9

ø=+&É÷] Ms¡jT· ´

1945-1970 eT<Û´ä ø±\+˝À nyÓT]ø± Ä]úø£ e´edüú
¬s+&√ Á|ü|ü+#· j·TT<ë∆q+‘·s¡+ Á|ü‘·´ø£å+>± >±˙, |üs√ø£å+>± >±˙
n‘·´~Ûø£+>± ˝≤uÛÑ|ü&ɶ <˚X¯+ nyÓT]ø±. j·TT<ä∆+˝À j·T÷s√|æj·THé <˚XÊ\ Ä]úø£
e´edüú ø£ø±$ø£˝+’… ~. X¯øeÔÏ +‘·yTÓ qÆ k˛$j·T{Ÿ s¡cÕ´≈£L&Ü ô|<äm› ‘·TqÔ <Óã“‹qï~.
j·TT<ä+∆ ˝À nyÓT]ø± Ä\dü´+>± Á|üy•˚ +#·≥+‘√ Äy˚Ts¡≈î£ <ëìøÏ »]–q qwü+º
|ü]$T‘·+>±H˚ O+~. <ë+‘√ bÕ≥T uÛÖ>√[ø£+>± ≈£L&Ü j·T÷s¡|t j·TT<ë∆ìøÏ
Á|ü‘·´ø£å ø£<äqs¡+>∑+>± O+&É≥+‘√ Äy˚Ts¡≈£î nyÓT]ø± j·TT<ä∆+ qT+&ç ‘·≈£îÿe
qwü+º ‘√ ãj·T≥|ü&+ç ~. yÓTT<ä{Ï Á|ü|+ü #· j·TT<ä+∆ ˝ÀH˚ ô|<äm› ‘·TqÔ ˝≤uÛ≤\T >∑&+ç ∫q
nyÓT]ø± s¬ +&√ Á|ü|+ü #· j·TT<ë∆q+‘·s¡ ø±\+˝À »]–q |ü⁄q:ìsêàD ø±s¡´Áø£e÷\T,
n|ü⁄Œ&˚ kÕ«‘·+Á‘·´+ bı+~q <˚XÊ\T n+<äTu≤≥T˝ÀøÏ ‘Ó∫Ãq q÷‘·q e÷¬sÿ{Ÿ\T,
n≥T s¡÷C…«˝Ÿº ÁbÕs¡+_Û+∫q Ä]úø£ kÕe÷õø£ $<ÛëHê\ ø±s¡D+>± >∑D˙j·TyÓTqÆ
n_Ûeè~∆ì kÕ~Û+∫+~. 1969 Hê{ÏøÏ nyÓT]ø± dü÷\ú C≤rjÓ÷‘·Œ‹Ô 1945‘√
b˛*Ã #·÷ùdÔ eT÷&ÉT ¬s≥T¢ ô|]–+~. Á|ü»\ ‘·\dü] Ä<ëj·T+ 1945 Hê{ÏøÏ
20 y˚\ &Ü\s¡T¢>± O+fÒ 1970 Hê{ÏøÏ Ç~ 40 y˚\ &Ü\s¡¢≈£î #˚]+~.
á bÕ‹πøfi¯¢˝À¢ nyÓT]ø± m+‘· y˚>∑+>± Ä]úø±_Ûeè~∆ kÕ~Û+∫+<√
n+‘˚ y˚>∑+>± n+‘·sê\T ≈£L&Ü ô|]>±sTT. dü÷ú\ C≤rjÓ÷‘·Œ‹Ô eT÷&ÉT ¬s≥T¢
nsTTHê ø±]à≈£î\ ì»y˚‘H· ê\T e÷Á‘·+ ô|s¡>˝∑ <Ò Tä . <ë+‘√ ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edü˝ú À
düV≤ü » \ø£+å >± O+&˚ Ä]úø£ n+‘·sê\T $|üØ‘·+>± ô|s¡>H∑ ês¡+_Û+#êsTT. 1970
Hê{ÏøÏ yÓTT‘·Ô+ »HêuÛ≤˝À •KsêÁ>±q Oqï ˇø£ÿ XÊ‘·+ »HêuÛ≤ yÓTT‘·Ô+
C≤rjÓ÷‘·Œ‹Ô˝À j·÷uÛ…’ XÊ‘êìøÏ ô|’>± kı+‘·+ #˚düTø=+~. yÓTT<ä{Ï ∫Á‘·+˝À
1946 qT+&ç 2007 es¡≈£î ‘·\dü] Ä<ëj·T+ rs¡TqT ‘Ó\TdüTø√e#·TÃ. eTVü‰
e÷+<ä´+ ‘·sê«‘· ø±\+˝À neT\T »]–q kÕe÷õø£ dü+øπ eå T |ü<øä∏ ±\T Áø£eT+>±
˙s¡T>±s¡Hês¡+_Û+#êsTT. Á|üXï qï j·TT<ä∆ ø±\+ ≈£L&Ü Ç<˚ ø±e≥+ >∑eTHês¡Ω+.
n≥T Á|ü#Ã·Û qï j·TT<ä+∆ ˝À ô|#’ s˚ TT kÕ~Û+#˚+<äT≈£î Ç≥T n|ü]$T‘· Ä]úø±_Ûeè~∆ì
ø=qkÕ–+#·{≤ìøÏ nedüsy¡ TÓ qÆ Ç+<Ûqä eqs¡T\ ø√dü+ nyÓT]ø± nqTdü]+∫q
#·s´¡ \T ∫es¡≈î£ bÕ\d”HÔ ê düeTdü´qT ‘Ó∫à ô|{≤ºsTT. á düeTdü´ |üs´¡ ekÕq+>±
e∫Ãq<˚ j·÷+øÏ|üPŒsY j·TT<ä∆+. á j·TT<ä∆+˝À nyÓT]ø± ns¡ãT“ <˚XÊ\qT
e~*ô|{Ϻ ÇÁC≤jÓT˝ŸqT #·+ø£H‘Ó T· øÔ =+~.Ç+ø± ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq+ C≤rj·T
yê<ëìï |üP]Ô>± qT*$Ty˚jT· ì ø±\+ n~. <ë+‘√ ns¡ãT“\ ( |ü•Ãe÷dæj÷· )
Ä‘êà_Ûe÷q+ <Óã“‹q≥+‘√ bÕ≥T |ü\T n+‘·sê®rj·T n+XÊ\T ≈£L&Ü ‘√&Ó’
n|ü⁄Œ&˚ @s¡Œ&ɶ #·eTTs¡T m>∑TeT‹ <˚XÊ\ ≈£L≥$T ˇø£ÿkÕ]>± <Ûsä \¡ T ô|+#˚d+æ ~.
<ë+‘√ 1973 Hê{Ï nyÓT]ø± Ä]úø±_Ûeè~∆øÏ ÁuÒ≈î£ \T |ü&ܶsTT. n<˚deü Tj·T+˝À
n+‘·s‘Z¡ +· >± ≈£L&Ü Ä]úø£ e´edü˝ú À ô|s¡T>∑T‘·qï n+‘·sê\T, dü+|ü<ä øπ +ÁBø£sD¡
Ä]∆ø±_Ûeè~∆ô|’ Á|ü‹≈£L\ Á|üuÛ≤e+ #·÷|æ+#˚ <äX¯≈£î #˚s¡Tø=HêïsTT. M≥ìï+{Ï
|üs¡´ekÕq+>± Á|ü»\ ø=qT>√\T X¯øÏÔ |ü&çb˛e≥+, ‘·‘·Œ¤*‘·+>± neTàø±\T
ì*∫b˛sTT ø£+ô|˙\ ˝≤uÛ≤\ sπ ≥T |ü&bç ˛e≥+‘√ ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edü˝ú À
dü+øå√uÛ≤ìøÏ ‘=* n&ÉT>∑T |ü&ç+~. á |ü]D≤e÷\˙ï ‹]– kÕºø˘e÷¬sÿ{Ÿô|’
Á|üu≤Û e+ #·÷|ü≥+‘√ Äs¡Tyêsê\ ÁfÒ&+ç >¥˝À q÷´j·÷sYÿ kÕºø˘ e÷¬sÿ{Ÿ wüTe÷s¡T
97 _*j·THé &Ü\s¡¢ e÷¬sÿ{Ÿ $\Te ø√˝ÀŒsTT+~. 1974 e÷]Ã˝À yêwæ+>∑Hº ˝é À
»]–q #·eTTs¡T O‘·Œ‹Ô <˚XÊ\ düe÷y˚X+¯ ˝À ≈£î~]q n+^ø±s¡+ y˚Ts¡≈î£ #·eTTs¡T
<Ûäs¡\T ‘·–ZHê n|üŒ{Ïπø <˚oj·T ø±s¡D≤\T ≈£L&Ü ‘√düT≈£îsêe≥+‘√ nyÓT]ø±
Ä]úø£ e´edüú düãú ‘› ≈· î£ ˝ÀHÓ+’ ~. á |ü]D≤e÷\ q&ÉTeT nyÓT]ø± Ä]úø£ e´edüú
eè~∆ sπ ≥T 7.2 XÊ‘·+ qT+&ç 2.1 XÊ‘êìøÏ |ü&bç ˛sTT+~. Ä ‘·sê«‘· H˚{Ï es¡≈î£
nyÓT]ø± ì» Ä]úø±_Ûeè~∆ sπ ≥T 1972 Hê{Ï kÕúsTTøÏ #˚sT¡ ø√˝Òøb£ ˛e≥+ nyÓT]ø±
nqTdü]dü÷Ô e∫Ãq Ä]úø£ $<ÛëHê˝À¢ Oqï ã\V”≤q‘·qT düŒwüº+ #˚k˛Ô+~. eè~∆
sπ ≥T |ü&bç ˛e≥+‘√ &çe÷+&é≈î£ ‘·>≥Z∑ T¢ O‘·Œ‘·T\Ô T n+<äTu≤≥T˝À ˝Òøb£ ˛e≥+,
|ò*ü ‘·+>± n|üŒ{Ï es¡≈î£ eT÷&ÉT XÊ‘êìøÏ ˝Àù| Oqï Á<äy√´\“D+ 1974 &çX+Ë ãs¡T
Hê{ÏøÏ 13.1 XÊ‘êìøÏ ô|]–+~. |òü*‘·+ ‘Ó*dæ+<˚. ô|]–q <Ûäs¡˝À kÕe÷q´
Á|ü»\ J$‘ê\T eT]+‘·>± ≈£î+–b˛j·÷sTT. á ‘·sT¡ D+˝À Á<äy√´\“D+
ô|s¡>≥∑ +‘√ bÕ≥T Ä]úø±_Ûeè~∆ eT+<ä–+#·≥+‘√ eT÷&ÉT |ü]D≤e÷\T ˇø£ÿkÕ]>±
nyÓT]ø± Ä]úø£ e´edüúqT #·T≥TºeTT≥º≥+‘√ nq÷Vü≤´ n_Ûeè~∆ qT+&ç 1975
∫es¡≈î£ nyÓT]ø± Áø£eT+>± e÷+<√´\“D≤ìøÏ C≤]b˛sTT+~. ì» Ä]úø£ e´edüqú T
|ü{≤º\MT~øÏ ‘˚e≥+‘√ $|òü\yÓTÆq nyÓT]ø± Á|üuÛÑT‘·«+ Á<äe´ dü+#ê\‘·˝À
e÷s¡TŒ\T ‘Ó∫à ø£èÁ‹eT, ‘ê‘êÿ*ø£ |ü]cÕÿsêìøÏ #·s´¡ \T #˚|{ü +ºÏ ~. ø±˙ ìC≤ìøÏ
á Á<äe´ dü+#ê\‘·˝À e∫Ãq e÷s¡TŒ˝Ò ‘·sê«‹ dü+øå√uÛ≤\≈£î |ü⁄Hê<äT\T y˚XÊsTT.
Çø£ÿ&˚ eTs√ $wüj÷· ìï #Ó|⁄ü Œø√yê*. s¬ +&√ Á|ü|+ü #· j·TT<ë∆q+‘·s¡
ø±\+˝À nyÓT]ø±‘√ düV‰ü ô|≥Tºã&ç<ëØ <˚XÊ\˙ï ø°H‡é $<ÛëHê\qT ( ≈£î|¢ +Ôü >±
#ÓbÕŒ\+fÒ Ä]úø£ s¡+>∑+ô|’ Á|üuTÑÛ ‘·« ìj·T+Á‘·D) n+^ø£]+∫ neT\T »]bÕsTT.
nsTTHê Ä e´edüú˝À Oqï düVü≤» \ø£åD+, dü+|ü<ä |ü+|æD°˝À ndüe÷q‘·\T
ø±s¡D+>± nyÓT]ø± Ä]úø£ e´edüú eTs√ dü+øå√uÛ≤ìøÏ ˝ÀHÓ’+~.<ë+‘√ n|üŒ{Ï
es¡≈î£ ø°H‡é $<ÛëHê\T e´‹πsøÏ+#˚ Ä]úø£ y˚‘\Ô· ≈£î ˇø£ neø±X¯+ <=]øÏq≥¢sTT´+~.
<∏ëeTdt Á|ò”&ée÷Hé Hêj·Tø£‘·«+˝À ∫ø±>√≈£î #Ó+~q á Ä]úø£ y˚‘·Ô\T Ä]úø£
s¡+>∑+ô|’ Á|üuTÑÛ ‘·« ìj·T+Á‘·D≈£î dü«dæÔ #ÓbÕŒ\ì ˇ‹Ô&ç ‘Ó#êÃs¡T. ø°H‡é $<ÛëHê˝Ò
#·Áø°j·T dü+øå√uÛÑ ìyês¡D≈£î e÷s¡Z+ ø±<äì s¡TEe⁄ ø±e≥+‘√ 1970 <äX¯ø£+
Hê{Ï e÷+<√´\“D+ qT+&ç ãj·T≥|ü&{É ≤ìøÏ Á|üjT· ‹ïdüTqÔ ï nyÓT]ø± Á|üuTÑÛ ‘·«+

nyÓT]ø±˝À ÁbÕs¡+uÛÑyÓTÆq Ä]úø£ dü+øå√uÛÑ+ Áø£eT+>± Á|ü|ü+#· <˚XÊ\≈£î $düÔ]k˛Ô+~. Ç|üŒ{Ïπø |ü\T <˚XÊ\ Ä]úø£ e´edüú\T Á|ü<Ûëq+>±
e÷J k˛$j·T{Ÿ j·T÷ìj·THé ]|ü_≈¢ î£ ÿ\T ‘·eT Ä]úø£ e´edü\ú qT Ä<äTø√yê*‡+~>± n+‘·sê®rj·T <Á eä ´ ì~Û dü+dü≈ú î£
yÓTTs¡ô|≥Tº≈£îHêïsTT. Vü≤+>∑Ø, OÁ¬øsTTHé <˚XÊ\T Ç|üŒ{Ïπø ◊m+m|òt‘√ ˇ|üŒ+<ë\T ≈£î<äTs¡TÃ≈£îHêïsTT. bıs¡T>∑TqTqï bÕøÏkÕÔHé ≈£L&Ü
eT÷&ÉT _*j·THé &Ü\s¡¢ s¡TD+ ø√dü+ ◊m+m|ò‘t √ ˇ|üŒ+<ä+ ≈£î<äTs¡Tøà =+~. Ç~˝≤ O+&É>± dü+øå√uÛ+Ñ qT+&ç ãj·T≥ |ü&+˚ <äT≈£î
>∑\ e÷sêZ\ nH˚«wüD ≈£L&Ü eTs√yÓ|’ ⁄ü q kÕ>∑T‘√+~. õ 7 <˚XÊ\T, ◊m+m|òt <Á eä ´ dü\Vü‰ dü+|òTü +, düe÷y˚X+¯ ‘·sê«‘· ‘êC≤>±
#ÓH’ ê˝À j·T÷s√@wæj÷· |ù s¡T‘√ Ädæj÷· , ◊s√bÕ˝Àì |Á <ü ëÛ q <˚XÊ\T ˇø£ y˚~ø£ MT<ä ≈£Ls¡Tìà ‘êC≤ dü+øå√uÛ≤ìøÏ |ü]cÕÿs¡
e÷sêZ\ >∑T]+∫ #·s\á T »]bÕsTT. á dü+øå√uÛ+Ñ e÷+<ä´+ ~X¯>± q&ÉTk˛Ô+<ë, e÷+<√´\“D+ ~X¯>± q&ÉTk˛Ô+<ë nqï #·sá
Ä]úøy£ ‘˚ \Ô· eT<Û´ä y˚T<Û√ #·sá ≈£L&Ü q&ÉTk˛Ô+~. á yê´dü+˝À s¬ +&√ |Á |ü +ü #· j·TT<ë∆q+‘·s¡ ø±\+ qT+&ç 2000 dü+e‘·‡s¡+˝À
nyÓT]ø± Ä]úø£ e´edüú #·$ #·÷dæq ◊{Ï dü+øå√uÛ+Ñ >∑T]+∫ ‘Ó\TdüT≈£î+<ë+. $$<Ûä dü+øå√uÛ≤\ ø±\+˝À Äj·÷ dü+øå√uÛ≤\qT
n~Û>$∑ T+#·{≤ìøÏ nyÓT]ø± nqTdü]+∫q $<ÛëHê\T, yê{Ï |üs´¡ ekÕHê\T $X‚w¢ +æ #˚ |Á j
ü T· ‘·ïy˚T Ç~.

Á|ò&” eé ÷Hé Á|ü‹bÕ<äq\≈£î ‘·˝§–Z+~. ‘·<ë«sê nyÓT]ø± Ä]úø£ s¡+>∑ düs∞¡ ø£sD¡
$<ÛëHê\T yÓTT<ä\j·÷´sTT. ‘·sê«‹ ø±\+˝À Çy˚ Á|ü|ü+Nø£s¡D≈£î |ü⁄Hê<äT\T
y˚dqæ $wüjT· + eTq≈£î ‘Ó*dæ+<˚. Á<äe´ e´eVü≤sê˝À¢ Áu…≥Hée⁄&é ne>±Vü≤q≈£î
Á|üuÛÑT‘·«+ dü«dæÔ #Ó|üŒ≥+, düeTø±©q n+‘·sê®rj·T sê»ø°j·÷\ H˚|ü<∏ä´+˝À
◊m+m|ò,t Á|ü|+ü #· u≤´+≈£î\T ≈£L&Ü á $<ÛëHê\qT ô|<äm› ‘·TqÔ HÓ‹ø¬Ô ‘·THÔ êïsTT.
1980-82 bı<äT|ü⁄, s¡TD≤\ dü+øå√uÛ+Ñ
ø°H‡é qT ø±<äì Á|ò&” é Á|ü‹bÕ~+∫q $<ÛëHê\T ≈£L&Ü nyÓT]ø± Ä]úø£

e´edüúqT eTs√ dü+øå√uÛÑ+ u≤]qT+&ç ø±bÕ&É˝Òø£b˛j·÷sTT. Á|ò”&ée÷Hé
Á|ü‹bÕ<äq˝À¢ eTTK´yÓTqÆ $ Á|üuTÑÛ ‘·«+ ÄBÛq+˝À Oqï eT<äT|ü⁄ ì\«\ô|’ ≈£L&Ü
Áô|’y˚≥T ô|≥Tºã&ç<ës¡T\≈£î Vü≤≈£îÿ\T ø£*Œ+#ê*, bÕ]ÁXÊ$Tø£, ùde, eTÚ*ø£
dü<Tä bÕj·÷\ s¡+>∑+˝À Á|üuTÑÛ ‘·« ìj·T+Á‘·D\T |üP]Ô>± s¡<Tä › #˚j÷· * nqï$.
s¬ +&√ n+X¯+ >∑T]+∫ ô|<ä>› ± $e]+#ê*‡q nedüs+¡ ˝Ò<Tä . düs∞¡ ø£sD¡ $<ÛëHê\
y˚Ts¡≈£î bı<äT|ü⁄ yÓTT‘êÔ\ ùdø£s¡D≈£î Áô|’y˚≥T dü+düú\≈£î nqTeT‹+#ês¡T.
Á|üuTÑÛ ‘·«s¡+>∑ Ä]úø£ dü+dü\ú ‘√ b˛{°|&ü ç ô|<äy› TÓ T‘·+Ô ˝À e´øÏ>Ô ‘∑ · bı<äT|ü⁄ ì\«\qT

CMYK

k˛eTyês¡+, 3 qe+ãsYY 2008

ùdø£]+#˚ Áø£eT+˝À á Áô|’y˚≥T dü+düú\T bı<äT|ü⁄ yÓTT‘êÔ\ô|’ uÛ≤Ø e&û¶\T
ÄX¯#·÷|æ+#êsTT. 1980 es¡≈£î Áô|’y˚≥T dü+düú\T Çe«>∑*π> e&û¶ô|’
ìj·T+Á‘·D\T+&˚$.düs¡∞ø£s¡D˝À uÛ≤>∑+>± Çe˙ï s¡<äT› ø±e≥+‘√ Áô|’y˚≥T
u≤´+≈£î\T, ÇHÓ«dtºyÓT+{Ÿ dü+düú\T y˚\+ yÓÁ]>± bı<äT|ü⁄ yÓTT‘êÔ\ø√dü+ b˛{°
|ü&ܶsTT. uÛ≤Ø e&û\¶ T #Ó*+¢ #·{≤ìøÏ >±qT á ø£+ô|˙\T ns¡+ú ˝Òì yÓ+#·s˝¢¡ À
ô|≥Tºã&ÉT\T ô|{≤ºsTT. n+<äT˝À ]j·T˝Ÿ mùd{º Ÿ yÓ+#·sT¡ ¢ ≈£L&Ü OHêïsTT. á
bı<äT|ü⁄ ì\«\ Ä<Ûës¡+>±H˚ 90 <äX¯ø£+ ÁbÕs¡+uÛÑ+˝À bò˛¢]&Ü, f…ø±‡dt,
ø±*bò˛]ïj·÷ e+{Ï sêÁcÕº˝À¢ ]j·T˝Ÿ mùdº{Ÿ s¡+>∑+ n+#·Hê\≈£î $T+∫
ô|]–b˛sTT+~. bı<äT|ü⁄ yÓTT‘êÔ\T ùdø£]+#˚ Áø£eT+˝À >=+‘·T\T ø√düT≈£îH˚
b˛{°øÏ bÕ\Œ&É≥+, eTs√yÓ|’ ⁄ü q #·eTTs¡T dü+øå√uÛ+Ñ , Á<äy√´\“D+, ì»y˚‘H· ê\T
|ü‘q· + e+{Ï ø±s¡D≤\T ˇø£<ëì‘√ ˇø£{Ï ô|qy˚dTü ≈£îb˛sTT bı<äT|ü⁄ s¡+>±ìï
~yêfi≤ rsTT+#êsTT. á ~yêfi≤ e\¢ nyÓT]ø± Ä]úø£ XÊKô|’ n<äq+>± 40
XÊ‘·+ uÛ≤s¡+ |ü&ç+<äì ˇø£ n+#·Hê. á dü+øå√uÛÑ+ qT+&ç ãj·T≥|ü&É{≤ìπø
nyÓT]ø± Á|üuÛÑT‘·«+ düs¡∞ø£s¡D, Áô|’y˚{°ø£s¡D, Á|ü|ü+Nø£s¡D $<ÛëHê\qT
dæ<ë∆+‘ê\T>± e÷]à nyÓT]ø± ô|≥Tºã&ÉT\≈£î es¡∆e÷q <˚XÊ\ <ë«sê\T
‘Ó]|æ+∫+~. á ô|≥Tºã&ÉT\T <˚oj·T+>± ô|<ä›>± ˝≤uÛ≤\T dü+bÕ~+#·˝Òì
|ü]dæú‘·T˝À¢ yêDÏ»´ düs¡∞ø£s¡D ù|s¡T‘√ es¡∆e÷q <˚XÊ\≈£î e\dü yÓfi¯¢{≤ìï
eTq+ >∑eTì+#·e#·TÃ. Á|ü|+ü #· yêDÏ»´ düs∞¡ ø£sD¡ ≈£î |ü⁄Hê<äT\T y˚dqæ Os¡T>π «
<äbòÕ >±{Ÿ #·s¡Ã\T á ø±\+˝À »]>∑{≤ìï >∑Ts¡TÔ #˚düT≈£î+fÒ nyÓT]ø± Á<äe´
ô|≥Tºã&ç ‘·qqT ‘êqT ø±bÕ&ÉTø√e{≤ìøÏ n+‘·sê®rj·T $<ÛëHê\T m˝≤
s¡÷bı+~düTÔ+<√ ‘Ó*dæb˛‘·T+~. Ç+‘·#˚dæHê nyÓT]ø± Á|üuÛÑT‘·«+ >±˙, n~
nqTdü]düTÔqï Ä]úø£ $<ÛëHê\T >±˙ 2000˝À¢ &Ü{Ÿ ø±yéT ããT˝Ÿ sê≈£î+&Ü
ì\Te]+#·˝Òø£b˛j·÷sTT. n+‘˚ø±<äT. nyÓT]ø± Á|ü‹bÕ~+∫q $<ÛëHê\T
n+‘·sê®rj·T Ä]úø±_Ûeè~∆øÏ }|ü+~+#·˝Òø£b˛j·÷sTT. 80 <äX¯ø£+˝À 1.4
XÊ‘êìøÏ |ü‘·q+ nsTTq Á|ü|ü+#· Ä]úø±_Ûeè~∆ πs≥T 90 <äX¯ø£+ e#˚Ã dü]øÏ
1.1 XÊ‘êìøÏ |ü]$T‘·+ nsTT´+~. |üøÿ£ qTqï Á>±|ò˝t À nyÓT]ø± yê]¸ø£ eè~∆sπ ≥T
|ü‘q· +, s¬ +&√ Á>±|ò˝t À Á<äy√´\“D+ rs¡TqT #·÷&Ée#·TÃ.
&Ü{Ÿø±yéT ããT˝Ÿ
n+‘·sê®rj·T e÷¬sÿ{ŸqT ø£u≤® #˚dæq ‘·sê«‘· ≈£L&Ü nyÓT]ø±
ø£+ô|˙\ ˝≤uÛ≤\ πs≥T |ü‘·q+ ne⁄‘·÷H˚ O+~. 1997 Hê{ÏøÏ ˝≤uÛ≤\ πs≥T
dü+ú _Û+∫+~.Ä]úø±_Ûeè~∆ sπ ≥T≈£î ‘·>≥Z∑ T¢>±H˚ ˝≤uÛ≤\ sπ ≥T ≈£L&Ü |ü‘q· + ne⁄‘÷·
e∫Ã+~. bòÕs¡÷ôHé 500 ø£+ô|˙\ ˝≤uÛ≤\T 1960-69 eT<Ûä´ ø±\+˝À
5.30 XÊ‘·+ O+&É>± 80-90 <äXø¯ ±ìøÏ 2.29 XÊ‘êìøÏ, 2002 Hê{ÏøÏ 1.32
XÊ‘êìøÏ |ü&bç ˛j·÷sTT. bı<äT|ü⁄, s¡TD dü+øå√uÛ+Ñ ø±\+ Hê&ÉT n+<äTu≤≥T˝ÀøÏ
e∫Ãq Á<äe´ ô|≥Tºã&çøÏ ‘√&ÉT es¡∆e÷q <˚XÊ˝ e÷¬sÿ≥¢˝À e∫Ãq ˝≤uÛ≤\T
≈£L&Ü ø£\T|ü⁄≈î£ Hêï eè~∆ sπ ≥T dü+‘·è|æøÔ s£ +¡ >± ˝Ò<Tä . B+‘√ ì» O‘·Œ‹Ô s¡+>±ìï
e~* ô|{Ϻ kÕ<Ûä´yÓTÆq+‘· ‘·≈£îÿe ø±\+˝À kÕ<Ûä´yÓTÆq+‘· m≈£îÿe ˝≤uÛ≤\T
dü+bÕ~+#˚+<äT≈£î >∑\ e÷sêZ\T nH˚«wæ+#·{≤ìøÏ ù|s¡Tqqï ø£+ô|˙\
ô|<ä›\+<äs¡÷ Á|üj·T‘êï\T ÁbÕs¡+_Û+#ês¡T. n≥Te+{Ï Á|üj·T‘êï˝À¢ qT+&ç
|ü⁄≥Tºø=∫Ã+<˚ &Ü{Ÿø±yéT >±*ãT&É>.∑ 1995-2000 eT<Û´ä ø±\+˝À ◊{Ï ùde\T
n+‘·sê®rj·T+>± $dü]Ô +#·≥+‘√ ◊{Ï ø£+ô|˙\ ˝≤uÛ≤\T, e÷¬sÿ{Ÿ $\Te
ne÷+‘·+>± ô|]–b˛j·÷sTT. ◊{Ï O‘·Œ‹Ô ø£+ô|˙\ ùws¡T¢ qyÓ÷<äT #˚dTü ≈£îqï
Hêdt<ëø˘ dü÷∫ 2000 e÷]à Hê{ÏøÏ 5132 bÕsTT+≥¢≈î£ #˚]+~. á ø±\+˝ÀH˚
n+‘·sê®rj·T+>± ô|≥Tºã&ç #·\q+ô|’ Oqï ìj·T+Á‘·D\T eT]+‘· ‘·–bZ ˛e≥+‘√
yÓ+#·sY ø±|æ≥˝Ÿ ô|<ä›yÓTT‘·Ô+˝À n+<äTu≤≥T˝ÀøÏ e∫Ã+~. 1995-98 eT<Ûä´
ø±\+˝À |ü⁄≥º>=&ÉT>∑T˝≤¢ |ü⁄≥Tºø=∫Ãq &Ü{Ÿ ø±+ ø£+ô|˙˝À¢ yÓ+#·sY ø±|æ≥˝Ÿ~
ô|<ä› yê{≤. &Ü{Ÿ ø±+ ø£+ô|˙\T nqTdü]+∫q yêDÏ»´ qeT÷Hê O‘êŒ<äø£
s¡+>∑+‘√ @e÷Á‘·+ dü+ã+<Ûä+ ˝Òì~. πøe\+ nqTdü+<Ûëq+ ô|+∫, Ks¡TÃ
‘·–+Z #·≥+ es¡øπ á qeT÷Hê |ü]$T‘·+ ø±e≥+‘√ m≈£îÿe ø±\+ e÷¬sÿ{ŸqT
XÊdæ+#·˝Òø£b˛sTT+~. Çø£ÿ&É ≈£L&Ü ô|≥Tºã&ç<ëØ $<Ûëq|ü⁄ \ø£åD≤ìøÏ ‘·>∑ZfÒ¢
ˇπø yê´bÕs¡ qeT÷HêqT |ü\T ø£+ô|˙\T neT\T #˚jT· ã÷qTø√e≥+‘√ |ü]$T‘·
e÷¬sÿ{ŸqT ø=\¢>=fÒ+º <äT≈£î ø£+ô|˙\ eT<Û´ä b˛{° ô|]–b˛sTT+~. áb˛{°˝À
HÓ–qZ yÓTÁÆ ø√kÕ|òºt n~ÛH‘˚ · Á|ü|+ü #·+˝À n‹ ô|<ä› <Ûqä e+‘·T&ç>± ]ø±s¡T\¶ ø¬ ø±ÿ&ÉT.
nsTT‘˚ Á<äe´ ìj·T+Á‘·D˝À uÛ≤>∑+>± 1999˝À nyÓT]ø± ]»s¡T« u≤´+≈£î es¡Tdü>±
Äs¡TkÕs¡T¢ e&û¶πs≥T¢ ô|+#·≥+‘√ e÷¬sÿ{Ÿ˝À ì<ÛäT\ ø=s¡‘· @s¡Œ&ç+~. ì<ÛäT\
ø=s¡‘·qT ‘·≥Tºø√˝Òì &Ü{Ÿø±+ ø£+ô|˙\T eT÷‘·|ü&ܶsTT. ¬s+&˚fi¯¢ e´e~Û˝À
&Ü{Ÿ ø±+ ø£+ô|˙\ e÷¬sÿ{Ÿ $\Te 7 Á{Ï*j·THé &Ü\s¡¢ y˚Ts¡ |ü‘q· + nsTT´+~.
(Hêdt&Üø˘ Á>±|òt) Ä ‘·sê«‘· ]»s¡T« u≤´+≈£î u≤<Ûä´‘·\T #˚|ü{Ϻq Á^Hé kÕŒHé
es¡Tdü>± e&û¶ πs≥T¢ ‘·–Zdü÷Ô b˛e≥+‘√ eTs√ kÕ] 80 <äX¯ø£+ ‘·s¡Vü‰ ]j·T˝Ÿ
mùd{º Ÿ >±*ãT&É>≈∑ î£ |ü⁄Hê<äT\T |ü&ܶsTT.
á yÓTT‘·Ô+ |ü]D≤e÷\T ˇø£ $wüj·÷ìï düŒwüº+ #˚düTÔHêïsTT.
nyÓT]ø± Ä]úø£ e´edü˝ú À dü+<äsꓤìø£qT>∑TD+>± mìï Á|üuTÑÛ ‘ê«\T, $<ÛëHê\T
e÷]Hê, ø°\ø£yÓTÆq e´ekÕú>∑‘· \ø£åD+, dü+|ü<ä |ü+|æD°˝À e´‘ê´kÕ\T,
nedüsêìøÏ $T+∫ b˛>∑T|ü&ɶ O‘·Œ‹Ô kÕeTs¡ú´+ Oqï ¬s+&ÉT n+XÊ\qT
|ü]wüÿ]+#·˝Òø£b˛sTT+~. <ë+‘√ Ä]úø£ e´edüú ˇø£<ëì ‘·sê«‘· ˇø£{Ï>±
dü+øå√uÛ≤\≈£î ˝Àqe⁄‘·÷ e∫Ã+~.

>∑T&ç|Pü &ç $»j·Tsêe⁄

ô|

≥Tºã&ç<ëØ Á|ü|ü+#êìøÏ sêsêE>± ø°]Ô+#·ã&˚ nyÓT]ø±˝À
Äs¡+uÛeÑ TsTTq Á<äe´ dü+øå√uÛ+Ñ nø£ÿ&ç Ä]úø£ e´edüqú T n‘·˝≤≈£î‘·\+ #˚jT· &ÉyT˚
ø±≈£î+&Ü yÓTT‘·Ô+ Á|ü|ü+#· <˚XÊ\qT #·T≥TºeTT{Ϻ ≈£î~ù|düTÔqï~. Ç˝≤+{Ï
‘·sT¡ D+˝À Á|ü|+ü #·+˝Àì nuÛTÑ ´<äjT· >±eTT\≈£î Á|ü‘´˚ øÏ+∫ yêeT|üøyå£ ê<äT\T,
ø£ e T÷´ìdü T º \ ≈£ î O‘ê‡Vü ≤ +, O‘˚ Ô » + ø£ * –+#˚ |ü \ T |ü ] D≤e÷\T
#√≥T#˚düT≈£î+≥THêïsTT. yê{Ï˝À n+<ä] <äèwæºì Äø£]¸düTÔqï~ e÷sYÿ‡ ª<ëdt
ø±|æ≥˝Ÿµ Á>∑+<∏ëìøÏ &çe÷+&é $|üØ‘·+>± ô|s¡–b˛e&É+. e÷sYÿ‡ s¡#q· \ |ü≥,¢
ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú >∑T]+∫, Á|ü‘˚´øÏ+∫ Ä]úø£ dü+øå√uÛ≤\ >∑T]+∫ Äj·Tq
#˚dæq XÊÁd”Ôj·T $X‚¢wüD≈£î Á|üdüTÔ‘· H˚|ü<∏ä´+˝À ÁbÕ<Ûëq´‘· ô|]–+~. e÷sYÿ‡
s¡#q· \qT n+‘ê ˇø£+<äTøπ ÄÁX¯sTT+#·&+É ˝Ò<Tä . #·]ÃøÏ #Ó+~q eT‘ê~Ûø±s¡T\
qT+&ç, qj·÷ O<ës¡yê<ä Ä]úø£ $<ÛëHê\qT n\T|ü⁄ ˝Ò≈î£ +&Ü Á|ü#ês¡+ #˚dqæ
ô|≥Tºã&ç<ëØ Ä]úø£ y˚‘·Ô\ es¡≈£î Äj·Tq s¡#·q\qT O≥+øÏdüTÔHêïs¡T. ‘êeTT
#ÓãT‘·Tqï<ëìøÏ eT<ä‘› T· >± e÷sYÿ‡ dü÷Árø£sD¡ \qT >∑Ts¡T#Ô d˚ Tü HÔ êïs¡T. ø±ì Ç˝≤+{Ï
yês¡T e÷sYÿ‡ |ü≥¢ >ös¡e+ ø£Hêï ‘êeTT #Óù|Œ<ëìï <Ûèä Mø£]+#·T≈£îH˚+<äTøπ Ç˝≤
#˚dTü HÔ êïs¡T. 1930\ ‘·sê«‘· mqï&É÷ ˝Òq+‘· rÁe+>± ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüqú T
ø£˝À¢\|üs¡TdüTÔqï H˚{Ï dü+øå√uÛÑ+ qT+&ç ãj·T≥|ü&˚+<äTπø yês¡T e÷sYÿ‡ e<ä›≈£î
yÓfió¯ ‘·THêïs¡T. Ms¡T ø±≈£î+&Ü á dü+øå√uÛ+Ñ u≤]q |ü&ç ã‘·T≈£î\T düT&ç>T∑ +&É+˝À
∫≈£îÿ≈£îb˛sTTq kÕ<Ûës¡D, eT<Ûä´‘·s¡>∑‹ Á|üC≤˙ø£+ ôd’‘·+ e÷sYÿ‡ s¡#·q\qT
ø=‘·Ô>± n<Ûä´j·Tq+ #˚düTÔHêïs¡T. Ms¡T ‘·eT ø£cÕº\≈£î yê{Ï˝À |ü]cÕÿs¡+
<=s¡T≈£î+<äqï ÄX¯‘√ Ä |üì #˚düTÔHêïs¡T. Ç˝≤ s¡ø£ s¡ø±\ ø±s¡D≤\ Ø‘ê´
e÷sY ÿ ‡ s¡ # · q \T Ç{° e \ ø±\+˝À mqï&É ÷ ˝Ò q +‘· n~Û ø £ + >±
neTTà&ÉTb˛‘·THêïsTT.
ø±ì Ç+‘·ø£Hêï ÄdüøÏÔø£s¡yÓTÆq |ü]D≤e÷\T e÷sYÿ‡ #Ó|æŒq u≤≥˝À

|üj·Tì+∫, k˛wü*C≤ìï nqTuÛÑ$+∫, eT∞¢ ô|≥Tºã&ç<ëØe´edüú˝ÀøÏ
≈£Ls¡T≈£îb˛sTTq <˚XÊ\˝À #√≥T#˚dTü ≈£î+≥THêïsTT. n~ ôd‘’ +· e÷sYÿ‡ »qàuÛ÷Ñ $T
»s¡à˙˝À ø±e&É+ $X‚w+ü . 1990 es¡≈î£ õ&çÄsY ù|s¡T‘√ Oqï ‘·÷s¡TŒ »s¡à˙˝À
k˛wü*düTº e´edüú ø=qkÕ>∑T‘·T+&˚~. k˛$j·T{Ÿ j·T÷ìj·THé˝À k˛wü*»+
≈£î|üŒ≈£L*q H˚|<ü ´ä∏ +˝À, ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú ø=qkÕ>∑T‘·Tqï |ü•ÃeT»s¡à˙‘√
‘·÷s¡TŒ»s¡à˙ $©qeTsTT+~. á s¬ +&ÉT kÕe÷õø£ e´edü˝ú eT<Û´ä n&ÉT>¶ √&É>±
Oqï u…]¢Hé yê˝Ÿ ≈£L*Ãy˚j·Tã&ç+~. á >√&É ≈£L*Ãy˚‘· ‘·÷s¡TŒ »s¡à˙˝À
Á|üC≤kÕ«eT´ |ü⁄qs¡T<äs∆ D¡ ≈£î ∫Vü≤ïeTì ô|≥Tºã&ç<ëØ dæ<ë∆+‘·y‘˚ \Ô· T, Á|ü#ês¡
y˚‘·Ô˝Ò ø±≈£î+&Ü, ‘·eTqT ‘êeTT $X¯ó<ä∆yÓTÆq Á|üC≤kÕ«eT´yê<äT\eTì
uÛ≤$+#·T≈£îH˚ yês¡T ôd‘’ +· #ÓãT‘·÷ e#êÃs¡T. ø±ì á s¬ +&ÉT <äXÊu≤›\ nqTuÛeÑ +
‘·÷s¡TŒ »s¡à˙ Á|ü»\≈£î @$T∫Ã+<√, <ëìøÏ Ç|ü&ÉT yê¬s˝≤ düŒ+~düTÔHêïs√
ô|q’ ù|s=ÿqï+≥Tyês¡T ‘Ó\TdüTø√e\dæ O+~.
‘·÷s¡TŒ »s¡à˙˝Àì ˇø£ Á|ü<Ûëq |üÁ‹ø£ Ç{°e\ ˇø£ düπs«qT
ìs¡«Væ≤+∫+~. <ëì˝À ‘˚*+<˚eT+fÒ- 53 XÊ‘·+ eT+~ ùd«#êäe÷¬sÿ{Ÿ e´edüú
|ü≥¢ $XÊ«kÕìï |üP]Ô>± ø√˝ÀŒj·÷s¡T. 43 XÊ‘·+ eT+~ >∑‘·+˝À ø=qkÕ–q
k˛wü*düTº e´edüú eùdÔH˚ |ü]dæú‹ yÓTs¡T>±Z O+≥T+<äì #ÓbÕŒs¡T. Ç˝≤+{Ï
ìsê∆sD¡ \≈£î sêe&ÜìøÏ yê] Çs¡T e´edü\ú eT<Û´ä ‘˚&ÜqT yês¡T kÕ«qTuÛeÑ +‘√
‘Ó\TdüTø√e&Éy˚T ø±s¡D+. n<˚ düπs«˝À nH˚ø£ eT+~ #Ó|æŒq n_ÛÁbÕj·÷\qT
≈£L&É ù|s=ÿHêïs¡T. y˚TeTT #·<äTe⁄≈£îH˚ s√E˝À¢ ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú m+‘·{Ï
<äTsêàs¡yZ TÓ qÆ <√ |ü⁄düøÔ ±\ <ë«sê ‘Ó\TdüT≈£îHêïeTT. ø±ì Ç|ü&ÉT y˚TeTT <ëìì
dü«j·T+>± nqTuÛÑ$düTÔHêïeTT- nì ‘·÷s¡TŒ u…]¢Hé q>∑sêìøÏ #Ó+~q 46 @fi¯¢
ø±]à≈£î&ÉT ˇø£s¡T #ÓbÕŒs¡T. e÷sYÿ‡ #Ó|æŒ+~ m+‘· ì»yÓ÷ Ç|ü&ÉT
ns¡e∆ Te⁄‘·Tqï~. Äj·Tq dæ<ë∆+‘ê˝Ò eTq≈£î e÷s¡<Z sä Ù¡ ø£+ ø±yê*. u…]H¢ é >√&É
≈£L*Ãy˚jT· ã&É{≤ìøÏ eTT+<äT e÷ J$‘ê\T m+‘√ u≤e⁄+&˚$. &ÉãT“ >∑T]+∫
y˚TeTT Ä+<√fi¯q #Ó+<˚yê]$T ø±eTT, ndü\T &ÉãT“ nH˚~ e÷≈£î düeTdü´
ø±H˚ø±<äT- nì ≈£L&É Äj·Tq #ÓbÕŒs¡T. ˇø£ ]f…ÆsY nsTTq ø£eTà] Ç˝≤
#ÓãT‘·THêï&ÉT:ªùd«#êä e÷¬sÿ{Ÿ nH˚~ m+‘√ <äTsêàs¡yZ TÓ qÆ ~. ô|≥Tºã&ç<ës¡T&ÉT
e÷qT+&ç eT]+‘· eT]+‘· m≈£îÿe>± |æ+&Ü\ì e÷Á‘·y˚T #·÷kÕÔ&ÉT.µ ø£¢sYÿ>±
|üì#˚düTÔqï e´øÏÔ Ç˝≤ nHêï&ÉT:ªeTq≈£î ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú dü¬s’+<äì H˚qT
uÛ≤$+#·&É+ ˝Ò<äT. dü+|ü<ä |ü+|æD° ndüe÷q+>± O+≥T+~. <ëìï y˚TeTT
Á|ü‘·´ø£å+>± #·÷düTÔHêï+. Á|üdüTÔ‘· Á<äe´ dü+øå√uÛ≤ìøÏ e÷uÀ{Ï ∫qï yês¡+

m≈£îÿe eT÷\´+ #Ó*¢+#·Tø√e\dæ O+≥T+~. kÕ«s¡ú|üs¡T˝…’q u≤´+ø£s¡¢ #·s¡´\
|òü*‘·+>± y˚TeTT n~Ûø£ |üqTï\T #Ó*¢+#ê*.µ eTs√ ‘·÷s¡TŒ u…]¢Hé yêdæ Ç˝≤
n+≥THêï&ÉT: ªu…]¢Hé >√&É ≈£L*b˛sTTq|ü⁄&ÉT H˚qT m+‘√ dü+‘√wæ+#êqT.
ø£eT÷´ì»+ kÕúq+˝À ô|≥Tºã&ç<ëØ e´edüú sêe&É+ eT+∫<äì nqT≈£îHêïqT.
ø±ì H˚qT nqT≈£îqï~ dü]ø±<äì, ùd«#êä e÷¬sÿ{Ÿ Ä]úø£ e´edüú n+fÒ ì»+>±
m˝≤ O+≥T+<√ ø=~›yêsê\˝ÀH˚ ‘Ó\TdüT≈£îHêïqT... <ëìøÏ dü+bÕ<äq ‘·|üŒ
eTπsMT |ü≥<º Tä . n~ Á≈£Ls¡yTÓ qÆ <√|æ&.ç eTìwæ nH˚ yê&çøÏ nø£ÿ&É kÕúq+ ˝Ò<Tä .
ø£eT÷´ì»+˝À uÛÖ‹ø£eTsTTq düTU≤\T ‘·≈î£ ÿe>±H˚ O+&Ée#·TÃ. ø±ì n+‘·≈î£
$T+∫q~ <ëì˝À O+~.µ
Ç˝≤+{Ï nqTuÛÑyê\T, ôd+{ÏyÓT+≥T¢, qeTàø±\T düVü≤»+>±H˚ yê]
z{Ï+>¥ düs¡[ì ≈£L&É Á|üuÛ≤$‘·+ #˚düTÔHêïsTT. ‘·÷s¡TŒ »s¡à˙˝À ª~ ˝…|òtºµ nH˚
bÕغ O+~. <ëì eT÷˝≤\T >∑‘· õ&çÄsY bÕ\ø£ ø£eT÷´ìdüTbº Õغ˝À OHêïsTT.
nH˚ø£ |ü]$T‘·T\T Oqï|üŒ{Ïø° Ç|üŒ{Ïø° n~ ‘·q \ø£å´+ k˛wü*»y˚T nì
#ÓãT‘·T+~. n˝≤+{Ï bÕغ ‘·÷s¡TŒ »s¡à˙˝Àì yÓTT‘·+Ô ◊<äT sêÁcÕº\≈£î Hê*Z+{Ï˝À
~«rj·T kÕúq+˝À O+~. ‘·÷s¡Œ u…]¢Hé˝À e÷Á‘·+ Á|ü<ÛäeT bÕغ>±H˚ O+~.
|ü•ÃeT »s¡à˙˝Àì ˇø£ yêeT|üøbå£ Õغ‘√ bı‘·TôÔ |≥Tºø=ì yÓTT‘·+Ô »s¡à˙ n+‘·{≤
yê´|æ+#˚+<äT≈£î ~ ˝…|ºtò bÕغ ø£èwæ #˚dTü qÔ ï~. á |ü]D≤e÷\T Á|ü|+ü #· yê´|æ‘+· >±
|ü⁄s√>±$TX¯≈î£ \Ô qT O‘ê‡Vü≤|üsT¡ kÕÔsTT.
ø±ì M{Ï |ü≥¢ nø£ÿ&ç bÕ\ø£ esêZ\T eTÚq+>± O+&É≥+ ˝Ò<äT.
yê{Ïì ìs√~Û+#˚+<äT≈£î XÊj·TX¯≈î£ ˝Ô ≤ Á|üjT· ‹ïdüTHÔ êïsTT. nìï+{ÏøH£ êï eTT+<äT
n$ Á|ü#ês¡ <ë&çøÏ |üPqT≈£î+≥THêïsTT. »s¡à˙˝À ìs¡+‘·s¡+ @<√ ˇø£ {Ï$
#êq˝Ÿ, ˝Ò<ä+fÒ nH˚ø£ #êqfi¯ó¢ n|üŒ{Ï õ&çÄsY˝À |ü]dæú‹ m+‘· <äTs¡“¤s¡+>±
O+&˚<√, ÄHê&ÉT <˚X+¯ ˝À mìï |òTü Àsê\T »]>±jÓ÷, n$˙‹ m+‘· rÁe+>±
O+&˚<√ ø£<Ûä\T, ø£<∏ä\T>± Á|ü#ês¡+ #˚düTÔ+{≤sTT. Ä|üŒ{Ï #Ó’˝Ÿ¶ πøsY ôd+≥s¡T¢
m+‘· <ës¡TD+>± O+&˚y√, Áø°&Üø±s¡T\T m˝≤+{Ï Ä+ø£å\≈£î >∑Ts¡j˚T´yês√,
X¯\e⁄ ~Hê\T >∑&çù|yê]øÏ ôd’‘·+ m˝≤+{Ï ø£≥Tºu≤≥T¢ O+&˚y√ ∫\Te\T
|ü\Te\T>± Á|ükÕs¡+ #˚düTÔ+{≤sTT. Ç˝≤+{Ï yê{Ï˝À ø=+‘· ì»+ ≈£L&É
O+&Ée#·TÃqì, ø=+<äsT¡ e´≈£î\Ô T #Ó|Œæ q $wüj÷· \T ìø±s¡‡sTTq$ ≈£L&É nsTT
O+{≤j·Tì, n+‘· e÷Á‘·+ #˚‘· Ä Á|ükÕsê\ ndü\T O<˚X› Êìï $düà]+#·sê<äì
$ø£ºsY Á>±dteTHé nH˚ yê´U≤´‘· n+≥THêïs¡T. õ&çÄsY˝À ‘êqT z $<ë´]∆>±,
nÁô|+{Ïd>t ±, ø±]à≈£îì>± J$+#êqì, »s¡ï*düT>º ± <˚X+¯ ÄeT÷\ qT+&ç á

eT÷\es¡ ≈ £ î ‹]– Á|ü » \qT
ø£\TdüT≈£îì, yê]‘√ |ü_¢ø˘>±qT,
Áô|’ y ˚ ≥ T>±qT e÷{≤¢ & Üqì, ‘· q
nqTuÛÑe+˝À>±ì, ‘êqT ø£\TdüT≈£îqï
yês¡T #Ó|Œæ q yê{Ï˝À ø±ì $TÁX¯eTyÓTqÆ
n_ÛÁbÕj·÷\THêïj·Tì, ø±ì Ç|ü&ÉT {Ï$ Á|ükÕsê˝À¢ πøe\+ Á|ü‹≈£L\yÓTÆq
yê{Ïì e÷Á‘·yT˚ @ø£|øü <å£ √Û s¡D˝Ï À ÇdüTHÔ êïs¡ì ªb˛sYôº d&’ µé nH˚ |üÁ‹ø£˝À sêdæq
yê´dü+˝À Äj·Tq $eT]Ù+#ês¡T.
1990˝À ‘·÷s¡TŒ »s¡à˙ n+‘·]+∫ |ü•ÃeT »s¡à˙‘√ $©q+ nsTTq
‘·sê«‘·, nH˚ø£ e÷s¡TŒ\T e∫Ãq e÷≥ yêdüeÔ y˚T nì Á>±dteTHé n+≥THêïs¡T.
n+‘·≈î£ eTT+<äT ePVæ≤+#·ì $ìjÓ÷>∑ edüTeÔ ⁄\T OìøÏ˝§øÏ e#êÃj·Tì, ns¡{Ï
|üfió¯ ,¢ øÏ$dt qT+&ç yÓTT<ä\T ø=ì, _m+&ÉãT¢´ ø±s¡e¢ s¡≈î£ e÷¬sÿ{À¢øÏ e#êÃj·Tì
Äj·Tq #ÓãT‘·THêïs¡T. nsTT‘˚ n$ n+<äTø√>∑*–q X¯øÏÔ m+<ä]øÏ O+<äì
Äj·Tq Á|ü•ïdüTÔHêïs¡T. >∑èVü‰\qT n+<ä+>± n_Ûeè~∆ #˚XÊs¡T, πø|òt\ dü+K´
ô|]–+~, ìj·÷Hé ˝…≥’ ¢ ø±+‹˝À cÕ|ü⁄\T yÓT]dæb˛‘·THêïsTT, Ç|ü&ÉT X¯\e⁄˝À¢
mes¡T mø£ÿ&çøÏ yÓ[¢ >∑&bÉ Õ\Hêï Ä+ø£\å T ˝Òe⁄. {Ï$ yêDÏ»´ Á|üø≥£ q\T mHÓïH√ï
edüTÔe⁄\ >∑T]+∫ Á|ü»\≈£î ‘Ó*j·T#˚düTÔHêïsTT. ø±ì M≥ìï+{Ïì n+<äT≈£îH˚
yês¡T »HêuÛ≤˝À m+<äs¡T? n‹ ø=~› eT+~ e÷Á‘·y˚T. eTVü‰ nsTT‘˚ eT÷&√
e+‘·T eT+~ O+&Ée#·TÃ. eT] $T>∑‘ê eT÷&ç+≥ ¬s+&ÉT e+‘·T\ eT+~
dü+>∑‹ @$T{Ï nì Á>±dteTHé n+≥THêïs¡T.
Ç+<äT#˚‘·H˚ õ&çÄsY˝À n‘·´~Û≈£î\T »s¡àHé $©Hêìï ÄÁø£eTD nH˚
uÛ≤$düTÔHêïs¡T. 1990 ‘·sê«‘· <˚X¯+ ‘·÷s¡TŒ ÁbÕ+‘·+˝À \ø£å˝≤~ O<√´>±\T
ø√˝ÀŒj·÷s¡T. |ü•ÃeT ÁbÕ+‘êìøÏ #Ó+~q bÕ]ÁXÊ$Tø£ dü+dü\ú T Çø£ÿ&É yê{Ïì
ø±s¡T #Íø£>± ø=H˚XÊsTT. yê{Ïì n_Ûeè~∆ #˚jT· &ÜìøÏ ã<äT\T |ü•ÃeT ÁbÕ+‘·+˝À
yê{ÏøÏ b˛{°˝≈Ò î£ +&Ü #˚jT· &ÜìøÏ eT÷‘·yù˚ dXÊsTT. |ò*ü ‘·+>± ìs¡T<√´>∑+ ◊s√bÕ
<˚XÊ\ dü>≥∑ T ø£Hêï s¬ {Ï+º |ü⁄ 14 XÊ‘·+>± ø=qkÕ>∑T‘·÷ e∫Ã+~. |ü•ÃeT»s¡à˙
ø±]à≈£î\≈£î \_Û+#˚ y˚‘H· ê\ø£Hêï ‘·÷s¡TŒ»s¡à˙ ø±]à≈£î\≈£î ø£˙dü+ 30 XÊ‘·+
‘·≈£îÿe y˚‘·Hê\T \_ÛdüTÔHêïsTT. á |ü]D≤e÷\˙ï düVü≤»+>±H˚ yê]ì ‘·eT
k˛wü*düTº >∑‘+· >∑T]+∫ >∑Ts¡T≈Ô î£ ‘Ó#T· Ãø=ì ny˚ yÓTs¡T>∑H˚ n_ÛÁbÕj·÷ìøÏ e#˚Ã˝≤
#˚dTü HÔ êïsTT. Ç|ü&ÉT Á|ü|+ü #· Á<äe´ dü+øå√uÛ+Ñ n˝≤+{Ï n_ÛÁbÕj·÷\qT eT]+‘·
<Ûèä &Û‘É s· +¡ #˚dTü qÔ ï~.

CMYK

eT∞¢ k˛wü*»y˚T ø±yê\+≥Tqï ‘·÷s¡TŒ »s¡àqT¢

CMYK

k˛eTyês¡+, 27 nø√ºãsY 2008

10

Ä]∆ø£ dü+øå√uÛÑ+˝ÀøÏ m|æC…Héø√
m+. y˚DT>√bÕ˝sêe⁄

Á|ü

düTÔ‘·+ 7049 yÓT>±yê≥¢ kÕú|üø£ kÕeTs¡∆´+‘√,
s¡÷.17,344 ø√≥¢ dü÷ú\ dæúsêdüTÔ\‘√, s¡÷.2117 ø√≥¢
áøÏ«{°‘√, <ë<ë|ü⁄ 11,000 eT+~ dæã“+~‘√ C…Héø√
|üì#˚düTÔqï~. n+‘·s¡Z‘· kÕeTsê∆´ìï yÓTs¡T>∑T|üs¡TÃ ø=q≥+,
eTTK´+>± n+#·Hê\≈£î $T+∫ »\ $<äT´‘Y O‘·Œ‹ÔøÏ neø±XÊ\T
\_Û+#·≥+, ‘·~‘·s¡ kÕqT≈£L\ neø±XÊ\qT $ìjÓ÷–+#·Tø=ì
C…Høé √ >∑‘· Hê\T>∑T Ä]∆ø£ dü+e‘·‡sê\˝À s¡÷.636 ø√≥¢ y˚Ts¡≈î£
bı<äT|ü⁄ #˚j·T>∑*–+~. dü>∑≥Tq j·T÷ì{Ÿ $<äT´‘Y O‘·Œ‹Ô
e´j·÷ìï 2004`05˝À s¡÷.1.82 qT+&ç 2007`08˝À
s¡÷.1.44≈£î ‘·–+Z #· >∑*–+~. n‘·´~Ûø£ yê]¸ø£ O‘·Œ‹Ô 33289
$T.j·T÷.qT 2007`08˝À, n‘·´~Ûø£ s√Eyê] O‘·Œ‹Ô 132.59
$T.j·T÷.qT >∑‘· ôdô|+º ãs¡T 26q C…Høé √ kÕ~Û+∫+~. s√Eyê]
n‘·´~Ûø£ <Ûsä à¡ ˝Ÿ O‘·Œ‹Ô 79.46 $T.j·T÷.qT >∑‘· e÷]à 17q,
n‘·´~Ûø£ »\ $<äT´‘Y O‘·Œ‹Ô 69.91 $T.j·T÷.qT >∑‘· ôdô|+º ãs¡T
18q kÕ~Û+∫+~. <˚X+¯ ˝ÀH˚ >∑D˙j·T+>± n~Ûø£ bÕ¢+{Ÿ ˝À&é
bòÕ´ø£sº qY T (|æm˝Ÿm|ò)t , Ç‘·s¡ bÕs¡$T‘·T\˝À yÓTs¡T>¬ q’ kÕeTsê∆´ìï
kÕ~Ûdü÷Ô <˚X¯+˝ÀH˚ n‘·T´‘·ÔeT $<äT´‘Y dü+düú\˝À ˇø£{Ï>±
C≤rj·T kÕúsTT˝À Á|ü‹ @{≤ nyês¡T\¶ qT bı+<äT‘·Tqï~.
|æ|mæ \T ˝Ò≈î£ +&Ü ø=qkÕ>∑T‘·Tqï $<äT´‘Y $Áø£jT· +
2014`15 Hê{ÏøÏ 9415 yÓT.yê.
kÕeTsê∆´ìï n<äq+>± #˚πsÃ+<äT≈£î C…Héø√ 18 ÁbÕC…≈£îº\qT
Á|ü‹bÕ~+∫, #˚|&ü TÉ ‘·Tqï~. ø=ìï ìsêàD+˝À OHêïsTT. á
ÁbÕC…≈£îº\ neT\T≈£î s¡÷.38774 ø√≥¢ e´j·T+ ø±>∑\<äì
n+#·Hê. á ÁbÕC…≈î£ \º qT C…Høé √ ì]à+#ê\ì ìs¡sí TT+#·{≤ìï
Ä dü+dü≈ú î£ ‘·eT Á|üuTÑÛ ‘·«+ ÇdüTqÔ ï ÁbÕ<Ûëq´‘·>± eTTK´eT+Á‹
|ü<˚|ü<˚ Á|üø£{ÏdüTÔHêïs¡T. ø=‘·Ô>± Á|üø±X¯+ õ˝≤¢ z&Éπse⁄ e<ä›
4000 yÓT.yê. nÁ˝≤ºyÓT>± <Ûäs¡à˝Ÿ ÁbÕC…≈£îºqT, ø£&É|ü õ˝≤¢˝À
uÛ≤s¡‘· nDT $<äT´‘Y dü+dü‘ú √ ø£*dæ 2000 yÓT.yê. nDT $<äT´‘Y
ÁbÕC…≈î£ qº T C…Høé √ #˚|{ü ≤º\ì Á|üuTÑÛ ‘·«+ ìs¡sí TT+∫+~. ô|’ 18
ÁbÕC…≈£îº\πø 30 XÊ‘·+ áøÏ«{° øÏ+<ä C…Héø√ s¡÷.11632.20
ø√≥¢ yÓTT‘êÔìï dü«+‘· ì<ÛTä \qT Áø£yT˚ D≤ düeT≈£LsêÃ*. >∑‘+· ˝À
C…Høé √ m|æÁ{≤Hé‡ø√≈£î, Ä ‘·sT¡ yê‘· $<äT´‘Y |ü+|æD° ø£+ô|˙\≈£î
$Áø£sTT+∫q $<äT´‘Yô|’ Hê´j·T+>± sêyê*‡q yÓTT‘·+Ô sê≈£î+&Ü
Ks¡TÃ\T, n|ü⁄Œ\T, e&û¶ #Ó*+¢ |ü⁄≈£î nedüsy¡ TÓ qÆ y˚Ts¡øπ #Ó*+¢ #˚
$<Ûä+>± >∑‘· Á|üuÛÑT‘·«+ @sêŒ≥T #˚j·T≥+‘√ C…Héø√ qcÕº\
bÕ\sTT+~. m+‘√ ˇ‹Ô&ç e#êÃπø Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ $<äT´‘Y
ìj·T+Á‘·D ø£$TwüHé C…Høé √, Á{≤Hé‡ø√\ eT<Û´ä $<äT´‘Y ø=qT>√\T
ˇ|üŒ+<ä+ (|æ|mæ )ô|’ ãVæ≤s¡+>∑ $#ês¡D »]|æ øπ e\+ s¬ +&˚fifl¯
ø±˝≤ìπø ÄyÓ÷<ä+ ‘Ó*|æ+~. Ä ‘·s¡Tyê‘· yê]¸ø£ #ÛêØ®\
O‘·Ôs¡T«\˝À C…Héø√≈£î $<äT´‘Y $Áø£j·T+ô|’ |ü+|æD° ø£+ô|˙\T
#Ó*+¢ #ê*‡q yÓTT‘êÔìï |æ|mæ \T ˝Ò≈î£ +&Ü ‘ê‘êÿ*ø£ ÁbÕ‹|ü~ø£ô|’
ø£$TwüHé ìs¡ísTTdü÷Ô edüTÔqï~. ‘êqT $Áø£sTTdüTÔqï $<äT´‘Y≈£î
C…Høé √ ø¬ s¢ TTeTT #˚dTü qÔ ï yÓTT‘êÔ\≈£î, |ü+|æD° ø£+ô|˙\T n+#·Hê\T
y˚dTü qÔ ï yÓTT‘êÔ\≈£î eT<Û´ä @{≤ y˚sTT ø√≥¢ s¡÷bÕj·T\≈£î ô|>’ ±
‘˚&Ü edüTÔqï~. ø£$TwüHé ø√]q $<Ûä+>± C…Héø√ ùdºwüHé yêØ>±
dæsú ¡ #ÛêØ®\qT Á|ü‹bÕ~dü÷,Ô Bs¡øÈ ±*ø£ |æ|mæ \≈£î Á|ü‹bÕ<äq\qT
ø£$TwüHé≈£î düeT]Œ+∫ ¬s+&˚fi¯fle⁄‘·THêï yê{Ïô|’ ø£$TwüHé
Ç+‘·es¡≈£î $#ês¡DqT #˚|ü≥º˝Ò<äT. Á|ü‹ @{≤ $<äT´‘Y
$Áø£jT· +ô|’ ‘·q≈£î n<äq+>± sêyê*‡q yÓTT‘êÔìï ø¬ s¢ TTeTT #˚d÷ü Ô
C…Høé √ ø£$TwüH˝é À <ëK\T #˚dqæ |æ{wÏ qü T¢ ≈£L&Ü Hê\Tπ>fi¯ófl>±
ø£$TwüHé˝À ô|+&ç+>∑T˝À OHêïsTT. Ç<ä+‘ê ø±ø£‘ê∞j·T+>±
»s¡T>∑T‘·Tqï<äì uÛ≤$+#·{≤ìøÏ M\T˝Ò<Tä . Ç˝≤ e´eVü≤]+#·≥+

sêh+˝À 50 XÊ‘êìøÏ ô|’>± $<äT´‘Y nedüsê\qT
rs¡TÑ·Tqï Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ |üesY »qπswüHé ø±s=ŒπswüHé *$Tf…&é
(m|æC…Héø√)≈£î ÁbÕ<Ûëq´‘· ÇdüTÔqï≥T¢ eTTK´eT+Á‹ yÓ’.mdt.
sê»X‚Ks¡¬s&ç¶ |ü<˚|ü<˚ Á|üø£{ÏdüTÔHêï, Á|üuÛÑT‘·« $<ÛëHê\ e\¢
Ä#·s¡D˝À ‘·˝…‘·TÔ‘·Tqï Çã“+<äT\ Á|ü‹≈£L\ Á|üuÛ≤yêìï
m<äTs√ÿyê*‡q |ü]dæ‹ú øÏ Ä dü+düú HÓ≥㺠&ÉT‘·Tqï~. #ê|ü øÏ+<ä
˙s¡T˝≤>± á |Á øü j
Ï T· ø=qkÕ>∑T‘·Tqï~. ‘Ó\T>∑T<˚X+¯ |Á uü TÑÛ ‘·«
ø±\+˝À ìs¡¢øå±´ìøÏ, $eø£å‘·≈£î >∑T¬s’, qcÕº\bÕ˝…’, áøÏ«{°øÏ
nedüs¡yÓTÆq ì<ÛäT\qT düeT≈£Ls¡Tà ø√˝Òì dæú‹øÏ HÓ≥ºã&ç,
q÷‘·q bÁ ÕC…≈î£ \º qT düø±\+˝À #˚|{ü ºÏ |üP]Ô #˚jT· ˝Òì dæ‹ú øÏ
#˚]q C…Héø√ ‹]– Ä]∆ø£ dü+øå√uÛÑ+˝ÀøÏ HÓ≥ºã&ÉT‘·Tqï~.

≈£L&Ü >∑‘·+ qT+&ç ø=qkÕ>∑T‘·÷H˚ O+~.
ø=‘·Ô ÁbÕC…≈£îº\≈£î áøÏ«{°øÏ ì<ÛäT\T
˝Òì C…Høé √
Ç˝≤+{Ï
$<äT´‘Y ìj·T+Á‘·D ø£$TwüHé dü«‘·+Á‘·‘q· T, ìcÕŒøÏøå ‘£ q· T ≈£L&Ü Ç˝≤+{Ï ‘˚&Ü\ìï{Ïì |ü]>∑Dq ˝ÀøÏ rdüT≈£îHêïø£ ≈£L&Ü, C…Høé √ |ü]dæú‘·T˝À¢ C…Héø√ ø=‘·Ô ÁbÕC…≈£îº\≈£î áøÏ«{° ì$T‘·Ô+ dü«+‘·
Á|üXÊïs¡ø∆ +£ >± #˚dTü qÔ ï~.
kÕú|üø£ kÕeTs¡∆´+‘√ b˛*Ñ˚ <ëìøÏ $<äT´‘Y $Áø£j·÷\ô|’ ì<ÛTä \qT düeT≈£Ls¡Ã˝Òì dæ‹ú øÏ HÓ≥㺠&ç+~. ø=‘·Ô ÁbÕC…≈î£ \º |üP]Ô
\_ÛdüTÔqï ˝≤uÛÑ+ Hê´j·T+>± \_Û+#ê*‡q <ëìø£Hêï #ê˝≤ ô|≥Tºã&ç e´j·÷ìøÏ s¡TD≤\qT bı+<ë*‡ edüTÔqï~. _|æm˝Ÿ,
C…Héø√ô|’ Áø±dt dü_‡&û uÛ≤s¡+
>∑‘· ‘Ó\T>∑T<˚X¯+ Á|üuÛÑT‘·«+˝À >±ì, Á|üdüTÔ‘· ø±+Á¬>dt ‘·≈î£ ÿe>± Oqï<äH~˚ ì]«yê<ë+X¯+. ÁoXË\’ + m&ÉeT>∑≥Tº »\ Væ≤+<ä÷C≤ e+{Ï ÁbÕC…≈£îº\T <äXÊu≤›ìøÏ ô|’>± ô|ò’Hêì¸j·T˝Ÿ
Á|üuÛÑT‘·«+˝À >±ì $<äT´‘Yô|’ Á|üuÛÑT‘·«+ uÛÑ]+#ê*‡q dü_‡&ûì $<äT´‘Y ÁbÕC…≈£îº≈£î dæús¡ #ÛêØ®\qT, y˚‘·q dües¡D e\¢ @s¡Œ&çq ø√¢»sY(s¡TD≤\ eT+ps¡T≈£î dü+ã+~Û+∫q Ä]∆ø£ ˝≤yê<˚M\
‘·–Z+#·T ≈£îH˚+<äT≈£î ˝ÀbÕsTTø±]>± Ç˝≤ #˚dü÷Ô edüTÔHêïs¡T. n<äq|ü⁄ e´j·÷ìï, eT]ø=ìï ø¬ s¢ TTeTT\qT ø£$TwüHé Ç+‘·es¡≈î£ eTT–+|ü⁄) kÕ~Û+#·˝Òì |ü]dæú‹˝À OHêïsTT. ÁbÕC…≈£îº |üP]Ô
eTs√$<Ûä+>± #ÓbÕŒ\+fÒ, $<äT´‘Yô|’ Á|üuÛÑT‘·« $<ÛëHê\T, nqTeT‹+#· ˝Ò<äT. C…Héø√, |ü+|æD° ø£+ô|˙\ eT<Ûä´ e]Ô+#˚ ô|≥Tºã&çì C…Høé √≈£î s¡TD≤\T>± düeT≈£Ls¡Ã&ÜìøÏ Ä]∆ø£ dü+dü\ú T
ìs¡íj·÷\ e\¢ uÛÑ]+#ê*‡q dü_‡&û˝À >∑D˙j·TyÓTÆq yÓTT‘êÔìï ìã+<Ûqä \ y˚Ts¡≈î£ Bs¡øÈ ±*ø£ |æ|mæ \T #˚dTü ≈£îH˚≥≥T¢ Á|üuTÑÛ ‘·«+ düTeTTK‘· #·÷|ü≥+ Ä dü+düú $X¯«dü˙j·T‘·≈£î <äs¡ŒD+
m|æCH… øé √ Áø±dt dü_‡&û>± düeT≈£Lsπ à |ü]dæ‹ú ì ø=qkÕ–düTHÔ êïs¡T. #=s¡e rdüTø=qø£ b˛e≥+ @<√ ˇø£ kÕ≈£î‘√ C…Høé √≈£î sêyê*‡q |ü&TÉ ‘·Tqï~. nsTTq|üŒ{Ïø,Ï ÁbÕC…≈î£ º |üP]Ô ô|≥Tºã&ç yÓTT‘êÔìï
Ç˝≤+{Ï |ü]dæ‹ú ˝À áøÏ«{°ì ≈£L&Ü düeT≈£Ls¡TÃø√˝Òø£ m|æCH… øé √ yÓTT‘êÔ\T sê≈£î+&Ü n~ Áø±dt dü_‡&û Çyê«*‡q |ü]dæú‹ì s¡TD+>± bı+<ë*‡q |ü]dæ‹ú yê´bÕs¡ Ø‘ê´ ≈£L&Ü nyê+#Û˙· j·T
ø=‘·Ô ÁbÕC…≈î£ \º qT düø±\+˝À #˚|{ü ,ºÏ neT\T #˚jT· ˝Òì |ü]dæ‹ú øÏ ø=qkÕ–+#ê\H˚ <Û√s¡DÏì düŒwüº+ #˚düTÔqï~. sêh ã&Ó®{Ÿ˝À <Û√s¡DÏ. áøÏ«{° ˝Òì |ü]dæú‹˝À 20 XÊ‘·+ yÓTT‘êÔìï H√wüq˝Ÿ
HÓ≥ºã&ç+~. Ç˝≤+{Ï |ü]$T‘·T\Tqï|üŒ{ÏøÏ, ù|s¡T≈£îb˛sTTq C…Héø√≈£î áøÏ«{° ì$T‘·Ô+ ì<ÛäT\ πø{≤sTT+|ü⁄ #˚j·Tì <Û√s¡DÏ áøÏ«{°>± ø£$TwüHé |ü]>∑DÏdüTÔqï~. Ç+‘·es¡≈£î áøÏ«{°ô|’
˝≤uÛ≤ìï nqTeT‹düTqÔ ï $<Ûëq+ kÕúq+˝À ô|{Ïqº ô|≥Tºã&çô|’
qcÕº\qT |üP&ÉTÃ≈£îì, >∑‘· ¬s+&˚fi¯ófl>±
˝≤uÛ≤ìï (ÄsYˇdæÇ) nqTeT‹+#˚ $<ÛëHêìï
C…Héø√ ˝≤uÛ≤\qT >∑&çdüTÔqï~. >∑‘· Ä]∆ø£
ø£$TwüHé Á|üy˚X¯ ô|&ÉT‘·Tqï~. »\ $<äT´‘Y
dü+e‘·‡s¡+˝À C…Héø√ <ë<ë|ü⁄ s¡÷.200
ÁbÕC… ≈ £ î º \ ≈£ î dæ ú s ¡ #Û ê Ø® \ #Ó * ¢ + |ü ⁄ ≈£ î
ø√≥¢ ìø£s¡ ˝≤uÛ≤ìï Ä]®+∫+~. 350
dü+ã+~Û+∫q $<Ûëq+ô|’, ìØí‘· kÕúsTTøÏ
yÓT.yê. ˝≤´+ø√ ÁbÕC…≈£îº @{≤ s¡÷.100
kÕeTs¡´∆ + yÓT.yê.
n+#·Hê e´j·T+
ÁbÕs¡+_Û+#˚
$T+∫ O‘·Œ‹Ô #˚ùd »\ $<äT´‘Y≈î£ Áb˛‘ê‡Vü≤ø£+
ø√≥¢≈î£ ô|>’ ±, 216 yÓT.yê. õ$¬ø ÁbÕC…≈î£ º ÁbÕC…≈î£ º ù|s¡T
s¡÷.ø√≥¢˝À
dü+e‘·‡s¡+
≈£L&Ü ˝Ò≈£î+&Ü #˚dü÷Ô ø£$TwüHé Ç{°e\
@{≤ s¡÷.50 ø√≥¢ es¡≈£î ìø£s¡ ˝≤uÛ≤ìï
bı+<äT‘·THêïsTT. n˝≤+{Ï Áô|’y˚≥T ```````````````````````````````````````````````````````````````` rdüT≈£îqï ìs¡íj·÷\T C…Héø√ Á|üjÓ÷»Hê\qT
4I39
547
2008`10
<Óã“rùd$>± OHêïsTT. C…Høé √≈£î Á|üdTü ‘Ô e· TTqï
ÁbÕC…≈£îº\ ˝≤uÛ≤\‘√ b˛*Ñ˚ 7000 1.Á|æjT· <ä]Ùì psê\
2.${Ï
|
m
æ
dt
4
1I500
1950
2008`09
kÕú|øü £ kÕeTs¡´∆ +˝À 3664 yÓT.yê. »\ $<äT´‘Y
yÓT.yê.≈£î ô|’>± kÕú|üø£ kÕeTs¡∆´+ Oqï
1I500
2059
2009`10
ÁbÕC…≈£îº\<˚ ø±e≥+, sêh+˝À Áô|’y˚≥T
C…Héø√≈£î s¡÷.200 ø√≥¢ yê]¸ø£ ˝≤uÛÑ+ 3.ø±ø£rj·T 1e <äX¯
1I210
998
2009`10
s¡+>∑+˝À »\ $<äT´‘Y ÁbÕC…≈î£ \º T ˝Òøb£ ˛e≥+
n+fÒ $<äT´‘Y $Áø£j·÷\ô|’ Hê´j·T+>± 4.ÄsY{Ï|æ|æ 3e <äX¯
1I500
2203
2010`11
á dü+<äs¡“¤+˝À >∑eTHês¡Ω+. C…Héø√ ø=‘·Ô>±
sêyê*‡q yÓTT‘êÔ\T sê≈£î+&Ü m+‘· 5.¬ø{Ï|æmdt 6e <äX¯
4 1I9
28
2008`09
#˚|≥ü º ‘·\ô|{Ïqº , neT\T˝À Oqï ÁbÕC…≈î£ \º ˝À
‘·≈î£ ÿe>± #Ó*+¢ |ü⁄\T »]π> $<Û+ä >± @sêŒ≥T¢ 6.b˛#·+bÕ&ÉT j·T÷ì{Ÿ
2I25
465
2010`11
≈£L&Ü »\ $<äT´‘Y kÕú|øü £ kÕeTs¡´∆ + 1924
ø=qkÕ>∑T‘·THêïjÓ÷ ns¡∆+ #˚düTø√e#·TÃ. 7.kÕ>∑sY f…sTT˝Ÿ bÕ+&é
4I30
378
2010`11
yÓT.yê. O+~.
Áô|’y˚≥T ÁbÕC…≈£îº\T n~Ûø£ ô|≥Tºã&ç 8.|ü⁄*∫+‘·\
2I800
7500
2012`13
n~Ûø£ dæã“+~ düeTdü´ ` u§>∑TZ ø=s¡‘·,
e´j·÷ìï #·÷|ü{+, yê{Ï‘√ ˝À|òuü ÷ÑÛ sTTwüº 9.ø£èwü|í ≥ü ï+
6I40
908
2011`13
n~Ûø£ e´j·T+
|æ|mæ \T #˚dTü ø=q≥+, Ç‘·s¡ ˝ÀbÕ\ e\¢ 10.~>∑Te psê\
3I700
5520
2010`12
C…Héø√≈£î ÁbÕ<Ûëq´‘· ÇdüTÔqï≥T¢
yê{ÏøÏ n~Ûø£ ˝≤uÛ≤\T edüTÔHêïj·TH˚~ 11.ø£Ø+q>∑sY (>±´dt)
1I600
3029
2011`12
#ÓãT‘·Tqï Á|üuÛÑT‘·«+ Ä#·s¡D˝À Áô|’y˚≥T
yêdüeÔ +. Ä |ü<‹∆ä ˝À C…Høé √≈£î #Ó*+¢ |ü⁄\T 12.ÄsY{Ï|æ|æ 4e <äX¯
13.ø±ø£
r

T
2e

X
¯
1I600
3019
2011`12
ÁbÕC…≈£îº\≈£î nqT∫‘· ÁbÕ<Ûëq´‘· ÇdüTÔqï~.
#˚j·÷\ì ø√s¡≥+ ˝Ò<äT. C…Héø√
1I125
950
2011`12
ø£èwü|í ≥ü ï+˝À C…Høé √≈£î #Ó+~q 850 mø£sê\
ÁbÕC…≈£îº\˝À bÕ‘· ÁbÕC…≈£îº\T #ê˝≤ 14.◊õdæd(æ ${Ï|mæ dt e<ä)›
1I600
3000
2011`12
uÛÑ÷$Tì Á|üuÛÑT‘·«+ nì˝Ÿ n+u≤ìøÏ #Ó+~q
OHêïsTT. yê{Ï˝À ô|≥Tºã&ç e´j·T+ ø=‘·Ô 15.dü‘T· |Ô *ü ¢
12I80
3020
2012`15
nÁ˝≤º y Ó T >± ÁbÕC… ≈ £ î º ≈ £ î ø£ ≥ º u … { Ï º + ~.
ÁbÕC…≈£îº\ e´j·T+‘√ b˛*Ñ˚ ‘·≈£îÿe>± 16.b˛\es¡+
5I45
1550
2012`14
sêeT>∑T+&É+˝Àì _|æm˝Ÿ ÁbÕC…≈£îº |æ|æmqT
Oqï$, ns¡T>∑T<ä\ #ÛêØ®\T ≈£L&Ü |üP]Ô>± 17.<äTeTTà>∑÷&Ó+
8I40
1650
2012`14
s¡<Tä › #˚XÊø£ Ä ÁbÕC…≈î£ qº T C…Høé √≈£î ÇdüTqÔ ï≥T¢
bı+~q$ ≈£L&Ü >∑D˙j·T+>± OHêïsTT. 18.dæ+>±¬s&ç|¶ *ü ¢

C…Høé √ #˚|&ü TÉ ‘·Tqï ø=‘·Ô ÁbÕC…≈î£ \º T, n+#·Hê e´j·T+

bı\+˝À kÕ+πø‹ø£ $|ü¢e+

ø±e*˝À

e´ekÕj·T j·T+Á‘ê\ ‘·j·÷Ø˝À eTùV≤+Á<ä

ø£eT˙j·T eÁkÕÔ\j·÷\T
‘·s>¡ ì∑ $\Te\T

ekÕj·T+˝À kÕ+πø‹ø£ $|üe¢ + ek˛Ô+<äì, e´ekÕj·÷ìøÏ nedüsy¡ TÓ qÆ j·T+Á‘ê\ ‘·j÷· Ø,
düs|¡ süò ê˝À eTùV≤+Á<ä dü+düú eTT+<äT+<äì kÕúìø£ k˛eTkÕsTT @»˙‡dt n~ÛH‘˚ · dæôV≤#Y.mÄsYø¬ .es¡à nHêïs¡T.
eTùV≤+Á<ä ø£+ô|˙ e´ekÕj·T<ës¡T\ ø√dü+ eTùV≤+Á<ä düeTè~∆ ôd+≥sYqT @sêŒ≥T #˚dæ+<äHêïs¡T. á
ôd+≥sY <ë«sê Á{≤ø£ºs¡¢ neTàø£+‘√ bÕ≥T e´ekÕj·÷ìøÏ dü+ã+~Û+∫q dü\Vü‰\T, uÛÑ÷$T, ˙{Ï |üØø£å
kÂø£s´¡ +, O‘êŒ<äø‘£ · ô|+#˚ e´ekÕj·T øπ Áå ‘ê\T n_Ûeè~∆ #˚jT· &É+ Á{≤ø£sº ¢¡ neTàø±\T, ô|H’ò êHé‡, e÷]Œ&ç,
ùdŒsYbÕsYº‡ düs¡|òüsê e+{Ï ùde\+~kÕÔeTHêïs¡T. e´ekÕj·T+˝À ¬s’‘·T\≈£î O|üjÓ÷>∑|ü&˚ $<Ûä+>± #˚\T
#·<äTqT #˚düT≈£îH˚ ˝…$˝sY‡, ø£\T|ü⁄rdüT≈£îH˚ M&ÉsY‡, #˚qTø√ùd Vü‰sYyÓdüºsY‡, ‘·&çdæq <ÛëHê´+˝Àì ‘˚eTqT
‘=\–+#˚ Á&Ój
’ T· sY‡ ≈£L&Ü eTùV≤+Á<ä ø£+ô|˙ n+~+#·&ÜìøÏ dæ<+∆ä >± O+<äHêïs¡T. |ü+#êj·Tr\‘√ ˇ|üŒ+<ä+
y˚Ts¡≈£î ø£+|üP´≥s¡T¢ düs¡|òüsê #˚kÕÔeTHêïs¡T. eTùV≤+Á<ä, øÏkÕHé$TÁ‘· yÓuŸôd’≥¢ <ë«sê ¬s’‘·T\T |ü+&ç+#˚
|ü+≥\≈£edüsy¡ TÓ qÆ dü\Vü‰\T, $‘·HÔ ê\T, ms¡Te⁄\T, |ü⁄s¡T>∑TeT+<äT\T, ms¡Te⁄\ <Ûsä \¡ T, yê‘êes¡D+ e+{Ï
$esê\T n+<äTu≤≥T˝À O+{≤j·Tì $e]+#ês¡T. á dü+<äs“¡ +¤ >± ≈£î+#Óq|ü*¢ e´ekÕj·T øπ Áå ‘·+˝À nqï|üPs¡í
e]Hê≥¢ j·T+Á‘·+ |üìrs¡TqT Á|ü<]ä Ù+#ês¡T. es¡à e÷{≤¢&TÉ ‘·÷ Hês¡Tb˛düTø√e&ÜìøÏ eTT+<äT>± Hê\T>∑T
e+‘·T\T #˚qT˝À eT{Ϻì sêfi¯ó¢ ˝Ò≈£î+&Ü rdüTø=ì <ëìøÏ ˇø£ e+‘·T ô|+≥eT{Ϻ ø£\bÕ\Hêïs¡T. H˚\qT
#·<äTqT #˚dæ bÕ¢dæºø˘ ø£esYô|’ ÇqT|ü ÁfÒ\T O+∫ ‘·j·÷s¡T #˚dæq eT{Ϻì @sêŒ≥T #˚düT≈£î+{≤s¡T. 24
>∑+≥\T Hêqu…{,ºÏ 12 >∑+≥\T eT+&ç>{∑ qºÏ $‘·HÔ ê\qT á ÁfÒ\˝À y˚kÕÔsT¡ . ˇø=ÿø£ÿ ÁfÒøÏ 90 qT+&ç 120
Á>±eTT\T yÓTT\¬ø‹Ôq $‘·HÔ ê\T Hês¡Tø√dü+ y˚dTü ø=ì eØà ø£+b˛düTqº T »*¢ >∑&‘¶ç √ eT÷kÕÔsT¡ . y˚sT¡ ¢ H˚\˝À
~>∑ã&É≈£î+&Ü bÕ¢dæºø˘ ø£esYqT øÏ+<ä y˚kÕÔs¡T. s√E≈£î ¬s+&ÉT eT÷&ÉT kÕs¡T¢ ˙{Ï‘√ ‘·&ç|æ 20 s√E\T
Hês¡TqT ô|+#·T‘ês¡T. 20 s√E\q+‘·s¡+ bı˝≤ìï <äTqTï≈£îì Hê≥¢ ø√dü+ dæ<ä∆+ #˚düT≈£î+{≤s¡T. ˇø£

yÓ÷

nqï|Pü s¡í e]Hê≥¢ j·T+Á‘· |Á <ü sä Ù¡ q - k˛eTkÕsTT @»˙‡dt es¡à
mø£sêìøÏ 40 ÁfÒ\T nedüse¡ TÚ‘êsTT. s√p eTT>∑TsZ T¡ eTqTwüT\T |üì #˚dæ Hê\T>∑T mø£sê\T }&ÉTkÕÔsT¡ .
Hês¡TeT&ç ø√dü+ mø£sêìøÏ 30 øπ J\T düV≤ü »+>± nedüsy¡ TÓ ‘Æ ˚ á |ü<‹∆ä ˝À mø£sêìøÏ 12 qT+&ç 15 øπ J\
$‘·ÔHê\T dü]b˛‘êsTT. e÷eT÷\T>± 19 qT+&ç 20 ≈£î<äTfi¯ó¢ Hê{Ï‘˚ á |ü<ä∆‹˝À 33 ≈£î<äTfi¯ó¢ HêfÒ
neø±X¯eTT+~. n<˚ $<Ûä+>± ~>∑Tã&ç ≈£L&Ü Äs¡T qT+&ç 10 ãkÕÔ\T ô|s¡T>∑T‘·T+<äHêïs¡T. nqï|üPs¡í
e]Hê≥¢ j·T+Á‘·+ ø=]j·÷ <˚X¯+ qT+&ç eTùV≤+Á<ä ø£+ô|˙ ~>∑TeT‹ #˚düT≈£î+≥T+<äHêïs¡T. eTùV≤+Á<ä
düeTè~∆ ôd+≥sY y˚TH˚»sY düπs«wt sêh+˝À k˛eTkÕsTT @»˙‡dt yÓTT≥ºyÓTT<ä{Ï kÕ]>± á j·T+Á‘êìï
e÷¬sÿ{Ÿ˝ÀøÏ Á|üyX˚ ô¯ |{Ï+º <äHêïs¡T. \øå± 95 y˚\ s¡÷bÕj·T\T n~Ûøè£ ‘· <Ûsä >¡ ± ‘Ó*bÕs¡T.

Á{≤ø£ºs¡¢ neTàø£+˝À eT÷&√kÕ] Á|ü|ü+#· ]ø±s¡T¶ kÕ~Û+∫q eTùV≤+Á<ä
Á{≤

CMYK

Á|üø{£ +Ï ∫q sê»X‚Ks¡s¬ &ç¶ øπ +Á<ä+ ˇ‹Ô&øç Ï ‘·˝§–Z <ëìì ‹]–
_|æm˝Ÿ≈£î Çyê«\ì, |æ|æmqT qwüº<ëj·Tø£ ìã+<Ûäq\‘√
|ü⁄qs¡T<ä∆]+#ê\ì ìs¡íj·T+ rdüT≈£îì |æ*¢yÓTT>∑Z y˚XÊs¡T. 51
XÊ‘·+ yê{≤ sêh Á|üuÛÑT‘ê«ìøÏ OHêï dæ+>∑πsDÏ u§>∑TZ >∑qT\
dü+düú qT+&ç C…Høé √ ÁbÕC…≈î£ \º ≈£î n<äq+>± u§>∑TZ øπ {≤sTT+|ü⁄
#˚sTT+#·≥+˝À $|ò\ü yÓT+Æ ~. Ç y˚\+˝À dæ+>∑sπ DÏ qT+&ç q÷s¡T
XÊ‘·+ n~Ûø£ <Ûäs¡\≈£î C…Héø√ u§>∑TZqT ø=qT>√\T #˚j·÷*‡
edüTÔqï~. $<˚o u§>∑TZqT #ê˝≤ n~Ûø£ <Ûäs¡\≈£î ø=qT>√\T
#˚j·÷*‡ edüTÔqï~. Á|üdüTÔ‘· Ä]∆ø£ dü+e‘·‡s¡+˝À u§>∑TZ
ø=qT>√\T≈£î n<äq|ü⁄ e´j·T+ uÛ≤s¡+ s¡÷.700 ø√≥¢ es¡≈£î
O+≥T+<äì n+#·Hê. n~Ûø£ u§>∑TZ <Ûäs¡\‘√ yÓT]{Ÿ Äs¡¶sY
&çkÕŒ#Y˝À $T>∑T\T $<äT´‘Y Oqï ø±\+˝À C…Héø√ ÁbÕC…≈£îº\T
O‘·Œ‹Ôì ‘·–Z+#·T ø√yê*‡ edüTÔ+~. u§>∑TZ ø=s¡‘· e\¢ ≈£L&Ü
C…Héø√ kÕú|üø£ kÕeTsê∆´ìï neø±X¯eTTqï+‘· n~Ûø£+>±
$ìjÓ÷–+#·T ø√˝Òø£ b˛‘·Tqï~. n˝≤+{Ï |ü]dæú‹˝À
Áb˛‘ê‡Vü≤ø±ìï ≈£L&Ü ø√˝ÀŒ‘·Tqï~. sê»ø°jT· ˇ‹Ô&TÉ \≈£î >∑Ts¬ ’
ø=ìï ÁbÕC…≈î£ \º ˝À nedüse¡ TTqï <ëìø£Hêï m≈£îÿe>± dæã“+~ì,
ø±+Á{≤≈£îº ø±]à≈£î\qT >∑‘+· qT+&ç rdüT≈£îqï |ü]dæ‹ú Á|ü‹≈£L\
Á|üu≤Û e+ C…Høé √ n+‘·s‘Z¡ · kÕeTs¡´∆ + yÓTs¡T>∑T<ä\ |ò*ü ‘ê\qT Ä
y˚Ts¡≈£î Vü≤]+∫ y˚düTÔqï~. Á|ü<Ûëq+>± ø=‘·Ô>∑÷&Ó+ <Ûäs¡à˝Ÿ
ÁbÕC…≈î£ ˝º À Ç˝≤+{Ï |ü]dæ‹ú rÁe+>± O+~. e]Ô+#˚ ìã+<Ûqä \≈£î
$T+∫ ˇ n+&é m+ e´j·÷ìï $<äT´‘Y ìj·T+Á‘·D ø£$TwüHé
nqTeT‹+#˚ neø±X¯+ ˝Ò<Tä .
ì<ÛäT\T $&ÉT<ä\ #˚j·Tì Á|üuÛÑT‘·«+
C…Høé √≈£î ãø±sTT\ ô|s¡T>∑T<ä\
ì<ÛTä \ \uÛ´Ñ ‘·, ã&Ó≥® T øπ {≤sTT+|ü⁄\‘√ ì$T‘·+Ô ˝Ò≈î£ +&Ü
m&Üô|&Ü ìs¡íj·÷\T rdüT≈£î+≥Tqï sê»X‚Ks¡¬s&ç¶ Á|üuÛÑT‘·«+
$<äT´‘Y dü_‡&û, n<äq|ü⁄ $<äT´‘Y ø=qT>√\T≈£î düø±\+˝À
nedüsy¡ TÓ qÆ yÓTT‘êÔìï $&ÉT<ä\ #˚jT· ˝Òì dæ‹ú øÏ #˚]+~. Bì‘√
$<äT´‘Y |ü+|æD° ø£+ô|˙\T ≈£L&Ü ‘êeTT #Ó*+¢ #ê*‡q yÓTT‘êÔ\qT
#Ó*¢+#·˝Òì dæú‹øÏ #˚s¡T≈£îHêïsTT. m≥Te+{Ï $yê<ä+ ˝Òì
s¡÷.800 ø√≥¢ yÓTT‘êÔìï |ü+|æD° ø£+ô|˙\T Ç|üŒ{Ïπø
m|æC…Héø√≈£î ãø±sTT\T ô|{≤ºsTT. C…Héø√ u§>∑TZ dü+düú\≈£î
düø±\+˝À #Ó*¢+|ü⁄\T #˚j·Tø£b˛‘˚ 18 XÊ‘·+ »]e÷Hê
#Ó*+¢ #ê*‡ edüT+Ô ~. |ü+|æD° ø£+ô|˙\T #Ó*+¢ |ü⁄\qT Ä\dü´+
#˚ùdÔ C…Héø√≈£î n˝≤+{Ï »]e÷Hê\qT #Ó*¢+#·≥+ ˝Ò<äT.
eTTqTà+<äT á |ü]dæú‹ Ç+ø± rÁeeTj˚T´ <Û√s¡DT\THêïsTT.
$<äT´‘Y s¡+>∑+˝À HÓ\ø=qï Ä]∆ø£ dü+øå√uÛÑ+ Á|üuÛ≤yêìï
eTs¡T>∑T|üsT¡ dü÷Ô mìïø£\ nq+‘·s¡ ø±˝≤ìøÏ yêsTT<ë y˚j÷· \ì
Á|üjT· ‹ïdü÷Ô edüTqÔ ï Á|üuTÑÛ ‘ê«ìøÏ n~ |üP]Ô>± kÕ<Û´ä + ø±e≥+
˝Ò<äT. á Ä]∆ø£ dü+øå√uÛÑ+ Á|ü‹≈£L\ Á|üuÛ≤e+ C…Héø√qT á
˝À>±H˚ eTT+#Ó‘T· ‘Ô T· qï~.

{Ï|õ
æ : ‘ê&˚|*ü >¢ ÷
∑ &Ó+˝À neTàø±ìøÏ
dæ<+∆ä >± e⁄qï {
Á ≤ø£sº ‘¢¡ √ k˛eTkÕsTT
@»˙‡dt n~ÛH‘˚ · dæV
ô ≤#YmÄsYø¬ es¡à

ø£sº ¢¡ neTàø£+˝À eT÷&√kÕ] Á|ü|+ü #· ]ø±s¡Tq¶ T
eTùV≤+Á<ä n+&é eTùV≤+Á<ä dü+düú kÕ~Û+∫+<äì kÕúìø£
k˛eTkÕsTT @C…˙‡dt n~ÛH˚‘· dæôV≤#YmÄsY¬ø es¡à Á|üC≤X¯øÏÔøÏ
‘Ó*bÕs¡T. ˇø£ HÓ\˝À Á|ü|ü+#·+˝ÀH˚ n‘·´~Ûø£+>± Á{≤ø£ºs¡¢qT
n$Tàq |òüTq‘· eTùV≤+Á<ä<äHêïs¡T. 2008 pHé˝À 3,106
Á{≤ø£ºs¡T¢, 2007 pHé˝À 2,525, 2006 pHé˝À 1986
Á{≤ø£ºs¡T¢ n$Tàq≥T¢ ‘Ó*bÕs¡T. es¡Tdü>± eT÷&ÉT dü+e‘·‡sê\T
n‘·´~Ûø£ Á{≤ø£sº T¡ ¢ pHé˝ÀH˚ neTàø±\T ìs¡«Væ≤+∫ eTùV≤+Á<ä
Vü‰´Á{Ïø˘ kÕ~Û+∫+<äHêïs¡T. á Á{≤ø£sº ˝¢¡ À n‘·´~Ûø+£ >± eTùV≤+Á<ä
ô|ò’HêHé‡ dü+düú s¡TD dü<äTbÕj·T+ ø£*Œ+∫+<äHêïs¡T. mdt_◊
s¬ ‘’ T· \≈£+~+#˚ Á{≤ø£sº Y s¡TD≤\ ]ø£eØ˝À eTùV≤+Á<ä &û\s¡T¢ ≈£L&Ü
düVü≤ø±s¡eT+~+#·&É+‘√ eTùV≤+Á<ä Á{≤ø£ºs¡¢≈£î ùdº{Ÿ u≤´+≈£î
ô|ò’HêHé‡ #˚düTÔ+<äHêïs¡T. Á{≤ø£ºs¡¢ neTàø±˝À¢ >∑‘· dü+e‘·‡s¡+
eTùV≤+Á<ä 53 XÊ‘·+ kÕ~Û+∫+<äì ‘Ó*bÕs¡T. 50 XÊ‘·+ <ë{Ïq
sêÁcÕº˝À¢ yÓTT<ä{Ï sêÁwü+º >± Ä+Á<ÛÁä |ü<X˚ Ÿ O+<äHêïs¡T. eTùV≤+Á<ä≈î£
<ä>∑Zs¡>± b˛{°˝À Oqï Á{≤ø£ºsY ø£+ô|˙ø£Hêï eTùV≤+Á<ä Á{≤ø£ºs¡¢
neTàø±\T 15 XÊ‘·+ n~Ûø+£ >± »s¡T>∑T‘·THêïj·THêïs¡T. s¬ ‘’ T· \T
475 uÛÑ÷$T|ü⁄Á‘· eTùV≤+Á<ä Á{≤ø£ºsY |ü≥¢ m≈£îÿe eT≈£îÿe
#·÷|ü⁄‘·THêïs¡ì ‘Ó*bÕs¡T. mπø‡Ã¤+CŸ s¡TD dü<äTbÕj·T+
ø£*Œ+#êeTHêïs¡T. {À˝ŸÁ|ò” HÓ+ãsY <ë«sê $ìjÓ÷>∑<ës¡T\T Ç#˚Ã
düeTdü´\qT |ü]wüÿ]düTÔHêïeTì ‘Ó*bÕs¡T. 24 >∑+≥˝À¢

$ìjÓ÷>∑<ës¡T\ Ç+{Ï e<˚› düØ«dt n+~düTHÔ êïeTHêïs¡T. 200708˝À k˛eTkÕsTT @»˙‡dt <ë«sê 525 Á{≤ø£ºs¡¢ neTàø£+
»]–+<äHêïs¡T. 2008-09 dü+e‘·‡sêìøÏ 650 Á{≤ø£ºs¡T¢
ne÷à\qï~ ‘·eT ˝ø£´å eTHêïs¡T. Ç|üŒ{Ïøπ 150 Á{≤ø£sº T¡ ¢ neTàø£+
»]–+<äHêïs¡T. ‘·≈£îÿe Ç+<Ûäq $ìjÓ÷>∑+˝À eTùV≤+Á<ä
Á{≤ø£ºs¡¢≈£î BÛ≥T>± @B ˝Ò<äHêïs¡T. e´ekÕj·T <ës¡T\ øÏ{ŸqT
Á{≤ø£sº ‘Y √ bÕ≥T n+~düTHÔ êïeTì ‘Ó*bÕs¡T. ns¡TH® ,é düsŒ¡ +#Y,
uÛÑ÷$T|ü⁄Á‘· eT÷&ÉT πø≥–Ø\T>± eTùV≤+Á<ä Á{≤ø£ºs¡T¢
OHêïj·THêïs¡T. ¬s’‘·T\ nedüsê\≈£qT>∑TD+>± Á{≤ø£ºs¡¢qT
n+~düTÔHêïeTì ‘Ó*bÕs¡T. ÄsTT˝ŸÁuÒø˘ dædüºyéT nìï
yÓ÷&É˝Ÿ‡˝Àq÷ \_Ûk˛Ô+<äHêïs¡T. Ä<ÛTä ìø£ kÕ+πø‹ø£ |ü]C≤„q+
n+<äTu≤≥T˝ÀøÏ ‘Ó#˚Ã+<äT≈£î }&ÉTŒ\ $TwüHé, ˝…$˝…sY‡,
ø£\T|ü⁄rùd M&És‡Y , Vü‰sYydÓ sºü ‡Y neTàø±\T #˚|≥ü qº THêïeTHêïs¡T.
eTùV≤+Á<ä düeTè~∆ ôd+≥sY <ë«sê uÛÑ÷kÕs¡ |üØø£å πø+Á<ëìï
@sêŒ≥T #˚XÊeTHêïs¡T. 27 eT+&É˝≤˝À¢ ùde\+~düTÔHêïeTì
‘Ó*bÕs¡T. <˚es¡|ü*¢, ‘ê&˚|ü*¢>∑÷&Ó+, >√bÕ\|ü⁄s¡+, q\¢»s¡¢
yÓT≥º ÁbÕ+‘ê˝À¢ uÛÑ÷kÕs¡ |üØø£å\T HÓ\≈£î 50 qT+&ç 60
ìs¡«Væ≤düTHÔ êïeTHêïs¡T. s¡÷.60 #ÛêØ®‘√ ms¡Te⁄\ $ìjÓ÷>∑+ô|’
s¬ ‘’ T· \≈£î dü\Vü‰\+~düTHÔ êïeTHêïs¡T.
|
Á Cü ≤X¯øÔÏ $˝Òø]£ -‘ê&˚|*ü >¢ ÷
∑ &Ó+.

Á&ÉHé j·TT>∑+˝À ≈£L&Ü
ø±e* eÁdüÔs¡+>∑+ eT]+‘· eTT+<äT≈£î
|ü s ¡ T ¬ > &É T ‘· T qï~. BìøÏ ¬ s +&√
eTT+ãsTT>± ù|s¡T. õ˝≤¢ |ü]düs¡
ÁbÕ+‘ê\ qT+&ç |ü+&ÉT>∑\T, ô|<ä› ô|<ä›
|òü+ø£åHé\≈£î ø±e*˝ÀH˚ m≈£îÿe eÁkÕÔ\T
ø=qT>√\T »s¡T>∑T‘·THêïsTT. Nsê\ ÁbÕ+‘·+
eÁkÕÔ\ neTàø±˝À¢ Á|ü‘´˚ ø£‘· #Ó+~q n+<äT≈£î
_Ûqï+>± ø±e*˝ÀH˚ m≈£îÿe neTàø±\T
»s¡T>∑T‘·T+{≤sTT. Nsê\˝À n‹‘·≈î£ ÿe sπ ≥¢øπ
¬s+&ÉT eTTø£ÿ\T, eT÷&ÉT eTTø£ÿ\ N¬s\T,
#=ø±ÿ\T m≈£îÿe>± neTàø±\T »s¡T>∑T‘êsTT.
nsTT‘˚ ø±e*˝À e÷Á‘·+ n<˚ sπ ≥¢≈î£ eT+∫
HêD´‘· ø£*–q |ò⁄ü ˝Ÿ _{Ÿ‡ N¬s\T, #=ø±ÿ\T,
bÕ´+≥T¢ neTàø±\T »s¡T>∑T‘·THêïsTT.
ø±e*˝Àì eÁdüÔ |ü]ÁX¯eT Á|ü‹@&Ü~
ô|s¡T>∑T‘·÷H˚ O+~. nqï|üPs¡,í X¯óuÛÀ<äjT· ,
qy√<äj·T, ns¡TD√<äj·T˝≤+{Ï cÕ|æ+>¥
ø±+ô|ø¢ ‡˘ ˝À¢ 200ô|ã’ &ç <äTø±D≤\T eÁkÕÔ\
neTàø±\T kÕ–dü T Ô H êïsTT. |ü ≥ º D
s¡Vü≤<ës¡T\ yÓ+ã&ç düTe÷s¡T 150eÁdüÔ
<äTø±D≤\T yê´bÕsê\T kÕ–düTÔHêïsTT.
75s¡÷bÕj·T\ qT+&ç 25y˚\ es¡≈£î Çø£ÿ&É N¬s\
neTàø±\T »s¡T>∑T‘êsTT. ãHês¡d,t dæ˝Ÿÿ XÊØdt, |ü≥Tº
eÁkÕÔ\T, bòÕ´˙‡ esYÿ XÊØdt m≈£îÿe>± neTàø±\T
kÕ>∑T‘·THêïsTT. u§+u≤sTT, dü÷s¡‘,Y yês¡D≤dæ, &Û©ç ,¢
ãHês¡d,t ø£\ø£‘êÔ ÁbÕ+‘ê\ qT+&ç n‘·´~Ûø+£ >± eÁkÕÔ\T
~>∑TeT‹ ne⁄‘·THêïsTT. Á|üdüTÔ‘·+ e÷¬sÿ{Ÿ˝À
m≈£îÿekÕúsTT˝À neTàø±\T »s¡T>∑T‘·Tqï esYÿ, bòÕ´˙‡
XÊØdt ø£\ø£‘êÔ qT+&ç ~>∑TeT‹ ne⁄‘·THêïsTT.
|ü≥Dº +˝À yÓ÷&ÉsH¡ é f…ø‡˘ f…˝Æ Ÿ‡, ø£+<äT≈£L] f…ø‡˘ f…˝Æ Ÿ‡,
nqï|üPs¡í XÊØ eT+~sY cÕ|ü⁄\T ]f…Æ˝Ÿ s¡+>∑+˝À
Á|üeTTK kÕúHêìï <äøÏÿ+#·T≈£îHêïsTT. á cÕ|ü⁄\˝À
70XÊ‘·+ ø£\ø£‘êÔ, dü÷s¡‘Y ÁbÕ+‘ê\ qT+&ç e∫Ãq
esYÿ, bòÕ´˙‡ XÊØ˝Ò neTàø±\T m≈£îÿe>± O+{≤sTT.
á cÕ|ü⁄˝À¢ |òæø˘‡&é πs≥¢ øö+≥s¡T¢ O+&É&É+‘√
n‘·´~Ûø£+>± $ìjÓ÷>∑<ës¡T\T yÓfi¯ó‘·T+{≤s¡T.
Vü≤À˝Ÿùd˝Ÿ f…ø˘‡f…Æ˝Ÿ‡ πøe\+ Vü≤À˝Ÿùd˝Ÿ neTàø±\πø
|ü ] $T‘· + ø±≈£ î +&Ü cÕ|ü ⁄ e<ä › ≈ £ î e∫Ãq

$ìjÓ÷>∑<ës¡T\≈£î ≈£L&Ü neTàø±\T kÕ–düTHÔ êïs¡T.
õ˝≤¢˝À yÓqTø£ã&çq ÁbÕ+‘·yÓTÆq ø±e*˝À m˝≤+{Ï
|ü]ÁX¯eT\T ˝Òe⁄. eÁdüÔ |ü]ÁX¯eT˝Ò ìs¡T<√´>∑ düeTdü´qT
rs¡TdüTÔ+~. 1994˝À ¬s&ûyÓT&é >±¬sà+{Ÿ‡ |ü]ÁX¯eT
yÓ÷&És¡Hé f…ø˘‡f…Æ˝Ÿ‡ Ä<Ûä«s¡´+˝À HÓ\ø=\Œã&ç+~.
Á|üdüTÔ‘·+ ø£+<äT≈£L] f…ø˘‡f…Æ˝Ÿ‡ j·÷»e÷q´+
kÕs¡<´ä∏ +˝À eTs√ >±¬sà+{Ÿ |ü]ÁX¯eT @sêŒf…+Æ ~. M{Ï‘√
s¬ &ûyT˚ &é eÁkÕÔ\T eT]+‘· n+<äTu≤≥T˝ÀøÏ e#êÃsTT.
eÁdüÔ |ü]ÁX¯eT˝À¢ Á|ü‘´· ø£+å >±, |üs√ø£+å >± 1500eT+~
ìs¡T<√´>∑T\≈£î JeHê<Ûës¡+ ø£\T>∑T‘·T+~. eÁkÕÔ\
neTàø±˝À¢ ø√≥¢ s¡÷bÕj·T\ ≥s√ïesY »s¡T>∑T‘·T+~.
ô|<ä›\ qT+&ç |æ\¢\ es¡≈£î ø±˝≤qT>∑TD+>±
kÕ+Á|ü<ëj·÷\‘√ ≈£L&çq yÓ÷&És¡Hé &çC…’q¢ eÁkÕÔ\
neTàø±\T kÕ–düT+Ô &É&+É ‘√ á |ü]ÁX¯eT e]ú\T¢‘÷· H˚
O+~.
|
Á Cü ≤X¯øÔÏ $˝Òø]£ -ø±e*|ü≥D
º +.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful