka shenja të sepsës pas 5 ditë trajtimi me antibiotikë. Vëzhgoje për shenja të sepsës (p. Shpjegoja nënës shenjat e sepsës (p.sh Tabela F-9. RUPTURA E MEMBRANAVE PA INFEKSION MITRE. si dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim: Liroje foshnjën (faqe C-67).sh Tabela F-9. Nëse foshnja është mirë gjatë kësaj kohe. - • Vëzhgoje foshnjën për 24 orë pas ndërprerjes së antibiotikëve: Nëse foshnja është mirë. dhe kërkoi asaj të vijë përsëri me foshnjën nëse zhvillon ndonjë shenjë të sepsës. ndërprejë antibiotikët. vjellë.

Nëse kultura e gjakut është negative dhe foshnja nuk ka ende shenja të sepsës. ndërpriti antibiotikët. ndërpriti antibiotikët.sh Tabela F-9. vazhdo antibiotikët për të përfunduar 10 ditë trajtim. ose nëse foshnja ka shfaqur shenja të sepsës. pas 5 ditësh të trajtimit me antibiotikë. faqe F37) dhe kërkoi asaj të vijë përsëri me foshnjën nëse zhvillon ndonjë shenjë të sepsës. ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera. të cilat kërkojnë qëndrim në spital. Shpjegoja nënës shenjat e sepsës (p. Nëse foshnja është mirë. Nëse kultura e gjakut nuk mund të bëhet. liroje (faqe C67). por foshnja akoma nuk ka shenja të sepsës pas 5 ditësh trajtimi me antibiotikë.F-57 MOSHA GESTATIVE MË PAK SE 35 JAVËSHE (LINDUR NJË MUAJ A MË SHUMË MË HERËT) OSE PESHA E LINDJES MË PAK SE 2 KG • Trajtoje për sepsë (faqe F-41) me modifikimet e mëposhtme: Nëse kultura e gjakut është pozitive. - - • Vëzhgoje foshnjën për 24 orë pas ndërprerjes së antibiotikëve: - - .

F-58 .

faqe F-60 për të bërë dallimin ndërmjet një konvulsioni dhe një spazme). faqe F-60). • . traumat e lindjes. shih për veçori dalluese (Tabela F-13.6 mmol/l) trajtoje për glukozë të ulët në gjak (faqe F-91). Foshnja aktualisht nuk ka konvulsione/spazma. pyete nënën (ose këdo që ka sjellur foshnjën): A mund të përshkruani llojin e lëvizjeve jonormale që ka foshnja? A janë ato të dridhura si pasojë e një zhurme apo prekjeje? (përdori Tabelën F-33. ose problemeve neurologjike. por duhet të dallohen njëri nga tjetri sepse trajtimi i tetanusit ndryshon nga ai i konvulsioneve. ose hipoglikemia dhe janë shenjë e meningjitit. A është keqësuar gjendja e foshnjës papritur? A është zbehur foshnja papritur? A keni kryer imunizimin e plotë për tetanus? A ka qenë lindja e pastër. a është trajtuar foshnja? • • • Mate glukozën në gjak (faqe P-13). Nëse glukoza në gjak është më pak se 45 mg/dl (2. Ndërmjet konvulsioneve foshnja mund të duket normale ose mund të jetë pa vetëdije. PROBLEMET • • Foshnja ka konvulsione ose spazma. A ka aktualisht foshnja konvulsion/spazma. Foshnja ka një anamnezë të konvulsioneve apo spazmave. apo me përdorim lëndësh të papastërta për të lidhur kërthizën e foshnjës. A kishte verdhëz foshnja herët (në apo para ditës së dytë të jetës) Nëse po. Spazmat e tetanusit neonatal sipërfaqësisht mund të ngjajnë në konvulsione. letargjike apo iritabile. faqe F-62).F-59 KONVULSIONET DHE SPAZMAT Konvulsionet mund të shkaktohen nga asfiksia. Përcakto diagnozën e mundshme (Tabela F-14. faqe F-11) dhe merri informatat e mëposhtme plotësuese. GJETJET • Rishqyrto gjetjet nga anamneza e përgjithëshme (faqe F-7) dhe ekzaminimi (tabela F-2.

ose zhurma • Foshnja është me vetëdije gjatë gjithë kohës. në formë të ngasjes së biçikletës ose notimit • Apne • Foshnja mund të jetë me vetëdije • Kontraksione të pavullnetshme të muskujve (Fig 4A) që zgjasin disa sekonda deri në disa minuta • Dora e mbledhur grusht vazhdimisht dhe e shtrënguar fort (Fig 4A) • Trizmus (nofulla e shtrënguar. Konvulsionet e përgjithëshme dhe të lehta trajtohen njësoj . shpesh qan me dhimbje Konvulsione të lehtaa Spazma FIGURA F-4 Foshnjet me spazma të fytyrës dhe gjymtyrëve (A) dhe opistotonus (B) ________________________________________________________________ a. si p.sh. ose fleksion i vazhdueshëm i krahëve dhe këmbëve.F-60 TABELA F-13: Veçoritë dalluese të konvulsioneve dhe spazmave Problemi Konvulsion i gjeneralizuar Gjetjet tipike • Lëvizje të përsëritura të gjymtyrëve dhe fytyrës • Ekstension. ose gojës • Lëvizje të paqëllimshme të gjymtyrëve. goja e foshnjës nuk mund të hapet dhe buzët janë të bashkuara në formë të “gojës së peshkut”: Fig 4A) • Opistotonus (hiperekstension ekstrem i trupit me kokën dhe thembrat e përkulura prapa dhe trupin që qëndron në formë harku përpara: Fig 4B) • Dridhje nga prekja. qoftë sinkrone ose asinkrone • Apne (ndëprerje spontane e frymëmarrjes për më shumë se 20 sekonda) • Foshnja mund të duket pa vetëdije ose e zgjuar por nuk përgjigjet) • Përplitje e përsëritur e qepallave. devijim i syve apo sy të fiksuar • Lëvizje të përsëritura të gjuhës. drita.

• . ose mbledhur gjymtyrët e foshnjës. duke e përkdhelur. sidoqoftë në një foshnje që dridhet këto lëvizje janë me të njëjtën amplitudë dhe në të njëjtin drejtim.F-61 Sigurohu që foshnja ka konvulsion ose spamze dhe nuk po dridhet: • Sikur konvulsionet edhe dridhja karakterizohet nga lëvizje të shpejta të përsëritura. Sikur spazmet edhe dridhja mund të paraprihet nga një prekje e papritur e foshnjës. zhurma të forta por zakonisht ndërpritet. ushqyer.

14-të • Lindje e papastër • Aplikim i lëndëve të papastërta. ose pavetëdije • Foshnje e vogël (më pak se 2. dridhje. letargji. faqe F-66 • Konvulsione ose pavetëdije • Fontanella e përparme e fryrë • Letargji • Spazma Meninigjit i mundshëm Trajtoje për konvulsione (faqe F-64) dhe meningjit. apo nuk ushqehet • Konvulsione.5 kg në lindje ose e lindur para javës së 37-të të gestacionit) • Foshnje e madhe (mbi 4 kg në lindje) • Spazma Glukozë e ulët në gjak. faqe F-91 • Nëna e paimunizuar me tetanus toksoid • Ushqyerje e dobët ose kurrfare pas një kohe që është ushqyer mirë • Koha e paraqitjes dita e 3 . (faqe F-43) .F-62 DIAGNOZA DALLUESE Tabela F-14: Diagnoza dalluese e konvulsioneve ose spazmave Gjetjet a Anamneza Ekzaminimi Kërkime ose diagnoza tjera të njohura • Glukoza në gjak më pak se 45 mg/dl (2. ose të dëmshme në kërthizë • Koha e paraqitjes dita e dytë ose më vonë • Infeksion i kerthizes Tetanoz.6 mmol/l) Diagnoza e mundshme • Koha e fillimit ditën e 1-rë deri ditën e 3-të • Anamneza për diabet të nënës • Ushqyerje e dobët.

Diagnoza konfirmohet përfundimisht nëse është e pranishme edhe një e dhënë e shkruar me germa italike (germa të pjerrta). prania e tyre ndihmon të konfirmohet diagnoza. Të dhënat tjera janë të dhëna mbështetëse. Prania e të dhënave të theksuara me të zezë. apo pavetëdije • Foshnje e vogël (më pak se 2. por mungesa e tyre nuk mund të përjashtojë diagnozën. faqe F-66 • Koha e paraqitjes së encefalopatis dita e 3-7-të • Verdhëz serioze • Trajtim i vonuar ose kurrfare i verdhëzës serioze a • Testi Coombs pozitiv Encefalopatia nga bilirubina (kernicterus) Trajtoje për konvulsione (faqe F64) dhe encefalopati nga bilirubina (faqe F-83) Diagnoza nuk mund të vendoset nëse mungon një e dhënë e theksuar me të zezë. nuk garanton diagnozën.F-63 TABELA F-14 vazhdim: Diagnoza dalluese e konvulsioneve ose spazmave Gjetjeta Anamneza Ekzaminimi Kërkime ose diagnoza të tjera të njohura Diagnoza e mundshme • Lindje e vështirë ose e komplikuar (vuajtje fetale) • Dështim i foshnjës për të marrë frymë spontanisht në lindje • Reanimim në lindje • Koha e paraqitjes brenda 24 orëve pas lindjes • Koha e paraqitjes dita 1-7 –të • Përkeqësim i papritur i gjendjes • Zbehje e papritur • Konvulsione ose humbje vetëdije • Letargji ose foshnja e rraskapitur • Vështirësi në frymëmarrje • Temperaturë jo normale e trupit • Përgjumje apo aktivitet i zvogluar • Iritabilitet • Konvulsione.5 kg në lindje. . apo e lindur para javës së 37-të të gestacionit) • Frymëmarrje e vështirësuar • Konvulzionet • Opistotonus • Ushqyerje edobët apo mungon fare • Letargji apo apati e plotë Asfiksi apo lëndim tjetër i trurit Trajtoje për konvulsione (faqe F-64) dhe asfiksi (faqe F-44) Hemoarragji intraventrikulare.

jepi fenitoin 20 mg/kg peshë trupore. për të përjashtuar glikemin si shkak të konvulsionit.5 ml në minutë për 30 minuta. sepse të gjitha lëngjet tjera do të shkaktojnë kristalizimin e fenitoinës.6 mmol/l). IV ngadalë për 5 minuta: Nëse ende nuk është kyqur një sistem IV. Nëse foshnja ka një konvulsion aktualisht ose foshnja ka pasur konvulsione brenda orës së fundit. Përziej dozën totale të fenitoinës në 15 ml përmbajtje të tretësirës fiziologjike dhe jepja në infusion me pika. Nëse glukoza e foshnjës është më pak se 45 mg/dl (2. sigurohu që foshnja është trajtuar për glukozë të ulët në gjak (faqe F91) para se të vazhdosh me trajtimin e konvulsionit (më poshtë). KUJDES Mos përdorë diazepam për konvulsionet. • • - . jepi fenobarbiton 20 mg/kg peshë trupore në një injeksion të vetëm IM. Nëse konvulsionet nuk ndërprehen brenda 30 minutave. Nëse konvulsioni është shkaktuar nga asfiksia. jepi një tjetër dozë fenobarbiton 10 mg/kg peshë trupore për 5 minuta (IM nëse sistemi IV nuk është vendosur ende).F-64 KONVULSIONET TRAJTIMI FILLESTAR I KONVULSIONEVE • Kyqe një sistem IV (faqe P-21) dhe jepi vetëm lëngje IV. duke mbajtur vëllimin e dhënë sipas moshës së foshnjës (Tabela C-4. me shpejtësi 0. faqe C-22) për 12 orët e para. • Nëse foshnja ka cianozë qendrore (gjuha dhe buzët blu) ose shenja të tjera të vështirësive në frymëmarrje. duke pasur parasysh si vijon: Jepi fenitoinën vetëm IV. jepi fenobarbiton 20 mg/kg peshë trupore. Nëse konvulsionet vazhdojnë ose nëse rishfaqen brenda 6 orëve. jepi oksigjen (faqe C-25) me shpejtësi mesatare. Përdore vetëm tretësirën fiziologjike. Përsërite edhe një herë pas 30 minutave nëse është e nevojshme. shih faqe F-44 për udhëzimet mbi vëllimin e lëngjeve. diazepami i dhënë bashkë me fenobarbiton rritë rrezikun nga kolapsi cirkulator dhe insuficienca respiratore.

faqe F-60) Nëse konvulsionet rishfaqen brenda dy ditëve. jepi qumësht të shtrydhur gjiri. Nëse gjendja e foshnjës nuk përmirësohet pas një jave (foshnja vazhdon të jetë letargjike. nuk ushqehet në gji. Ofro kujdes të përgjithshëm për foshnjën: Inkurajo nënën të mbajë foshnjën. Shpjegoja nënës se fenobarbitoni do ta bëjë foshnjën shumë të përgjumur për disa ditë. vëzhgoje foshnjën edhe për tre ditë të tjera.F-65 PËRKUJDESJA E VAZHDUESHME E FOSHNJEVE QË KANË PASUR KONVULSIONE • • Vëzhgoje foshnjën për rishfaqjen e konvulsioneve. lejoje të fillojë ushqyerjen në gji (faqe C-11). Mbështete krejt trupin e foshnjës. Mbaje dhe lëvize foshnjën butësisht për të parandaluar lëndimin kur tonusi muskular i foshnjës është i ulur. duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14). Pas stabilizimit të gjendjes së foshnjës. ose ende ka konvulsione) por foshnja nuk merr më gjatë trajtim . shih faqe F-44 për udhëzimet mbi sasinë e lëngjeve. deri sa foshnja të mos ketë më konvulsione për 7 ditë. Pas ndërprerjes së fenobarbitonit. apo ushqehet dobët. faqe C-22). 7 ditë rrjesht. • • • • Shpjegoja nënës se nëse ndërpriten konvulsionet dhe foshnja ushqehet mirë deri sa të jetë 7 ditëshe. veçanërisht kokën. përsërite trajtimin me fenobarbiton ashtu siç përshkruhet për trajtimin fillestar të konvulsioneve (faqe F-64) dhe jepi përsëri fenobarbiton 5mg/kg peshë një herë në ditë nëpër gojë. por mënjano tejngacmimin me zhurma ose prekje të tepërta me duar. Nëse konvulsionet rishfaqen pas dy ditëve që foshnja ka qenë pa konvulsione. jepi fenobarbiton 5 mg/kg peshë trupore një herë në ditë nga goja deri sa foshnja të mos ketë më konvulsione. shërimi ka gjasë të jetë i plotë. duke e vëzhguar veçanërisht për konvulsione të fshehta (të lehta) (Tabela F-13. Nëse foshnja merr përditë fenobarbiton: • Vazhdo fenobarbitonin për 7 ditë pas konvulsionit të fundit. Nëse konvulsionet lidhen me asfiksinë. Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji. • • Vazhdo vëllimin mbajtës të lëngjeve IV sipas moshës së foshnjës (Tabela C-4.

fute një tubë gastrike (faqe P-33) dhe jepi diazepam me tubë. TRAJTIMI I GJENDJEVE SPECIFIKE HEMORRAGJIA INTRAVENTRIKULARE Hemorragjia intraventrikulare është e vështirë për t’u dalluar nga meningjiti. liroje (faqe C-67) Diskuto me nënën prognozën e foshnjës dhe mënyrën e përballjes me problemet që foshnja mund të ketë në shtëpi.sh. si shkak i konvulsioneve.F-66 spitalor. Kështu. Ndihmoje nënën të gjejë metodën më të mirë për ta ushqyer foshnjën. thuaj nënës që ta ushqeje më shpesh. gjatë ditëve të para të jetës. faqe C-22). ose trajtimi mund të vazhdohet në shtëpi. trajtoje për meningjit deri kur mund të përjashtohet si shkak i konvulsioneve infeksioni. • • • Ofro trajtimin e përgjithshëm për hemorragji (faqe F-114). veçanërisht në një foshnje me probleme të tjera. nëse nëna vëren probleme serioze (p. vështirësi për t’u ushqyer. Trajtoje për meningjit (faqe F-43) deri kur infeksioni. • Nëse foshnja nuk ka pasur konvulsione tre ditë me radhë pas ndërprerjes së fenobarbitonit. të mund të përjashtohet. Trajtoje për konvulsione (faqe F-64). Nëse foshnja ushqehet ngadalë. nëna është e aftë për ta ushqyer foshnjën dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. TETANUSI • • Kyqe një sistem IV (faqe P-21) dhe jepi lëngje IV sipas moshës së foshnjës (Tabela C-4. diskuto me nënën mundësinë që të kujdeset për foshnjën e saj në shtëpi. konvulsione). Jepi diazepam 1mg/kg/peshë trupore ngadalë për tre minuta: Nëse nuk mund të vendosësh një sistem IV. Kontrolloje pas 1 jave ose më herët. nëse nuk ushqehet mirë. .

të errët.3 ml/kg peshë trupore në vaj kikiriku. • • Jepi nënës vaksinën e tetanusit (tetanus toksoid) 0. Vazhdo dhënien e lëngjeve IV. • VAZHDIMËSIA E KUJDESIT PËR FOSHNJAT ME TETANUS • Kujdesu për foshnjën në një dhomë të qetë. Benzil penicillin IM. Përdore vetëm kutin që qëndron mbi kokë. Jepi qumësht të shtrydhur gjiri me tubë gastrike (faqe C-18) ndërmjet spazmave. (për ta mbrojtur atë dhe foshnjën tjetër që ajo mund të lind në të ardhmen) dhe kërko prej saj të vijë përsëri pas 1 muaji.3 ml/kg peshë trupore rektal). Nëse spazmat vazhdojnë ose nëse rishfaqen. ose IV ( Tabela C-9. jepi një tjetër dozë diazepam 1mg/kg peshë trupore IV. ndërpreje diazepamin. Përsërite edhe një herë pas 30 minutave nëse është e nevojshme: Nëse frekuenca e frymëmarrjes së foshnjës është më pak se 30 frymëmarrje në minutë. rrjedh qelb ose kundërmon. duke e injektuar në një vend të ndryshëm të trupit nga vendi ku ke dhënë imunoglobulinën ose antitoksinën. rektal (faqe P-41). Jepi foshnjës: Imunoglobulinë antitetanus (humane) 500 njësi IM. trajtoje për infeksion të kërthizës (faqe F-135). Mos e jep paraldehidin IV as IM. jepi përsëri diazepam 1 mg/kg peshë IV ngadalë (ose me tub gastrik nëse ende nuk ke vendosur dot një sistem IV) çdo 6 orë. më ngadalë për tre minuta (ose paraldehid 0. Nëse spazmat nuk ndalojnë brenda 30 minutave. në vëllim mbajtës varësisht nga mosha e foshnjës (Tabela C-4. Fillo me gjysmën e vëllimit të përshtatshëm për moshën e • • . por sigurohu që foshnja të mos qëndroi pa mbikqyrje. jepi oksigjen me një shpejtësi mesatare (faqe C-25).F-67 Nëse nuk gjendet diazepam.5 ml. faqe C-34) për shtatë ditë. e enjtur. për të pakësuar ngacmimet e panevojshme. faqe C-22). jepi paraldehid 0.5 ml IM. edhe nëse foshnja vazhdon të ketë spazma. Vaksinën e tetanusit (tetanus toksoid) 0. sepse metodat tjera të dhënies së oksigjenit mund të shkaktojnë spazma. nëse gjendet ose jepi antitoksinën e tetanusit prej serumit të kalit 5000 njësi IM. Nëse kërthiza është e skuqur. për një dozë të dytë. - • Nëse foshnja ka cianozë qendrore (gjuhë dhe buzë blu) pa spazma.

ushqehet mirë dhe nuk ka probleme që kërkojnë hospitalizim. liroje (faqe C-67). për një periudhë prej dy ditësh. • Nëse foshnja nuk ka pasur spazme për dy ditë.F-68 foshnjës (Tabela C-4. faqe C-22). . ka marrë të gjitha dozat e benzilpenicilinës. dhe ngadalë pakëso vëllimin e lëngut IV ndërsa rrite vëllimin e racioneve nga goja.

kontrollo: temperaturën e dhomës.50C. . shpeshtësinë me të cilën është monitoruar temperatura e foshnjës. Pyete nënën (apo këdo që ka sjellë foshnjën): • A është fshirë dhe mbajtur ngrohtë foshnja pas lindjes? A është veshur foshnja si duhet në përshtatje me klimën? A ka fjetur foshnja ndaras nga e ëma? A ka qenë e ekspozuar foshnja në diell? • Nëse foshnja është trajtuar nën një ngrohëse rrezatuese ose ka qenë në një inkubator apo djep në spital kur është vënë re për herë të parë temperatura jonormale e trupit.F-69 TEMPERATURA TRUPORE JONORMALE Temperatura e ulët trupore (hipotermia) mund të shkaktohet nga ekspozimi në një mjedis të ftohtë (temperaturë të ulët të ambientit. faqe F-11) dhe merri informacionet e mëposhtëm plotësues për të përcaktuar diagnozën e mundshme (Tabela F-15.sh. GJETJET • Rishqyrto të dhënat nga anamneza e përgjithshme (faqe F-7) dhe ekzaminimi (Tabela F-2. temperaturë të lartë mjedisi. apo ngrohëse tjetër). Përcakto nëse foshnja është e ekspozuar ndaj një ambienti të ngrohtë apo të ftohtë. Temperatura e lartë trupore (hipertermia) mund të shkaktohet nga ekspozimi në një mjedis të nxehtë (p. Temperatura aksilare e foshnjës është mbi 37. rregullimin e temperaturës së inkubatorit ose të radiatorit.sh. Hipotermia dhe hipertermia mund të jenë gjithashtu shenja të sëmundjeve si p. PROBLEMET • • Temperatura aksilare e foshnjës është nën 36. sipërfaqe të ftohtë. faqe F-70). temperaturën aktuale në inkubator ose nën ngrohësen rrezatuese. ose të lagësht) ose foshnja mund të jetë e veshur hollë për moshën dhe madhësin që ka. ose mbinxehje në një inkubator.50C. ekspozim në diell. sepsës.

ose e ekspozuar në një temperaturë të lartë mjedisi) • Koha e fillimit ditën e parë ose më vonë Paqëndrueshmëri temperature Dysho për sepsë (faqe F-38) Hipertermi.5 0C • Shenja të dehidrimit (sy ose fontanellë e thelluar. Diagnoza nuk mund të vihet nëse mungon një nga të dhënat e shënuara me ngjyrë të zezë të theksuar. me temperaturë normale • Temperaturë e trupit mbi 37. mbingrohje në një inkubator ose nën një ngrohëse rrezatuese.sh. apo aspak • Frekuenca e frymëmarrjes mbi 60 rrahje në minutë • Frekuenca e zemrës mbi 160 rrahje në minutë • Letargji • Shqetësim Diagnoza e mundëshme Hipotermi e rëndë. prania e tyre ndihmon të konfirmohet diagnoza. që ndodh pas tre ose më shumë leximesh. megjithatë nuk garanton diagnozën. humbje e elasticitetit të lëkurës. Diagnoza konfirmohet përfundimisht nëse është e pranishme një e dhënë e shënuar në listë me germa të pjerrëta.40C • Vështirësi në frymëmarrje • Frekuenca e zemrës nën 100 rrahje në minutë • Ushqehet pak ose aspak • Letargji • Luhatje të temperaturës trupore ndërmjet 360C dhe 390C.F-70 TABELA F-15 Diagnoza dalluese e temperaturës trupore jo normale Gjetjeta Historia • Foshnja e ekspozuar ndaj mjedisit të ftohtë • Koha e fillimit ditën e parë ose më vonë Ekzaminimi • Temperatura e trupit nën 320C • Vështirësi në frymëmarrje • Frekuenca e zemrës nën 100 rrahje në minutë • Ushqehet pak ose aspak • Letargji • Lëkura e vrazhdë • Frymëmarrja e ngadalshme sipërfaqsore • Temperatura e trupit 32 0C deri 36. Gjetjet e shkruara me tekst normal janë të dhëna mbështetëse. faqe F-71 • Foshnja e ekspozuar në mjedis të ftohtë • Koha e fillimit ditën e parë ose më vonë Hipotermi mesatare. faqe F-72 • Pa ekspozim të fëmijës në mjedis të ftohtë apo të nxehtë • Koha e fillimit ditën e parë ose më vonë • Foshnja e ekspozuar në mjedis të nxehtë (p. faqe F-73 a. ose gjuhë dhe membrana mukozale të thata) • Ushqehet pak. por mungesa e tyre nuk e përjashton atë. . Prania e të dhënave të shënuara me ngjyrën e zezë. megjithëse foshnja është në një temperaturë të qëndrueshme mjedisi • Luhatje temperature.

6 mmol/l) trajtoje për glukozë të ulët në gjak (faqe F-91). Vishe foshnjën me rroba të ngrohta dhe një kapelë dhe mbuloje me një batanije të ngrohtë. Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji. trajtoje për vështirësi në frymëmarrje (faqe F-47). Vlerësoje gatishmërinë e foshnjës për t’u ushqyer. Vlerëso foshnjën: Kërko shenja emergjente (p. Nëse temperatura e foshnjës nuk rritet ose rritet më ngadalë se 0. Trajtoje për sepsë (faqe F-41) dhe mbaje tubin e sistemit IV nën një ngrohëse për të ngrohur lëngun. çdo 4 orë. në tre orët e fundit.F-71 MENAXHIMI HIPOTERMIA E RËNDË • Ngrohe foshnjën menjëherë. duke përdorur një metodë ushqyese alternative (faqe C-14). ose shok) çdo orë. sigurohu nëse është e saktë temperatura e mjetit ngrohës. Përdore një metodë tjetër ringrohjeje (faqe C-1) nëse është e domosdoshme. ose foshnja ka retraksion të kraharorit.50C në orë. Mate glukozën në gjak (faqe P-13). ose thithë. apo gulçim në frymëmarrje. frekuenca e frymëmarrjes nën 20 frymëmarrje në minutë. ringrohja është e suksesshme. Nëse glukoza në gjak është më pak se 45 mg/dl (2. lejoje të fillojë ushqyerjen në gji (faqe C-11). nuk merr frymë. duke përdorur një burim rrezatues nxehtësie të ngrohur paraprakisht (faqe C-5). Nëse foshnja tregon shenja të gatishmërisë. vazhdo matjen e temperaturës së foshnjës çdo dy orë. • • . • • • • - - • Nëse frekuenca e frymëmarrjes është mbi 60 në minutë. gulçon.sh. deri sa temperatura të jetë brenda kufijve normal. Hiqja nëse ka rroba të lagura ose të nxehta. Mate çdo orë temperaturën e foshnjës: Nëse temperatura e foshnjës rritet të paktën 0. jepi qumësht të shtrydhur gjiri.5 0C në orë.

Mate glukozën në gjak (faqe P-13). Përdore një metodë tjetër për ringrohje (faqe C-1). Nëse frekuenca e frymëmarrjes së foshnjës është mbi 60 në minutë ose foshnja ka retraksion kraharori. Nëse nëna është e pranishme. mate çdo tre orë për 12 orët vijuese. • Nëse foshnja ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. Mate temperaturën e trupit çdo orë për tre ore: Nëse temperatura e foshnjës rritet së paku 0. HIPOTERMIA MESATARE • • Hiqja rrobat e ftohta ose të lagura nëse janë të pranishme. Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji jepi qumësht të shtrydhur gjiri. Këshilloje nënën se si duhet të mbajë ngrohtë fëmijën në shtëpi. vazhdo matjen e temperaturës së trupit çdo dy orë. Nëse glukoza në gjak është nën 45 mg/dl (2. kërko prej saj që ta ringrohë foshnjën. liroje (faqe C-67). apo kontakti lëkurë-në-lëkurë nuk mund të realizohet: Vishe foshnjën me rroba të ngrohta dhe një kapel dhe mbuloje me batanije të ngrohtë. nëse foshnja nuk ka probleme të tjera. Nëse nëna nuk është e pranishme.F-72 Nëse foshnja nuk është në gjendje të ushqehet fare. • • • . trajtoje për vështirësi në frymëmarrje (faqe F-47). jepi qumësht të shtrydhur gjiri.6 mmol/l) trajtoje për glukozë të ulët në gjak (faqe F-91). Nëse temperatura e trupit mbetet në kufijtë normal. Ngrohe foshnjën duke përdorur një ngrohëse rrezatuese (faqe C5). ringrohja ka qenë e suksesshme. ndërpriti matjet. Pasi temperatura e trupit të kthehet në normale. ose gulçon në ekspirium. • • Inkurajo nënën ta ushqeje më shpesh në gji. duke përdorur kontaktin lëkurë-në-lëkurë (faqe C-5).50C në orë për tre orët e fundit. me tubë gastrike (faqe C-18) sapo temperatura e trupit të arrij 350C. duke përdorur një metodë tjetër ushqyese (faqe C-14). nëse është e domosdoshme.

kërko shenjat e sepsës (p. pastaj vishe dhe mbuloje. ose rritet me ngadalë se 0. ushqyerje të dobët. • Nëse foshnja ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. ose gulçon në ekspirium. Këshilloje nënën se si duhet ta mbajë ngrohtë fëmijën në shtëpi. HIPERTERMIA/MBINXEHJA Mos jep barna antipiretike për të ulur temperaturën e foshnjës • Nëse frekuenca e frymëmarrjes së foshnjës është mbi 60 në minutë. Mate temperaturën e trupit çdo orë deri sa ajo të jetë brenda kufijve normal. vjellje. Nëse foshnja është në një inkubator hapi dritaret e inkubatorit deri sa temperatura të arrijë kufijtë normal. liroje (faqe C-67). Kur temperatura e trupit të foshnjës kthehet brenda kufijve normal. faqe F-37).sh. Tabela F-9. ndërpriti matjet. ushqyerje e dobët. • - - . vështirësi në frymëmarrje. faqe F-37). ose foshnja ka retraksion kraharori. trajtoje për vështirësi në frymëmarrje (faqe F-47) Nëse hipertermia shkaktohet nga mbingrohja nën një ngrohëse rrezatuese apo nën një inkubator: Ule rregullatorin e temperaturës në ngrohëse.50C në orë.F-73 Nëse temperatura e trupit nuk rritet. Tabela F-9. Zhvishe foshnjën pjesërisht apo plotësisht për 10 minuta. vjellje. mate temperaturën çdo 3 orë për 12 orë. vështirësi në frymëmarrje. Nëse temperatura e trupit qëndron brenda kufijve normal. tani dhe përsërite kur temperatura e foshnjës të jetë brenda kufijt normal.sh. Vëzhgoje ndërkohë për shenja të sepsës (p.

duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14).F-74 Mate çdo orë temperaturën në inkubator. që problemi mos të përsëritet. ose ujë që është më shumë se 4 gradë më i ftohtë se temperatura e trupit të foshnjës. Zhvishe pjesërisht. Rishqyrto shprehitë e kujdesit infermierik për t’u siguruar. ose temperaturën nën ngrohësen rrezatuese çdo orë dhe përshtate rregullatorin e temperaturës siç duhet. - Mate çdo orë temperaturën e trupit të foshnjës. gjuhë ose membrana mukozale të thata): Vendosi një sistem IV (faqe P-21) dhe jepi lëngje IV në sasi të përshtatshme për moshën e foshnjës (Tabela C-4. Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji. jepi qumësht të shtrydhur gjiri. Nëse temperatura e foshnjës është mbi 390C: Lage fëmijën me një leckë të njomë ose bëja një dush 10 –15 minuta në ujë që ka temperaturë 4 gradë më të ulët sesa temperatura aktuale e foshnjës. Ofro vazhdimin e trajtimit për hipertermi (faqe F-74). Mos përdorë ujë të ftohtë. - . Nëse temperatura e foshnjes edhe pas dy orësh është jo normale. trajtoje për sepsë (faqe F-41). • Nëse hipertermia është e lidhur me ekspozimin në një temperaturë të lartë mjedisi ose ekspozimin në diell: Vendose foshnjën në një mjedis me temperaturë normale (250C deri 280C). Nëse ka shenja të dehidrimit (sy ose fontanellë të thelluar. Ofro trajtimin e vazhdueshëm për hipertermi (më poshtë) TRAJTIMI I VAZHDUESHËM PËR HIPERTERMI • Sigurohu që foshnja merr ushqim dhe lëngje të nevojshme: Lejoje foshnjën të fillojë të ushqyerit në gji (faqe C-11). humbje të elesticitetit të lëkurës. faqe C-22). ose plotësisht për 10 minuta dhe pastaj vishe dhe mbuloje foshnjën.

F-75 • Rrite vëllimin e lëngjeve për 10% të peshës trupore të foshnjës në ditën e parë kur vërehet dehidrimi. Nëse foshnja ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. ndërpriti matjet. mate atë çdo 3 orë për 12 orë. Mate glukozën në gjak (faqe P-13). Në rast se glukoza në gjak është më pak se 45 mg/dl ( 2. • • . Nëse temperatura e trupit qëndron brenda kufijve normal. Këshilloje nënën se si duhet ta mbajë ngrohtë fëmijën në shtëpi dhe ta mbrojë nga mbingrohja. liroje (faqe C-67). Kur temperatura e foshnjës arrin në kufijtë normal.6 mmol/l) trajtoje për glukozë të ulët në gjak (faqe F-91).

F-76 .

Megjithatë. (në ditën e parë të jetës). deficiencë të glukozo-6-fosfat-dehidrogjenazës (G6PD) ose shpërputhje të Rh faktorit apo grupit ABO të gjakut? Cili është grupi yt i gjakut dhe grupi i gjakut të babait? A ke ndonjë anamnezë në familje për anemi. ose të lindura para javës së 37-të të shtatzënisë) mund të kenë verdhëz gjatë javës së parë të jetës. faqe F-8).F-77 VERDHËZA/IKTERI Shumë foshnje. faqe F-11) dhe merre informacionin e mëposhtëm shtesë për të përcaktuar diagnozën e mundëshme. sipas ditës së jetës dhe vendit të trupit ku është parë verdhëza (Tabela F-16. duhet të vlerësohet si serioze. PROBLEMI • Foshnja ka verdhëz. Pyete nënën (apo këdo që ka sjellë foshnjën): A ke pasur foshnje tjetër më parë që ka pasur verdhëz shumë herët. Verdhëza do të duket më e rëndë nëse e shikon në një dritë artificiale dhe mund të mos duket kur ndriçimi është i dobët. çfarëdo verdhëze e dukshme në 24 orët e para të jetës. Në shumë raste niveli i bilirubinës që shkakton verdhëzën nuk është i dëmshëm dhe nuk kërkon trajtim. Vlerëso rëndesën e verdhëzës. mëlçi të zmadhuar ose heqje të shpnetkës? Vëzhgo foshnjën në dritë natyrore. për të parë ngjyrosjen e lëkurës dhe indit nënlëkuror. Shtype lehtë lëkurën me një gisht. GJETJET • Rishqyrto gjetjet nga anamneza e përgjithshme (faqe F-7) dhe ekzaminimi (Tabela F-2.5 kg në lindje. ikter hemolitik. • • Vlerëso rëndesën e verdhëzës: - - . veçanërisht foshnjat e vogla (më pak se 2.

Nëse bilirubina në gjak është mbi nivelin e kërkuar për fototerapi (Tabela F-17. ose nëse ka anamnezë familjare për deficit të G6PD. faqe F-79) ndërpreje fototerapinë. Merri një mostër gjaku (faqe P-9) dhe mate bilirubinën në gjak (nëse ka mundësi) dhe hemoglobinën.5 kg në lindje. faqe F-80) .F-78 TABELA F-16 Vlerësimi klinik i peshës së verdhëzës Mosha Dita 1 Dita 2 Dita 3 e më pas a Verdhëza e dukshme në Çfardo verdhëze e dukshme Krahët dhe këmbët Duart dhe shputat e këmbëve a Klasifikoje si Verdhëz serioze Verdhëza e dukshme e vërejtur kudo në trup në ditën e parë. deri sa të mos dihet niveli i bilirubinës në gjak. e lindur para javës së 37-të të shtatzënisë. Mos prit fillimin e fototerapisë. Nëse faktori Rh dhe grupi i gjakut ABO nuk tregojnë shkakun e hemolizës. Përcakto nëse foshnja ka faktorët e mëposhtëm të rrezikut: më pak se 2. është shumë serioze dhe ka nevojë menjëherë për trajtim me fototerapi. hemolizë. bëje një ekzaminim për G6PD nëse ke mundësi. ose në duart dhe këmbët si dhe pëllëmbë e shputa në ditën e dytë. përcakto grupin e gjakut të foshnjës dhe bëje testin Coombs: Nëse bilirubina në gjak është nën nivelin që kërkon fototerapi (Tabela F-17. ose sepsë. MENAXHIMI FILLESTAR I VERDHËZËS SERIOZE • • Fillo fototerapin (faqe F-84) nëse verdhëza klasifikohet si serioze në Tabelën F-16. • • Përcakto diagnozën e mundshme (Tabela F-18. faqe F-79) vazhdo fototerapinë.

Nëse është e mundur të bëhet eksanguinotransfuzioni dhe bilirubina në serum ka arritur nivelin në këtë tabelë.F-79 TABELA F-17 Trajtimi i verdhëzës i bazuar në nilevin e bilirubinës serumike Fototerapi Mosha Foshnja e shëndetshme në termin mg/dl Dita 1 Dita 2 Dita 3 Dita 4 e me tej a Eksanguinotransfuziona Foshnja e shëndetshme në termin mg/dl 15 220 270 290 25 30 30 µmol/l 260 425 510 510 Çfardo faktori i rrezikut mg/dl 13 15 20 20 µmol/l 220 260 340 340 Çfardo faktori i rrezikutb mg/dl µmol/l c µmol/l Çdo verdhëz e dukshme 15 18 20 260 310 340 13 16 17 Eksanguinotransfuzioni nuk është përshkruar në këtë udhëzues. ose në duar dhe këmbë. të lindura para javës së 37-të të shtatzënisë). Mos prit për të filluar fototerapinë deri sa të shikosh nivelin e bilirubinës në gjak.5 kg në lindje. Këto nivele të bilirubinës në gjak janë përfshirë në rast se është i mundur eksanguinotrasfuzioni. Verdhëza e dukshme kudoqoftë në trup në ditën e parë. dërgo një mostër të gjakut të nënës dhe foshnjës. b. Faktorët e rrezikut përfshijnë të gjitha foshnjat e vogla (më pak se 2. ose në rast se foshnja mund të transferohet shpejt dhe sigurt në një institucion tjetër ku mund të kryhet eksanguinotransfuzioni. ose sepsën. hemolizën. c. si dhe pëllëmbë e shputa në ditën e dytë është shumë serioze dhe ka nevojë për trajtim të menjëhershëm me fototerapi. .

ose deficience G6PD tek një foshnje e mëparshme • Histori familjare për deficiencë të G6PD. nëse është e nevojshme dhe trajtoje për verdhëz hemolitike (faqe F-81) • Verdhëz serioze • Foshnje e vogël (më pak se 2. dita 2 deri 7 • Sepsë • Nuk ka të dhëna për shkaktar të tjerë të verdhëzës Verdhëz e shoqëruar me sepsë Trajtoje për sepsë (faqe F-41) dhe ofroi fototerapi nëse është e nevojshme (faqe F-84) Deficit i G6PD.5 kg në lindje. anemi. dita 2 deri 5 • Verdhëz serioze • Zbehje • Edemë e gjeneralizuar (enjtje trupi) • Foshnje mashkull (një e dhënë mbështetëse vetëm për deficitin e G6PD) Ikter hemolitik Ofro trajtim të përgjithshëm për zbehje (faqe F114). ose heqje të shpretkës • Koha e fillimit. Trajtoje si për verdhëzën hemolitike (faqe F-82) • Koha e fillimit dita 2 ose më vonë • Verdhëz serioze • Foshnje mashkull • Nuk ka të dhëna për shkaktar të tjerë të verdhëzës • Skrining për G6PD pozitiv . ikter. mëlçi e zmadhuar.F-80 DIAGNOZA DIFERENCIALE TABELA F-18 Anamneza Diagnoza diferenciale e verdhëzës Gjetjeta Ekzaminimi Hulumtime ose diagnoza të tjera të njohura • Hemoglobina më pak se 13g/dl (hematokriti më pak se 40%) • Testi Kombs pozitiv • Papajtueshmëri Grupi ABO ose faktori Rh midis nënës dhe foshnjës • Skrining i mundshëm për G6PD Diagnoza e mundshme • Verdhëz që zhvillohet në më pak se 36 orë • Zbehje • Papajtueshmëri e grupi ABO ose faktorit Rh të gjakut. e lindur para javës së 37-të të shtatzënisë • Verdhëz serioze • Nuk ka të dhëna për shkaktar të tjerë të verdhëzës Verdhëza nga prematuriteti faqe F-82 • Koha e fillimit.

faqe F-83) a Diagnoza nuk mund të vihet nëse mungon një nga të dhënat e shënuara me ngjyrë të zezë të theksuar. vazhdo fotototerapinë. referoje urgjent foshnjën (shih faqe F-82). Prania e të dhënave të shënuara me të zezë nuk e garanton diagnozën. por mungesa e tyre nuk e përjashton atë. - .F-81 TABELA F-18 vazhdim Diagnoza dalluese e verdhëzës Gjetjeta Anamaneza • Koha e fillimit të encefalopatisë ditën e 3-të deri 7-të • Trajtimi i vonuar ose nuk është trajtuar fare për verdhëz serioze Ekzaminimi • Verdhëz serioze • Konvulsione • Opistotonus • Ushqyerje e dobët ose kurrfare • Letargji • Atoni Hulumtime ose diagnoza tjera të njohura • Testi Combs pozitiv Diagnoza e mundshme Encefalopatia nga bilirubina (kernikterus. prania e tyre ndihmon të konfirmohet diagnoza. faqe F-79) dhe hemoglobina është më pak se 13 g/dl (hematokriti më pak se 40%) dhe testi Combs është pozitiv. Trajtimi i mëposhtëm zbatohet në të gjitha rastet e verdhëzës hemolitike. MENAXHIMI I GJENDJEVE TË VEÇANTA VERDHËZA HEMOLITIKE Verdhëza hemolitike tek i posalinduri më shpesh shkaktohet nga papajtueshmëria e ABO grupit të gjakut ose faktori Rh midis nënës dhe foshnjës. Nëse bilirubina serumike nuk mund të matet dhe nuk është e mundur të kryhet testi Combs. • • Nëse niveli i bilirubinës në serum kërkon fototerapi (Tabela F-17. referoje foshnjën urgjentisht (shih faqe F-82) nëse verdhëza ka filluar në ditën e 1rë dhe hemoglobina është më pak se 13g/dl (hematokriti është më pak se 40%). Të dhënat e shkruara me tekst normal janë mbështetëse. ose nga deficiti i G6PD. Diagnoza konfirmohet përfundimisht nëse është e pranishme një e dhënë e shënuar me germa të pjerrta. pavarësisht nga shkaktari. faqe F-79). Nëse referimi për eksanguinotransfuzion është i mundur: Nëse bilirubina në gjak është afër nivelit që kërkohet për eksanguinotransfuzion (Tabela F-17.

trajtoje për verdhëz të zgjatur (më poshtë). Nëse foshnja ka deficit të G6PD këshilloje nënën mbi atë se cilat substanca duhet të shmang për të parandaluar hemolizën tek foshnja (p. Këshilloje nënën: Në rast se shkaku i verdhëzës është nga shpërputhja e faktorit Rh. sigurohu që nëna të këshillohet në lidhje me shtatzënitë e ardhshme. faqe F-79). Referoje foshnjën urgjent në një spital të nivelit terciar ose qendër të specializuar. Nëse verdhëza vazhdon për tre javë ose më shumë. Nëse hemoglobina është nën 8g/dl (hematokriti më pak se 24%) jepi transfusion gjaku (faqe P-31). Shpjegoja nënës pse foshnja ka verdhëz. jepi transfuzion të gjakut (faqe P-31). pse kërkohet referimi dhe trajtimin që do t’i bëhet foshnjës. aspirinën. . • VERDHËZA E PREMATURITETIT • • • Nëse bilirubina në serum është në nivel që kërkon fototerapi (Tabela F-17. mate çdo javë hemoglobinën për 4 javë. Dërgoje një mostër nga gjaku i nënës dhe i foshnjës.5 kg në lindje ose i lindur para javës së 37-të të shtatzënisë) trajtoje për verdhëz të zgjatur (faqe F-83). - • • Nëse hemoglobina është nën 10g/dl (hematokriti më pak se 30%). vazhdoje fototerapinë. Nëse verdhëza zgjat dy javë ose më shumë tek një fëmijë në termin ose tre javë e më shumë në një foshnje të vogël (më pak se 2. Përcille fëmijën pas lëshimit. bathët).sh.F-82 Nëse foshnja është transferuar për eksanguinotransfuzion: • Organizo transferimin (faqe C-63). sulfatet. Nëse foshnja është më e vogël se tre ditëshe vëzhgoje për verdhëz 24 orë pasi të ndërpritet fototerapia.

Kështu. Është vështirë të përcaktohet nëse këto shenja janë rezultat i një verdhëze të rëndë ose nga një sëmundje tjetër. Lejo familjen të vendos nëse duhet bërë eksanguino-transfuzioni. diskuto me nënën mundësinë e kujdesit për foshnjën në shtëpi. Nëse foshnja për tre ditë pas ndërprerjes së fototerapis nuk ka pasur konvulsione. nëse është e mundur. trajtoje për sifilis kongjenital (faqe F-46) • ENCEFALOPATIA NGA BILIRUBINA (KERNIKTERUS) Nëse verdhëza e rëndë nuk trajtohet shpejt. Shenjat fillestare të dëmtimit të trurit janë letargjia. një qarje të fuqishme dhe ka konvulsione. • . • Nëse gjendja e foshnjës nuk përmirësohet pas një jave (foshnja mbetet letargjike. gjithnjë trajto foshnjën me verdhëz edhe nëse dyshohet në encefalopati me bilirubinë. Diskuto me nënën gjendjen e foshnjës dhe prognozën: Shpjegoja përshtatshmërinë e eksanguino-transfuzionit dhe prognozën e mundshme për foshnjën. Nëse niveli i bilirubinës në serum kërkon fototerapi (Tabela F-17. Nëse familja kërkon eksanguinotransfuzion. dhe atonia e foshnjës. trajto konvulsionin (faqe F-64). organizo transferimin (faqe C-63) dhe nëse është e mundur referoje foshnjën në një spital terciar apo qendër të specializuar për vlerësim të mëtejshëm. Stadi përfundimtar është atonia dhe ushqyerja e dobët.F-83 VERDHËZA E ZGJATUR • • Ndërpreje fototerapinë Në rast se feçet e foshnjës janë të zbehta apo urina është me ngyrë të errët. Nëse nëna ka rezultat pozitiv për sifilis. apo ushqehet pak. organizo transferimin (faqe C-67) dhe nëse është e mundur referoje foshnjen urgjent në një spital terciar ose qendër të specializuar. ushqyerja e dobët. • • • Nëse foshnja ka konvulsion. nuk ushqehet në gji. ose përsëri ka konvulsione) por ajo nuk merr më trajtim në spital apo trajtimi mund të vazhdohet në shtëpi. liroje (faqe C-67). Dërgo një mostër gjaku të nënës dhe të foshnjës. ajo mund të dëmtojë trurin e foshnjës. nëna është aftë ta ushqejë dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. Pas pak ditësh foshnja mund të zhvillojë opistotonus. faqe F-79) vazhdoje atë.

Faqe F-85). Rikontrolloje pas një jave. që të reflektohet sa më shumë dritë që të jetë e mundur tek foshnja (Fig F-5. . DHËNIA E FOTOTERAPISË • Vendose foshnjën nën dritën e fototerapisë (Fig F-5. ose inkubator dhe vendos perde të bardha përreth vendit ku ndodhet aparati. nëna duhet ta ushqeje më shpesh në gji. nëse është e domosdoshme. vështirësi në frymëmarrje. nëse ajo nuk ushqehet mirë në gji. Zëvendëso tubat çdo 2000 orë përdorim. Nëse foshnja ushqehet ngadalë. Kyçe aparatin dhe sigurohu që të punojnë të gjithë tubat fluorescent. në mënyrë që temperatura nën dritë të jetë 280C deri 300C.sh. konvulsione). Nëse foshnja peshon 2 kg ose më shumë. ose pas 3 muajsh. FOTOTERAPIA PËRGATITJA E NJËSISË SË FOTOTERAPISË • Sigurohu nëse mbulesa plastike është në vendin e duhur. edhe nëse tubat përsëri mund të punojnë. Vendose foshnjën afër dritave aq sa lejohet me udhëzimin e prodhuesit të aparatit. vendose të zhveshur në shtrat ose djep.F-84 Diskuto me nënën prognozën e foshnjës dhe mënyrën se si duhet të përballet ajo me problemet që mund të ketë në shtëpi. Ndihmoje nënën të gjejë metodën e saj më të mirë për ta ushqyer foshnjën. faqe F-85). ose më herët nëse nëna ka probleme serioze (p. Zëvendëso tubat fluorescent që janë djegur ose nuk ndizen mirë: • Shëno datën kur janë zëvendësuar tubat dhe mate kohëzgjatjen e plotë të përdorimit të tubave. Kjo parandalon dëmtimet e foshnjës. nëse thyhet llamba dhe ndihmon të pengohen rrezet e dëmshme ultravjollcë. Ngrohe dhomën ku ndodhet njësia. • • • Përdorë mbulesa të bardha në shtratin e fëmijës. Foshnjat më të vogla vendosi në inkubator.

Kjo nuk kërkon trajtim të veçantë. etj) - Nëse foshnja merr lëngje IV ose qumësht të shtrydhur gjiri. sherbet. mos e hiq atë nga dritat e fototerapisë. • . Sigurohu që foshnja është ushqyer: Nxite nënën ta ushqejë sipas kërkesës së foshnjës. për aq kohë sa foshnja është nën dritat e fototerapisë. mbylle vetëm për pak kohë dritën. ujë. Nuk ka nevojë të shtohet ose zëvendësohet qumështi i gjirit me asnjë lloj tjetër ushqimi apo lëngu (p. faqe C-22). rrite sasinë e lëngut ose qumështit për 10% të sasisë së përgjithshme ditore (Tabela C-4 . zëvendësues të qumështit të gjirit. FIGURA F-5. Nëse foshnja merr oksigjen. Nëse foshnja merr lëngje IV ose ushqehet me tubë gastrike. Foshnja nën dritën e fototerapisë • • Rrotulloje foshnjën çdo 3 orë.sh. • Vërej se jashtëqitjet e foshnjës mund të bëhen më të holla dhe të verdha gjatë kohës që merr fototerapi. Vazhdo trajtimin dhe analizat tjera të përshkruara: Hiqe foshnjën nga njësia e fototerapisë.F-85 Mbuloja sytë foshnjës me tampone pambuku. kur të vëzhgosh foshnjën për cianozë qendrore (gjuha dhe buzët blu). vetëm për procedura të cilat nuk mund të kryhen nën dritat e fototerapisë. sigurohu që mos të bllokohen vrimat e hundës së foshnjës. por të paktën çdo tre orë: Gjatë ushqyerjes hiqe foshnjën nga reparti i fototerapisë dhe hiqja tamponet nga sytë. Mos i fikso tamponët me leukoplast.

që kërkojnë hospitalizim. ndërpreje fototerapinë pas tre ditëve. faqe F-79) organizo transferimin (faqe C-63) dhe transfero urgjentisht foshnjën në një spital terciar. Mate nivelin e bilirubinës në serum çdo 12 orë: Ndërpreje fototerapinë. kur niveli i bilirubinës në serum është nën nivelin që kishte kur u fillua fototerapia (tabela F-17. Nëse temperatura e foshnjës është mbi 37.5 0 C. • - • Nëse nuk mund të matet builirubina në gjak. deri sa temperatura e foshnjës të arrijë 36. përsërite fototerapinë me të njëjtën kohëzgjatje. faqe F-79) ose 15 mg/dl (260 µmol/l) e më poshtë. Mësoje nënën të vlerësojë verdhëzën dhe këshilloje atë të kthehet nëse foshnja bëhet më e zverdhur.5-37. rregulloje temperaturën e dhomës ose hiqe përkohësisht foshnjën nga fototerapia. faqe F-78). Dërgo nga një mostër nga gjaku i nënës dhe foshnjës. Bilirubina në lëkurë zhduket shumë shpejt nën fototerapi. gjatë kohës që fëmija merr fototerapi dhe për 24 orë pas ndërprerjes së fototerapisë. Përsërite çdo hap sa herë ndërpritet fototerapia. cilado që të jetë më e ulët. sikur në fillim. Ngjyra e lëkurës nuk mund të përdoret si një udhëzues për të matur nivelin e bilirubinës në gjak. - • Nëse fototerapia nuk është e nevojshme më tutje. • Pas ndërprerjes së fototerapisë: Vëzhgo foshnjën për 24 orë dhe përsërite matjen e bilirubinës në gjak. nëse ke mundësi. ose qendër të specializuar për eksanguinotransfusion. Nëse verdhëza është kthyer përsëri ose është nën nivelin kur u fillua fototerapia. • .F-86 • Mate temperaturën e foshnjës (faqe P-5) dhe temperaturën e ajrit nën llampa çdo tre orë. ose vlerëso verdhëzën duke përdorur metodën klinike (Tabela F-16.5 0C. Nëse bilirubina në serum është afër nivelit që kërkon eksanguino-transfusion (Tabela F-17. deri sa bilirubina e matur ose vlerësuar të jetë nën nivelin që kërkon fototerapi. foshnja ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera. liroje foshnjën (faqe C-67).

“duket e sëmurë” GJETJET: • Rishqyrto gjetjet nga anamneza e përgjithshme (faqe F-7) dhe ekzaminimi (Tabela F-2. zvogëlimi i aktivitetit mund të shfaqen gjithashtu kur fëmija ka kaluar një konvulsion. përveç letargjisë ose shenjave të tjera jo specifike. . Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji.F-87 LETARGJIA DHE SHENJAT TJERA JOSPECIFIKE Tek një foshnje që ka një sëmundje serioze mund të jenë të pranishme shenjat jo specifike. Nëse nuk vërehet asnjë nga këto shenja specifike klinike tek foshnja. Në disa raste vet nëna mund të mendojë se foshnja “duket e sëmurë”. jepi qumësht të shtrydhur gjiri duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14). atoni. Në mjaft raste janë të pranishme shenja të tjera që i vërtetojnë këto diagnoza.6 mmol/l) trajtoje për glukozë të ulët në gjak (faqe F-91). aktivitet të zvogëluar. faqe F-11) dhe përdori këto informata për të përcaktuar diagnozën e mundëshme. Nëse glukoza në gjak është më pak se 45 mg/dl ( 2. përgjumja.sh. Problemet më të shpeshta serioze që shkaktojnë këto shenja jo specifike janë sepsa dhe asfiksia.: letargji: përgjumje. Mate glukozën në gjak (faqe P-13). shqetësim. apo foshnja ka dy apo më shumë shenja jo specifike përdore Të dhënat e shumfishta (Më shpesh Sepsa ose Asfiksia) (faqe F-35) PROBLEMI • Foshnja ka një shenjë jo specifike si p. Letargjia. • • MENAXHIMI I PËRGJITHSHËM • Lëre foshnjën të ushqehet në gji (faqe C-11). Pyete nënën nëse ka marrë barna opiate për lehtësimin e dhimbjes gjatë aktivitetit të lindjes dhe lindjes. iritabilitet.

F-88 • • Vlerëso tonusin muskular dhe lëvizjet e foshnjës të paktën një herë në ditë. Sigurohu që foshnja ushqehet dhe mbahet ngrohtë. Nëse foshnja duket mirë në fund të periudhës së mbikëqyrjes. Nëse vërehet një problem specifik gjatë periudhës së vëzhgimit. përmbaju udhëzimeve në kapitullin përkatës. • • . Përdore Tabelën F-19 (faqe F-89) për të përcaktuar diagnozën e mundshme. Nëse foshnja është atonike dhe letargjike. liroje nga spitali (faqe C-67) dhe thuaj nënës ta sjellë përsëri nëse dyshon për ndonjë problem. Nëse nuk është gjetur akoma asnjë problem specifik: Vlerëso foshnjën për shenja të tjera. mbaje në dorë ose lëvize me butësi për të parandaluar dëmtimet kur tonusi i foshnjës është i ulët. çdo dy orë për gjashtë orët vijuese. Mbështete gjithë trupin e foshnjës veçanërisht kokën.

nuk e garanton diagnozën. Diagnoza dalluese e shenjave jospecifike Gjetjeta Anamneza • Nënës i janë dhënë barna opiate gjatë aktivitetit të lindjes apo lindjes • Koha e fillimit të lindjes • Lindje e vështirë ose e komplikuar (distres fetal) • Foshnja nuk arrin të marrë frymë spontanisht në lindje • Infeksion mitre i nënës ose temperaturë kurdo që prej lindjes deri tre ditë pas lindjes. Nëse foshnja ende është letargjike pas 6 orëve. por mungesa e tyre nuk mund të përjashtojë diagnozën. prania e tyre ndihmon në konfirmimin e diagnozës. gulçon ose ka një frekuencë respiratore nën 20 frymëmarrje në minutë. janë të dhëna mbështetëse. reanimoje foshnjën duke përdorur maskën dhe qesen (faqe P-1). ose rupturë e membranave për më shumë se 18 orë para lindjes a Ekzaminimi • Letargji • Frekuenca e frymëmarrjes më pak se 30 për minutë • Foshnja duket e sëmurë Diagnoza e Mundëshme Letargji e shkaktuar nga barnat. MENAXHIMI SPECIFIK LETARGJIA E SHKAKTUAR NGA BARNAT • • Ofro kujdes të përgjithshëm. jepi oksigjen (faqe C-25) me rrjedhë mesatare. Prania e të dhënave të shënuara me të zeza. dysho për sepsë apo asfiksi (faqe F-35). ose sepsë e dyshuar. • • . megjithatë. shih më poshtë Asfiski. Nëse frekuenca e frymëmarrjes së foshnjës është më pak se 30 frymëmarrje në minutë. Nëse foshnja nuk merr frymë fare.F-89 DIAGNOZA DALLUESE TABELA F-19. Të dhënat me tekst tjetër normal. faqe F-35 Diagnoza nuk mund të vihet nëse mungon një e dhënë që në tabelë është shënuar me germa të zeza.

F-90 .

jepi qumësht të shtrydhur gjiri. Mate glukozën në gjak 30 minuta pas dhënies së bollusit të glukozës dhe pastaj çdo 3 orë: Nëse glukoza në gjak është nën 25 mg/dl. jepi me tubë gastrike 2 ml/kg peshë trupore glukozë 10% (faqe P-33). Pasi që glukoza në gjak të jetë 45 mg/dl ose mbi.6 mmol/l). përmbaju udhëzimeve për shpeshtësin e matjes së glukozës në gjak pas kthimit të saj në vlera normale (faqe F-92). duke shtuar sasinë e ushqimit nga goja. Jepja glukozën 10% në një vëllim ditor mbajtës sipas peshës së foshnjës (Tabela C-4. Nëse nuk arrin të vendosësh shpejt një sistem IV.1 MMOL/L) • • • • Kyçe sistemin IV (faqe P-21) nëse nuk është bërë kjo akoma. Duke u përmirësuar aftësia e foshnjës për t’u ushqyer. deri sa glukoza të arrijë 45 mg/dl ose më shumë gjatë dy matjeve me radhë. përsërite glukozën (si më lart) dhe vazhdo infuzionin. TRAJTIMI GLUKOZA NË GJAK NËN 25 MG/DL (1. pakëso ngadalë (për një periudhë tre ditore) sasinë e glukozës IV. duke përdorur një metodë ushqyese alternative (faqe C-14). Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji. - • Lëre foshnjën të fillojë të ushqyerit në gji (faqe C-11). Mos e ndërprejë menjëherë glukozën. vazhdo infuzionin dhe përsërite matjen e glukozës çdo 3 orë. në dy matje të njëpasnjëshme. Jepi 2 ml/kg peshë trupore bollus glukozë 10% ngadalë për 5 minuta.F-91 GLUKOZA E ULËT NË GJAK PROBLEMI • Glukoza në gjakun e foshnjës është nën 45 mg/dl (2. Nëse glukoza në gjak është nën 45 mg/dl por në çdo matje është së paku 25 mg/dl. faqe C-22). • .

ose para çdo racioni: Nëse glukoza në gjak është nën 25 mg/dl. • . mate glukozën në gjak çdo 12 orë për 24 orë (dy ose më shumë matje): Nëse glukoza në gjak është nën 45 mg/dl trajtoje si më lart. por të paktën 25 mg/dl. vazhdo matjen e glukozës në gjak çdo 12 orë për aq kohë sa foshnja kërkon lëngje IV. Mate glukozën në gjak çdo tre orë. përmbaju udhëzimeve për matje të shpeshta të glukozës në gjak.F-92 GLUKOZA NË GJAK ËSHTË NËN 45 MG/DL POR SË PAKU 25 MG/DL • Lëre foshnjën të fillojë të ushqyerit në gji (faqe C-11). Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji. Nëse glukoza në gjak mbetet normale. trajtoje siç përshkruhet më lart. trajtoje siç përshkruhet në faqe F-91. • - SHPESHTËSIA E MATJEVE TË GLIKEMIS PAS KTHIMIT TË SAJ NË NIVELE NORMALE • Nëse foshnja merr lëngje IV për çfarëdo arsye. Nëse glukoza në gjak është nën 45 mg/dl. Nëse foshnja nuk kërkon ose nuk merr lëngje IV. duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14). Nëse glukoza në gjak është përsëri nën 45 mg/dl. ndërpriti matjet. pas kthimit të saj në vlera normale (më poshtë). Kur glukoza në gjak arrin 45 mg/dl ose mbi në dy matje të njëpasnjëshme. rrite shpeshtësin e ushqyerjes në gji ose rrite sasinë e qumështit të shtrydhur të gjirit që i jep. jepi qumësht të shtrydhur gjiri.

. Foshnja nuk shton në peshë (e provuar apo e dyshuar). Nëse foshnja peshon më pak se 2. por tani ushqehet pak ose ka ndërprerë të ushqyerit. shih kapitullin Të dhëna të shumfishta (Më së shpeshti Sepsa ose Asfiksia) (faqe F-35). PROBLEMET • • • • • Foshnja ushqehet mirë në lindje. vazhdo këtë kapitull për të vlerësuar dhe trajtuar për një problem të veçantë në të ushqyer.5 kg në lindje ose ka lindur para javës së 37-të të shtatzënisë. Nëse foshnja nuk është gati për t’u ushqyer. Ky kapitull mbulon vështirësitë e të ushqyerit në mungesë të shenjave të tjera që flasin për sëmundje. ose temperaturë jo normale trupore. Pyete nënën: • Si e ushqen foshnjën? Sa peshonte foshnja në lindje dhe më pas kurdo që e keni peshuar? • Kërko prej nënës ta vendosë foshnjën në gji. ose sëmundjen. së bashku me vështirësitë në të ushqyer. Pas adresimit të problemit. shih kapitullin Të vjellat dhe fryrja e barkut (faqe F-99). Nëse problemet e të ushqyerit kanë të bëjnë kryesisht me të vjellat. faqe F-11) dhe merri informatat plotësuese si më poshtë për të përcaktuar diagnozën e mundëshme. vlerëso pozicionimin dhe puthitjen e drejtë në gji (faqe C-12). por kur rriten. Foshnja ka vështirësi për t’u ushqyer dhe është e vogël apo binjake. Vëzhgoje ushqyerjen në gji për afër 5 minuta. të ushqyerit përmirësohet. GJETJET • Rishqyrto të dhënat nga anamneza e përgjithëshme (faqe F-7) dhe ekzaminimi (Tabela F-2.F-93 VËSHTIRËSITË NË TË USHQYER Vështirësitë për t’u ushqyer janë të zakonshme tek foshnjat gjatë ditëve të para të jetës së tyre. Foshnjat e vogla shpesh kanë vështirësi për t’u ushqyer. Nëse foshnja ka probleme të tjera si vështirësi në frymëmarrje. Vështirësitë lidhen me teknikat jo të drejta të të ushqyerit në gji. Nëna nuk ka qenë e aftë të ushqejë me sukses në gji. Foshnja nuk është ushqyer mirë që nga lindja. vazhdo me trajtimin e përgjithshëm (më poshtë) dhe vëzhgo teknikën e nënës herën tjetër që foshnja është gati për t’u ushqyer. madhësinë e vogël të foshnjës. shih faqe F-24 për principet e përgjithëshme të të ushqyerit për një foshnje të vogël.

ose rupturë e membranave për më shumë se 18 orë para lindjes Diagnoza e mundëshme Ekzaminimi Dyshohet në sepsë. konfirmo vendosjen e saj si duhet në lukth (faqe P-35). Organizo transferimin (faqe C-63) dhe referoje urgjent foshnjën në një spital terciar ose qendër të specializuar për kirurgji. më poshtë) Nëse foshnja është kollitur. nëse është e mundur. ngulfatur ose pa regurgituar që nga ushqyerja e parë pas lindjes.F-94 MENAXHIMI I PËRGJITHSHËM • Nëse foshnja ka marrë ushqimet pa u kollitur. aspiro përmbajtjen e lukthit dhe vazhdo me Tabelën F-20. Nëse tubi gastrik nuk kalon ose maja e tubit kthehet dhe foshnja ngulfatet dhe vjellë menjëherë pas gëlltitjes së tubit. Nëse tuba gastrike kalon. ka gjasa që të ketë atrezion ezofageal ose fistulë trakeo-ezofageale dhe është e nevojshme kirurgjia urgjente. ngulfatur. • - DIAGNOZA DALLUESE TABELA F-20 Diagnoza dalluese e vështirësive në të ushqyer Gjetjeta Anamneza • Ushqehet pak ose nuk ushqehet fare pasi është ushqyer mirë • Koha e fillimit dita 1 ose më vonë pas lindjes • Infeksion mitre i nënës ose temperaturë duke filluar kurdo që nga fillimi i aktivitetit të lindjes deri tre ditë pas lindjes. ose ka regurgituar që nga përpjekja e parë për ta ushqyer. përpiqu të plasosh një tubë gastrike (faqe P-33). faqe F38 • Foshnja duket e sëmurë • Vjellë • Fryrje barku • Vështirësi për të marrë frymë • Temperaturë trupore jo normale • I shqetësuar ose letargjik • Konvulsione ose humbje e vetëdijes . për të përcaktuar shkaktarin e problemit të ushqyerjes. vazhdo me diagnozën dalluese (Tabela F-20.

por mungesa e tyre nuk mund të përdoret për të përjashtuar diagnozën. megjithatë nuk e garanton diagnozën. foshnja nuk mund të marrë gjirin. ose buzë lepuri. • Ushqimi rikthehet i shkumëzuar dhe i patretur pas çdo ushqyerje • Koha e fillimit në lindje a Diagnoza e Mundshme Ekzaminimi • Teknika e ushqyerjes me gji është korrekte.sh. Prania e të dhënave të shkruara me të zezë të theksuar. por foshnja ende nuk është gati për t’u ushqyer Foshnje binjake apo e vogël faqe F-96 • Foshnja duket në përgjithësi mirë • Foshnja nuk pozicionohet mirë dhe nuk e merr mirë gjirin gjatë ushqyerjes Pozicionimi dhe puthitja jo e drejtë. faqe F-151 Dyshim për keqformim ose pengesë gastrointenstinal. rrotullohet e uritur por nuk merr qumësht) • Thimthat e nënës janë të skuqur (me sor) • Koha e fillimit ditën e parë ose më vonë • Foshnja shton më pak se 15g/kg peshë trupore në ditë për tre ditë me radhë • Foshnja regurgiton pak ushqim. ushqehet ngadalë dhe lodhet shpejt • Koha e fillimit në lindje • Nëna nuk ka qenë e aftë të ushqejë me sukses në gji (p. ose ngulfatet dhe ka kollë gjatë ushqyerjes • Koha e paraqitjes dita 1 apo më vonë • Foshnja ka kollë. Të dhënat e shkruara me tekst normal janë mbështetëse. . faqe F-96 • Foshnja përndryshe duket mirë • Buzë e çarë ose hapje e qiellzës midis gojës dhe kanalit të hundës • Tuba gastrike nuk kalon ose maja e tubit kthehet përsëri • Sekrete shkumore nga goja edhe kur foshnja nuk ushqehet Shtimi jo adekuat i peshës faqe F-96 Palatoshizë.5 kg në lindje ose e lindur para javës së 37të të shtatzënisë) • Foshnja nuk zgjohet për t’u ushqyer. prania e tyre ndihmon të konfirmohet diagnoza. ngulfatet dhe rikthen ushqimin që nga ushqyerja e parë.F-95 TABELA F-20 Diagnoza dalluese e vështirësive në të ushqyer Gjetjeta Anamneza • Foshnja binjake apo e vogël (më pak se 2. Diagnoza konfirmohet përfundimisht nëse është e pranishme një e dhënë e shkruar me germa të pjerrta. faqe F-105 Diagnoza nuk mund të vihet nëse mungon një e dhënë e shkruar me germa të zeza të theksuara.

siguroje nënën se sasia e qumështit të saj është e mjaftueshme dhe shpjegoja asaj praktikat adekuate të ushqyerjes. siguroje nënën dhe vazhdo kontrollimin e teknikës së saj tre ditë me radhë. Nëse foshnja nuk ka shtuar të paktën 15 g/peshë trupore në ditë. ndihmoje nënën të përvetësojë teknikën e drejtë (faqe C-12). liroje foshnjën (faqe C-67) Përcille pas dy ditëve për të vlerësuar edhe një herë të ushqyerit dhe shtimin në peshë. Nëse foshnja ka shtuar të paktën 15g peshë trupore në ditë për tre ditë me radhë. Nëse foshnja është binjake. Nëse teknika e nënës për ushqyerjen në gji është e drejtë. me çfardo metode (ushqimi ose marrja e qumështit të shtrydhur të gjirit. duke përdorur një metodë ushqyese alternative). . shih faqe C-14 për informata mbi të ushqyerit e binjakëve. që kërkojnë qëndrim në spital. Nëse foshnja merr lëngje IV dhe merr më pak se sasia e nevojshme e racioneve të plota nga goja dhe humbja ditore në peshë është mbi 5%. POZICIONIMI DHE PUTHITJA JO E DREJTË • • Shih peshat e regjistruara më parë. rrite sasinë e përgjithshme të lëngjeve për 10 ml/kg peshë trupore në ditë.F-96 TRAJTIMI I PROBLEMEVE TË VEÇANTA FOSHNJA E VOGËL OSE BINJAKE • • • • Nëse foshnja është e vogël. trajtoje për shtim të pamjaftueshëm peshe (më poshtë). nëse ka dhe peshoje foshnjën çdo ditë. shih faqe F-24 për principet e përgjithshme të të ushqyerit të foshnjes së vogël. për të kompensuar marrjen e pamjaftueshme të lëngjeve. për shtimin e pamjaftueshëm të peshës dhe zbatoje vetëm për foshnjet që marrin racione të plota ushqimi nga goja. Ndihmoje nënën të përmirësojë teknikën e saj të ushqyerjes në gji. Nëse nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. - - SHTIM I PAMJAFTUESHËM I PESHËs Shih trajtimin e përshkruar më poshtë. liroje foshnjën (faqe C-67). Kur foshnja të fillojë të ushqehet mirë dhe të mos ketë probleme të tjera. për tre ditë me radhë. Nëse teknika e nënës për ushqyerjen në gji është jo e drejtë.

Nëse mesatarja e shtimit në peshë pas tre ditëve.sh. . ushqyerje e pakët. sigurohu që është duke marrë vëllimin e duhur të racioneve (Tabela C-4. Shih për soor në gojën e foshnjes (Tabela F-25. ose soori apo sepsa janë trajtuar për 7 ditë) dhe shtimi në peshë akoma nuk është i mjaftueshëm.sh. faqe F-37). Konfirmo shtimin e pakët në peshë. ose trajto shkaktarët e qartë të mos-shtimit në peshë. 8 herë në 24 orë) veçanërisht natën. foshnja do të shfrytëzojë më shumë energji për të rregulluar temperaturën dhe më pak për rritje. liroje foshnjën (faqe C-67).sh. faqe F-128). vështirësi në frymëmarrje. Tabela F-9. Nëse nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. Kontrollo dhe korigjo. shtimi mesatar i peshës pas tre ditëve është më pak se 15 g/kg peshë trupore në ditë: Nëna le të plotësojë të ushqyerit në gji me qumësht duke shtrydhur gjirin ndërmjet dy mëkimeve dhe duke ia dhënë këtë sasi shtesë foshnjës. puno me nënën për tre ditë me radhë për të rritur sasinë e qumështit të gjirit që thithë foshnja. nëse temperatura e mjedisit është shumë e ftohtë apo shumë e nxehtë. Kërko shenjat e sepsës (p. • • Nëse përkundër të gjitha masave të lartëpërmendura. pasi të ketë thithur foshnja. Kontrollo peshën çdo javë për një muaj. temperatura është korrigjuar për tre ditë. është të paktën 15 g/kg peshë trupore në ditë: Shpjegoja nënës praktikat e përshtatëshme të ushqyerjes dhe atë që mund të pres ajo në lidhje me rritjen e fëmijës së saj (faqe C-53).F-97 • • • Shih matjet e regjistruara më parë të peshave dhe mate foshnjen përditë. Përcakto nëse temperaturën e mjedisit është optimale. - • Nëse është konfirmuar shtimi i pamjaftueshëm në peshë dhe nuk është gjetur shkaktarë i dukshëm. gjatë tre ditëve të fundit. faqe C-22). me përdorimin e një metode alternative të të ushqyerit (faqe C-14). apo është gjetur dhe trajtuar (p. nëse foshnja ka shtuar më pak se 15g peshë trupore në ditë. Përcakto nëse foshnja ushqehet mjaft shpesh (p. që të vërtetosh përparimin. vjellje. Nëse foshnja ushqehet me një metodë ushqyese alternative.

derisa shtimi në peshë i foshnjes të jetë të paktën 15 g/kg peshë trupore në ditë. të përshtatshëm për institucionin e kujdesit shëndetësor. për çdo mëkim dhe përsërite procesin. jepi foshnjës 10 ml zëvendësues të qumështit të gjirit (faqe C-19) me filxhan/apo lugë (faqe C-16) pas secilit mëkim. foshnja është duke u ushqyer mirë dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. Nëse shtimi në peshë vazhdon me të njëjtin ritëm ose me ritëm më të mirë. - • Mate shtimin në peshë të foshnjës edhe për tre ditë të tjera. fillo përsëri shtesat me 10 ml qumësht të shtrydhur gjiri. të përdorur me siguri. ose zëvendësues të qumështit të gjirit.F-98 Nëse nëna nuk mund të shtrydhë qumështin e gjirit. . Zëvendësuesit e qumshtit të gjirit nuk duhet përdorur derisa të mos jemi të sigurtë që zëvendësuesit janë: në dispozicion gjatë gjithë periudhës së nevojshme (kjo mund të përfshijë edhe një kohë pas lirimit nga spitali). të përgatitur me metoda sterile sipas udhëzimeve. për tre ditë të njëpasnjëshme dhe pastaj pakëso ushqimin plotësues në 5 ml për mëkim për dy ditë: Nëse shtimi në peshë është i mirë (15 g/kg peshë në ditë ose më shumë) edhe për dy ditë të tjera. si dhe për familjen. Nëse shtimi në peshë është i pamjaftueshëm (më pak se 15 g/kg/peshë trupore në ditë). ndërpriti shtesat plotësisht. Vazhdo plotësimin me qumësht të shtrydhur gjiri ose zëvendësues të qumështit të gjirit. liroje foshnjën (faqe C-67).

F-99 VJELLJA DHE/APO FRYRJA E BARKUT Nxjerrja ose regurgitimi i sasive të vogla të qumështit pas mëkimit është e zakonshme tek foshnja e posalindur. Pyete nënën (ose këdo që ka sjellë foshnjën): A ka filluar vjellja që në ushqyerjen e parë apo më vonë? Sa kohë pas ushqyerjes ka vjellur fëmija? Si duken të vjellurat? A janë ato me shkumë. faqe F-11) dhe merri informatat plotësuese të mëposhtme për të përcaktuar diagnozën e mundëshme. tërë sasin pas çdo mëkimi. Foshnja ka fryrje barku (Fig F-6) FIGURA F-6 Fryrja barkut GJETJET • Rishqyrto gjetjet nga anamneza e përgjithëshme (faqe F-7) dhe ekzaminimi (Tabela F-2. tëmth apo gjak. PROBLEMET • Foshnja vjell: • me forcë. apo a përmbajn bilë apo gjak? A ka hedhur foshnja mekonium? A ishte mekoniumi në lëngun amnional? A janë thimthat tua të çara apo të skuqura? • . zakonisht është kalimtare dhe nuk ka efekt në rritje. pavarësisht nga metoda e ushqyerjes.

nëse është e mundur. (p.5 kg në lindje apo e lindur para javës së 37-të të shtatzënisë) vendose një sistem IV (faqe P-21) dhe jepi lëngje IV në vëllim mbajtës në bazë të moshës së foshnjës (Tabela C-4. • Nëse foshnja duket të jetë e sëmurë seriozisht. MENAXHIMI I PËRGJITHSHËM • Fute një tubë gastrike përmes rrugës nazale (faqe P-33): Nëse tuba gastrike nuk kalon ose maja e tubës rikthehet dhe foshnja duket që po ngulfatet dhe vjellë menjëherë pas gëlltitjes. shih faqe F-153 për menaxhim). faqe C-22). Nëse shkaku i të vjellurave nuk mund të përcaktohet . • . Përdore Tabelën F-21 (faqe F-101) për të përcaktuar shkakun e problemit të të vjellurave dhe/ose të fryrjes së barkut.shiko faqe F-103. ka të ngjarë që të ketë atrezion kongjenital ose fistulë trakeo-ezofageale dhe kërkohet ndërhyrje kirurgjike urgjente. ose qendër të specializuar për kirurgji. atonike dhe letargjike) ose e vogël (më pak se 2.sh. Nëse tuba gastrike kalon. konfirmo pozicionimin e mirë të tubës në lukth (faqe P-35) dhe aspiro përmbajtjen e lukthit. Organizo transferimin (faqe C-63) dhe nëse është e mundur urgjent transferoje foshnjën në një spital terciar.F-100 • Shih për: Fryrje barku (foshnja qan kur barku shtypet lehtë) Anusi i paperforuar (nëse foshnja ka anus të paperforuar.

faqe F-38 • Atonik ose letargjik • Foshnja duket e sëmurë • Fryrje barku. kurdo që nga fillimi i lindjes deri në tre ditë pas lindjes. dhimbje • Foshnja e vogël (më pak se 2. • Ushqyerje e dobët. faqe F-104 .5 kg në lindje ose e lindur para javës së 37-të të shtatzënisë) • Gjak ose bilë në të vjella • Gjak ose mukus në feçe • Diarre • Zbehje • Shenja progresive të sëmundjes (temperaturë e paqëndrueshme dhe/ose apne) • Sepsë • Rritje e vëllimit të aspirimit gastrik Enterkolit nekrotizues. apo rupturë e menbranave më shumë se 18 orë para lindjes. • Ushqehet pak apo nuk ushqehet fare • Asfiksi • Koha e fillimit dita e 2-të deri në të 10-tën • Foshnja duket e sëmurë • Vjellje • Fryrje barku • Vështirësi në frymëmarrje • Temperaturë jo normale trupore • Irritim ose letargji • Konvulsione apo pavetëdije Sepsë e dyshuar. ose nuk ushqehet fare pasi është ushqyer mirë.F-101 DIAGNOZA DALLUESE TABELA F-21 Diagnoza dalluese e të vjellurave dhe/ose fryrjes së barkut Gjetjeta Anamaneza Ekzaminimi Kërkime ose diagnoza të tjera të njohura Diagnoza e mundëshme • Koha e fillimit ditën e parë pas lindjes ose më vonë • Infeksion i mitrës së nënës ose temperaturë.

që nga lindja • Koha e fillimit dita e 1-2-të • Nëna ushqen në gji me thimtha të çarë (koha e fillimit dita e dytë ose më vonë) • Hemorragjia e nënës gjatë lindjes ose nga epiziotomia (koha e fillimit dita e 1-rë ose 2-të) Keqformim gastrointestin al apo pengesë gastrointensti nale e dyshuar Faqe F-105 Gjak i nënës i gëlltitur. faqe F-46 • Nuk ka hedhur mekonium brenda 24 orëve pas lindjes • Foshnja po kollitet dhe ngulfatet në çdo ushqyerje. faqe F-105 .F-102 TABELA F-21 vazhdim Diagnoza dalluese e të vjellurave dhe/ose fryrjes së barkut Gjetjeta Anamaneza • Nëse nëna ka test serologjik pozitiv për sifilis gjatë shtatzënisë • Nëna nuk është trajtuar ose është trajtuar jo siç duhet për sifils • Koha e fillimit në lindje Ekzaminimi • Edemë e gjeneralizuar (edemë trupore) • Fryrje e barkut (nga hepari i zmadhuar dhe/ose lieni ose nga lëngu në bark) • Rash në lëkurë dhe në pëllëmbë të duarve e shputa të këmbëve • Sekret i shumtë nga hunda • Tubi gastrik nuk kalon ose maja e tubit kthehet prapa • Fryrja e barkut duke u rritur • Bilë në të vjella • Feçe të errëta ose me gjak • Gjak në të vjella • Feçe të errëta • Foshnja duket në përgjithësi mirë Kërkime ose diagnoza të tjera të njohura Diagnoza e mundëshme Sifilis kongjenital.

Hiqe tubën gastrike. vjellje e vrullshme. nuk garanton diagnozën. Diagnoza konfirmohet përfundimisht nëse është e pranishme e dhëna e shënuar me germa të pjerrëta. pas dy ushqyerjeve të suksesshme. por mungesa e tyre nuk mund të përdoret për të përjashtuar diagnozën. faqe F-101). trajtoje për sepsë (faqe F-41). gjak në të vjellura. • . fryrje barku). lejoje foshnjën që të fillojë thithjen në gji (faqe C-11). Vëzhgoje foshnjën 12 orë.sh. • Tuba gastrike kalon • Foshnja përndryshe duket mirë Iritim gastrik. faqe C-22) për 12 orët e para. SHKAKTARI I VJELLJEVE I PAPËRCAKTUAR • Kyqe një vijë IV (faqe P-21) dhe jepi vetëm lëngje IV në vëllim mbajtës bazuar në moshën e foshnjës (Tabela C-4. Nëse shkaktari i vjelljes akoma nuk është përcaktuar. përpiqu sërish të përcaktosh shkaktarin e vjelljes (Tabela F-21. Nëse këto ushqime janë mbajtur. • • • Nëse vjellja vazhdon apo është e pranishme ndonjë shenjë tjetër (p. prania e tyre ndihmon konfirmimin e diagnozës. apo jepi qumësht të shtrydhur gjiri duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14).F-103 Tabela F-21 vazhdim Diagnoza dalluese e të vjellurave dhe/ose fryrjes së barkut Gjetjeta Anamaneza Ekzaminimi Kërkime ose diagnoza të tjera të njohura Diagnoza e mundëshme • Foshnja ka regurgitim (kthim mbrapsht) ushqimi që nga ushqimi i parë • Koha e fillimit dita 1-rë • Mekonium në lëngun amnional a. faqe F-106 Diagnoza nuk mund të vendoset nëse mungon një e dhënë e shkruar me germa të zeza të theksuara. janë të dhëna mbështetëse. Nëse foshnja nuk ka shenja të tjera krahas vjelljes pas periudhë 12 orëshe: Jepi qumësht të shtrydhur gjiri përmes tubës gastrike (faqe C-18) për 24 orë. Të dhënat e shkruara me germa normale. Prania e gjetjeve të shënuara me të zeza të theksuara.

Mate hemoglobinën përditë derisa të ndërprehet hemorragjia dhe pastaj mate edhe një herë pas 24 orëve. liroje foshnjën (faqe C-67) • • • • • • • Vëzhgoje foshnjën për 24 orë pas ndërprerjes së antibiotikëve: - . foshnja nuk kërkon transfuzion për të paktën 48 orë dhe ushqehet mirë. pavarësisht nga mosha e foshnjës (tabela C-4. si dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. faqe C-22) për 5 ditët e para. Nëse një masë abdominale bëhet e palpueshme. fryrja e barkut është zvogluar. Kur sasia e duhur e qumështit është toleruar për 48 orë pa vjellje.F-104 MANAXHIMI I KUSHTEVE SPECIFIKE ENTEROKOLITI NEKROTIZUES • Kyçe një sistem IV (faqe P-21) nëse nuk e ke kyçur ende dhe jepi vetëm lëngje në vëllim mbajtës. lejoje foshnjën të fillojë të ushqyerit në gji (faqe C-11). Vëzhgo foshnjën për 5 ditë. përmes tubës gastrike (faqe C-18). ka të ngjarë që foshnja ka ndonjë perforim të zorrës ose pengesë intenstinale nga ndonjë absces. Trajtoje për sepsë (faqe F-41) dhe sigurohu se foshnja nuk ështe ushqyer për 5 ditët e para. Fillo ushqyerjen me vëllimin e qumështit të kërkuar në ditën e parë. faqe C-22). Nëse zemra dhe frekuenca e frymëmarrjes janë të qëndrueshme. Nëse hemoglobina është më pak se 8 g/dl (hematokriti më pak se 24%) kryej një transfuzion gjaku (faqe P-31) Kontrollo zemrën e foshnjës dhe frekuencën e frymëmarrjes çdo tre orë për tre ditë pas transfuzionit të fundit të gjakut. ka aspirim minimal gastrik dhe foshnja defekon feçe pa gjak: Jepi foshnjës qumësht të shtrydhur gjiri. jepi qumësht të shtrydhur gjiri duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14). Organizo transferimin (faqe C-63) dhe transferoje urgjent në një spital terciar ose qendër të specializuar për kirurgji. Fute një tubë gastrike (faqe P-33) dhe siguro drenimin e lirë. nëse është e mundur. Nëse pas periudhës prej 5 ditësh. Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji. bazuar në moshën e foshnjës (tabela C-4.

Nëse hemoglobina është më pak se 8g/dl (hematokriti më pak se 25%) jepi transfuzion gjaku (faqe P-31). për të stimuluar refleksin e rrjedhjes së qumështit para se të vendosë foshnjën në gji. - KEQFORMIMI OSE PENGESA GASTROINTENSTINALE E DYSHUAR • • • Kyçe një sistem IV (faqe P-21) dhe jepi vetëm lëngje IV. me një vëllim mbajtës të bazuar në moshën e foshnjës (Tabela C-4. mbaje në vend dhe siguroje drenimin e lirë (faqe P-36). Nëse është vendosur tubi gastrik. pastaj vendose foshnjën në gjirin e prekur. nëna le të ushqejë vetëm në gjirin tjetër për dy ose më shumë ditë. Organizo transferimin (faqe C-63) dhe urgjentisht referoje foshnjën në një spital terciar ose qendër të specializuar për kirurgji nëse është e mundur. derisa të shërohet thimthi i sëmurë. GJAKU MATERNAL I GËLLTITUR • Nëse vjellja është shkaktuar nga gjaku i gëlltitur gjatë thithjes në gji (thimthat e çarë): Vëzhgoje nënën gjatë kohës që ajo ushqen në gji. nxite nënën të: Shtrydhë pak qumësht gjiri (faqe C-15). ose kulloshtër në thimthat e saj pas ushqyerjes në gji. Ekspozo në ajër thimthat e saj për të parandaluar çarjen dhe për të shpejtuar shërimin.F-105 Mate hemoglobinën çdo javë për një muaj. 2 mg/kg peshë trupore. Gjatë kësaj kohe ajo mund të shtrydhë qumështin e gjirit në anën e prekur dhe të - - . Fillo të ushqyerit në gjirin që ka lëndim më të vogël të thimthave (skuqje. Për të parandaluar anemin nga mungesa e hekurit. faqe C-22). jepju foshnjeve të vogla një preparat nga goja. me hekur elementar. Nëse e çara është e rëndë vetëm në njërin thimth. të çara) derisa të fillojë rrjedhja e qumështit. një herë në ditë që nga mosha 2 muajshe deri në 23 muajsh. Vlerësoje teknikën e saj (faqe C-12) dhe sugjeroi ndryshimet e nevojshme: Nëse ushqyerja në gji është e dhimbshme për nënën. Shtrydhe pak qumësht.

Organizo transferimin (faqe C-63) dhe urgjent referoje foshnjën në një spital terciar ose qendër të specializuar. nëse është e mundur. • Nëse foshnja ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji. ose ushqehet mirë duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. faqe C-22).F-106 ushqejë me këtë foshnjën. duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14). Lejo foshnjën të fillojë ushqyerjen në gji (faqe C-11). liroje foshnjën (faqe C-67). duke u bazuar në moshën e foshnjës (Tabela C-4. liroje foshnjën (faqe C-67). për vlerësime të mëtejshme. • • . liroje foshnjën (faqe C-67) - IRITIMI GASTRIK • Lejo foshnjën të fillojë ushqyerjen në gji (faqe C-11). Nëse foshnja ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14). Hiqe tubën gastrike pas dy ushqyerjesh të suksesshme. ka gjasë që problemi është i lidhur ndoshta me anomali të traktit gastrointestinal: Kyqe një sistem IV (faqe P-21) dhe jepi lëngje në vëllim mbajtës. Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji. Nëse foshnja vazhdon të rikthejë ushqimet pas 24 orëve. Nëse vjellja është shkaktuar nga gjaku i gëlltitur në kohën e lindjes: Vendose një shiringë në tubën gastrike dhe aspiro përmbajtjen e stomakut. Nëse foshnja ka përfunduar dy ushqyerje të suksesshme në gji. jepi qumësht të shtrydhur gjiri. duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14). jepi qumësht të shtrydhur gjiri.

gjuhë dhe membrana mukozale të thata): shenja të sepsës (p. faqe F-37). Vishi dorëzat kur t’ia ndërrosh pelenat e ndotura dhe sendet tjera të perdorura për përkujdesjen e foshnjës dhe pastroi duart me kujdes (faqe C-38) pas përkujdesjes së foshnjës me diarre. Feçet e foshnjës janë ujore apo të gjelbërta. • Shih për: . por sepsa është shkaktari më i shpeshtë gjatë periudhës së të posalindurit. GJETJET • Rishqyrto gjetjet nga anamneza e përgjithëshme (faqe F-7) dhe ekzaminimi (Tabela F-2.sh.F-107 DIARREA Ekzistojnë disa shkaktarë joinfektiv të diarresë. të gjelbërta. Pyete nënën (ose personin që ka sjellur foshnjën). • A merr foshnja ndonjë ushqim ose lëng tjetër përveç qumështit të gjirit? Si duken feçet e foshnjës? A janë të lëngshme. humbje e elasticitetit. PROBLEMET • • Foshnja defekon me shpeshtësi të rritur. vështirësi në frymëmarrje: Tabela F-9. faqe F-11) dhe merri informatat e mëposhtme për të përcaktuar diagnozën e mundshme (Tabela F-22.sh. ushqim i dobët. gjatë gjithë kohës derisa përkujdeseni për ndonjë foshnje me diarre. ose përmbajnë mukus apo gjak. tek foshnjet tjera në njësinë e kujdesit të veçantë. për të parandaluar përhapjen e infeksionit të foshnjës. vjellje. faqe F-109). sy ose fontanellë të thelluar. Zbato rreptësisht praktikat e parandalimit të infeksionit (faqe C-37). apo përmbajn mukus apo gjak? Sa shpesh ka defekuar foshnja? shenja të dehidrimit (p.

vazhdo shtimin e sasis së lëngjeve IV për 24 orë të tjera. nëna le ta ushqejë më shpesh. Nëse foshnja nuk ushqehet mirë vendosja një tubë gastrike (faqe P-33) dhe jepi tretësirë ORS 20 ml/kg peshë trupore me tubë. Nëse nuk gjendet pako tresoli e përgatitur. - .5 gr Glukoze (anhidroze) 20 g (ose saharoz [sheqer i zakonshëm] 40g). përgatite si më poshtë: Vloje ujin dhe lëre të vaket Në një 1 litër ujë shto: • Klorur natriumi 3. Nëse nëna i jep foshnjës ndonjë ushqim apo lëng tjetër pos qumështit të gjirit.F-108 MANAXHIMI I PËRGJITHSHËM • Lejo foshnjën të fillojë ushqyerjen në gji (faqe C-11). • • - - Nëse foshnja ka shenja të dehidrimit ose të sepsës. rrite sasinë e lëngjeve për 10% të peshës së foshnjës në ditën e parë kur vërehet dehidrimi: Nëse foshnja merr sasinë e mjaftueshme të lëngjeve për të përmbushur kërkesat për rehidrim dhe mbajtje dhe për të zëvendësuar humbjet e vazhdueshme.5 g) Klorur kaliumi 1. ose jepi ORS 20 ml/kg peshë trupore ndërmjet. përdorimi i ORS-së nuk është i domosdoshëm. Vlerëso foshnjën sërish në 12 orë: Nëse foshnja ende ka jashtëqitje diarreike. apo mjete të tjera (faqe C16). duke përdorur lugë dhe filxhan. këshilloje ta ndërprejë këtë. Jepi tretësirë rehidruese nga goja (ORS) TRESOL. jepi qumësht të shtrydhur gjiri. sa herë që defekon: Nëse foshnja ka mundësi të ushqehet. Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji.9 g (ose bikarbonat natriumit 2. mëkimeve në gji.5 g Trisodioum citrat 2. kyqe një sistem IV (faqe P-21) dhe jepi lëngje IV ndërkohë duke lejuar foshnjën të vazhdojë të ushqyerit në gji: Nëse ekzistojnë shenja dehidrimi. duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14).

pos qumështit të gjirit • Koha e fillimit pasi është filluar me ushqimet/lëngjet tjera • Fëmija merr ushqim/lëngje të tjera pos qumështit të gjirit • Koha e fillimit pasi është filluar me ushqimet/lëngjet tjera • Foshnja merr fototerapi • Koha e fillimit pasi është filluar fototerapia • Foshnja ushqehet mirë Diarre si pasojë e sepsës Trajtoje për sepsë (faqe F41) Diarre joinfektive Ofro trajtimin e përgjithshëm (faqe F-108) • Ushqehet dobët ose aspak • Foshnja duket e sëmurë • Është atonike/e përgjumur • Letargji • Defekon feçe me ngjyrë të verdhë Diarre infektive Trajtoje për sepsë (faqe F41) Humbje jashtëqitjesh si pasojë e fototerapisë Nuk ka nevoje për trajtim . apo diagnoza të tjera të njohura • Sepsë Diagnoza e mundëshme • Infeksion mitre i nënës ose temperaturë kurdo që nga fillimi i aktivitetit të lindjes deri në tre ditë pas lindjes. rregullo vëllimin e nevojshëm të lëngjeve bazuar në moshën e foshnjës (Tabela C-4. ose rupturë e membranave për më shumë se 18 orë para lindjes • Koha e fillimit dita e 1-rë deri 3-të • Fëmija merr ushqim/lëngje të tjera. faqe C-22). • Përcakto diagnozën e mundëshme (Tabela F-22) DIAGNOZA DALLUESE TABELA F-22 Diagnoza dalluese e diarresë Gjetjet a Anamneza Ekzaminimi Kërkime.F-109 Nëse foshnja nuk ka jashtëqitje diarreike në 12 orët e fundit.

megjithatë nuk e garanton diagnozën. që vazhdojnë edhe nëse foshnja nuk është ushqyer në gji • Feçe me gjak • Vjellje • Letargji ose atoni • Foshnja duket e sëmurë • Ndjeshmëri dhe fryrje barku • Foshnja e vogël (më pak se 2.5 kg në lindje. prania e tyre ndihmon të konfirmohet diagnoza. apo diagnoza të tjera të njohura • Sepsë • Dehidrim Diagnoza e mundëshme • Shpërthim diarreje edhe tek foshnjat e tjera në institucion • Koha e fillimit dita e 2-të ose më vonë • Ushqyerje e dobët ose kurrfare • Asfiksi • Koha e fillimit dita e 2-të deri 10-të • Feçe të lëngshme. faqe F-111 • Sepsë • Rritja e vëllimit të aspirateve gastrike Enterokoliti nekrotizues Faqe F-104 a Diagnoza nuk mund të vendoset nëse mungon një e dhënë e shkruar me germa të zeza të theksuara. .F-110 TABELA F-22 vazhdim Diagnoza dalluese e diarresë Gjetjet a Anamneza Ekzaminimi Kërkime. me ngjyrë të gjelbër. por mungesa e tyre nuk e përjashton diagnozën. Prania e të dhënave të shkruara me ngjyrë të zezë të theksuar. ose e lindur para javës së 37-të të shtatzënisë) • Gjak ose bilë në të vjellura • Zbehje • Shenja progresive të sëmundjes (temperaturë e paqëndrueshme dhe/ose apne) Diarre nozokomiale me origjinë infektive. Të dhënat me tekst të shkruar normal. janë të dhëna mbështetëse.

Vazhdo ofrimin e menaxhimit të përgjithshëm për diarre (faqe F-108).F-111 MENAXHIMI I DIARRESË NOZOKOMIALE • Nëse diarrea është zhvilluar derisa foshnja ka qenë e shtrirë në spital dhe nëse brenda një periudhe dy ditore janë parë më shumë se një fëmijë nga i njëjti repart me diarre. dysho në infeksion nozokomial (faqe C-45) Izoloje foshnjën nga foshnjat tjera nëse është e mundur. Trajtoje për sepsë (faqe F-41). • • • .

F-112 .

Pyete nënën (ose këdo që sjell foshnjën) A ka gjak në jashtëqitjen apo urinën e foshnjës? A ke pasur ndonjë foshnje tjetër më parë me ikter hemolitik. ose të jashtme. verdhëz. faqe F11) dhe kërko informatat e mëposhtme për të përcaktuar diagnozën e mundëshme. me apo pa shenja të gjakrrjedhjes së brendëshme.sh. Foshnja ka një anamnezë për gjakrrjedhje. ose vendi i shpimit të venave). transfuzioni binjak në binjak)? A janë marrë prej foshnjës disa mostra gjaku? prej nga vjen gjaku (p. Foshnja duket e zbehtë në lindje. PROBLEMET • • • Foshnja është aktualisht me gjakrrjedhje. shoku ose e të dyjave. ose shpërputhje të faktorit Rhezus (Rh) apo grupit ABO? A ke pasur gjakrrjedhje (hemorragji) anormale gjatë shtatzënisë ose lindjes? A ishte lidhur kordoni umbilikal (kërthiza) siç duhet në lindje? A ka vjellje fëmija? Nëse po.sh. qoftë në lindje apo në çfardo kohe më vonë. Zbehja mund të jetë një shenjë anemie. a ka gjak ose bilë në të vjellura? A është foshnja binjake? Nëse po binjaku tjetër a është me ngjyrë të kuqrremtë apo të kuqe (p. apo në ndonjë kohë tjetër.F-113 GJAKRRJEDHJA DHE/APO ZBEHJA Ky kapitull mbulon çështjet lidhur me një foshnje që ka gjakrrjedhje ose shihet se është e zbehur. mungesë të glukozo-6-fosfat-dehidrogjenazës (G6PD). vendi i cirkumcizionit mashkullor. ndjeshmëri e barkut (foshnja qan kur shtypet barku butësisht). kërthiza. GJETJET • Rishqyrto të dhënat nga anamneza e përgjithshme (faqe F-7) dhe ekzaminimi (Tabela F-2. • • - Shih për: . edem i gjeneralizuar (enjtje trupi).

nëse vazhdojnë shenjat e shokut. • Merre një mostër gjaku (faqe P-9) dhe mate hemoglobinën. zbehje. nëse vazhdojnë shenjat e shokut. • ZBEHJA PA ANAMNEZË PËR GJAKRRJEDHJE • Nëse ka shenja shoku (p. Jepi me infuzion tretësirë fiziologjike. faqe F-115). Nëse hemoglobina është nën 10 g/dl (hematokriti më pak se 30%). pa vetëdije apo gati pavetëdije) ose nëse shenjat e shokut shfaqen gjatë kohës sa vlerësohet foshnja. ose gati pa vetëdijë) ose nëse shenjat e shokut shfaqen gjatë kohës që vlerësohet fëmija: Jepi me infusion tretësirë fiziologjike. frekuenca e zemrës më shumë se 180 rrahje në minutë.F-114 MENAXHIMI I PËRGJITHSHËM HEMORAGJIA/GJAKRRJEDHJA • • • Ofro menaxhimin e menjëhershëm të gjakrrjedhjes.sh. ose Ringer laktat 10 ml/kg peshë trupore për 10 minuta dhe përsërite edhe një herë pas 20 minutave. Mate glukozën në gjak.sh. Nëse glikemia është nën 45 mg/dl (2. Përcaktoje diagnozën e mundshme (Tabela F-23. është pavetëdije. rrite shpejtësinë e dhënies së infuzionit të lëngjeve IV në 20 ml/kg peshë trupore. ftohje në prekje. frekuenca e zemrës mbi 180 rrahje në minutë. Nëse ka shenja shoku (p. ftohje në prekje. zbehje. për orën e parë. jepi transfuzion gjaku (faqe P-31). Jepi menjëherë transfuzion gjaku (faqe P-31). • • • . nëse ende nuk e ke kyçur dhe jepi me infuzion tretësirë fiziologjike. Nëse foshnja ende gjakrrjedhë. ose Ringer laktat 10 ml/kg peshë trupore për 10 minuta dhe përsërite edhe një herë pas 20 minutave. faqe F-115). siç është përshkruar në Tabelën F-1 (faqe F-6). ose Ringer laktat 10 ml/kg peshë trupore për 10 minuta dhe përsërite edhe një herë pas 20 minutave. kyçe një sistem IV (faqe P-21). nëse nuk e keni bërë tashmë. Përcaktoje diagnozën e mundshme (Tabela F-23. nëse vazhdojnë shenjat e shokut. duke përdorur gjakun e grupit 0 Rh-negativ.6 mmol/l) trajtoje për glukozë të ulët në gjak (faqe F-91).

Zbehje • Të dhënat për sëmundjen hemorragjike të të posalindurit (më lart) paraqiten ditën e 4 ose më vonë Hulumtime ose diagnoza tjera të njohura Diagnoza e mundshme Sëmundje hemorragjike e foshnjës së posalindur. ose vendet e shpimit të venave .Hemorragji nga kërthiza ose nga cirkumcizioni mashkullor. faqe F-119 . por pa të dhëna për traumë .Gjak në feçe apo urinë . faqe F-119 • Koha e paraqitjes dita e 4 ose më vonë Koagulopati.F-115 DIAGNOZA DALLUESE TABELA F-23 Diagnoza dalluese e hemorragjis dhe/ose zbehjes Gjetjeta Anamneza • Koha e paraqitjes dita 2-3 Ekzaminimi • Hemorragji spontane nga një ose më shumë burime siç janë: .Shfaqje spontane e mavijosjeve të shumfishta pas lindjes.

ose heqje e lienit • Anamnezë amtare për gjakrrjedhje vaginale. ose Rh faktorit. gjatë fundit të shtatzënisë dhe/ose lindjes OSE • Probleme në lindje ose gjatë shtatzënisë (p. ikter.sh. nuk është lidhur menjëherë pas lindjes kordoni umbilikal. transfuzioni nga binjaku në binjak) Ekzaminimi • Verdhëz serioze • Zbehje • Edemë e gjeneralizuar (enjtje e trupit) • Foshnje mashkull (një e dhënë mbështetëse vetëm në favor të G6PD) Hulumtime ose diagnoza tjera të njohura • Hemoglobina nën 13 g/dl (hematokriti nën 40%) • Testi Coombs pozitiv • Shpërputhje e ABO grupit të gjakut. ose deficit i G6PD tek fëmija i mëparshëm • Një anamnezë familjare për defiçit të G6PD. mëlçi e zmadhuar. ose Rh faktorit ndërmjet nënës dhe foshnjës • Depistimi pozitiv për G6PD Diagnoza e mundshme Hemolizë Ofro menaxhimin e përgjithshëm për zbehje (faqe F114) dhe trajtoje për verdhëz hemolitik (faqe F81) • Zbehje • Hemoglobina më pak se 13g/dl (hematokriti me pak se 40%) Humbje të mundëshme gjaku për shkaqe obstetrike Ofro menaxhim të përgjithshëm për zbehje (faqe F114) . anemi.F-116 TABELA F-23 Diagnoza dalluese e hemorragjisë dhe/ose zbehjes Gjetjeta Anamneza • Ikteri që shfaqet në më pak se 36 orë • Zbehje • Shpërputhje e ABO grupit të gjakut.

faqe F105 . ose ai është me ngjyrë të errët. ose e lindur para javës së 37-të të shtatzënisë • Gjak ose bilë në të vjella • Diarre • Zbehje • Shenja progresive të rrënimit të shëndetit (paqëndrueshmëri temperature dhe/ose apne) • Fryrje e rritur e barkut • Bilë në të vjellura Hulumtime ose diagnoza tjera të njohura • Sepsë • Shtimi i vëllimit të aspirimit (përmbajtjes) gastrike Diagnoza e mundshme Enterokoliti nekrotizues. • Foshnja duket e sëmurë • Fryrje barku.F-117 TABELA F-23 (vazhdim) Diagnoza dalluese e hemorragjisë dhe/ose zbehjes Gjetjeta Anamneza • Ushqyerje e pakët ose nuk ushqehet fare • Asfiksi • Koha e fillimit dita 2 deri 10-të Ekzaminimi • Apati ose letargji. ndjeshmëri • Foshnja e vogël (më pak se 2.5 kg në lindje. faqe F-104 • Mekoniumi nuk është hedhur brenda 24 orëve pas lindjes. apo me gjak • Koha e fillimit dita 1-4 Keqformim ose pengesë (obstruksion) e dyshuar gastrointensti nal.

faqe F-105 • Zbehje • Hemoglobina nën 10g/dl (hematokriti nën 30%) Anemi e foshnjës së sëmurë ose të vogël.F-118 TABELA F-23 (vazhdim) Diagnoza dalluese e hemorragjis dhe/ose zbehjes Gjetjeta Anamneza • Nëna ushqen në gji me thimtha të çarë (koha e paraqitjes dita e dytë ose më vonë) • Gjakrrjedhje amtare gjatë lindjes ose nga epiziotomia (koha e fillimit dita 1-2) • Merren mostra të shumëfishta gjaku • Foshnja është e sëmurë ose e vogël (më pak se 2. faqe F119 • Zbehje • Hemoglobina nën 13g/dl (hematokriti nën 40%) Zbehje me origjinë të panjohur. .5 kg në lindje ose e lindur para javës së 37të të shtatzënis) Ekzaminimi • Gjak në të vjellura • Feçe të zeza • Foshnja përndryshe duket mirë Hulumtime ose diagnoza tjera të njohura Diagnoza e mundshme Gjak i nënës i gëlltitur. a. por mungesa e tyre nuk mund të përdoret për të përjashtuar diagnozën. Të dhënat e shkruara me shkronja normale janë të dhëna mbështetëse. Prania e një të dhëne të shënuar me shkronja të theksuara. Diagnoza konfirmohet përfundimisht nëse një e dhënë e shënuar me shkronja italike është e pranishme. prania e tyre ndihmon të konfirmohet diagnoza. faqe F-119 Diagnoza nuk mund të vendoset nëse mungon një e dhënë në tabelë e shënuar me shkronja të theksuara. megjithatë nuk e garanton diagnozën.

të ftohtë në prekje. Nëse hemoglobina është nën 8 g/dl (hematokriti është nën 24%). frekuenca e zemrës mbi 180 në minutë. trajtoje për sepsë (faqe F-41). Nëse hemoglobina është nën 10 g/dl (hematokriti është nën 30%) jepi transfuzion gjaku (faqe P-31) Nëse hemoglobina është ndërmjet 10 dhe 13 g/dl (hematokriti ndërmjet 30 dhe 40%) dhe nuk ka shenja shoku (p. jepi transfuzion gjaku (faqe P-31) Ofro menaxhimin e vazhdueshëm (më poshtë) (faqe F-120) • . Merre një mostër gjaku (faqe P-9) dhe mate përditë hemoglobinën.sh. Nëse hemoglobina është nën 10g/dl (hematokriti është nën 30%) jepi transfuzion gjaku (faqe P-31). Merre një mostër gjaku (faqe P-9) dhe mate përditë hemoglobinën. Nëse hemoglobina është nën 10g/dl (hematokriti është nën 30%) jepi transfuzion gjaku (faqe P-31). Ofro menaxhimin e vazhdueshëm (faqe F-120) • HUMBJE TË MUNDSHME GJAKU NGA SHKAKTARË OBSTETRIK • Merre një mostër gjaku (faqe P-9) dhe mate përditë hemoglobinën. Ofro menaxhimin e vazhdueshëm (faqe F-120) • KOAGULOPATIA • • Trajtoje për sepsë (faqe F-41). mate çdo javë hemoglobinën për aq kohë sa foshnja qëndron në spital.F-119 MENAXHIMI I GJENDJEVE SPECIFIKE SËMUNDJA HEMORRAGJIKE E FOSHNJËS SË POSALINDUR • • Nëse hemorragjia/gjakrrjedhja nuk ndërprehet brenda 3 orëve. zbehje. • Ofro menaxhimin e vazhdueshëm (faqe F-120) ANEMIA E NJË FOSHNJE TË SËMURË OSE TË VOGËL OSE ZBEHJA ME ORIGJINË TË PANJOHUR • Kur gjendja e fëmijës të jetë e qëndrueshme. pavetëdije ose pothuajse pavetëdije) jepi transfuzion gjaku (faqe P-31).

Shfrytëzo vëllimin mbajtës të lëngjeve për ditët vijuese. Për të parandaluar aneminë nga mungesa e hekurit. që nuk kërkon transfuzion dhe pastaj çdo javë për aq kohë sa foshnja është në spital. gjatë dy javëve të ardhshme për të përcjellur ushqyerjen dhe rritjen. vazhdoi ato dhe sigurohu që vëllimi i përgjithëshëm i lëngjeve në ditën e parë (nga goja dhe IV) është i barabartë me vëllimin mbajtës ditor bazuar në moshën e foshnjës plus 10% shtesë e vëllimit total të kërkuar për një ditë (Tabela C-4. deri sa gjendja e foshnjës të jetë stabile. për tre ditë rresht në një nivel. që nga mosha dy muajshe deri në moshën 23 muajshe. • • • • • • . Nëse frekuenca e zemrës dhe frymëmarrjes së foshnjës është stabile. një herë në ditë. lëshoje foshnjën (faqe C-67). jepju foshnjave të vogla një preparat me hekur nga goja për t’iu dhënë hekurin elementar 2 mg/kg peshë trupore. foshnjës nuk i është dashur transfuzion për së paku 48 orë. Nëse hemoglobina është nën 8 g/dl (hematokriti nën 24%) jepi transfusion gjaku (faqe P-31). Nëse lëngjet IV kërkohen ende. Përcille dy herë në javë pas lëshimit. Mate përditë hemoglobinën deri sa hemoglobina është stabile. Mate përsëri hemoglobinën pas një muaji. faqe C-22). Kontrolloje çdo tre orë frekuencën e zemrës dhe ritmin e frymëmarrjes. ushqehet mirë dhe nuk ekzistojnë probleme tjera që kërkojnë hospitalizim.F-120 MENAXHIMI I VAZHDUESHËM I FOSHNJAVE ME ZBEHJE OSE GJAKRRJEDHJE • Ndërpriti lëngjet IV derisa një vijë IV të mos nevojitet për ndonjë arsye tjetër.

nëse ka deformim të kokës (Fig F-7) me mbivendosje të kockave parietale. ose shtimit të frekuencës së zemrës dhe frymëmarrjes (në mënyrë të vazhdueshme mbi 160 rrahje në minutë. duke shikuar veçanërisht për gjetjet e zbehjes. faqe F-122) Përcakto (ndjejë) vend-ndodhjen dhe kufijtë e enjtjes së skalpit. që vijnë nga lindja janë të vogla dhe zhduken vetë. PROBLEMI • Foshnja ka enjtje të skalpit në lindje. • • FIGURA F-7 Konfigurimi i kokës së foshnjës . nëse enjtja është fluktuuese (ndjenja e lëngut të lirë) ose nëse ka një zonë brenda enjtjes që ndjehet si sfungjer. Merri informatat plotësuese si më poshtë për të përcaktuar diagnozën e mundëshme (Tabela F-24. megjithatë gjakrrjedhja subaponeurotike (subgaleale) mund të jetë kërcënuese për jetën dhe duhet të njihet dhe trajtohet menjëherë. ose shumë herët pas lindjes. faqe F-11). GJETJET • Rishqyrto gjetjet nga anamneza dhe ekzaminimi i përgjithshëm (faqe F-7) dhe ekzaminimi (Tabela F-2.F-121 ENJTJA NË SKALP Shumë prej enjtjeve të skalpit të foshnjës. nëse skalpi është i dhimbshëm (foshnja qan kur e prekim skalpin). respektivisht mbi 60 frymëmarrje në minutë).

prania e tyre ndihmon konfirmimin e diagnozës. nuk garanton diagnozën. por mungesa e tyre nuk mund të përdoret për të përjashtuar atë diagnozë. sidoqoftë. faqe F124 Diagnoza nuk mund të vihet nëse mungon një gjetje e shënuar me shkronja të theksuara.F-122 DIAGNOZA DALLUESE TABELA F-24 Diagnoza dalluese e enjtjes së skalpit Gjetjeta Anamneza • Enjtja e dukshme në lindje ose brenda dy orëve dhe duke u bërë më e dukshme gjatë 24 orëve të ardhëshme • Lindje me vakum ekstraksion • Asfiksi • • • • Ekzaminimi Enjtja nën krejt skalpin Ndjenjë sfungjerore e skalpit Foshnja qan kur preket skalpi Zbehje. faqe F-124 • Enjtja e dukshme brenda katër orëve pas lindjes Cephalohemato ma faqe F-124 • Enjtja e dukshme në lindje • Lindje me vakum ekstraksion a Chignon. Gjetjet me tekst normal janë të dhëna mbështetëse. . faqe F-123 • Enjtje e dukshme në lindje • Enjtje mbi pjesën prezantuese të kokës e cila është e fortë dhe jo fluktuuese • Konfigurim i kokës dhe mbivendosje e kockave parietale • Foshnja përndryshe duket mirë • Entje rrethore me kufij të përcaktuar vijat e suturave (figura F-8. ka mundësi duke u rritur • Frekuenca e zemrës është mbi 160 rrahje në minutë • Frekuenca respiratore vazhdimisht mbi 60 frymëmarrje në minutë • Rritje e circumferencës së kokës Diagnozat e mundëshme Hemorragji subaponeurotike (subgaleale). Prania e gjetjeve të shënuara me shkronja të theksuara. faqe F-125) • Fluktuim brenda enjtjes • Foshnja përndryshe duket mirë • Enjtja aty ku është aplikuar ekstraksioni me vakum • Foshnja përndryshe duket mirë Caput succedaneum.

jepi menjëherë transfuzion të gjakut të grupit. Mate circumferencën e kokës përditë. Rh negativ. Nëse hemoglobina është nën 10 g/dl (hematokriti më pak se 30%) jepi transfuzion gjaku (faqe P-31). frekuenca e zemrës mbi 180 rrahje në minutë. Nëse cirkumferenca e kokës së foshnjës është në rritje apo nuk ka shenja të tjera shoku (zbehje. • Vëzhgoje foshnjën për zbehje dhe kontrolloja frekuencën e zemrës dhe frymëmarrjes çdo orë. episodet e apnesë ose frekuencën shumë të rritur të zemrës apo frymëmarrjes. Merre një mostër gjaku (faqe P-9): • • Mate hemoglobinën tani dhe sërish pas 24 orëve. përfshirë rritjen e circumferencës së kokës. Nëse foshnja nuk mund të marrë mjaft qumësht përmes thithjes në gji apo përdorimit të një metode ushqyese alternative. • Jepi vitaminë K1 (phytomenadion) 1 mg IM një herë (ose IV nëse tashmë është vënë një vijë IV) edhe nëse foshnja e ka marrë atë në lindje. vendosja një vijë IV (faqe P-21) dhe jepi lëngje IV. pavetëdije apo pothuajse pavetëdije). duke përdorur një metodë ushqyese alternative (faqe C-14).F-123 MENAXHIMI HEMORRAGJIA SUBAPONEUROTIKE (SUBGALEALE) Foshnjat me hemorragji subaponeurotike mund të kenë disa probleme. jepi qumësht të shtrydhur gjiri. • - • Pas stabilizimit të foshnjës: - . Sigurohu që foshnja të jetë e ushqyer: Lejo foshnjën që të fillojë ushqyerjen në gji (faqe C-11) Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji. faqe C-22). Ekzamino foshnjën nga afër për shenjat tjera. ftohje në prekje. Sigurohu që foshnja të marrë ushqimin dhe lëngjet në vëllimin mbajtës sipas moshës së foshnjës (Tabela C-4.

dhe jepi fototerapi nëse është e domosdoshme. pas tre dhe 6 ditëve dhe pastaj çdo javë për aq kohë sa foshnja është në spital. Pas periudhës së vëzhgimit. Mos aspiro një cefalhematomë edhe kur ajo ndjehet se fluktuon. • • . faqe F-125) zhduket pas disa javëve. Këshilloje nënën që ta sjell foshnjën përsëri nëse ajo zhvillon verdhëz (faqe F-177). lëshoje (faqe C-67). Qëndro i gatshëm në çdo kohë për të dhënë lëngjet siç është treguar më lartë. nëse frekuenca e zemrës dhe frymëmarrjes së foshnjës janë stabile. • • Vëzhgoje për ikter (faqe F-77) një herë në ditë. Kaput dhe chignon shërohen spontanisht pas dy ose tre ditëve. Nëse hemoglobina është mbi 10 g/dl (hematokriti mbi 30%) mate hemoglobinën dy herë në ditë. - CAPUT SUCCEDANEUM. Kur fillon të zvoglohet cirkumferenca e kokës: Vazhdo mbikqyrjen deri sa foshnja është së paku 4 ditëshe dhe hemoglobina ka mbetur në nivele që nuk kërkojnë transfusion për së paku tre ditë. Cefalhematoma (fig F-8. Nëse hemoglobina është nën 8 g/dl ( hematokriti nën 24%) jepi transfusion gjaku (faqe P-31). foshnja ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë qëndrim në spital.F-124 Kontrollo zbehjen dhe frekuencën e zemrës dhe frymëmarrjes çdo 3 orë. CHIGNON OSE CEPHALHEMATOMA • Siguroje nënën se këto nuk janë gjendje serioze dhe nuk kanë nevojë për trajtim.

F-125 FIGURA F-8 Foshnja me cefalhematomë të njërës anë .

F-126 .

F-127 PROBLEMET E LËKURËS DHE MEMBRANAVE MUKOZALE Infeksionet e lëkurës në foshnja janë jashtëzakonisht ngjitëse. GJETJET • Rishqyrto gjetjet prej anamnezës së përgjithshme (faqe F-7) dhe ekzaminimit (Tabela F-2. Vëzhgo rreptë praktikat e parandalimit të infeksionit (faqe C-37) gjatë gjithë kohës. PROBLEMET • • • Lëkura e foshnjës apo indet e buta janë të skuqura apo enjtura. shportë të mbuluar mbeturinash. faqe F-128).sh. përreth kërthizës dhe në inguinum. Foshnja ka njolla të bardha në gjuhë apo brenda gojës. gazat në qese plastike apo kuti rezistente në shpim. faqe F-11) dhe siguro informatat plotësuese në vijim për të përcaktuar diagnozën e mundshme (Tabela F-25. lëkura e skuqur. në shuplaka dhe shputa). nën sqetulla. për të parandaluar përhapjen e infeksionit të një foshnje tek foshnjat tjera në repart. rash lëkure me vezikula. që është e dhimbshme (foshnja qan kur preket enjtja) apo fluktuuese (ndjenjë e lëngut të lirë në regjionin e enjtur). . Foshnja ka pustulla apo vezikula në lëkurë. Pyete nënën (apo këdo që e ka sjellur foshnjën): • Si çka duken këto lezione dhe në cilën pjesë të trupit të foshnjës janë paraqitur së pari? A kanë pësuar ndonjë ndryshim lezionet që prej se janë paraqitur për herë të parë? lokalizimin e lezioneve (p. shih faqe F-132. Nëse foshnja ka prerje apo gërvishje.sh. Hidhi të gjitha gjësendet që kanë ardhë në kontakt të drejtëpërdrejtë me lezionet (p. karakteristikat e lezioneve: • pustulat (më pak se 1 cm në diametër) apo vezikulat (1 cm në diametër apo më shumë). • Shih për: - enjtja në lëkurë.

sidoqoftë. Gjetjet me tekst normal janë të dhëna mbështetëse. faqe F-131 Sifilis kongjenital. faqe F-130 • Koha e fillimit dita 3 apo më vonë Soor (Stomatomikozë) në regjionin e pelenës. Prania e gjetjeve të shënuara me shkronja të theksuara. pastaj zhvillohen në çifte duke u shpërndarë në pjesët tjera • Koha e fillimit dita 3 apo më vonë Diagnoza e mundshme Ekzaminimi Infeksion lëkure. në sqetulla dhe përreth kërthizës dhe inguinumit • Lëkura e skuqur dhe indi nënlëkuror i enjtur kudo nëpër trup • Edem i dhimbshëm dhe/apo fluktuues • Puqrra të kuqërremta në lëkurën e regjionit të pelenës. . faqe F-46 • Koha e fillimit dita 3 apo më vonë • Nëse nëna ka pasur testin serologjik për sifilis gjatë shtatzënisë. faqe F-129 • Pustula po vezikula • Lezionet dominuese në shpinën e duarve. prania e tyre ndihmon konfirmimin e diagnozës. dhe ky ka qenë pozitiv • Nëna nuk është trajtuar apo është trajtuar jo siç duhet për sifilis • Koha e fillimit në lindje a Diagnoza nuk mund të vihet nëse mungon një gjetje e shënuar me shkronja të theksuara. shpesh me luspa në dukje apo me qendra të vogla të bardha • Puqrra të bardha të trasha në gjuhë dhe brenda gojës • Edem i gjeneralizuar (enjtje trupi) • Fryrje barku (prej mëlçisë dhe/apo shpnetkës së rritur apo lëngut në abdomen) • Lëkura vezikulare në shuplaka dhe shputa • Sekretim profuz nga hundët (“rrufitje”) Celulit/absces. faqe F131 Soor në gojë.F-128 DIAGNOZA DALLUESE TABLE F-25 Diagnoza dalluese e problemeve të lëkurës dhe membranave mukozale Gjetjeta Anamneza • Koha e fillimit dita 1 apo më vonë • Lezionet solitare në fillim. nuk garanton diagnozën. por mungesa e tyre nuk mund të përdoret për të përjashtuar atë diagnozë. përreth qafës.

F-129 MENAXHIMI INFEKSIONET E LËKURËS • Nëse infeksioni është zhvilluar deri sa foshnja ka qenë e hospitalizuar. • • Vëzhgoji shenjat e sepsës (p.sh. TRUPI PA SHENJA TË SEPSËS • Hapi qendrat e bardha të pustulave me lancetë sterile. - DHJETË APO MË SHUMË PUSTULA/VEZIKULA. përcaktoje nëse ato mbulojnë më pak apo më shumë se gjysmën e trupit dhe trajtoji siç është përshkruar mëposhtë. Përsërite katër herë në ditë deri sa pustulat/vezikulat të hiqen. Le ta bëjë nëna këtë kurdo që është e mundur. Merre një mostër qelbi me gazë sterile të pambukut dhe dërgoje në laborator për kulturë dhe antibiogram.5% gencian violet. Tabela F-9. APO MBULOJNË MË SHUMË SE GJYSMËN E TRUPIT. vështirësit në frymëmarrje. • MË PAK SE 10 PUSTULA/VEZIKULA. dhe trajtoje për sepsë (faqe F-41) nëse gjendet. vjellja. APO MBULOJNË MË PAK SE GJYSMËN E TRUPIT PA SHENJA TË SEPSËS • Vëzhgoje foshnjën pesë ditë: Nëse pustulat/vezikulat hiqen brenda pesë ditësh dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. Nëse shumica e pustulave/vezikulave janë akoma të pranishme pas pesë ditëve. jepi cloxacillin nëpër gojë. Veshi dorëzat e pastërta për ekzaminim: Pastroje regjionin e prekur të lëkurës duke përdorur një tretësirë antiseptike (Tabela C-10. të ushqyerit e dobët. Jepi cloxacillin IM duke u bazuar në moshën dhe peshën e foshnjës (Tabela C-9. lëshoje foshnjën (faqe C-67). Numëro pustulat apo vezikulat. faqe C-35). faqe C-41) dhe një gazë sfunxherore të pastër. apo më shumë se një foshnje prej të njëjtit repart është parë me infeksion brenda periudhës dyditëshe. • . dysho në infeksion nozokomial (faqe C-45). faqe F-37). por foshnja nuk ka shenja të sepsës. Fërko pustulat/vezikulat me tretësirë 0. faqe C-35) pesë ditë. duke u bazuar në moshën dhe peshën e foshnjës (Tabela C-9.

lëshoje foshnjën (faqe C-67). preje dhe drenoje abscesin (faqe P-43). faqe C-35). Nëse pustulat/vezikulat nuk janë përmirësuar pas tre ditësh të trajtimit me antibiotik: Nëse kultura është pozitive. Vëzhgoje foshnjën 24 orë pas ndërprerjes së antibiotikëve. foshnja ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera. që kërkojnë hospitalizim. faqe C-35) shtatë ditë. ndërroje antibiotikun sipas rezultateve të kulturës dhe antibiogramit dhe jepi antibiotik për pesë ditë të tjera. - - • Vëzhgoje foshnjën 24 orë pas ndërprerjes së antibiotikëve. • • CELULITI/ABSCESI • • Nëse ekziston enjtje fluktuuese. lëshoje foshnjën (faqe C-67). Nëse pustulat/vezikulat janë pastruar. Nëse kultura nuk është e mundur apo organizmi nuk mund të identifikohet. vazhdo dhënien e cloxacillin-ës dhe jepi gjithashtu gentamicin. vazhdo cloxacillin-ën për të plotësuar pesë ditë trajtim. Jepi cloxacillin IV bazuar në moshën dhe peshën e foshnjës (Tabela C-9. Nëse pustulat/vezikulat janë pastruar. PUSTULAT E LËKURËS ME SHENJA TË SEPSËS • Trajtoje për sepsë (faqe F-41).F-130 • Vlerësoje gjendjen e foshnjës së paku një herë në ditë për shenjat e përmirësimit (pustulat/vezikulat nuk janë shpërndarë dhe kanë filluar të thahen dhe shërohen): Nëse pustulat/vezikulat janë përmirësuar pas tri ditësh të trajtimit me antibiotik. faqe C-35) në vend se ampicillin. . Jepi cloxacillin IM bazuar në moshën dhe peshën e foshnjës (Tabela C-9. ndërpreje ampicillinën. faqe C-35) në plotësim të gentamicinës. Nëse foshnja tashmë merrë antibiotikë për sepsë. duke u bazuar në moshën dhe peshën e foshnjës (Tabela C-9. foshnja ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. por jepi cloxacillin IV bazuar në moshën dhe peshën e foshnjës (Tabela C-9.

Nëse celuliti/abscesi nuk është duke u përmirësuar pas pesë ditëve të trajtimit me antibiotik : Nëse kultura është pozitive. në thimthat e vet pas gjidhënies për aq kohë sa të trajtohet foshnja. katër herë në ditë. Nëse kultura nuk është e mundur apo organizmi nuk mund të identifikohet.F-131 • Vlerësoje gjendjen e foshnjës së paku një herë në ditë.5% gencian violet. • SOORI NË GOJË • Fërkoji njollat e soorit në gojën e foshnjës me tretësirë orale të nystatin-ës apo tretësirë 0. duke vazhduar për tri ditë pas shërimit të lezioneve. vazhdo cloxacillin-ën për të plotësuar 10 ditë trajtimi.5% gencian violet. • . foshnja ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim lëshoje foshnjën (faqe C67). pas çdo ndërrimi të pelenës. SOORI NË REGJIONIN E PELENAVE • Apliko kremë nystatin në lezione apo fërkoji lezionet me tretësirë 0. duke vazhduar dy ditë pas shërimit të lezioneve. Nëse celuliti/abscesi janë pastruar. Nëna le të vejë kremë nystatin apo tretësirë 0. Sigurohu që pelenat të ndërrohen sa herë që të lagen apo ndyhen. - - • Vëzhgoje foshnjën 24 orë pas ndërprerjes së antibiotikëve. bazuar në moshën dhe peshën e fëmijës (Tabela C-9. për shenja të përmirësimit: Nëse celuliti/abscesi është duke u përmirësuar pas pesë ditë trajtimi me antibiotik. ndërroje antibiotikun bazuar në rezultatet e kulturës dhe antibiogramin dhe jepi antibiotik për 10 ditë të tjera. vazhdo dhënien e cloxacillin-ës dhe gjithashtu jepi edhe gentamicin. faqe C-35) 10 ditë.5% gencian violet.

Nëse shihen shenjat e infeksionit lokal. F-9) me tupfer gazash nga pambuku të lagura në tretësirë antiseptike (p.F-132 PRERJA • Pastroje prerjen duke përdorur gazë të lagur në tretësirë antiseptike (p. Nëse buzët e prerjes janë të hapura. Nëse nuk ka infeksion.sh.5% polyvidone jod [Tabela C10. nëse është e domosdoshme. faqe C-41]. kujdes se tretësirat antiseptike mund të djegin). faqe C-41]. afroji ato me fashim në formë të fluturës.sh. • • • • • Kërko nga nëna që të kthehet me foshnjën pas një jave. Sqaroja nënës cilat janë shenjat e infeksionit lokal (p. 2. Foshnja me gërvishje prej lindjes me forceps FIGURA F-9 . nuk nevojitet kurrfarë vizite kontrolluese tjetër. skuqja.sh. largoje fashimin dhe trajtoje me yndyrëra lokale të antibiotikëve. lëshoje foshnjën (faqe C-67). duke e lënë prerjen të pambuluar. që të heqësh fashën. Mbuloje prerjen me fashë të thjeshtë për ta mbajtur të pastër dhe të thatë. tre herë në ditë për pesë ditë.5% polyvidone jod [Tabela C-10. temperatura dhe enjtja e lëkurës përreth prerjes): Kërko nga nëna që ta sjell foshnjën prap nëse ajo sheh shenjat e infeksionit lokal. kujdes se tretësirat tjera antiseptike mund të djegin). ABRAZIONET/GËRVISHJET • Pastroje gërvishjen (p. 2. Fig.sh. Nëse nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim.

duke e lënë gërvishjen e pambuluar. temperatura dhe enjtja e lëkurës përreth prerjes): Kërko nga nëna që ta sjell foshnjën prap. trajtoje me yndyrë antibiotikësh lokal tri herë në ditë për pesë ditë. nuk nevojitet përcjellje e mëtutjeshme. Nëse nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim.F-133 • • • Mbaje plagën të pastër dhe të thatë dhe udhëzoje nënën si ta bëjë këtë. • Kërko nga nëna që të kthehet me foshnjën pas një jave. skuqja. Sqaroja nënës cilat janë shenjat e infeksionit lokal (p. nëse sheh shenja të infeksionit lokal. Nëse nuk ka infeksion. . Nëse shenjat e infeksionit lokal shihen. lëshoje foshnjën (faqe C-67).sh.

F-134 .

zbulimi i hershëm dhe trajtimi i kërthizës së infektuar. ekziston një derë hyrëse e rëndësishme për infeksion. kullon qelbë apo kundërmon (e infektuar). për të parandaluar përhapjen e infeksionit nga një foshnje tek foshnjat tjera në repart. faqe F-11). PROBLEMI • • Kërthiza e foshnjës është e enjtur. Lëkura përreth kërthizës është e skuqur dhe fortësuar. GJETJET • Rishqyrto gjetjet prej anamnezës së përgjithshme (faqe F-7) dhe ekzaminimit (Tabela F-2. Vëzhgo rreptë praktikat e parandalimit të infeksionit (faqe C-37) gjatë gjithë kohës.sh. me fasha)? • Nëse ka skuqje dhe enjtje të lëkurës përreth kërthizës. përcaktoje sa larg shtrihet përtej kërthizës. Pyete nënën (apo këdo që ka sjellë foshnjën): • A mos janë aplikuar substanca të papastërta apo të dëmshme (p. KULLON QELB APO KUNDËRMON Kërthiza zakonisht bjen një javë pas lindjes dhe plaga shërohet brenda 15 ditëve. Hidhi të gjitha gjësendet që kanë qenë në kontakt të drejtëpërdrejtë me kërthizën apo kanë kulluar qelb në një qese plastike apo kontejner mbeturinash rezistent në shpuarje me kapak. janë esenciale për parandalimin e sepsës. dhe siguro informatat plotësuese në vijim për të klasifikuar rëndesën e infeksionit (Tabela F-26. bajga shtazësh) në kërthizën e foshnjës? A ka qenë e mbuluar kërthiza (p.sh.F-135 KËRTHIZA E SKUQUR DHE ENJTUR. që shpejt mund të çojë në sepsë. Deri sa të shërohet plaga. . faqe F-136).

nuk garanton diagnozën. faqe C-35) krahas gentamicinës.F-136 TABELA F-26 Klasifikimi i rëndesës së infeksionit të kërthizës Gjetjet Anamneza • Lindje e papastër • Aplikim i substancave të papastërta apo të dëmshme (p. Prania e gjetjeve të shënuara me shkronja të theksuara. bajgat e shtazëve) në kërthizë • Kërthiza e mbuluar Diagnoza e mundshme Ekzaminimi Infeksion i rëndë i kërthizës. prania e tyre ndihmon konfirmimin e diagnozës. Trajtoje sepsën (faqe F-41) por jepi cloxacillin IV. MENAXHIMI INFEKSION I RËNDË I KËRTHIZËS • Nëse infeksioni është zhvilluar deri sa foshnja ka qenë e hospitalizuar. apo më shumë se një foshnje me një infeksion kërthize vijnë prej të njëjtit repart. sidoqoftë. Nëse pustulat/vezikulat e lëkurës janë të pranishme. brenda periudhës prej dy ditëve. Jepi cloxacillin IV bazuar në moshën dhe peshën e foshnjës (Tabela C-9. por mungesa e tyre nuk mund të përdoret për të përjashtuar atë diagnozë.sh. Nëse foshnja është duke marrë antibiotik për sepsë. Siguro kujdesin e përgjithshëm siq është përshkruar për infeksionet lokale të kërthizës (faqe F-137). • • • • . faqe F137 a Klasifikimi nuk mund të bëhet nëse mungon një gjetje e shënuar me shkronja të theksuara. Gjetjet me tekst normal janë të dhëna mbështetëse. që shtrihet më shumë se 1 cm përtej kërthizës • Kërthiza kullon qelb • Kërthiza kundërmon • Lëkura përreth kërthizës është e skuqur dhe e fortësuar • Fryrje barku • Kërthiza e skuqur dhe e enjtur • Skuqja dhe enjtja e lëkurës shtrihet përtej kërthizës më pak se 1 cm Infeksion lokal i kërthizës. ndërpreje ampicillinën. trajtoje për infeksion lëkure (faqe F-129). më poshtë • Kërthiza e skuqur dhe e enjtur • Skuqje dhe enjtje e lëkurës. dysho në infeksion nozokomial (faqe C-45). bazuar në moshën dhe peshën e foshnjës (Tabela C-9. faqe C-35) në vend se ampicillin.

katër herë në ditë. foshnja ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. lëshoje foshnjën (faqe C-67). Fshije kërthizën dhe regjionin përreth me 0. • . Nëse infeksioni është pastruar. faqe C-41) dhe me gazë të pastër sfungjerore. Nëse infeksioni është pastruar. deri sa të mos ketë më qelb prej kërthizës.F-137 • Vëzhgoje foshnjën 24 orë pas ndërprerjes së antibiotikëve. trajtoje për infeksion të rëndë të kërthizës (faqe F136). INFEKSIONI LOKAL I KËRTHIZËS • Me dorëzat e pastërta për ekzaminim të veshura: Pastro kërthizën me një tretësirë antiseptike (Tabela C-10. lëshoje foshnjën (faqe C-67).5% gencian violet. Le ta bëjë nëna këtë kurdo që është e mundur. • Nëse regjioni i skuqjes dhe enjtjes shtrihet më shumë se 1 cm përtej kërthizës. foshnja ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim.

F-138 .

Shumica e shkaktarëve të problemeve të syve tek të posalindurit do të reagojnë në trajtimin lokal. Le ta bëjë nëna këtë kurdo që është e mundur. faqe F-11). Hidhi të gjitha gjësendet që kanë qenë në kontakt të drejtëpërdrejtë me kërthizën apo kanë kulluar qelbë në një qese plastike apo kontejner mbeturinash rezistent në shpuarje me kapak.sh. GJETJET • Rishqyrto gjetjet prej anamnezës së përgjithshme (faqe F-7) dhe ekzaminimit (Tabela F-2. stafilokoku) që zakonisht transmetohen tek foshnja në kohën e lindjes. duke shkuar prej këndit të brendshëm të syrit në këndin e jashtëm. çka? • MENAXHIMI I PËRGJITHSHËM • Me dorëza të pastërta për ekzaminim: Pastroji kapakët e syve me tretësirë fiziologjike apo ujë të pastër (të vluar dhe të ftohur) dhe gazë të pastër. Pyete nënën (apo këdo që ka sjellë foshnjën): A i janë aplikuar pikat e nitratit të argjendit në sy foshnjës në lindje? A i është aplikuar në sy çfardo trajtimi tjetër profilaktik foshnjës? Nëse po. PROBLEMI • Syri (sytë) i/e foshnjës janë të kuq. chlamydia. gonokoku. Vëzhgo rreptë praktikat e parandalimit të infeksionit (faqe C37) gjatë gjithë kohës. apo problemi mund të shkaktohet nga kemikaliet (p. ENJTUR APO KULLOJNË QELB Sytë e skuqur dhe të enjtur që kullojnë qelb mund të shkaktohen nga bakteriet (p. duke qenë se kërkojnë antibiotik sistemik.sh. për të parandaluar përhapjen e infeksionit nga një foshnje tek foshnjat tjera në repart. pikat e nitratit të argjendit) të aplikuara në sy menjëherë pas lindjes. por infeksionet gonokoksike dhe klamidiale duhet identifikuar. duke shikuar në mënyrë të veçantë për anamnezë të infeksioneve seksualisht të transmetueshme të nënës. - .F-139 SYTË E SKUQUR. Siguro informatat plotësuese në vijim për të përcaktuar diagnozën e mundshme. enjtur apo kullojnë qelb.

Nëse nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim lëshoje foshnjën (faqe C-67) dhe le ta vazhdojë nëna trajtimin në shtëpi. • SYTË KULLOJNË QELB (KONJUNKTIVIT) • Merre mostrën e qelbit. . Dërgoje një mostër të qelbit në laborator për kulturë (duke përfshirë mundësisht edhe gonokokun) dhe antibiogramin. Nëse nuk është e mundur të kryhet ngjyrosja sipas Gramit kultura dhe antibiogrami. faqe C-35) 14 ditë. POR PA KULLIM QELBI PREJ SYVE • Nëse problemi me sy vazhdon për më shumë se katër ditë (përkundër menaxhimit të përgjithshëm të përshkruar më lartë). nëse mund të sigurohet lehtë. me gazë sterile (me kujdes shmangiuni kontaktit me sytë e foshnjës): • Shpërndaje qelbin në xham. dysho në infeksion nozokomial (faqe C-45). SYTË E SKUQUR APO ENJTUR DHE KAPAKËT E NGJITUR. ngjyrose xhamin sipas Gramit dhe shikojë nën mikroskop. por akoma nuk ka kullim qelbi nga sytë: Jepi erythromycin nëpër gojë (Tabela C-9. apo më shumë se një foshnje me probleme syri është parë nga një repart i njëjtë brenda periudhës dyditëshe. shih më lartë. katër herënë ditë. Nëse problemi është zhvilluar deri sa foshnja ka qenë e hospitalizuar.F-140 • Përsërite katër herë në ditë deri sa të eliminohen problemet e syrit. Nëna le t’ia lajë fytyrën foshnjës një herë në ditë (apo më shpesh. shih faqe F-143. nëse është e domosdoshme) me ujë të pastër dhe le t’ia terë me leckë të pastër. Apliko yndyrë 1% të tetraciklinës në syrin e prekur. enjtja dhe ngjitshmëria e kapakëve. Përcakto diagnozën e mundshme (Tabela F-27. deri sa të largohet skuqja. faqe F-141). • • Nëse qelbi fillon të kullojë nga sytë.

Klasifikimi nuk mund të bëhet nëse mungon një gjetje e shënuar me shkronja të theksuara. pastaj shndërrohet në qelb • Nëna ka infeksion seksualisht të transmetueshëm • Koha e fillimit dita 5 apo më vonë • Pikat e nitratit të argjendit janë aplikuar në sy në lindje • Koha e fillimit dita 1 apo 2 a • Të dy sytë e përfshirë • Sasi e vogël apo mesatare e qelbit • Në ngjyrosjen e Gramit nuk janë parë organizma • Kultura negative Konjuktivit si pasojë e klamidies. prania e tyre ndihmon konfirmimin e diagnozës. sidoqoftë. . Prania e gjetjeve të shënuara me shkronja të theksuara. por mungesa e tyre nuk mund të përdoret për të përjashtuar atë diagnozë. faqe F-142 Konjuktivit si pasojë e gonoresë. Gjetjet me tekst normal janë të dhëna mbështetëse. faqe F-142 • Të dy sytë të përfshirë • Sytë e skuqur dhe enjtur • Sasi e vogël e qelbit • Në ngjyrosjet e Gramit nuk janë parë organizma • Kultura negative Iritim kimik Asnjë trajtim nuk është i domosdoshëm .F-141 DIAGNOZA DALLUESE TABELA F-27 Diagnoza dalluese e konjuktivitit Gjetjet Anamneza Ekzaminimi Hulumtimet e ngjyrosjes së Gramit dhe rezultatet e kulturës • Koke Gram pozitive në çifte • Kultura pozitive për stafilokok • Diplokoke Gram-negative • Kultura pozitive për gonokok Diagnoza e mundshme • Koha e fillimit dita 3 apo më vonë • Njëri sy i prekur • Sasi e vogël e qelbit • Të dy sytë e përfshirë • Sasi e madhe e qelbit Konjuktivit si pasojë e Staphylococc us aureus-it. faqe F-142 • Nëna ka infeksion seksualisht të transmetueshëm • Profilaksa e syve ose nuk është dhënë fare ose është dhënë pas orës së parë të jetës • Koha e fillimit dita 1 apo më vonë • Sekretim ujor prej syve në fillim. nuk garanton diagnozën.

Nëse nëna dhe foshnja mund të rrijnë afër institucionit shëndetësor. Nëse nëna dhe foshnja mund të rrijnë afër institucionit shëndetësor. deri sa sytë të mos jenë më të skuqur. nëse është e domosdoshme). Trajtoje nënën dhe partner(ët)in e saj për gonore nëse tashmë nuk është trajtuar (përshtate trajtimin duke u bazuar në ndjeshmërinë lokale. nëse është e domosdoshme).F-142 MENAXHIMI I GJENDJEVE SPECIFIKE KONJUKTIVITI SI PASOJË E S. AUREUS • • • Apliko yndyrë 1% tetraciklinë në syrin e prekur. ngjitshëm apo të mos kullojnë qelb. apliko yndyrë 1% tetracycline në sy katër herë në ditë. foshnja nuk ka nevojë të hospitalizohet për këtë trajtim. Pas pastrimit të syve. Nuk ka nevojë për yndyrë antibiotikësh për sy. enjtur. faqe C-34) një dozë të vetme. Vazhdo të pastrosh sytë e foshnjës dhe pastroja fytyrën foshnjës siç është përshkruar nën menaxhimin e përgjithshëm (faqe F-139). Jepi: ceftriaxone 250 mg IM si një dozë të vetme nënës. foshnja nuk ka nevojë të hospitalizohet për këtë trajtim. katër herë në ditë. KONJUKTIVITI SI PASOJË E KLAMIDIES • • Jepi erythromycin nëpër gojë (Tabela C-9. foshnja nuk ka nevojë të hospitalizohet për këtë trajtim. Jepi: • • . Trajtoje nënën dhe partner(ët)in e saj për klamidie nëse nuk janë trajtuar tashmë (përshtate trajtimin sipas ndjeshmërisë lokale. ciprofloxacin 500 mg nëpër gojë si një dozë të vetme partne(ëve)it të saj. 5 ditë. Nuk ka nevojë për antibiotik sistemik. Nëse nëna dhe foshnja mund të rrijnë afër institucionit shëndetësor. faqe C-35) 14 ditë. KONJUKTIVITI SI PASOJË E GONORESË • • • • • Jepi ceftriaxone IM (Tabela C-9. Vazhdo pastrimin e syve të foshnjës dhe pastroja fytyrën siç është përshkruar nën menaxhimin e përgjithshëm (faqe F-139).

katër herë në ditë. • . shtatë ditë partner(ëve)it të saj APO doxycycline 100 mg nëpër gojë dy herë në ditë shtatë ditë partner(ëve)it të saj. apo nëse foshnja është më e vogël se shtatëditëshe dhe problemi nuk është zgjidhur pas 48 orëve të trajtimit. Nëse foshnja është shtatë ditëshe apo më e madhe dhe më parë është trajtuar me antibiotik sistemik pa sukses. trajtoje për konjuktivit si pasojë e gonoresë (faqe F-142). NGJYROSJA E GRAM-it APO ANTIBIOGRAMI NUK JANË TË MUNDUR • Nëse foshnja është më pak se shtatë ditëshe dhe nuk ka qenë e trajtuar me antibiotik më parë.F-143 erythromycin 500 mg nëpër gojë katër herë në ditë. trajtoje për konjuktivit si pasojë e klamidies (faqe F-142). shtatë ditë nënës. tetracycline 500 mg nëpër gojë.

F-144 .

këmbës apo shpatullës) është zhvendosur prej pozitës së tij normale. Krahët apo këmbët e foshnjës nuk lëvizin në mënyrë simetrike. Ka edem mbi ashtin e krahut. shih faqe F-113. Nëse foshnja është e zbehtë apo gjakrrjedhë. PROBLEMET • • • • • • Krahu dhe dora e foshnjës janë në një pozitë jonormale. këmbë apo shpatull i preket apo lëvizet. të shtrirë thjesht anash foshnjës (Fig. këmbës apo shpatullës së foshnjës. Foshnja është e paaftë që të rrudhë ballin. shih faqen F-121. mbyllë syrin në anën e prekur (Fig. Nëse foshnja ka enjtje në skalp. FIGURA F-10 Pozita jonormale e krahut dhe dorës FIGURA F-11 Foshnja e paaftë për të rrudhur ballin apo mbyllur syrin në anën e prekur . F-10). Foshnja qan kur një krah. apo të thithë pa i rrjedhur qumështi nga goja. F-11). Ashti i foshnjës (i krahut.F-145 LËNDIMET E LINDJES Ky kapitull mbulon lëndimet e lindjes pa gjakrrjedhje të dukshme.

duke shikuar veçanërisht për anamnezë të lindjes së vështirë dhe përdori informatat për të përcaktuar diagnozën e mundshme (Tabela F-28. Kjo është pozitë normale e pushimit të foshnjës. faqe F-147). pas lindjes dhe nuk konsiderohet lëndim i lindjes. F-12). .F-146 Vërej se foshnjat që janë lindur në pozitë podalike mund të kenë kofshë apo gjunjë plotësisht të flektuar. faqe F-11). me këmbë afër gojës. FIGURA F-12 Pozita normale e pushimit të foshnjës podalike GJETJET • Rishqyrto gjetjet prej anamnezës së përgjithshme (faqe F-7) dhe ekzaminimit (Tabela F-2. apo këmbët dhe shputat mund të jenë anash foshnjës (Fig.

prania e tyre ndihmon konfirmimin e diagnozës. Prania e gjetjeve të shënuara me shkronja të theksuara. sidoqoftë. i tërhequr në njërën anë Diagnoza e mundshme Paraliza e krahut (Erb apo Klumpke).F-147 DIAGNOZA DALLUESE TABELA F-28 Diagnoza dalluese e lëndimit të lindjes Gjetjeta Anamneza • Lindje e vështirë • Pozitë podalike • Lindje e vështirë • Traumë në fytyrë (p. F-11.sh. nuk garanton diagnozën. Për javën e parë.sh. faqe F-145) • Këndi i gojës. faqe F-148 Klasifikimi nuk mund të bëhet nëse mungon një gjetje e shënuar me shkronja të theksuara. mbyllur syrin në anën e prekur apo për të thithur pa i rrjedhur qumështi (Fig. mëposhtë Paralizë e facialisit. a MENAXHIMI PARALIZA E KRAHUT • Manipulo shpatullën e foshnjës (p. F-10. por mungesa e tyre nuk mund të përdoret për të përjashtuar atë diagnozë. përdorim i forcepsit) gjatë lindjes • Lindje e vështirë Ekzaminimi • Nuk ka lëvizje spontane të krahut në njërën anë • Krahu dhe dora varen thjeshtë anash foshnjës (Fig. gjatë veshjes apo kur nëna është duke i dhënë gji) me kujdes për të parandaluar lëndimet e mëtejme dhe mësoje nënën si ta bëjë këtë. Gjetjet me tekst normal janë të dhëna mbështetëse. zvogloje dhimbjen me lidhjen e krahut në vend siç është përshkruar për humerusin e thyer (faqe F-149). faqe F-148 • Zhvendosje e ashtit prej pozitës së tij normale • Dhimbje (qarje) kur gjymtyra apo shpatulla lëvizet • Mungesë lëvizjesh apo lëvizje asimetrike të gjymtyrëve • Enjtje mbi asht Frakturë. faqe F-145) • Foshnja e madhe (mbi 4 kg në lindje) • E paaftë për të rrudhur ballin. • .

Mësoje nënën si ta bëjë këtë. • Caktoja një vizitë kontrolluese pas dy javësh. Sqaroja nënës se shumica e rasteve të paralizës faciale shërohen spontanisht brenda dy javësh. Këshilloje për ushtrime pasive nëse lëvizjet e krahut akoma nuk janë normale. së paku katër herë në ditë derisa të mos mbyllet syri. kur të mbush foshnja një javë: • Kontrolloje për përmirësime në gjendjen e foshnjës. Nëse foshnja ka vështirësi në të ushqyer: Ndihmoje nënën që të gjejë mënyrën për të ndihmuar foshnjën që të puthitet. Nëse lëvizjet e krahut akoma janë të kufizuara në moshën një vjeçare. nëse ke mundësi. Sqaroja nënës se shumica e rasteve të paralizës së krahut shërohen në moshën 6 deri 9 muajshe. lëshoje foshnjën (faqe C-67).F-148 • Nëse nëna është në gjendje të kujdeset në mënyrë adekuate për foshnjën dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. Shmangi lëvizjet e gjymtyrës së prekur sa më shumë që të jetë e mundur. • • Nëse foshnja ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. Rikontrolloje pas dy javësh për të verifikuar nëse është shëruar paraliza. Përdoroje foshnjën me kujdes kur e lëviz apo rrotullon dhe mësoje nënën si ta bëjë këtë. . jepi qumësht të shtrydhur gjiri përmes ndonjë metode alternative të të ushqyerit (faqe C-14). PARALIZA E FACIALISIT • • • Nëse foshnja nuk mund të mbyllë syrin në anën e prekur. paraliza e përjetshme është shumë e mundshme. FRAKTURAT MENAXHIMI I PËRGJITHSHËM • • Konfirmoje diagnozën me rreze X. Nëse lëvizjet e fytyrës janë akoma të kufizuara në moshën një vjeçare. Nëse foshnja nuk është në gjendje që të ushqehet në gji. Kërkoi nënës të kthehet me foshnjën. apliko yndyrë në atë sy. paraliza e përjetshme është shumë e mundshme. lëshoje foshnjën (faqe C-67).

• • Le të kthehet nëna me foshnjën pas 10 ditësh për të hequr fashimin me gazë. Nëse nëna është e aftë të kujdeset për foshnjën dhe nuk ekzistojnë probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. Flektoje bërrylin e krahut të prekur në kënd 90 shkallë dhe përdore një fashim të ndarë për të fiksuar llërën tërthorazi për abdomen në këtë pozitë. Kjo është pjesë e procesit normal të shërimit. zakonisht pa deformime reziduale dhe se enjtjet e forta (kalluset) mund të ndjehen mbi vendin e frakturave në moshën dy deri tre javëshe. Referoji foshnjat me fraktura të pashëruara apo deformime të rënda në spital të nivelit terciar apo qendër të specializuar për kujdes ortopedik. vëzhgoji gishtërinjët për mavijosje apo enjtje. . Sqaroja nënës se frakturat do të shërohen spontanisht. lëshoje foshnjën (faqe C-67). hiqe fashimin dhe rimbështille atë më lirshëm. nëse është e mundur. prej aksillës deri tek bërryli (Fig. • HUMERUSI I THYER • Vendose një shtresë të mbështjelljes së pambukut apo jastëkut të gazës ndërmjet krahut të prekur dhe kraharorit. FIGURA F-13 Imobilizimi i humerusit të thyer • • Fiksoje krahun për kraharor me përdorimin e fashimit me gaza. tre ditë. F-13). Sigurohu që kërthiza të mos mbulohet me fashim. Vizitoje sërish pas një muaji për të verifikuar nëse është shëruar fraktura.F-149 • • • Imobilizoje gjymtyrën për të zvogëluar dhimbjet kur foshnja të përdorohet (shih më poshtë se si të imobilizohen frakturat specifike). Kontrollo gishtërinjët dy herë në ditë gjatë tri ditëve të para (foshnja nuk duhet të pranohet në spital nëse nëna është e aftë të sjellë foshnjën në spital secilën herë): Nëse gishtërinjët bëhen blu apo të enjtur. Nëse fashimi është rimbështjellur.

Nëse fashimi është rimbështjellur. siç është përshkruar për humerusin e thyer (faqe F-149). F-14). Le të kthehet nëna me foshnjën pas pesë ditësh për të hequr fashimin me gaza. FIGURA F-14 Imobilizimi i femurit të thyer • Fiksoje imobilizimin e foshnjës përmes lidhjes së një fashe elastike përreth kryqëzave dhe prej kofshëve deri nën gju të këmbës së prekur. Sigurohu që kërthiza të mos mbulohet me fasha. hiqe fashimin dhe rimbështille atë më lirshëm. vëzhgoji gishtërinjët për mavijosje apo edemë për tre ditë të tjera. fiksoje krahun në vend. FEMURI I THYER • Vendose foshnjën në shpinë dhe vendosja një lug më jastëk përfundi prej kryqëzave deri nën gju të këmbës së prekur (Fig. .F-150 KLAVIKULA E THYER • • Nëse lëvizja e krahut e bënë foshnjën për të qarë. • • Le të kthehet nëna me foshnjën për të hequr imobilizimin pas 14 ditëve. Kontrollo gishtërinjët dy herë në ditë për tre ditë (foshnja nuk do të duhej të shtrohej në spital nëse nëna është në gjendje ta sjellë foshnjën në spital secilën herë): Nëse gishtërinjët bëhen blu apo të enjtur.

Foshnja ka defekt të madh të lindjes (spina bifida/meningomyelocoele. referoje foshnjën në spital terciar. qiellzë të çarë. Vizitoje sërish pas një jave për të kontrolluar rritjen dhe shtimin e peshës. SHENJA E LËKURËS APO GISHTËRINJËT E TEPËRT • • Hiqi shenjat në lëkurë apo gishtat e tepërt që nuk kanë ngjitje ashtërore.sh. që kërkojnë hospitalizim. shenjë në lëkurë. gastroschisis/omphalocoele. buzë të çarë. gishtë(rinjë) tepër. jepi qumësht të shtrydhur gjiri me ndonjë metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14).F-151 DEFEKTET E LINDJES PROBLEMET • Foshnja ka një defekt të vogël të lindjes (nishan të lindjes. Nëse foshnja ka buzën e çarë por qiellzën e paprekur. apo anus imperforatus). apo këmbë të shtrembëra). apo qendër të specializuar brenda disa muajsh. hemangiomat kapilarike apo njollat Mongoliane) nuk kërkojnë kujdes të veçantë dhe mund të humben duke u rritur fëmija. Sqaroja nënës se gjëja më e rëndësishme që duhet bërë në këtë moment është të ushqehet foshnja për të siguruar rritje adekuate deri sa të mund të kryhet operimi. Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji mirë për shkak të çarjes. lëre foshnjën që të përpiqet të thithë në gji: Nëse foshnja thithë me sukses dhe nuk ka probleme të tjera.sh. Foshnja ka defekt të lindur gjenetik (p. sindromën Down). • • DEFEKTET E VOGLA TË LINDJES NISHANET E LINDJES • Tregoji nënës se shumica e nishaneve të lindjes (p. Nëse gishtërinjët e tepërt kanë ngjitje ashtërore. BUZA APO QIELLZA E ÇARË • • Siguro përkrahje emocionale dhe inkurajim për nënën (faqe C-57). • - . lëshoje foshnjën (faqe C-67). nëse është e mundur për operim për të hequr gishtërinjët e tepërt.

F-152 • • Nëse foshnja ka qiellzën e çarë. Nëse defekti nuk është mbuluar me lëkurë: • Mbuloje me gazë sterile të lagur në tretësirë fiziologjike sterile. Vendose një vijë IV (faqe P-21) dhe jepi vetëm lëngje IV në vëllim mbajtës. për operim dhe korrigjim të çarjes. Sapo foshnja të fillojë të ushqehet mirë dhe të shtojë peshë. dhe referoje foshnjën në spital terciar apo qendër të specializuar për vlerësim të mëtejmë apo kujdes kirrugjik. Sigurohu që foshnja të mos marrë asgjë nëpër gojë. dhe sigurohu që foshnja të mbahet ngrohët (faqe C-1). nëse është e mundur. Mbaje gazën të njomë gjithë kohën dhe sigurohu që foshnja të mbahet ngrohët (faqe C-1). të lagur në tretësirë fiziologjike sterile. faqe C-22). referoje foshnjën në spital terciar apo qendër të specializuar. Mbaje gazën të njomë gjithë kohën. DEFEKTET E MËDHA TË LINDJES SPINA BIFIDA/MENINGOMYELOCOELE • • Siguro përkrahje emocionale dhe inkurajim për nënën (faqe C-57). jepi qumësht të shtrydhur gjiri me një metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14). Referoje foshnjën në spitalin terciar apo qendër të specializuar brenda muajit të parë të jetës. GASTROSCHISIS/OMPHALOCOELE • • • • Siguro përkrahjen emocionale dhe inkurajimin për nënë (faqe C-57). bazuar në moshën e foshnjës (Tabela C-4. KËMBËT E SHTREMBËRA • • Siguro përkrahje emocionale dhe inkurajim për nënën (faqe C-57). . Nëse defekti nuk është i mbulura me lëkurë: Mbuloje me gazë sterile. Organizo transferimin (faqe C-63). nëse është e mundur për korrgjimin e këmbëve të shtrembëra.

F-153 • • Fute tubin gastrik (faqe P-33) dhe siguroje drenimin e lirë. Vendose një vijë IV (faqe P-21) dhe jepi vetëm lëngje IV në vëllim mbajtës bazuar në moshën e foshnjës (Tabela C-4. Organizoje transferimin (faqe C-63) dhe urgjentisht referoje foshnjën në spital terciar. këshilloji prindërit rreth prognozës afatgjatë dhe referoje familjen në qendër të specializuar për vlerësimin zhvillimor dhe përcjellje. ANUS IMPERFORATUS • • • • • Siguro përkrahje emocionale dhe inkuarjim për nënën (faqe C-57). DEFEKTET GJENETIKE TË LINDJES • • Siguro përkrahje emocionale dhe inkurajim për nënën (faqe C-57). Nëse nëna nuk do ta ushqejë në gji dhe kërkon metodë kontraceptive. apo qendër të specializuar për operim. nëse është e mundur. referoje në shërbimet e planifikimit familjar. Fute tubin gastrik (faqe P-33) dhe siguro drenimin e lirë. nëse është e mundur. Organizo transferimin (faqe C-63) dhe urgjentisht referoje në spital terciar apo qendër të specializuar për operim. Organizo këshillimin gjenetik për prindër. Nëse foshnja ka sindromën Down apo tipare të pazakonshme të fytyrës. • • . nëse është e mundur. faqe C-22). Sigurohu që foshnja nuk merrë asgjë nëpër gojë. nëse është e mundur.

F-154 .

jepi 200 njësi IM të imunoglobulinës së hepatitit në kofshën tjetër brenda 24 orëve që prej lindjes. apo më së voni. ekziston mundësi e madhe që foshnja do të zhvillojë një problem një kohë pas lindjes. siç është demonstruar nga testi serologjik pozitiv për antigjenin sipërfaqësor të hepatitit B (HbsAg). të vaksinës kundër hepatitit B (HBV) (faqe C-51) në pjesën e sipërme të kofshës (faqe P-15) sa më parë që të jetë e mundur. PROBLEMET • Nëna e foshnjës ka pasur apo ka: hepatit B. Nëse ke. DIABET APO SIFILIS Nëse foshnja është lindur nga nëna me një apo më shumë prej problemeve të përmendura në këtë kapitull. mund të transmetojnë virusin e hepatitit B tek foshnjat e veta • Jepi dozën e parë. sifilis. 0. tuberkulozë. që të ushqejë foshnjën e saj në gji. Risiguroje nënën që është e sigurtë për të. edhe nëse ajo duket krejt normale në lindje.5 ml IM. pas lindjes (e preferueshme brenda 12 orësh prej lindjes). diabet.F-155 FOSHNJA E POSALINDUR ASIMPTOMATIKE E NËNËS ME HEPATIT B. • • TUBERKULOZA • Nëse nëna ka tuberkulozë aktive të mushkërive dhe është trajtuar për më pak se dy muaj para lindjes apo është diagnostikuar me tuberkulozë pas lindjes: Mos e jep vaksinën kundër tuberkulozës (BCG) në lindje. . TUBERKULOZË. brenda 48 orësh pas lindjes. MENAXHIMI HEPATITI B Nënat që kanë pasur hepatit B gjatë shtatzënisë apo që janë bartëse të virusit të hepatitit B.

Nëse glukoza në gjak ka qenë normale tre ditë. për të kompletuar gjashtë muaj trajtimi. së paku tetë herë në ditë. foshnja ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. Risiguroje nënën se është e sigurtë për të. që të ushqejë foshnjën në gji. rivlerësoje foshnjën. tre orë pas matjes së parë dhe pastaj çdo gjashtë orë për 24 orët vijuese deri sa glukoza në gjak të jetë normale për dy ditë të njëpasnjëshme. Nëse foshnja ushqehet mirë dhe nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. Vizitoje sërish pas dy javësh që të vlerësosh shtimin e peshës.F-156 Jepi isoniazid 5 mg/kg të peshës trupore si profilaksë nëpër gojë një herë në ditë. letargji. ditën dhe natën. Nëse BCG-ja tashmë është dhënë. gjatë tri ditëve të para të jetës.6 mmol/l). përsërite atë dy javë pas përfundimit të trajtimit me isoniazid. vazhdo isoniazidin profilaktik. filloje trajtimin e plotë anti-tuberkular. • • DIABETI Foshnjat e nënave diabetike janë në rrezik të lartë për të zhvilluar hipoglikemi. lëshoje foshnjën (faqe C-67). • • Inkurajo nënën që të përkrahë të ushqyerit e hershëm dhe të shpeshtë në gji. vëzhgimi nuk është i dosmosdoshëm. trajtoje për glukozë të ulët në gjak (faqe F-91).sh. Nëse foshnja është më e vogël se treditëshe. lëshoje foshnjën (faqe C-67). nëse është e mundur: Nëse ka çfardo rezultati sugjestiv për sëmundje aktive. duke vërejtur shtimin në peshë dhe kryerjen e një Rtg-grafie të gjoksit. Në moshën 6 javëshe. dridhërima). • Nëse foshnja është treditëshe apo më e madhe dhe nuk tregon shenja të glukozës së ulët në gjak (p. • Shtyje vaksinën BCG (faqe C-51) deri dy javë pasi të përmbyllet trajtimi. - Nëse glukoza në gjak është nën 45 mg/dl (2. edhe nëse janë ushqyer mirë. vëzhgoje deri në ditën e tretë të jetës: Mate glukozën në gjak (faqe P-13) në kohët vijuese: tre orë moshë apo në pranim. . Nëse foshnja bëhet më mirë dhe testet janë negative.

faqe F-37): Jepi foshnjës procaine benzylpenicillin (apo benzathine benzylpenicillin) IM (Tabela C-9. nëse kërkohet. Nëse nëna nuk është trajtuar për sifilis. faqe C-34 deri C-35). apo statusi i saj i trajtimit është i panjohur apo i pasigurtë dhe foshnja nuk ka shenja të sifilisit (Tabela F-10. kurrfarë trajtimi nuk është i domosdoshëm. • • • Vizitoje sërish pas katër javësh për ta kontrolluar foshnjën për rritje dhe shenjat e sifilisit kongjenital.F-157 SIFILISI • Nëse nëna është testuar pozitive për sifilis dhe është trajtuar në mënyrë adekuate (2. Raportoje rastin tek autoritetet.8 g IM si dy injeksione të vende të ndara. Jepi nënës dhe partnerit të saj benzathine benzylpenicillin 1.4 milion njësi penicillin) dhe trajtimi ka filluar së paku 30 ditë para lindjes. ajo është trajtuar në mënyrë joadekuate. Referoje nënën dhe partnerin e saj për vizita kontrolluese në klinikën që ofron shërbime për infeksione seksualisht të transmetueshme. .

F-158 .

Kryeja foshnjës të gjitha imunizimet rutinore (faqe C-51). shenjat klinike të HIV-it mund të fillojnë të paraqiten rreth javës së gjashtë të jetës. duke iu kushtuar vëmendje të veçantë procedurave të parandalimit të infeksioneve (faqe C-37). Trajtoje foshnjën duke u bazuar në protokolin e përdorur për nëna sipas rregullores nacionale. vazhdo dhënien e AZT foshnjës për gjashtë javë pas lindjes (2 mg/kg të peshës trupore nëpër gojë çdo gjashtë orë). MENAXHIMI MENAXHIMI I PËRGJITHSHËM • Kur përkujdesesh për foshnjën e një nëne HIV-pozitive. • Përcakto nëse nëna është duke marrë apo ka marrë trajtim antiretroviral për HIV për të parandaluar përcjelljen prej nënës në fëmijë. 15% deri 30% të foshnjave të lindura nga nënat e njohura si HIV pozitive do të infektohen gjatë shtatzënisë dhe lindjes dhe 5% deri 20% mund të infektohen përmes të ushqyerit në gji.F-159 NËNA ME HIV Nuk ka shenja apo veçori specifike diagnostike për HIV në lindje. Për shembull: Nëse zidovudina (AZT) i është dhënë nënës për katër javë para lindjes. gjithmonë: Respekto konfidencialitetin e nënës dhe familjes. Kujdesu për foshnjën sikur për çdo foshnje tjetër. • Theksoja nënës rëndësin e përdorimit të kondomit për të parandaluar infektimin e partnerit të saj dhe përcjelljen e infeksioneve tjera seksualisht të transmetueshme. PROBLEMI • Nëna e foshnjës është HIV pozitive. menjëherë jepi • - . Nëse nëna ka marrë një dozë të vetme të nevirapinës gjatë lindjes dhe foshnja është më pak se treditëshe. Siguro përkrahje emocionale (faqe C-57). por HIV statusi i foshnjës nuk mund të verifikohet përmes testimit të antitrupave deri në moshën 15 deri 18 muajshe. • TERAPIA ANTIRETROVIRALE Pa terapi antiretrovirale.

Siguro pozicionimin dhe puthitjen e drejtë (faqe C-12) për të parandaluar mastitin dhe dëmtimin e thimthave të nënës: • . Sqaroja nënës se ushqimi zëvendësues shpesh bartë rrezik më të lartë për vdekshmërinë e foshnjës. pastaj të vazhdojë të ushqyerit në gji deri sa fillon edhe ushqimin plotësues (ushqime të forta në formë qulli) pas moshës gjashtëmuajshe. siç janë zëvendësuesit komercial të qumështit të gjirit. përparësitë dhe rreziqet. etj.). çaji. Të ushqejë ekskluzivisht në gji gjashtë muaj. përmbajtësor dhe i sigurtë. Sqaroja nënës se të ushqyerit në gji bartë një rrezik të rritur për transmetimin e HIV-it tek foshnja pas lindjes. sesa të ushqyerit në gji. - - • Ndihmoje nënën që të vlerësojë situatën e vet. TË USHQYERIT Këshilloje nënën në lidhje me mundësitë e saj të të ushqyerit dhe respekto dhe përkrahe zgjedhjen e saj. Caktoje vizitën kontrolluese pas 10 ditëve për të vlerësuar të ushqyerit dhe rritjen.F-160 foshnjës nevirapinë suspenzion 2 mg/kg të peshës trupore nëpër gojë. NËNA ZGJEDHË TË USHQYERIT NË GJI • • Përkrahe zgjedhjen e nënës. qullërat lokale. i përshtatshëm. uji. Të ushqyerit e përzier mund të rrisë rrezikun prej bartjes së HIVit dhe sëmurjes apo vdekjes prej diarresë apo sëmundjeve të tjera. Të ushqejë ekskluzivisht në gji deri sa ushqimi zëvendësues të jetë i mundshëm. Mundësoja nënës që të marrë një vendim të informuar rreth mundësive më të mira të të ushqyerit për foshnjën e saj. sidomos nëse nuk mund të përgatitet në mënyrë të sigurtë. Këshilloje nënën kundër të ushqyerit të përzier (p. Është me rëndësi që nëna të ndërprejë të ushqyerit në gji sapo të fillojë ushqimi zëvendësues. • Informoje nënën rreth mundësive të saj për ushqyerje. dhënies së çfardo ushqimi tjetër pos qumështit të gjirit. qumështi i shtazëve.sh. Ndihmoji asaj të vendos nëse do të ushqejë në gji (më poshtë) apo do t’i japë ushqim zëvendësues (faqe F-161). i dëshirueshëm. nëse nuk është vazhdimisht në dispozicion dhe i arritshëm për familjen dhe ka pajisje dhe ujë të kufizuar për përgatitje. Nëna mund të zgjedhë: Të japë ushqim zëvendësues nëse ky është i pranueshëm.

Rishqyrto udhëzimet për përgatitjen dhe ushqyerjen me zëvendësues të qumështit të gjirit (faqe C-19). foshnja ka diarre. Nëse nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. për të vlerësuar puthitjen dhe pozicionimin dhe gjendjen e gjinjëve të nënës. uji apo enët nuk janë të pastërta. lugë dhe gotë apo enë tjetër (p. apo nëse qumështi qëndron shumë gjatë.F-161 Këshilloje nënën që të kthehet menjëherë. Foshnja nuk rritet mirë nëse: tepër pak zëvendësues është dhënë në secilën ushqyerje. faqe C-16). Sqaroja rreziqet e ushqimit zëvendësues dhe mënyrën e shmangies së tyre: Foshnja mund të fitojë diarre nëse duart e nënës. Mundësoja nënës të fillojë përgatitjen e ushqimit zëvendësues sa më parë që të jetë e aftë dhe mësoje se si të ushqejë foshnjën me gotë. Mësoje atë që të jetë fleksibile dhe t’u përgjigjet kërkesave të foshnjës. Sigurohu që foshnja vije në vizitat e rregullta kontrolluese tek një ofrues i përshtatshëm i kujdesit të fëmijëve. tepër pak ushqyerje janë dhënë. Verifikoje nëse nëna kupton se nëse ajo zgjedhë ushqimin zëvendësues. paladai. - • Rregulloje këshillimin e mëtejshëm për të përgatitur nënën për mundësin e ndërprerjes së ushqyerjes në gji më herët. apo nëse foshnja ka ndonjë vështirësi në të ushqyer. lëshoje foshnjën (faqe C-67). NËNA ZGJEDHË USHQIMIN ZËVENDËSUES • • Përkrahe zgjedhjen e nënës. nëse ka ndonjë problem me gjinjët apo thimthat e saj. para përdorimit. • • • • • - . zëvendësuesit përmbajnë tepër ujë. Inkurajo nënën që të ushqejë foshnjën së paku tetë herë në ditë.ah. Siguroje një vizitë kontrolluese gjatë javës së parë pas lëshimit. Jepi nënës ushëzime të shkruara mbi përgatitjen e sigurtë të ushqimit zëvendësues. ajo duhet të fillojë të ushqyerit zëvendësues në moshën gjashtëmuajshe deri sa vazhdon të ofrojë qumështin.

lëshoje foshnjën (faqe C-67). shtim i pakët peshe.F-162 • Këshilloje nënën që të kërkojë kujdes nëse foshnja ka ndonjë problem. diarre. siç janë: • • më pak se gjashtë ushqyerje në ditë apo marrje e sasive të vogla. Nëse nuk ka probleme të tjera që kërkojnë hospitalizim. Siguroje vizitën kontrolluese gjatë javës së parë pas lëshimit për të vlerësuar mënyrën se si nëna përballet me ushqimin zëvendësues dhe sigurohu se ajo merrë përkrahje për të siguruar ushqim të sigurtë zëvendësues. Sigurohu që foshnja të ketë vizita të rregullta kontrolluese me ofrues adekuat të kujdesit për fëmijë. • .

.

që kanë nevojë për vëzhgim dhe trajtim. Rreziku prej komplikimeve dhe vdekshmërisë rritet dukshëm nëse mjedisi termik nuk është optimal. gjatë gjithë kohës. Zbuloja vetëm pjesët e trupit. Shmange larjen e foshnjës gjatë gjashtë orëve të para të jetës.C-1 MBAJTJA E TEMPERATURËS NORMALE TË TRUPIT Foshnja që është e sëmurë apo e vogël (më pak se 2. gaza të njomura). para se ta vendosësh në shtratin e ftohtë apo tavolinën e ekzaminimit) dhe ngrohi duart para se të prekësh foshnjën. • • • • • • . Siguro nxehtësin gjatë procedurave (p.sh. Mbaje foshnjën ngrohët gjatë transferimit për procedura diagnostiko apo terapeutike. Mos e vendos foshnjën drejtëpërdrejtë në sipërfaqe të ftohtë (p. sa më shumë që të jetë e mundur. gjatë reanimimit): • • Veshe foshnjën dhe mbuloja kokën me kapelë apo kësulë. shtyje larjen e foshnjës së vogël së paku deri në ditën e dytë të jetës.sh. Këto foshnja mund të bëhen hipotermike shumë shpejt dhe ringrohja e foshnjave mund të marrë shumë kohë. Përdori mjetet ngrohëse apo transferoje në kontakt lëkurë në lëkurë (faqe C-5) me nënën apo një person tjetër. sigurohu që foshnja është të mbahet ngrohtë. që është pa rrymim ajri. Nëse çkadoqoftë e lagur i është aplikuar në lëkurë (p. siç janë muret apo dritaret. Kujdesu për foshnjën e sëmurë apo të vogël në një dhomë të ngrohët (me temperaturë jo më të vogël se 25 °C). kur vendos një vijë venoze. PRINCIPET E PËRGJITHSHME • Mbaje foshnjën të veshur apo mbuluar.5 kg në lindje apo e lindur para javës së 37-të të gestacionit) ka nevojë për mbrojtje termike plotësuese dhe nxehtësi për të mbajtur temperaturën normale trupore. duke përfshirë edhe procedurat (p. edhe nëse foshnja është në një inkubator apo nën ngrohësen rrezatuese. Mbështille foshnjën në rrobë të butë të thatë dhe mbuloje me batanije. nëse është e mundur. Ndërroja pelenat kurdo që të laget.sh. apo deri sa temperatura e foshnjës të jetë stabile. vendosja një pelenë apo batanije përfundi foshnjës. Mos e vendos foshnjën afër objekteve të ftohta. përdore ngrohësen rrezatuese).sh.

në lindje apo të lindura para javës së 32-të të gestacionit. b Foshnjat shumë të vogla janë nën 1.5 kg peshë në lindje. Shih mëposhtë për udhëzimet e veçanta për përdorimin e secilës metodë. • Veçanërisht kur metodat tjera nuk janë në dispozicion • E papërshtatshme për foshnjat me probleme kërcënuese për jetën (p. METODAT PËR NGROHJEN E FOSHNJËS DHE MBAJTJEN E TEMPERATURËS TRUPORE Ekzistojnë pesë metoda për ngrohjen e foshnjës dhe mbajtjen e temperaturës së saj (Tabela C-2). apo të lindura para javës së 37-të të gestacionit. TABELA C-2 Metoda Kontakti lëkurë në lëkurë Metodat për ngrohjen e foshnjës dhe mbajtjen e temperaturës trupore Udhëzimet për zgjedhjen dhe përdorimin Përparësitë • Nëna mund ta përcjell foshnjën nga afër • Një person tjetër mund të sigurojë kontaktin lëkurë në lëkurë nëse nëna mungon • Foshnjat zakonisht ruajnë temperaturën normale të trupit Rreziqet/ Të metat • E përshtatshme për të gjitha foshnjat stabile • E përshtatshme për ringrohje të foshnjës me hipotermi mesatare (32 °C deri 36. vështirësi të rënda në frymëmarrje) .sh.C-2 MATJA E TEMPERATURËS TRUPORE Derisa të mos udhëzohesh ndryshe nga një kapitull tjetër.4 °C). TABELA C-1 Matja e temperaturës trupore Foshnja me sëmundje serioze Foshnja e vogëla Foshnja shumë e vogëlb Foshnja duke përparuar mirë Shpeshtësia e Çdo orë Dy herë në Katër herë në Një herë në matjeve ditë ditë ditë a Foshnjat e vogla janë nën 2. mate temperaturën e foshnjës aq shpesh sa kërkohet në Tabelën C-1. sepsë. në vijim.5 kg peshë.

5 deri 2.5 deri 1. sepsë. apo lindjes që e pengon atë që të kujdeset për foshnjën • E përshtatshme për foshnjat e sëmura dhe foshnjat që peshojnë 1.5 kg apo më shumë • Shfrytëzoje për të mbajtur foshnjën ngrohtë gjatë vlerësimit. trajtimit dhe procedurave fillestare dhe për të ringrohur foshnjën e ftohur Përparësitë Rreziqet/Të metat Kujdesi i nënës kengur • Nëna mund ta përcjell foshnjën nga afër • Foshnjat zakonisht ruajnë temperaturën normale të trupit • Nëna mund të mos jetë gjithmonë në dispozicion Ngrohësja rrezatuese • Mundëson vëzhgimin e foshnjës • Shumë procedura mund të kryhen derisa foshnja është nën ngrohëse • Foshnja mund të bëhet hipertermike apo hipotermike.sh.5 kg. apo komplikim prej aktivitetit të lindjes. vështirësi të rënda në frymëmarrje) • E papërshtatshme nëse nëna ka sëmundje serioze. por sidomos e rekomanduar për përkujdesje të vazhdueshme të foshnjave me peshë 1.C-3 TABELA C-2 (vazhdim) Metodat për ngrohjen e foshnjës dhe mbajtjen e temperaturës trupore Metoda Udhëzimet për zgjedhjen dhe përdorimin • E përshtatshme për foshnjat e stabilizuara me peshë 1. nëse temperatura nuk përcillet • Foshnja mund të dehidrohet • Ngrohësja është e shtrenjtë për t’u blerë • Ngrohësja kërkon burim gjegjës të rrymës elektrike .8 kg • E papërshtatshme për foshnjat me probleme kërcënuese për jetën (p.

vështirësi të rënda të frymëmarrjes) Përparësitë • Ruan temperaturë n konstante • Mundëson vëzhgimin e foshnjës • Oksigjeni mund të sigurohet lehtë • Foshnja mund të zhvishet lakuriq nëse është e domosdosh me Rreziqet/Të metat • Foshnja mund të bëhet hipertermike apo hipotermike nëse nuk përcillet temperatura • Foshnja mund të dehidrohet • Inkubatori lehtë kolonizohet nga bakteriet • Inkubatori është i shtrenjtë për t’u blerë dhe mirëmbajtur • Inkubatori kërkon burime të besueshme të rrymës elektrike • Kërkohet personeli i aftësuar. për t’u përkujdesur për foshnjën dhe për të mirëmbajtur inkubatorin • Nëna dhe foshnja janë të ndarë • Inkubatori është më i vështirë për t’u pastruar sesa ngrohësja rrezatuese • Foshnja mund të bëhet hipotermike • Dhoma mund të jetë e papërshtatshme për të rritur Dhoma e ngrohtë • E përshtatshme për përkujdesjen e foshnjave të këndellura nga sëmundja dhe foshnjat e vogla që nuk kërkojnë procedura të shpeshta diagnostike dhe terapeutike • E papërshtatshme për foshnjat me probleme kërcënuese për jetën (p.sh. vështirësi të rënda në frymëmarrje) . sepsë.sh.5 kg që nuk janë të përshtatshëm për kujdesin e nënës kengur • I përshtatshëm për foshnjat që kanë probleme kërcënuese për jetën (p. sepsë.C-4 TABELA C-2 (vazhdim) Metodat për ngrohjen e foshnjës dhe mbajtjen e temperaturës trupore Metoda Inkubat ori Udhëzimet për zgjedhjen dhe përdorimin • I përshtatshëm për përkujdesje të vazhdueshme të foshnjave me peshë nën 1.

deri sa të mos udhëzohesh ndryshe nga një kapitull tjetër. faqe C-6) të jetë së paku 22 °C. Matja temperaturën trupore foshnjës dy orë pas fillimit të kontaktit lëkurë në lëkurë. Nëse temperatura e foshnjës nuk është 36. shishet me ujë të nxehtë apo tullat) Udhëzimet për zgjedhjen dhe përdorimin • E përshtatshme për situata emergjente kur metodat tjera nuk janë në dispozicion (p. C-1.sh gjatë transportit) Përparësitë Rreziqet/Të metat • Foshnja mund të bëhet hipotermike • Foshnja mund të soset me objekte • Foshnja mund të bëhet hipotermike nëse objektet nuk janë zëvendësuar pas ftohjes • Temperatura konstante është vështirë të mbahet KONTAKTI LËKURË NË LËKURË • • • Veshe dhe siguroje foshnjën siç është përshkruar për kujdesin e nënës kengur (faqe F-30). Sigurohu që temperatura e dhomës.C-5 TABELA C-2 (vazhdim) Metodat për ngrohjen e foshnjës dhe mbajtjen e temperaturës trupore Metoda Metodat tjera (p.5 °C deri 37. NGROHËSJA RREZATUESE • • Sigurohu që temperatura e dhomës ku përdoret ngrohësja rrezatuese (Fig.5 °C pas dy orësh ringrohjeje rivlerëso foshnjën (Tabela F-2. faqe F-11).sh. . ku bëhet ringrohja të jetë së paku 25 °C. Pastroje dyshekun dhe platformën dhe mbuloje dyshekun me një çarçaf të pastër liri.

ashtu që foshnja të mos shtrihet në sipërfaqe të ftohtë fillimisht. Kontrolloje temperaturën e ngrohëses dhe të dhomës çdo orë. që të jetë me nënën sa më parë. për aq kohë sa foshnja është në ngrohësen rrezatuese. Rrotulloje foshnjën shpesh. dhe rregulloje temperaturën përkatëse. nëse është e mundur. Sigurohu që koka e foshnjës të jetë e mbuluar dhe foshnja të jetë e veshur dhe mbuluar deri sa të mos jetë e domosdoshme që të jetë lakuriq. Kur kjo dihet para se foshnja të arrij në njësin e kujdesit të veçantë. pasi që foshnja të mos kërkojë më procedura dhe trajtime të shpeshta. Nëse foshnja është duke marrë lëngje IV apo qumësht të shtrydhur gjiri. deri sa është nën ngrohëse. apo pjesërisht e zhveshur për vëzhgim dhe procedura gjegjëse. për çdo ditë (Tabela C-4.C-6 FIGURA C-1 Ngrohësja rrezatuese • Kyçe ngrohësen dhe rregulloje temperaturën sipas udhëzimeve të prodhuesit (zakonisht ndërmjet 36 °C dhe 37. Vendose vetëm një foshnje nën ngrohëse. nëse është e mundur. Zhvendose foshnjën. rrite vëllimin e lëngjeve dhe/apo qumështit për 10% të vëllimit ditor të përgjithshëm. kyçe ngrohësen që të ngrohë çarçafin dhe dyshekun.5 °C). • • • • • • . faqe C-22).

Ngrohe inkubatorin deri në temperaturën e dëshiruar. Inkubatori FIGURA C-2 TABELA C-3 Pesha e foshnjës Nën 1. para vendosjes së foshnjës brenda.5 kg 1.0 kg 2.5 deri 2.1 deri 2. ngrite temperaturën e inkubatorit 1 °C për çdo 7 °C dallim në temperaturën ndërmjet dhomës dhe inkubatorit.5 kg Mbi 2. C-2).5 kg a Temperaturat e rekomanduara në inkubator Temperatura e inkubatorit sipas moshësa 35 °C 1 deri 10 ditë moshë 34 °C 11 ditë deri 3 javë moshë 1 deri 10 ditë moshë 1 deri 2 ditë moshë 33 °C 3 deri 5 javë moshë 11 ditë deri 4 javë moshë 3 ditë deri 3 javë moshë 1 deri 2 ditë moshë 32 °C Mbi 5 javë moshë Mbi 4 javë moshë Mbi 3 javë moshë Mbi 2 ditë moshë Nëse inkubatori është me mure të thjeshta. duke u bazuar në moshën dhe peshën e foshnjës (Tabela C-3).C-7 INKUBATORI • • Përcakto temperaturën përkatëse për inkubator (Fig. .

- • Vendose foshnjën që të rrijë me nënën sapo të mos ketë më nevojë për kujdes të veçantë dhe procedura e trajtim të shpeshtë. . në përputhje me rrethanat. Sigurohu që temperatura e dhomës të jetë së paku 26 °C. siç duhet. rregulloje temperaturën deri sa të arrihet niveli i dëshiruar brenda inkubatorit. • • • • • Mate temeperaturën e foshnjës (faqe P-5) çdo orë. që të jetë lakuriq apo pjesërisht e zhveshur për vëzhgim apo procedura.5 °C përkundër mbajtjes së inkubatorit në nivele të rekomanduara. Sigurohu që koka e foshnjës të jetë e mbuluar dhe foshnja e veshur apo e mbuluar deri sa të mos jetë e domosdoshme për foshnjën. rregulloje temperaturën e inkubatorit. Mbylle kapakun sa më shpejt që të jetë e mundur.5 °C apo mbi 37. inkubatori mund të mos jetë duke punuar siç duhet. pa siguruar një metodë tjetër ngrohëse. sigurohu që foshnja të mos lihet pas dore dhe që personeli dhe përkujdesësit të mos ulin temperaturën. DHOMA E NGROHËT • • Sigurohu që koka e foshnjës të jetë e mbuluar dhe foshnja të jetë e veshur apo mbuluar. Sigurohu që rezervoari i ujit të inkubatorit është i zbrazët.C-8 • • Pastroje dyshekun dhe mbuloje atë me çarçaf të pastër liri.5 °C. Dhoma e ngrohtë shpesh është e pakëndshme për personelin e rritur dhe përkujdesësit. menaxhoje për temperatura jonormale trupore (faqe F-69). për tetë orët e para dhe pastaj çdo tre orë: Nëse temperatura e inkubatorit nuk përputhet me temperaturën e vendosur. pas vendosjes së foshnjës brenda dhe mbaji dritaret e inkubatorit mbyllur gjithë kohën. Nëse temperatura e foshnjës mbetet nën 36. bakteriet e rrezikshme mund të rriten në ujë dhe të infektojnë foshnjën. Vendose vetëm një foshnjë në një inkubator. për të mbajtur ngrohtë inkubatorin.5 °C apo mbi 37. ose përdore një metodë tjetër për të ngrohur foshnjën. Lënja e rezervoarit thatë nuk e prek funksionimin e inkubatorit. për tetë orët e para dhe pastaj çdo tri orë: Nëse temperatura e foshnjës është nën 36. Kontrollo temperaturën e inkubatorit çdo orë.

C-9 • • • Vendose foshnjën në shtrat fëmijësh në dhomë. Sigurohu që objekti të mos jetë tepër i nxehtë. METODAT TJERA • • Sigurohu që koka e foshnjës të jetë e mbuluar dhe foshnja e veshur apo mbuluar siç duhet. Sigurohu që objektet (p. të mos vijnë në kontakt me lëkurën e foshnjës. që mund të shkaktojnë djegie. Siguro nxehtësi shtesë natën. Mbikëqyre nxehtësinë e objekteve dhe zëvendësoi ato para se të ftohen. katër herë në ditë. larg prej mureve të ftohta dhe dritareve dhe larg prej rrymimit. Mate temperaturën e dhomës dhe temperaturën e trupit të foshnjës. shishet me ujë të nxehtë apo tullat). • • .sh.

C-10 .

Qumështi i gjirit mbron foshnjat nga infeksioni. Inkurajo nënën që të ushqejë foshnjën në gji sa herë të kërkoj. ujë.5 kg në lindje apo e lindur para javës së 37-të të gestacionit). Nëse është e mundur. aq gjatë sa dëshiron foshnja. • • .C-11 TË USHQYERIT DHE MENAXHIMI I LËNGJEVE TË USHQYERIT Kujdesu që foshnja të ushqehet sa më parë që të jetë e mundur pas lindjes (brenda një ore. Le t’ia ofrojë nëna gjirin tjetër sapo të lirojë gjirin e parë vetvetiu. pranoje nënën kur të pranosh edhe foshnjën. ushqejë foshnjën me ndonjë ushqim apo pije tjetër (p. përdorë thimtha artificial apo meme. Këshilloje nënën që nuk duhet të: detyrojë foshnjën që të ushqehet. rishqyrto principet e përgjithshme të të ushqyerit të foshnjës së vogël (page F-24). PRINCIPET E PËRGJITHSHME TË TË USHQYERIT EKSKLUZIV NË GJI • • Inkurajo të ushqyerit ekskluziv në gji.sh. qullëra lokale. etj) pos qumështit të gjirit për gjashtë muajt e parë të jetës. Nëse foshnja është e vogël (më pak se 2. natën dhe ditën (tetë apo më shumë herë brenda 24 orëve). qumësht shtazësh. kurdo që është e mundshme. ndërprejë të ushqyerit para se foshnja ta bëjë këtë. çaj. Vërej se ky udhëzues presupozon se nëna është në dispozicion për të ushqyer në gji apo me qumësht të shtrydhur gjiri foshnjën e saj. Qumështi i gjirit është lehtë i tretshëm dhe i shfrytëzueshëm në mënyrë efikase nga trupi i foshnjës. që prej pranimit deri sa të mos jetë shtyrë të ushqyerit për shkak të një problemi specifik. Sqaroja nënës dhe familjes së saj përfitimet e të ushqyerit të hershëm dhe ekskluziv në gji: • Qumështi i gjirit përmban pikërisht ata nutrientë që i nevojiten foshnjës dhe promovon zhvillimin e foshnjës. Gjidhënja mund të shfrytëzohet si metodë kontraceptive (metoda e amenoresë së laktacionit). Inkurajo nënën të ushqejë foshnjën në gji apo t’i japë qumësht të shtrydhur gjiri. përkrahe cilëndo metodë të të ushqyerit që e zgjedhë nëna. nëse është e mundur) apo brenda tri orësh. zëvendësues komercial të qumështit të gjirit.

shih faqe F-159 për udhëzime që të ndihmosh nënën për të zgjedhur metodën më të përshtatshëm të të ushqyerit. sepse kjo mund të rrisë pengesat e saj. mbajë kokën e foshnjës dhe trupin drejtë. mbështes krejt trupin e foshnjës. Sigurohu që nëna mund të pastrohet apo të bëjë dush përditë. Sugjero që nëna të aplikojë kompresa të ngrohta apo të ftohta në gjinjë për të zvogluar enjtjen.C-12 • • • Përfshije partnerin e nënës. Nëse nëna është HIV pozitive. Shenjat e gatishmërisë për të thithur përfshijnë. Këshilloje nënën se si të kujdeset për gjinjët e vet: Sqaroja nënës se gjinjët e saj mund të jenë jo mirë një kohë. që mund t’i jepen asaj. nuk do të dëmtojnë foshnjën e saj deri sa e ushqen atë në gji. anëtarët e familjes apo personin tjetër përkrahës në diskutimin rreth të ushqyerit në gji. disa herë në ditë për të lehtësuar pengesat. me hundën e foshnjës afër thimthit të saj. Sigurohu që nënat të hanë ushqime të dobishme dhe të pijnë mjaft lëngje. Nëse pengesat e nënës janë të rënda. por thuaji që të shmangë pastrimin apo fshirjen e thimthave para ushqyerjes në gji. por nuk duhet të shtrëngojë fort gjinjët. apo ajo zgjedhë që të mos e ushqejë në gji: Jepi foshnjës zëvendësues të qumështit të gjirit (faqe C-19). Këshilloje nënën që të mbajë gjinjët e vet me gjoksore apo rroba të mira adekuate. lëkundjen e kokës apo kërkimin dhe lëvizjet. Nëse nëna është tepër e sëmurë. Sqaroja nënës se si të mbajë foshnjën e saj gjatë të ushqyerit në gji. hapjen e gojës. jo vetëm qafën dhe krahët. nëse është e mundur. përcille foshnjën për verdhëz. ashtu që foshnja të shikojë nga gjiri. nëse është e mundur. • • • POZICIONIMI DHE PUTHITJA E DREJTË PËR USHQYERJE NË GJI • • . Kërko nga nëna që të ndihmojë foshnjën për t’u puthitur kur ajo duket të jetë e gatshme. sidoqoftë. Ajo duhet të: mbajë foshnjën në kontakt lëkurë në lëkurë (faqë C-5). nëse nëna merrë cotrimoxazole ose pyrimethamine me sulfadoxine. ajo mund të shtrydhë një sasi të vogël qumështi (faqe C-15). por ajo duhet të shmangë stimulimin e tyre. Sqaroja nënës se shumica e barërave.

C-4. • Nëse gjinjët e nënës janë të fryrë. Shenjat e puthitjes së drejtë (Fig.C-13 • sqaroja nënës se si të inkurajojë foshnjen e saj që të puthitet (Fig. pres deri sa goja e foshnjës të hapet gjerësisht. sidomos nëse ajo është nënë për herë të parë apo është shumë e re. të thella dhe nganjëherë pauzon. lëvizë foshnjën shpejt kah gjiri i vet. FIGURA C-3 Inkurajimi i foshnjës për t’u puthitur në gji • Vlerëso puthitjen në gji dhe thithjen. Kjo do të zbusë regjionin përreth thimthave ashtu që do të jetë më lehtë për foshnjën që të puthitet. me buzën e poshtme të kthyer jashtë. ashtu që buza e poshtme e foshnjës të jetë e vendosur mirë nën thimthë. sesa nën gojën e foshnjës. C3). Ndihmoje nënën nëse ajo dëshiron. Ajo duhet të: prek buzët e foshnjës me thimthin e vet. le të shtrydhë ajo një sasi të vogël të qumështit të gjirit (faqe C-15) para se të fillojë të ushqyerit në gji. foshnja thithë me thithje të ngadalshme. më shumë areolë duket mbi. . faqe C-14) janë: mjekrra e foshnjës e prek gjirin. goja e foshnjës është gjerësisht e hapur.

foshnja është duke marrë oskigjen). Nëse foshnjat janë të vogla (nën 2. në secilin mëkim. dhe inkurajo dhe përkrahe nënën që të fillojë të ushqyerit në gji. Regjistro të dhënat vijuese sa herë që të ushqehet foshnja: • . ndërroja gjirin e ofruar foshnjës. sapo foshnja të tregojë shenjat e gatishmërisë për të thithur. DUKE PËRDORUR NJË METODË ALTERNATIVE TË TË USHQYERIT • • • Mësoje nënën se si të shtrydhë qumështin e gjirit. deri sa trajtimi i sëmundjes së foshnjës të mos pengojë të ushqyerit në gji (p. Pos kësaj nëna le të: fillojë ushqyerjen e një foshnje së pari deri sa të ushqyerit në gji të jetë stabilizuar mirë për të dy foshnjat.5 kg në lindje apo të lindura para javës së 37-të të gestacionit). nëse është e domosdohme. rishqyrto principet e përgjithshme të të ushqyerit të foshnjave të vogla (faqe F-24).sh. nëse është e domosdoshme (faqe C-15). USHQYERJA E FOSHNJËS. sigurohu që binjaku më i dobët të marrë mjaft qumësht. Inkurajo nënën që të shtrydhë qumështin e gjirit.C-14 FIGURA C-4 Puthitja e drejtë (A) dhe jo e drejtë (B) në gji TË USHQYERIT E BINJAKËVE NË GJI • • Risiguro nënën se ajo ka mjaft qumësht gjiri për të dy foshnjat. duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit (mëposhtë) pas të ushqyerit fillestar në gji. jepi qumësht të shtrydhur gjiri. së paku tetë herë në 24 orë Vlerëso aftësin e ushqyerjes në gji dy herë në ditë.

apo pajisjet tjera (faqe C-16). sasinë dhe llojin e qumështit të dhënë (p. SHTRYDHJA E QUMËSHTIT TË GJIRIT • Mësoje nënën se si të shtrydhë qumështin e gjirit vet.C-15 • • • kohën e mëkimit. shtrydhë qumështin (Fig. përmes vlerësimit të rritjes së foshnjës (faqe C-53). C-5. Nëna duhet të: sigurojë gotën apo enën e pastër (të larë. tubi gastrik (faqe C-18). ulet apo mbështet mirë dhe të mbajë enën nën gjirin e vet. Sigurohu që foshnja është duke marrë mjaft qumësht. ndrydhë areolën ndërmjet gishtit të madh dhe gishtave derisa shtypë prapa kundër gjoksit. gota dhe luga.sh. Llogarite vëllimin e kërkuar të qumështit sipas moshës së foshnjës (Tabela C-4. faqe C-22). duke ndërruar gjinjët deri sa të ndërprehet rrjedhja e qumështit (të dy gjinjët të jenë shtrydhur plotësisht). Zgjidhe metodën më të përshtatshme alternative të të ushqyerit: gota. pastrojë duart e veta mirë. shtrydhë të dy gjinjët për së paku katër minuta. - . në gojën e foshnjës (faqe C-18). qumësht i shtrydhur gjiri apo zëvendësues të qumështit të gjirit). qumështi i gjirit i shtrydhur me duar. çfardo vështirësie në të ushqyer. page C-16): mbajë gjirin me katër gishtërinjë dhe të vendos gishtin e madh mbi areolë. zier apo shpërlarë me ujë të valë dhe të tharë në ajër) për të mbledhur dhe ruajtur qumështin.

- USHQYERJA ME GOTË. Përdore qumështin e ringrohur shpejt. Sigurohu që qumështi është në temperaturë dhome.C-16 FIGURA C-5 Shtrydhja e qumështit të gjirit • Nëse qumështi nuk rrjedhë mirë: verifikoje nëse nëna përdorë teknikë të drejtë. palade) (Fig. GOTË DHE LUGË APO PAJISJE TJETËR • • Sigurohu që nëna mundet të shtrydhë siç duhet qumështin e gjirit (faqe C-15).sh. le të aplikojë nëna kompresa të ngrohta në gjinjtë e saj. shënoje enën dhe ose ftohe qumështin në frigorifer dhe përdore brenda 24 orëve ose ngrije qumështin (nëse kushtet e ngrirjes mund të mbahen në mënyrë të besueshme) në –20 °C për jo më shumë se gjashtë muaj: Nëse frigoriferi apo ngrirësi nuk janë në dispozicion. C-6. Ushqeje foshnjën duke përdorur gotën. para se t’i jepet foshnjës: Ngrohe qumështin e ngrirë apo të ftohur në një enë të ngrohët me ujë (përafërsisht 40 °C). le t’ia ngjeshë dikush shpinën dhe qafën nënës. • Nëse qumështi i shtrydhur i gjirit nuk do të përdoret menjëherë. faqe C-17). një gotë dhe lugë apo një pajisje tjetër të përshtatshme (p. . por shmange tejngrohjen e qumështit. mbaje qumështin të mbuluar në temperaturë dhome deri në gjashtë orë.

ziera apo shpërlara me ujë të vluar dhe të thara në ajër).C-17 • Përdori pajisjet dhe mjetet të pastërta për ushqim në secilën ushqyerje (lara. sapo foshnja të tregojë shenjat e gatishmërisë për të thithur. • . faqe C-22). ofrojë gotën (apo paladanë apo lugën) ashtu që qumështi të arrijë buzët e foshnjës. nëna le të inkurajojë foshnjën që të ushqehet më gjatë apo le ta ushqejë më shpesh. mbajë foshnjën gjysëm të ulur në prehrin e vet. Le ta ushqejë nëna foshnjën deri sa të mos jetë më në dispozicion. apo gotë dhe lugë (C) • Ushqeje foshnjën menjëherë pasi që të shtrydhet qumështi. palade (B). • - • Nëse foshnja nuk merrë vëllimin e domosdoshëm të qumështit (sipas Tabelës C-4. duke u siguruar se ai plotëson vëllimin e kërkuar sipas moshës së foshnjës (Tabela C4. nëse është e mundur. faqe C-22). të mos derdhë qumështin në gojën e foshnjës. përfundojë të ushqyerit kur foshnja mbyllë gojën e vet dhe të mos jetë më e interesuar për t’u ushqyer. Nëse foshnja nuk e pi krejt qumështin. lejojë foshnjën që të marrë qumështin. FIGURA C-6 Ushqyerja me gotë (A). ruaje qumështin e mbetur duke iu përmbajtur udhëzimeve në faqen C-16 për qumështin e shtrydhur të gjirit. Nëna duhet të: mate vëllimin e qumështit të nënës në gotë. mbështes lehtë gotën (paladanë apo lugën) në buzën e poshtme të foshnjës dhe të prekë pjesën e jashtme të buzës së sipërme të foshnjës me buzën e gotës. Inkurajo nënën që të fillojë gjidhënien.

• USHQYERJA ME QUMËSHT TË SHTRYDHUR GJIRI PËRMES TUBËS GASTRIKE • • • • • • Sigurohu që nëna të mund të shtrydhë drejtë qumështin e gjirit (faqe C-15). Nëse një shiringë e përshtatshme nuk është në dispozicion. Inkurajo nënën që të mbajë foshnjën dhe të marrë pjesë në ushqyerjet e saj. përdore një shiringë të pastër (të larë. Nëna le të: mbajë foshnjën me gojën e saj afër thimthit të vet. .C-18 • Nëse foshnja nuk ushqehet mirë me përdorimin e pajisjeve ushqyese apo nëna preferon që të mos i përdor ato. ofrojë foshnjën që të nuhasë thimthin dhe të përpiqet që të thithë. përdore një hinkë tjetër të përshtatshme që lidhet mirë me tubën gastrike. SHTRYDHJA ME DUAR E QUMËSHTIT TË NËNËS NË GOJËN E FOSHNJËS • • Verifikoje nëse nëna mund të shtrydhë qumështin e gjirit siç duhet (faqe C-15). Kërkoi nënës që të përsëris këtë proces çdo një deri dy orë nëse foshnja peshon më pak sesa 1. nuk është në dispozicion. që të mbajë vëllimin e kërkuar të qumështit) dhe lidhe bucelën e shiringës me skajin e tubës gastrike: Nëse shiringa sterile apo e dezinfektuar në nivel të lartë. Fute tubin gastrik (faqe P-33) nëse nuk e ke bërë këtë tashmë. përfundojë ushqyerjen kur foshnja të mbyllë gojën e saj dhe kur nuk është më e interesuar për t’u ushqyer. zier apo shpërlarë me ujë të valë dhe të tharë në ajër). Përcakto vëllimin e kërkuar të qumështit për ushqyerje.5 kg apo më shumë. faqe C-22). Hiqja pistonin shiringës sterile (të madhësisë mjaft të madhe. sipas moshës së foshnjës (Tabela C-4. shtrydhë qumështin derisa disa pika të qumështit të duken në thimthë.5 kg. dhe le të lejojë që pak qumësht gjiri të bije në gojën e foshnjës. shtrydhë më shumë pika të qumështit të gjirit. apo çdo dy deri tre orë nëse foshnja peshon 1. le të provojë nëna që me duar të shtrydhë qumështin e gjirit drejtëpërsëdrejti në gojën e foshnjës (faqe C-18). pasi foshnja të gëlltitet. Konfirmoje nëse tubi është vendosur drejtë (faqe P-35) para secilës ushqyerje.

C-19
• • Derdheni vëllimin e kërkuar të qumështit për ushqim në shiringë me “majen” e shiringës të kthyer teposhtë. Le ta mbajë nëna shiringën 5 deri 10 cm mbi foshnjën (Fig. C-7) apo të ngrisë tubin mbi foshnjën dhe të lejojë qumështin që të rrjedhë teposhtë tubit nën ndikimin e gravitetit. Të mos shtyhet qumështi nëpër tubë duke përdorur pistonin e shiringës.

FIGURA C-7

Ushqyerja me qumësht të shtrydhur gjiri përmes tubit gastrik

Me përdorimin e kësaj metode, secila ushqyerje duhet të zgjasë 10 deri 15 minuta. Nëse rrjedhja e qumështit është shumë e shpejtë, ndrydhe lehtë tubin nën shiringë që të ngadalësosh rrjedhjen. Kur të kryhet ushqyerja, hiqe, pastroje dhe dezinfektoje apo sterilizoje shiringën dhe mbylle tubin deri në ushqyerjen e ardhëshme. Kalo në ushqyerjen me gotë/lugë kur foshnja mund të gëlltis pa u kollitur apo hedhur qumështin. Kjo mund të zgjasë një ose dy ditë, apo mund të zgjasë më shumë se një javë. Zëvendësoje tubin gastrik me një tubë tjetër të pastër pas tre ditësh, apo edhe më herët nëse ky është hedhur jashtë apo është bllokuar dhe pastroje, dezinfektoje apo sterilizoje atë sipas Tabelës C-11 (faqe C-43).

• •

ZËVENDËSUESIT E QUMËSHTIT TË NËNËS
• Nëse nëna nuk mund të ushqejë foshnjën në gji apo me qumësht të shtrydhur gjiri, përdori zëvendësuesit komercial të qumështit të gjirit. (Vërej se udhëzimet vijuese janë për përkujdesësit shëndetësor. Sigurohu se nëna e di se si të përgatis drejtë zëvendësuesit e qumështit të gjirit para lëshimit të foshnjës.)

C-20
• Nëse foshnja është e vogël (nën 2.5 kg në lindje apo e lindur para javës së 37-të të gestacionit), përdori zëvendësuesit e qumështit të gjirit, të përgatitur për foshnjat premature apo të vogla. Kur kontejneri i zëvendsuesit të qumështit të gjirit të hapet, përdore zëvendësuesin brenda kohës së rekomanduar sipas udhëzimeve të prodhuesit (p.sh. zëvendësuesit e lëngshëm të qumështit të gjirit brenda katër orëve, që nga hapja e kontejnerit). Kontrollo afatin e përdorimit të zëvendësuesve të qumështit të gjirit. Përdorë teknikë aseptike për përgatitjen e zëvendësuesve të qumështit të gjirit prej koncentrateve të lëngshme apo pluhurave, duke përdorur enë dhe kontejner sterilë dhe ujë të sterilizuar apo vluar dhe të ftohur. Pastro duart me ujë dhe sapun. Përcakto vëllimin e kërkuar të qumështit për ushqyerje sipas moshës së foshnjës (Tabela C-4, faqe C-22). Mati zëvendësuesit e qumështit të gjirit dhe ujin, përziej ata dhe ushqeje foshnjën duke përdorur gotën, gotën dhe lugën apo pajisje tjetër (faqe C-16). Le ta bëjë këtë nëna kurdo që është e mundur. Ruaje qumështin e mbetur në kontejner të shënjuar në frigorifer, maksimum 24 orë. Nëse zëvendësuesit komercial të qumështit të gjirit, nuk janë në dispozicion, le të përdorë nëna zëvendësues të qumështit të gjirit të bazuar në qumësht shtazësh dhe të përgatitur në shtëpi (shih udhëzimet kombëtare për përgatitjen e drejtë).

• •

• • •

• •

MENAXHIMI I LËNGJEVE
• Lëngjet IV jepen për t’u siguruar që foshnja merr lëngjet e domosdoshme, kalorit minimale dhe elektrolitët. Jepi lëngje IV vetëm nëse udhëzohesh për ta bërë këtë në kapitullin e pjesës Vlerësimi, Gjetjet dhe Menaxhimi. Nëse foshnja është e vogël (nën 2.5 kg në lindje apo e lindur para javës së 37-të gestacionit), shih faqe F-24 për konsiderata të veçanta, për menaxhimin e lëngjeve dhe ushqimit të foshnjave të vogla.

ZGJEDHJA E LËNGJEVE IV
• Jepi 10% glukozë për tre ditët e para të jetës.

C-21
• Në ditën e katërt të jetës, nëse diureza është vendosur mirë, jepi glukozë 10% me 3 mmol/kg natrium dhe 2 mmol/kg kalium në kilogram të peshës trupore: Është e preferuar që të përdoren lëngjet IV të prodhuara në mënyrë komerciale, siç janë glukoza në një të katërtën e tretjes fiziologjike, nëse është në dispozicion. Me përdorimin e këtyre lëngjeve shmanget rreziku i bartjes së infeksionit përmes shtimit të elektrolitëve dhe eliminohen gabimet në llogaritje kur përgatitet tretësira; Nëse këto tretësira të përziera paraprakisht nuk janë në dispozicion, shto tretësirë fiziologjike 20 ml/kg të peshës trupore në vëllimin e kërkuar të glukozës 10%. Për të llogaritur vëllimin e domosdoshëm të lëngjeve, përcakto vëllimin e lëngut të kërkuar për një ditë jetë (shih Tabela C-4, faqe C-22) dhe shto 20 ml/kg të peshës trupore tretësirë fiziologjike, por jepja me infuzion vetëm vëllimin ditor të kërkuar. Për shembull: Për foshnjën që është katër ditëshe, vëllimi ditor i lëngjeve të kërkuara është 120 ml/kg të peshës trupore; Shto 20 ml/kg të peshës trupore tretësirë fiziologjike në 120 ml/kg të peshës trupore glukozë 10% për vëllimin e përgjithshëm të lëngjeve prej 140 ml/kg të peshës trupore; Jepi me infuzion 120 ml/kg të peshës trupore të kësaj tretësire të përzier. Shtimi i kaliumit në lëngun IV kërkohet kur foshnja nuk mund të ushqehet për një periudhë të zgjatur kohe. Kjo duhet bërë me kujdes të jashtëzakonshëm meqenëse një mbidozë e vogël mund të ketë pasoja serioze: Përgatesat e gatshme më së shpeshti në dispozicion janë KCl 7.5% dhe 15%, që përmban 1 respektivisht 2 mmol kalium në ml; Derisa e shton kaliumin, shto 2 ml/kg të peshës trupore të KCl 7.5% KCl apo 1 ml/kg të peshës trupore të KCl 15% në vëllimin e përgjithshëm të lëngut IV të dhënë me infuzion secilën ditë.

ADMINISTRIMI I LËNGJEVE IV
• Përdore setin për infuzion me mikropikëzues (ku 1 ml = 60 mikropika). Mikropikëzuesi mundëson dhënien e ngadalshme të lëngjeve dhe garanton që foshnjat të marrin vëllimin e lëngut që iu nevojitet. Me përdorimin e setit të zakonshëm të infuzionit (ku 1 ml = 20 pika) mund të shkaktohet mbingarkim i rrezikshëm me lëngje. Para përdorimit të lëngjeve IV, kontrollo: afatin e përdorimit të lëngjeve;

C-22
• • nëse etiketa e shishes apo qeses së infuzionit është e prishur; nëse lëngu është i kthjellët dhe pa grimca të dukshme.

Llogarite shpejtësinë e dhënies dhe sigurohu që mikropikëzuesi liron lëngun në shpejtësi të dëshiruar. Ndërroje setin e infuzionit IV dhe qesen e lëngut çdo 24 orë, edhe nëse qesja akoma përmban lëng IV (ato mund të jenë burim i rrezikshëm i infeksionit).

VËLLIMET E LËNGJEVE DHE USHQIMIT GJATË DITËVE TË PARA TË JETËS
• Përcakto vëllimin e kërkuar të lëngjeve sipas moshës së foshnjës (Tabela C-4; për foshnjat e vogla [nën 2.5 kg në lindje apo të lindura para javës së 37-të të gestacionit], shih faqe F-26 deri F-30). Vërej se Tabela C-4 kombinon vëllimet e lëngjeve IV dhe ushqyerjeve (dita 1 është dita e lindjes). Zbrite vëllimin e ushqyerjeve që foshnja merr prej vëllimit të përgjithshëm ditor të kërkuar për të përcaktuar vëllimin e domosdoshëm të lëngjeve IV. Rregulloje vëllimin e ushqyerjeve dhe/apo lëngjeve nëse udhëzohesh për të bërë këtë në kapitujt tjerë (p.sh nëse foshnja është vendosur nën ngrohësen rrezatuese, apo është duke marrë fototerapi, rrite vëllimin e ushqyerjeve dhe/apo lëngjeve për 10% të vëllimit ditor të përgjithshëm në ditë, për shkak të humbjes së rritur të ujit prej lëkurës). Shndërroje vëllimin e përgjithshëm në ml për orë apo pika brenda minutës.

TABELA C-4
Ditë jete

Vëllimet e përgjithshme ditore të lëngjeve dhe ushqimit për foshnjata që prej lindjes
1 60 2 80 3 100 4 120 5 140 6 150 7+ 160+

ml/kg të peshës trupore të ushqimeve dhe/apo lëngjeve
a

Shih faqe F-26 deri F-30 për vëllimet e lëngjeve për foshnjat e vogla (më pak se 2.5 kg në lindje apo të lindur para javës së 37-të të gestacionit).

PËRCJELLJA E FOSHNJËS QË MERR LËNGJE IV
• Kontrolloje vendin e infuzionit çdo orë: Shih për skuqje dhe entje përreth vendit të insertimit të kanulës, që tregojnë se kanula nuk është në venë dhe lëngjet rrjedhin në indin nënlëkuror. Nëse skuqja apo enjtja duken në çfarëdo kohe, ndërpreje infuzionin, hiqe gjilpërën dhe vendose një vijë të re IV (faqe P-21) në një vend tjetër;

C-23
Kontrollo vëllimin e lëngjeve të dhëna dhe krahasoje atë me vëllimin e përshkruar; Regjistro të gjitha gjetjet.

Tretësirat që përmbajnë glukozë mund të shkaktojnë vdekjen e indit dhe nuk duhet të lejohen që të rrjedhin në indin nënlëkuror. • Mate glukozën në gjak çdo gjashtë orë: Nëse glukoza në gjak është nën 45 mg/dl (2.6 mmol/l), trajtoje për glukozë të ulët në gjak (faqe F-91); Nëse glukoza në gjak është mbi 105 mg/dl (6 mmol/l) (hiperglikemi) në dy lexime të njëpasnjëshme: • Ndërroje me tretësirë glukoze 5%, nëse është e mundur; Mate glukozën në gjak sërish pas tre orësh.

Vlerësoje hidrimin përditë: Nëse ka shenja të dehidrimit (p.sh, sy apo fontanellë të fundosur, humbje të elasticitetit të lëkurës, apo gjuha dhe membranat mukozale të thata), rrite vëllimin e lëngjeve për 10% të peshës trupore të foshnjës në ditën e parë kur është vërejtur dehidrimi; Nëse ka shenja të tejhidrimit (p.sh. shtim të tepërt peshe, sy të fryrë, apo edemë të rritur në pjesët e poshtme të trupit), zvogëloje vëllimin e lëngjeve përgjysëm, për 24 orët vijuese, pas vërejtjes së tejhidrimit.

-

Dokumento në kartelën klinike të foshnjës kohën kur foshnja urinon. Nëse ka pak apo nuk ka fare urinim në 24 orët vijuese në mungesë të asfiksisë, rrite vëllimin e lëngjeve për 10%, sikur për dehidrim (më lartë). Peshoje foshnjën përditë. Nëse humbja ditore e peshës është mbi 5%, rrite vëllimin e përgjithshëm të lëngjeve për 10 ml/kg të peshës trupore në një ditë për të kompensuar dhënien e pamjaftueshme të lëngjeve.

KOMBINIMI I LËNGJEVE IV DHE USHQIMIT
• Lejoje foshnjën të fillojë të ushqyerit në gji sa më parë që të përmirësohet gjendja e saj dhe për deri sa nuk udhëzohësh ndryshe nga një kapitull tjetër në pjesën Vlerësimi, Gjetjet dhe Menaxhimi. Nëse

C-24
foshnja nuk mund të ushqehet në gji, jepi qumësht të shtrydhur gjiri duke përdorur një metodë alternative të të ushqyerit (faqe C-14). • Nëse foshnja toleron ushqyerjen pa probleme, vazhdo me rritjen e vëllimit të ushqyerjeve deri sa zvogëloni vëllimin e lëngjeve IV për të mbajtur vëllimin e përgjithshëm ditor të lëngjeve bazuar në kërkesat ditore të foshnjës (Tabela C-4, faqe C-22). Ushqeje foshnjën çdo tre orë, apo më shpesh nëse është e domosdoshme, duke rregulluar në mënyrë gjegjëse vëllimin në secilën ushqyerje. Shto vëllimin e përgjithshëm të ushqyerjeve dhe lëngjeve të dhëna çdo ditë. Krahaso këtë vëllim me vëllimin ditor të kërkuar dhe rregulloje vëllimin gjegjës që merrë foshnja. Ndërpreje infuzionin e lëngjeve IV kur foshnja merrë më shumë se dy të tretat e vëllimit ditor të lëngjeve nëpër gojë dhe nuk ka fryrje abdominale apo vjellje. Inkurajo nënën që të ushqejë në gji ekskluzivisht sa më parë që foshnja të fillojë të marrë 100% të vëllimit ditor të lëngjeve përmes gojës.

5 L në minutë • Mesatar = 0. paraqitet pas disa ditësh (dhe jo pas disa orësh apo minutash) prej tepricës së terapisë me oksigjen dhe ka pak gjasë të paraqitet në foshnjat me më shumë se 35 javë gestacion. Dhënia e tepërt e oksigjenit mund të dëmtojë mushkëritë dhe retinën e foshnjës. procedure dhe trajtimi deri sa foshnja është duke marrë oksigjen. përparësitë dhe të metat (Tabela C-5). Ky dëmtim. sidoqoftë. vendose një vijë IV (faqe P-21) dhe jepi lëngje IV në vëllim mbajtës. jepi qumësht të shtrydhur gjiri përmes tubit gastrik (faqe C-18).C-25 TERAPIA ME OKSIGJEN DHËNIA E OKSIGJENIT • • • Rishqyrto metodat e dhënies së oksigjenit. Vazhdo kryerjen e ndonjë ekzaminimi.5 deri 1 L në minutë • I lartë = mbi 1 L në minutë • Kërkohet oksigjen me rrjedhë të ngadalshme • Përqëndrim konstant i oksigjenit nëse aplikohet drejtë . Nëse foshnja mund të tolerojë ushqyerjen orale.5 L në minutë • Mesatar = 0. sipas moshës së foshnjës (Tabela C-4. faqe C-22). testi. • TABELA C-5 Metoda Dhëmbëz it nazal Metodat për dhënien e oksigjenit Përparësitë • Kërkohet oksigjen me rrjedhë të ngadalshme • Përqëndrim konstant i oksigjenit nëse aplikohet drejtë Të metat • Kërkon dhëmbëz special për përdorim në foshnjat e posalindura • Kërkon pajisje për kontrollë të rrjedhjes që mundëson rrjedhje të ngadalshme • Drejton oksigjenin e ftohtë në mushkërit e foshnjës • Kërkon pajisje për kontrollë të rrjedhjes që mundëson rrjedhje të ngadalshme • Drejton oksigjenin e ftohtë në mushkërit e foshnjës Rrjedha dhe përqëndrimi • I ulët = 0.5 deri 1 L në minutë • I lartë = mbi 1L në minutë Katetër nazal • I ulët = 0. udhëzimet e tyre për përdorim. Nëse foshnja nuk mund të ushqehet. Sigurohu që foshnja të mos marrë tepër pak apo tepër shumë oksigjen: Dhënia e pakët e oksigjenit mund të shkaktojë dëmtim organesh dhe eventualisht vdekje.

C-26 TABELA C-5 (vazhdim) Metodat për dhënien e oksigjenit Metoda Kutia e kokës • • • Maska e fytyrës • • • Rrjedha dhe përqëndrimi I ulët = 3 L në minutë Mesatar = 3 deri 5 L në minutë I lartë = mbi 5 L në minutë I ulët = 1 L në minutë Mesatar = 1 deri 2 L në minutë I lartë = mbi 2 L në minutë Përparësitë • Ngrohë oksigjenin • Mund të jap përqëndrime të larta • Oksigjeni mund të jepet shpejtë • E besueshme për dhënien e oksigjenit për periudha të shkurtra kohe Të metat • Kërkohet rrjedhje e shpejtë e oksigjenit për të arritur përqëndrimin e dëshiruar Inkubatori • Nëse përdorë kutin e kokës brenda inkubatorit. Vendosi dhëmbëzit pikërisht brenda flegrave të hundës të foshnjës. • • . shih më lartë • Nëse lidhet oksigjeni drejtëpërsëdrejti në inkubator. Siguroi dhëmbëzit në vend me shirit elastik apo një pjesë të shiritit ngjitës. përmbaju udhëzimeve të prodhuesit • Ngrohë oksigjenin • Disoksidi i karbonit mund të akumulohet nëse shpejtësia e rrjedhjes është e ulët. deri sa maska është e vendosur • Vështirë të mbahet maska e vendosur Të metat e dhënies së oksigjenit drejtëpërsëdrejti në inkubator: • Rrjedha e lartë e oksigjenit të kërkuar për të arritur përqëndrimin e dëshiruar • Vështirë për të mbajtur përqëndrimin e oksigjenit kur dritaret e inkubatorit janë të hapura për kujdes dhe procedura të caktuara DHËMBËZIT NAZAL • Përdori dhëmbëzit prej 1 mm për foshnjat e vogla (nën 2. apo maska është e vogël • E vështirë për të ushqyer foshnjën.5 kg në lindje apo të lindur para javës së 37-të të gestacionit) dhe përdori dhëmbëzit prej 2-mm për foshnjat e lindura me kohë.

Nëse kateteri është i dukshëm në pjesën e pasme të gojës. Sigurohu që koka e foshnjës qëndron brenda kutisë. Ndërroje kateterin nazal dy herë në ditë. tërhiqe kateterin jashtë ngadalë deri sa të mos duket më. C-8. nëse është e mundur. faqe C-28) në kokën e foshnjës. Kateteri nuk duhet të duket në pjesën e pasme të gojës. Jepi oksigjen me maskë të fytyrës (faqe C-28) deri sa pastron dhe dezinfekton dhëmbëzit (shih Tabela C-11. përdore një kateter të 6-F. faqe C-43). Jepi oksigjen me përdorimin e maskës së fytyrës (faqe C-28) deri sa e pastron dhe dezinfekton kateterin (shih Tabelën C-11. Nëse kateteri 8-F është tepër i madh. Sigurohu që kateteri të vendoset drejtë: • • Shih gojën e foshnjës. në njërën hundë. Përcakto distancën që duhet të kalojë tubi përmes matjes së distancës prej flegrave të hundës deri në buzën e brendshme të vetullave. Me kujdes fute kateterin në hundë.C-27 • • Rregulloje rrjedhën e oksigjenit për të arritur përqëndrimin e dëshiruar. Ndërroji dhëmëbzit nazal dy herë në ditë. • Rregulloje rrjedhën e oksigjenit për të arritur përqëndrimin e dëshiruar. Nëse tubi gastrik tashmë është në vend. fute kateterin në të njëjtën hundë në të cilën është edhe tubi gastrik. KUTIA E KOKËS • • • Vendose kutinë e kokës (Fig. edhe kur foshnja lëviz. faqe C-43). nëse është e domosdoshme. KATETERI NAZAL • • • Përdore një kateter të 8-F. Rregulloje rrjedhën e oksigjenit për të arritur përqëndrimin e dëshiruar. nëse është e domosdoshme. .

Oksigjeni është i shtrenjtë. Ekzistojnë tre burime kryesore të oksigjenit. Oksigjeni bartet prej burimit tek foshnja përmes pajisjeve të tubave të pathyeshëm. Rregulloje rrjedhën e oksigjenit për të arritur përqëndrimin e dëshiruar. ose lidhe oksigjenin drejtëpërsëdrejti në inkubator. Siguroje maskën në vend duke përdorur shirit elastik apo një copë shiriti ngjitës. faqe C-29) është në dispozicion gjatë gjithë kohës. sipas udhëzimeve të prodhuesit. kështu që përdore vetëm në situatat kur ky është i domosdoshëm dhe ndërpreje. . të cilat janë përshkruar më poshtë. duke iu përmbajtur udhëzimeve për kutinë e kokës (faqe C-27).C-28 FIGURA C-8 Foshnja duke marrë oksigjen përmes kutis së kokës MASKA E FYTYRËS • • • Vendose maskën mbi gojën dhe hundën e foshnjës. INKUBATORI • Përdore kutinë e kokës. gjithmonë duhet të jetë në dispozicion në rast të përkeqësimit të shpejtë të gjendjes së foshnjës. Rregulloje rrjedhën e oksigjenit për të arritur përqëndrimin e dëshiruar. Maska e fytyrës. • BURIMET E OKSIGJENIT Sigurohu se burimi i oksigjenit (Tabela C-6. e cila mund të jap përqëndrime të larta të oksigjenit. sa më parë që të jetë e mundur. plastik për përcjelljen e oksigjenit.

përcille foshnjën për shenjat e oksigjenimit. (vërej se këto vëzhgime nuk mund të bëjnë dallimin ndërmjet përqëndrimit normal dhe të tepërt të oksigjenit në gjak): . përmes vlerësimit nëse foshnja ka shenjat e vështirësive në frymëmarrje apo cianozë qendrore (gjuhë dhe buzë blu). për t’u siguruar se foshnja merrë një përqëndrim të përshtatshëm të oksigjenit. Nëse një oksimetër nuk është në dispozicion.C-29 TABELA C-6 Burimi Cilindri i oksigjenit (cilindri i mbushur me oksigjen në shtypje të lartë) Përqëndruesi i oksigjenit (makina që e nxjerrë oksigjenin prej ajrit) Burimet e oksigjenit Konsiderata të veçanta • Sigurohu që cilindri rezervë është në dispozicion në rast se cilindri i parë shpenzohet • Sigurohu që cilindri rezervë me oksigjen është në dispozicion në rast të dështimit të rrymës elektrike apo të natyrës mekanike Përparësitë • Nuk kërkon rrymë eletrike Të metat • Kërkon rregullator special për të kontrolluar rrjedhën e oksigjenit • Mund të jetë më e lirë për t’u përdorur sesa blerja e cilindrit të oksigjenit (për kohë të gjatë) • Në të është ndërtuar edhe pajisja kontrolluese • Kërkon burim të besueshëm të rrymës elektrike Oksigjeni qendror me tuba • Shtrenjtë • Zakonisht në dispozicion vetëm në institucionet e mëdha të kujdesit shëndetësor • Kërkon një pajisje të ndarë për kontrollimin e rrjedhjes në secilën grykëderdhje PËRCJELLJA E PËRGJIGJES SË FOSHNJËS NË OKSIGJEN • • Përdore një oksimetër sipas udhëzimeve të prodhuesit.

sh.sh. Nëse foshnja tregon shenja të cianozës qendrore. - - - . Nëse vështirësit në frymëmarrje janë mesatare deri në të rënda (shih Tabela F-12. Nëse cianoza qendrore riparaqitet në çdo kohë. jepi sërish oksigjen në shpejtësin me të cilën i ke dhënë herën e fundit. hiqe oksigjenin dhe vëzhgoje foshnjën për 15 minuta: Nëse gjuha dhe buzët e foshnjës mbeten të kuqërremta. rrite përqëndrimin e oksigjenit menjëherë dhe vazhdo deri sa të eliminohet cianoza. zvogëloje rrjedhën e oksigjenit. jepi oksigjen me rrjedhë mesatare. Vazhdo vëzhgimin e foshnjës për 24 orë pasi ke ndërprerë dhënien e oksigjenit. frekuenca e frymëmarrjes fillon të lëviz kah niveli normal. retraksion të kafazit të kraharorit apo gjëmim në ekspirium). Kur frymëmarrja e foshnjës fillon të përmirësohet (p. Vëzhgoje për cianozë qendrore çdo 15 minuta për orën e ardhshme. mos jep më shumë oksigjen. faqe F-49).C-30 Cianoza qendrore ëshët shenjë e vonë se foshnja nuk është duke marrë mjaft oksigjen. Kur frekuenca respiratore e foshnjës është brenda nivelit normal dhe nuk ka shenja të tjera të vështirësive të frymëmarrjes (p. zvogëlohet gjëmimi apo retraksioni i kafazit të kraharorit).

jepi antibiotik IV. për infeksionet e transmetueshme seksualisht). ngadalë për një periudhë së paku tre minuta. një antibiotik i zgjedhjes së dytë apo kombinim antibiotikësh jepet në bazë empirike. Për shumicën e infeksioneve të tjera. shih kapitullin gjegjës në pjesën Vlerësimi.sh. sidomos gentamicinën dhe cefotaksimën. deri sa të mos udhëzohesh ndryshe nga kapitulli në pjesën Vlerësimi. jepi antibiotikë intramuskular (IM) (faqe P-15) deri sa të vendoset një vijë IV. meningjit. Rishqyrto Tabelën C-8 (faqe C-33) për informata lidhur me hollimin e antibiotikëve dhe shih Tabelën C-9 (faqe C-34 deri C-35) për dozat e antibiotikëve sipas moshës së foshnjës. Vërej se informatat e siguruara në këtë kapitull aplikohen vetëm në antibiotikët e dhënë foshnjave. jepi antibiotik IM për të kompletuar kursin e trajtimit. sidomos nëse foshnja nuk përgjigjet në antibiotik(un)ët e zgjedhur empirikisht. Tabela C-7 (faqe C-32) numëron antibiotikët e zgjedhjes së parë për infeksionet e përshkruara në këtë udhëzues dhe antibiotikët e zgjedhjes së dytë për përdorim. Gjetjet dhe Menaxhimi. jepi antibiotik IM (faqe P-15). Nëse një vijë IV nuk mund të kyçet menjëherë. rezultatet e këtyre hulumtimeve udhëheqin trajtimin e mëtutjeshëm. Gjetjet dhe Menaxhimi) dhe nëse kultura dhe antibiogrami nuk janë kryer. Nëse kultura bakteriale dhe antibiogrami janë të mundshme. Për informata në lidhje me dozimin e antibiotikëve për nënën dhe/apo partnerin e saj (p. Nëse kulturat bakteriale dhe antibiogrami nuk janë të mundura dhe foshnja nuk përgjigjet në antibiotikët fillestarë.C-31 ANTIBIOTIKËT ZGJEDHJA DHE DHËNIA E ANTIBIOTIKËVE Zgjedhja e antibiotikëve fillon në mënyrë empirike me zgjedhjen e bar(nave)it që ka më së tepërmi gjasë që të jenë efektive kundër organizmave që shkaktojnë sëmundjen e foshnjës. . Përcille foshnjën deri sa i jep lëngje IV (faqe C-22) për t’u siguruar që të mos ndodhë mbingarkimi me lëngje. nëse një vijë IV është e nevojshme për një qëllim tjetër. nëse foshnja nuk tregon përmirësime (në ditën e tretë. RRUGA E DHËNIES • Për sepsë. Kur foshnja këndellet dhe një vijë IV nuk nevojitet më për ndonjë qëllim tjetër. Sidoqoftë. tetanus dhe sifilis kongjenital jepi antibiotik intravenoz (IV) (faqe P-17): • Jepi antibiotikët.

foshnja asimptomatike Nëna nuk trajtohet për sifilis.C-32 TABELA C-7 Antibiotikët e përdorur për trajtimin e infeksioneve të përshkruara në këtë udhërrëfyes Antibiotiku i zgjedhjes së parë Ampicilin dhe gentamicin Cloxacillin dhe gentamicin Benzylpenicilin Antibiotiku i zgjedhjes së dytë Cefotaxime dhe gentamicin Cefotaxime dhe gentamicin Infeksioni Sepsë apo meningjit Sepsë me infeksion të kërthizës apo lëkurës Sifilis kongjenital me përfshirje të sistemit nervor qendror (SNQ) Sifilis kongjenital pa përfshirje të SNQ Tetanus Infeksion lëkure me 10 apo më shumë pustula apo vezikula apo që mbulojnë më shumë se gjysmën e trupit por pa sepsë Infeksion lëkure me temperaturë pastaj 10 pustula apo vezikula apo që mbulojnë më pak se gjysmën e trupit por pa sepsë Celulit Konjuktivit si pasojë e gonoresë Konjuktivit si pasojë e klamidies Nëna me infeksion mitre apo temperaturë. apo rupturë të membranave për më shumë se 18 orë para lindjes. foshnja asimptomatike Prokain benzylpenicilin apo benzatin benzylpenicilin Benzylpenicilin Cloxacilin Cloxacilin dhe gentamicin Cloxacilin Cloxacilin Ceftriakson Eritromicin Ampicilin dhe gentamicin Cloxacilin dhe gentamicin Prokain benzylpenicilin apo benzatin benzylpenicilin .

8 g (2.4 milion njësi) = 360 mg/ml (480 000 njësi/ml) Shto 5 ml ujë steril në ampulën prej 600 mg (1 milion njësi) = 120 mg/ml (200 000 njësi/ml) Shto 5 ml ujë steril në ampulën prej 500 mg = 100 mg/ml Shto 2.C-33 TABELA C-8 Hollimi i antibiotikëve Hollimi Shto 5 ml ujë steril në ampullën prej 500 mg = 100 mg/ml Shto 5 ml ujë steril në ampulën prej 1. 2 ml ampulë = 10 mg/ml Shto 5 ml ujë steril në ampulën prej 1 g (1 milin njësi) = 200 mg/ml (200 000 njësi/ml) Antibiotiku Ampicilin Benzathine benzylpenicilin Benzylpenicilin Cefotaxime Ceftriaxone Cloxacilin për injeksion Cloxacilin për përdorim oral Eritromicin për dhënie orale Gentamicin Prokain benzylpenicilin .5 ml ujë steril në ampulën prej 250 mg = 100 mg/ml Shto 5 ml ujë steril në ampulën prej 500 mg = 100 mg/ml Shto 5 ml ujë të vluar në shishen prej 125 mg = 25 mg/ml Shto 5 ml ujë të vluar në shishen prej 125 mg = 25 mg/ml Përdorë 10 mg/ml.

5 ml/kg çdo 12 orë 0.5 ml/kg në një dozë të vetme .25 ml/kg çdo 12 orë 60 mg/kg (100 000 njësi/kg) çdo 12 orë 50 mg/kg çdo 8 orë 50 mg/kg çdo 12 orë 50 mg/kg në një dozë të vetme 0.2 ml/kg një herë në ditë 0.5 ml/kg çdo 8 orë 0.5 ml/kg në një dozë të vetme 0.0 ml/kg çdo 1.2 ml/kg në një dozë të vetme 75 mg/kg (100 000 njësi/kg) një herë në ditë 75 mg/kg (100 000 njësi/kg) një herë në ditë 0.5 ml/kg çdo 12 orë 0.5 ml/kg çdo 12 orë 0.2 ml/kg në një dozë të vetme 0.0 ml/kg 12 orë çdo 8 orë 0.25 ml/kg një herë në ditë 0.25 ml/kg një herë në ditë 0.C-34 TABELA C-9 Dozata e antibiotikëve Antibiotiku Ampicillin VETËM për meningjit Ampicillin për sepsë Benzathine benzylpenicillin për foshnjën simptomatike të nënës së patrajtuar për sifilis Benzathine benzylpenicillin për sifilis kongjenital pa përfshirje të SNQ-së Benzylpenicillin për sifilis kongjenital pa përfshirje të SNQ-së Benzylpenicillin për sifilis kongjenital me përfshirje të SNQ-së Benzylpenicillin për tetanus Doza në mg Dita 1 deri 7 Dita 8+ 100 mg/kg 100 mg/kg çdo 12 orë çdo 8 orë 50 mg/kg çdo 12 orë 75 mg/kg (100 000 njësi/kg) në një dozë të vetme 50 mg/kg çdo 8 orë 75 mg/kg (100 000 njësi/kg) në një dozë të vetme Doza në ml Dita 1 deri 7 Dita 8+ 1.5 ml/kg çdo 8 orë 0.5 ml/kg çdo 6 orë 0.5 ml/kg çdo 8 orë 0.2 ml/kg një herë në ditë 30 mg/kg (50 000 njësi/kg) një herë në ditë 30 mg/kg (50 000 njësi/kg) çdo 12 orë 30 mg/kg (50 000 njësi/kg) një herë në ditë 30 mg/kg (50 000 njësi/kg) çdo 12 orë 60 mg/kg (100 000 njësi/kg) çdo 12 orë 50 mg/kg çdo 6 orë 50 mg/kg çdo 8 orë 50 mg/kg në një dozë të vetme 0.25 ml/kg çdo 12 orë 0.5 ml/kg çdo 12 orë Cefotaxime VETËM për meningjit Cefotaxime për sepsë Ceftriaxone 0.

5 mg/kg 12.5 mg/kg çdo 12 orë 100 mg/kg 100 mg/kg (100 000 (100 000 njësi/kg) një njësi/kg) një herë në ditë herë në ditë Doza në ml Dita 1 deri 7 Dita 8+ Më pak se 2 kg 2 mg/kg çdo 2 mg/kg çdo 8 orë 8 orë 2 kg apo më shumë 2 mg/kg çdo 2 mg/kg çdo 8 orë 8 orë Më pak se 2 kg 0.5 mg/kg çdo 12 orë 2 kg apo më shumë 5 mg/kg një 7.5 ml/kg një 0.5 mg/kg herë në ditë një herë në ditë APO 3.35 ml/kg çdo 12 orë 0. .5 ml/kg në një dozë të vetme 0.5 ml/kg 8 orë çdo 8 orë 2 kg apo më shumë 0.35 ml/kg çdo 12 orë 2 kg apo më shumë 0.4 ml/kg një 0.5 mg/kg herë në ditë një herë në ditë APO 3.C-35 TABELA C-9 (vazhdim) Dozata e antibiotikëve Antibiotiku Cloxacilin (përdorim oral) Doza në mg Dita 1 deri 7 Dita 8+ Më pak se 2 kg 50 mg/kg çdo 50 mg/kg 8 orë çdo 8 orë 2 kg apo më shumë 50 mg/kg çdo 50 mg/kg 8 orë çdo 8 orë Më pak se 2 kg 50 mg/kg çdo 50 mg/kg 8 orë çdo 8 orë 2 kg apo më shumë 50 mg/kg çdo 50 mg/kg 8 orë çdo 8 orë 12.5 ml/kg herë në ditë një herë në ditë Cloxacillin (injeksion) Erythromycin Gentamicin Prokaine benzylpenicillin për sifilis kongjenital pa përfshirje të SNQsë Prokaine benzylpenicillin për foshnjën simptomatike të nënës së patrajtuar për sifilis a 100 mg/kg (100 000 njësi/kg) në një dozë të vetme 100 mg/kg (100 000 njësi/kg) në një dozë të vetme 0.5 ml/kg 8 orë çdo 8 orë 0.5 ml/kg 6 orë çdo 6 orë Më pak se 2 kg 0.5 ml/kg çdo 0.5 mg/kg çdo 6 orë çdo 6 orë Më pak se 2 kg 4 mg/kg një 7.75 ml/kg herë në ditë një herë në ditë APO 0.5 ml/kg çdo 0.5 ml/kg një 0.5 ml/kg në një dozë të vetme Shih faqe C-31 deri C-33 për informata mbi rrugën e dhënies dhe udhëzimet për hollim të antibiotikëve.5 ml/kg çdo 0.75 ml/kg herë në ditë një herë në ditë APO 0.

C-36 .

Pastro në mënyrë rutinore njësin për kujdes të veçantë të të porsalindurit dhe hidhi mbeturinat. kështu që pasojat e dështimit për t’iu përmbajtur principeve të parandalimit të infeksionit janë veçanërisht shkatërruese. Izolo foshnjat me infeksion. Ato gjithashtu do të ndihmojnë parandalimin e shpërndarjes së infeksionit. apo pas stabilizimit të temperaturës së foshnjës përdorë leckën e pambukut të njomur në ujë të ngrohtë. • • • • • • • • Ofro kujdesin rutinor për foshnjën e posalindur. Përdoro instrumentet e mprehta me kujdes. • • . dhe pastro si dhe po qe se është e domosdoshme sterilizo apo dezinfekto instrumentet dhe pajisjen. për shkak se sistemi i tyre imun është i papjekur. Vishi rrobat dhe dorëzat mbrojtëse. Shtyje larjen e foshnjës së vogël (më pak se 2. duke përdorur pambukun e lagur në ujë të ngrohtë me sapun dhe pastaj tere me kujdes regjionin. për të parandaluar infeksionet nozokomiale.C-37 PARANDALIMI I INFEKSIONIT Parandalimi i infeksionit është një pjesë e rëndësishme e secilës komponentë të kujdesit për foshnjën e posalindur. Përdorë teknikë aseptike. prej lindjes) prej lëkurës së foshnjës dhe pastaj tere lëkurën. PRINCIPET E PËRGJITHSHME TË PARANDALIMIT TË INFEKSIONIT Aplikimi i praktikave të mëposhtme të parandalimit të infeksionit do të mbrojë foshnjën. PRAKTIKAT PARANDALUESE TË INFEKSIONIT SIGURO KUJDES RUTINOR PËR FOSHNJËN E POSALINDUR • Pas gjashtë orëve të para të jetës. nënën dhe ofruesit e kujdesit shëndetësor prej infeksionit. Pastro kofshët dhe regjionin perineal të foshnjës çdo herë që t’ia ndërrosh pelenën foshnjës. Foshnjat e posalindura janë më të ndjeshme në infeksion.sh. për të hequr gjakun dhe lëngjet tjera trupore (p.5 kg në lindje apo e lindur para javës së 37-të të gestacionit) së paku deri në ditën e dytë të jetës. Pastro duart apo përdorë një faculetë me bazë alkooli. Praktikat kyçe të parandalimit të infeksionit janë përmbledhur mëposhtë. apo aq shpesh sa kërkohet. Konsidero secilin person (përfshirë edhe foshnjën dhe personelin) si infektues potencial.

fruthi. për të posalindurit. Kufizoje numrin e individëve të veçantë që manipulojnë me foshnjën. . pas përdorimit të instrumenteve të ndyta. NJERËZIT SI BURIM I INFEKSIONIT • • • Vendose njësin e kujdesit të veçantë për të posalindur.C-38 • Sigurohu që nëna të dijë pozicionimin dhe puthitjen e drejtë për ushqyerjen në gji (faqe C-12). pas heqjes së dorëzave.sh. Përgatite një dhomë të veçantë për foshnjat e posalindura. që të pastrojnë duart e veta para dhe pas prekjes së foshnjës. hepatiti B. dezinfektoji ato duke përdorur një faculetë me bazë alkooli): • • para dhe pas përkujdesjes për foshnjën dhe para ndonjë procedure. parotiti. (nëse duart janë dukshëm të pastërta. virus respirator). Mos lejo personelin me infeksione apo lezione lëkure që të vijë në kontakt të drejtëpërdrejtë me foshnjat. për të parandaluar mastitin dhe dëmtimin e thimthave. nëse është e mundur. Të pastrojnë duart: Duart e lagura shumë. Udhëzoje nënën dhe anëtarët e familjes. në një pjesë me qarkullim të vogël dhe me qasje të kufizuar. influenca (përvjet). Mos lejo personelin apo vizitorët që të hyjnë në njësin e kujdesit të veçantë. nëse ata kanë një infeksion akut të veshit (p. Sigurohu që personeli në kontakt të drejtëpërdrejtë me foshnjat e porsalindura merrë sa më shumë që është e mundur prej imunizimeve vijuese: • • rubella. apo gjësendeve tjera. • PASTRIMI I DUARVE Pastro duart me sapun dhe ujë.

e bërë prej shtimit të 2 ml glicerin (apo emolienti tjetër) deri në 100 ml të 60% deri 90% etil apo izopropil alkool. kur pritet prekja e gjakut dhe lëngjeve trupore. është më efektive në pastrimin e duarve sesa pastrimi i duarve përderisa duart të mos jenë të ndotura dukshëm. përkujdesjen për kërthizë). Veshi dorëzat e trasha të gomës apo lateksit për përdorimin e gjësendeve të kontaminuara. - - • Dorëzat për një përdorim janë të preferuara por kur burimet janë të kufizuara dorëzat mund të ripërdoren nëse ato janë: të dekontaminuara përmes lagies në tretësirë 0.sh. Veshi dorëzat ekzaminuese për prekjen e membranave mukozale apo. RROBAT DHE DORËZAT MBROJTËSE • • • • Nuk është e domosdoshme që të veshësh përparësen apo maskat. apo për të kryer procedura invazive (p. pastrimin e instrumenteve dhe aparaturës dhe për hedhjen e mbeturinave. Një faculet me bazë alkooli. pelerinën). Veshi rrobat mbrojtëse (p. . kur ofron kujdes rutinor për foshnjat e posalindura. Për të pastruar duart me përdorimin e një faculete me bazë alkooli: Apliko mjaft faculetë për të mbuluar krejt sipërfaqen e duarve dhe gishtërinjët. lëngjeve trupore (p. Përdori dorëzat e ndryshme për situata të ndryshme: Veshi dorëzat sterile për të prekur lëkurën e çarë.sh. për secilën foshnje që të shmangësh kontaminimin e kryqëzuar dhe hidhi pas kontaktit.sh përparësen. veshi dy palë të ndara dorëzash. Lejojë duart që të teren në ajër apo teri ato me letër të pastër apo peshqir personal. të pastruara dhe të shpërlara.5% të klorurit të natriumit për 10 minuta. Veshi këpucët me gishta të mbyllur. Mos shko zbathur. punksion lumbal. nëse është e mundur. marrjen e mostrave të gjakut. Kur nevojiten dorëzat për ndonjë procedurë. Fërkoje tretësirën në duar deri sa të teren ato. kateterizim të venës umbilikale).C-39 • Pastro duart 10 deri 15 sekonda me sapun të thjeshtë dhe ujë rrjedhës apo të pastër.

ose deri në datën e përdorimit. • • • • Fërkoji duart tre deri pesë minuta me një sapun antiseptik dhe shpërlaji me ujë rrjedhës apo të pastër. lëre të teret pas aplikimit apo prit së paku 2 minuta para vazhdimit të procedurës. Përsërite edhe dy herë të tjera me përdorimin e leckës apo topthit tjetër të pambukut. Nëse është përdorur polividon jodi. apo që kanë vrima. Përdori instrumentet dhe pajisjet sterile. Lëri duart që të teren në ajër apo teri me letër të pastër apo peshqir personal. Nëse ekziston ndonjë dilemë nëse një gjësend është steril apo jo. inde dhe objekte të zbrazta. • • • AMPULAT PËR SHFRYTËZIM TË SHUMFISHTË • • • Përdore një gjilpërë dhe shiringë të re.C-40 të sterilizuara me autokllavim (eliminon të gjitha mikroorganizmat) apo të dezinfektuara në nivel të lartë me zierje apo avullim (eliminon të gjithë mikroorganizmat. Regjistro në ampulë datën dhe kohën e hapjes dhe përdore vetëm një muaj. apo shqyerje të dukshme. të ftohtë apo frigorifer). një numër mikroorganizmash në lëkurë. faqe C41) me një lëvizje të përsëritur spirale nga jashtë. Tabela C-10. TEKNIKA ASEPTIKE Me përdorimin e teknikës aseptike eliminohen apo zvogëlohen deri në një nivel të sigurtë. sterile sa herë që nxjerrë barin prej ampulës apo kontejnerit për shfrytëzim të shumfishtë. konsideroje të kontaminuar. Hiqi dorëzat ekzaminuese dhe veshi dorëzat sterile. secilën herë dhe lëre të thahet. • Nëse dorëzat kirurgjike për një përdorim janë ripërdorur. pos disa endosporeve bakteriale).sh.sh. Të mos përdoren dorëzat që janë të shqyera apo të cipëzuara. të mos përdoren më shumë se tri herë. ruaje në vend të errët. Përgatite lëkurën për procedurë përmes larjes me leckë apo topth pambuku të lagur në një tretje antiseptike (p. për shkak të vrimave të padukshme që mund të paraqiten. Ruaje ampulën për shfrytëzim të shumfishtë duke iu përmbajtur udhëzimeve (p. . Veshi dorëzat sterile.

ujin steril apo tretësirën fiziologjike) pas 24 orësh. Mos i zhytë në tretësirë. ruaje tretësirën në vend të ftohtë. zbraze dhe pastroje kontejnerin me ujë dhe sapun dhe lëre të teret në ajër së paku një herë në javë. tretësira antiseptike dhe dezinfektuese (Tabela C-10) shërbejnë për qëllime të ndryshme. derdhe tretësirën antiseptike në topthat e pambukut apo gaza. Tretësirat antiseptike përdoren në lëkurë dhe zakonisht nuk janë aq të forta sa dezinfektuesit. nëse hollimi është i domosdoshëm (vloje ujin për 20 minuta për ta dezinfektuar në nivel të lartë). edhe nëse qesja ende përmban lëng IV (ato mund të jenë burim kryesor i infeksionit).5% polividon jod (për përgatitjen apo fërkimin e lëkurës) • 4% klorheksidine glukonat (për përgatitjen apo fërkimin e lëkurës) • 60% deri 90% etil apo isopropil alkool (për përgatitjen e lëkurës për marrjen e mostrës së gjakut apo vënjen e një vije IV) a Të mos përdoren dezinfektuesit me përbërje fenolike. Ndërroje setin për infuzion dhe qesen e lëngut çdo 24 orë. në mënyrë që bari të mund të përdoret për disa foshnja. kujdes që të mos kontaminosh hyrjen e kontejnerit. Hidhe tretësin (p. Tretësirat dezinfektuese përdoren për të dekontaminuar apo dezinfektuar në nivel të lartë instrumentet dhe aparaturën. - . TABELA C-10 Tretësirat e pranueshme antiseptike dhe dezinfektuese Tretësirat e pranueshme dezinfektuesea • 0.5% zbardhës klorik (për dekontaminimin e sipërfaqeve dhe dezinfektim të nivelit të lartë të instrumenteve) • 2% glutaraldehid Tretësirat e pranueshme antiseptike • 2. • Për të parandaluar kontaminimin e tretësirave antiseptike dhe dezinfektuese: përdor vetëm ujë të vluar për hollim. kur të derdhësh tretësirën në kontejner më të vogël. meqenëse mund të dëmtojnë foshnjat e posalindura. Bari mund të mos jetë stabil dhe mbyllja e ampulave nuk do të parandalojë kontaminimin. • • TRETËSIRAT ANTISEPTIKE DHE DEZINFEKTUESE Megjithëse termet nganjëherë përdoren si sinonime.C-41 • Të mos mbahen hapur ampulat e hapura të qelqit. të thatë.sh.

Mos i mbyll. Kur kapaku mbulon plotësisht gjilpërën. faqe C-41) tre herë.sh. Hidhi menjëherë mjetet e mprehta. mbaje bazën e gjilpërës dhe përdore dorën tjetër për të përforcuar kapakun. përdore metodën e mbylljes me një dorë: • Vendose kapakun në sipërfaqe të fortë. Mbaje shiringën me një dorë dhe përdore gjilpërën për të “ngjitur” kapakun. Nëse gjilpëra duhet të mbyllet. stetoskopi.sh. duke i vendosur në kontejner rezistent në shpuarje. dekontamino shiringat dhe gjilpërat përmes shpërlarjes në tretësirë dezinfektuese (Tabela C-10. kateterët) janë sterilizuar në mënyrë të përshtatshme apo të dezinfektuara në nivel të lartë dhe të përgatitura drejtë pas përdorimit. • • . inkubatori) ndërmjet dy përdorimeve dhe sidomos ndërmjet përdorimeve me foshnja të ndryshme. gjilpërat. PËRPUNIMI I INSTRUMENTEVE • Shih Tabela C-11 (faqe C-43) për udhëzime specifike. që ato janë të sterilizuara apo dezinfektuara në nivel të lartë Sigurohu që instrumentet që depërtojnë lëkurën (p. përdredhë apo hiq gjilpërat nga shiringa. thyej. për të garantuar. Përdore tretësirën dezinfektuese për të fshirë pajisjen që nuk vjen në kontakt me qarkullimin e gjakut (p. rreth përgatitjes së instrumenteve. siç është ushëzuar në faqe C-44.C-42 INSTRUMENTET DHE APARATURA PËRDORIMI I SIGURTË I INSTRUMENTEVE TË MPREHTA • • Pas përdorimit. të rrafshët. Hidhe kontejnerin.

sh. do të zvoglojë mikroorganizmat në sipërfaqe dhe do të ndihmojë në parandalimin e infeksionit. Gjithmonë vesh dorëza pune prej lateksi apo gome. Mbani në mend si vijon. Përmbaju udhëzimeve të përgjithshme për mirëmbjatje: . shiringat Kutia e kokës për oksigjen RENDI SHTËPIAK DHE HEDHJA E MBETURINAVE Pastrimi i rregullt dhe i plotë.C-43 TABELA C-11 Udhëzimet për përpunimin e instrumenteve dhe aparaturës Udhëzimet e përpunimit (pas çdo përdorimi) • Fshije me tretësirë dezinfektuese • Fshiji sipërfaqet e ekspozuara me tupfer gaze të lagur në tretësirë dezinfektuese • Pastroje me ujë dhe sapun • Fshije me tretësirë dezinfektuese përditë • Pastroje ngrohësen rrezatuese me ujë dhe sapun para përdorimit për foshnjën e re • Pastroje inkubatorin çdo javë. në lidhje me rendin shtëpiak dhe hedhjen e mbeturinave: • Çdo njësi e kujdesit të veçantë për të posalindur. tubat gastrike. Siguro detajet mbi atë se çka saktësisht nevojitet të bëhet dhe sa shpesh. nëse e njëjta foshnje është akoma në inkubator dhe përpara se të përdoret për foshnjën e re • Lage në tretësirë dezinfektuese 10 minuta • Pastroje me ujë dhe sapun • Dezinfektoi në nivel të lartë apo sterilizoi • Pastroje me ujë dhe sapun Instrumenti Termometri dhe stetoskopi Qeska dhe maska reanimuese Inkubatori apo ngrohësja rrezatuese Aparatet për aspirim dhe kateterët. Sigurohu që një kovë e freskët me tretësirë dezinfektuese të jetë në dispozicion çdo herë. Pastro prej lartë poshtë (p. Eduko personelin në lidhje me pastrimin dhe ndaji përgjegjësit. kateterët nazal. duhet të ketë orarin e mirëmbajtjes: • Vendose orarin e pastrimit në vend të dukshëm (shih Tabelën C12. mbulesat e mureve dhe dritareve) ashtu që ndytësira që bije gjatë pastrimit hiqet. dhëmbëzit nazal. faqe C-44 për një shembull të orarit të pastrimit).

për të parandaluar kontaminimin me pluhur. Pas çdo përdorimi. • Fshiji inkubatorët dhe ngrohëset rrezatuese me tretësirë dezinfektuese • Fshiji aparaturën. Nëse nuk është e mundur të digjet kontejneri me mbeturina. pa erë në drejtim të vendit të shërbimit. • Hiqi dhe shkatërroi apo pastroi kontejnerët e kontaminuar me mbeturina. me përdorimin e tretësirave dezinfektuese. • Pastro dritaret. TABELA C-12 Shpeshtësia Përditë Prej foshnjës në foshnje Sipas nevojës .C-44 • • Menjëherë pastro spërkatjtet e gjakut apo lëngjeve trupore me përdorimin e tretësirave dezinfektuese. • Pastro spërkatjet e gjakut apo lëngjeve trupore me tretësirë dezinfektuese. djepat. karriket dhe perdet e dritareve. për të parandaluar grumbullimin e pluhurit. muret. tavolinat dhe karrot e procedurave. • Pastro inkubatorët dhe ngrohëset rrezatuese para çdo përdorimi. Mbuloji apo mbështilli çarçafët e pastër dhe ruaji në dollap apo kabinet të mbyllur. • Hiqi dhe shkatërroi kontejnerët e mjeteve të mprehta dhe zëvendësoji ata me kontejner tjetër të përshtatshëm. Lëre inkubatorin që të teret plotësisht para vendosjes së foshnjës brenda. me tretësirë dezinfektuese. Mostër e orarit të pastrimit për njësin e kujdesit të veçantë për të posalindur Udhëzimet e pastrimit • Lani dyshemet me tretësira dezinfektuese dhe detergjente. përfshirë këtu edhe dyshekun. me leckë të qullur në tretësirë dezinfektuese.sh. tavolina e ekzaminimit. Ndani mbeturinat e kontaminuara (p. fshiji shtretërit. etj. Përdore kontejnerin rezistent në shpuarje për mjetet e mprehta të kontaminuara dhe shkatërroje kontejnerin kur është i mbushur deri në dy të tretat: Shto një sasi të vogël kerozine në kontejner dhe digji mbeturinat në një vend të hapur. llampat. të ndyra me gjak. Të mos fshihen dyshemet apo përdoren metoda pastrimi që ngrisin pluhur. qelb dhe lëngje të tjera trupore) prej mbeturinave të pakontaminuara. gropose atë në një vend së paku 50 metra larg prej burimit të ujit.

Një epidemi e presupozuar në njësin e kujdesit të veçantë për të porsalindur është definuar si gjetje e dy a më shumë foshnjave me të njëjtën gjendje (p. material fekalor. apo nën të njëjtën ngrohëse rrezatuese apo njësi të fototerapisë.C-45 METODAT PLOTËSUESE PËR PARANDALIMIN E INFEKSIONIT • • • Përgatite një dhomë të veçantë për foshnjat e posalindura. nëse është e domosdoshme. vendosi të gjitha foshnjat me të njëjtin infeksion. Pastro duart me një sapun antibakterial apo faculet me bazë alkooli. Për infeksionet e lëkurës dhe syve dhe diarren (infeksionet nozokomiale më të shpeshta në njësin e kujdesit të veçantë të të porsalindurve). Shmange mbingarkimin dhe mungesën e personelit. Mos vendos dy apo më shumë foshnja në të njëjtin djep. Nëse paraqitet infeksioni nozokomial. por jo me infeksione të tjera në të njëjtën dhomë. Vishi dorëzat sterile dhe ndërroji ato pas prekjes së materialit infektiv (p.sh. INFEKSIONET NOZOKOMIALE Infeksionet nozokomiale janë infeksione që janë marrë në institucionet e kujdesit shëndetësor. duhet ndërmarrë masa të rrepta kontrolli dhe masat në fjalë duhet mbikqyrur për të zgjedhur problemin. Hiqe gjyben. në një dhomë të ndarë: Lëre derën të hapur. Nëse një dhomë e veçantë nuk mund të sigurohet. vepro si vijon: • Izolo foshnjën duke e vendosur atë dhe nënën e saj. Zhvishi dorëzat.sh. nëse është e mundur. • Kur hyn në dhomën e foshnjës: - • Para se të dalësh nga dhoma: - . infeksion të lëkurës apo syve. nëse pritet kontakt me foshnjën apo materialin infektiv. diarre infektive) në të njëjtën kohë. gazave të përdorura për pastrimin e pustulave apo vezikulave). Vishe gjyben e pastër. apo inkubator. për t’u siguruar që foshnja dhe nëna e saj nuk janë lënë pas dore.

C-46 Shmange prekjen e sipërfaqeve apo objekteve të kontaminuara dhe sigurohu që rrobat të mos vijnë në kontakt me sipërfaqet dhe objektet potencialisht të infektuara. për përdorim vetëm me foshnjën e infektuar. deri sa të mos jetë absolutisht e domosdoshme. stetoskopin. • . Gjatë transferimit. Rezervo pajisjen për kujdes jokritik (p. termometrin). përmbaju masave parandaluese të infeksionit. nëse është e mundur dhe pastrojë dhe dezinfektojë me kujdes pajisjet që i përdorë si për foshnjat e infektuara ashtu edhe për ato të painfektuara.sh. • Ndalo bartjen e foshnjës në pjesët tjera të institucionit shëndetësor.

përfshijnë si më poshtë: • • Transfuzioni është vetëm një element i menaxhimit të problemit në foshnje. • • • ZVOGËLIMI I RREZIKUT NGA TRANSFUZIONI I GJAKUT • Transfuzioni i gjakut bartë rrezikun e: infeksioneve virale. PRINCIPET E TRANSFUZIONIT TË GJAKUT Principet e transfuzionit të gjakut që duhet mbajtur mend. Ndarja e njësive të gjakut në qese më të vogla (p. siç është HIV-i dhe hepatiti. duhet të jenë të përgatitura për nevojën urgjente për transfuzion gjaku. Vëllimi i gjakut të marrë për teste laboratorike. në rastet e gjakrrjedhjes së vazhdueshme.5 kg në lindje apo të lindura para javës së 37-të të gestacionit). Vërej se hemoglobina e matur.sh. Nëse gjaku nuk është menjëherë në dispozicion për transfuzion. nuk do të pasqyrojë gjendjen klinike aktuale të foshnjës. megjithëse i rëndësishëm.C-47 PËRDORIMI KLINIK I GJAKUT Gjaku jepet me transfuzion vetëm për gjendjet që nuk mund të menaxhohen me sukses në mënyrat tjera. 50 ml) të përshtatshme për foshnja. mund të ndihmojë që të parandalohet humbja e gjakut dhe zvogëlon rrezikun prej transfundimit të tepërt të gjakut. Institucionet regjionale të kujdesit shëndetësor. Rh-negativ.sh gjakrrjedhja aktive dhe ajo e vazhdueshme) dhe parandalon sëmundshmërinë dhe vdekshmërinë e dukshme. nuk duhet të jetë i vetmi faktor vendimtar për dhënien e transfuzionit. jepi lëngje kristaloide (p. duhet minimizuar për të zvogëluar “humbjet” e gjakut të foshnjës dhe kështu edhe nevojën për transfuzion. tretësirë fiziologjike apo Ringer laktat). Vendimi për të transfunduar duhet mbështetur nga nevoja për të zbutur shenjat klinike (p. Përdorimi i tubave mbledhëse me vëllim të vogël. Niveli i hemoglobinës së foshnjës (apo hematokriti). Në foshnjat e vogla (nën 2. nëse janë në dispozicion është i dobishëm. deri sa të sigurohet gjaku. . por transfuzioni është rekomanduar vetëm kur hemoglobina është nën 8 g/dl (hematokriti nën 24%) nëse foshnja përndryshe është mirë. Institucionet e kujdesit shëndetësor me njësi të kujdesit të veçantë për të posalindurit.sh. duhet të ruajnë rezerva gjaku në dispozicion. Për procedurën e transfuzionit të gjakut shih faqe P-31. hemoglobina gradualisht mund të zvogëlohet (anemia e prematuritetit). sidomos të grupit O.

ruajtjes dhe transportimit të gjakut. gjithmonë dërgoje një mostër të gjakut të nënës.sh. reaksioneve hemolitike serioze të transfuzionit. nëse është e mundur. zgjedhjes efektive. sëmundjen Chagas (në vendet ku prevalenca është e lartë). citomegalovirus. shih më poshtë). vendosjes dhe mirëmbajtjes së programeve të garantimit të cilësisë. • Kur është e mundur. skriningut për sëmundje të transmetueshme përmes transfuzionit në popullatën donatore të gjakut (p. krejt gjakun e dhuruar duhet kontrolluar edhe për: . sëmundja e refuzimit të graftit (transplantantit). nëse është përgatitur apo ruajtur keq). hepatit C. përdorimit të përshtatshëm të gjakut. Antigjenin sipërfaqësor të hepatitit B (HbsAg). sigurimit të grupimit të cilësisë së lartë të gjakut. Krejt gjaku i dhuruar duhet kontrolluar për: • HIV-1 dhe HIV-2. Treponema pallidum antitrupat (sifilis). duke përdorur testet më të përshtatshme dhe më efektive. referimit dhe përjashtimit të donatorëve të gjakut. për infeksione të transmetueshme me transfuzion. sigurimit se banka e gjakut iu përmbahet rekomandimeve për gjak të sigurtë. Rreziku i shoqëruar me transfuzion mund të zvogëlohet përmes: • Gjaku që i jepet foshnjës duhet të testohet për kompatibilitet me gjakun e nënës dhe foshnjës. testimit të kompatibilitetit. në pajtim me rregulloret kombëtare dhe parandalimin e agjentëve infektiv.C-48 • infeksioneve bakteriale (çfarëdo produkti i gjakut mund të bëhet i kontaminuar me bakterie. Kur e dërgoni mostrën e gjakut të foshnjes për caktimin e grupit dhe reaksionin e kryqëzimit. në popullatën donatore potenciale të gjakut. SKRININGU I GJAKUT PËR AGJENTË INFEKTIV • Kontrollo çdo njësi të gjakut të dhuruar. HIV dhe hepatit.

testet kryhen pas lëshimit së gjakut. nuk dëshmohet se janë negative. edhe në emergjencë me rrezik jete. Kurrfarë gjaku nuk duhet liruar për transfuzion.C-49 • • malarie (në vendet me prevalencë të ulët ku donatorët kanë udhëtuar në regjionet me malarie). Kryejë testet e kompatibilitetit në të gjithë gjakun e transfunduar. . deri sa të gjitha testet e kërkuara në nivel kombëtarë.

C-50 .

apo është diagnostikuar me tuberkulozë pas lindjes. lëndim truri). shih faqe F-155. pertusisit dhe tetanusit (DPT) prej 0. jepja vaksinën pasi foshnja të shërohet dhe mu para lëshimit nga spitali. deri sa të mos jetë udhëzuar ndryshe më poshtë.5 ml IM në pjesën e sipërme të kofshës para se të lëshohet foshnja. kompleto kursin e parë të imunizimit (të përshkruar më poshtë) dhe gjithashtu jepi vaksinat kundër difteris. . jepe BCG vaksinën sa më parë që të jetë e mundur pas lindjes.05 ml intradermal (faqe P-19) në pjesën e sipërme të krahut të majtë.C-51 IMUNIZIMI UDHËZIMET E PËRGJITHSHME Udhëzimet vijuese janë të përgjithshme dhe duhet të harmonizohen me rregulloret kombëtare ekzistuese.5 kg në lindje apo lindur para javës së 37-të të gestacionit). Nëse nëna e foshnjës ka tuberkulozë aktive të mushkërive dhe ka qenë trajtuar për më pak se dy muaj para lindjes. me përjashtimet vijuese: Nëse foshnja është e sëmurë. • - • Siguro përdorimin e shiringës dhe gjilpërës sterile për çdo imunizim dhe për çdo foshnjë. duke përdorur shiringë speciale të BCG-së. poliomielitit dhe hepatitit B. Nëse foshnja është akoma në spital pas 60 ditëve jetë. është duke marrë trajtim me antibiotik. ka verdhëz. • Vaksino foshnjën në lindje kundër tuberkulozës (atje ku prevalenca është e lartë). ka gjendje neurologjike klinikisht stabile (p. dhe mos e zvogëlo dozën e vaksinës.sh. Në vendet me prevalencë të lartë të tuberkulozës. ka qenë e lindur nga nëna HIV pozitive. Imunizo në moshën e zakonshme (në moshën kronologjike dhe jo të përmirësuar). VAKSINA KUNDËR TUBERKULOZËS (BCG) • • Jepi një dozë të vetme prej 0. Imunizo foshnjën sipas udhëzimeve vijuese. pa marrë parasysh nëse foshnja: është e vogël (nën 2. ka qenë e hospitalizuar për një periudhë të zgjatur kohe.

- . jepi dozën e parë në javën e gjashtë dhe jepi dozën e dytë dhe të tretë në një interval mes tyre prej së paku katër javësh. Në të gjitha rastet tjera. Vërej se efikasiteti mund të jetë më i ulët nëse vaksina injektohet në kofshë. edhe pas 60 ditësh jetë. jepi HBV mu para lëshimit të foshnjës.C-52 VAKSINA E HEPATITIT B (HBV) • Jepi HBV (formulim pediatrik) prej 0.5 ml IM në pjesën e sipërme të përparme të kofshës (faqe P-15). • Nëse nëna dihet se është HbsAg negative dhe foshnja akoma është në spital. jepi dozën e parë sa më parë që të shërohet foshnja. Jepi dozën e dytë dhe të tretë në javën e 6-të gjegjësisht të 14-të. Nëse nëna dihet se është HbsAg pozitive apo nëse transmetimi perinatal është i shpeshtë: Jepi dozën e parë menjëherë pas lindjes (e preferueshme brenda 12 orëve prej lindjes). Jepi tri doza të HBV: Nëse foshnja është e sëmurë.

sh.5 kg mund të humbas deri 10% të peshës së vet në katër deri pesë ditët e para pas lindjes dhe foshnja që peshon më pak se 1. .5 kg në lindje apo e lindur para javës së 37-të të gestacionit).5 kg (p. Deri sa të vendoset të ushqyerit në gji. nëse është e domosdoshme.C-53 VLERËSIMI I RRITJES PRINCIPET E PËRGJITHSHME Metoda e përdorur më së shpeshti për përcjelljen dhe vlerësimin e rritjes është shtimi i peshës.5 kg mund të humbas deri në 15% të peshës së lindjes gjatë 7 deri 10 ditëve të para. - TEKNIKAT E MATJES • Përdore një peshore të saktë. apo madje edhe të humbas peshë. Pasi shtimi i peshës të jetë rifituar.sh. 200 deri 250 g në javë për foshnjat që peshojnë 1. pas lindjes. shtimi i peshës gjatë tre muajve të parë të ushqyerjes duhet të jetë: 150 deri 200 g në javë për foshnjat që peshojnë më pak se 1. vlerësuar sa adekuate është marrja e ushqimit dhe lëngjeve. pasur vlerë referente për përcjelljen e rritjes.5 deri 2. 20 deri 30 g në ditë). për aq kohë sa qëndron foshnja në spital (deri sa të mos udhëzohesh për ta bërë këtë më shpesh në ndonjë kapitull tjetër): Shtimi minimal i peshës. prej 15 g/kg të peshës trupore në ditë. foshnja mund të mos fitojë peshë. Peshoje dhe vlerësoje shtimin e peshës dy herë në javë (vërej se peshimi në dy ditë të njëjta çdo javë vendos rutinën që është lehtë të përcillet) deri sa foshnja fiton peshë në tri vlerësime të njëpasnjëshme dhe pastaj peshoje një herë në javë.apo 10-g ngritje. të krijuar në veçanti për matjen e foshnjave. gjatë tre ditëve është i dëshiruar pas periudhës fillestare të humbjes së peshës. 30 deri 35 g në ditë). kalkuluar dozën e barërave dhe vëllimin e lëngjeve që duhet dhënë. • Deri sa foshnja të mos kërkojë barëra apo lëngje të menjëhershme bazuar në peshën trupore. me 5.5 deri 2. pas stabilizimit të temperaturës së foshnjës apo menjëherë pas pranimit për të: • identifikuar peshën e ulët në lindje dhe për të parashikuar problemet e shoqëruar me të. peshoje foshnjën në lindje. ose nëse foshnja është e sëmurë apo e vogël (nën 2. Foshnja që peshon 1.5 kg (p.

Nëse pesha e foshnjës në lindje dihet. Shih Fig.5. shënoje ditën e pranimit dhe plotësoje peshën fillestare në nivelin gjegjës (p. shënoje atë si dita 0. Hidhe në diagram peshën e foshnjës deri sa është në spital dhe llogarite shtimin/humbjen e peshës. 2. Rregulloje peshoren në zero me pelenën/letrën. 1. Nëse udhëzimet e prodhuesit nuk janë në dispozicion. Prite foshnjën që të qetësohet dhe peshoren që të stabilizohet. të shkallëzuar në ndarje nga 100-g dhe të shënjuar në ngritje 500-g-she. Vendose me kujdes foshnjën lakuriq në pelenë/letër.2 kg). në pjatën e peshores.C-54 • Rregulloje/standardizoje peshoren sipas udhëzimeve të prodhuesit. apo kurdo që të zhvendoset peshorja. rregulloje peshoren për çdo javë.0. Sigurohu që të lihet mjaft vend në boshtin vertikal të diagramit për të plotësuar humbjen fillestare të peshës. C-10 (faqe C-56) për një shembull të diagramit të plotësuar. Vendosja një pelenë/letër të pastër në pjatën e peshores. por pesha e saktë është lënë e zbrazët ashtu që diagrami mund të përdoret për cilëndo foshnje pa marrë parasysh peshën fillestare.sh. Boshti vertikal është për peshën në kilogram. . Lexoje peshën deri në 5 apo 10 gramshin më të afërt. Në boshtin horizontal janë hapësirat për regjistrimin e numrit të ditëve pas pranimit. Regjistroje peshën në kartelën e foshnjës dhe hidhe në diagramin e peshës (mëposhtë). • • • • • • REGJISTRIMI I PESHËS Figura C-9 (faqe C-55) është digram i zbrazët i peshës që mund të përdoret për të përcjellur peshën e foshnjës së sëmurë apo të vogël. 2.

C-55 FIGURA C-9 Emri Mosha në pranim Diagrami i zbrazët i peshës Pesha në pranim Pesha në lëshim Pesha trupore (kg) Dita pas pranimit .

C-56 FIGURA C-10 Shembull i diagramit të rritjes të plotësuar Emri Mosha në pranim Pesha në pranim Pesha në lëshim Pesha trupore (kg) Dita pas pranimit .

kur i jep familjes informata rreth gjendjes së foshnjës. • • • • • PRINCIPET E PËRGJITHSHME TË PËRKRAHJES EMOCIONALE REAGIMET EMOCIONALE DHE PSIKOLOGJIKE • Se si reagon secili anëtarë i familjes në një situatë emergjente mund të varet nga: statusi martesor i nënës dhe raporti i saj me partnerin e saj. shfrytëzoje një përkthyes të ndjeshëm. Sigurohu që familja kupton udhëzimet e caktuara. Përdorë gjuhë të thjeshtë dhe të pastër. dhe nëse është e mundur jepi informata të shkruara anëtarëve të familjes. PRINCIPET E PËRGJITHSHME TË KOMUNIKIMIT Kur komunikon me nënën dhe familjen. faj. sidomos për nënën. mbaj mend si vijon: • • • Bëhu i kujdesshëm dhe i kuptueshëm. për të qenë në mjedis jofamiljar të një institucioni të kujdesit shëndetësor është përvojë stresuese dhe emocionale për familjen. Krahas frikës familjare nga vdekja e foshnjës. dhimbje dhe frustrim. që dijnë të lexojnë. Mos harro se ofruesit e kujdesit shëndetësor mund të ndjejnë zemërim. Dëgjoi brengat e familjes dhe inkurajoi ata që të shtrojnë pyetje dhe të shprehin emocionet e tyre. bindjet dhe pritjet e tyre kulturore dhe religjioze. pikëllim.C-57 KOMUNIKIMI DHE PËRKRAHJA EMOCIONALE Situatat emergjente janë shpesh shumë shqetësuese për secilin që është përfshirë dhe provokon një seri emocionesh që mund të kenë pasoja të dukshme. Respekto të drejtën e familjes për privaticitet dhe konfidencë. përparimit dhe trajtimit dhe sigurohu që familja të kuptojë atë që iu keni thënë. nëse është e mundur. Respekto bindjet dhe traditat kulturore të familjes dhe përshtati nevojat e familjes për aq kohë sa të jetë e mundur. Siguro pëlqimin e informuar para kryerjes së procedurave. ata mund të kenë ndjenjën e fajësisë. . Nevoja e foshnjës. Nëse nuk flet gjuhën që e kupton familja. zemërimit dhe mohimit. qoftë ajo e sëmurë apo e vogël. Shprehja e emocioneve nuk është dobësi. situata shoqërore e nënës/çiftit dhe praktikat.

izolimi (ndjenja e qenjes të ndryshëm apo të ndarë prej të tjerëve). Nëse nëna nuk është në gjendje të qëndrojë me foshnjën. nëse kjo është në pikëpamje kulturore e pranueshme. që mund të jetë afatgjatë. shpenzimet e pritura të kujdesit shëndetësor. zemërimi. Inkurajo nënën që të qëndrojë me foshnjën e saj dhe pranoje nëse është e domosdoshme. të cilët shmangin njerëzit që përjetojnë humbje. Kjo mund të ofrojë qetësim të madh për prindër. natyra. por shpesh fsheh zemërimin që prindërit drejtojnë kah vetvetja për “dështimin” e tyre. ashtu që ajo të mund të vendos dhe mbajë të ushqyerit në gji dhe të jetë me foshnjën e saj. Sigurohu që dhoma të mjaftueshme të jenë në dispozicion afër. fajësia në lidhje me përgjegjësin e mundshme. sidomos nëse foshnja ka gjendje të rrezikshme për jetë. rëndesa dhe prognoza e problemit dhe disponueshmëria dhe cilësia e shërbimeve të kujdesit shëndetësor. sidomos nëse nuk janë në gjendje të vizitojnë foshnjën shumë shpesh. inkurajoje atë të vizitojë foshnjën sa shpesh që të dëshirojë. Lejo prindërit që të fotografojn foshnjën nëse duan këtë.C-58 • personaliteti i njerëzve të përfshirë dhe cilësia dhe natyra e përkrahjes emocionale. spekulimet. Tregoju se përkujdesesh për foshnjën dhe familjen dhe se i respekton ata: Shprehi ndjenjat tua të brengosjes për familjen dhe inkurajojë ata që të shprehin emocionet e tyre. depresioni apo humbja e vetëbesimit. • - . - - PËRKRAHJA EMOCIONALE PËR FAMILJEN • • Mos ia hidh fajin familjes nëse është në pyetje lënja pas dore apo intervenimi tepër i vonuar. dezorientimi. i cili shpesh është i drejtuar ka ofruesit e kujdesit shëndetësor. Reagimet më të shpeshta në problemet apo vdekjen e të posalindurit përfshijnë: mohimi (ndjenja se “kjo nuk mund të jetë e vërtet”). që mund të riforcohet nga ofruesit e kujdesit shëndetësor.

Nëse nëna është vetëm. që është e mundur: Nëse numri i vizitorëve duhet kufizuar.sh infeksion respirator akut).C-59 Inkurajo nënën që të marrë një rol aktiv. Inkurajo familjen që të vizitojë foshnjën. nevoja për përkujdesjen e fëmijëve të tjerë në shtëpi. deri sa ta dijnë nëse foshnja do të mbijetojë. apo nivelin e brengosjes për foshnjën. apo ekspozim të kohës së fundit në sëmundje ngjitëse (p. apo për shkak se nuk duan që të bëhen tepër të lidhur me foshnjën. në përkujdesjen për foshnjën e saj dhe procedurat e thjeshta. lia e ujit). Problemet praktike – shpenzimet e udhëtimit. Mos e barazo shpeshtësin e vizitave me cilësin e lidhjes prindfoshnje. shenja të sëmundjes akute (p. por mos insisto në këtë. identifiko një shoqe apo një anëtarë të veçantë të personelit që ta përkrahë atë.sh. Inkurajo nënën që të prek dhe mbajë foshnjën. zgjedhe një person që të sillet si përfaqësues dhe t’iu raportoj të tjerëve. apo përgjegjësit e vendit të punës apo bujqësisë – mund të pengojnë nënën dhe anëtarët e familjes që të vizitojnë foshnjën. nëse është e mundur. Anëtarët e familjes mund të hezitojnë për të vizituar foshnjën. nevoja e nënës për trajtim mjekësor në spitale të tjera. ka duart e pastruara siç duhet. - • Lëri të afërmit e foshnjes që ta vizitojnë atë deri sa i afërmi të mos ketë temperaturë. është mbikqyrur gjithë kohën. Sigurohu që vizitori i fëmijës: ka kontakt vetëm me të afërmit e tij/saj. nga frika prej asaj që do të shohin. • . VIZITAT • Lejo dhe inkurajo vizitat nga anëtarët e familjes së ngushtë dhe shoqëria kurdo. sa më shumë dhe sa më shpesh që të dëshirojë. Siguro përkrahje të veçantë dhe inkurajo nënën që të shtrydhë qumështin e gjirit për foshnjën e sëmurë apo të vogël.

dështimit dhe frikës janë të zakonshme. mohimi dhe pikëllimi janë reagime normale. depresionit. Të kesh foshnjë me anomali të dukshme është shumë shqetësuese për prindërit. kur kjo është e mundur. Bëhu i vullnetshëm dhe i gatshëm për të përsëritur informatat dhe këshillat në ndonjë rast tjetër. Pajisi prindërit me të gjitha opcionet e tyre dhe një pikëpamje të sinqertë për rezultatin e pritur. Ndihmoje qasjen e prindërve tek individët dhe grupet profesioniste përkrahëse. nëse është e mundur. ankthit. zemërimit. zhgënjimit. duke qenë se prindërit shpesh nuk mund të kuptojnë apo të mbajnë mend të gjitha porositë e siguruara gjatë diskutimit apo konsultimit të parë. tek një ofrues i kujdesit shëndetësor i përshtatshëm.C-60 FOSHNJA ME PROBLEME NEUROZHVILLIMORE APO DEFEKT NË LINDJE Lindja e foshnjës me probleme neurozhvillimore (p. Mbaje mend si vijon: • Mosbesimi.sh. dhe në shumë shoqëri kjo shoqërohet me stigmë të caktuar për nënën. për të sjellur foshnjën në vizita të rregullta kontrolluese. kurdo që është e mundur. aq më shpejt ata do të pranojnë foshnjën si të tyren. lëndim truri nga asfiksia e lindjes apo encefalopatia me bilirubin) apo defekt në lindje mund të jetë përvojë shkatërruese për prindërit dhe familjen. të gjithë prindërit janë të etshëm për të siguruar informata rreth foshnjës së tyre. Sigurohu që vendimet e tyre janë sjellur me pëlqim të informuar dhe kuptim të mjaftueshëm të të gjitha mundësive të kujdesit. Familje të ndryshme kanë përgjigje dhe nevoja të ndryshme dhe personeli i kujdesit shëndetësor nuk mund të shfrytëzojë qasjen e njëjtë për të gjitha familjet. sapo foshnja të mos kërkojë më shumë trajtim apo kur trajtimi mund të vazhdohet në shtëpi. sidomos nëse problemi është i papritur. • . në mënyrë që shoqëruesi të mund të qëndrojë me nënën nëse ajo dëshiron. sidoqoftë. Sigurohu që nëna ka përkrahjen. Siguro një shtrat apo djep në dhomë. Sa më shumë që të mund të bëjnë vet prindërit për foshnjën e tyre. Reagimet mund të ndryshojnë. Ndjenja e jokorrektësisë. Diskuto me nënën mundësin për përkujdesjen e saj për foshnjën e saj në shtëpi. Mundësoju prindërve qasje të lirë tek foshnja e tyre dhe mbaje foshnjën me nënën gjatë gjithë kohës. • • • • • FOSHNJA ME PROBLEME NEUROZHVILLIMORE • • Inkurajo nënën që të jetë e involvuar në përkujdesin për foshnjën e saj.

përqendrohu në ofrimin e përkrahjes emocionale për familjen. mos e detyro atë. apo nëse vdekja e foshnjës është e paevitueshme. • • FOSHNJA QË ËSHTË DUKE VDEKUR APO KA VDEKUR Përgjigja e secilës familje ndaj foshnjës që është duke vdekur apo ka vdekur do të jetë e ndryshme. Nëse një vendim i informuar është marrë për të ndërprerë përpjekjet për reanimim. nëse është e mundur dhe e përshtatshme. Nëse nëna nuk dëshiron ta shoh foshnjën menjëherë. sqaroja këtë nënës dhe risiguroje atë. Theksoja karakteristikat normale të foshnjës para diskutimit të abnormaliteteve. Nëse foshnja ka ndonjë deformim të madh. kur shqyrton përshtatshmërinë e trajtimit të mëtutjeshëm. Përpiqu të aplikosh principet vijuese: • • Lejoje nënën dhe familjen që të qëndrojë me foshnjën. Sidoqoftë. • Sqaroja se askush nuk duhet të fajësohet për abnormalitetin. Mundësoja nënës që të ketë shoqëri kur e sheh foshnjën e saj për herë të parë. deri sa të tjerat mund të hezitojnë. Mund të jetë me dobi që të japësh një sqarim të thjeshtë të arsyes pse foshnja ka abnormalitetin. edhe gjatë procedurave. nëse nuk është e mundur të korrigjohet problemi. por mos këmbëngul në aspektet negative të të ardhmes së foshnjës. Sqaroja se çka i është bërë foshnjës dhe pse. Përfshiji prindërit në vendim-marrje. • . mos i ushqe shpresa të rrejshme nënës. Nëse foshnja ka një defekt të veçantë të lindjes që mund të korrigjohet. Mundësoja nënës dhe familjes të kalojnë një kohë vetëm me foshnjën. përpiqu ta mbështjellësh foshnjën në atë mënyrë në të cilën ky deformim mbulohet kur nëna e sheh për të parën herë foshnjën. Sqaroja prognozën e besueshme për foshnjën. siç është qiellza e çarë apo këmba e shtrembër. nëse është e mundur dhe është e përshtatshme.C-61 FOSHNJA ME DEFEKT TË LINDJES • Pyete nënën nëse dëshiron që ta shoh dhe ta mbajë foshnjën: Disa nëna i pranojnë foshnjat e veta menjëherë.

• • • • • . Ndihmoje familjen. Inkurajo praktikat lokale të varrimit dhe sigurohu që procedurat mjekësore (siç është autopsia) t’iu përshtaten atyre. tufa e flokëve. apo vizatimi i shuplakës. nëse ajo dëshiron. Ofroja nënës disa kujtime prej foshnjës. nëse është e domosdoshme. Siguro informata të shkruara për familjet intelektuale. sidomos nëse gjendja është gjenetike apo mund të ndërmerren hapa për parandalim të kësaj gjendje në shtatzënitë e ardhshme. Organizoni një takim me familjen disa javë pas vdekjes: Përgjigjju ndonjë pyetje që mund të kenë ata dhe ndihmoju atyre në procesin e zisë. Edhe nëse foshnja nuk do të varroset nga familja. Aty ku është traditë që të pagëzohen foshnjat në lindje. lejoje nënën (apo anëtarin e familjes) që të përgatis foshnjën për funeral. siç janë shenja me emrin e foshnjës. nëse duan. që ata kanë zgjedhur. me letrat për regjistrimin e vdekjes së foshnjës. duke qenë se kjo mund të ndihmojë në procesin e zisë. nëse është e mundur. inkurajo familjen dhe personelin që ta thërrasin foshnjën në emrin. nëse është në pikëpamje kulturore e pranueshme.C-62 • • Inkurajo nënën dhe familjen qëtë shohin dhe mbajnë foshnjën pas vdekjes aq gjatë sa dëshirojnë. nëse kjo nuk është bërë nga personeli i kujdesit shëndetësor. Pyete familjen si do ta varrosin foshnjën.

fute tubin gastrik (faqe P-33). prej dhomës së lindjes në njësin e kujdesit të veçantë për të posalindurit). • • Një ofrues i kujdesit shëndetësor (me përvojë në vendosjen dhe mirëmbajtjen e vijave IV. Siguroje pëlqimin e informuar për ndonjë procedurë të pritur. aparaturën. PËRGATITJA • • • Sqaroja familjes arsyen e transferimit të foshnjës (faqe C-57).C-63 TRANSFERIMI DHE REFERIMI Nëse foshnja ka nevojë për transferim në një spital tretësor apo qendër të specializuar. nëse është e përshtatshme. • • . Përgatite foshnjën për transfer: Sigurohu që gjendja e foshnjës është stabile para transferimit. trajto glukozën e ulët në gjak). apo është sjellur prej një institucioni më periferik apo në një shërbim tjetër brenda të njëjtit institucion (p. është në vend dhe e siguruar dhe mikropikëzuesi është mbushur me lëngë.sh. nëse është e pranishme. për të mbajtur ngrohtë foshnjën. Është me rëndësi që të përgatisësh foshnjën për transfer. nëse është e mundur. komuniko me institucionet pranuese apo dërguese dhe siguro kujdes gjatë transferimit. apo për të parandaluar tejngrohjen. Gatite pajisjen themelore. faqe C-64). ashtu që ajo të mund të vazhdojë të ushqyerit në gji apo siguro qumësht të shtrydhur gjiri. nëse është e mundur. Nëse foshnja është e aftë të ushqehet. reanimimin e foshnjës dhe dhënien e barërave) le të shoqërojë foshnjën.sh. Transferoje nënën me foshnje. nëse është e mundur. apo foshnja duhet ushqyer përmes një metode alternative të të ushqyerit. Jepi trajtimin e domosdoshëm para transferimit (p. siguro transfer të sigurtë dhe me kohë. nëse është e mundur. Sigurohu që vija IV. Sigurohu që automjeti ka ndriçim dhe izolim adekuat. nëse është e mundur. por nëna nuk është e aftë që ta shoqërojë dhe ta ushqejë në gji foshnjën. Kërko një të afërm për të shoqëruar foshnjën dhe nënën. barërat dhe lëngjet (Tabela C-13.

barërat dhe lëngjet e sugjeruara për transferimin e foshnjës së sëmurë apo të vogël Barërat dhe lëngjet • Ndonjë barë (p. A-4. informoje institucionin që të sigurohesh që ajo të ketë vend për të qëndruar me foshnjën. Në lëshim apo pas vdekjes së foshnjës. • . ashtu që ata të jenë të përgatitur. pajisja. kërkon formën referuese (p. dërgoje një shënim të detajuar apo një formular kthyes (p. KOMUNIKIMI • Nëse pranimi i foshnjës së transferuar. kateter nazal apo maskë fytyre • Stetoskop • Termometër • Batanije • Burimet e nxehtësisë • Tubat gastrike (5-F dhe 8-F) a • Seti për infuzion IV • Seti flutur apo kanula • Tretësira antiseptike dhe topthat e pambukut • Shiringa dhe gjilpëra (madhësit dhe llojet e ndryshme) • Shirita ngjitës • Dorëza • Pelena (pampersa) • Ushqim për foshnjea • Dritë dhe bateri me syth shtesë Nëse foshnja është në gjendje të ushqehet dhe nëna nuk shoqëron foshnjën.sh. dhëmbëz hunde. antibiotikë) që foshnja e merr nëse pritet të merret doza gjatë udhëtimit • Lëngje IV Pajisja dhe aparatura • Qesja dhe maska e reanimimit • Aparati për aspirim • Cilindri i oksigjenit me matës të rrjedhjes dhe kuti koke. A-3.C-64 TABELA C-13 Aparatura. faqe A-5) në institucionin referues. faqe A-4). Plotësoje një formular udhëzues dhe dërgoje atë me foshnjën (p.sh. merr qumësht të shtrydhur gjiri. Fig. nëse është e mundur. Nëse referon foshnjën në një institucion tjetër: Kontaktoje institucionin pranues paraprakisht. Konfirmoje nëse institucioni është në gjendje të pranojë foshnjën. Fig.sh. Fig. A-3. Jepja një kohë të përafërt të arritjes. faqe A-4) me informatat themelore të foshnjës. Nëse nëna shoqëron foshnjën.sh.

hiqe gjilpërën dhe vendose një vijë të re IV në një venë tjetër. Kontrolloje vendin e infuzionit çdo orë: Shikoje për skuqje dhe enjtje përreth vendit të shpimit të kanulës. Nëse foshnja nuk mund të ushqehet në gji. Nëse skuqja dhe enjtja duken në çfarëdo kohe. faqe C-22).C-65 KUJDESI GJATË TRANSFERIMIT • Mbaje foshnjën në kontakt lëkurë në lëkurë me nënën apo të afërmit. Kur uji ftohet. që tregon se kanula nuk është në vend dhe lëngu derdhet në indin nënlëkuror. vendose foshnjën në një kuti me shishe me ujë të nxehtë: Mbuloji shishet me pelenë dhe sigurohu që të jenë të siguruara ashtu që të mos prekin drejtëpërsëdrejti lëkurën e foshnjës. jepi qumësht të shtrydhur gjiri përmes tubit gastrik (faqe C-18). kontrolloje rrjedhën e oksigjenit dhe tubat çdo 15 minuta. Sigurohu që foshnja të marrë ushqimin apo lëngjet: Mundësoja foshnjës që të ushqehet në gji. rimbushi shishet me ujë të nxehtë apo hiqi ato prej kutisë. Nëse foshnja është duke marrë lëngje IV: Përcille me kujdes shpejtësin. • - • • Nëse transferon foshnjës gjatë kohës së nxehtë. që të sigurohesh që foshnja merrë vëllimin e duhur të lëngjeve (Tabela C-4. Nëse pajisjet ngrohëse nuk janë në dispozicion. Nëse transferon foshnjën gjatë kohës së ftohtë: Përdore një pajisje ngrohëse. Mbaje foshnjën të veshur dhe mbuluar dhe kontrolloje rregullimin e temperaturës dhe mate temperaturën e foshnjës çdo orë. - • Nëse foshnja merrë oksigjen. mbaje foshnjën të veshur dhe të mbuluar. Kontrolloje vëllimin e lëngut të infunduar dhe krahasoje me vëllimin e përshkruar. . ndërpreje infuzionin. Nëse kontakti lëkurë në lëkurë nuk është i mundur. Regjistro të gjitha gjetjet. sigurohu që foshnja të mos tejngrohet.

Ndale veturën.C-66 • Vlerëso frekuencën respiratore çdo 15 minuta. gjëmon apo ka frekuencën respiratore nën 20 frymëmarrje në minutë. nëse është e domosdoshme për të menaxhuar problemet. • . reanimoje foshnjën duke përdorur një qese dhe maskë (faqe P-1). Nëse foshnja nuk merrë frymë fare.

sidomos nëse nëna është adoleshente. foshnja shton në peshë. nëna ka besim në aftësin e vet për t’u kujdesur për foshnjën. lëshoje foshnjën kur: foshnja është duke marrë frymë pa vështirësi dhe nuk ka probleme të tjera të vazhdueshme. Përmbaju udhëzimeve specifike për lëshim në secilin kapitull. temperaturë trupore jonormale). Sqaroja rregulloren nënës dhe përgjigju në ndonjë pyetje që ajo mund të shtrojë. Këshilloje nënën mbi kujdesin shtëpiak (kujdesin për të posalindurin normal dhe të ushqyerit në gji. foshnja ushqehet në gji mirë. Sigurohu që foshnja ka marrë imunizimin e domosdoshëm (faqe C-51).sh. etj. menjëherë nëse foshnja ka ndonjë problem (p. temperatura trupore e foshnjës është mbajtur në nivel prej 36.).C-67 LËSHIMI DHE VIZITAT KONTROLLUESE LËSHIMI • Gatiteni rregulloren e shkruar mbi lëshimin e foshnjave. apo nëna ka vetbesim në përdorimin e një metode alternative të të ushqyerit. Ekzaminoje foshnjën dhe konfirmoje nëse foshnja përmbush kriteret për lëshim. nëse janë të aplikueshme. konvulzione.sh. që nuk mund të menaxhohen në mënyrë ambulantore.5 °C deri 37.5 °C (me përdorimin e një metode që mund të vazhdohet në shtëpi. për herë të parë nënë apo HIV pozitive. Jepi nënës furnizimet e nevojshme të barërave. apo jepi një përshkrim për barëra (p.5 kg në lindje apo e lindur para javës së 37-të të gestacionit]). dhe caktoja asaj një takim për vizitë kontrolluese. Diskuto me nënën sistemin e përkrahjes në shtëpi apo në bashkësi. vështirësi në të ushqyer apo në frymëmarrje. kur dhe ku të shkojë nëse paraqiten shenja të rrezikshme. e pamartuar. shenjat e rrezikshme. • • • • . Në përgjithësi. pozitën e drejtë për fjetje. nëse foshnja është e vogël [nën 2. • • - • Këshilloje nënën që të kthehet me foshnjën. jepi furnizimin tre mujor me shtesa të hekurit/folatev apo një përshkrim për to). për të plotësuar ndonjë trajtim në shtëpi.

udhëzime për trajtim që duhet vazhduar në shtëpi. në institucionin apo departamentin referues. Në secilën vizitë: • Vlerëso foshnjën për problemin specifik. Plotësoje fletlëshimin (p.sh. apo ushqehet me përdorimin e një metode alternative të të ushqyerit në momentin e lëshimit.sh. që ka kërkuar vizita kontrolluese dhe sigurohu që problemi të jetë zgjidhur. • • VIZITAT KONTROLLUESE • Siguro së paku një vizitë kontrolluese pas lëshimit të foshnjës që ka qenë e sëmurë seriozisht. Peshoje foshnjën dhe vlerësoje rritjen. faqe A-3) dhe dërgoja një formular kthyes (p. si pasojë e lëndimit të trurit). Vlerësoje të ushqyerit në gji dhe këshilloje nënën mbi gjidhënjen ekskluzive. Promovo shfrytëzimin e vazhdueshëm familjar të institucioneve të kujdesit shëndetësor parësor. Fig. Këshilloje mbi dhe/apo menaxhoje ndonjë problem apo brengosje të identifikuar nga nëna. nëse është e domosdoshme. A-4. A-2. Rethekso edukimin e prindërve në kujdesin për të posalindurin dhe shenjat e rrezikshme. shumë e vogël (nën 1. • Nëse nëna është HIV pozitive apo foshnja ka gjasë të ketë probleme afatgjata (p. Imunizoje (faqe C-51) nëse duhet apo referoje foshnjën dhe nënën në shërbimet përkatëse. sigurohu që foshnja të ketë vizita kontrolluese të rregullta me ofruesin e kujdesit pediatrik. përfshirë këtu peshën. Vlerëso gjendjen e përgjithshme të foshnjës. Fig.5 kg në lindje apo e lindur para javës së 32-të të gestacionit). Shkruaje një fletlëshim me informata mjekësore.C-68 • Plotësoje kartelën mjekësore të foshnjës me informatat e lëshimit. dignozën në lëshim dhe planin e vizitave kontrolluese.sh. . nëse është e përshtatshme. faqe A-5). Këshilloji prindërit që të sigurojnë kujdesin pediatrik të rregullt të foshnjës pas vizitës së parë kontrolluese.

.

faqe P-2): Vendose foshnjën në shpinë. Mbylle maskën duke e puthitur ngushtë me shuplakën e dorës tënde dhe ndrydhe qesen: • • Nëse ndjen shtypje kundrejt dorës tënde. tërheqësi DeLee i mukusit) Burimet e oksigjenit (nëse janë në dispozicion) • • • PROCEDURA • • • Përgatite pajisjen dhe aparaturën e domosdoshme. përveç fytyrës dhe pjesës së sipërme të kraharorit. Maska e madhësisë së të posalindurit (madhësia 0 për foshnjat e vogla [nën 2. të ngrohtë nën ngrohësen rrezatuese. APARATURA DHE PAJISJA • Qesja reanimuese e madhësisë së të posalindurit. HAPJA E RRUGËVE TË FRYMËS • Vendose foshnjën (Fig. për të hapur rrugët e frymës (qafa duhet të mos jetë e ekstenduar aq sa . Vendose kokën e foshnjës në pozitë të ekstenzionit të lehtë. qesja funskionon mirë.sh. Mbaje foshnjën të mbështjellur apo mbuluar. Pastrojë duart (faqe C-38). P-1. qesja është duke krijuar shtypje adekuate.P-1 REANIMIMI I FOSHNJËS QË KA PASUR FRYMËMARRJE Ky kapitull përshkruan reanimimin e foshnjës me vështirësi në frymëmarrjej dhe nuk ka për qëllim të përdoret për të reanimuar foshnjat menjëherë pas lindjes.5 kg në lindje apo të lindura para javës së 37-të të gestacionit] dhe madhësia 1 për foshnjat me madhësi normale) Aparat aspirimi (p. nëse nuk ke qese të veçantë për foshnje të posalindura). Sigurohu që aparatura për reanimim funksionon siç duhet. Zhvendose foshnjën në një sipërfaqe të fortë. Nëse qesja rifryhet pas lirimit të grushtit. vetfryrëse (një qese të rriturish mund të përdoret.

përmes aspirimit të gojës së pari dhe pastaj edhe të hundës. Një pjesë pelene. përmes ventilimit dy herë dhe vëzhgimit të ngritjes së kraharorit. FIGURA P-1 Pozita e drejtë e kokës për ventilim • Nëse mukusi apo vjellja është e pranishme. ventiloje me qese dhe maskë. gojën dhe hundën e foshnjës. Kontrollo puthitjen ndërmjet maskës dhe fytyrës së foshnjës. duke qenë se kjo mund të zvogëlojë frekuencën e zemrës së foshnjës. Vendose maskën dhe kontrolloje puthitjen (Fig. P-1). Shtrydhe qesen vetëm me dy gishta (qesen me madhësi për të rriturit).P-2 tek të rriturit). mund të përdoret nën shpatullat e foshnjës për të bërë ekstenzionin e kokës. pastro rrugët e frymës. • Nëse foshnja akoma nuk merrë frymë. P-2. faqe P-3): Vendose maskën në fytyrën e foshnjës. VENTILIMI ME QESE DHE MASKË • • Rikontrolloje pozitën e foshnjës dhe sigurohu që qafa të jetë lehtë në ekstenzion (Fig. Krijo puthitje të mirë ndërmjet maskës dhe fytyrës së foshnjës. Të mos aspirohet thellë në grykë. e bërë rrotull. apo me krejt dorën (qesen me madhësi për të posalindurit). - . ashtu që kjo të mbulojë mjekrrën.

shtypja ventiluese sigurisht është adekuate. Nëse foshnja gulçon apo nuk merrë frymë. vazhdo ventilimin. pozitën e foshnjës (Fig. apo gjëmim në ekspirium apo frekuenca respiratore është 20 deri 30 apo më shumë se 60 frymëmarrje në minutë. retraksion kraharori. nëse është e domosdoshme. Nëse gjoksi i foshnjës nuk ngritet: Rikontrolloje dhe korrigjoje. Nëse ka cianozë qendrore (gjuha dhe buzët blu). ndërpreje ventilimin. P-1. nëse foshnja është duke marrë frymë spontanisht: Nëse frekuenca respiratore është normale (30 deri 60 frymëmarrje në minutë). për të përmirësuar puthitjen ndërmjet maskës dhe fytyrës së foshnjës. apo ka frekuencë respiratore nën 20 frymëmarrje në minutë. ventiloje foshnjën me përdorim oksigjeni. trajtoje për vështirësi në frymëmarrje (faqe F-47). • • Ventiloje një minutë dhe pastaj ndërpreje dhe përcaktoje shpejt.P-3 FIGURA P-2 Vendosja e maskës dhe kontrollimi i puthitjes • Sapo të sigurohet puthitja dhe të fitohen lëvizjet e kraharorit. - . Mbaje frekuencën (përafërsisht 40 frymëmarrje në minutë) dhe shtypjen e duhur gjatë ventilimit: Nëse gjoksi i foshnjës ngritet. Rivendose maskën në fytyrën e foshnjës. fillo ventilimin me përdorimin e ajrit të dhomës. faqe P-2). Shtrydhe qesen fortë për të rritur presionin ventilues. Nëse oksigjeni nuk është në dispozicion menjëherë.

Organizo transferin (faqe C-63). Vendose tubin gastrik (faqe P-33) për të zbrazur lukthin nga sekretet. trajtoje për vështirësi në frymëmarrje (faqe F-47). - • Nëse foshnja nuk merrë frymë me rregull. ndërpreje ventilimin. Përcille frekuencën respiratore të foshnjës dhe shikoje për shenjat tjera të sëmundjes çdo orë. ndërpreje ventilimin dhe vëzhgoje frekuencën respiratore të foshnjës pesë minuta pasi ndërpren qarjen: Nëse frekuenca respiratore është normale (30 deri 60 frymëmarrje në minutë). • . apo frekuenca respiratore është 20 deri 30 apo më shumë se 60 frymëmarrje në minutë. apo gulçon por nuk merrë frymë pas 30 minutave prej ventilimit. Nëse foshnja gulçon apo nuk merrë frymë. retraksion i kafazit të kraharorit apo gjëmim në ekspirium). Vendose një vijë IV (faqe P-21). nëse nuk është vendosur deri tani dhe jepi një bollus lëngjesh IV 10 ml/kg të peshës trupore. nëse është e mundur. faqe C-22). Nëse ka cianozë qendrore (buzë dhe gjuhë blu). - • Nëse nuk ka gulçime apo frymëmarrje fare pas 20 minutave prej fillimit të ventilimit. cianozë qendrore. pas 20 minutave të ventilimit të pandërprerë: Vazhdo ventilimin me oksigjen. dhe referoje foshnjën në spital tretësor apo qendër të specializuar për vlerësim të mëtejmë. sipas moshës së foshnjës (Tabela C-4. gjatë katër orëve dhe pastaj çdo dy orë në 24 orët e ardhëshme. KUJDESI PAS REANIMIMIT TË SUKSESSHËM • • Mbaje foshnjën nën ngrohësen rrezatuese deri sa t’i stabilizohet gjendja. vazhdo ventilimin. apo gjëmim në ekspirium. apo frekuenca respiratore është më pak se 20 frymëmarrje në minutë. retraksion të kafazit të kraharorit. trajtoje për vështirësi në frymëmarrje (faqe F-47). ndërpreje ventilimin. Siguro përkrahje emocionale për familjen (faqe C-57). Nëse shenjat e vështirësive në frymëmarrje paraqiten sërish (frekuenca respiratore është vazhdimisht mbi 60 apo më pak se 30 frymëmarrje në minutë. gjatë 10 minutave dhe vazhdo lëngjet IV në vëllim mbajtës.P-4 • Nëse foshnja fillon të qajë.

P-5

MATJA E TEMPERATURËS TRUPORE
APARATURA
• • • • termometri që matë temperaturat më të ulëta se 35 °C (temperatura aksillare) termometri që matë temperaturat më të ulëta se 25 °C (temperatura rektale) tretësira dezinfektuese (Tabela C-10, faqe C-41) lubrikantët me bazë ujore

PROCEDURA MATJA E TEMPERATURËS AKSILLARE
• • • • • • • • Përgatite aparaturën e domosdoshme. Pastroji duart (faqe C-38). Përdore termometrin e rregullt që matë temperaturat më të ulëta se 35 °C. Sigurohu që termometri të jetë i pastër. Mbaje foshnjën sa më ngrohtë që të jetë e mundur, gjatë procedurës (p.sh. të mbështjellur ngrohët apo në sipërfaqe të ngrohtë). Vendose foshnjën në shpinë apo në krah. Tunde termometrin deri sa të bije nën 35 °C. Vendose majen e termometrit lartë nën sqetull dhe mbaje krahun vazhdimisht ngjitur për trupi për së paku tre minuta (Fig. P-3, faqe P-6). Hiqe temrometrin dhe lexoje temperaturën. Nëse temperatura është tepër e ulët për t’u matur me këtë termometër (nën 35 °C), mate temeperaturën rektale (faqe P-6). Fshije temrometrin me tretësirë dezinfektuese pas përdorimit.

P-6
FIGURA P-3 Matja e temperaturës aksillare

MATJA E TEMPERATURËS REKTALE
Temperaturën rektale mate vetëm nëse temperatura është tepër e ulët për t’u matur me termometër të rregullt në aksillë. • • • • • • • • • Merre aparaturën e domosdoshme. Pastrojë duart (faqe C-38). Përdore termometrin që matë temperaturën më të ulët se 25 °C. Sigurohu që termometri të jetë i pastër. Mbaje foshnjën sa më ngrohtë që të jetë e mundur gjatë procedurës (p.sh. të mbështjellur ngrohët apo në sipërfaqe të ngrohët). Vendose foshnjën në shpinë apo në krah. Tunde termometrin deri sa të bije nën 25 °C. Lubrifikoje termometrin me përdorimin e lubrikantëve me bazë uji. Me kujdes kapi këmbët e foshnjës dhe mbaji në pozitë gjunjë-gjoks (Fig. P-4). Matja e temperaturës rektale

FIGURA P-4

P-7
• Vendosja termometrin në rektum (Fig. P-4, faqe P-6) deri në thellësin maksimale prej 2 cm dhe mbaje atë në vend për së paku tre minuta. Të mos lihet foshnja vetëm me termometër në rektum; çfardo lëvizje e foshnjës mund të çojë në perforimin e rektumit me termometër. • • Hiqe termometrin dhe lexoje temperaturën. Fshije termometrin me tretësirë dezinfektuese pas përdorimit.

P-8

P-9

MARRJA E MOSTRAVE TË GJAKUT
Përcakto sasinë e gjakut që do të nevojitet për të kryer të gjitha hulumtimet e nevojshme laboratorike (p.sh. hemoglobina, glikemia, bilirubina serumike dhe grupi i gjakut dhe reaksioni i përputhshmërisë) dhe merr mjaft gjak një herë të vetme për të gjitha testet, nëse është e mundur. Nëse vetëm një vëllim i vogël i gjakut nevojitet (p.sh. për matjen e glikemisë, bilirubinës serumike apo hemoglobinës), përdore një mostër të gjakut kapilarik (therrje të thembrës) nëse është e mundur (faqe P-11). Nëse nevojitet një vëllim më i madh i gjakut sesa që mund të sigurohet prej therrjes së thembrës (p.sh. kur duhet më shumë se 1 ml gjak për disa hulumtime laboratorike, apo për kulturë gjaku dhe antibiogram), bëje venepunksionin (më poshtë).

VENEPUNKSIONI
• • Përdori venat në duar dhe këmbë së pari. Mos i përdorë venat jugulare, apo femorale për mostra rutinore. Sistemi i mbyllur, që shfrytëzon setin dhe shiringën me fluturë, siguron mostër sterile të gjakut, për ta përdorur për kulturë bakteriale dhe antibiogram.

PAJISJET
• • • • • • dorëza ekzaminimi të pastërta topth apo tupfer pambuku të lagur në tretësirë antiseptike (Tabela C10, faqe C-41) topth të terur pambuku gjilpëra sterile (21- deri 23-gagë) apo set flutur (23- deri 25-gagë) shiringa sterile (të madhësisë adekuate për sasinë e duhur të gjakut; shiringa nuk nevojitet nëse është përdorur vetëm gjilpëra) tuba të përshtatshme mbledhëse të gjakut

PROCEDURA
• • • • • Merre pajisjen e domosdoshme. Përmbaju principeve të parandalimit të infeksionit (faqe C-37). Identifiko venën që do ta përdorësh. Pastrojë duart (faqe C-38), dhe vishi dorëzat ekzaminuese. Përgatite lëkurën mbi venë me topth tamponi apo pambuku të lagur, në tretësirë antiseptike dhe lëre të teret.

P-10
• • Sigurohu që tubat mbledhëse të gjakut të jenë afër dore. Një ndihmës/e le të përdorë gishtin tregues dhe të madh për të rrethuar (shtrënguar) me kujdes gjymtyrën mbi vendin e zgjedhur për punksion.

GJILPËRA ME SHIRINGË APO SET FLUTUR
• • • Ngjite shiringën në gjilpërë apo setin e tubave flutur. Fute gjilpërën nëpër lëkurë në kënd prej rreth 15 shkallësh, me pjerrtësin e gjilpërës të kthyer lartë. Tërhiqe me kujdes pistonin e shiringës deri sa gjilpëra futet. Në momentin kur gjaku rrjedhë lehtësisht në shiringë apo tuba të setit flutur, mos e shtyjë më tutje gjilpërën. Merrë mjaft gjak për të kryer të gjitha hulumtimet e domosdoshme laboratorike. Pasi të merret gjaku: Ndihmësi le të heqë gishtat e vet të shtrënguar përreth gjymtyrës së foshnjës; Tërhiqe gjilpërën prej venës dhe ndihmësi le të ushtrojë shtypje të kujdesshme në vendin e punksionit, me topth të terur pambuku për disa minuta për të parandaluar mavijosjen.

• •

Nëse është përdorur një tubë mbledhëse e hapur, me kujdes rimbylle gjilpërën ( faqe C-42) dhe hiqe atë prej shiringës para se të bartësh gjakun në tubë. Hidhe shiringën (ose pastroje) dhe setin flutur apo gjilpërën, sipas procedurave të rekomanduara të parandalimit të infeksionit (faqe C-42). Regjistroje vëllimin e gjakut të marrë.

• •

GJILPËRAT PA SHIRINGË
Gjilpëra mund të përdoret pa shiringë; sidoqoftë mund të jetë e ndytë, josterile, duke e bërë këtë metodë të papërshtatshme për kulturë dhe antibiogram. Sigurohu që gjilpëra të hidhet siç duhet (faqe C-42). • Fute gjilpërën nëpër lëkurë, në kënd prej rreth 15 shkallësh, me pjerrtësi të kthyer lartë, deri sa gjaku të rrjedhë jashtë shpejt: Nëse gjaku del jashtë shumë ngadalë, me kujdes rregulloje lehtë gjilpërën, duke e tërhequr prapa ose duke e shtyrë brenda;

duke qenë i kujdesshëm që të mos prekësh tubat apo skajin e gjilpërës. Përmbaju principeve të parandalimit të infeksionit (faqe C-37). Shpoje lëkurën (rreth 1 deri 2 mm thellë) fortë me lancet: . përdore gjilpërën e 24 gagëve) tuba kapilarike apo tuba të tjera mbledhëse prej qelqi të përshtatshme PROCEDURA • • • • • • • Përgatite pajisjen e domosdoshme. Regjistroje vëllimin e gjakut që është marrë. Hidhi gjilpërat sipas procedurave të rekomanduara të parandalimit të infeksionit (faqe C-42). që të parandalojë mavijosjen. të lagur në tretësirë antiseptike dhe lëre të teret. Pastrojë duart (page C-38) dhe vishi dorëzat e pastërta ekzaminuese. • • MOSTRA E GJAKUT KAPILARIK (THERRJA E THEMBRËS) PAJISJA • • • • • dorëza të pastërta ekzaminuese tampon apo tupfer gaze pambuku. tërhiqe gjilpërën prej venës dhe ndihmësi le të aplikojë presion të kujdesshëm në vendin e shpimit. Përgatite lëkurën e thembrës. me përdorimin e tupferit të gazës së pambukët. Pas mbledhjes së gjakut. i lagur në tretësirë antiseptike (Tabela C-10. me topth të thatë të pambukut për disa minuta. Ndrydhe thembrën mjaft fort që të krijosh një vërshim të kuq (por jo aq shumë sa të zbardhet).P-11 • • Mbaji tubat mbledhës nën gjilpërë për të mbledhur gjakun. Mblidhe kërcirin kah kofsha dhe mbaje në këtë pozitë me njërën dorë. faqe C-41) tupfer i thatë pambuku lancetë sterile (nëse lanceta nuk është në dispozicion. Merrë mjaft gjak për kryerjen e të gjitha hulumtimeve të domosdoshme laboratorike.

infeksion dhe cikatrikse. për të rritur qarkullimin e gjakut. një ndihmës/e aplikon shtypje të lehtë në vendin e shpimit me tupfer të thatë pambuku. në disa raste. Shmange përdorimin e vendeve të shfrytëzuara më parë. Shmangiu ndrydhjes së tepërt dhe fërkimit të thembrës. meqenëse kjo do të shkaktojë mavijosje dhe hollim të gjakut me lëngje indore. Shmangiu mollëzës së thembrës për shkak të rrezikut nga infeksioni. therrja shumë e thellë e thembrës mund të shkaktojë prerje. Pas mbledhjes së gjakut. nëse është e mundur. Therrja e vogël është më e pakëndshme për foshnjën sepse do të duhet më shumë kohë për të mbledhur gjakun dhe kërkon ndrydhje të zgjatur të thembrës. P-5). Vendi i shpimit të thembrës Vendi • Ndrydhe thembrën me kujdes dhe kohëpaskohe. • . Sidoqoftë. duke marrë mjaft gjak për të kryer të gjitha hulumtimet e domosdoshme laboratorike. mund të nevojitet edhe thembra tjetër. disa minuta për të parandaluar mavijosjen.P-12 FIGURA P-5 Drejtoje kah ana laterale apo mediale e thembrës (Fig. Regjistroje vëllimin e gjakut të marrur. • • Mbledhe gjakun në tuba. duke dhënë kështu rezultate të pasakta.

Barte vëllimin e kërkuar të gjakut në letrën e lakmusit. Vërejë se letrat e lakmusit mund të masin më të ulët glukozën në gjak për 0. Merre mostrën e gjakut (faqe P-9). konfirmoje me matje laboratorike. zakonisht në pjesën në maje të lakmusit.1 mmol/l). duke pasur kujdes për të mbuluar krejt pjesën e kërkuar me një apo dy pika gjak në të njëjtën kohë. për të lexuar ndryshimin e ngjyrës së lakmusit. • • • • Nëse glukoza në gjak është nën 25 mg/dl (1. Lëre gjakun në lakmus për kohën e nevojshme – zakonisht 60 sekonda. Mate glukozën në gjak: Krahasoje menjëherë ngjyrën e lakmusit me diagramin e ngjyrave (zakonisht në kutin e lakmuseve) për të matur glukozën në gjak. që janë të punuara për foshnja të posalindura. Lexoji udhëzimet për letrat e lakmusit. • • • • Gatite aparaturën dhe pajisjen e domosdoshme.P-13 MATJA E GLUKOZËS NË GJAK Mate glukozën në gjak me përdorimin e metodave laboratorike standarde. Nëse metodat laboratorike nuk janë në dispozicion. nëse është e mundur. përdori letrat e lakmusit me reagens. nëse janë në dispozicion. .0 mmol/l. Fshije apo laje gjakun me ujë të pastër duke iu përmbajtur udhëzimeve të prodhuesit. Përmirësoje saktësin e kësaj metode me përdorimin e metrit reflektues (të ofruar nga prodhuesit e lakmuseve).5 deri 1.

P-14 .

sh. Përdorimit të vendeve alternative të injektimit për injeksionet pasuese. 22. Grupi i muskujve gluteus në kofshë. Përdorimit të vëllimit minimal për injeksion (e. - - • Minimizo dhimbjen me injeksion përmes: - • Komplikimet e mundshme prej injeksioneve IM përfshijnë: - . Shmangies së injektimit të shpejtë të materialit. injektimi i paqëllimshëm intra-arterial apo intravenoz. Përdorimit të gjilpërës së mprehtë të diametrit më të vogël.deri 24-gagë). lëndimit neural (në mënyrë tipike nervit ishiadik pas injektimit në kofshë). përdore vetëm kuadrantin e sipërm të jashtëm të muskulit dhe gjithmonë aspironi para injektimit. Grupi i muskujve deltoid. Ky vend mund të përdoret për dhënien e vaksinave. Garancë se kurrfarë materiali për injektim nuk është në gjilpërë në kohën e shpimit në lëkurë. Ky është vendi i preferuar për shkak të rrezikut të vogël nga dhënia e injeksionit intravenoz.P-15 DHËNIA E INJEKSIONEVE INJEKSIONET INTRAMUSKULARE (IM) PRINCIPET E PËRGJITHSHME • Vendi i injeksioneve IM përfshin: Grupin e muskujve kuadriceps të kofshës së sipërme të jashtme. 2 ml apo më pak në një vend të injektimit). therrjes së femurit me gjilpërë apo lëndimit të nervit ishiadik. Nëse përdorë këtë vend. por nuk duhet të përdoret për dhënien e injeksioneve tjera.g. infeksioni prej materialit injektues të kontaminuar. Ky grup muskujsh është vështirë të përdoret për injeksion IM për shkak të sasisë së ndryshme të dhjamit dhe indit nënlëkuror dhe rrezikut nga lëndimi i nervit ishiadik dhe enëve të mëdha të gjakut në këtë regjion. dëmtimit lokal të indit si pasojë e injektimit të irituesve. që do të mundësojë rrjedhën e lirë të lëngut (p.

shmangies së derdhjes së barërave në indet sipërfaqësor. Përcaktoje vendin e injektimit. nëse është e mundur. Tërhiqe materialin për injektim në shiringë. faqe P-17).deri 24-gagë) shiringa sterile e madhësisë më të vogël që është në dispozicion dhe që ka shenja të përshtatshme për dozë të saktë (p.P-16 • Shmangi këto komplikime përmes: zgjedhjes së agjentëve më të sigurtë për injektim.sh. Fute gjilpërën në kënd prej 90-shkallës nëpër lëkurë me një lëvizje të vetme të thjeshtë (Fig. Sigurohu që bari dhe doza të jenë të sakta. . PAJISJA • • • gjilpëra sterile prej 25.sh. 1. ndërrimit të vendeve për injeksionet pasuese. përdorimit të gjilpërës së gjatësisë adekuate për të arritur vendin e synuar të injektimit. Kape qendrën e muskulit të synuar ndërmjet gishtit të madh dhe gishtit tregues. vendosjes së shenjave anatomike.deri 3-ml) tupferë pambuku të thatë PROCEDURA • • • • • • • Përgatite pajisjen e domosdoshme.4 mm e madhësisë më të vogël që mundëson rrjedhën e lirë të lëngut (p. pastrimit të kujdesshëm të lëkurës. P-6. Pastrojë duart (faqe C-38). aspirimit para injektimit. zgjedhjes së vendit të saktë të injektimit. 22.

INJEKSIONET (IV) INTRAVENOZE Në këtë pjesë janë udhëzimet për dhënien e një injeksioni shtyrës IV foshnjës me një vijë IV të kyçur. • • Pas përfundimit të injektimit. tërhiqe gjilpërën dhe apliko shtypje të kujdesshme me tupfer pambuku të thatë. sterile në shiringë. faqe C-41) . për të parandaluar mavijosjen. injekto materialin me shtypje të fortë. PAJISJET • tupferë pambuku apo gaze të thatë të lagur në tretësirë antiseptike (Tabela C-10.P-17 FIGURA P-6 Injeksioni intramuskular në grupin e muskujve kuadriceps • Tërhiqe pistonin e shiringës lehtë për të siguruar që maja e gjilpërës nuk është në venë (p. Apliko shtypje të kujdesshme në vendin e injektimit me tupfer pambuku të thatë. për tre deri pesë sekonda. Vendose gjilpërën e re. Zgjedhe një vend të ri për injektim. në gjilpërë nuk duhet të hyjë gjak): Nëse gjilpëra është në venë: Tërhiqe gjilpërën pa injektuar materialin. Përsërite procedurën e përshkruar më lartë. këto nuk aplikohen nëse bari është përzier me lëngë IV në qese dhe pastaj është dhënë me infuzion.sh. Regjistroje vendin e injektimit dhe ndërroje vendin e injeksioneve pasuese. Nëse gjilpëra është në muskul.

. Lëshoje vijën IV së pari me 2 ml lëng IV. Ndërpreje infuzionin IV.sh. valvula apo lidhësa e butë e gomës). duke vëzhguar pjesën përreth kanulës për enjtje që tregon se kanula ka dalë nga vena. injekto materialin ngadalë për dy minuta.P-18 • • • dy gjilpëra 25.deri 3-ml) 2 ml lëng IV PROCEDURA • • • Përgatite pajisjen e domosdoshme. Tërhiqe materialin për injektim në shiringë. • • • • • Nëse ka ndonjë dilemë nëse kanula është vendosur drejtë në venë: - • Pas kryerjes së injektimit. Fute gjilpërën në vijën IV dhe injekto materialin ngadalë për dy minuta. që kanë shenja adekuate për dozim të saktë (p. duke vëzhguar me kujdes vendin përreth kanulës për enjtje. Pastro hyrjen me tupfer apo gazë të lagur në tretësirë antiseptike dhe lëre të teret.deri 24-gagë) dy shiringa sterile të madhësisë më të vogël që është në dispozicion. Nëse lëngu IV është duke u dhënë me infuzion pa problem: Ndërpreje infuzionin IV. Zgjedhe vendin në vijën IV ku mund të jepet një injeksion IV. Sigurohu që bari dhe doza janë të sakta.sh. Nëse kanula është akoma në venë. 22. duke vëzhguar me kujdes vendin përreth kanulës për enjtje. 1.5 mm të madhësisë më të vogël që mundësojnë rrjedhjen e lirë të lëngut (p. Pastrojë duart (faqe C-38). tërhiqe gjilpërën dhe ristartoje infuzionin IV.sh. sa më afër vendit të ngjitjes së kanulës (p.

3 cm) gjilpëra sterile 21-gagë.apo 27-gagë. Zgjedhe vendin për injektim. PAJISJA • • • • gjilpërë 25. Injekto materialin me presion konstant për tre deri pesë sekonda (do të ketë rezistencë të dukshme) dhe shiko për zbardhje të lëkurës. tërhiqe gjilpërën dhe apliko shtypje të lehtë me tupfer të thatë pambuku apo gaze. Tërhiqe rrudhën lëkurore me njërën dorë dhe fute majën e gjilpërës mu nën lëkurë. 5/8-inç (12. Foshnja sigurisht do të qajë gjatë injektimit. • • • . injeksioni i vërtet intradermal shpesh djeg pak dhe duhet të ngrisë një “puqërr” të vogël nën lëkurë që bën që lëkurë të fryhet si lëkura e një portokalli (peau d’orange). 2. pa tejshpuar lëkurën. deri sa pjerrtësia e gjilpërës të mos mbulohet plotësisht me lëkurë. Zëvendëso gjilpërën e 21-gagëve me gjilpërë të 25. Tërhiqe materialin për injektim në shiringë. Shtyje gjilpërën ngadalë.P-19 INJEKSIONI INTRADERMAL Përdore injektimin intradermal vetëm për vaksinën BCG (faqe C-51) dhe kur për të parën herë jep anestetik lokal për drenimin e një abscesi (faqe P-43). Mbaje shiringën dhe gjilpërën gati paralel me lëkurën.54 cm shiringa sterile të tuberkulinës (1-ml) tupfer të thatë pambuku PROCEDURA • • • • • • • • Përgatite pajisjen e domosdoshme. Sigurohu që bari dhe doza e saktë janë duke u dhënë.7/20.apo 27-gagëve. Pas kryerjes së injeksionit. Pastrojë duart (faqe C-38). me pjerrtësin e saj të kthyer lartë. duke përdorur gjilpërën e 21-gagëve. Me kujdes drejtoje gjilpërën lartë.

P-20 .

venat e skalpit. venat në llërë. VIJA IV PERIFERIKE PAJISJA • • • • dorëza të pastërta ekzaminuese gazë apo tupfer pambuku. nëse vija IV kërkohet për transfuzion gjaku.P-21 VENDOSJA E NJË VIJE INTRAVENOZE • Për të kyçur një vijë venoze (IV) mund të përdoren vende të ndryshme. • Nëse vija periferike IV nuk mund të vendoset shpejt në një situatë emergjente.deri 25-gagë. sigurohu që gjilpëra është mjaft e madhe [p. i lagur në tretësirë antiseptike (Tabela C10. ashtu që gjaku të mos koagulohet në gjilpërë gjatë transfuzionit) lidhëse ngjitëse apo ngjitës letre tinkturë benzoike (nëse ka) lidhëse gome (nëse shfrytëzon venat e skalpit) mbrojtëse dore (apo shinë) • • • • PROCEDURA • • Përgatite pajisjen e domosdoshme. pjesa e përparme e bërrylit apo përreth shputës apo gjurit (minimizo përdorimin e venave përreth gjurit meqenëse këtu është rreziku më i madh që gjilpëra të vijë në kontakt me ashtin). Përmbaju principeve të parandalimit të infeksionit (faqe C-37).sh. Vendet më të shpeshta të përdorura për foshnja janë: venat periferike në shpinën e dorës apo të këmbës (vendet më të shpeshta dhe më të preferuara). me lëng IV (përdore mikropikëzuesin nëse ke) set flutur apo kanulë (23. 22gagë]. përdore një katetër të venës umbilikale (faqe P-24) apo vijë intraoseale (faqe P-27). . faqe C-41) set steril i infuzionit.

me pjerrtësin e gjilpërës të kthyer lartë: Nëse shfrytëzon setin flutur.P-22 • Përgatite tretësirën që duhet infunduar. dhe veshi dorëzat e pastërta për ekzaminim. Nëse shfrytëzon kanulën: Sapo gjaku të mbush bucelën e kanulës. një ndihmës/e përdor gishtin e vet tregues dhe gishtin e madh për të shtrënguar gjymtyrën mbi vendin e zgjedhur për shpim. Embolia ajrore mund të paraqitet lehtë në foshnja. - FIGURA P-7 Shfrytëzimi i lidhëses së gomës si turnike për venat e skalpit • Fute gjilpërën në kënd prej 15 shkallësh nëpër lëkurë. sigurohu që seti të jetë i mbushur me lëngë IV. ose vendos lidhësen e gomës (si turnike) përreth kokës së foshnjës (Fig. Përgatite lëkurën mbi vena. • • • Pastrojë duart (faqe C-38). krahë këmbë. Një ndihmës/e le të shtypë lëkurën afër venave për të vepruar si lidhëse: Nëse shfrytëzon një venë në dorë. deri sa vazhdon të shtysh kanulën brenda. P-7). Është kruciale që të sigurohet se të gjitha komponentat e një seti IV janë të mbushura me lëng dhe se nuk kanë fluska ajri para se të fillohet infuzioni. nxirre gjilpërën pjesërisht. duke u siguruar që krejt seti i infuzionit të jetë i mbushur me lëngë dhe të mos ketë ajër në set. . Mos e shtyjë gjilpërën më thellë. nën vendin e zgjedhur për shpim. një ndihmës/e shtypë mbi venat. shputë. Nëse përdoret seti flutur. Nëse shfrytëzon venat e skalpit. një sasi e vogël e gjakut do të rrjedhë prapa në tuba. kur shpohet vena. të lagur në tretësirë antiseptike dhe lëre të teret. duke përdorur gazë apo tupfer pambuku.

P-9. duke përdorur shiritat ngjitës apo ngjitësin e hollë të letrës (p. Nëse enjtja zhvillohet përreth vendit të infuzionit. Fig. Fig.P-23 • Kur bucela e kanulës arrin lëkurën në vendin e shpimit.sh. • - • Nëse përdorë një venë në dorë. duke iu përmbajtur procedurave të rekomanduara parandaluese (faqe C-42). Nëse tinktura benzoike është në dispozicion. P-8).sh. aplikoje atë në lëkurë para se të aplikosh lidhset ngjitëse. krahë. . Hidhe gjilpërën. duke përdorur një mbrojtëse apo shinë dore dhe lidhëse ngjitëse apo ngjitës të hollë letre) për të minimizuar lëvizjet (p. FIGURA P-8 Imobilizimi i dorës • Siguroje kanulën apo setin flutur në pozitë. faqe P-24). që të sigurohesh se vena është kanuluar me sukses.sh. Lëngu duhet të rrjedhë lirisht dhe nuk duhet të ketë enjtje përreth vendit të kanulës. Jepe me infuzion lëngun në venë për disa sekonda. Lidhe setin e infuzionit me kanulë apo setin flutur: Sigurohu që të mos ketë fluska ajri në setin për infuzion. shputë apo këmbë. Ndihmësi/ja le të heqë gishtat e vet prej shtrëngimit të gjymtyrës së foshnjës (apo të heqë lidhësen e gomës nëse janë përdorur venat e skalpit). tërhiqe gjilpërën plotësisht. tërhiqe gjilpërën prej venës dhe përsërite procedurën duke përdorur një venë tjetër. imobilizoje gjymtyrën (p.

nxirre gjilpërën dhe vendose një vijë të re IV në një venë tjetër. ndërprerje infuzionin. Kontrollo vëllimin e lëngut të infunduar dhe krahasoje me vëllimin e përshkruar. gjë që tregon se kanula nuk është në venë dhe lëngu rrjedhë në indin nënlëkuror. - Tretësirat që përmbajnë glukozë mund të shkaktojnë vdekjen e indit dhe nuk duhet lejuar që të rrjedhin në indin nënlëkuror. Regjistro të gjitha gjetjet.P-24 FIGURA P-9 Sigurimi i setit flutur në vend • Kontrollo vendin e infuzionit çdo orë: Shiko për skuqje dhe enjtje përreth vendit të shpimit të kanulës. . Nëse skuqja apo enjtja shihen në çfardo kohe. • Ndërroje setin e infuzionit IV dhe qesen e lëngut çdo 24 orë. edhe nëse akoma përmban lëng IV (ato mund të jenë burim i madh i infeksionit).

Përmbaju principeve të parandalimit të infeksionit (faqe C-37) dhe teknikës aseptike (faqe C-40). me gazë të re apo tupfer tjetër pambuku. përdore kateterin e 5-F set steril për infuzion me lëngë IV (përdore mikropikëzuesin nëse keni ndonjë në dispozicion) shiringa sterile prej 5. por vija IV periferike nuk mund të vendoset shpejt.5 kg. me një gazë apo tupfer pambuku të lagur në tretësirë antiseptike.5 kg apo më shumë.P-25 KATETERI I VENËS UMBILIKALE Një kateter i venës umbilikale është i indikuar vetëm kur nevoja për qasje IV është urgjente. leukoplast ngjitës apo ngjitës të hollë letre (për të përforcuar kateterin) PROCEDURA • • • • • Përgatite aparaturën dhe pajisjen e domosdoshme. Përsërite edhe dy herë të tjera. përdore kateterin e 3.apo 10-ml gaza apo tupfer pambuku të lagur në tretësirë antiseptike (Tabela C10. faqe C-41) çarçafë steril brisk steril lidhëse kërthize apo sutura (për të kontrolluar gjakrrjedhjen) forceps steril sutura sterile. dhe veshi dorëzat ekzaminuese sterile. secilën herë dhe lëre të teret. Përgatitet tretësirën për infuzion. . me lëvizje spirale.5-F nëse foshnja peshon 1. APARATURA DHE PAJISJA • • • dorëza të pastërta ekzaminimi dorëza steril apo të dezinfektuar në nivel të lartë kateter umbilikal i dezinfektuar në nivel të lartë apo steril apo tubë gastrike e thjeshtë: • • • • • • • • nëse foshnja peshon më pak se 1. Përgatite kërthizën dhe lëkurën përreth përmes larjes në dhe përreth. Pastrojë duart (faqe C-38).

Përcakto dy arteriet umbilikale. Mbushe kateterin umbilikal me lëng IV. Sigurohu që të mos ketë ajër brenda kateterit dhe që shiringa e mbyllur të jetë ngjitur në skajin e kateterit. • FIGURA P-10 Insertimi i një kateteri të venës umbilikale . mund të ketë për pasojë një embolus ajror nëse ajri është brenda kateterit. me pistonin plotësisht brenda bucelës së shiringës) të ngjitur në skajin e kateterit. të cilat janë me mure më të trasha dhe zakonisht të kontrahuara dhe venën e vetme umbilikale. P-10A). Fig. një frymëmarrje e thellë e papritur nga foshnja menjëherë pas vendosjes së kateterit.sh. Vendose lidhësen e kordonit apo suturën përreth bazës së umbilikusit për të kontrolluar gjakrrjedhjen dhe duke përdorur brisk steril preje kordonin në gjatësi prej 1 deri 2 cm (Fig. e cila zakonisht ka një hapje më të gjërë dhe ndodhet mbi arterie (më afër kokës së foshnjës. • • Vendosi çarçafët steril mbi trupin e foshnjës ashtu që vetëm regjioni i kërthizës të mbetet i ekspozuar. duke përdorur shiringën e mbyllur (p.P-26 • • Hiqi dorëzat ekzaminuese dhe veshi dorëzat e dezinfektuara në nivel të lartë apo sterile. P-10).

P-10B. . Nxirre shiringën dhe lidhe setin për infuzion me katetër. Nxirre kateterin dhe provoje sërish. Nëse skuqja apo enjtja shihet kurdo. deri sa gjaku të kthehet prapa. faqe P-26). që mund të tregojë për infeksion. Përforcoje kateterin me material qepës apo leukoplast ngjitës (Fig. Nëse haset në rezistencë deri sa shtyhet kateteri. Duke e shtyrë kateterin. P10C. në mënyrë periodike apliko aspirim të kujdesshëm me shiringë. Regjistro të gjitha gjetjet. sidomos në 2 deri 3 cm e para. mos e shtyjë më shumë kateterin. një alternativë e mirë e përkohshme është shfrytëzimi i rrugës intraoseale. Kurrë mos e shtyjë dhunshëm kateterin nëse haset në rezistencë. apo prej njërës prej arterieve. kah koka e foshnjës dhe ana e djathtë e saj (Fig. nëse është e domosdoshme) dhe fute kateterin në venën umbilikale. duke u siguruar që të mos ketë fluska ajri në set. • • • • • • • - INFUZIONI INTRAOSEAL Vendosja e një qasje intravenoze në foshnjat e posalindura mund të jetë e vështirë. ndërpreje infuzionin dhe nxirre kateterin e venës umbilikale. për të mbajtur kateterin në vend dhe për të parandaluar gjakrrjedhjen përreth kateterit. (zakonisht pas futjes së kateterit 5 deri 7 cm).P-27 • Mbaje kateterin në një dorë (duke aplikuar tërheqje të lehtë të kordonit me forcepsin në dorën tjetër. Përpiqu të vendosësh një vijë IV periferike sërish dhe trajtoje për infeksion të kërthizës (faqe F-135). Lidhe kordonin fort apo qepe përreth cungut të umbilikusit. Në një emergjencë. duke përdorur hapësirën e palcës së eshtrave. Lëngjet dhe barërat mund të jepen përmes kësaj rruge. faqe P-26) për të parandaluar zhvendosjen e tij. Kontrolloje vëllimin e lëngut të infunduar dhe krahasoje me vëllimin e përshkruar. mos vazhdo më tutje. Kontrolloje infuzionin çdo orë: Shikoje për skuqje dhe enjtje përreth kërthizës. Sapo të rrjedhë gjaku lirshëm prapa nëpër katetër.

me përdorimin e gazës apo tupferëve të pambukut. faqe C-41) gjilpërë intraoseale sterile. i lagur në tretësirë antiseptike (Tabela C10. Përgatite tretësirën për infuzion. Përgatite lëkurën mbi vendin e shpimit. apo nëse ashti është i thyer. nëse është e mundur). gjilpërë e palcës së eshtrave apo gjilpërë e 22-gagëve set steril për infuzion me lëngje IV (përdore mikropikëzuesin nëse ke) leukoplast ngjitës apo ngjitës i hollë letre shiringa sterile të 5 ml-ve fasha elastike shina të zgjatura PROCEDURA • • • • Përgatite pajisjen e domosdoshme.P-28 Largoje vijën intraoseale sapo të vendoset një qasje tjetër IV (brenda tetë orësh. . Të mos vendoset një vijë intraoseale. Vendi në skajin distal të femurit është 2 cm mbi kondilusin lateral. të lagur në tretësirë antiseptike dhe lëre të teret. Nëse përdorë gjilpërë të rregullt hipodermike. nuk kërkohet anestetik. nëse ka infeksion në vendin e përcaktuar për shpim. Meqenëse kjo procedurë kryhet vetëm në një emergjencë. Pastrojë duart (faqe C-38). Përcakto vendin e shpimit (skaji proksimal i tibies apo ai distal i femurit): • • Vendi në skajin proksimal të tibies është 1 cm nën dhe 1 cm medialisht prej tuberozitetit të tibies. PAJISJA • • • • • • • • dorëza të pastërta ekzaminuese gazë apo tupfer pambuku. ngjite shiringën 5 ml-she të mbushur me 3 ml lëng IV dhe lëshoje lëngun nëpër gjilpërë. dhe veshi dorëzat e pastërta të ekzaminimit. duke u siguruar që krejt seti për infuzion të jetë i mbushur me lëngë dhe pa ajër në të.

Aspiro. P-11). të vendosur ashtu që dora nuk është drejtëpërdrejtë prapa vendit të shpimit. Mbaje gjilpërën (me shiringën e ngjitur nëse përdorë gjilpërë hipodermike) në dorën tjetër. Nxirre gjilpërën përafërsisht 0. Aspirati duhet të duket sikur gjak. Kur gjilpëra të jetë vendosur drejt. lëvizje të fortë. duke shfrytëzuar shiringën për të konfirmuar nëse gjilpëra është vendosur drejtë.P-29 • • • Vendose këmbën e foshnjës.5 cm dhe me kujdes injekto lëngun IV sërish. gjilpëra mund të ketë hyrë në korteksin e pasëm të ashtit. sapo të hetosh zvoglim të përnjëhershëm të rezistencës në gjilpërë. gjë që tregon se gjilpëra ka hyrë në zgavrën e palcës ashtrore. Nëse shihet enjtje. FIGURA P-11 Infuzioni intraoseal . Ndërpreje menjëherë. • • • • - • Nëse asnjë problem nuk është hetuar. Mbështete tibien e sipërme me njërën dorë. Ngadalë injekto 3 ml të lëngut IV për të kontrolluar vendosjen e drejtë të gjilpërës: Shikoje për enjtje (që tregon rrjedhjen e lëngut nën lëkurë) në pjesën e përparme apo në muskujt e kërcirit. në kënd prej 90 shkallësh në vendin e zgjedhur për shpim. ngjite setin për infuzion në gjilpërë (Fig. nxirre gjilpërën dhe provoje sërish. Shtyje gjilpërën duke përdorur. Nëse është vështirë të infundohet lëng. prapa këmbës. me gjurin e përkulur rreth 30 shkallë dhe thembrën që peshon në tavolinë. hiqja sondën (nëse përdoret gjilpëra e palcës eshtrore apo intraoseale) dhe ngjitja shiringën. të përkulur lehtë kah këmba. por nuk ka enjtje në muskujt e kërcirit. gjarpëruese dhe forcë mesatare të kontrolluar.

Kontrollo vëllimin e lëngut të infunduar dhe krahasoje me vëllimin e përshkruar. nxirre gjilpërën dhe përpiqu të vendosësh një vijë IV periferike sërish. ndërpreje infuzionin. Kontrollo vendin e infuzionit çdo orë: Shiko për skuqje dhe enjtje përreth vendit të shpimit të kanulës dhe në kërcirin e foshnjës. . që tregon se kanula nuk është në venë dhe lëngu rrjedhë në indin nënlëkuror. sapo një qasje IV alternative të jetë në dispozicion dhe brenda tetë orësh. • - • Nxirre gjilpërën intraoseale. me ndryshimin e pozitës së këmbës. apo vendose vijën intraoseale të re në një vend tjetër.P-30 • Përforcoje gjilpërën në vend me leukoplast dhe imobilizoje këmbën sikur për femurin e thyer (faqe F-150). Nëse skuqja apo enjtja shihet. Regjistro të gjitha gjetjet. duke u siguruar që bandazha elastike të mos ngatërrohet me gjilpërën apo setin për infuzion. nëse është e mundur. shpejtësitë e rrjedhjes mund të ndryshojnë në mënyrë dramatike.

çdo 5 minuta. Pos këtyre. numrin unikat të donatorit. për të gjithë gjakun e dhënë me transfuzion. në momentin e fillimit të transfuzionit. . frekuencën e zemrës.sh. temperaturën. frekuencën respiratore. gjatë 24 orëve pas kryerjes së transfuzionit.P-31 TRANSFUZIONI I GJAKUT PËRCJELLJA E FOSHNJËS QË KA MARRË TRANSFUZION • Për çdo transfuzion. • Në secilën nga këto faza. regjistro: TRANSFUZIONI I GJAKUT • • Rishqyrto principet e përgjithshme të përdorimit klinik të gjakut (faqe C-47). gjatë transfuzionit. përcille foshnjën në fazat vijuese: para fillimit të transfuzionit. marrjen orale dhe IV dhe diurezën). vëllimin dhe llojin e gjakut të dhënë me transfuzion. Përcille foshnjën nga afër gjatë 15 minutave të para të transfuzionit dhe më pas rregullisht për të zbuluar shenjat e hershme të një reaksioni post-transfuziv. çdo katër orë. Nëse një vijë IV akoma nuk është kyçur. kohën e fillimit dhe përfundimit të transfuzionit. ndonjë efekt anësor. së paku çdo orë. regjistro informatat vijuese në kartelën e foshnjës: • dukjen e përgjithshme. për 15 minutat e parë pas fillimit të transfuzionit. ekuilibrin e lëngjeve (p. vendose një të tillë (faqe P-21).

vija IV është e kalueshme dhe gjilpëra e përdorur është mjaft e madhe (p. kontrolloje (me anëtarin e dytë të personelit. Të mos lihet njësia e gjakut varur.sh. rivlerësoje foshnjën. pakot e gjakut nuk kanë qenë jashtë frigoriferit për më shumë se 2 orë. Shkëputi tubat nga vendi i infuzionit dhe menjëherë ngjiti tubat prej setit të transfuzionit të gjakut.P-32 • Para fillimit të transfuzionit. gjatë katër orëve. 22-gagë). - - • • • • • • Regjistro temperaturën e foshnjës dhe frekuencën e zemrës dhe atë respiratore. kur shenjat vitale të foshnjës fillojnë të përmirësohen. Hiqe mbulesën mbrojtëse prej qeses apo shishes së gjakut. informatat e foshnjës janë shënuar qartë dhe gjaku është testuar për kompatibilitet. Sigurohu që gjaku të rrjedhë në shpejtësi të duhur. nëse është e mundur) që të sigurohesh se: gjaku është i grupit të duhur për foshnjën. ashtu që gjaku nuk koagulohet në gjilpërë gjatë transfuzionit. . Jepja me transfuzion krejt gjakun. lëre gjakun të rrjedhë deri në fund të tubit dhe pastaj mbylle mengenë. jepja gjakun në të njëjtën shpejtësi dhe vëllim. • • • Përdore një pajisje të infuzionit. për më shumë se katër orë. plazma nuk është e kuqe. në shpejtësi prej 20 ml/kg të peshës trupore. me gjakun e nënës dhe foshnjës. qesja e transfuzionit të gjakut nuk ka qenë e hapur dhe nuk rrjedhë. Në situata emergjente përdore gjakun e grupit O. Rh-negativë. pa e prekur hapjen dhe ngjite setin e infuzionit të gjakut. Nëse kërkohet një transfuzion tjetër. Hape mengenë e tubave të setit për infuzion gjaku. eritrocitet nuk duken të kuqrremta apo të zeza dhe gjaku nuk është i koaguluar. Pas kryerjes së transfuzionit. nëse e ke në dispozicion. Përcille temperaturën e foshnjës dhe frekuencën respiratore dhe të zemrës dhe ngadalësoje infuzionin përgjysëm. për të kontrolluar shpejtësin e transfuzionit.

apo stetoskop shiringa apo hinkë sterile. me përdorimin e tubit më të vogël (më të ngushtë) që ke. apo nëse vetëm një tubë me madhësi relativisht të madhe është në dispozicion. PAJISJA • • dorëza të pastërta ekzaminuese tubë apo katetër i pastër plastik i përshtatshëm për peshën e foshnjës: • • • • nëse foshnja peshon më pak se 2 kg. Pastrojë duart (faqe C-38). e përshtatshme për mbajtjen e qumështit të gjirit (nëse tubi do të përdoret për ushqim) kapak për tubin gastrik (nëse tubi do të përdoret për ushqim) leukoplast ngjitës tinkturë benzoike (nëse është në dispozicion) • • • PROCEDURA • • • Përgatite pajisjen e domosdoshme. - . faqe P-34) dhe bëja një shenjë në tubë me laps apo copë leukoplasti. apo e dezinfektuar në nivel të lartë.P-33 FUTJA E TUBIT GASTRIK Tubi gastrik mund të futet përmes njërës hundë apo gojës.sh. mate distancën duke përdorur shirit matës fleksibël. për ushqimin e foshnjës me vështirësi në frymëmarrje. mu nën buzën e kafazit të kraharorit. prej gojës apo majës së hundës deri te lapra e veshit dhe pastaj deri në lukth. Mate gjatësin e kërkuar të tubit: Mbaje tubin ashtu që të imitojë rrugën që do të ndjekë kur të jetë futur (p. P-12. përdore një tubë prej 8-F laps apo shirit matës fleksibël shiringa të 3. nëse foshnja është duke marrë frymë rregullisht. Në mënyrë alternative. përdore tubin prej 5-F nëse foshnja peshon 2 kg a më shumë. dhe veshi dorëzat e pastërta për ekzaminim. nëse tubi nevojitet për drenim të lukthit. Fig. dhe shënjoje distancën në tubë me laps apo copë leukoplasti.deri 5-ml (për aspirim) letër lakmusi blu. Fute tubin përmes hundës. Fute tubin përmes gojës.

deri në distancën e kërkuar. fute tubin gastrik nëpër të njëjtën hundë. P-13). Kurrë mos e shtyjë me forcë tubin në hundë nëse është hasur në rezistencë. provoje në hundën tjetër.P-34 FIGURA P-12 Matja e tubit gastrik për rrugën orale (A) dhe rrugën nazale (B) • Flektoje pak qafën e foshnjës dhe me kujdes hidhe tubin përmes gojës (Fig. apo përmes njërës hundë. përdore rrugën orale. nëse është e mundur. FIGURA P-13 Futja e tubit gastrik oral . Nëse tubi nuk rrëshqet lehtë në hundë. Nëse tubi akoma nuk rrëshqet lehtë në hundë. Nëse përdorë rrugën nazale: Nëse kateteri nazal është vendosur për dhënien e oksigjenit.

i tubit gastrik oral (A) dhe nazal (B) VËRTETOJE VENDOSJEN E MIRË TË TUBIT GASTRIK • Vërtetoje vendosjen e mirë të tubit: Mbushe shiringën me 1 deri 2 ml ajër dhe lidhe me skajin e tubit. meqë kjo mund të lëndojë lëkurën.P-35 • Përforcoje tubin në pozitë me leukoplast ngjitës (Fig. aplikoje atë në lëkurë së pari. Përdore stetoskopin për të dëgjuar mbi lukth. shmangiu shtyrjes së tubit kundrejt flegrave të hundës. Nëse është përdorur tubi nazogastrik.5 kg në lindje apo të lindura para javës së 37-të të gestacionit) që janë mbi 48 orëshe. testoje aciditetin e aspiratit: - - . tubi nuk është vendosur drejtë. FIGURA P-14 Përforcimi në vend. skaji i tubit është vendosur mirë në lukth. P-14): Nëse ke tinkturë benzoike. para se të aplikosh leukoplastin ngjitës. Nxirre tubin dhe përsërite procedurën. Nëse tingulli fishkëllues nuk është dëgjuar. Përdore shiringën për të aspiruar një sasi lëngu dhe vendose një pikë lëngë në letrën e lakmusit blu: - Në mënyrë alternative. Vëreje se kjo metodë është e përshtatshme vetëm për foshnjat që kanë më shumë se 24 orë jetë apo foshnjat e vogla (nën 2. deri sa ajri është injektuar shpejt në tubë: Nëse tinguj fishkëllues dëgjohen përmes stetoskopit deri sa është duke u injektuar ajri.

SHFRYTËZIMI I TUBIT GASTRIK PËR USHQYERJE APO DRENIM • • Nëse tubi gastrik është futur me qëllim të dhënies së qumështit të shtrydhur të gjirit. lëre tubin pa kapak dhe mbështille gazën e pastër përreth skajit. për ta mbajtur tubin të pastër dhe për të absorbuar drenimin nga lukthi. skaji i tubit nuk është i vendosur mirë. të përforcuar me ngjitës. Nxirre tubin dhe përsërite procedurën. Zëvendësoje tubin me një tjetër tub të pastër gastrik pas tri ditësh. . Nëse tubi gastrik është futur për drenim. nëse është hedhur jashtë apo bllokohet dhe pastroje dhe dezinfektoje në nivel të lartë ose sterilizoje. shih faqe C-18 për udhëzimet mbi ushqyerjen. duke u bazuar në Tabelën C-11 (faqe C-43). Nëse letra e lakmusit mbetet blu. ose edhe më herët. lëngu është acidik dhe skaji i tubit është vendosur mirë në lukth.P-36 • Futja e ubës gastrike Nëse letra e lakmusit e ndërron ngjyrën në të kuqe.

Vendose foshnjën nën ngrohëse rrezatuese (faqe C-5). faqe C-41) gjilpërë spinale apo intravenoze (22.deri 24-gagë) tuba mbledhëse të përshtatshme tupfer pambuku të thatë fasha ngjitëse PROCEDURA • • • Qëndro i/e gatshëm për të reanimuar foshnjën me përdorimin e qeses dhe maskës (faqe P-1). nëse është e mundur dhe zhvishe foshnjën vetëm kur të jeni gati për të kryer procedurën. nëse foshnja ka spina bifida/meningomyelocoele. Përmbaju principeve të parandalimit të infeksionit (faqe C-37) dhe teknikës aseptike (faqe C-40). Vendose foshnjën: Një ndihmës/e le të mbajë foshnjën në pozitë të ulur: Vendose foshnjën ashtu që këmbët e foshnjës të jenë drejtë dhe shpina e lakuar (Fig. PAJISJA • • • • • • • • dorëza të pastërta ekzaminuese dorëza të dezinfektuara në nivel të lartë apo sterile mbulesa sterile gaza apo tupferë pambuku të lagur në tretësirë antiseptike (Tabela C10. • • . gjë që mund të mbyllë rrugët e frymëmarrjes. nëse është e domosdoshme. faqe P-38). Mos kryejë punksionin lumbal. Sigurohu që qafa e foshnjës të jetë pjesërisht e ekstenduar dhe jo e flektuar kah gjoksi. Përgatite pajisjen e domosdoshme. P-15.P-37 KRYERJA E PUNKSIONIT LUMBAL Punksioni lumbal përdoret për të konfirmuar diagnozën kur foshnja ka shenja sugjestive në meningjit.

Sigurohu që qafa e foshnjës të jetë pjesërisht në ekstenzion dhe jo e flektuar kah gjoksi. gjë që do të mbyllë rrugët e frymëmarrjes. për të mbajtur shpinën në pozitë të flektuar. nëse foshnja është në krahë të majtë. - FIGURA P-16 Pozita e shtrirë për punksion lumbal . prej të cilës do të bëhet punksioni lumbal.P-38 FIGURA P-15 Pozita e ulur për punksion lumbal - Në mënyrë alternative. Fig. Ndihmësi le të vendos njërën dorë prapa kokës dhe qafës së foshnjës dhe të vendos dorën tjetër prapa kofshëve të foshnjës. vendose foshnjën në krahë me fytyrë kah ndihmësi (shumica e ofruesve të kujdesit shëndetësor djathtakë e konsiderojnë më të lehtë. P-16): Vendose foshnjën ashtu që shpina e saj të jetë më së afërmi skajit të tavolinës.

përmes pastrimit në dhe përreth. hiqe sondën.P-39 • • Pastrojë duart (faqe C-38). me lëvizje spirale me gazë apo tupfer pambuku të lagur në tretësirë antiseptike. Vendosi mbulesat mbi trupin e foshnjës. dhe veshi dorëzat e pastërta ekzaminuese. kur gjilpëra hynë në hapësirën subarahnoidale. Nxirre gjilpërën deri nën lëkurë dhe rifute. në vijën që bashkon dy kreshtat iliake. duke e drejtuar lehtë lartë. Fute gjilpërën në vijën e mesme të vertebrave. ashtu që vetëm vendi i punksionit të mbetet i ekspozuar. secilën herë dhe lëre të teret. të përkulur kah kërthiza e foshnjës. Përcakto vendin e punksionit ndërmjet zgjatimit spinoz të vertebrës së tretë dhe të katërt lumbale (p. Përgatite lëkurën mbi regjionin e pjesës lumbale të boshtit kurrizor dhe pastaj pjesën tjetër të shpinës. Përsërite edhe dy herë.sh. Nëse përdorë gjilpërë spinale. • • .5 kg në lindje apo e lindur para javës së 37-të të gestacionit]). Shtyje ngadalë gjilpërën deri në thellësi rreth 1 cm (apo më pak nëse foshnja është e vogël [nën 2. • FIGURA P-17 Vendi i punksionit lumbal • • • • Hiqi dorëzat ekzaminuese dhe veshi dorëzat sterile. Nëse është hasur ashti. deri sa e drejton kah kërthiza e foshnjës. duke përdorur gazë apo tupfer tjetër pambuku. gjilpëra nuk mund të ridrejtohet. P-17). Një “kërcim” i lehtë mund të ndjehet. Fig.

Nëse LCS nuk qartësohet. me tupfer të pambukut.P-40 • Merre lëngun cerebrospinal (LCS): Merri rreth 0. vetëm për kulturë dhe antibiogram. Nëse LCS nuk del. Apliko një fashë ngjitëse në vendin e punksionit. rrotulloje pak gjilpërën. Nëse LCS prap nuk del.5 deri 1 ml (rreth 6 deri 10 pika) të LCS në secilën tubë mbledhëse. deri sa gjakrrjedhja apo rrjedhja e lëngut të ndërprehet. Një ndihmës/e le të aplikojë shtypje të lehtë në vendin e punksionit. Nëse shihet gjak në LCS. • • Pas marrjes së LCS nxirre gjilpërën. gjilpëra sigurisht ka kaluar nëpër kanal spinal dhe ka shkaktuar gjakrrjedhje. nxirre gjilpërën dhe rifute ndërmjet zgjatimeve lumbale të katërt dhe të pestë. • . merrë LCS të mjaftueshëm.

• • • • • • • • .deri 23-gagë) paraldehid vaj arre (apo pemësh) lubrikant me bazë uji PROCEDURA • • • Përgatite pajisjen e domosdoshme. Me kujdes fute shiringën në rektumin e foshnjës dhe shtyje përafërsisht 3 cm. Lubrifikoje shiringën me lubrikant me bazë ujore. dhe veshi dorëzat e pastërta ekzaminuese. Shumica e përthithjes do të paraqitet ndërmjet minutës së 5-të dhe 15-të prej dhënies. në të njëjtën shiringë. P-16. Ngjite gjilpërën dhe tërhiqi deri 0. ngjajshëm sikur pozita e shtrirë për punksion lumbal (Fig. Tërhiqi deri 2 ml vaj ulliri në shiringë. Nëse doza është hedhur prej rektumit brenda pesë minutave të para. Pastrojë duart (faqe C-38). Hiqe gjilpërën prej shiringës.4 cm (22. faqe P-38). Jepe barin ngadalë për tre minuta dhe pastaj ngadalë tërhiqe shiringën.3 ml/kg të peshës trupore paraldehid.P-41 DHËNIA REKTALE E PARALDEHIDIT PAJISJA • • • • • • dorëza të pastërta ekzaminuese shiringa plastike prej 3-ml gjilpëra sterile prej 25. Një ndihmës/e le t’ia heqë foshnjës pelenën dhe ta mbajë foshnjën në njërën anë. Lëre foshnjën të relaksohet prej pozitës së përkulur. kështu që nëse hidhet jashtëqitje pas kësaj kohe doza nuk ka nevojë të përsëritet. përsërite dozën.

P-42 .

PROCEDURA • • • • • • Përgatite pajisjen e domosdoshme.P-43 DRENIMI I NJË ABSCESI PAJISJA • • • • • • • • • • • • • • dorëza të pastërta për ekzaminim dorëza të dezinfektuara në nivel të lartë apo sterile gazë apo tupfer pambuku i lagur në tretësirë antiseptike (Tabela C-10. Vendosi mbulesat sterile mbi regjionin që rrethon abscesin. duke përdorur gazë apo tupfer pambuku të lagur në tretësirë antiseptike dhe lëre të teret. 13/20 cm anestetik lokal (p. ashtu që të mbetet i ekspozuar vetëm abscesi. faqe C-41) gazë sterile në tubë testuese të qelqit për kulturë forceps indor. 0. Hiqi dorëzat për ekzaminim dhe veshi dorëzat e dezinfektuara në nivel të lartë apo sterile. Përgatite lëkurën mbi dhe përreth abscesit. . Ngjite një gjilpërë prej 22-gagëve në shiringën e 10 ml. Pastrojë duart (faqe C-38). mbushe shiringën me lëng IV dhe hiqja gjilpërën.sh. i dezinfektuar në nivel të lartë apo steril gaza sterile brisk steril mbulesa sterile shiringa sterile të 10-ml shiringë sterile prej 3-ml (ose ndonjë tjetër madhësie që është në dispozicion me shenja ndarëse të përshatshme për dozim të saktë) gjilpëra sterile prej 22-gagëve gjilpëra prej 25-gagësh.5% tretësirë lidokaine) lëng steril IV. dhe veshi dorëzat e pastërta për ekzaminim.

Pas një minute. • • • • Prit dy minuta për të mundësuar që anestetiku lokal të arrijë efektin. pastaj bëje një prerje mbi regjionin fluktuues të abscesit. Injekto anestetikun lokal intradermal (faqe P-19) për të ngritur një “puçërr” të vogël në lëkurë.P-44 • Injekto anestetikun lokal përreth abscesit: Tërhiqe anestetikun lokal në shiringën prej 3-ml dhe ngjite gjilpërën prej 25-gagëve. Përdore forcepsin e dezinfektuar në nivel të lartë apo steril. ngjite gjilpërën e 22-gagëve në shiringë. merre një mostër qelbi dhe dërgoje në laborator për kulturë dhe antibiogram. Shpërlaje abscesin me lëng IV dhe lëre varrën të hapur. fute gjilpërën nëpër “puçërr” në lëkurë dhe infiltroje me anestetik lokal regjionin përreth abscesit. për të hapur pakon e qelbit. . Me përdorimin e gazës sterile.

.

Numri i foshnjave që kanë vdekur. Numri i foshnjave të lëshuara. Krahas këtyre. të përdorura në përkujdesjen e foshnjave të posalindura. Shënimet e kujdesit të vazhdueshëm (p. fletlëshimi. ditari punës (faqe A-8) duhet mbajtur me informatat themelore për të gjitha foshnjat e pranuara. • Shënimet e pranimit (shembulli nuk është treguar) duhet përfshirë arsyen për pranim. Ruaji shënimet klinike për së paku një vit deri sa të mos udhëzohesh ndryshe nga rregulloret lokale. • • Sigurohu që emri i foshnjës dhe numri identifikues janë të sakta në të gjitha shënimet. Analizo statistikat e spitalit çdo vit çdo 6 apo 12 muaj: Numri i foshnjave të pranuara. pajisjes. • . Shënime plotësuese mund të përdoren për qëllime administrative. • • • SHËNIMET KLINIKE Shënimet klinike përbëhen prej shënimeve në pranim dhe shënimeve rreth kujdesit të vazhdueshëm. nëse është e domosdoshme për shënime ditore kur foshnja është e sëmurë apo kur foshnja shërohet. Fig. Mungesa e barërave. Ruaji shënimet klinike duke iu përmbajtur rregulloreve institucionale. Lista kontrolluese e detyrave është e dobishme.sh. formulari kthyes dhe çertifikata e vdekjes. Kushtet kryesore sipas peshës së lindjes dhe gjinisë së foshnjës. Shfrytëzoje më shumë se një kolonë. Shembujt e shënimeve të përfshira janë sugjeruar për përmbajtjen e tyre më shumë sesa për formën e tyre. trajtimin paraprak dhe të dhënat tjera rreth nënës dhe familjes. sifilizi kongjenital). faqe A-2) gjatë hospitalizimit janë shënime konfidenciale që shkëmbehen ndërmjet mjekut dhe infermiereve të përfshira në përkujdesjen e foshnjës: Mbaji shënimet afër foshnjës.sh.A-1 MBAJTJA E SHËNIMEVE Ekzistojnë disa lloje shënimesh. Shënimet vijuese janë përfshirë në këtë udhëzues: kartela e përgjithshme klinike. anamnezën. aparaturës dhe personelit në detyrë. Sigurohu që shënimet të mund të shqyrtohen lehtë për statistikat vjetore apo hulumtimet ose studimet e veçanta. Njihu me rregullat e raportimit vendor të sëmundjeve nën mbikëqyrje (p. A-1.

T = të ushqyer përmes tubit gastrik) dhe shënoje në kolonën e djathtë vëllimin e qumështit të dhënë. . Z = zëvendësues të qumështit të gjirit) dhe metoda e të ushqyerit (G = të ushqyer me gotë/lugë apo enë tjetër. Nëse foshnja nuk është duke u ushqyer në gji.A-2 FIGURA A-1 Nr. i kartelës Data Pesha Temperatura Frymëmarrja Udhëzimet për të ushqyer Ushqyerja (shih më poshtë) Dita Shënimet klinike të kujdesit të vazhdueshëm Emri dhe mbiemri Pesha në lindje Mosha gestative Diagnoza Reparti Faqe # Gjetjet gjatë ekzaminimit Testet diagnostike Trajtimi Çelësi për të ushqyer: B = foshnja është duke u ushqyer në gji. shënoje në kolonën e majtë me çka ushqehet foshnja (QGj = qumësht i shtrydhur gjiri.

mosha në vdekje: Shkaktari i vdekjes (diagnoza dhe kodi): . FIGURA A-2 Numër: Mbiemri: Prindërit: Arsyeja për pranim: Fletlëshimi Data e pranimit: Njësia/Reparti Data e lindjes: Adresa: Forma e pranimit: Shtëpi Institucion Mosha: Pesha në lindje: Anamneza e shtatzënisë dhe lindjes: Fillimi i sëmundjes: Qëndrimi në spital: Udhëzimet për kujdes shtëpiak: Data e lëshimit: Diagnoza në lëshim: Vizita kontrolluese: Ku: Kur: Nënshkrimi: I/e lëshuar: Shtëpi Institucion Nëse ka vdekuar.sh.A-3 FLETLËSHIMI Fletlëshimi (p. A-2) duhet të përfshijë të dhënat për prindër dhe ofruesit e kujdesit shëndetësor që do të ofrojnë kujdesin pas lëshimit. Fig.

shtypja e gjakut. A-3) përfshin të dhënat që duhet ofruar bashkë me foshnjën kur foshnja dhe nëna janë referuar në një institucion apo departament/njësi tjetër për kujdes.sh. Fig. FIGURA A-3 Numri i kartelës: Udhëzimi Emri i FOSHNJËS: Pesha në lindje: Data dhe ora e lindjes: Mosha gestative: Arsyet kryesore për referim: Emergjencë Jo emergjente Për të shoqëruar nënën Emri i NËNËS: Mosha: Adresa: Kush e referon: Emri: Institucioni: I/e shoqëruar nga punëtori shëndetësor: Arsyet kryesore për referim: Emergjencë Jo emergjente Për të shoqëruar nënën Referuar Data: Koha: Arritja Data: Koha: Gjetjet kryesore (klinike dhe temperatura): Gjetjet kryesore (klinike.A-4 UDHËZIMI Formulari udhëzues (p. temperatura dhe rezultatet laboratorike): Trajtimi i dhënë dhe koha: Para referimit: Gjatë transferimit: Informatat e dhënë nënës dhe shoqëruesit rreth arsyeve të referimit: Trajtimi i dhënë dhe koha: Para referimit: Gjatë transferimit: (Koha e) Ushqyerjes së fundit (në gji): Informatat e dhëna nënës dhe shoqëruesit lidhur me arsyet e referimit: .

FIGURA A-4 Numri i kartelës: Formulari kthyes Emri i FOSHNJËS: Pesha në lëshim: Data e lindjes: Mosha (ditë): Arsyet kryesore për referim: Emergjencë Jo emergjente Për të shoqëruar nënën Emri i NËNËS: Mosha: Adresa: Arsyet kryesore për referim: Emergjencë Jo emergjente Për të shoqëruar nënën Kush e referon: Emri: Institucioni: I/e shoqëruar nga punëtori shëndetësor: Pranimi Data: Koha: Lëshimi Data: Koha: Diagnoza: Trajtimi i dhënë: Trajtimi dhe rekomandimet për kujdesin e mëtutjeshëm: Vizitat kontrolluese: Ku: Kur: Masat parandaluese: Nëse ka vdekur: Data: Shkaktarë: Diagnoza: Trajtimi i dhënë: Trajtimi dhe rekomandimet për kujdesin e mëtutjeshëm: Vizitat kontrolluese: Ku: Kur: Masat parandaluese: Nëse ka vdekur: Data: Shkaktarë: . A-4) përfshin të dhënat që duhet kthyer institucionit referues apo departamentit/njësisë pas lëshimit apo vdekjes së foshnjës.sh.A-5 FORMULARI KTHYES Formulari kthyes (p. Fig.

plotësoje çertifikatën e vdekjes dhe dërgojau autoriteteve sipas rregullave kombëtare. në çertifikatën vendore të vdekjes. Përmbaju udhëzimeve për kodim. nëse është e domosdoshme. Merre në shqyrtim shtimin e të dhënave rreth foshnjës. Shfrytëzoje Klasifikimin Ndërkombëtarë të Sëmundjeve apo sistemin tjetër kodues të shfrytëzuar në vend. Secili vend ka formularin dhe rregulloret e veta për raportimin e vdekjes dhe shkakut të vdekjes.A-6 ÇERTIFIKATA MJEKËSORE NDËRKOMBËTARE E SHKAKTARIT TË VDEKJES • Nëse foshnja vdesë. Figura A-5 (faqe A-6) është një shembull i çertifikatës së vdekjes të propozuar nga OBSh-ja. • . e cila përcakton përmbajtjen e formularit dhe periudhën kohore brenda së cilës vdekja duhet paraqitur.

.. që kanë sforcuar shkaktarin e mësipërm... duke shënuar shkaktarin kryesor të fundit IV Nëse i/e vdekuri/a është një foshnje dhe më e re sesa një muajshe: □ Jo shtatzënë □ Jo shtatzënë........A-7 FIGURA A-5 Çertifikata e vdekjes Shkaku i vdekjes Intervali mesatar ndërmjet fillimit dhe vdekjes ...... Kjo nënkupton sëmundjen............ që e ka shkaktuar atë (a)......... insuficienca e zemrës apo insuficienca respiratore................. ......... ... nëse ndonjë................... .... Merre në shqyrtim mbledhjen e informatave vijuese: III Nëse i vdekuri është femër...........5 kg apo më shumë □ më pak se 2....................................................... g Nëse pesha e saktë në lindje nuk dihet......................................... .............. a ka peshuar foshnja: □ 2. . I Sëmundja apo gjendja që ka çuar drejtëpërdrejtë në vdekje* Shkaktarët pararendës Gjendjet morbide...... nëse ndonjë... a ishte ajo: Shkaktarët pararendës Gjendje morbide..............sh..... duke shënuar gjendjet themelore të fundit II Gjendjet tjera të rëndësishme që i kanë kontribuuar vdekjes........ Si rrjedhim i (apo si pasojë e) (d).......................... Si rrjedhim i (apo si pasojë e) (b).............. por nuk kanë qenë të lidhura me sëmundjen apo gjendjen..... .................................................... * Kjo nuk nënkupton mënyrën e vdekjes............. p..................... lëndimin apo komplikimin...................... por shtatzënë brenda 42 ditëve prej vdekjes □ Shtatzënë në kohën e vdekjes □ Nuk dihet nëse është shtatzënë apo ka qenë brenda 42 ditëve prej vdekjes Çfarë ishte pesha në lindje: ....................... që sforcon shkaktarin e mësipërm......5 kg ........................ .. Si rrjedhim i (apo si pasojë e) (c)................ që ka shkaktuar vdekjen.....

rezultatin (i/e lëshuar në shtëpi.A-8 DITARI I PUNËS • Mbaje ditarin e punës me informatat themelore rreth të gjitha foshnjave të pranuara: • numrin identifikues. transferuar. Informatat minimale përfshijnë datën e pranimit. i/e transferuar. Është e dobishme që të përfshihet edhe pesha në lindje. peshën në lindje. Mund të jetë e dobishme që të mbahet ditar i ndarë pune i foshnjave që kanë vdekur. datën e pranimit dhe lëshimit. apo vdekur) dhe datën. diagnozën në lëshim. gjendjen kryesore. arsyen për pranim. numrin e kartelës. adresën. gjinin. vdekur). • . vizita e ardhshme kontrolluese. gjendjen në lëshim (gjallë. emrin. emrin e nënës dhe foshnjës. janë transferuar apo kanë kërkuar vizita kontrolluese.

A-9 APARATURA. PAJISJA DHE BARËRAT THEMELORE PAJISJET E LABORATORIT TË INSTITUCIONIT TË KUJDESIT SHËNDETËSOR BIOKIMIA DHE HEMATOLOGJIA Pajisjet e domosdoshme për të: Matur glukozën në gjak Matur hemoglobinën (apo hematokritin [fraksionin e vëllimit të eritrociteve]) Matur bilirubinën serumike Kryer numërimin e qelizave të lëngut cerebrospinal Kryer testin serologjik për sifilis MIKROBIOLOGJIA Pajisja e domosdoshme për të kryer: Kulturën dhe antibiogramin në mostrat e gjakut. Rh-negativë Pajisja e domosdoshme për të kryer: Grupin e gjakut dhe reaksionin e kryqëzuar (kompatibilitetit) Testin Coombs NJËSIA E KUJDESIT TË VEÇANTË PËR TË POSALINDURIT PJESËT E KUJDESIT PËR JOPACIENT Vendi për përgatitjen e lëngut IV dhe barërave Frigoriferi dhe/apo frizi Hapësira për ruajtjen e pajisjeve Dritë xhepi me bateri shtesë PJESËT PËR KUJDESIN PËR PACIENT Batanijet. kësulat dhe pampersat Karrike për nënën (komode për gjidhënie) Krevatet për foshnja të posalindura Pajisjet për pastrim duarsh Burim nxehtësie . përfshirë gjakun e grupit O. rrobat e fëmijës (apo pelenat për mbështjellje). çarçafët e shtratit. qelbit dhe lëngut cerebrospinal Ngjyrosjen e Gram-it BANKA E GJAKUT Gjaku i plotë i freskët.

deri 10-ml) .5 litra në minutë Termometri i dhomës Ora e murit APARATURA Maska e fytyrës për reanimim (madhësia 0 dhe 1) Inkubatorët Shtyllat IV Njësia e fototerapisë Ngrohëset rrezatuese Qesja reanimuese vetfryrëse.deri 25-gagë) Kanulat (22. prej cilindrit.deri 25-gagë) Tubat IV Mikropikëzues Rubinetat (dy-kahëshe apo trikahëshe) INJEKSIONET Gjilpërat (21. apo shtegut të murit) dhe një matësi të rrjedhës që mundëson edhe më pak se 0.deri 10-gramëshe PAJISJA TUBAT DHE KATETERËT Tubat gastrike (3. 5-F.5-F.A-10 Burim drite Pajisja për oksigjen (p.sh.deri 27-gagë) Shiringat (1. madhësisë së të posalindurit Stetoskop Aparat aspirues Termometër (përfshirë termometrin rektal që matë edhe nën 25 °C) Peshore me ndarje prej 5. dhe 8-F) me kapak Kateterë aspirues Kateter për venat umbilikale METODAT E DHËNIES SË OKSIGJENIT Kuti koke Kateter nazal (6-F dhe 8-F) Dhëmbëz nazal (1-mm dhe 2-mm) VIJA IV Seti flutur (22. përqendruesit të oksigjenit.

sh. gotat dhe lugët apo enët tjera për ushqyerje Enët dhe kontejnerët për përgatitjen e zëvendësuesve të qumështit të gjirit TË TJERA Leukoplast ngjitës apo ngjitës i hollë letre Shina krahu Lidhëse kërthize Tupfer pambuku Mbulesa Fasha gazash Shina imobilizimi Penj për sutura Tampon KARTELAT Etiketa laboratori Ditar pune Kartela mjekësore. qelb dhe lëng cerebrospinal) Letër lakmusi për glukozë Lanceta TË USHQYERIT DHE USHQYERJA NË GJI Zëvendësuesit e qumështit të gjirit për foshnjat në termin dhe ato premature Kontejnerët për ruajtjen e qumështit të shtrydhur të gjirit Gotat. formularët referues dhe kthyes Format tjera të përshkruara PARANDALIMI I INFEKSIONIT PAJISJET PËR PASTRIM DUARSH Ujë ujësjellësi/i pastër Sapun dhe/apo faculeta me bazë alkooli Peshqirë . arterial. prerës. diagramet e rritjes.A-11 INSTRUMENTET Brisqet dhe dorëzat Forcepsët (p. indor) Mbajtës gjilpërash TESTET Tubat kapilarik Tubat mbledhës të përshtatshëm për mostrim (gjak.

2% glutaraldehid) Sterilizator instrumentesh BARNAT 0. 1% nitrat argjenti.sh. apo 1% yndyrë tetracikline) Cefotaxime Ceftriaxone Ciprofloxacin Cloxacillin Diazepam Gentamicin Isoniazid Lidokainë .5% gencian violet 1% tetraciklinë hidroklorur yndyrë 10% glukozë tretësirë Ampicillin Antitetanus imunoglobulin (humane) Vaj arrash (apo perimesh) Benzathine benzylpenicillin (apo procaine benzylpenicillin) Benzylpenicillin Përgatesa orale të hekurit Profilaksa e syve (p.5% zbardhues klori.5% polividon jod.A-12 DORËZAT Dorëza të pastërta për ekzaminim Dorëza të rënda gome apo lateksi për amvisëri Dorëza të dezinfektuara në nivel të lartë apo sterile PËRGATITJA E LËKURËS Tretësira antiseptike (p. 0. 2.sh. 2.sh. 60% deri 90% etil apo izopropil alkool) HUDHJA E MBETURINAVE Kontejner rezistent në shpuarje për mbeturina të kontaminuara Kontejner rezistent në shpuarje për mbeturina të mprehta Thasë për ndërresa dhe pelene të lagura PASTRIM DHE DEZINFEKTIM Fusha për aparaturën për pastrim dhe dezinfektim Tretësira dezinfektuese (p. 4% klorheksidin glukonat.5% polividon jod.

A-13 Nevirapine Tretësirë fiziologjike (apo Ringer laktat) Krem Nystatin Tretsirë dehidruese orale Paraldehyde Fonabarbiton Phenytoin Vitamin K1 (phytomenadione) Zidovudine (AZT) VAKSINAT Tuberkuloza (BCG) Difteri. pertusis dhe tetanus (DPT) Hepatit B (HBV) Poliomyelit (OPV) Tetanus (tetanus toksoid) .

A-14 .

F-101 ABO grupet e gjakut shpërputhje në. F-77 verdhëza dhe. apo zgjatur. F-87 Aktiviteti i lindjes gjakrrjedhja gjatë. F-80. F-81. C-32 Anus. vlersimi i . F-37 temperatura gjatë. F-55 menaxhimi. F-110 gjakrrjedhja dhe/apo zbehja dhe. C-34 deri C-35 Antibiotikët (vazhd. F-130 deri F-131 incizion dhe drenazhë e procedura. F-132 deri F-133 Abscesi diagnoza e. F-52 në foshnjat e vogla. C-33 dozat. C-31 hollimi. i zvogluar. F-8 deri F-9 Anemia anamneza familjare e. F-113 anamneza familjare për. F-53 Asfiksia gjakrrjedhja dhe/apo zbehja dhe. F-37 kujdesin i vazhdueshëm. F-153 Anus imperforatus. P-43 deri P-44 pajijsa. F-117 diarrea dhe. F-35 menaxhimi. vështirë. F-36. F-55 deri F-56 mosha gestative më pak se 35 javë apo pesha në lindje më pak se 2 kg. F-39 deri F-40 . F-8 deri F-9 e shtatzënisë. C-32 dhënia IV e. F-117 dallimi prej sepsës. F-18 Abdomeni i dhimbshëm fryrja abdominale dhe. F-128 menaxhimi. F-55 foshnja më shumë se treditëshe. F-7 to F-8 e aktivitetit të lindjes dhe lindjes. C-34 Anamneza.) dhënia IM e. F-77. lëkura. F-110 vjellja dhe. F-9 e nënës. C-31 për infeksione specifike. F-119 deri F-120 Anomalitë kongjenitale të zemrës. F-153 Apatia. F-52 Antibiotikët zgjedhja dhe dhënia. F-45 deri F-46 e dyshuar.A-15 INDEKSI Abdomeni. P-43 Aktiviteti. imperforatus. mjekësore e foshnjës. F-116 i komplikuar. F-87 Apnea menagjimi. F-123 në foshnjat në termin. C-33 dozat e. F-44 deri F-45 gjetjet prej. F-78 Abrazionet. F-55 mosha gestative 35 javë apo më shumë apo pesha në lindje 2 kg apo më shumë. F-52 deri F-53 enjtja në skalp dhe. F-57 Ampicilin hollimi i. F-77 foshnja e sëmurë apo e vogël.

F-151 buza apo qiellza e çarë. C-61 gishtat shtesë. C-60. C-33 dozat. F-141 menaxhimi. C-14 vështirësitë e të ushqyerit. C-33 dozat. A-12 deri A-13 për transferin e foshnjës së sëmurë apo të. F-152 deri F-153 . C-34 Bilirubina. kujdes me hipertermia. F-95. vogël C-64 BCG (vaksina kundër tuberkulozës). C-30 C Caput succedaneum diagnoza e. F-47 dhënia e oksigjenit dhe ngjyra e. F-116 të ushqyerit në gji. F-130 deri F-131 Cephalohaematoma diagnoza e. C-30. C-33 dozat. F-142 to F-143 Cianoza.A-16 B Barnat antipiretike. F-124 deri F-125 Cefotaxime hollimi i. gjaku prej vendit të. F-47 Circumcision. F-78. F-122 menaxhimi. F-128 menaxhimi i . F-124 deri F-125 Chignon diagnoza e. F-151 deri F152 Buzët blu. F-86 Binjakët gjakrrjedhja dhe/apo zbehja dhe. F113. F-122 menaxhimi. C-51 Benzathine benzylpenicillin hollimi i. C-33 dozat. F-96 Buza apo qiellza e çarë. A-6 deri A-7 Çertifikata Mjekësore Ndërkombëtare e shkakut të Vdekjes. C-35 për dhënie orale hollimi. C-34 Celuliti diagnoza e. C-34 Ceftriaxone hollimi i. F-151 gastroshiza. F-152 komunikimi. F-151 deri F-152 këmba e shtrembër. F-124 deri F-125 Chlamydia. C-33 dozat. qendrore. konjunktiviti si pasojë diagnoza e. F-73 Barnat furnizimet themelore të. A-6 deri A-7 D Defektet e lindjes shenjat e lindjes. përkrahja emocionale dhe. C-34 Benzylpenicillin hollimi i. F-79 fototerapia dhe. F-122 menaxhimi. C-33 dozat. C-35 Ç Çertifikata e vdekjes. në serum verdhëza dhe. F-115 Cloxacillin për injeksion hollimi i.

F-153 anus imperforatus. F-80 lëkura dhe membranat mukozale problemet dhe. F-152 Defektet gjenetike të lindjes. A-10 metodat. F-20 deri F-21 i gjymtyrëve. C-26 deri C-27 përparësitë dhe të metat. F-110 deri F-111 tretësira rehidruese orale (TRO) për. F-107 nozokomiale. për vëzhgimin e verdhëzës. C-29 deri C-30 burimet për. F-69 Ekzaminimi. F-66 deri F-67 Ditari i punës. F-107 parandalimi i infeksionit dhe. kujdes kundrejt. parandalimi i infeksionit dhe. F-116 verdhëza dhe. F-17 i frekuencës së zemrës. F-10 i abdomenit dhe shpinës. F-108 Diazepam për konvulzione. C-28 deri C-29 Dhimbja lëvizja e gjymtyrëve dhe. F-11 i syve. F-108 gjakrrjedhja dhe. F-156 deri F-157 Diarea. F-100 meningomielocela. për oksigjen dhënia. F-147 enjtja në skalp dhe. C-4. F-152 omfalocela. P-23 vendosja e vijës IV në. F-151 spina bifida. F-117 gjetjet. F-107. F-14 deri F-15 . F-12 i ngjyrës.A-17 gjenetike. A-12 mbrojtëse. C-8 deri C-9 E Edema e gjeneralizuar gjakrrjedhja dhe/apo zbehja dhe. C-23 Diabeti. F-153 Dehidrimi diarrea dhe. F-152 to F-153 shenjat lëkurore. F-12 veprimet e menjëhershme pas. F-128 Ekspozimi në diell temperatura trupore jonormale dhe. F-87 Duart imobilizimi për vijë IV. A-8 Dorëzat pajisjet themelore të. F-108 lëngjet IV dhe. F-109 deri F-110 menaxhimi i përgjithshëm. F-153 vjellja dhe. foshnja simptomatike e nënës së patrajtuar për. C-25 Dhënia e oksigjenit. F-18 i peshës në lindje. P-36 Drita. P-22 Dh Dhëmbëzit nazal. P-43 deri P-44 tubi gastrik për. F-16 i ushqyerjes. F-20 i kokës dhe fytyrës. C-25 deri C-26 aparatura dhe pajisja themelore. C-25 to C-26 përcjellja e reagimit të foshnjës në. F-107 diagnoza dalluese. F-122 Dhoma e ngrohët. F-19 i temperaturës trupore. F-64 për tetanus. C-39 deri C-40 Drenimi i abscesit. F-77 Drithërimat.

F-5 deri F-6 anemia e. F-28 më pak se 1.25 kg. P22.75 deri 2. F-118. F-42 Formulari kthyes. F-29 1. F-128. F-18 i tonusit të muskujve dhe nivelit të vetëdijes. F-121 në lëkurë. F-122 menaxhimi. F-119 apnea në. F-87 Foshnja e sëmurë vlerësim i shpejtë. F-19 Embolia ajrore. F-47. F-123 Fontanella. F-128. F-146 Foshnja që është duke vdekur.5 kg. F-12 deri F-13 i frekuencës respiratore. shih gjithashtu Foshnja e sëmurë anemia e. F-11 i lëkurës. F-81 menaxhimi. infuzioni IV dhe. F-147 Enjtje e dhimbshme në lëkurë. F-47. F-127. shih Oedema Enjtja fluktuuese në skalp. F-52 deri F-53 vështirësitë e frymëmarrjes në. komunikimi. P-26 Encefalopatia nga bilirubina diagnoza e. F-19 gjaku në. F-30 Foshnja e vogël. F-117 diarrea dhe. A-4 Foshnja me pozitë me pelvik paraliza e krahut dhe. F-121 diagnoza dalluese. F-107 Femuri.25 deri 1. F-29 1. F-130 deri F-131 Enjtja në skalp.5 deri 1. F-23. F-123 to F-125 gjetjet. F-118. përkrahja emocionale dhe. F-121.749 kg. e përparme e fryrë gjetjet e shumfishta me. për dhënie orale hollimi i. A-3 Frekuenca respiratore vlerësimi i. F-127. A-5 Formulari udhëzues. F-36. F-136 e lëkurës mbi eshtra. F-150 Fenobarbiton kujdes kundrejt diazepamit me. F-64 Fletlëshimi.49 kg. C-35 F Fecesi vlerësimi i. F-49 enjtje në skalp dhe. F-48 më shumë se 60 frymëmarrje në minutë. F-127. F-119 menaxhimi i ushqyerjes dhe lëngjeve 1. F-147 pozita normale e pushimit e. F-83 deri F-84 Enjtja. F-102. F-14 i pozitës dhe levizshmërisë. F-115.A-18 i gojës dhe hundës. C-33 dozat. fraktura e. F-15 deri F-16 i kërthizës. F-104 deri F-105 Erythromycin. F-11 më pak se 30 frymëmarrje në minutë. F-122 në lëkurë. F-49 . F-101 menaxhimi. C-61 deri C-62 Foshnja me dukje të sëmurë. F-48. F-16 i urinës dhe fecesit. F-128 Enterokoliti nekrotizues diagnoza e.

A-19 lëshimi dhe vizitat kontrolluese. F-78 deri F-79 lëngjet IV dhe vëllimet e ushqimit dhe. F-30 Fototerapia procedura. F-100 gjetjet. F-128 Furnizimet e bankës së gjakut. C-22 e ulët menaxhimi nën 25 mg/dl. F-27 1. F-17 paraliza e. F-148 deri F-149 Frekuenca e zemrës vlerësimi i. F-36 matja. F-40 deri F-41 shtimi në peshë dhe ushqyerja pas shtatë ditëve jetë. F-147. F-85 to F-86 për verdhëz të hershëm apo serioze. shtesë.49 kg.749 kg. F95. F-78. F-92 gjetjet e shumfishta me. F-151 Glukoza e ulët në gjak menaxhimi nën 25 mg/dl. F114 konvulzionet aoo spazamt dhe. F-123 Fryrja abdominale diagnoza dalluese. F-152 deri F-153 Gentamicin hollimi i.5 kg. F-148 deri F-149 diagnoza e. F-91 nën 45 mg/dl por së paku 25 mg/dl. F-12 enjtja në skalp dhe. P-13 Gërvishtjet/mavijosjet me trauma në lindje. F-93. F-84 Frakturat. F-96 kujdesi i nënës kengur.5 deri 1. F-27 1. F-91 . shtesë. F-148 G Gastroschisis. F-101 deri F-103 menaxhimi. F-81 deri F-82 gjakrrjedhja dhe/apo zbehja dhe. C-35 Gishtërinjët. F-151 Glukozo-6-fosfat dehidrogjenaza (G6PD) deficiti. F-92 shpeshtësia e matjes pas leximit normal.75 deri 2. F-147. F-80 Glukoza. A-9 Fytyra vlerësimi i. F-24 deri F-30 pa sëmundje të rënda 1.25 deri 1. F-15 pa trauma në lindje. F-77.25 kg. F-38. C-33 dozat. F59. F-27 deri F-28 vështirësitë e ushqyerjes. F37. F-99 deri F-100 lëkura dhe membranat mukozale problemet dhe. F-26 deri F-27 më pak se 1. F-113 verdhëza dhe. F-115 Gishtërinjët. F-36. F-147 menaxhimi i përgjithshëm. F-62 lëngjet IV dhe. i përgjithshëm. F-30 deri F33 gjetjet e shumfishta me. F33 deri F-34 menaxhimi i ushqyerjeve dhe lëngjeve principet e përgjithshme të. në gjak gjakrrjedhja dhe/apo zbehja dhe. C-22 përgatitja e njësisë për. F-116 anamneza familjare e.

F-155 HIV. F-44 deri F-46 sifilisi kongjenital. F-47 Gjuha blu. F-102 material i gëlltitur diagnoza e. vlerësimi i. F-119 shkaktarët obstetrik. F-116 verdhëza dhe. F-128 Gonorea konjuktiviti i pasojë e. F-102. F-114 sëmundja hemorragjike e foshnjës së posalindur. F-105 deri F-106 Gjetjet. F-142 Grupet e gjakut. F-115. F-18 soori në. F-128 Gjymtyrët. F-102 menaxhimi. F-131 njollat e bardha në brendësi të. F-81. F-113 diagnoza dalluese. C-477 në feces. F-46 meningjiti. F-114 Hemoliza. F-5 deri F-6 Gj Gjakrrjedhja intraventrikulare diagnoza e. F-119 në përgjithësi. F-47 cianoza dhe.A-20 nën 45 mg/dl por së paku 25 mg/dl. F-35 kategorizimi. F-43 zgjedhja e. C-52 Hematokriti përcaktimi i transfuzionit dhe. shih ABO grupet e gjakut Gulçimi menaxhimi i menjëhershëm. F-63 menaxhimi. F-38 deri F-41 sepsa. F-105 deri F-106 Gjaku maternal i gëlltitur diagnoza e. F-116 Hepatiti B. A-9 Hemoglobina niveli i. shih Ekzaminimi. C-29. F-92 shpeshtësia e matjeve pas leximit normal. nëna me . përcaktimi i transfuzionit dhe. F-99. F-115 deri F-118 menaxhimi koagulopatia. F-37 menaxhimi asfiksia. F-41 deri F-43 Gjëmimi në ekspirium. F-66 Gjakrrjedhja. konvulsionet dhe. F-80. Gjetjet e shumfishta Gjetjet e shumfishta. F-102 menaxhimi. F-116 Gjaku përdorimi klinik i. F-36. F-82 Goja vlerësimi i. F-119 i vazhdueshëm. F-128. C-30 njollat e bardha në. F-92 G6PD (glukozo-6-fosfat dehidrogjenaza) deficiti gjakrrjedhja dhe/apo zbehja dhe. pajisjet. F-14 deri F-15 H HBV (vaksina e hepatitit B). F-117 në vjellje. foshnja asimptomatike e nënës së patrajtuar për. F-114 Hematologjia. F-141. F-101. F-66 Gjakrrjedhja spontane. shih Gjakrrjedhja Gjakrrjedhja vaginale gjatë shtatzënisë/lindjes së vonë. F-120 intraventrikular.

C-42 Iritabiliteti. F-129 kërthiza. C-52 poliomieliti (POLIO). F-69. F-136 njerëzit si burim i. C-27 vena umbilikale. F-160 deri F-162 menaxhimi i përgjithshëm. C-7 për ngrohjen dhe mirëmbajtjen e temperaturës trupore të foshnjës. F-140 Kateterët. C-51 Infeksioni (et) nozokomiale. F-136 deri F-137 Infeksionet nozokomiale.A-21 terapi antiretrovirale dhe. P-23 Kapakët e syve. C-22 deri C-23 Hipertermia diagnoza e. F-128. F-140 lëkura. P-21 deri P-24 përforcimi i vendosjes së. F-70 menaxhimi e mesme. për oksigjen dhënia. F-140 lëkurë. shih gjithashtu nën Vlerësimi i i hundës së. C-45 deri C-46 diarrea. F-71 deri F-72 Humerusi. F-70 menaxhimi. C-38 lëkura. F-159 Hiperglikemia. F-73 deri F-75 Hipotermia diagnoza e. të ngjitur. F-129 deri F-130 kërthiza lokale. P-19 to P-20 intramuskular (IM). F-72 deri F-73 e rëndë. C-45 deri C-46 diarrea. F-136 Inkubatori temperatura trupore jonormale dhe. F-129 kërthiza. C-4. fraktura e. F-111 sytë. F-87 Iritimi gastrik diagnoza e. F-73 përparësit dhe të metat e. C-43 nazal për dhënien e oksigjenit. A-10 përpunimi parandalues i infeksionit. F-137 i rëndë. F-149 deri F-150 Hunda. C-38 tuberkuloza (BCG). C-26 shqyrtimi i parandalimit të infeksionit. C-27 përparësit dhe të metat. P-15 deri P-17 intravenoz (IV). F-18 I Imunizimi udhëzimet e përgjithshme. C-43 për dhënien e oksigjenit. F-103 menaxhimi. C-51 hepatiti B (HBV). F-111 sytë. F-159 deri F-160 ushqyerja dhe. A-10 intradermal. C-25 . P-25 deri P-27 Kateterët nazal. P-17 deri P-18 Instrumentet e mprehta përdorimi i sigurtë i. C-28 temperaturat e rekomanduara. C-7 deri C-8 Injeksionet pajisja dhe aparatura themelore. C-52 për personel. F-106 K Kanula vendosja e vijës IV me përdorimin e.

F-83 deri F-84 Këmbët e shtrembëra. F-65 deri F-66 përshkrimi i. F-61 gjetjet e shumëfishta me. fraktura e.A-22 Kateterizimi i venës umbilikale procedura. F-105 Kernikterusi diagnoza e. për dhënien e oksigjenit. shih Këmbët Klavikula. F-115 menaxhimi. F-121 Kollitja gjatë ushqyerjes diagnoza dalluese. C-64 me nënën dhe familjen rreth foshnjës që është duke vdekur apo ka vdekur. F-152 Këmba. F33 deri F-34 përcjallja e foshnjës gjatë. F-119 Koka vlerësimi i. F-150 Koagulopatia diagnoza e. F-31 deri F-32 të ushqyerit në gji. F-142 deri F-143 gonorreja dhe. F-33 për ngrohjen dhe ruajtjen e temperaturës trupore të foshnjës. F-5 Kujdesi i nënës kengur (KNK). F-60 gjetjet. F-142 Kontakti lëkurë në lëkurë për ngrohjen dhe ruajtjen e temperaturës trupore të foshnjës. F-2 deri F-3 Kutia e kokës. F-123. F-30 deri F-34 lëshimi dhe vizitat kontrolluese. F-17 rritja e cirkumferencës së. F-32 deri F-33 jeta e përditshme. C-61 rreth foshnjës me probleme neurozhvillimore. F-59 diagnoza dalluese. F-62 deri F-63 menaxhimi fillestar. F-142 Staphylococcus aureus dhe. F-66 drithërimat apo. F-59 gjakrrjedhja intraventrikulare dhe. F-95 menaxhimi i përgjithshëm. F-42 tetanusi dhe. F-140 diagnoza dalluese. C-61 deri C-62 rreth foshnjës me defekte në lindje. F-141 menaxhimi klamidia dhe. C-57 Konjunktiviti. C-60. F-66 deri F-68 Kujdesi i dokumentuar. F-102 menagjimi. F-124 konfigurimi i. F-81 menaxhimi. C-27 deri C-28 përparësit dhe të metat. F-64 kujdesi i vazhdueshëm pas. C-26 . F-31 deri F-33 fillimi. A-1 deri A-2. C-3 çka duhet të dijë nëna. F-94 Komunikimi për transferimin e foshnjës së sëmurë apo të vogël. P-25 Keqformimet gastrointestinale apo obstruksioni diagnoza e. P-25 deri P-27 aparatura dhe pajisja. C-5 Konvulsionet. F-33 Kujdesi i vazhdueshëm. C-60 principet e përgjithshme të.

F-57 zbehje në. F-147 menaxhimi paraliza e dorës. F-55 deri F-56 mosha gestative më pak se 35 javë apo pesha në lindje mpak se 2 kg.A-23 shqyrtimi i parandalimit të infeksionit. C-67 deri C-68 i foshnjës së vogël. F-148 deri F-150 Lëngu gjakrrjedhja dhe/apo zbehja dhe. F-128 menaxhimi gërvishtjet. F-145 diagnoza dalluese. C-22 deri C-23 vëllimet e lëngjeve dhe ushqimeve Gjatë ditëve të para të jetës. F-89 Lëkura vlerësimi i. F-127. F-116 reanimim në. C-22 Lëshimi vizitat kontrolluese pas. F-36 papastër. C-68 rregulloret dhe procedurat. F114. C-23 elektrolitët dhe. F-15 deri F-16 problemet diagnoza dalluese. F-128 infeksioni lokal i kërthizës dhe. F-130 deri F-131 prerjet. F-116. F-62 Lëkura e skuqur. F-131 gjetjet. F-2 vëllimet dhe ushqimet gjatë ditëve të para të jetës. F-132 deri F-133 celuliti/abscesi. konvulsione apo spazme dhe. F-137 Lëkurë e cipëzuar. F-147 deri F-148 paraliza e facialisit. F-127 deri F-128 Lëngjet IV (intravenoze). C-22 për transferimin e foshnjës së sëmurë apo të vogël. F-136. F-132 infeksionet. F-119 dështimi për të marrë frymë spontanisht në. C-20 deri C-21 kombinimi i ushqimit dhe. C-21 zgjedjet e. F-36. F-120 për shok. F-87 i shkaktuar me barëra diagnoza e. F-33 deri F-34 Lindja gjakrrjedhja gjatë. F-16 Lëndimet e lindjes. C-20 dhënia e. F-148 frakturat. C-43 L Letargjia. C-23 përcjellja e foshnjave që marrin. F-2 IV (intravenoze). C-21 përcjellja e foshnjës që merrë. C22 deri C-23 për shok. F-147. F-129 deri F-130 soori. C-20 deri C-21 kombinimi i ushqimit dhe. F-89 menaxhimi. F-38 infeksion mitral i nënës apo temperaturë pas menaxhimi. F-55 foshnja më e madhe së tre ditëshe. C-64 . F-55 mosha gestative 35 javëshe apo më shumë apo pesha në lindje 2 kg apo më shumë. C-20 dhënia e. C-21 zgjedhjet e.

F-113. F-116 Mostrat e gjakut procedure. F-55 foshnja me gjetje të shumëfishta dhe. A-3 formulari kthyes. A-1 deri A-2 çertifikata e vdekjes. F-47 nuk ka hadhur brenda 24 orëve pas lindjes. F-143 . A-8 formulari udhëzues. F-55 foshnja me gjetje të shumëfishta dhe. P-9 bleeding and/or pallor and. F-37 me rupturë të membranave për më shumë se 18 orë para lindjes. A-6 deri A-7 fletlëshimi. F-80. C-15 deri C-16 me temperaturë gjatë apo pas lindjes. F-43 i dyshuar. C-16 deri C-18 me tubë gastrike. A-9 Metodat alternative të të ushqyerit. F-37 imunizimi kundër tetanusit. A-5 ditari i punës. F-55 foshnja me gjetje të shumëfishta dhe. A-11 Mekonium në lëngun amninal. C-28 përparësitë dhe të metat. C-18 Mëlçia. C-18 deri C-19 me qumësht gjiri të shtrydhur me dorë në gojën e foshnjës. F-42 Meningomielocele. F-21 thimthat e çarë. A-1 kartelat klinike. F-94 Ngjyra. F-118 Mostra e gjakut kapilarik procedura. C-26 Mbajtja e shënimeve. F-11 Ngjyrosja e Gram-it e pamundur. C-3.A-24 Lëvizjet. apo pajisje tjetër. P-11 N Nëna. F-95 menaxhimi i përgjithshëm. vlerësimi i. F-12 deri F-13 M Maska e fytyrës. F-102 shtrydhja e qumështit të gjirit. gotë dhe lugë. e rritur anamneza familjare e. C14 deri C-15 me gotë. A-4 pajisjet. F-152 Mikrobioloji. konvulsionet apo spazmat e foshnjës dhe. P-9 about. C-22 për ngrohjen dhe ruajtjen e temperaturës trupore të foshnjës. P-11 deri P-12 pajisjet. F-19 Meningjiti menaxhimi. C-5 deri C-6 Ngulfatja gjatë ushqimit diagnoza dalluese. C-43 lëngjet IV dhe vëllimet e ushqimeve dhe. F-59 me infeksion mitre gjatë lindjes apo pas lindjes. F-69. F-37 Ngrohësja rrezatuese temperatura jonormale e trupit dhe. foshnja që vjell dhe. Shih gjithashtu Gjidhënia vërejtja e ndryshimeve në gjendjen e foshnjës. pajisja themelore. kullim qelbi prej syve dhe. F-73 deri F-74 shqyrtimi i parandalimit të infeksionit. vlerësimi i. për dhënien e oksigjenit.

C-40 deri C-41 kontrollimi i transfuzionit të gjakut. A-9 Paladai. A-11 deri A-12 për injeksione. A-10 instrumentet. F-42 P Pajisjet për biokimi. P-41 pajisja. A-9 deri A-10 pajisjet. A-10 furnizimet me vaksina. P-24 të infeksioneve nozokomiale. pajisja themelore. F-147. A-10 testet. A-10 deri A-13 ushqimi. C-29 Omfalocela. A-12 Parandalimi i infeksionit (vazhd. C-39 deri C-40 pastrimi i duarve. dhënia e procedura. dhe barnat për. F-12. C-39 praktikat rutinore të kujdesit. A-9 Pajisjet e laboratorit spitalor aparatura themelore. A-10 të tjera.A-25 Nj Njësia e kujdesit të veçantë të të posalindurve udhëzimet e pastrimit. C-45 deri C-46 veshjet mbrojtëse për. A-11 kateterët. C-43 to C-44 instrumentet dhe pajisja shqyrtimi i udhëzimeve. pajisja. C-44 mbajtja e rednit shtëpiak dhe hudhja e mbeturinave C-43 deri C-44 pjesët e kujdesit jo për pacient aparatura dhe pajisja. F-147 deri F-148 Paraliza Erb. A-13 O Oksimetër. C-37 deri C-38 . C-42 deri C-43 përdorimi i sigurtë i mjeteve të mprehta. F-139 principet e përgjithshme. A-12 deri A13 pajisja. A-10 furnizimi. P-41 Paraliza e facialisit. për dhënien e qumështit të shtrydhur të gjirit C-16 deri C-18 Paraldehidi rektal. C-48 deri C-49 pastrimi dhe dezinfektimi. A-11 parandalimi i infeksionit. C-38 deri C-39 pajisja themelore për. A-11 për dhënien e oksigjenit. F-147 Paraliza Klumpke. A-12 mbrojtëse. F-60 gjetjet e shumëfishta me. C-45 teknika aseptike. F-147 Parandalimi i infeksionit metodat plotësuese. F-152 deri F-153 Opistotonus. C-42 seti për dhënie IV dhe qeset e lëngjeve dhe. A-11 amvisëria dhe hudhja e mbeturinave. C-40 deri C-41 tretësirat antiseptike dhe dezinfektuese C-41 ampulat për përdorim të shumfishtë. F-148 Paraliza e krahut. A-11 për vijë IV. F-107 sytë dhe. C-37 dorëzat.) diarrea dhe. A-9 pjesët e kujdesit për pacient. A-9 deri A-10 furnizimi me barëra.

C-60 për familjen. C-52 Pranimi i foshnjës në spital. F-37 Peshat e foshnjave që marrin lëngje IV. F-14. C-18 deri C-19 i shtrydhur me dorë në gojën e foshnjës. F-141 menaxhimi i përgjithshëm. lëkura me vezikula. P-39 pozita e ulur për. F-128. F-127. F-131 Problemet neurozhvillimore. C-58 deri C-59 vizitat. C-56 Përgjumësia. F-87 Përkrahja emocionale foshnja duke vdekur apo që ka vdekur. C-60. F-21 Plani i kujdesit. në lëkurë. F-3 POLIO (vaksina e poliomielitit). C-61 foshnja me probleme neurozhvillimore. F-82 Prerjet. vlerësimi i. F-137 Q Qelbi Drenimi prej syve. C-16 deri C-18 me tubë gastrike. gotë dhe lugë. F-128 menaxhimi soori. faktorët në. C-53 matja në lindjes e. A-12 Pavetëdija. apo pajisje tjetër. përkrahja emocionale dhe. C-60 Procaine benzylpenicillin hollimi i. P-37 deri P-40 pozita e shtrirë për. pajisja themelore për. C-33 dozat. F-19 regjistrimi. F139 deri F-140 drenimi prej kërthizës. C-18 R Rash. F-2. F-22 Prematuriteti. F-132 Problemet e membranave mukozale diagnoza dalluese. foshnja me komunikimi. P-37 Pustulat. C-54 deri C-55 shembuj. F-80 menaxhimi. . C-23 përcjellja e rritjes dhe. C57 deri C-58 Reaksionet psikologjike. F-136 Qëndrimi. pajisja themelore për. F-139.A-26 infeksionet lëkurore në foshnjat dhe. faktorët në. C-35 Punksioni lumbal procedura. C-61 deri C-62 foshnja me defekte në lidnje. F-139 diagnoza dalluese. A-12 kërthiza dhe. C-59 Pikat e nitratit të argjendit iritimi kimik si pasojë e. verdhëza e diagnoza e. F-135. F-129 deri F-130 infeksioni i rëndë i kërthizës dhe. F-12 deri F-13 Qumështi i shtrydhur i gjirit ushqyerja. lëkura. F-37 Reagimet emocionale. P-38 vendi i. F-135 hudhja e mbeturinave. F-141 për profilaksën e syve. P-38 pajisjet. C-14 deri C-15 me gotë. F-127 përgatitja e lëkurës. F-21 deri F-22 Pranimi i nënës në spital.

F-46 zgjedhja e. soori në. kategoritë e.A-27 C-57 deri C-58 Reanimimi i foshnjës që ka pasur frymëmarrje procedura. F-2 kur gjaku nuk është në dispozicion. F-55 deri F-56 mosha gestative më pak se 35 javëshe apo pesha në lindje më pak se 2 kg. F-36. F-38. F116 verdhëza dhe. C-63 Regurgitimi që nga përpjekja e parë për t’u ushqyer diagnoza dalluese. F-94 deriF-95 menaxhimi i përgjithshëm. F-37 Sepsa gjetjet. F-47 Rezistenca. C-43 hapja e rrugëve të frymës. F-51 Sifilisi foshnja asimptomatik dhe. C-64 përgatitja për. F-55 foshnja më shumë se treditëshe. F-94 Regjioni i pampersave. F-153 Sindromi i distresit respirator (SDR). F-157 nëna e patrajtuar . F-37 menaxhimi. P-1 deri P-4 kujdesi pas. F-37 menaxhimi. F-55 mosha gestative 35 javë apo më shumë apo pesha në lindje 2 kg apo më shumë. F-115 menaxhimi. P-27 Rhesus (Rh) faktori gjakrrjedhja dhe/apo zbehja dhe. F-36. P-10 Sekretimi nazal. F-49 vështirësitë e lehta të frymëmarrjes si pasojë e. F-38 deri F-40 diarrea dhe. F-57 Rr Rritja. vlerësimi principet e përgjithshme. P-21 to P-24 securing placement of. F-107 verdhëza e shoqëruar me. F-80 Sëmundja hemorragjike e të posalindurit diagnoza. P-1 deri P-2 Reanimimi i foshnjës në lindje. F-41 deri F-43 zgjedhja e. P-1 shqyrtimi i parandalimit të infeksionit. F-119 Sifilisi kongjenital. C-47 Ruptura e membranave më shumë se 18 orë para lindjes menaxhimi. F-131 Retraksioni i kraharorit. F-41 Sindromi Down. P-4 aparatura dhe pajisja. F-80 Ringer laktati për shok. F128. F-78. C-53 Rrufa. F-37 S SDR (sindromi i distresit respirator). F-49 vështirësitë e lehta të frymëmarrjes si pasojë e . F-38 Referimi procedurat e komunikimit. F-51 Seti flutur IV line placement using. P-23 to P-24 venepuncture using. në kateterin e venës umbilikale.

F-122 menaxhimi. F-87 deri F-88 Shenjat e lindjes. F-141 menaxhimi i përgjithshëm. F-116 Shtimi i peshës dhe të ushqyerit pas ditës së shtatë të jetës në foshnjat e vogla. F-142 ngjyroja e gramit apo kultura dhe antibiogrami të pamundura. F-131 Spasmat. F-93 diagnoza e. F-16 profilaksa. vlerësimi i. F-124 Shpina. F-66 deri F-68 përshkrimi i. F-59 diagnoza dalluese F-62 deri F-63 menaxhimi për tetanus. C-43 Shkaktarët obstetrik. F-139 diagnoza dalluese. F-80. F-89 menaxhimi i përgjithshëm. F-114 lëngjet intravenoze për. F-142 Stetoskopi shqyrtimi i parandalimit të infeksionit. F-128 menaxhimi. F-36. F-122. F-59 drithërimat apo. F-116 menaxhimi. F-143 Staphylococcus aureus dhe. F-30 joadekuat. F-5 deri F-6 gjakrrjedhja dhe/apo zbehja dhe. A-10 shqyrtimi i parandalimit të infeksionit. F-121 Soori diagnoza e. F-36. enjtja në. F-95 menaxhimi. F-123 deri F-124 Sytë vlerësimi i. humbja e gjakut nga diagnoza e. F-61 Spina bifida. F-151 Shenjat në lëkurë. F-61 gjetjet. F139 deri F-140 chlamydia dhe.A-28 kongjenital. F-155 . F-41 testi i nënës gjatë shtatzënisë. F-123 deri F-125 gjetjet. ënjtur apo kullojnë qelb. F-18 Shpnetka. anamneza familjare për heqjen e. F-157 Skalpi. C-43 Subaponeurotike (subgaleale) hemorragjia. F-21 e kuq. F-2 entja në skalp dhe. F-142 deri F-143 gonorreja dhe. F-37 menaxhimi. F-151 Shënimet klinike. F-38. F-121 diagnoza dalluese. F-152 Staphylococcus aureus. F-141. F-156 hepatiti B gjatë. F-96 deri F-98 Shtatzënia diabeti gjatë. konjuktiviti prej. F-46 zgjedhja e. A-1 deri A-2 Shiringat furnizimet themelore të. F-5 deri F-6 Shenjat jospecifike diagnoza dalluese. F-60. F-119 Shoku menaxhimi i menjëhershëm. F-142 Sh Shenjat emergjente menaxhimi i menjëhershëm.

F-62 menaxhimi. C-4. vështirësitë e të ushqyerit dhe. C-41 Teknika e matjes. C-2. C-5 dhoma e ngrohët. F-159 anamneza mjekësore e. C-7 deri C-8 të tjera. C-40 antiseptike dhe dezinfektuese tretësirat. P-5 deri P-6 abnormale. F-57 në foshnjën me gjetje të shumfishta. C-5 deri C-6 kontakti lëkurë në lëkurë. F-69 vlerësimi. F-36.) javëshe apo peshë në lindje më pak se 2 kg. F-55 mosha gestative 35 javë apo më shumë apo pesha në lindje 2 kg apo më shumë. F-55 foshnja me më shumë se tre ditë jetë. C-53 deri C-54 Temperatura aksillare vlerësimi i. F-157 tuberkuloza gjatë. F-55 deri F-56 mosha gestative më pak se 35 Temperatura gjatë lindjes apo pas lindjes (vazh. C-1 metodat e ngrohjes dhe. F-71 deri F-72 gjetjet.A-29 HIV-i gjatë. Shih gjithashtu Temperatura trupore ambienti. P-5 Testi Coombs gjakrrjedhja dhe. C-43 për matjen e temperaturës trupore. P-5 deri P-6 shpeshtësia. F-78 verdhëza dhe. C-15 deri C-16 T Tejhidrimi lëngjet IV dhe. F-70 menaxhimi hipertermia. F-80 Tetanus diagnoza e. F-97 Termometri shqyrtimi i parandalimit të infeksionit. C-9 ngrohësja rrezatuese. P-5 Temperatura rektale matja. F-69 Temperatura gjatë lindjes apo pas lindjes menaxhimi. F-12 mbajtja normale principet e përgjithshme. P-5 aksillare. F-116 për verdhëz. F-73 deri F-75 hipertermia e mesme. C-2 deri C-9 inkubatori. C-2 rektale. C-5. F-155 deri F-156 gjakrrjedhja vaginale gjatë fazë së vonë. C-4. F-12 matja. F-116 Shtrydhja e qumështit të gjirit. C-3. F-67 deri F-68 . F-37 Temperatura trupore abnormale diagnoza dalluese. P-6 deri P-7 Temperatura. C-23 Teknika aseptike. F-72 deri F-73 hipertermia e rëndë. P-6 deri P-7 pajisjet. C-8 deri C-9 matja procedura. F-66 deri F-68 kujdesi i vazhdueshëm. F-8 deri F-9 testi pozitiv për sifilis i nënës gjatë.

C-64 Transfuzioni i gjakut procedura. P-33 deri P-36 pajisja. F-136 deri F-137 substancat e papastërta apo të dëmshme të aplikuara në. C-11 deri C-14 pozicionimi dhe puthitja për. P-33 procedura. F-115 Ushqyerja. F-135 klasifikimi i rëndesës së infeksionit. A-10 vështirësit e të ushqyerit dhe. F-94 gjetjet. P-33 to P-36 Tuberkuloza. futja. C-14 qumështi i gjirit i shtrydhur me dorë në gojën e foshnjës. F-155 deri F-156 Th Therrja e thembrës për mostër gjaku procedura. P-11 deri P-12 pajisja. apo kundërmin keq. futja. F-115 e skuqur dhe enjtur. C-48 to C-49 Tretësira rehidruese orale (TRO) për diarrea. F-94. C-47 Tretësirat antiseptike. C-63 aparatura. F-160 deri F-161 foshnja e vogël. P-31 deri P-32 përcjellja. C-65 procedurat e komunikimit. P-33 to P-36 Tubi orogastrik. C-43 futja. C-12 deri C-14 binjakë. F-95 për ushqimin me qumësht të shtrydhur gjiri. F-136 Urina vlerësimi i. vlerësimi i. F-24 deri F-26 Tonusi muskular. F-136 menaxhimi. F-19 gjaku në. C-11. P-11 U Umbilikusi vlerësimi i. C-64 përgatitjet për. C-41 Tretësirat dezinfektuese. C-18 kujdesi i nënës kangur dhe. F-14 Transferimi dhe referimi kujdesi gjatë. barnat dhe lëngjet për. P-31 principet e. shih gjithashtu Vlerësimi i të ushqyerit në gji të. F-20 . C-47 deri C-48 kontrollimi për agjentë infektiv. P-33 procedura. P-33 Tubi nazogastrik. F-93 deri F-94 ekskluziv principet e përgjithshme. pajisja. P-33 procedura. F-95 menaxhimi i përgjithshëm. C-41 Tubat gastrike pajisjet themelore të. foshnja asimptomatike e nënës së patrajtuar për. F-2 kur nuk ka gjak. F-62. F-16 gjakrrjedhja prej. C-18 deri C-19 përpunimi parandalues i infeksionit. F-32 deri F-33 nëna me HIV dhe. F-108 Tretësirë fiziologjike për shok. C-47 zvogëlimi i rrezikut prej.A-30 Të ushqyerit në gji vshtirësitë diagnoza dalluese. kullon qelbë.

C-51 Vdekja e foshnjës. niveli i vlerësimi i. përkrahja emocionale dhe. F-108 vështirësitë diagnoza dalluese. P-22 Venepunksioni procedura. F-115 furnizimet për. C-52 poliomieliti (POLIO). F-94 deri F-95 menaxhimi i përgjithshëm. F-77 Verdhëza diagnoza dalluese. C-18 deri C-19 nënan me HIV dhe. C-39 deri C-40 Vetëdija. F-78 deri F-79 sifilisi kongjenital dhe. C-52 Vaksina e poliomielitit (POLIO). F-94 gjetjet. F116 vlerësimi klinik i rëndesës së. P-9 deri P-11 gjilpëra dhe shiringa apo seti flutur. P-10 deri P-11 vendet. F-14 Vezikulat. F-46 konvulzionet apo spazmat dhe. F-79 Veshja mbrojtëse. C-14 deri C-15 me gotë. C-19 deri C-20 nëna me HIV dhe. F96 deri F-98 pozicionimi dhe puthitja jo e drejtë. F-93 deri F-94 shtimi jo adekuat i peshës dhe. F-124 trajtimi i bazuar në nivelin e bilirubinës serumike. F-77 enjtja në skalp dhe. F-151 deri F-152 kombinimi i lëngjeve IV dhe. C-18 deri C-19 shtrydhja me dorë në gojën e e foshnjës. C-52 Vaksinat (vazhd. gjakrrjedhja prej. F-81 deri F-83 anamneza familjare e. F-78 gjakrrjedhja dhe/apo zbehja dhe. F-99 V Vaksina e hepatitit B (HBV). A-13 udhëzimet e përgjithshme. C-23 diarrea dhe. C-38 tuberkuloza (BCG). F-128. P-36. C-51 hepatiti B (HBV). F-127. F-129 deri F-130 Vështirësitë e frymëmarrjes . F-80. F-85 vjellja dhe. F-80 deri F-81 menaxhimi fillestar. F-107. C-18 tubi gastrik për. F-59 anamneza familjare e.) për personel. parandalimi i infeksionit dhe. A-11 qumështi i shtrydhur i gjirit. C-16 deri C-18 përmes tubit gastrik. apo pajisjes tjetër. komunikimi. F-161 deri F-162 buza apo qiellza e çarë dhe.A-31 zëvendësuesit e qumështit të gjirit. F-160 deri F-162 gjatë fototerapisë. gotë dhe lugë. P-10 gjilpëra pa shiringë. F-80 menaxhimi. C-51 Vaksinat furnizimet themelore të. P-9 Verdhëza hemolitike diagnoza e. F-96 foshnja e vogël. F-116 gjetjet. F-96 binjakët. C-52 Vaksina kundër tuberkulozës (BCG). C-61 deri C-62 Venat e skalpit vendosja e vijës IV në. F-96 aparatura dhe pajisja.

F-49 deri F-50 Vështirësitë e frymëmarrjes (vazhd. F-100 iritimi gastrik. F-5 deri F-6 më pak se 20 frymëmarrja në minutë. F-51 deri F-52 e mesme. F-49 menaxhimi i menjëhershëm gulçimi. P-28 periferike. F-118 shkaktari i papërcaktuar. P-1 deri P-4 Vija IV (intravenoze) për shenja emergjente. F-103 deri F-104 gjetjet. F-119 deri F-120 Zëvëndësuesit e qumështit të gjirit. P-28 deri P-30 pajisja. C-59 Vjellja diagnoza dalluese. P-27 procedura. F-101 deri F-103 menaxhimi i përgjithshëm. F-123 pa anamnezë për gjakrrjedhje. F-47 reanimimi i foshnjës që ka pasur frymëmarrje. F-161 deri F-162 . P-25 deri P-27 pajisja. P-21 procedura. F-49. P-21 kateterizimi i venës umbilikale. F-114 Zbehje me origjinë të panjohur. F-53 anomalitë kongjenitale të zemrës dhe. F-119 deri F-120 gjetjet. F-101. C19 deri C-20 nëna me HIV dhe. A-10 vendosja. F-99. F-49. F-48 apnea në foshnjat e vogla. P-21 infuzioni intraoseal. F-106 enterokoliti nekrotizues. F-104 deri F-105 keqformimet apo obstruksionet e dyshuara gastrointestinale. F-102 Z Zbehja diagnoza dalluese. F-37 gjetjet. F-21 gjakrrjedhja dhe. P-25 procedura. F-113 enjtja në skalp dhe. F-117.A-32 klasifikimi i. F-105 deri F-106 gjakrrjedhja dhe/apo zbehja dhe. F-5 deri F-6 nuk merrë frymë fare. P-25 Vitamina K1. F-1 pajisja dhe aparatura themelore për. F-105 gjaku maternal i gëlltitur. F-5 deri F-6 menaxhimi i përgjithshëm. F-160. F-6 Vizitat.) si gjetje e sepsës dhe asfiksisë. F-99 Vomitus shkumbëzies apo me bilë apo gjak. F-50 deri F-51 e rëndë. F-52 e lehtë. P-21 deri P-24 pajisja. F-52 deri F-53 në foshnjat me termin. F-115 deri F-118 menaxhimi i përgjithshëm.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful