2009

ΝΕΡΟΜΥΛΟΣ

Γραπτή εργασία στο μάθημα της
Τεχνολογίας

Ακολουθεί εργασία του μαθητή Λυγνού Δημητρίου στο
μάθημα της Τεχνολογίας με θέμα το Νερόμυλο. Εντός της
εργασίας μπορείτε να βρείτε την ιστορική αναδρομή του
έργου, αναλυτική περιγραφή καθώς και εικόνες του έργου.
Λυγνός Δημήτριος
Τάξη: Α2
Σχολικό έτος 2008-2009

Κεφάλαιο 1

m

Κεφάλαια:
Περιεχόµενα……………………………………………..…………… σελ. 2

2.

Αναφορά

του

έργου

και

rap
ad
.co

1.

ανάλυση

της

ενότητας

στην

οποία

ανήκει……………………………………………..…………………. σελ. 3
Αναλυτική περιγραφή του έργου………………………..…………. σελ. 5

4.

Ιστορική αναδροµή του έργου…………………………………….. σελ. 6

5.

Χρονικός προγραµµατισµός του έργου………………………… σελ. 27

6.

Τεχνικά κατασκευαστικά σχέδια………………………………… σελ. 28

7.

Εργαλεία και υλικά που χρησιµοποιήθηκαν………………………. σελ. 30

8.

Υπολογισµός κόστους κατασκευής……………………………… σελ. 31

9.

∆ιαδικασία κατασκευής…………………………………………….. σελ. 32

10.

Βιβλιογραφία – Πηγές………………………………………………. σελ. 35

htt

p:/

/jim

lig
no
s

.te

3.

~2~

Κεφάλαιο 2

era
pa
d.c
om

Αναφορά του έργου και ανάλυση της ενότητας στην οποία ανήκει

Τ

ο έργο το οποίο επέλεξα ονοµάζεται νερόµυλος και ανήκει στην
τεχνολογική ενότητα ενέργεια-ισχύς.

s.t 

Ενέργεια και ισχύς
Η µελέτη της ενέργειας µπορεί να γίνει µέσα από τη µελέτη των µορφών και
των πηγών ενέργειας. Στην πρώτη περίπτωση είναι σηµαντικό να δειχθεί η
µετατροπή ενέργειας από τη µια µορφή στην άλλη. Στην δεύτερη περίπτωση θα
πρέπει να φανούν τα πλεονεκτήµατα και τα µειονεκτήµατα της κάθε πηγής.
Η ισχύς σχετίζεται µε το έργο που παράγει µια µηχανή σε ένα χρονικό
διάστηµα. Έτσι µπορεί να µελετηθεί εξετάζοντας τους κινητήρες δύο
αυτοκινήτων που έχουν διαφορετικές τελικές ταχύτητες και εποµένως διανύουν
την ίδια απόσταση σε διαφορετικούς χρόνους.

htt

p:/
/jim

lig

no

Η επιλογή του έργου θεωρώ ότι είναι σηµαντική για τους εξής λόγους:
1. Από άποψη περιβαλλοντική:
Το νερό είναι βασικό στοιχείο της ζωής του
ανθρώπου αλλά και του πλανήτη µας. Πιστεύω ότι µε
αυτό το έργο θα καταφέρω να παρουσιάσω τη
σπουδαιότητα του νερού σε κάθε ανθρώπινη
δραστηριότητα.
2. Από άποψη ιστορική:
Με αυτό το έργο θα παρουσιάσω τη σπουδαιότητα
του νερόµυλου σε παλαιότερες εποχές στην Ελλάδα
για τους ανθρώπους µιας εποχής, αλλά και την
εφευρετικότητά τους να χρησιµοποιήσουν το υγρό
στοιχείο για να βελτιώσουν τη ζωή τους. Μια
παραστατική εικόνα της λειτουργίας παραδοσιακών
µονάδων, ενώ παράλληλα να αξιολογήσουµε τη σηµασία
της υδροκίνησης, ως πηγή ενέργειας κατά την
προβιοµηχανική περίοδο µας δίνει το υπαίθριο µουσείο
υδροκίνησης στη ∆ηµητσάνα.

~3~

era
pa
d.c
om

3. Από άποψη κοινωνική:
Η κατασκευή ενός νερόµυλου σε µια περιοχή θα σήµαινε
και την εµφάνιση νέων επαγγελµάτων (µυλωνά,
βυρσοδέψη, κ.α.) αλλά και της συνεργασίας τους µε άλλα
παραδοσιακά επαγγέλµατα (π.χ. του γεωργού).

htt

p:/
/jim

lig

no

s.t

Με την κατασκευή αυτού του έργου, πιστεύω ότι θα µπορέσω να
παρουσιάσω στους συµµαθητές µου τη σηµασία της σκέψης των απλών
ανθρώπων που εκµεταλλεύονταν µε τον καλύτερο τρόπο όσα τους
πρόσφερε η φύση. Από την άλλη πλευρά εµείς οι συγχρονες γενιές θα
κατανοήσουµε την ανάγκη διάσωσης του περιβάλλοντος, του νερού
ιδικότερα, αν σκεφτούµε ότι αυτό µπορεί να χρησιµοποιηθεί ως
εναλλακτική πηγή ενέργειας.

~4~

Κεφάλαιο 3
• Εξωτερική περιγραφή

era
pa
d.c
om

Αναλυτική περιγραφή του έργου

Το έργο µου έργο µου αποτελείται από ένα
κατασκεύασµα

από

πολυεστέρα

το

οποίο

χρησιµοποίησα ως βασικό κοµµάτι του έργου. Το
κατασκεύασµα

αυτό

αρχικά

βάφτηκε

και

λουστραρίστηκε. Έβαλα επίσης σιλικόνη στα σηµεία

όπου υπήρχαν τρύπες και σηµεία που προκαλούσαν

πρόβληµα. Αργότερα προσάρτησα και µια φτερωτή,
την οποία προµηθευτικά από ένα παλιό ενυδρείο, και
την κόλλησα µε σιλικόνη. Αφού στέγνωσε, µε τη

s.t

βοήθεια ενός θείου µου ξυλουργού, κόψαµε το κάτω µέρος του έργου ώστε
αργότερα να προσαρτήσουµε µια συσκευασία παγωτού

η οποία θα

no

χρησιµοποιηθεί αργότερα ως χώρος που θα βρίσκεται το νερό. Εξωτερικά της
συσκευασίας κολλήσαµε ένα ξύλινο κουτί. Επίσης καλύψαµε το πάνω µέρος του

έργο.

lig

κουτιού µε ένα είδος τεχνητού γρασιδιού ώστε να φαίνεται πιο αληθινό το όλο

htt

p:/
/jim

• Εσωτερική περιγραφή

Στο εσωτερικό του έργου έχω τοποθετήσει
την αντλία η οποία µέσω ενός µικρού σωλήνα
προωθεί το νερό σε µια κοιλότητα που όταν
γεµίσει

περνά

το

νερό

σε

µια

«µίνι-

τσουλήθρα» και από κει στη φτερωτή. Έπειτα
το νερό περνά από µια τρύπα κάτω από τη

φτερωτή και φτάνει ξανά στο δοχείο απ’ όπου αντλείται και πάλι και ούτω
καθεξής.

~5~

Κεφάλαιο 4

era
pa
d.c
om

Ιστορική αναδροµή του έργου

lig

no

s.t

Στην προβιοµηχανική περίοδο το
βασικότερο προϊόν για τη διαβίωση του
ανθρώπου ήταν το σιτάρι το οποίο
µµεταποιούνταν σχεδόν αποκλειστικά σε
ψωµί. Καθώς οι χειρόµυλοι δεν
επαρκούσαν στο άλεσµα, η χρήση των
νερόµυλων ήταν απολύτως απαραίτητη.
Έτσι, µετά την ίδρυση του Ελληνικού
κράτους, αναφέρονταν 6.000 νερόµυλοι σε
όλη την επικράτεια. Τα κτίσµατα των
µύλων είναι λιθόκτιστα (συνήθως ένας
ορθογώνιος χώρος µε πατάρι καµιά φορά
για τη διανυκτέρευση του µυλωνά). Η κατασκευή της στέγης είναι
προσαρµοσµένη στην τοπική αρχιτεκτονική µε ξύλινη σκεπή σκεπασµένη µε
κεραµίδια ή σχιστολιθικές πλάκες. Στη µια άκρη του κτίσµατος υπήρχε συνήθως
ο αλεστικός µηχανισµός, ενώ στην άλλη περίµεναν οι πελάτες, γίνονταν οι
συναλλαγές και η αποθήκευση. Ο µηχανισµός του νερόµυλου αποτελείτο από
δύο µέρη: το κινητικό, που το αποτελούσαν η φτερωτή και τα εξαρτήµατα της,
και το αλεστικό, που περιλάµβανε τις µυλόπετρες και τα εξαρτήµατα
λειτουργίας.

htt

p:/
/jim

ΠΩΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΗΚΑΝ / ΓΙΑΤΙ ΥΠΗΡΧΑΝ ΟΙ ΝΕΡΟΜΥΛΟΙ
Οι νερόµυλοι χτίστηκαν κατά κύριο λόγο στην Ηπειρωτική Ελλάδα και τα
µεγάλα νησιά όπου υπήρχε νερό και χρησιµοποιήθηκαν κυρίως ως αλεστικοί
δηµητριακών / σιτηρών και λιγότερο για το άλεσµα δεψικών υλών χρήσιµων στα
βυρσοδεψεία (ταµπακόµυλοι), για την παρασκευή µπαρουτιού (µπαρουτόµυλοι)
και κουρασανιού για οικοδοµικές εργασίες. Το πιο παλιό επίσηµο απογραφικό
στοιχείο που διαθέτουν αναφέρει ότι µετά την ίδρυση του νέου ελληνικού
κράτους, στα τότε όριά του, βρέθηκαν περίπου 6.000 νερόµυλοι κατά τα τρία
τέταρτα κατεστραµµένοι. Από αυτούς σχεδόν οι 5.500 ήταν τούρκικοι και
περιήλθαν στο ελληνικό δηµόσιο που τους νοίκιαζε σε ιδιώτες. Υπάρχουν επίσης
πολλά τουρκικά έγγραφα που αναφέρουν αναλυτικά τους νερόµυλους για
είσπραξη φόρων, αλλά για ορισµένες µόνο περιοχές. Γενικά παρατηρείται µία

~6~

era
pa
d.c
om

προτίµηση προς τους νερόµυλους για πολλούς λόγους µερικοί από τους οποίους
είναι οι εξής: 

Η δαπάνη και ο χρόνος κατασκευής του ήταν µικρές. 

Η λειτουργία του δεν ήταν εξαρτηµένη από τις καιρικές συνθήκες, ώστε
να επηρεάζεται η ποσότητα και η ποιότητα του παραγόµενου αλέσµατος. 
Οι ζηµιές και οι φθορές του µύλου ήταν ελάχιστες. 

Υπήρχε η ελευθερία κατασκευής κτισιµάτων κοντά στο µύλο, η οποία θα
µπορούσε να χρησιµοποιηθεί για την κατοικία της οικογένειας του
µυλωνά. 

Υπήρχε η αντίληψη ότι σε σύγκριση µε τον ανεµόµυλο ο νερόµυλος

s.t

έκανε καλύτερο αλεύρι.

no

Πληροφορίες για τους νερόµυλους:

p:/
/jim

lig

∆εν είναι γνωστό στους ιστορικούς πότε ο άνθρωπος για πρώτη φορά σκέφτηκε
να αξιοποιήσει φυσική δύναµη για κίνηση µηχανισµού, που έως τότε γινόταν µε
ζωική ή ανθρώπινη µυϊκή δύναµη. Την παλαιότερη γραπτή µαρτυρία για ύπαρξη
νερόµυλου µας τη δίνει ο Στράβωνας, ο οποίος περιγράφοντας τα ανάκτορα του
Πόντιου βασιλιά Μιθριδάτη ΣΤ' κάνει λόγο για "υδραλέτη".

htt

Αναφέρεται παλιότερος "ρωµαϊκός" τύπος µε την όρθια εξωτερική φτερωτή κι
αργότερα ο οριζόντιος υδροτροχός ο οποίος εξυπηρετούσε περιοχές όπου δεν
υπήρχε ροή µεγάλης ποσότητας νερού. Έτσι εκεί που υπήρχε έστω και µικρό
ποταµάκι µπορούσαν να κατασκευάσουν υδρόµυλο και να εξυπηρετείται η
περιοχή. Παράλληλα όµως προέκυψε η ανάγκη κατασκευής υδραυλικών έργων
υποδοµής για τη συγκέντρωση του νερού(νεροκράτες),τη µεταφορά του
(νεραύλακα),την αποθήκευσή του(στέρνες) και τη διοχέτευσή του στο
µηχανισµό κίνησης της εγκατάστασης (υδατόπυργοι). Χρησιµοποιήθηκαν σαν
αλεστικοί για παραγωγή αλευριού, για παραγωγή λαδιού, όπως στη γειτονική
µας Βέροια και άλλοι όπως ταµπακόµυλοι, µπαρουτόµυλοι. Μερικοί µύλοι
λειτουργούσαν όλο το χρόνο και µερικοί ορισµένες εποχές που σταµατούσαν το
καλοκαίρι εξαιτίας της ελάττωσης του νερού (ξερόµυλοι ή ξερικοί

~7~

µύλοι).Εκτιµάται ότι στη χώρα µας λειτουργούσαν30.000 µύλοι( Εφηµερίδα
Καθηµερινή 15 -10-2000).

era
pa
d.c
om

Ως προς τη θέση που χτίζονταν τους συναντάµε µεµονωµένους ή σε
συγκρότηµα µέχρι και 20 µύλους. Χτίζονταν µέσα σε οικισµούς ή και έξω από
αυτούς. Καµιά φορά σχηµάτιζαν αυτόνοµους οικισµούς , τα µυλοχώρια. Η
κατασκευή τους στέγαζε και το σπίτι του µυλωνά στον επάνω όροφο. Οι
εξωτερικοί τοίχοι ήταν πέτρινοι ή ξύλινες πλίθρες επιχρισµένες. Ο µηχανισµός
του νερόµυλου αποτελούνταν από δύο µέρη: το κινητικό, που το αποτελούσαν η
φτερωτή και τα εξαρτήµατά της, το αλεστικό, που περιελάµβανε τις µυλόπετρες
µε τα εξαρτήµατα λειτουργίας. Ονοµαστές οι µυλόπετρες της Μήλου και
Κίµωλου, όπως αναφέρει έγγραφο του 1321 του Ενετού χαρτογράφου Μ.
Σανούδου του Πρεσβύτερου.

htt

p:/
/jim

lig

no

s.t

Οι νερόµυλοι ήταν ιδιόκτητοι ή µοναστηριακοί, που νοικιάζονταν σε µυλωνάδες
.Η αµοιβή του µυλωνά πληρωνόταν επί τοις εκατό και σε είδος(αλεύρι ή
δηµητριακά).Οι µύλοι εξυπηρετούσαν συνήθως τις τοπικές ανάγκες των γύρω
χωριών. Οι περισσότεροι υδρόµυλοι λειτούργησαν µέχρι τη δεκαετία του '60.Η
περιοχή της Μακεδονίας διαθέτει µεγάλο αριθµό υδρόµυλων ,καθώς τη
διαρρέουν µεγάλοι ποταµοί και παραπόταµοι: Αλιάκµονας, Αξιός, Γαλλικός ,
Λουδίας. Οι περισσότεροι βρίσκονται στην Έδεσσα, Νάουσα, Βέροια,
Γουµένισσα .Ο παλιότερος υδρόµυλος βρίσκεται στη λίµνη Βόλβη και φέρει
επιγραφή του 14ου αιώνα. Οι περισσότεροι από αυτούς εγκαταλείφθηκαν στα
µισά του 20ου αιώνα, όταν ο ηλεκτρισµός έγινε η µοναδική σχεδόν κινητήρια
δύναµη και η τεχνολογία των µύλων εξελίχθηκε στους σύγχρονους
κυλινδρόµυλους.

~8~

ΚΥΡΙΑ ΜΕΡΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

no

s.t

era
pa
d.c
om

ΤΟΥ ΝΕΡΟΜΥΛΟΥ

2. Το Μυλαύλακο
3. Η Κόφτρα

15. Οι Μυλόπετρες ή Μυλόλιθοι

16. Η Γούλη
17. Η Χελιδόνα

5. Το Μυλοβάγενο

18. Το Επανωµύλι

6. Ο Κορµός

19. Η Σκαφίδα

7. Τα Πετσώµατα

20. Το Καρπολόι

8. Το Σιφούνι (Σιφόνι)

21. Το Βαρδάρι

9. Η Χούρχουρη (Χούνη)

22. Η Αλευροθήκη

htt

p:/
/jim

4. Η Παλουκαριά

14. Η Φτερωτή

lig

1. Η ∆έση

10. Η Καντάνη (Κολόκα)

23. Ο Γύρος

11. Η Μπάλα (Μπίλια)

24. Ο Σταµατήρας

12. Ο Άξονας

25. Ο Σταυρός

13. Το Αβρόχι

26. Το Κτίριο

~9~

Αρχιτεκτονικά στοιχεία

era
pa
d.c
om

Ο νερόµυλος είναι ένα µικρό κτίσµα χτισµένο από πέτρα. Οι τοίχοι είναι συνήθως
σοβατισµένοι µόνο εσωτερικά Οι κυρίως χώροι του είναι δύο ή ένας ενιαίος.
Στην περίπτωση των δύο στεγασµένων χώρων έχουµε:
1) Το εργαστήρι του µυλωνά και
2) Το χώρο αναµονής των πελατών

Η σκεπή του κτίσµατος γίνεται µε πλάκες από σχιστόλιθο, στηρίζεται πάνω σε ξύλινη
κατασκευή και είναι συνήθως µονόριχτη, (εκτός από µερικές εξαιρέσεις που είναι
δίριχτη ).

htt

p:/
/jim

lig

no

s.t

Στο εργαστήρι του µυλωνά υπάρχει ο βασικός εξοπλισµός από εξαρτήµατα και
εργαλεία τα οποία χειρίζεται. Υπάρχουν 1 ή 2 παράθυρα και µία δίφυλλη πόρτα.. Το
τζάκι βρίσκεται απαραίτητα σε µία γωνία του µύλου. Στην περίπτωση του ενός
ενιαίου χώρου (µικροί µύλοι) όλα τα µέρη βρίσκονται µαζί. Έξω από το µύλο και σε
προέκταση προς τα επάνω από αυτόν, βρίσκεται το εντυπωσιακότερο από
αρχιτεκτονικής άποψης µέρος η κρέµαση µε το νεραύλακα για τα οποία θα
αναφερθούµε σε επόµενη παράγραφο. Ο υπόγειος χώρος του µύλου, όπου υπάρχει ο
κινητήριος µηχανισµός ονοµάζεται ζουριό .

~ 10 ~

era
pa
d.c
om

Η ∆ύναµη του νερού
Έχει το νερό τη δύναµη να παράγει ενέργεια;
Θα έλεγε κάποιος µε την πρώτη επαφή µαζί του. Αν το
σκεφτείς καλύτερα όµως και σε βάθος θα δεις ότι η
δύναµη του νερού είναι τεράστια αφού είναι ο φόβος
και ο τρόµος των υποβρυχίων και των ανθρώπων που
ασχολούνται µε το υγρό στοιχείο.
Το νερό ως στάσιµο στοιχείο έχει δυναµική ενέργεια
και ως κινητό µέσο κινητική.

no

s.t

Ο νερόµυλος είναι η πρώτη µηχανή παραγωγής έργου
που κατασκεύασε ο άνθρωπος µε τη χρήση φυσικής,
ήπιας και ανανεώσιµης πηγής ενέργειας. Με τη δύναµη
που δηµιουργεί η πτώση του νερού από ψηλά ή η ροή
του και µε τη βοήθεια του τροχού, εφεύρεση που
άλλαξε την ανθρώπινη ιστορία, κινήθηκαν απλές και στη συνέχεια πολύπλοκες
µηχανές, που κάλυψαν τις περισσότερες ανάγκες των προβιοµηχανικών κοινωνιών,
αντικαθιστώντας στις πρώιµες µηχανές την ανθρώπινη ή ζωική δύναµη (χειρόµυλοι
και ζωόµυλοι), κινητήριες δυνάµεις πριν το νερό και τον αέρα.

p:/
/jim

lig

Ο αλεστικός νερόµυλος είναι πιθανότατα εξέλιξη των όρθιων αντλητικών τροχών
υδροδότησης των πρώτων οργανωµένων οικιστικών συνόλων και των καλλιεργειών
τους στις εύφορες κοιλάδες των ποταµών της Μεσοποταµίας. ∆ιαδόθηκε απ’ τους
Ρωµαίους τον 1ο µ.Χ. αιώνα σε Ανατολή και ∆ύση, επιβιώνοντας ως τα µέσα του
20ού αιώνα.

htt

Στις πολυποίκιλες εφαρµογές του, όπως είναι ο
ζαχαρόµυλος, ο χαρτόµυλος, ο ρυζόµυλος, ο
µπαρουτόµυλος τα νεροπρίονα, τα υδροκίνητα
ακονιστήρια κι ο σιδερόµυλος, το λιοτρίβι κ.ά., ο
αλεστικός νερόµυλος αναµφίβολα κατέχει την
πρώτη θέση µε τη συµβολή του στην άλεση των
καρπών της γης σε αλεύρι, την πρώτη ύλη για
τον «άρτον τον επιούσιον», το βασικό είδος
διατροφής του ανθρώπου.
Η λειτουργία του βασίζεται στην περιστροφή της
απαναριάς, µυλόπετρας, στην ακίνητη καταριά,
µυλόπετρα, χάρις στην περιστροφή της όρθιας

~ 11 ~

era
pa
d.c
om

(κατακόρυφης) ή οριζόντιας φτερωτής που είναι τοποθετηµένη κάτω απ’ το µύλο
(χούρχουρη) και γυρίζει µε τη δύναµη του νερού που πέφτει από ψηλά µέσα σε
κτιστούς υδατόπυργους ή ξύλινους σωλήνες (τα βαγένια).

Συχνά το νερό οδηγείται απ’ την πηγή µέσα σε
λιθόκτιστο µυλαύλακα (νεραύλακα), µερικές δε φορές
και µε τη βοήθεια εντυπωσιακών υδραγωγείων που
καταλήγουν στον υδατόπυργο. Το πολύτιµο νερό
κινούσε ένα νερόµυλο, όµως συνηθέστερα είναι τα
συγκροτήµατα αλεστικών µύλων, συχνά σε συνδυασµό
µε εγκαταστάσεις περισσοτέρων µορφών υδροκίνητων
εργαστηρίων (αλευρόµυλους, λιοτρίβια, νεροπρίονα,
µαντάνια και εκκοκκιστήρια, µονάδες παραγωγής
ρεύµατος κ.ά.) για την εξοικονόµηση του νερού.

htt

p:/
/jim

lig

no

s.t

Τα κτίσµατα των υδροκίνητων εργαστηρίων είναι απλά, µε στοιχεία στη δόµηση και
στέγαση ανάλογα µε την τοπική αρχιτεκτονική. Ο σταυρός, τα αρχικά του ονόµατος
ιδιοκτήτη και η χρονολογία κατασκευής του µύλου χαράσσονται συνήθως σε πλάκα
πάνω απ’ την είσοδο του νερόµυλου. Αντίστοιχα, στους ευρωπαϊκούς νερόµυλους,
που συνήθως ανήκαν στους τοπικούς άρχοντες ή σε εκκλησιαστικά κέντρα, υπάρχει
το σχετικό εραλδικό σύµβολο. Το δίκαιο του νερού όριζε αυστηρά τη χρήση του για
τη λειτουργία του νερόµυλου, σε συνδυασµό µε το πότισµα των καλλιεργειών.

~ 12 ~

htt

p:/
/jim

lig

no

s.t

era
pa
d.c
om

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΝΕΡΟΜΥΛΩΝ ΜΕ
ΕΙΚΟΝΕΣ

~ 13 ~

~ 14 ~

era
pa
d.c
om

s.t

no

lig

p:/
/jim

htt

~ 15 ~

era
pa
d.c
om

s.t

no

lig

p:/
/jim

htt

ΓΙΑΤΙ ΧΑΘΗΚΑΝ ΟΙ ΝΕΡΟΜΥΛΟΙ;

era
pa
d.c
om

Οι νερόµυλοι µε τον πρωτόγονο για την εποχή µας τρόπο λειτουργίας, άλεσαν µε
αδάπανη στατική ενέργεια τα δηµητριακά για πολλούς συνέχεια αιώνες. Η παραγωγή
ενέργειας σήµερα, στατικής ή µεταφερόµενης από το
νερό και άλλες πηγές, πήρε τεράστιες διαστάσεις.
Κατάφερε να γίνει ρυθµιστής της οικονοµικής και
κοινωνικής ζωής της ανθρωπότητας. Όποιο ψωµί και αν
προτιµούν σήµερα οι άνθρωποι, οι νερόµυλοι σε όλα
σχεδόν τα Κράτη, βιοµηχανικά και γεωργικά, αποτελούν
παρελθόν. Η Ελλάδα δε µπορούσε, ούτε έπρεπε ίσως να
περιφρονήσει την επαναστατική αλλαγή. Οι νερόµυλοι
ωστόσο πέρασαν µάλλον οριστικά στην ιστορία.

htt

p:/
/jim

lig

no

s.t

Λησµονηµένοι, κατεστραµµένοι ή µισοερειπωµένοι δεν
ελπίζουν σε ανάσταση. Η µια κάποια κίνηση από το 1980
ν’ αφήσουµε τους πολύστροφους ατσαλοκύλινδρους,
γιατί καταστρέφουν τα πολύτιµα συστατικά του σιταριού
και να γυρίσουµε στις ολιγόστροφες µυλόπετρες, γιατί
αλέθουν το πιο θρεπτικό και πιο υγιεινό αλεύρι, δεν
φαίνεται να καρποφορεί. Η σηµασία των νερόµυλων για
την ανάπτυξη των ορεινών περιοχών σίγουρα δεν είναι
ίδια σε κάθε εποχή. Παλιότερα οι νερόµυλοι συνδέονταν
άρρηκτα µε την καθηµερινή ζωή των ορεινών οικισµών.
Σήµερα αυτός ο ρόλος έχει µειωθεί. Είναι βέβαιο ότι η
ανάδειξη και προβολή των παραδοσιακών νερόµυλων
µπορεί να αποτελέσει ένα σηµαντικό πόλο έλξης των
επισκεπτών που θέλουν να γνωρίσουν την πολιτισµική
µας κληρονοµιά.

~ 16 ~

era
pa
d.c
om

Ένα
κλασικό
παράδειγµα
των
όσων
αναφέρθηκαν παραπάνω αποτελεί το Υπαίθριο
Μουσείο Υδροκίνησης στη ∆ηµητσάνα. Για το
οποίο πιστεύω πως αξίζει να σηµειωθούν τα εξής:
Η µνήµη ενός λαού είναι ο δρόµος που οδηγεί
στη συνέχειά του.

s.t

Όταν ενηµερωθήκαµε για το Υπαίθριο Μουσείο
Υδροκίνησης στη ∆ηµητσάνα, που δηµιούργησε
το Πολιτιστικό Τεχνολογικό Ίδρυµα της ΕΤΒΑ
(σηµερινό
Πολιτιστικό
Ίδρυµα Οµίλου
Πειραιώς), σκεφτήκαµε ότι η µνήµη «κατοικεί»
στο χώρο του. Σε µια έκταση ενός τετραγωνικού
χιλιοµέτρου ένας νερόµυλος µε το σπίτι του
µυλωνά, ένα βυρσοδεψείο µε το σπίτι του
βυρσοδέψη, ένας µπαρουτόµυλος και ένα
ρακοκάζανο µάς συνδέουν µε τη βιοτεχνική
ιστορία της περιοχής, που ξεκίνησε το 16ο αιώνα.

p:/
/jim

lig

no

Το
ίδρυµα,
χρησιµοποιώντας
σύγχρονες
µουσειολογικές µεθόδους (κείµενα, φωτογραφίες,
βιντεοταινίες κ.λπ.), δηµιούργησε ένα µουσείο
που, όπως σηµειώνεται στο ενηµερωτικό
φυλλάδιο, «στόχο έχει να συµβάλλει στη γνώση
και στην κατανόηση της τεχνολογίας και του
τρόπου παραγωγής και να τεκµηριώσει τη µακρά
διάρκεια των παραδοσιακών κοινωνιών του τόπου µας».
Όπου χρειάστηκε να επέµβει αρχιτεκτονικά µε αναστηλωτικές εργασίες, προσπάθησε
«να συµβάλλει στο διαχωρισµό ανάµεσα στο παραδοσιακό στοιχείο, το οποίο οφείλει
να διατηρηθεί, και στο εύπεπτο 'νεοπαραδοσιακό' κακέκτυπο, που έχει γίνει της µόδας
και αλλοιώνει ανελέητα τους οικισµούς, τα µεµονωµένα κτίσµατα, τις εκκλησίες και
τα µοναστήρια».

htt

Εν αρχή ην...το νερό

Από την κορυφογραµµή των βουνών των Λαγκαδιών, µε ψηλότερη κορυφή το Ψηλό
Βουνό (1.503µ.), αναβλύζει ο Λούσιος ποταµός (Λούσιος: γιατί εκεί οι Νύµφες
έλουσαν το νεογέννητο ∆ία). Στα 26χλµ. που διανύει, µέχρι να συναντήσει τον
Αλφειό ποταµό, ποτίζει καλλιεργηµένες εκτάσεις, µπαίνει σε χαράδρα, σχηµατίζει
καταρράκτες και διασχίζει ένα από τα ωραιότερα φαράγγια της χώρας.

~ 17 ~

era
pa
d.c
om

Κατά µήκος του Λούσιου ποταµού, οι πρώτες βιοτεχνικές εγκαταστάσεις άρχισαν να
εµφανίζονται το 16ο αιώνα, εποχή που ξεκίνησε η οικιστική ανάπτυξη της περιοχής.
Στη ∆ηµητσάνα, στη Ζάτουνα, στο Ζυγοβίστι, στη Στεµνίτσα και αλλού άρχισαν να
κατασκευάζονται νερόµυλοι που άλεθαν κυρίως δηµητριακά, µπαρουτόµυλοι,
νεροτριβές, µαντάνια, νεροπρίονα, βυρσοδεψεία που χρησιµοποιούσαν τη δύναµη του
νερού. Περισσότερες από εκατό υδροκίνητες εγκαταστάσεις συνέτειναν στην
οικονοµική άνθηση της περιοχής. Αλλες από αυτές βρίσκονταν στις όχθες του
ποταµού και άλλες ήταν σκαρφαλωµένες στις πλαγιές του φαραγγιού. Ο θόρυβος των
νερών έσµιγε µε το θόρυβο των µηχανών και τις φωνές των ανθρώπων, κάνοντας το
φαράγγι να σφύζει από ζωή. Η επικοινωνία των χωριών, των οικισµών και των
µοναστηριών γινόταν κυρίως από µονοπάτια και πέτρινα γεφύρια.

Νερόµυλος

no

htt

p:/
/jim

lig

Στην Ελλάδα δεν είναι
γνωστό πότε εµφανίστηκαν
οι νερόµυλοι, κατά τους
Ρωµαϊκούς χρόνους όµως
υπήρχαν. Οι βασικοί τύποι
νερόµυλου
που
λειτούργησαν είναι δύο: ο
παλαιότερος «ρωµαϊκός» µε
όρθια εξωτερική φτερωτή
και
ο
νεότερος
«ανατολικός»

βυζαντινός) µε οριζόντια
εσωτερική.
Στην ηπειρωτική Ελλάδα
και στα νησιά, όπου υπήρχε
νερό, κτίστηκαν χιλιάδες.
Χρησιµοποιήθηκαν
κατά
κύριο λόγο για το άλεσµα
των
δηµητριακών
και
λιγότερο ως ταµπακόµυλοι
(βυρσοδεψεία),
ως
µπαρουτόµυλοι ή για το
άλεσµα
οικοδοµικών
υλικών.
Συχνά το κτίσιµο ενός

s.t

Ο πιο παλιός νερόµυλος που γνωρίζουµε λέγεται «υδραλέτης» και αναφέρεται από
τον Στράβωνα.

~ 18 ~

era
pa
d.c
om

νερόµυλου συνοδευόταν και από το κτίσιµο της κατοικίας του µυλωνά, µε
αποτέλεσµα να δηµιουργηθούν, σε αρκετές περιοχές, µυλοχώρια, όπου το κάθε σπίτι
είχε και το νερόµυλό του.
Ο µηχανισµός του νερόµυλου αποτελείτο από δύο µέρη: το κινητικό, που το
αποτελούσαν η φτερωτή και τα εξαρτήµατά της, και το αλεστικό, που περιλάµβανε τις
µυλόπετρες µε τα εξαρτήµατα λειτουργίας.

s.t

Οι µυλόπετρες προέρχονταν συνήθως
από τη Μήλο και την Κίµωλο, των
οποίων τα εδάφη είναι ηφαιστειογενή. Η
ποιότητά τους ήταν άριστη, γεγονός που
τις καθιστούσε ακριβότερες. Αναφορά
στην
εξαιρετική
τους
ποιότητα
βρίσκουµε σε έγγραφο του 1321 του
Ενετού χαρτογράφου Μαρίνου Σανούδου
του Πρεσβυτέρου.

lig

no

Στην περιοχή της ∆ηµητσάνας οι πρώτοι
νερόµυλοι άρχισαν να εµφανίζονται το
16ο αιώνα. Οι µυλόπετρες που χρησιµοποιούνταν προέρχονταν από τη Μήλο. Τις
έφερναν σε κοµµάτια και τις συναρµολογούσαν επί τόπου δένοντάς τες µε τσέρκια
(µεταλλικά στεφάνια). Η φτερωτή ήταν οριζόντια και εσωτερική.

p:/
/jim

Οι νερόµυλοι ήταν ιδιόκτητοι ή µοναστηριακοί, που νοικιάζονταν σε επαγγελµατίες
µυλωνάδες. Το µίσθωµα πληρωνόταν µε ποσοστό επί των εισπράξεων ή σε είδος
(αλεύρι ή δηµητριακά). Η αµοιβή των µυλωνάδων (αλεστικό ή αξάι) ήταν επίσης σε
είδος και µόνο τα τελευταία χρόνια της λειτουργίας τους ήταν σε χρήµατα. Όταν όµως
ο µύλος ήταν ιδιοκτησία µοναστηριού, το άλεσµα του σταριού της µονής γινόταν
χωρίς να κρατά ο µυλωνάς την αµοιβή του.

htt

Η αλεστική ικανότητα ενός µύλου έφτανε περίπου τις 100 οκάδες/ώρα και, µε το
12ωρο που δούλευαν, η ηµερήσια παραγωγή έφτανε τις 1.200 οκάδες. Οι µύλοι
συνήθως εξυπηρετούσαν τις τοπικές ανάγκες και άλεθαν κυρίως κριθάρι και σµιγάδι
(µείγµα από σιτάρι-κριθάρι) και σπανιότερα καλαµπόκι, σιτάρι και ζωοτροφές.

~ 19 ~

Νεροτριβή

era
pa
d.c
om

Η νεροτριβή ή ντριστέλα ήταν η πιο απλή από όλες τις υδροκίνητες
εγκαταστάσεις. Ήταν υπαίθρια ή στεγασµένη και χρησίµευε για την
επεξεργασία των µάλλινων υφαντών στο στάδιο κατασκευής τους
(για να αφρατέψουν και να δέσουν µεταξύ τους τα µάλλινα νήµατα)
ή στο ετήσιο πλύσιµό τους.
Η
νεροτριβή
είναι
ένας
ξύλινος
κάδος
σε
σχήµα
κώνου.
Συναρµολογείται από σφηνωµένες µεταξύ τους πλανισµένες σανίδες
σε σχήµα σφήνας και δένεται περιφερειακά µε σιδερένια τσέρκια.
Επειδή
µοιάζει
µε
βαρέλι,
κατασκευάζεται
συνήθως
από
βαγενά
(βαρελά) και όχι από µαραγκό. Το µεγαλύτερο µέρος του βρίσκεται
χωµένο βαθιά στο έδαφος, ώστε να µην υπάρχει κίνδυνος να
ανοίξουν τα τοιχώµατα από την πίεση του νερού. Το στενό του
άνοιγµα έχει διάµετρο 0,40µ. και το πλατύ του 2µ. Το ύψος του είναι
2µ., και έχει χωρητικότητα 5κ.µ. νερού και 75κ. υφαντών.

htt

p:/
/jim

lig

no

s.t

Στην Πελοπόννησο λειτούργησαν δύο
τύποι νεροτριβής: οι γυριστές, µε
µεγαλύτερη διάµετρο, στις οποίες το νερό
εκτοξευόταν από το στόµιο του βαγενιού
στο τοίχωµά του, δηµιουργώντας
περιστροφική κίνηση και οι βουτηχτές,
στις οποίες το βαγένι ήταν πιο όρθιο και
το
νερό
εκτοξευόταν
σχεδόν
κατακόρυφα.

Στην
περιοχή
της
∆ηµητσάνας
λειτουργούσαν έως τα µέσα του 20ού
αιώνα 20 περίπου νεροτριβές. Ο σωστός
υπολογισµός του χρόνου παραµονής του
κάθε υφαντού στον κάδο αποδείκνυε την
τέχνη του νεροτριβιάρη ή ντριστελιάρη
Αν έµενε λιγότερο χρόνο, το αποτέλεσµα
δεν ήταν ικανοποιητικό, ενώ, αν έµενε
περισσότερο, µπορούσε να καταστραφεί.
Γι' αυτό έβαζε πάντα µαζί ρούχα όµοιας
κατασκευής .

~ 20 ~

era
pa
d.c
om

Μπαρουτόµυλος
Η ανακάλυψη της µπαρούτης (11ος αι. στην Κίνα) θα αλλάξει αποφασιστικά τη
µορφή του πολέµου. Το 14ο αιώνα η χρήση της επεκτάθηκε στα πυροβόλα όπλα και η
ποιότητά της βελτιώθηκε το 15ο αιώνα.
Για την παραγωγή της µαύρης µπαρούτης απαιτούνται τρεις βασικές ύλες: νιτρικό
κάλιο, θείο και άνθρακας.
Για τις πρώτες αυτές ύλες στο Εµπορικό Λεξικό του, που τυπώνεται λίγο πριν από τον
αγώνα του 1821, ο Ν. Παπαδόπουλος αναφέρει:

no

s.t

«Το θειάφι πρέπει να ήναι καθαρισµένον και εις ραβδία. Το νίτρον από των
ακαθάρτων υλών των σταύλων, περιστερεώνων, τόπων, όπου κατουρούν άνθρωποι ή
ζώα και άλλων παροµοίων µη βλεποµένων από τον ήλιο. Οι άνθρακες πρέπει να ήναι
από ξύλα απαλά, ως µικράς λεπτοκαρυάς, ιτέας και παρόµοια, καιόµενα εις κλίβανον
και σβυόµενα µε χώµα και άλλην ξηράν ύλην, χωρίς νερόν παντελώς, διότι το νερόν
βλάπτει πολύ την πυρίτιδα. ∆ι' εκατόν οκάδες πυρίτιν χρειάζονται, ως άνω Νίτρον
οκάδες 75, Θειάφι 12 1/2, Ανθρακες 12 1/2. Ολότης Οκάδες 100».

htt

p:/
/jim

lig

Η παλαιότερη γνωστή σήµερα µνεία κρατικής φροντίδας για την παρασκευή νίτρου
είναι αυτή των Ενετών στην
Κρήτη το 1579. Αλλά και οι
Τούρκοι στην Πελοπόννησο,
πριν από το 1583, είχαν
µεριµνήσει για την παραγωγή
πυρίτιδας σε ορισµένα χωριά,
µεταξύ
των
οποίων
η
∆ηµητσάνα και η Στεµνίτσα,
πλούσιες σε φυσικά µείγµατα
νίτρου. Μάλιστα, οι κάτοικοι
αυτών των χωριών ήταν
απαλλαγµένοι
από
την
καταβολή φόρου, λόγω της
πυρίτιδας που παρήγαγαν.
Η παλαιότερη αναφορά σε υδροκίνητο µπαρουτόµυλο είναι αυτή του 1675, για τη
Ναύπακτο.

~ 21 ~

era
pa
d.c
om

Η µηχανή του µπαρουτόµυλου αποτελείται από τη φτερωτή, πάνω στην οποία πέφτει
µε δύναµη το νερό. Η φτερωτή είναι προσαρµοσµένη στο άκρο ενός εκκεντροφόρου
άξονα, ο οποίος φέρει ισχυρά ξύλινα στοιχεία που ανασηκώνουν τα κοπάνια. Όταν τα
έκκεντρα του άξονα χάνουν την επαφή τους µε τα κοπάνια, αυτά πέφτουν µε δύναµη
στα γουδιά, που βρίσκονται ακριβώς από κάτω τους, ανά πεντάδες.
Στα γουδιά µε το κοπάνισµα κονιοποιούνται κατ' αρχάς οι πρώτες ύλες (νίτρο,
άνθρακας, θείο).

s.t

Ακολουθούν η προσθήκη νερού για την αποφυγή έκρηξης από υπερθέρµανση, το
συνεχές ανακάτεµα για να υγρανθεί το µείγµα και η συσσωµάτωσή του (συνένωση
των υλικών σε ένα µείγµα) µε κοπάνισµα έξι έως δέκα ωρών (20.000-40.000
χτυπήµατα). Η διαδικασία αυτή δίνει ένα µείγµα σαν ζύµη (ο «χαλβάς»). Η ζύµη στη
συνέχεια στραγγίζει στον ήλιο δύο ηµέρες και µετατρέπεται σε στεγνό υλικό. Το
υλικό αυτό κονιοποιείται µε τη βοήθεια δερµάτινων κόσκινων και οι κόκκοι
ξεραίνονται στον ήλιο. Ακολουθούν κοσκίνισµα για την αφαίρεση της σκόνης,
ξήρανση πάλι στον ήλιο, και νέο κοσκίνισµα µε λεπτό κόσκινο. Στη συνέχεια,
συσκευαζόταν προσεκτικά σε ξύλινα βαρέλια και αποθηκευόταν σε στεγνό χώρο για
να µην απορροφήσει υγρασία, η οποία αχρηστεύει την µπαρούτη.

p:/
/jim

lig

no

Η ∆ηµητσάνα στα χρόνια της Οθωµανικής αυτοκρατορίας ήταν ένα σηµαντικό χωριό
στη συλλογή του ακάθαρτου νιτρικού καλίου. Ο αγώνας του 1821 θα καταστήσει τη
∆ηµητσάνα την κυριότερη πηγή τροφοδοσίας των Ελλήνων σε µπαρούτι. Ο
Θεόδωρος Κολοκοτρώνης έλεγε:« Μπαρούτι είχαµε, έκαµνε η ∆ηµιτζάνα. Του
µπαρουτιού την υπόθεσι την είχαν πάρει απάνου τους τα αδέλφια Σπηλιοτόπουλοι,
και διά να δουλεύουν την µπαρούτη δεν επέρναµε πολλούς ∆ηµιτζανίτες εις το
στρατόπεδο, τους αφήναµε διά την δούλευσιν».

Και εγένετο Μουσείο

htt

Τρία χιλιόµετρα από το Λούσιο ποταµό, κάτω ακριβώς από το κεφαλάρι του ΑϊΓιάννη, µέσα σε ένα τοπίο όπου τη σιωπή σπάει ο αχός των νερών, το Πολιτιστικό
Τεχνολογικό Ίδρυµα της ΕΤΒΑ ανέλαβε την
αποκατάσταση
ενός
συµπλέγµατος
ερειπωµένων
κτιρίων
υδροκίνητων
εγκαταστάσεων. Τα κτίρια ανήκουν στη
Μονή Αιµυαλών και ο µητροπολίτης
Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως δώρισε τη
χρήση
τους
στο
ίδρυµα.
Στόχος του ιδρύµατος ήταν η δηµιουργία
ενός Υπαίθριου Μουσείου Υδροκίνησης ,

~ 22 ~

για να διατηρηθούν και να µη χαθούν η γνώση και η κατανόηση της τότε τεχνολογίας
που είναι άρρηκτα δεµένη µε την ιστορία αυτού του τόπου.

era
pa
d.c
om

Το 1997, το Μουσείο άρχισε να δέχεται τους επισκέπτες του. Η διαδροµή µέσα στο
χώρο του ξεκινά από τη στέρνα, κατευθύνεται προς το κτίριο του αλευρόµυλου, τη
νεροτριβή και το σπίτι του µυλωνά. Ο αλευρόµυλος αλέθει µε τη δύναµη του νερού
και ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να ενηµερωθεί, εκτός από την εν κινήσει
µηχανή, και από το πλούσιο οπτικοακουστικό υλικό που υπάρχει άφθονο.
Συνεχίζοντας φτάνει κανείς στα ερείπια δύο βυρσοδεψείων, τα οποία καθαρίστηκαν
και στερεώθηκαν οι λίµπες τους (γούρνες για το πλύσιµο των δερµάτων). Σε µικρή
απόσταση υπάρχει αποκατεστηµένο βυρσοδεψείο, όπου ο επισκέπτης διαφωτίζεται
για τη λειτουργία του µε τη βοήθεια πλούσιου ενηµερωτικού υλικού. Ακολουθώντας
το λιθόστρωτο, φτάνει στον µπαρουτόµυλο, όπου παίρνει πληροφορίες για όλες τις
φάσεις παραγωγής και επεξεργασίας της µπαρούτης.
Το µουσείο καταλαµβάνει έκταση ενός τετραγωνικού χιλιοµέτρου και βρίσκεται ένα χιλιόµετρο έξω
από τη ∆ηµητσάνα.

s.t

Είναι ανοικτό από τις 10 το πρωί έως τις 2 το µεσηµέρι και από τις 5 το απόγευµα έως τις 7 το
βράδυ, κάθε µέρα, εκτός Τρίτης. Επιπλέον, οργανώνει εκπαιδευτικά προγράµµατα για τα παιδιά
σχολικής ηλικίας, όλων των εκπαιδευτικών βαθµίδων.

htt

p:/
/jim

lig

no

Για πληροφορίες µπορείτε να επικοινωνείτε:
Υπαίθριο Μουσείο Υδροκίνησης, Κεφαλάρι Αϊ-Γιάννη, 220 07 ∆ηµητσάνα,
τηλ. (27950) 31630
Πολιτιστικό Τεχνολογικό Ίδρυµα ΕΤΒΑ,
τηλ. (210) 3218015, (210) 3218020, (210)3218105

~ 23 ~

Ένα άλλο παράδειγµα αποτελεί το Μουσειακό Συγκρότηµα Εφταπίτας:

era
pa
d.c
om

Το Μουσείο
Το ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ Υ∆ΡΟΚΙΝΗΣΗΣ βρίσκεται στην περιοχή της Εφταπίτας, στην
παραποτάµια περιοχή του Μεγανίτη, στο Νοµό δηλαδή Αχαΐας, ακριβώς στη
συνοριακή γραµµή µεταξύ του ∆ήµου Αιγίου και του νεοσύστατου Καποδιστριακού
∆ήµου Συµπολιτείας, 174 χιλιόµετρα από την Αθήνα.
Πρόκειται για ένα Βιοµηχανικό Συγκρότηµα που έχει κριθεί ∆ιατηρητέο, από το
Υπουργείο Πολιτισµού [Φ.Ε.Κ.1069 - 29-12-1995], ως αξιόλογο δείγµα της Πρώτης
Βιοµηχανικής Περιόδου στην Ελλάδα.

s.t

Η πρώτη ιστορική καταγραφή και αποτύπωση του
κτιρίου γίνεται στο Χάρτη της Βοστίτσας του Ενετικού
Κτηµατολογίου (1685 - 1715, Β' Περίοδος
Ενετοκρατίας) όπου στο χωρίο Βίλα Εφταπίττες
επισηµαίνεται µε το γράµµα Μ η ύπαρξη του κτιρίου.
Στα επεξηγηµατικά στοιχεία του χάρτη αναφέρεται το
κτίριο ως: «Molini Buoni Publici».

no

Στις αρχές του 20ου αιώνα από ζωοκίνητο συγκρότηµα µετατράπηκε σε βιοµηχανικό
υδροκινούµενο. Στις εγκαταστάσεις του περιλαµβάνονται: Υδρόµυλος, Ελαιοτριβείο
και Μονάδα Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας.

p:/
/jim

lig

Η κρίση του κτιρίου και του µηχανολογικού εξοπλισµού ως ∆ιατηρητέα έγινε το
1995. Έκτοτε ξεκίνησε η αναπαλαίωση και αναστύλωση η οποία σήµερα, µια 10ετία
αργότερα, έχει ολοκληρωθεί στο 85% των
εγκαταστάσεών του και λειτουργεί ως επισκέψιµος
Μουσειακός χώρος που παρουσιάζει ενδιαφέρον τόσο για
µαθητές και φοιτητές όσο και για επισκέπτες µε
γενικότερο επιστηµονικό, επιµορφωτικό και ψυχαγωγικό
ενδιαφέρον.
Από το σύνολο του χώρου µπορεί να αντλήσει κανείς
πληροφορίες σχετικά µε:

htt

- την περίοδο πρώτης βιοµηχανικής τεχνολογίας στην Ελλάδα
- τις ήπιες µορφές εκµετάλλευσης φυσικών πόρων
- την ενέργεια - υδροκίνηση
- την τριάδα του βασικού σιτηρέσιου: νερό - ψωµί - λάδι και τον υλικό πολιτισµό που
απορρέει απ' αυτήν (παράδοση, ήθη - έθιµα)
- τις ανθρώπινες δραστηριότητες και περιβάλλον
- την επαναλειτουργία παλαιών βιοµηχανικών χώρων µε καινούριο προσανατολισµό

~ 24 ~

era
pa
d.c
om

χρήσης
- την χρήση - χρησιµότητα του νερού (ποταµών, χειµάρρων κλπ)
- τους χώρους υλικής πολιτιστικής κληρονοµιάς και παράδοσης
- την επιχειρηµατική δράση στις αρχές του 20ου αιώνα, κατά το µεταβατικό στάδιο
από - την προβιοµηχανία στις πρώτες βιοµηχανικές εγκαταστάσεις
- την επιχειρηµατική διορατικότητα στο παρελθόν σε συνδυασµό µε τις δεδοµένες
συνθήκες περιβάλλοντος (αγροτική παραγωγή, γεωγραφικές ιδιαιτερότητες,
δυσκολίες και ευκολίες).
Σήµερα λοιπόν το Συγκρότηµα Υδροκίνησης λειτουργεί ως επισκέψιµος χώρος και
βρίσκεται µέσα σ' ένα εναλλασσόµενο παραποτάµιο και
αγροτικό τοπίο που αποτελεί τον φυσικό περιβάλλοντα
χώρο του. Μπορεί δηλαδή κανείς να απολαύσει τα αυτοφυή
πλατάνια, τις ιτιές, τις λεύκες, τους ευκαλύπτους µαζί µε τις
ελιές, πορτοκαλιές, λεµονιές, καρυδιές και τα µικρότερα
φυτικά είδη που το περιβάλλουν και το αγκαλιάζουν.

htt

p:/
/jim

lig

no

s.t

Ο χώρος παρουσιάζει ενδιαφέρον και για τον επισκέπτη µε γενικότερες
επιστηµονικές, πολιτιστικές και περιβαλλοντικές αναζητήσεις δίνοντάς του τη
δυνατότητα να δει τόσο στον εσωτερικό όσο και τον εξωτερικό του χώρο, τον
καλοδιατηρηµένο και σε αρτιότητα ευρισκόµενο µηχανολογικό εξοπλισµό (φτερωτές,
γρανάζια, πιεστήρια, µυλόπετρες κλπ), να περιηγηθεί στο κτήµα έκτασης 70
στρεµµάτων

~ 25 ~

Παροιµίες
Για τις
µυλόπετρες

Για το µύλο

Ακριβός στα πίτερα και
φτηνός στ’ αλεύρι

Οι δύο µυλόπετρες
κάνουνε τα’ αλεύρι

(Για όσους δεν κάνουν
σωστή αξιολόγηση)

(Τα καλά
αποτελέσµατα της
συνεργασίας)

Αν πας στο µύλο θ’
αλευρωθείς κι αν πας
στον καρβουνιάρη θα
µουτζουρωθείς

(Οι συναναστροφές
επηρεάζουν τον άνθρωπο)

Σήµερα θ’ ανάψουν
οι µυλόπετρες

Πολλή βουή στο µύλο
µας µα τ’ αλευράκι λίγο

(Για όσους επιχειρούν
πράγµατα που ξεπερνούν
τις δυνατότητές τους)
Η κότα θέλει πρόσφωλο,
το σπίτι θέλει αλεύρι

(Όταν έπεφτε κάπου
πολλή δουλειά)

(Όταν τα λεγόµενα
ξεπερνούν την
πραγµατικότητα)
Όποια δε θέλει να πάει
στο µύλο, µια βδοµάδα
θα κοσκινίζει

(Για τους τεµπέληδες
που µένουν αδρανείς
σαν την καταριά)

p:/
/jim

(Η αξία βρίσκεται στην
ουσία και όχι στον τύπο)

Όποιος ψιλοκοσκινίζει τ’
αλεύρι, βγάζει πολλά
πίτερα

(Για όσους έχουν αγαθό
παρουσιαστικό, στην
πραγµατικότητα όµως
είναι πονηροί όπως οι
µυλωνάδες)
Όλοι έχουν την έννοια
τους και ο µυλωνάς την
κόφα
(Κάθε άνθρωπος έχει τα
προβλήµατα του)
Επµπονατσάρησε ο
βοριάς κι οι µυλωνάδες
κλαίνε
(Όταν κάποιος έχασε µια
ευκαιρία)

(Για όσους
εκµεταλλεύονται κάθε
κατάσταση)
Ο µύλος θέλει µυλωνά
και το καράβι ναύτες

(Όταν κάποιος
υπερεκτιµάει την αξία
κάποιου δικού του)
Είν’ καηµός της
µυλωνούς να βάλει
ρούχο µαύρο

(Κάθε δουλειά θέλει τον
ειδικό της)

htt

(Όποιος λεπτολογεί,
βγαίνει ζηµιωµένος)

Έχει θεωρία επισκόπου
και καρδιά µυλωνά

(Για όσους δεν έχουν
διάθεση να κάνουν
κάποια δουλειά και όλο
την αναβάλουν)
Όποιος αέρας κι αν
φυσά, ο µύλος πάντα
αλέθει

no

Βάλε αλεύρι µες στη
σκάφη και πολλοί
σταυροί µην κάνεις

(Όταν κάποιος
βρίσκεται σε
δύσκολη θέση)
Είναι προκοµµένος
σαν τη κάτω πέτρα
του µύλου

lig

(Για κάθε περίπτωση
χρειάζεται σωστή
αντιµετώπιση)

s.t

Τι το θες το προζύµι,
αφού δε έχει να ζυµώσεις

Αυτός είναι σα
σπυρί σιτάρι
ανάµεσα σε δυο
µυλόπετρες

Για το µυλωνά

era
pa
d.c
om

Για το αλεύρι

~ 26 ~

Βάζει κι η µυλωνού τον
άντρα της µε τους
πραµατευτάδες

(Ο καηµός όποιου δεν
µπορεί να
πραγµατοποιήσει κάποια
επιθυµία του)

Κεφάλαιο 5
α/α Ηµεροµηνία

Κατασκευή

era
pa
d.c
om

Χρονικός προγραµµατισµός εργασιών
Εργασία

Επιλογή έργου

1

10/11-16/11

-

2

17/11-23/11

-

3

24/11-30/11

-

4

01/12-07/12

Συλλογή εργαλείων και υλικών

Χρονικός προγραµµατισµός εργασιών

5

08/12-14/12

Ξεκίνηµα έργου

-

6

15/12-21/12

7

22/12-11/01

Φτιάξιµο "σπιτιού" του
νερόµυλου
Βάψιµο - Στέγνωµα

8

12/01-18/01

Λουστράρισµα

9

19/01-25/01

Προσθήκη σιλικόνης σε ατέλειες

Κεφάλαιο 3ο

10

26/01-01/02

Κατασκευή κουτιού

Κεφάλαιο 4ο

11

02/02-08/02

Προσάρτηση αντλίας

Κεφάλαιο 5ο + 6ο

12

09/02-15/02

Προσάρτηση καλωδίων

Κεφάλαιο 7ο

13

16/02-22/02

Εισαγωγή νερού

-

14

23/02-01/03

∆οκιµή & διορθώσεις

Κεφάλαιο 8ο

02/03-08/03

Φωτογράφιση

Κεφάλαιο 9ο

09/03-15/03

-

Κεφάλαιο 10ο

16/03-22/03

-

Εκτύπωση

23/03-29/03

-

Σελιδοποίηση

30/03-05/04

-

-

06/04-26/04

Τελική δοκιµή

Παρουσίαση

16
17
18

htt

19
20

s.t

no

lig

p:/
/jim

15

Πληροφορίες - Ιστορικά στοιχεία για
το έργο
Τεχνικό σχέδιο

~ 27 ~

Συλλογή αρχικών στοιχείων
Κεφάλαιο 1ο + 2ο

Τελείωµα 2ου Κεφαλαίου

Κεφάλαιο 6

era
pa
d.c
om

Τεχνικά κατασκευαστικά σχέδια

htt

p:/
/jim

lig

no

s.t

Πρόσοψη

~ 28 ~

era
pa
d.c
om

s.t

Πλάγια όψη

no

lig

p:/
/jim

htt

Κάτοψη

~ 29 ~

Κεφάλαιο 7

era
pa
d.c
om

Εργαλεία και υλικά που χρησιµοποιήθηκαν

Εργαλεία
Πριόνι

2.

Σφυρί

3.

Καρφιά

4.

Κόλλα

5.

Πινέλο

1. Χρώµατα

2. Σιλικόνη

3. Λούστρο

4.

Ξύλο

5.

Μπαταρίες

s.t

1.

Υλικά

Φακός

7.

Καλώδιο

8.

Πλαστικό

9.

Τεχνητό γρασίδι

htt

p:/
/jim

lig

no

6.

{Για φωτογραφίες βλ. σελ. 28}

10. Αντλία
11. Φτερωτή
12. Συρµατάκι
13. Σωληνάκι
14. Νερό
15. Μακετόχαρτο
16. Ξύλο Balsa

~ 30 ~

Κεφάλαιο 8

era
pa
d.c
om

Υπολογισµός κόστους κατασκευής
Τα περισσότερα µέρη του έργου αποτελούν είτε «χορηγίες» γειτόνων και φίλων
που τους ευχαριστώ πολύ για την πολύτιµη βοήθεια τους, είτε είναι πράγµατα
που είχα ήδη σπίτι µου. Πιθανολογώντας υπολογίζω τα εξής:

Μέρος έργου
1. Σκελετός έργου

15 €

2. Χρώµατα

2,50 €

3. Μπαταρίες

2,50 €

4. Καλώδιο

0,50 €

s.t

5. Τεχνητό γρασίδι

no

6. Αντλία
7. Σωληνάκι

lig

8. Μακετόχαρτο
9. Ξύλο Balsa

Κόστος

1,50 €

6,40 €
0,10 €
2,50 €
1,50 €

10. Λουστράρισµα

p:/
/jim

5€

11. Προσθήκη σιλικόνης

2,50 €

htt

***Σύνολο***

~ 31 ~

40 €

Κεφάλαιο 9

era
pa
d.c
om

∆ιαδικασία κατασκευής
Αρχικά κατασκεύασα το σπιτάκι του νερόµυλου κολλώντας µεταξύ τους
κοµµάτια ξύλου Balsa, και µακετόχαρτο. Ακολούθησε το βάψιµο ολόκληρου
του έργου προσέχοντας τις λεπτοµέρειες. Αργότερα µε τη βοήθεια ενός θείου
µου ξυλουργού, κόψαµε το κάτω µέρος του έργου ώστε να µπορεί να µπει
αργότερα σε ένα πλαστικό δοχείο από παγωτού. Έπειτα, κολλώντας σκληρά
ξύλα σχηµατίσαµε ένα κουτί µέσα στο οποίο τοποθετήθηκε το όλο έργο.
Ακολούθησε το λουστράρισµα και η προσθήκη σιλικόνης καθώς επίσης και η
κόλληση της φτερωτής. Αργότερα προστέθηκαν κοµµάτια τεχνητού γρασιδιού
ώστε το έργο να φαίνεται πιο αληθινό. Αφού τελειώσαµε µε όλα αυτά

δοκιµή όπως και άλλες.

s.t

πρόσθεσα την αντλία στο έργο και έπειτα το νερό. Ακολούθησε µια επιτυχής

htt

p:/
/jim

lig

no

««Σπίτι» νερόµυλου

Κουτί – Βάση

Φτερωτή

~ 32 ~

era
pa
d.c
om

Εσωτερικό έργου

htt

p:/
/jim

lig

no

s.t

Σιλικόνη

~ 33 ~

era
pa
d.c
om

s.t

no

lig

p:/
/jim

htt
Φωτογραφίες

~ 34 ~

Κεφάλαιο 10

era
pa
d.c
om

Βιβλιογραφία – Πηγές 

Ανδρέας Χρυσ. Βορύλλας, Κέρτεζη: βιοτεχνίες – σύνεργα και εργαλεία των
εποχών που έφυγαν, Αθήνα 1999 

Ελληνικοί Νερόµυλοι, Εφηµ. "Η Καθηµερινή", Επτά Ηµέρες, 15/10/2000. 

Νοµικός Σ., Η υδροκίνηση στην προβιοµηχανική Ελλάδα, ΕΤΒΑ, 1997

no

s.t 

Λούκους Λ., Νερόµυλοι: µελέτη ιστορική και λαογραφική, Εκδ. Εκδοτικό
Τυπογραφείο Πατρών, Πάτρα 1985.

lig 

Ενηµερωτικό βιβλίο & φυλλάδιο «Υπαίθριο Μουσείο Υδροκίνησης», ΕΤΒΑ,
1997      

p:/
/jim 

∆ιάφορες ιστοσελίδες όπως:

http://8gym-glyfad.att.sch.gr/Tsouli_Asim.pdf
http://www.neromylos-nikola.gr/O_Neromylos_toy_Nikola.htm
http://www.tallos.gr/products.asp?id=1106
http://www.in.gr/agro/_tradition/Dimitsana/Dimitsana03.asp
http://www.neromylos.gr/index.php?option=com_frontpage&Itemid=28
http://www.museum-eftapita.gr/museum.php

htt

Ευχαριστώ!

ΛΥΓΝΟΣ ∆ΗΜΗΤΡΙΟΣ

~ 35 ~

~ 36 ~

era
pa
d.c
om

s.t

no

lig

p:/
/jim

htt

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful