Άρθρα Από Το

Το περιοδικό " Ελλάνιον Ήµαρ " δηµιουργήθηκε τον Μάιο του 1998 από µια οµάδα
φίλων που τους ένωναν κοινοί προβληµατισµοί, σκέψεις και αναζητήσεις, µε σκοπό
να συµβάλλει στην ιστορία, στην αρχαιολογία, στην φιλοσοφία, στην τέχνη, αλλά και
στην σύγχρονη αντίληψη του Γίγνεσθαι της Ελληνικής Κοινωνίας, έτσι όπως αυτή
προσδοκά, σε κάτι διαφορετικό εµπρός το κατώφλι του 21ου αιώνα.
Η γνώση για την αρχαία αλλά και τη σύγχρονη Ελλάδα, µε πνεύµα απαλλαγµένο από
την συκοφαντία και τις προκαταλήψεις, προσδιορίζει τους στόχους που πρέπει να
διέπουν κάθε σηµερινό Έλληνα και κάθε άνθρωπο, χωρίς δογµατισµούς και
ακρότητες, βοηθώντας την εθνική προσπάθεια στην Ευρωπαϊκή Εποχή που ανατέλλει
και καταθέτοντας τις κατακτήσεις της Φυλής µας µέσα στο διάβα της Ιστορίας.
Προσδοκούµε και αγωνιζόµαστε για µια εθνική αφύπνιση χωρίς ακρότητες αλλά µε
τη γνώση του ποιοι είµαστε και τι περιµένουµε από τους εαυτούς µας και τους
άλλους. Οραµατιζόµαστε µια αισιόδοξη Εθνική µας αφύπνιση που θα αντισταθµίζει
τις διάφορες ανθελληνικές ενέργειες τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό της
χώρα µας.
Φιλοδοξία του περιοδικού είναι:

Να παρουσιάσει το Ελληνικό Πνεύµα απαλλαγµένο από τη συκοφαντία και
τις προκαταλήψεις
Να στείλει µήνυµα ενότητας προς κάθε διεύθυνση, ώστε να προσδιορίσουµε
τους στόχους των Ελληνιστών µε σαφήνεια, χωρίς δογµατισµούς και
ακρότητες.
Να γνωρίσει σε όλους τους υπέροχους Έλληνες, που ασχολούνται µε τα
ελληνικά πράγµατα, ότι τίποτε δε µας χωρίζει, ενώ είναι τόσα πολλά αυτά που
µας ενώνουν.
Τέλος να κάνει γνωστό, ότι κάθε τι που βλάπτει την Πατρίδα µας θα
αντιµετωπίζεται δυναµικά χωρίς συµβιβασµούς και συµµαχίες.

Πιστεύουµε στη ρήση του Κορνήλιου Καστοριάδη ότι:
Η αρχαία Ελλάδα δεν είναι πρότυπο ούτε µοντέλο προς µίµηση, όπως άλλωστε δεν
µπορεί να είναι κανένα ιστορικό έργο σ' οποιονδήποτε τοµέα. Θεωρώ όµως ότι µπορεί
να λειτουργήσει για µας σαν γονιµοποιό σπέρµα, δεδοµένου ότι µας επιτρέπει να δούµε
εν τη γενέσει τους πληθώρα στοιχείων πάντοτε επίκαιρων. Θεωρώ ότι µπορεί και
πρέπει να είναι για µας κέντρισµα έµπνευση και πηγή ιδεών.
Το µέλλον του κόσµου ανήκει στην Ελληνική σκέψη.

Η Ελλάδα πρέπει να ξαναγεννηθεί πιο ωραία και πιο σοφή από ποτέ.

Ο ΤΑΦΟΣ ΤΟΥ ΟΜΗΡΟΥ
H MΥΣΤΙΚΗ ΙΛΙΑ∆Α ΤΟΥ ΟΜΗΡΟΥ
Η ΒΑΡΒΑΡΟΤΗΤΑ "ΤΗΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ" ΤΟΥ
HANTINGTON
ΟΙ ΙΝΚΑ, ΟΙ ΥΙΟΙ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ, ΜΙΛΟΥΣΑΝ ΕΛΛΗΝΙΚΑ…
Η ΕΛΛΑ∆Α ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ Ή Η ΕΛΛΑ∆Α ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ;
ΕΘΝΟΣ και ΘΡΗΣΚΕΙΑ Πάνε Μαζί;
Η ΑΣΤΥΝΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ
ΓΕΝΝΑ∆ΙΟΣ Εθνάρχης ή ∆οσίλογος;
ΙΕΡΟΙ ΤΟΠΟΙ ΚΑΙ ΧΩΡΟΙ ΛΑΤΡΕΙΑΣ
ΑΛΧΗΜΕΙΑ - Μια Ελληνική Επιστήµη
ΕΝΑΣ ΛΑΟΣ ∆ΟΛΟΦΟΝΕΙΤΑΙ
ΜΠΟΡΟΥΣΕ Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΝΑ ΕΙΧΕ
ΞΕΚΙΝΗΣΕΙ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑ∆Α ;
ΟΤΑΝ Ο ΣΤΡΑΤΟΣ ΕΙΝΑΙ ΚΥΡΙΑΡΧΟΣ ΤΟΥ ΚΑΙΡΟΥ
Τα Φρούτα της Εποχής
Τι τους χωρίζει
Ιστορικά ψευδή

Ο ΤΑΦΟΣ ΤΟΥ ΟΜΗΡΟΥ
ΟΜΗΡΙΚΟΙ ΚΑΥΓΑ∆ΕΣ Του Αγγέλου Τσαγγαρόπουλου Τεχνολόγου
µηχανικού-λογοτέχνη.
∆εν έχουν καταλήξει οι αντιθέσεις και η παράθεση στοιχείων, για το πια πραγµατικά
ήταν η πατρίδα του "Πολυµήχανου". Στον αγώνα αυτόν, επιστρατεύτηκαν ερµηνείες,
παρερµηνείες, ειδικές φιλολογικές γνώσεις και ακόµη ο αγώνας "καλά κρατεί".
Γίνονται ειδικές µελέτες, για το πόσους κόµβους έπιαναν τα κωπήλατα πλοία, τι
άνεµοι πνέουν συνήθως στις διαδροµές που έκανε ο Οδυσσέας, ακόµη και έρευνες αν
έφτασε στην Αµερική ή στην Ιρλανδία. Μάλιστα κάποιος Λίβυος λογοτέχνης, σε
κείµενά του, πιστεύει ότι ο τόσο έµπειρος Ιθακήσιος, έφτασε τάχιστα στην Ιθάκη και
ότι η Οδύσσεια είναι οι µετέπειτα "εµπορικές" περιπλανήσεις του, βαφτίζοντάς τον
έτσι....έµπορο "εισαγωγών - εξαγωγών". Θεοί του Ολύµπου...! Προσωπικά δεν είµαι
σε θέση να κρίνω. Πάντως, επειδή η πατρίδα της συντρόφου µου είναι η νήσος Τάφος
του Οδυσσέα (Μεγανήσι) και η δική µου η Ζάκυνθος, πέρασα πολλές φορές από την
Ιθάκη, την Κεφαλλονιά και βέβαια τη Λευκάδα. Είχα την τύχη να ξεναγηθώ στα
ευρήµατα του W. Dorzifeld από τον ίδιο τον βοηθό του, στο µυχό Νυδρι-Βλυχό, της
Λευκάδας και ν' ακούσω τις τεκµηριωµένες - εκ µέρους του - απόψεις, του φιλέλληνα
αρχαιολόγου. Το δικό µου ερώτηµα, µετά από αυτά τα συγκλονιστικά δεδοµένα που
κυκλοφορούν και διχάζουν, είναι, πως ένας τυφλός ποιητής µπόρεσε να έχει τόσες

και τέτοιες λεπτοµερείς γνώσεις, εξειδικευµένες πολλές φορές, ώστε σήµερα να
δηµιουργείται τέτοια Οδυσσεολογία και Οµηρολογία..... Οµηρολογία λοιπόν και ο
λόγος περί.... ΤΟΥ ΤΑΦΟΥ ΤΟΥ ΟΜΗΡΟΥ " Τ~ης Θήρας δ' ]εκατό σταδίους
[απέχει νησίδιον { Ιος, [εν #ω κεκηδε~υσθαί τινες φασί τόν ποιητήν \ Οµηρον.."
Στράβων (βιβλ. 10 κεφ.Ε παρ. 1) Χρειάστηκε να επισκεφτώ την όµορφη αυτή πινελιά
στο Αιγαίο, την Ίο ή Νιο όπως είναι γνωστή, για να µάθω από ένα σεβάσµιο
βρακοφόρο γέροντα, τι λέγεται, τι πιστεύουν για το τάφο του ιερού ποιητή της
Ιλιάδας και Οδύσσειας. Όλοι πιστεύουν , πως ο τεχνίτης αυτός του έµµετρου λυρικού
λόγου και της ποίησης, πέθανε και τάφηκε εδώ, καταµεσής του Αιγαίου. Με
ξενάγησαν στην άλλη µεριά του νησιού, στη θέση "Πλακωτός", για να µου δείξουν το
τάφο του και παρατήρησα πως όλες οι πληροφοριακές ταµπέλες έχουν αποτυπωµένη
τη µορφή του Οµήρου. Τα είδα όλα αυτά διατηρώντας όµως τις επιφυλάξεις µου και
έτσι όταν επέστρεψα στην έδρα µου άρχισα µια µικρή έρευνα, που από το
"ΕΛΛΑΝΙΟΝ ΗΜΑΡ" σήµερα ευγενώς φιλοξενούµενος, σας παρουσιάζω.
∆ιανοούµενος (αγνώστων στοιχείων) του 2ου µ.Χ αιώνα γράφει: "[ Αρχοµένου δέ
το~υ {εαρος [επεχείρησε πλε~ιν \ Οµηρος ε[ις τάς [ Αθήνας [εκ τ~ης Σάµου καί
[αναχθείς µετά τινων [εγχωρίων [απηνέχθη ε[ις τήν { Ιον καί ]ωρµίσθησαν ο[υ κατά
πόλιν [αλλά [επ' [ακτ~ης: συνέβη δέ τ~?ω ] Οµήρ?ω κατά πολύ καί {αρξασθαι
µαλακ~ως {εχειν.[ Εκβάς δέ [εκ το~υ πλοίου [εκοιµ~ατο [επίτ~ης κυµαταγωγ~ης,
[αδυνάτως {εχων.Πλείους δέ ]ηµέρας ]ορµούντων α[υτ~ων δι' [απλοϊαν
καταβαίνοντες [αεί τινες τ~ων [εκ τ~ης πόλεως, [επεσχόλαζον παρά τ~?ω ] Οµήρ?ω
καί [εν θωϋµατι ε@ιχαν α[υτόν,[ακούοντες α[υτο~υ. [ Εκ δέ τ~ης [ασθενείας ταύτης
συνέβη τόν \ Οµηρον τελευτ~ησαι [εν { Ι?ω... τελευτήσας δέ [εν τ~?η { Ι?ω, α[υτο~υ
[επ' [ακτ~ης [ετάφη ]οπότε τ~ων Συµπλεόντων καί τ~ων πολιήτεων \οσοι [εν
διαλογ~?η [εγεγένηντο α[υτ?~ω καί [ελεγε~ιον τόδε [επέγραψαν [ Ι~ηται: [ Ενθάδε
τήν ] Ιερήν κεφαλήν κατά γα~ια καλύπτει [ Ανδρ~ων ]ηρώων κοσµήτορα θε~ιον \
Οµηρον. Γράφει λοιπόν ο ιστορικός βιογράφος, αναφερόµενος στο 724 π.Χ που
πέθανε ο ποιητής, σε ελεύθερη µετάφραση-διασκευή. "Στην αρχή της Άνοιξη ,
ξεκίνησε ο Όµηρος να πλεύσει προς την Αθήνα από τη Σάµο όπου βρισκόταν. Μπήκε
σε πλοίο, αλλά λόγω κακών καιρικών συνθηκών, άραξε στην Ίο, και δεν πήγαν στην
πόλη, αλλά έµειναν στην ακτή. Ο Όµηρος όµως αρρώστησε και αφού αποβιβάστηκε
από το πλοίο κοιµόταν στην ακροθαλασσιά και βρισκόταν σε αδυναµία (76 ετών).
Πολλές µέρες περίµεναν στον όρµo, χωρίς να µπορούν ν' αποπλεύσουν και συνέχεια
έφταναν από την πόλη Ιήτες, για να κάτσουν πλάι του και µε θαυµασµό να τον
ακούσουν να διηγείται. Αλλά από την αρρώστια του, µετά από µέρες, πέθανε στην Ίο
και στην ακτή της. Οι συµπλέοντες και λίγοι εκλεκτοί που είχαν συνοµιλήσει µαζί
του τον έθαψαν και οι κάτοικοί της του έγραψαν πάνω στον τάφο του.......... Έτσι
σήµερα, πάνω από τη θάλασσα, πράγµατι κοντά σε όρµο (Ωρµίσθησαν), όχι κοντά
στην κατοικηµένη πόλη (ού κατά πόλιν), υπάρχει θέση όπου βρίσκεται και δείχνουν
τον τάφο του. Τίποτα το ιδιαίτερο. Ογκώδεις Κυκλαδίτικες πλάκες 20-30 εκατοστών
πάχος (που αφθονούν) µπηγµένες βαθιά στη γη. Ο τάφος είναι περίπου 4,20 χ 1,70 µ.
Υπάρχει προθάλαµος (σχ. 1) και στη συνέχεια νεκρικός θάλαµος, µικρότερος
εσωτερικά από 2,0 µ. δεδοµένου ότι ο Όµηρος ήταν κοντός. Βρίσκεται στην κορυφή
µικρού λόφου, απ' όπου φαίνεται η Νάξος και όλο το Αιγαίο...(σχ. 2). Αν δε γίνοµαι
προληπτικός ή υπερευαίσθητος εθνικά, πρέπει ο τάφος να βλέπει προς τη µεριά της
Τροίας, γιατί σίγουρα έχει Β/∆ κατεύθυνση (προσωπική µέτρηση). Είναι προφανές
πως το ύψος του τάφου έχει αλλοιωθεί, από φυσικά και γεωλογικά φαινόµενα, φτάνει
δε κατά µέσο όρο το 1,35 µ. και είναι ασκεπής. Το νησί Ίος είναι και ήταν βέβαια
µικρό, αλλά λόγω της θέσεώς του (πλάι στη Σαντορίνη - Θήρα) κατά την αρχαιότητα
είχε αξιόλογη οικονοµική ανάπτυξη. Έτσι στα νεώτερα χρόνια έγινε στόχος

αρχαιοκάπηλων, κυρίως ντόπιων, όπως καταγγέλλουν οι κάτοικοί του. Για τον τάφο
του Οµήρου, υπάρχει σειρά από ιστορίες και θρύλους, γύρω από την λεηλασία του....
Και είναι λογική η ύπαρξη θησαυρού στον εν λόγω τάφο, γιατί τι ανάγκη είχε σε µια
βιαστική περιστασιακή ταφή η ύπαρξη προθαλάµου, αν δεν υπήρχαν κτερίσµατα ; Εξ
άλλου ο Όµηρος ήταν αναγνωρισµένος όταν πέθανε και επώνυµος. Σύµφωνα δε µε
πολλές µαρτυρίες, πέθανε πολύ πλούσιος. Αρκετοί ερευνητές πιστεύουν, από τη φύση
του εδάφους, ότι ο τάφος είχε καλυφθεί µε χώµα (τούµπα). ∆εν είναι απίθανο γιατί δε
θα µπορούσε να συντηρηθεί επί τόσα χρόνια, στο σηµείο που βρίσκεται, µε τις
γνωστές αιολικές συνθήκες του Αιγαίου. ΓΙΑΤΙ Η ΙΟΣ ; Να λοιπόν που Όµηρο
ακούµε διαβάζουµε, Οµηρολογούµε, αλλά λεπτοµέρειες δε γνωρίζουµε. Λένε λοιπόν
τα διασωθέντα αρχαία κείµενα : ]" ] Επτά πόλεις µάρνανται σοφήν διά ρίζαν ]
Οµήρου Σµύρνην, Χίος, Κολοφών, [ Ιθάκη, Μύλος, { Αργος, [ Αθ~ηναι." Κατ' άλλην
εκδοχή : " ] Επτά πόλεις διερίζουσι περί τήν ρίζαν το~υ ] Οµήρου Σµύρνα, Ρόδος,
Κολοφών, Σαλαµίς, } Ιος, } Αργος, [ Αθ~ηναι." Ζητώ συγνώµη από τους φίλους µου
Ιήτες, αλλά εύκολα το Χίος γίνεται Ίος.... Εκείνο που δεν χωράει καµιά αντίρρηση
είναι πως η µητέρα του Οµήρου λεγόταν Κλυµαίνη και πράγµατι ζούσε στο µικρό
νησί αυτό, την Ίο. ΙΣΤΟΡΙΚΑ ∆Ε∆ΟΜΕΝΑ Το 800 περίπου π.Χ που ιστορικά
γεννήθηκε ο Όµηρος, η Ίος ήταν εµπορικό πέρασµα και σταθµός, από και προς τη
Σαντορίνη. Με βάση τη γνώση των συνθηκών ναυσιπλοΐας στην περιοχή και το
φυσικό λιµάνι του νησιού, πρέπει να δεχτούµε ότι ήταν ασφαλές καταφύγιο η Ίος.
Έτσι δεν αποκλείω, ο µη επονοµαζόµενος πατέρας του ποιητή, ερχόµενος από την
Κρήτη ή Σαντορίνη ή κάπου αλλού, µε σκοπό τα µικρασιατικά λιµάνια, να γνώρισε
τη Νιώτισα Κλυµαίνη, σε µια στάση του στο νησί. Στη συνέχεια, την πήρε
πιθανότατα µαζί του σε µια από τις πόλεις, που στα κείµενα αναφέρονται. Όλες οι
αναφερόµενες όµως πόλεις, αν προσέξουµε, ήταν πηγές πλούτου και κέντρα
πολιτισµού. Πλούσιος ή έµπορος πρέπει να ήταν ο άγνωστος πατέρας του, γιατί ο
µικρός - µέγας Όµηρος είχε τύχει µεγάλης µόρφωσης. ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΤΟ ΑΛΗΘΕΣ
ΚΑΙ ΤΟ ΑΙΝΙΓΜΑ Σχεδόν µοναδική και αδιαµφισβήτητη απόδειξη της σχέσης
Οµήρου - Ίου είναι η επιγραφή που βρέθηκε στον τάφο του : ["[ Ενθάδε τήν ]ιεράν
κεφαλήνκατά γα~ια καλύπτει [ Ανδρ~ων [ηρώων κοσµήτορα θε~ιον | Οµηρον."
Επίσης τα πάµπολλα νοµίσµατα που κόπηκαν στο νησί, πάνω στα οποία υπήρχε η
µορφή του ποιητή και στην άλλη όψη η λέξη ΙΗΤΩΝ, δείχνουν την αλληλεξάρτηση
και τη συσχέτισή τους. \ Ολβιε καί δύσµαινον ({εφυς γάρ [επ' [αµφοτέροισι) Πατρίδα
δίζηα µητρίς δέ τοι, ο[υ πατρίς [εστί } Εστω { Ιος ν~ησος µητρός πατρίς, {η σέ
θανόντα ∆έξεται [αλλά νέων παίδων α[ινιγµα φυλάξαι. [ Παυσανίας, Φωκικά - βιβ.
10ον, κεφ. 24, παρ. 2 ] Μας λέει λοιπόν ο ιδιόρρυθµος περιηγητής, πως κάποτε, απ'
ότι προέκυψε από τα αρχεία των ∆ελφών, ο Όµηρος ζήτησε και πήρε τον
προαναφερθέντα χρησµό, και η Πυθία του παράγγειλε ( σε ελεύθερη µετάφραση ) :
Ευτυχισµένε και δυστυχισµένε ( διότι γεννήθηκες και τα δύο ) Ζητάς πατρίδα, αλλ'
υπάρχει της µητέρας σου η οποία δεν είναι πατρίδα σου. Υπάρχει ένα νησί Ίος,
πατρίδα της µητέρας σου, η οποία θα σε δεχτεί αφού πεθάνεις. Αλλά φυλάξου από το
αίνιγµα των νεαρών παιδιών. Απ' ευθείας λοιπόν από τους ∆ελφούς έχουµε : α) Την
φύση του ποιητή. ∆ιάσηµος, Πλούσιος (όλβιος), αλλά και τυφλός (δύσµαινος) . β) Η
πατρίδα της Κλυµαίνης είναι όντως η Ίος. γ) Η Ίος πράγµατι δεν είναι πατρίδα του. δ)
Θα αποτελέσει όµως το "ύστατο χαίρε" και θα του δώσει τη γη της ταφής του ε)
Αναφέρει τέλος και κάποιο αίνιγµα νεαρών παιδιών, που προβληµατίζει.
Αναζητώντας, βρήκα τη διασταύρωση του χρησµού στο έργο του Ιακ. Ραγκαβή
"ΕΛΛΗΝΙΚΑ" στη λέξη Ίος, όπου γράφει : ¨ }ενθα [επί πέτρας καθεζόµενος ( ο \
Οµηρος ) [εθεάσατο [αλιείς προσπλέοντας, #ων [επύθετο ε[ι τί }εχοιεν". Ο]ι δέ
[αλιείς [απήντησαν \οτι: "\ Οσ' }εχοµεν λυπήµεθα, \οσ' ο]υκ }εχοµεν φερόµεθα".

Ακόµη µια επαλήθευση, αφού µέχρι σήµερα ο όρµος κάτω από τον τάφο του ποιητή,
είναι σηµείο όπου "προσπλέουν" οι ψαράδες, ανάλογα µε τις καιρικές συνθήκες. Κάτι
ανάλογο θα συνέβη και κείνα τα παλιά χρόνια. Όπως µου εξιστόρησε ο σεβάσµιος
κάτασπρος Νιώτης γέροντας, ο γέρο Όµηρος βλέποντας τους ψαράδες να φτάνουν
στον όρµο ,που ο ίδιος καθόταν, τους ρώτησε µε αινιγµατικό τρόπο "εάν έχουν κάτι",
εννοώντας αν έπιασαν ψάρια. Οι νεαροί ψαράδες, χωρίς να ξέρουν µε ποιον µιλούν,
πιθανώς νευριασµένοι γιατί µπορεί να πήγε άσχηµα η "ψαριά" τους ή γιατί δεν
κατάλαβαν τον υπαινιγµό του, του απάντησαν και αυτοί αινιγµατικά, υπονοώντας τις
ψείρες : " ότι πιάνουµε το σκοτώνουµε, ότι δε πιάνουµε, το παίρνουµε µαζί και
φεύγουµε.... Άντε να βρει άκρη ο ποιητής. ∆εν µπόρεσε να καταλάβει την
αινιγµατική απάντηση των νεαρών ψαράδων και αυτός ο κοσµογυρισµένος,
αρρώστησε από τον καηµό του και πέθανε, όπως έλεγε ο χρησµός ! Σήµερα η Ίος
είναι ένα νησί παγκόσµια γνωστό, κρατάει όσο µπορεί την µορφή του, το χρώµα, την
Οµηρική του παράδοση και ιστορία. Ο σύλλογος Ιητών και οι τοπικοί παράγοντες,
αξιοποιώντας τα ετήσια "ΟΜΗΡΕΙΑ", προβάλλοντας τις φυσικές οµορφιές του
νησιού και έχοντας την αµέριστη συµπαράσταση των επώνυµων συµπατριωτών τους,
συµβάλλουν ώστε το νησί σήµερα ν' αρµενίζει περήφανο, ανάµεσα στις δεκάδες των
κυκλαδικών νησιών, αυτήν την φηµισµένη πηγή του Ελλαδικού Πολιτισµού.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. "Νήσος ΙΟΣ" . Ανωνύµου, Κάιρο 1819 2. "ΙΟΣ" . Ι. Βαλέττα,
Αθήνα 1910 3. Μια άσπρη πινελιά στο Αιγαίο.. Α. Τσαγγαρόπουλος, Αθήνα 1967. 4.
Εφηµ. " ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ" 1-11-97 αρθ. "Ο τάφος του Οµήρου". 5. Ιακ. Ραγκαβή,
" ΕΛΛΗΝΙΚΑ " λέξη 105. 6. ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ . " Φωκικά ", βιβλ. 10, κεφ. 24, παρ. 2.
7. ΜΑΘ. ΕΣΤΙΑ. Π.Χατζής. Οκτ.1966 8. ΣΤΡΑΒΩΝ. Βιβλ. 10, κεφ. ε΄, παρ. 1. 9.
ΕΛΛΑΣ . Εκδ. Γιοβάνη τοµ. 4.

H MΥΣΤΙΚΗ ΙΛΙΑ∆Α ΤΟΥ ΟΜΗΡΟΥ
H MΥΣΤΙΚΗ ΙΛΙΑ∆Α ΤΟΥ ΟΜΗΡΟΥ της ΜΑΡΙΑΣ ΑΛΥΦΑΝΤΗ
Η Ιλιάδα του Οµήρου περιέχει κωδικοποιηµένη αστρονοµική γνώση; Στό κατώφλι
του 21ου αιώνα, πληθαίνουν οι αποδείξεις καί οι ισχυρισµοί τόσο στήν Ελλάδα όσο
καί στό εξωτερικό ότι οι αρχαίοι ηµών πρόγονοι καί κυρίως οι Προσωκρατικοί,
κατείχαν αστρονοµικές καί επιστηµονικές γνώσεις στίς οποίες καταλήγουν σήµερα κι
υιοθετούν οι σύγχρονοι επιστήµονες. Τήν άποψη αυτή ενισχύει καί η πρόσφατη
έκδοση του Βιβλίου των Βρεττανών Kένεθ και Φλόρενς Γούντ, «Η Μυστική Ιλιάδα
του Οµήρου» από τίς εκδόσεις John Murrey, τό οποίο υποστηρίζει οτι η Ιλιάδα του
Οµήρου αποτελεί - µεταξύ άλλων - και µία κωδικοποιηµένη αστρονοµική βίβλο. Τό
βιβλίο, πού τάραξε τα λιµνάζοντα ύδατα, πρωτοπαρουσιάστηκε στούς «Financial
Times» µέ επιφυλακτικές αλλά θετικότατες κριτικές ενώ ακολούθησαν
αναδηµοσιεύσεις από τόν Ελληνικό Τύπο άλλοτε ουδέτερες καί άλλοτε µέ ειρωνική
διάθεση. Τό «Ελλάνιον Ήµαρ» ήρθε σέ επαφή µέ τούς συγγραφείς του βιβλίου καί
παρουσιάζει την συνοµιλία πού είχε µαζί τους. Οι δύο επιστήµονες, θερµοί
φιλέλληνες, µίλησαν αποκλειστικά στο «Ε.Η.» για τις έρευνές τους καί το κίνητρο
που τους ώθησε να ασχοληθούν µε το Οµηρικό έργο. Μετά τον Στράβωνα και τον
Ίππαρχο που χαρακτήρισαν τον Όµηρο ως τον «θεµελιωτή της Γεωγραφίας», τους
Πλίνιο και Ελντερ που τον αποκάλεσαν «πατέρα και πρίγκηπα των σοφών ανδρών»,
οι Κένεθ καί Φλόρενς Γούντ τον παρουσιάζουν, ως κάτοχο ανεκτίµητων

αστρονοµικών γνώσεων. Οι δύο συγγραφείς µέ τήν πρόσφατη έκδοση του βιβλίου
τους «Η Μυστική Ιλιάδα του Οµήρου» στήν οποία παρουσιάζεται καί τεκµηριώνεται
ο ισχυρισµός αυτός, δέχτηκαν έντονη κριτική καί αµφισβήτηση. Εάν όµως ο
ισχυρισµός τους επαληθευτεί, τότε θά αποτελέσουν τούς πρωτεργάτες µίας µεγάλης
αρχαιολογικής ανακάλυψης. Έπειτα από 40 χρόνια συστηµατικής έρευνας και
µελέτης της Ιλιάδος από την Έντνα Λι – µητέρα της Φλόρενς – το ζευγάρι αποφάσισε
να συνεχίσει το έργο που τους άφησε παρακαταθήκη µετά τον θάνατό της και
µάλιστα να προχωρήσει στην έκδοσή του στην αγγλική γλώσσα. Οι δύο συγγραφείς
υποστηρίζουν στο βιβλίο τους ότι το οµηρικό έπος περιέχει κρυπτογραφηµένες
αστρονοµικές και γεωγραφικές γνώσεις των αρχαίων Ελλήνων. Σύµφωνα µε τους
ισχυρισµούς τους, η Ιλιάδα αποτελεί χαρτογράφηση του ουρανού, πολύ πριν
ανακαλυφθεί η γραφή αλλά και µία λεπτοµερέστατη περιγραφή των µετεωριτών,
εκλείψεων, ισηµεριών και άλλων ουράνιων φαινοµένων που µπορεί να συνέβησαν
ακόµη καί πρίν το 9000 π.Χ. «Είναι βέβαιο ότι από την εποχή του Οµήρου, οι
δραστήριοι και χαρισµατικοί άνθρωποι πού έζησαν στο Αιγαίο, είχαν την ανάγκη
αλλά και την ικανότητα να αποκτήσουν αστρονοµικές γνώσεις. Είχαν αναπτύξει το
εµπόριο και την γεωργία, εποµένως χρειάζονταν να φτιάξουν ηµερολόγιο», µας είπαν
οι συγγραφείς του βιβλίου. «Οι ηµερήσιοι, µηνιαίοι και ετήσιοι κύκλοι του Ηλίου,
της Σελήνης και των άστρων ήταν τα ρολόγια και τα ηµερολόγιά τους. Για τους
γεωργούς ήταν σηµαντικό να γνωρίζουν ποια χρονική περίοδο να φυτέψουν και να
θερίσουν τη σοδειά τους. Οι κρατούντες έπρεπε να καθορίσουν τόν καιρό που θα
ζητήσουν τους φόρους, οι οικογένειες να υπολογίσουν πότε θα γεννιόταν ένα παιδί
και οι ιερείς να καθορίσουν τις ιερές ηµέρες σύµφωνα µε το ηµερολόγιο των
ουρανών. Με όπλο του το ελληνικό αλφάβητο, ο Όµηρος, κατάφερε να καταγράψει
τίς γνώσεις αυτές στο έπος του, κωδικοποιηµένες». Γιατί κωδικοποιηµένες; ∆ιότι
όπως υποστηρίζουν οι συγγραφείς του βιβλίου, ο Οµηρος δεν χρειαζόταν να τις
αναφέρει σαφώς αφού όλοι τις γνώριζαν: «Οι Ελληνες κράτησαν τις γνώσεις υπό
µορφή αλληγοριών πλεγµένων σε µύθους για Θεούς και θνητούς. Σήµερα, είναι
δυνατόν να αποκωδικοποιήσουµε ένα πολύ µεγάλο µέρος αυτής της γνώσης.» Οι
αντιστοιχίες που υπάρχουν στην «κωδικοποιηµένη» γλώσσα του Οµήρου
παρατίθενται µε κάθε λεπτοµέρεια στο βιβλίο. Η δύναµη της γνώσης αυτής
επικεντρώνεται σε πέντε βασικούς τοµείς, «πέντε πυρηνικές περιοχές», όπως τις
χαρακτηρίζουν οι Wood. ΟΙ ΠΕΝΤΕ ΠΥΡΗΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 1) Στην Ιλιάδα
αναγνωρίζονται από τόν Οµηρο 651 περίπου αστέρια και 45 άλλοι αστερισµοί. Στην
κορυφή της ιεραρχίας των θεοτήτων είναι ο παντοδύναµος ∆ίας και τα αδέλφια του
Ποσειδώνας και Άδης, κυρίαρχοι των ουρανών , των ωκεανών και της ουράνιας
σφαίρας που βρίσκεται κάτω από τον ορίζοντα. Οι υπόλοιποι Θεοί αντιπροσωπεύουν
την Σελήνη και τους άλλους ορατούς πλανήτες στο διάστηµα. Πιο συγκεκριµένα, η
Ήρα αντιστοιχεί στην Σελήνη,ενώ τα τέσσερα αθάνατα παιδιά του ∆ιός
αντιπροσωπεύουν τους τέσσερεις από τους πέντε πλανήτες που µπορεί να γίνουν
ορατοί µε γυµνό µάτι: Η Αφροδίτη και ο Αρης αντιστοιχούν στους οµώνυµους
πλανήτες και η Αθηνά στον ∆ία . Ο δε Ερµής, την aυγή είναι ο Απόλλων ενώ όταν
σουρουπώνει γίνεται Ερµής. Ο πέµπτος πλανήτης, ο Κρόνος, αντιπροσωπεύεται στην
Ιλιάδα από τον Ποσειδώνα. Ενας άλλος «κανόνας» όµως για να κατανοήσει κάποιος
τις αντιστοιχίες που περιγράφονται στο βιβλίο, είναι και ο «κανόνας των
πληγωµένων» όπως οι Γούντ τον ονοµάζουν χαρακτηριστικά. Μετά από µελέτες
κατέληξαν στήν σκέψη ότι εάν οι αρχηγοί κάθε συντάγµατος είναι τα λαµπρότερα
αστέρια του κάθε αστερισµού, τότε και οι υπόλοιποι πολεµιστές που τους
ακολουθούν πρέπει και αυτοί να έχουν µία θέση στον ουρανό. Ετσι ανάλογα µε το
που εχει πληγωθεί κάποιος, ετοποθετείτο από τους Γούντ και στην ανάλογη θέση

στον αστερισµό. Ενας άνδρας δηλαδή που πληγώθηκε στο µάτι , θα τοποθετηθεί στο
«µάτι» του αστερισµού. Οι πληγές, για παράδειγµα, των υιών του Πριάµου ( στο χέρι,
στην µέση και στο κλειδοκόκκαλο) είναι στην ουσία οι θέσεις που κατέχουν τα
αστέρια τους στον Ωρίωνα, τον αστερισµό που εκπροσωπεί η οικογένεια του
Πριάµου. Κάθε φορά που κάποιος εκ των στρατιωτών πέθαινε, παρατήρησαν ότι
πέθαινε στα χέρια άλλων πολεµιστών που είχαν να κάνουν µε λαµπρότερους αστέρες
από τους δικούς τους. Ετσι εξηγείται και η ιδιαίτερα λεπτοµερής περιγραφή από τον
Οµηρο των πληγών σε σηµείο µάλιστα που «ξενίζει» τον αναγνώστη. 2) Η θεωρία
του Οµήρου για την φύση του σύµπαντος αλλά και για την θέση της γης σε αυτό. Το
µοντέλο του σύµπαντος – σύµφωνα µε τον Οµηρο – περιλαµβάνει την Γη στο κέντρο
µίας αστρικής ουράνιας σφαίρας που καθηµερινά κινείται γύρω από αυτήν. Η άποψη
του Οµήρου για την δοµή του σύµπαντος διαµορφώθηκε κατά πάσα πιθανότητα από
την παρατήρηση του τρόπου µε τον οποίο κινούνταν ο Ήλιος, η Σελήνη, τα αστέρια
και οι αστερισµοί στους ουρανούς. Ετσι όταν στην Ραψωδία Ω της Ιλιάδος ο
συγγραφέας περιγράφει τον τρόπο µε τον οποίο ο εξουθενωµένος Αχιλλέας ( Σείριος)
κλυδωνίζεται και στριφογυρίζει στο κρεββάτι του, στην ουσία περιγράφει την αλλαγή
στη κίνηση του Μεγάλου Κυνός καθώς ταξιδεύει γύρω από την Γη. 3) Η γνώση του
Οµήρου για την διαδοχή των Ισηµεριών και για τους άλλους πολικούς αστέρες. Οι 12
αστερισµοί του ζωδιακού κύκλου αντιπροσωπεύονται από τα Ελληνικά και Τρωϊκά
στρατεύµατα. Κάθε φορά πού σκοτωνόταν ο αρχηγός ενός συντάγµατος, τό γεγονός
αυτό συµβόλιζε τήν διαδοχή από τήν εαρινή στήν φθινοπωρινή ισηµερία ή την
εναλλαγή του χειµερινού καί καλοκαιρινού ηλιοστασίου. «Οι εναλλαγές αυτές είναι
τό αναπόφευκτο του πεπρωµένου» επισηµαίνουν οι Γούντ: «Είναι ο λόγος που ακόµη
και ο παντοδύναµος ∆ίας δεν δύναται να αποτρέψει τόν θάνατο του υιού του
Σαρπηδόνα. Εναν θάνατο συµβολικό για το πέρασµα της εαρινής Iσηµερίας από τούς
∆ιδύµους στόν Ταύρο.» 4) Αναφορές σέ φαινόµενα µετεωριτών, εκλείψεις καί άλλα
θεαµατικά γεγονότα. «Ο Όµηρος µπορεί νά αγνοούσε τήν αιτία πού προκαλεί τα
διάφορα ουράνια φαινόµενα, αναµφισβήτητα όµως, γνώριζε τήν υπαρξή τους»
υποστηρίζει ο Κένεθ Γούντ: «∆ιάβασα στην ραψωδία Α’, µία σκηνή πού περιγράφει
ο Οµηρος καί στήν οποία ο ∆ίας οδηγεί τούς Θεούς παραταγµένους σέ σειρά. Ειχα
όµως διαβάσει καί σ’ ένα εξειδικευµένο περιοδικό ότι οι αστρονόµοι της «ΝΑΣΑ»
γνώριζαν πώς κάποια µέρα ειχε συµβεί κάτι ανάλογο στόν ουρανό: Η σελήνη καί οι
πλανήτες είχαν εµφανισθεί τήν αυγή σέ µία µικρή σειρά. Εσπευσα καί έβαλα στόν
ηλεκτρονικό µου υπολογιστή ένα CD-Rom σχετικό µέ θέµατα αστρονοµίας.
Πράγµατι είχε συµβεί ένα τέτοιο φαινόµενο στίς 5 Μαρτίου του 1953 π.Χ.»* 5) Ο
Οµηρος χρησιµοποίησε τίς αστρονοµικές του γνώσεις γιά να χαρτογραφήσει περιοχές
του Ελλαδικού χώρου. Οι αρχαίοι ταξιδευτές µπορούσαν έτσι να διασχίσουν εύκολα
την Ελλάδα, χρησιµοποιώντας τόσο τις πληροφορείες που είναι, σύµφωνα µε τους
Γούντς, καταχωρηµένες κωδικά στην Ιλιάδα , όσο και τις κινήσεις των άστρων
γενικότερα. Τό 1950 η Εντνα Λι παρατήρησε ότι τα σχήµατα των αστερισµών
έµοιαζαν - άλλα πολύ καί άλλα λιγότερο - µέ γεωγραφικές περιοχές της Ελλάδας καί
της Μικράς Ασίας πού κατονοµάζονται στην Ιλιάδα. Εντελως τυχαία διαπίστωσε την
εκπληκτική οµοιότητα πού υπήρχε µεταξύ του Κόλπου του Πηγάσου πού βρίσκεται
στην ηπειρωτική Ελλάδα καί του αστερισµού του Πηγάσου στόν ουρανό. Με το ίδιο
σκεπτικό κατέληξε στο ότι η Σαλαµίνα αντιστοιχεί στην Ναυτική Αργώ, οι Μυκήνες
στον Λέοντα, το Αργος και η Τίρυνθα στον Περσέα, η Τροία στην Μεγάλη Αρκτο, η
Κρήτη στον Ταύρο και κ.ο.κ. Οι παρατηρήσεις της αυτές ήταν καί µία απάντηση στό
µυστήριο του πολυσυζητηµένου από τους ερευνητές καταλόγου των πλοίων που
αναφέρεται στην ραψωδία Β’ της Ιλιάδος. Στόν κατάλογο αυτό καταγράφονται
λεπτοµερώς τα 29 ελληνικά και 16 Τρωϊκά συντάγµατα, ο τόπος προέλευσής τους

καθώς και οι αρχηγοί τους, τα οποία αντιστοιχούν και αυτά σε κάποιους αστερισµούς.
Βλέποντας λοιπόν την οµοιότητα που είδαν να παρουσιάζουν οι αστερισµοί αυτοί µε
τοποθεσίες πάνω στην γη, κατέληξαν στο ότι τα ελληνικά και Τρωϊκά στρατεύµατα
αντιπροσωπεύουν τους 45 αστερισµούς του Οµήρου. Οι αρχηγοί των στρατευµάτων
είναι τα 73 λαµπρότερα αστέρια των αστερισµών ( των συνταγµάτων στα οποία
διοικούν). Για παράδειγµα, ο Αχιλλέας είναι ο Σείριος, το πιο λαµπρό αστέρι του
Μεγάλου Κυνός και το πιο λαµπρό αστέρι στον ουρανό. Ο Πάτροκλος είναι ο
Προκύων, το πιο λαµπρό αστέρι του Μικρού Κύνα, αυτό που οι αστρονόµοι
αποκαλούν «Αλφα». Ο Αγαµέµνων είναι ο Ρήνος του Άλφα Λέοντος, ο Μενέλαος
είναι ο Αντάρης του Αλφα Σκορπιού, ο Οδυσσέας ο Αρκτούρος του Αλφα Βοιωτίας
κ.ο.κ. Εκτός από τίς προαναφερθείσες «πυρηνικές περιοχές», στήν Ιλιάδα
αναφέρονται, σύµφωνα µέ τούς Γουντς, και κάποια πολύ σηµαντικά αστρονοµικά
θέµατα πού καί αυτά παρουσιάζονται κωδικοποιηµένα: - Η επιστροφή του Αχιλλέα
στό πεδίο της µάχης είναι αλληγορική καί συµβολίζει τήν επιστροφή του Σειρίου
πάνω από τόν Ελλαδικό ουρανό τό 8.900 π.Χ. - Η καταδίωξη του Έκτορα από τον
Αχιλλέα και η σφαγή του πρώτου είναι στήν ουσία η καταδίωξη του Ωρίωνα από τόν
Μέγα Κύνα µεταξύ λυκόφωτος καί αυγής. - Η πτώση της Τροίας, συµβολίζει τήν
έκπτωση της Μ. Αρκτου ως πολικού αστέρα. Ας µήν ξεχνούµε ότι η Μεγάλη Αρκτος
εκπροσωπείται σέ όλο το έπος από την Τροία. Τό ίδιο ακριβώς συνέβει και µε τον
Θηβέα στόν γειτονικό δράκοντα πού έπαψε να αποτελεί σηµατοδότη του Πολικού
Βορρά περίπου το 1800 π.Χ. (σηµερινός Πολικός αστέρας είναι ο Πόλαρις στην
Μικρή Αρκτο). Μία αλλαγή πού οφείλεται στόν επί 26.000 χρόνια παραταθέντα
κλονισµό της Γης. - Ένα ακόµη βασικό αστρονοµικό ζήτηµα έχει κωδικοποιηθεί πίσω
από την περίφηµη ασπίδα του Αχιλλέως. Κυριάρχο ερώτηµα των µελετητών είναι,
ακόµη καί σήµερα, η αιτία που ο Όµηρος επέλεξε µία τόσο λεπτοµερή περιγραφή της
ασπίδος του Αχιλλέως. Μία ασπίδα πού, οµολογουµένως, η κατατοµή καί η
διακόσµησή της θα µπορούσε να χαρακτηρισθεί µυστηριώδης. Σύµφωνα µέ τις
µελέτες της Εντνα Λι, η απάντηση βρίσκεται στους ουρανούς καί στην ανάγκη να
δηµιουργηθεί ένας νέος αστερισµός σέ ένα δυσδιάκριτο µέρος στό οποίο θα
εγκατασταθεί ο Σείριος µέ την επιστροφή του. Η περιγραφή εποµένως της ασπίδος
δεν είναι παρά η περιγραφή µέσα από αλληγορίες της περιοχής αυτής. (Ιλιάδα,
ραψωδία Σ, στίχοι 468 – 617). - Η Ωραία Ελένη, µήλον της έριδος καί αφορµή του
πολέµου, αντιστοιχεί µέ τόν αστερισµό α2 Ζυγός, ο Πάρις µέ τον Ωρίωνα και ο
Μενέλαος µε τον Σκορπιό. Ανάλογα µε τις µεταξύ τους σχέσεις σε όλο το έπος, ο
Όµηρος δείχνει τον τρόπο µε τον οποίο κινούνται οι αντίστοιχοι αστερισµοί αλλά και
τις διαδοχικές θέσεις πού παίρνουν κατά µηκος του ουράνιου θόλου πριν δύσουν. ***
Ο τρόπος µε τον οποίο το ζευγάρι αποφάσισε να ασχοληθεί µε τον Όµηρο, θα έλεγε
κανείς πως µοιάζει µε παραµύθι: «Ολα ξεκίνησαν από την Εντνα Λι την µητέρα της
Φλόρενς Γουντ» µας είπε ο Κένεθ Γούντ. «Η Εντνα Λι (Τζόνσον το πατρικό της)
γεννήθηκε το 1916 σε µία φάρµα στο Κάνσας αλλά το µεγαλύτερο µέρος της ζωής
της το πέρασε στην Αγγλία. Παιδί µίας εξαµελούς οικογένειας δέχθηκε από πολύ
µικρή τα χτυπήµατα της µοίρας, όταν το 1930 η οικογένειά της καταστράφηκε
οικονοµικά από τη µεγάλη ξηρασία που έπληξε την περιοχή. Παρόλα αυτά κατάφερε
να επιβιώσει. Σπούδασε Αγγλική φιλολογία στην Βρεττανία αλλά δεν έπαψε ούτε
στιγµή να µελετά τα οµηρικά έπη τα οποία την είχαν κυριολεκτικά µαγέψει. Έφτασε
στο σηµείο να απαγγέλλει όλη την Ιλιάδα και την Οδύσσεια απ’ έξω. Παρατηρώντας
κάθε βράδυ τον έναστρο ουρανό στην γενέτειρά της στο Κάνσας, που βρίσκεται στον
ίδιο γεωγραφικό παράλληλο µε την Ρόδο, αλλά και εντυπωσιασµένη από την
σπουδαία αστρονοµική ανακάλυψη του πλανήτη Πλούτωνα από τον αστρονόµο
Clyde Tombaugh, άρχισε να ενδιαφέρεται από την εφηβική της ήδη ηλικία για την

αστρονοµία και τα µυστικά του ουράνιου σύµπαντος. Το 1944 παντρεύεται τον
Βρεττανό αεροπόρο Τζον Λι. Μέχρι να συνταξιοδοτηθεί , το 1981, δίδαξε σε
αµερικανικές αεροπορικές βάσεις αλλά και σε διπλωµατικές σχολές της Αγγλίας.
Εξακολουθώντας να µελετά τα οµηρικά έπη µε ασίγαστο ενδιαφέρον , ένιωσε ότι το
αρχαίο κείµενο έκρυβε µέσα του κάτι, ίσως µία µυστική γνώση. Ενστικτο ή
προαίσθηµα, όπως και αν το χαρακτηρίσει κανείς, η παράξενη αυτή εσωτερική φωνή
ήταν για την Εντνα Λι το κίνητρο για να συνεχίσει. Πώς συνέδεσε το ενδιαφέρον της
για την αστρονοµία µε το πάθος της για τον Οµηρο; Την απάντηση στα ερωτήµατά
της έδωσε και η ίδια όταν διάβασε το ποίηµα του John Keats (1795 – 1821),
«Looking into Chapman’s Homer». Ενα ποίηµα που έγραψε ο Κeat όταν για πρώτη
φορά ανέγνωσε την Ιλιάδα και στο οποίο αναφέρει ότι ένιωσε σαν «παρατηρητής των
ουρανών». Αυτό ήταν που και η ίδια ένιωθε όταν διάβαζε Οµηρο! Ηταν σαν να
ατένιζε τον έναστρο ουρανό. Η µία ανaκάλυψη άρχισε να έρχεται µετά την άλλη.
Καρποί έρευνας ετών, που συµπεριέλαβε σε χειρόγραφα. Χειρόγραφα, που µετά τον
θάνατό της τα άφησε παρακαταθήκη στην κόρη της Φλόρενς. Εκείνη, µαζί µε τον
σύζυγό της, Κένεθ αποφασίζουν να συνεχίσουν το έργο που ξεκίνησε καί τους
εµπιστεύθηκε η Εντνα Λι. Ο Κένεθ θυµάται ακόµη την έντονη προσωπικότητα της
πεθεράς του: «Οταν την πρωτοσυνάντησα, το 1958, είδα µία γενναιόδωρη, ευγενική
γυναίκα, διανοούµενη, µε έντονη προσωπικότητα. Στην δεύτερη συνάντησή µας, µου
είπε χαρακτηριστικά ότι όταν ο Οµηρος έγραφε για σκούρες θάλασσες σαν το
κόκκινο κρασί ήθελε να κοιτάξουµε στους ουρανούς και όχι στους ωκεανούς.» Το
ζευγάρι έπειτα από κοπιώδεις προσπάθειες να ανασυντάξει και να ταξινοµήσει τα
έγγραφα της Εντνα Λι, κατόρθωσε εφέτος, οκτώ χρόνια µετά τον θάνατό της, να
εκδόσει την « Μυστική Ιλιάδα του Οµήρου». *** Η «Μυστική Ιλιάδα του Οµήρου»
δέν συγκαταλέγεται στά σύγχρονα συγγράµµατα που µιλούν για προφητείες και
σηµεία των καιρών. Αυτό το οποίο αναφέρουν οι Γούντ είναι το εύρος της
πολιτιστικής και διανοητικής και ερευνητικής ικανότητας των αρχαίων Ελλήνων,
ώστε να κατακτήσουν γνώσεις αστρονοµίας πριν τό 2.500 π.Χ. «Μία εκ των µεθόδων
του Οµήρου να διακρίνει τα αστέρια αντηχεί στο έργο «Η Μεγίστη» του Πτολεµαίου
ο οποίος έζησε 900 χρόνια αργότερα. Τό εάν αυτό είναι σύµπτωση ή απόδειξη µιας
εύλογης κληρονοµιάς της αρχαίας γνώσης, ας τό κρίνουν άλλοι. Θα µπορούσαµε
λοιπόν νά κάνουµε λόγο γιά έναν ιδιαίτερα αναπτυγµένο πολιτισµό και µάλιστα σε
τέτοιο βαθµό πού να ξαφνιάζει τούς σύγχρονους επιστήµονες» υποστηρίζουν οι
Γουντ. Οι Γουντ είναι πάντως αισιόδοξοι ότι µέσα από συνεχείς µελέτες θα
αναδειχθούν και πολλές άλλες γνώσεις των αρχαίων Ελλήνων σέ άλλα θέµατα.
Γνώσεις, που κωδικοποιηµένες «κρύβονται» στα αριστουργηµατικά επη του Οµήρου.
«Οι έρευνες της Εντνα Λι στό αρχαίο κείµενο της Οδυσσείας κρύβουν εντυπωσιακές
εκπλήξεις, εκπλήξεις πού και αυτές κάποια στιγµή θά έρθουν στο φως» µας
διαβεβαίωσαν. «Αναρωτιέµαι εάν κάποιες φορές έχουµε την τάση να υποτιµούµε τις
διανοητικές ικανότητες των τολµηρών, εύπορων και δηµιουργικών ανθρώπων,
εκείνων πού έχτισαν τα εκπληκτικά παλάτια καί φρούρια της Κνωσσού, της Πύλου,
των Μυκηνών καί της Τίρυνθας, εκείνων που οργάνωσαν δηµοκρατικές κοινωνίες,
εκείνων των οποίων τα καλλιτεχνήµατα ειναι χαρά και αποκάλυψη στά σύγχρονα
µάτια, αλλά και εκείνων που έχτισαν την Ακρόπολη και τον Παρθενώνα. Πως είναι
δυνατόν αυτοί οι πρώτοι Ελληνες να αγνοήσουν τίς λάµψεις στους νυχτερινούς
ουρανούς; Αυτοί οι άνθρωποι έβαλαν ‘τάξη και λογική’ στο φαινοµενικό χάος των
ουρανών» επεσήµανε ο Κένεθ. Εάν τα όσα υποστηρίζει το ζευγάρι των Βρεττανών
επιστηµόνων ευσταθούν τότε οµιλούµε γιά µία µεγάλη αρχαιολογική ανακάλυψη καί
δικαίωση άλλων Ελλήνων καί ξένων ερευνητων. Ήδη κατά την διάρκεια των ερευνών
τους οι Γουντ βρήκαν την αµέριστη συµπαράσταση καί ενθάρρυνση επιστηµόνων

τόσο στην Αµερική όσο καί στην Γερµανία. Η δρ Hertha von Dechend από την
Φραγκφούρτη, γνωστή γιά την δράση καί συνεισφορά της σε παρόµοιες έρευνες,
ήταν ιδιαιτέρως εµψυχωτική. Αυτό το οποίο καί αναµένουµε τώρα είναι οι
αντιδράσεις των ακαδηµαϊκων ανά τόν κόσµο αλλά και των Ελλήνων επιστηµόνων.
«∆υστυχώς δεν είµαστε από εκείνους που έχουν πολλές σχέσεις µέ την ακαδηµαϊκή
κοινότητα καί γι’ αυτό δέν κατορθώσαµε να έρθουµε σε επαφή µε Ελληνες
επιστήµονες καί ιστορικούς. Τό µέλλον θα δείξει.» λέει χαρακτηριστικά ο Κένεθ
Γουντ. Οι Φλόρενς και Κένεθ Γούντ δεν είναι ένα απλό ζευγάρι συνταξιούχων που
µην έχοντας µε τί να ασχοληθούν αποφάσισαν να «διασκεδάσουν» τον χρόνο τους.
Εκείνη είναι καθηγήτρια µαθηµατικών και ηλεκτρονικής επιστήµης. Εκείνος, βοηθός
εκδότη σε µία από τις πιο έγκυρες Βρεττανικές εφηµερίδες, την «Manchester Evening
News». Η Εντνα Λι, εκτός από λάτρης της ελληνικής µυθολογίας ήταν φιλόλογος.
Οµιλούσε άπταιστα την ελληνική γλώσσα τόσο την αρχαία όσο και τη νεοελληνική,
γνώριζε τήν λατινική, τήν σανσκριτική καί είχε γνώσεις της λεγόµενης συγκριτικής
ινδοευρωπαϊκής γραµµατικής, των αιγυπτιακών ιερογλυφικών, της φοινικικής και
άλλων γραφών. *ΡΑΨΩ∆ΙΑ Α (στίχοι 493 – 496) «Αλλ’ ότε δή ρ’ εκ τοίο δωδεκάτη
γένετ’ ηώς, καί τότε δή προς Όλυµπον ίσαν θεοί αιέν εόντες πάντες άµα, Ζεύς δ’
ήρχε» µετάφραση: «Αλλ’όταν η δωδεκάτη ήλθε αυγή, τότε πρός Όλυµπον επήγαν οι
αθάνατοι θεοί πάντες συνάµα, κι ο Ζεύς αρχηγός» ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ-ΚΙΝΗΣΗ∆ΙΑΦΟΡΑ Νο 1 ΕΥΘΥΜΗΣ ΒΑΡΛΑΜΗΣ Πήγασοι, γοργόνες, µινωϊκές φιγούρες,
σφραγιδόλιθοι καί τοιχογραφίες της Θήρας, αιγαιοπελαγίτικα χρώµατα καί θρύλοι,
εικόνες από Ελλάδα θα ταξιδεύουν σε κάθε γωνιά της γης, πρεσβευτές του ελληνικού
πνεύµατος και πολιτισµού παγκοσµίως. Ο αρχιτέκτονας, καθηγητής καί γνωστός
ζωγράφος, Ευθύµιος Βαρλάµης παρουσίασε, στό περιστύλιο του Ζαππείου, µία
πρωτότυπη έκθεση, φιλοτεχνηµένη γιά λογαριασµό των «Μινωικών (ακτοπλοϊκών)
Γραµµών» καί της αεροπορικής εταιρίας «Air Greece».Οι πίνακες της συλλογής, µέ
θέµατα από την ελληνική µυθολογία, µέχρι τή σύγχρονη αρχιτεκτονική καί τήν
τεχνολογία των δορυφόρων, θα κοσµούν τα πλοία καί αεροπλάνα των δύο εταιριών.
"Η αγορά γιά εµένα- από τήν παλιά ετυµολογική έννοια της λέξεως, της αρχαίας
αγοράς δηλαδή- είναι η πηγή της δηµοκρατίας. Σήµερα οι άνθρωποι δυστυχως δέν
αγορεύουν, δέν µιλούν, στήν αγορά καί αυτήν ακριβως την ανάγκη επικοινωνίας
καλείται να καλύψει η τέχνη" λέει στό "Ε.Η." ο Ευθύµης Βαρλάµης. "Η αρχαία
Ελλάδα είναι οι ρίζες µας, η αφετηρία µας, η γης µας. Ολα όσα αµφισβητούνται είναι
επιδερµικά όταν όλη η ανθρωπότητα, όλος ο µοντέρνος πολιτισµός στηρίζεται στόν
αρχαιοελληνικό. Ο Όµηρος, ο Πλάτων, ο Αριστοτέλης ήταν αστέρια της
ανθρωπότητας καί όχι µόνον του ελληνισµού. Αυτή τήν παγκοσµιότητα δέν µπορεί
στήν ουσία νά τήν αµφισβητήσει κανείς". Νο 2 Ο∆ΕΓ (ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ
∆ΙΑ∆ΟΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ) ∆εκαπέντε ελληνόφωνα παιδιά από την
Απουλία επισκέφτηκαν και αυτό το καλοκαίρι την χώρα µας, στο πλαίσιο των
ετήσιων προγραµµάτων που διοργανώνει ο Οργανισµός για την ∆ιεθνοποίηση της
Ελληνικής Γλώσσας (Ο∆ΕΓ). Για τρίτη συνεχή χρονιά, µε πρωτοβουλία του
Οργανισµού, διεξήχθη µε επιτυχία διαγωνισµός εκθέσεως για τους µαθητές των
ελληνόφωνων χωριών της Απουλίας. Τα δεκαπέντε παιδιά που βραβεύτηκαν για την
έκθεσή τους µε θέµα «Γκρίκο: Η πολιτιστική µας κληρονοµιά», είχαν την ευκαιρία να
επισκεφτούν µουσεία και αρχαιολογικούς χώρους του νοµού Αττικής αλλά και νησιά
του Αργοσαρωνικού, γνωρίζοντας έτσι από κοντά την ιστορία και τον πολιτισµό των
προγόνων τους. Προγόνων οι οποίοι, προ πολλών αιώνων, αποίκισαν στην Νότια
Ιταλία και Σικελία και δηµιούργησαν την Μεγάλη Ελλάδα. «Κύριος σκοπός µας είναι
να διατηρήσουµε την επαφή µας µε τους απόδηµους Ελληνες του εξωτερικού και
προπάντων να κάνουµε ό,τι περνάει από το χέρι µας για να διατηρήσουµε και να

διασώσουµε την γλώσσα των πατέρων µας.» µας είπε ο Γενικός Γραµµατέας του
Ο∆ΕΓ, κ. Γεώργιος Παυλάκος: «Επί του παρόντος έχουµε εστιάσει περισσότερο την
προσοχή µας στον ελληνόφωνο Ιταλικό Νότο και αγωνιζόµαστε να διασώσουµε την
πανάρχαιη ελληνική διάλεκτο Γκρίκο που δυστυχώς σήµερα µόνο 30 µέ 35 %
µπορουν να µιλήσουν.» Ενθουσιασµένοι όµως έµειναν από την παραµονή τους στην
χώρα µας και τα δέκα παιδιά Γυµνασίου, από τους Σαρακατσάνους της πόλης Σλίβεν
(Σηλύµνου) της Νότιας Βουλγαρίας. Η φιλοξενία των παιδιών, ένα ακόµη από τα
προγράµµατα του Ο∆ΕΓ Αθηνών σε συνεργασία µε την Εθνική Τράπεζα Ελλάδος
(Τ.Υ.Π.Ε.Τ.), εντάσσεται στις γενικότερες προσπάθειες που καταβάλονται για τή
σύσφιξη των σχέσεων των Οµογενών µας της Βουλγαρίας µε την Ελλάδα. Νο 3
ΘΕΑΤΡΟ «∆ΟΡΑ ΣΤΡΑΤΟΥ» Παραδοσιακοί χοροί από όλη την Ελλάδα
παρουσιάστηκαν και εφέτος για τεσσαρακοστή ένατη χρονιά από το Θέατρο «∆όρα
Στράτου» στο πλαίσιο των ετήσιων καλοκαιρινών παραστάσεων. Συνεχίζοντας το
έργο της ιδρύτριας του Σωµατείου «∆όρας Στράτου», από το 1953, το συγκρότηµα
του Θεάτρου παρουσίασε προγράµµατα µε χορούς από διάφορες περιοχές της χώρας.
Τα εισιτήρια, δυστυχώς λιγοστά και το κοινό, ως επί το πλείστον αλλοδαποί, δεν
κατάφεραν και αυτήν την χρονιά να επιλύσουν το µεγάλο οικονοµικό πρόβληµα που
αντιµετωπίζει το Θέατρο τα τελευταία χρόνια: «Εχουµε ένα θέατρο µε 80 άτοµα,
µουσικούς και χορευτές. Οπως καταλαβαίνετε είναι δύσκολο να καλύψουµε τα έξοδά
τους µε τον µικρό αριθµό εισιτηρίων που κόβουµε στις παραστάσεις. Εχουµε
απευθυνθεί τόσο στο ΥΠ.ΠΟ. όσο και στον ΕΟΤ . Πολλές φορές ανταποκρίθηκαν
αλλά δυστυχώς αυτή η ανταπόκριση ήταν ελάχιστη. Ζητούµε κάτι περισσότερο γιατί
οι ανάγκες, κάθε χρόνο, αυξάνονται. Αυτό που επιθυµούµε είναι να προσφέρουµε
καλύτερη ποιότητα χορών αλλά και κουστουµιών τα οποία είναι αυθεντικά και
φθείρονται. Ηδη έχουν φτάσει στο όριό τους.» επισηµαίνει στο «Ε.Η.» ο διευθυντής
του θεάτρου κ. Μαυρόπουλος. Οµως εκτός από το οικονοµικό πρόβληµα τό θέατρο
∆όρα Στράτου αντιµετωπίζει καί τό ενδεχόµενο µετακίνησης του από τόν χώρο όπου
στεγάζεται επί 46 χρόνια. Σύµφωνα µε σχετική κοινοποίηση από το ΥΠ.ΠΟ. ο χώρος
αυτός προβλέπεται να χρησιµοποιηθεί γιά την κατασκευή του αρχαιολογικου πάρκου.
Στις 14 Νοεµβρίου το συγκρότηµα του Θεάτρου θα ταξιδέψει στην συµπρωτεύουσα
για να λάβει µέρος στα «∆ηµήτρια». «Πρέπει να συνεχίσουµε το έργο µας κανονικά.
Μόνον έτσι ελπίζουµε ότι τα νέα παιδιά θα µάθουν τους χορούς, θα τους εµπεδώσουν
και θα τους διδάξουν και στους επόµενους. Αν αυτή η αλυσίδα διαρραγεί, τότε θα
µιλάµε για παραδοσιακούς χορούς τύπου πλατείας του ∆ήµου ή σαν κάτι µουσειακό
που µας έχει ξεφύγει από τα χέρια.» µας λέει χαρακτηριστικά ο κ. Μαυρόπουλος. Νο
4 ΕΚΘΕΣΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΜΙΧΑ Μεγάλη ηταν η ανταπόκριση του
οµογενειακού κοινού της Νέας Υόρκης στήν έκθεση ζωγραφικής του Γιάννη Μίχα
«Εικόνες από την Ελλάδα, 1+1 Συγγένειες και αντιθέσεις». Η νοσταλγία γιά τίς
οµορφιές της χώρας µας, τό χρωµα της θάλασσας, τα ελληνικά νησιά, τα λιµάνια και
τα νεώρια προσέλκυσε πληθος κόσµου στήν γκαλερί Μονσεράτ, στην περιοχή Σόχο
του Μανχάταν στην Νέα Υόρκη. «Τα έργα του Γιάννη Μίχα είναι µαρτυρίες
αναζήτησης της ελληνικής γης και θάλασσας που διατηρούν το άρωµα του
παρελθόντος.» επισηµαίνει η ιστορικός τέχνης και Επίκουρος καθηγήτρια του
Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων κ. Χρύσα ∆αµιανάκη Ροµάνο. Ο καλλιτέχνης, Πειραιώτης
στην καταγωγή, ναυτικός στο επάγγελµα, αντλεί κυρίως τα θέµατά του από την
ελληνική φύση. «Τα λόγια πολλές φορές περιττεύουν και αδυνατίζουν τις εικόνες.
Μιλώ για τις εικόνες εκείνες που µου έρχονται στο νού και δεν είναι άλλες από την
Ελλάδα. ∆εν µπορούσα να µην ζωγραφίσω ένα λιµάνι, τα εναποµείναντα
νεοκλασσικά της Αθήνας που δυστυχώς έχουµε µία τάση να τα καταστρέφουµε όλα,
τα πανέµορφα νησιά του Αργοσαρωνικού…Είναι και αυτός ένας τρόπος για να

προβληθεί η πατρίδα µας στο εξωτερικό, ειδικά αυτήν την εποχή που έχει ανάγκη να
προβληθεί όσο τίποτε άλλο.» Νο 5 Τις γαστρονοµικές προτιµήσεις των αρχαίων
προγόνων µας 3.000 πριν, έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν οι επισκέπτες του
Εθνικου Αρχαιολογικου Μουσείου της Αθήνας µέχρι τίς 12 Οκτωβρίου. Στήν έκθεση
παρουσιάζονται τριακόσια περίπου οικιακά σκεύη: αγγεία, τριποδικές χύτρες καί
λεκανίδια, αµφορείς καί πήλινες «σουβλακιέρες». Η πρωτότυπη έκθεση, µε τίτλο
«Μινωϊτων καί Μυκηναίων γεύσεις» περιλαµβάνει ευρήµατα ανασκαφών πού έγιναν
στό Άγος, στην Κρήτη, στην Θήβα καί στις Μυκήνες. Υπερβαίνοντας τα στενά όρια
µιας παραδοσιακής αρχαιολογικής έρευνας, η έκθεση διευρύνει τίς γνώσεις µας
σχετικά µε τις διατροφικές συνήθειες των προγόνων µας. Επειτα από διεπιστηµονική
έρευνα ευρωπαϊκου προγράµµατος που πραγµατοποιήθηκε µέ τη συγχρηµατοδότηση
του ΥΠ.ΠΟ. καί της Ε.Ε. έγιναν αναλύσεις σέ οργανικά υπολείµµατα πού βρέθηκαν
στα οικιακά σκεύη καί στό κολλαγόνο των οστών από τίς ανασκαφές. Πρόκειται γιά
τριετή µελέτη Ελλήνων επιστηµόνων σε συνεργασία µε Άγγλους καί Ιταλούς
συναδέλφους τους. Σύµφωνα µε την προαναφερόµενη µελέτη οι αρχαίοι Ελληνες
ήταν γευσιγνώστες και λάτρεις του καλού φαγητού . Την τιµητική του στό
αρχαιοελληνικό τραπέζι είχε το κρέας (χοιρινό, κατσίκι, αίγαγρος, αρνί, µοσχάρι,
λαγός κ.α.). Το ψάρι κατείχε χαµηλή θέση στις προτιµήσεις τους καθώς οι ερευνητές
διαπίστωσαν πολύ µεγάλη εξάρτηση από ζωϊκές πρωτεϊνες για την χρονική περίοδο
3800 µε 1200 π.Χ. Τα αποτελέσµατα των αναλύσεων έδειξαν ότι το αγαπηµένο γεύµα
της εποχής ήταν ένα σύνθετο µείγµα χοιρινού µε χορταρικά, ένα είδος κρητικού
στιφάδου. Τα ίχνη ελαιοπυρήνων που βρέθηκαν να έχουν διαποτίσει τα πήλινα σκεύη
αποδεικνύουν ότι το λάδι αποτελούσε βασικό διατροφικό στοιχείο ακόµη και πριν
από 3000 χρόνια. Και επειδή ως γνωστόν «οίνος ευφραίνει καρδίαν ανθρώπου» από
την αρχαιότητα, οι ανασκαφέςστον οικισµό Φούρνου Κορυφή (2900 µε 2200 π.Χ.)
έφεραν στο φως ευρήµατα µε ίχνη κρασιού. Οµως οι πρόγονοί µας απολάµβαναν και
τσικουδιά, ρετσίνα αλλά και µπύρα. Οι ανασκαφές στην Μύρτο το 2200 π. Χ.
απέδειξαν την ικανότητα των προγόνων µας να κατασκευάζουν µπύρα. Τα κρανία και
τα οστά που βρέθηκαν κατά τις ανασκαφές και η µελέτη τους απέδειξαν ότι ήδη από
το 3000 πΧ., ίσως και νωρίτερα οι πρόγονοί µας πραγµατοποιούσαν εγχειρήσεις και
εφήρµοζαν πολύ σηµαντικές µεθόδους ίασης. Επίσης, έδωσαν πληροφορίες για τον
µέσο όρο ζωής των Μινωϊτών και Μυκηναίων της εποχής. Οι άνδρες ζούσαν µέχρι τα
31 τους χρόνια και οι γυναίκες µέχρι τα 28 τους. Έτρωγαν κρέας καί φυτικές τροφές
καί σέ µικρότερο βαθµό τροφές θαλασσινής προέλευσης. Ο µέσος όρος ζωής των
Μυκηναίων ανέρχεται στα 36 χρόνια ενώ σύµφωνα µε στοιχεία που προέκυψαν από
την έρευνα, η ασθένεια του καρκίνου ήταν γνωστή και σ’ εκείνη την εποχή. ***

Η ΒΑΡΒΑΡΟΤΗΤΑ "ΤΗΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗΣ ΤΩΝ
ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ" ΤΟΥ HANTINGTON
Η ΒΑΡΒΑΡΟΤΗΤΑ "ΤΗΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ" ΤΟΥ
HANTINGTON ΚΑΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ∆ΙΑΛΕΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ του
Σταύρου Θεοφανίδη καθηγητή του Παντείου Πανεπιστηµίου.

Στις δηµιουργικές στιγµές των πολιτισµών, καλλιεργείται η διαλεκτική τους
επικοινωνία, ενώ στις βάρβαρες ( = µη Ελληνικές ) αναπτύσσεται η σύγκρουση και η
καταστροφική αντιπαράθεση. Ο Ελληνικός Πολιτισµός, επειδή έχει ως τελικό σκοπό
- στόχο την ΠΑΙ∆ΕΙΑ και τον πολιτισµό, αρνείται τη σύγκρουση. Καλωσορίζει και
χρησιµοποιεί πάντα το ∆ΙΑΛΟΓΟ, που κατά τη γνώµη µου είναι η ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ
ΕΦΕΥΡΕΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ. Ως συγκριτικό παράδειγµα αναφέρω π.χ τον
Ισλαµικό Πολιτισµό, ο οποίος έχει τελικό σκοπό-στόχο την ΥΠΟΤΑΓΗ: Ισλάµ στα
Αραβικά σηµαίνει υποτάσσοµαι... από τη λέξη aslama ( = υποταγή στη θέληση του
Θεού και του µοναδικού προφήτη του, του Μωάµεθ ). Ένας άλλος πολιτισµός, ο
Ιουδαϊκός, έχει ως τελικό σκοπό-στόχο ΤΗΝ ΠΙΣΤΗ στον ένα Θεό, όπως αυτός
αποκαλύπτεται στις Εβραϊκές Γραφές. [ Να υπενθυµίσω ότι η λέξη που αποδίδει την
Εβραϊκή θρησκεία - κουλτούρα έχει Ελληνική προέλευση, από το ιουδαίος.
(βλ.Webster's Third New Internasional Dictionaty, στο λήµµα judaism ) ] Ο επαρκής
αναγνώστης ας κάνει και ας συγκρατήσει τις τελεολογικές αντιστοιχίες.:
ΕΛΗΝΙΣΜΟΣ ΠΑΙ∆ΕΙΑ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΛΑΜΙΣΜΟΣ ΥΠΟΤΑΓΗ ΣΤΟ ΘΕΟ
ΙΟΥ∆ΑΪΣΜΟΣ ΠΙΣΤΗ ΣΤΟ ΘΕΟ ∆ε θα σχολιάσω τη "βλακεία" του "ανώτερου" και
"κατώτερου" πολιτισµού. Θα παρακαλέσω τον αναγνώστη να δει τις διαφορές των
πολιτισµών. Άλλωστε οι διαφορές δίνουν την οµορφιά και την ΟΥΣΙΑ της ζωής, της
ζωής που έχει ενδιαφέρον εξ αιτίας αυτής της διαφοράς. Και φυσικά η ωραιότερη
διαφορά είναι αυτή που υπάρχει ανάµεσα στον άνδρα και τη γυναίκα.... Η παραπάνω
εισαγωγή είναι αναγκαία για να κατανοήσουµε την πρόσφατη φιλολογία ( υψηλής
αγοραίας εµβέλειας, πράγµατι ) για τη "Σύγκρουση των Πολιτισµών" (the clash of
civilizations) από το γνωστό βιβλίο του Samuel P. Huntington. Οι Νεοβάρβαροι
Kissinger, Huntington, Brezinski, Fukuyama κ.α. βλέπουν παντού συγκρούσεις και
ηρωποιούν "σφαγές και πολέµους", γιατί εκφράζουν µια "µη Ελληνική φιλολατρία",
επειδή δεν είχαν Ελληνική καλλιέργεια και συνείδηση. Στο εισαγωγικό κεφάλαιο 2
του βιβλίου του ο Huntington γράφει: [Επειδή οι λαοί διαφέρουν] "... may slaughter
luch other..." [Σφάζονται µεταξύ τους]. Όλο το βιβλίο του Huntington, που έχει και
παντού οπαδούς, βρίθει από συγκρούσεις (clashes), αντιθέσεις ("conflicts"), πολέµους
κ.ο.κ. Η ποιότητα της διανοητικής εµβέλειας του βιβλίου φαίνεται από το γεγονός ότι
απουσιάζουν τελείως αναφορές π.χ. στο Ξενοκράτη, Πλάτωνα, Αριστοτέλη και τον
έξοχο Ξενοφώντα, ενώ βρίθει σε αναφορές για νέο-βάρβαρους συγγραφείς µε πρώτο
τον Kissinger στο Κεφάλαιο 1 (Notes)... Ήδη γράφω ένα βιβλίο στο οποίο αντικρούω
τη νέο-βάρβαρη ιδεολογία του Huntington και των άλλων και προβάλλω την καθαρά
Ισπανική Ιδεολογία της Παιδείας και του Πολιτισµού µε τη µεγαλύτερη ελληνική
εφεύρεση: τη διαλεκτική επικοινωνία και όχι τις καταστροφικές συγκρούσεις και
σφαγές. Το βιβλίο µου τελειώνει κι ελπίζω να διδάξει τους νεότερους. Πρέπει να
υπάρχουν παραπάνω από 200.000.000 άνθρωποι µε όνοµα που έχει ρίζα το αρχαίο
(οµηρικό ρήµα): Μαρ-µαίρω, που σηµαίνει λάµπω, ακτινοβολώ, απαστράπτω: Μαρία
- Μαίρη - Μαίρα - Μάιρα - Μάρω - Μαριγώ - Μαρίκα - Μαράκι - Μάριος - Μαριός...
[βλ. το "Οµηρικό Λεξικό" του Ι. Πανταζίδου Ι. Αυτό που έκανε εντύπωση είναι ο
δανεισµός ("κλέψιµο") του οµηρικού ονόµατος Μαρία - Μαίρη ή ορθότερα, η
διαλεκτική διάδοσή του σ' όλο τον κόσµο. Για µας τους άνδρες η "Μαρία" είναι η
"λάµπουσα", η "ακτινοβολούσα", η "απαστράπτουσα"... η "λαµποκοπούσα", η
"λαµπυρίζουσα"... Να, που η "διαλεκτική των πολιτισµών" (που υποστηρίζω, σε
αντίθεση µε τη "σύγκρουση του πολιτισµών") αποδίδει καρπούς, καθώς ο Ιουδαϊσµός
αντιγράφει ή δανείζεται από τον Ελληνισµό... Ο Ελληνικός πολιτισµός γονιµοποιεί
και τον Ιουδαϊκό, όπως και πολλούς άλλους πολιτισµούς.

ΟΙ ΙΝΚΑ, ΟΙ ΥΙΟΙ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ, ΜΙΛΟΥΣΑΝ ΕΛΛΗΝΙΚΑ…
ΟΙ ΙΝΚΑ, ΟΙ ΥΙΟΙ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ, ΜΙΛΟΥΣΑΝ ΕΛΛΗΝΙΚΑ… Οι
Αρχαιοελληνικές καταβολές στην γλώσσα τους. της ΜΑΡΙΑΣ ΑΛΥΦΑΝΤΗ
Φως στο µυστήριο που καλύπτει την προέλευση του προηγµένου πολιτισµού των
Ινκα στις Νοτιοαµερικανικές χώρες, «ρίχνει» η γλωσσολογική έρευνα των ιδιωµάτων
και λέξεων της διαλέκτου τους, από δύο Έλληνες ερευνητές. Οι Κώστας
Χατζηγιαννάκης (∆ρ. Μηχ.) και Σταύρος ∆ωρικός (Dr. Ing.) στην µελέτη τους
παρουσιάζουν αποδείξεις και τεκµήρια για τις αρχαιοελληνικές καταβολές στην
γλώσσα των Ίνκα επιβεβαιώνοντας έτσι την παρουσία Ελλήνων στην περιοχή ήδη
από το 2000 π.Χ Aρχαίοι γεωγράφοι όπως ο Στράβων, ο Σκύλαξ αλλά και πολλοί
άλλοι ιστορικοί, όπως ο Πλάτων, ο Πλούταρχος και ο Αριστοτέλης παρουσιάζουν
στοιχεία στα έργα τους που δείχνουν ότι η αµερικανική ήπειρος ήταν γνωστή στους
αρχαίους µας προγόνους. Ο Στράβων γράφει χαρακτηριστικά: «…εκεί πρέπει να
εκτείνονται άλλες κατοικηµένες περιοχές» και βεβαιώνει πως «µιά µέρα θα
ανακαλυφθή µιά τεράστια ήπειρος». Σήµερα οι ενδείξεις ελληνικής παρουσίας στις
περιοχές αυτές, πληθαίνουν η µία µετά την άλλη. Οι ερευνητές Κώστας
Χατζηγιαννάκης και Σταύρος ∆ωρικός, αν και προέρχονται από τον χώρο των
θετικών επιστηµών, αποδεικνύουν την παγκοσµιότητα του ελληνικού πολιτισµού και
της ελληνικής γλώσσας. Στο βιβλίο τους «Οι Ίνκα µιλούσαν Ελληνικά»
καταδεικνύουν βασιζόµενοι σε αδιάσειστα τεκµήρια την οµοιότητα που υπάρχει
µεταξύ των δύο πολιτισµών. Οµοιότητα στην γλώσσα, στην θρησκεία ακόµη και στα
αρχιτεκτονήµατα, δηµιουργώντας έτσι έναν γενικότερο προβληµατισµό για την
ακριβή εικόνα της θαλασσοκρατορίας των Ελλήνων και την συµβολή τους στην
διαµόρφωση της παγκόσµιας ιστορίας. «Η µελέτη της γλώσσας των Ινκα, ήταν για
εµάς µία πραγµατική αποκάλυψη.» δηλώνει στο ΕΛΛΑΝΙΟΝ ΗΜΑΡ ο κ.
Χατζηγιαννάκης, ο οποίος ασχολήθηκε αποκλειστικά µε το γλωσσολογικό µέρος της
έρευνας. «Οι φωνολογικές και µορφολογικές µεταβολές στον φωνηεντισµό των
µορφηµάτων, οι µεταπτώσεις, τα φαινόµενα τροπής των συµφώνων , η διατήρηση
του ήχου αλλά και των φθόγγων όπως το δίγαµµα F, γιωτ, κόππα αλλά και
διαλεκτικών στοιχείων όπως της αρχαίας δωρικής διαλέκτου, υποδεικνύουν ακόµη
και την ταυτότητα των ελληνικών φύλων που µετέδωσαν τις ελληνικές ρίζες στην
γλώσσα των Κέσουα.» επισηµαίνει ο ερευνητής. «Χαρακτηριστικό παράδειγµα είναι
ότι ο σύζυγος, ανήρ λέγεται «qosa» , λέξη που προέρχεται από το οµηρικό «πόσις»
που έχει και αυτό την ίδια σηµασία Το ποσ έγινε qοs . Και δεν απορούµε βέβαια ότι η
κόρη, η θυγάτηρ, που ο Όµηρος την αποκαλεί «κούρη», στους Ινκα την συναντάµε
ως «churi». Το ρήµα «kamay» που σηµαίνει στην γλώσσα τους δηµιουργώ, έχει τις
ρίζες του στο αρχαιοελληνικό ρήµα «κάµνω» που σηµαίνει «κουράζοµαι πράττοντας
κάτι, καταπονούµαι». Το ίδιο και το «rimay» που το χρησιµοποιούσαν µε την έννοια
του οµιλώ, προέρχεται και αυτό από το αρχαιοελληνικό «ρήµα» που σηµαίνει
«γλωσσικό ιδίωµα, έκφρασις, οµιλία». Αµέτρητα τα παραδείγµατα που δείχνουν την
οµοιότητα µεταξύ των δύο γλωσσών.» Στην πρώτη έκδοση του βιβλίου τους που
κυκλοφόρησε τον Νοέµβριο του 1998, καταγράφονται 850 λέξεις και καταδεικνύεται
η προέλευσή τους από τις αντίστοιχες ελληνικές. Στην νέα όµως εµπλουτισµένη
έκδοση που θα κυκλοφορήσει σε λίγο καιρό υπό µορφή λεξικού, οι δύο ερευνητές
συνεχίζοντας την µελέτη τους, τεκµηριώνουν την ελληνικότητα 10000 περίπου
λέξεων µίας αποµονωµένης διαλέκτου και εξακολουθούν, όπως µας διαβεβαίωσαν,
την έρευνα. Ο Απολλώνιος ο Ρόδιος περιγράφοντας την χώρα του Αιήτη, Ωγυγίδα,
αναφέρει χαρακτηριστικά ότι όταν οι Αργοναύτες έφτασαν στην περιοχή αυτή, το

πρώτο που αντίκρισαν ήταν κτίρια κεκλιµένα. Αναφέρει συγκεκριµένα την λέξη
«λέχρις» µια και είναι γνωστό ότι η γλώσσα του Απολλώνιου είναι ίσως και
αρχαιότερη από αυτήν του Οµήρου. «Λέχρις» σήµαινε πλαγίως, κατά συνέπεια τα
κτίρια που αντίκρισαν ήταν πλαγιαστά και τέτοιου είδους κτίσµατα δεν έχουµε δει
πουθενά αλλού παρά µόνο στην περιοχή των Ινκα. «Οφείλουµε να διαβάζουµε
επισταµένα τα γραπτά κείµενα των προγόνων µας, γιατί αυτά αποτελούν πηγή
γνώσεων και αποκαλύψεων.» επεσήµανε µεταξύ άλλων ο κ. Χατζηγιαννάκης.
Έκπληκτος όµως µένει ο επισκέπτης του Περού αντικρίζοντας τα αρχιτεκτονικά
ευρήµατα του αρχαίου αυτού λαού, καθώς τα σύµβολα και ο τρόπος κατασκευής τους
είναι όµοιος του ελληνικού. Στο Τσαβίν, οι πύλες , οι είσοδοι δηλαδή, που έχουν
διασωθεί φέρουν τους στρογγυλούς κίονες των µυκηναϊκών και µάλιστα κίονες ίδιας
ακριβώς χρώσεως µε τους τελευταίους. Στα κυκλώπεια τείχη που βρίσκονται στο
Ολιανταϋτάµπο ( Τα Τέµπη των ολοφυρµών, των αλλαλαγµών ) ευρέθη µία
χαρακτηριστική τραπεζοειδής πύλη που παρουσιάζει καταπληκτική οµοιότητα µε τις
αντίστοιχες πύλες του ελληνικού χώρου.(φωτο) Ευρήµατα που θυµίζουν εµφανώς
αρχαία Ελλάδα, Κνωσό, Μυκήνες… ακόµη και αγγεία µε µαιάνδρους, σβάστικες,
λεσβιακά κυµάτια και πάρα πολλά άλλα ελληνικά στοιχεία που απαντώνται τόσο στα
κυκλαδικά όσο και στα µυκηναϊκά αγγεία. Ο κ. ∆ωρικός ο οποίος επικέντρωσε
ιδιαίτερα την µελέτη του στα αρχιτεκτονήµατα της περιοχής, διαβεβαιώνει ότι τα
κοινά στοιχεία επεκτείνονται και σε άλλους τοµείς: «Ισπανοί χρονικογράφοι
αναφέρουν ότι η άρχουσα τάξη των Ινκα έφερε σωµατικά στοιχεία των λευκών όπως
ανοιχτόχρωµο δέρµα , καστανά ή ξανθά µαλλιά. Ένας ισχυρισµός, που
επιβεβαιώθηκε όταν ανακαλύφθηκαν οι µούµιες του Chankay στο Περού.» Στο
Περού και στην Βολιβία, εκεί δηλαδή όπου εκτεινόταν η αυτοκρατορία των Ινκα,
σώζεται ο µύθος του Λευκού Θεού, του Βιρακότσα ή Ιρακότσα (Wiracocha), του
θεού που ήρθε διασχίζοντας τον Ωκεανό φέρνοντας τον πολιτισµό στην Αµερική.
Ιρακότσα θα πει λευκός θεός από το quira που σηµαίνει αφρός και το cocha που
προήλθε µε τσιτακισµό από το οµηρικό πόσις και σηµαίνει το αφεντικό, ο κύρης.
«Στην πύλη του Ηλίου στο Τιχουανάκο*», επισηµαίνει ο κος ∆ωρικός, «υπάρχει
χαραγµένος ο Ιρακότσα κατά τρόπο πραγµατικά εκπληκτικό: Το πρόσωπο του
στεφανώνεται από έναν συνεχή µαίανδρο. Το ίδιο συµβαίνει και µε τους βραχίονες
αλλά και τον υπόλοιπο κορµό του. Όλοι όσοι αναφέρουν ότι ο Ιρακότσα είναι
σκαλισµένος στην πύλη του Ηλίου, παραλείπουν να αναφέρουν την ύπαρξη του
µαιάνδρου, ενός συµβόλου αναµφισβήτητα ελληνικού. ∆εν είµαστε αρχαιολόγοι…»
καταλήγει ο κύριος ∆ωρικός «…βρήκαµε όµως ατράνταχτα στοιχεία που
αποδεικνύουν την παρουσία των Έλλήνων στην περιοχή.» (φωτό ) Η έρευνα αυτή
έρχεται να προστεθεί και σε µελέτες άλλων επιφανών επιστηµόνων που έχουν
διατυπωθεί στο παρελθόν και που καταδεικνύουν και αυτές την παγκοσµιότητα του
ελληνικού πολιτισµού. Βραχογραφήµατα που ευρέθησαν στον Αµαζόνιο ανέρχονται
σύµφωνα µε την Ενριέττα Μερτζ στο 2000 π.Χ. και εικονίζουν αµάξια µε ρόδες,
άλογα, διπλούν πέλεκυ ακόµη και µινωϊκή Γραφή Α. O Oυρουγουαϊνός Βισέντε
Λοπέζ σε ένα περιοδικό φιλοσοφικού περιεχοµένου που κυκλοφορεί στο Μπουένος
Άϊρες µε τον τίτλο «Επιθεώρηση του Μπουένος Άϊρες», δηµοσίευσε µία σειρά
άρθρων στα οποία επιχειρεί να καταδείξει την ελληνικότητα της διαλέκτου των Ίνκα.
Έχοντας εντοπίσει τις οµοιότητες των λέξεων που χρησιµοποιούσαν οι Κέσουα,
προσπάθησε να παραθέσει την ετυµολογική ανάλυση περίπου 150 λέξεων. Ένα από
αυτά άρθρα του Βισέντε Λοπέζ απετέλεσε το έναυσµα για την εµπεριστατωµένη
έρευνα των κκ Χατζηγιαννάκη και ∆ωρικού. Ο καθηγητής Νορς Γιόζεφσον (Nors
Josephson) του πανεπιστηµίου της Χαϊλδεµβέργης σε µελέτη που εκπόνησε σχετικά
µε την ταυτότητα των γλωσσών του Ειρηνικού Ωκεανού, καταδεικνύει και αυτός την

επιρροή τους από την ελληνική. Υποστηρίζει ότι η ελληνική γλώσσα έφτασε στους
κατοίκους του Ειρηνικού, µέσω της Νοτίου Αµερικής. Ο ίδιος µαθαίνοντας για την
µελέτη των δύο Ελλήνων ερευνητών προλογίζει τη νέα εµπλουτισµένη τους έκδοση.
Ιστορικά στοιχεία: Η αυτοκρατορία των Ινκα, των Υιών του Ηλίου, του Ουρανού και
του Σύµπαντος, γεννήθηκε στο εδαφικό περιβάλλον των Άνδεων. Ήταν ένα κράτος
που εκτεινόταν κατά µήκος των Άνδεων από τον Ισηµερινό µέχρι τον 30ο παράλληλο
περίπου, και είχε την µορφή µίας στενής λωρίδας µε µεγαλύτερο πλάτος κοντά στον
20ο παράλληλο. (χάρτης) Τα ακριβή όρια της εν λόγω περιοχής δεν µας είναι
απολύτως γνωστά, όµως γνωρίζουµε, έστω και µε ασάφεια, την γενική της
γεωγραφική µορφή. Οι Ίνκα απλώθηκαν από τις ερήµους της Χιλής και τις ψηλές
κορυφές των ορέων της Αργεντινής µέχρι τις ζούγκλες του Ισηµερινού και της
Κολοµβίας. Αυτό σηµαίνει ότι στο τεράστιο αυτό κράτος ζούσαν φυλές, πολλές εκ
των οποίων πριν υποταγούν έκαναν αγώνες και µάλιστα µακροχρόνιους.
Αντιστάθηκαν σθεναρά αλλά τελικά ηττήθηκαν. Γλώσσες, θρησκείες και παραδόσεις
ξεχάστηκαν και χάθηκαν προς όφελος της νέας θρησκείας και γλώσσας που οι Ινκα
έφεραν µαζί τους. Με την ονοµασία Ίνκα βαφτίστηκαν τόσο η ηγετική τάξις που
κυβερνούσε την αυτοκρατορία όσο και ο λαός και κυρίως η αρχική φυλή που ίδρυσε
την αυτοκρατορία, δηλαδή οι Κέσουα. Οι Ίνκα δηµιούργησαν ένα εξαίρετο και
εκτεταµένο οδικό δίκτυο. Οι δρόµοι αυτοί βοήθησαν τους στρατούς τους να
κινούνται γρήγορα και εύκολα κατά µήκος της αυτοκρατορίας για να καταστέλλουν
τις εξεγέρσεις αλλά και να διευκολύνουν την µεταφορά ενισχύσεων για νέες
κατακτήσεις. Κατά διαστήµατα υπήρχαν πανδοχεία καθώς και αποθήκες τροφίµων,
ιµατισµού και άλλων εφοδίων. Οι δρόµοι διευκόλυναν τις επικοινωνίες. Οι
κυβερνώντες τις επαρχίες του κράτους καθώς και η κεντρική εξουσία της
αυτοκρατορίας, ήταν σε τακτική επικοινωνία µεταξύ τους χάριν στους αγγελιοφόρους
που το διέτρεχαν µεταφέροντας ειδήσεις και µηνύµατα Σε χειρόγραφο του Fernando
de Montesinos αναφέρεται ότι οι αυτοκράτορες των Ινκα που κυβέρνησαν στο Περού
ήταν περίπου 100 και αν λάβει κανείς υπ’ όψιν του ότι ο κάθε ένας από αυτούς
κυβέρνησε 25 – 30 έτη, τότε συµπεραίνουµε ότι ο πρώτος Ινκα ανέβηκε στον θρόνο
γύρω στο 1800 π.Χ. Η δόξα όµως και το µεγαλείο του αρχαίου αυτού πολιτισµού
κατεστράφη ολοσχερώς µε την κατάκτηση του Περού από τους Ισπανούς το 1520 –
1550 µ.Χ. Για ακόµη µία φορά η αποκαλούµενη «εξέλιξη» κατέστρεψε την µαγεία
ενός πανάρχαιου πολιτισµού. Οι Ινκα εξηφανίσθησαν αµέσως µόλις ήρθαν σε επαφή
µε τους Ευρωπαίους. *Πόλη κοντά στην λίµνη Τιτικάκα. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ: Σταύρος
∆ωρικός γεννήθηκε στον Αµπελώνα Λαρίσης. Πυρηνικός και Μηχανολόγος
Μηχανικός (Dr Ing) του Πολυτεχνείου του Τουρίνο (Politecnico di Torino).
Ειδικεύτηκε στην εφαρµογή της Πυρηνικής Ενέργειας στη ναυτική πρόωση. Ελαβε
µέρος στο Πυρηνικό Ναυτικό πρόγραµµα της ιταλικής κυβερνήσεως και ειδικότερα
στην έρευνα επί των πυρηνικών αντιδραστήρων σκαφών επιφανείας και υποβρυχίων
(SO.RI.N. – Saluggia). Από ετών ασχολείται µε την Προϊστορική Αρχαιολογία και
έχει µελετήσει τους πολιτισµούς των Αρχαίων Λαών της Κεντρικής και Νοτίου
Αµερικής. Μελετητής των Ελληνικών Γραφών ασχολείται µε την αποκρυπτογράφηση
της Μινωικής Γραφής Α. Είναι ερευνητής θεµάτων σχετικών µε την καταγωγή των
πολιτισµών από γλωσσολογικής κυρίως απόψεως και µελετητής των γλωσσών των
ιθαγενών λαών της Λατινικής Αµερικής. Έχει δηµοσιεύσει εργασίες του καθώς και
πλήθος άρθρων στον αθηναϊκό περιοδικό τύπο. Ο Κώστας Χατζηγιαννάκης
γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε Μηχανικός – Ηλεκτρολόγος Μηχανικός στο
Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και ανακηρύχτηκε ∆ιδάκτωρ του Εθνικού Μετσοβίου
Πολυτεχνείου από το Τµήµα Χηµικών Μηχανικών µε βαθµό Άριστα, µε θέµα
διδακτορικής διατριβής την Μελέτη των βιώσιµων ολοκληρωµένων συστηµάτων

Υλικών και Ενέργειας σε Περιφερειακό Επίπεδο µε την βοήθεια της Μαθηµατική
Ανάλυσης Συστηµάτων. Έχει ειδικευτεί σε θέµατα Τεχνικών Κανονισµών,
Εγκαταστάσεων και σε θέµατα Ενεργειακής Πολιτικής και Ενεργειακών Τεχνολογιών
, ως στέλεχος τους Υπουργείου Ανάπτυξης. Έχει ιδιαιτέρως ασχοληθεί µε
µεταφράσεις Τεχνικών ιδίως κειµένων ως και κειµένων Ευρωπαϊκής Νοµοθεσίας στο
σύνολο των γλωσσών των Κρατών Μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και µε την
συγκριτική µελέτη γλωσσών , θέµατα καταγωγής πολιτισµών από γλωσσολογική
άποψη µε επικέντρωση στην ελληνική ετυµολογική προέλευσή τους. Οι αναλύσεις
των Τοπωνυµίων των διαφόρων ελληνικών χωρών και των περιοχών που έδρασαν οι
Έλληνες από τις αρχές του ιστορικού χρόνου, όπως τα τοπωνύµια της Μακεδονίας,
ως αδιάψευστα ιστορικά δεδοµένα, οδηγούν στην απόδειξη της Ελληνικότητας
περιοχών που γνωστά κέντρα αποφάσεων σκοπίµως και χωρίς ερείσµατα
αµφισβητούν. Επιστηµονικές εργασίες και άρθρα του έχουν δηµοσιευτεί σε ξένα και
ελληνικά επιστηµονικά περιοδικά και πρακτικά συνεδρίων αλλά και στον ηµερήσιο
τύπο. ΣΗΜ.: Οι κι Χατζηγιαννάκης και ∆ωρικός, εξέδωσαν πρόσφατα δύο βιβλία µε
τίτλους «Πρόλογος γραµµατικής οµηρικής γλώσσης του Κοφινιώτη» και «Υδατική
Λεξιγραφία» ενώ υπό έκδοσιν είναι δύο ακόµη βιβλία τους: «Οι Σπαρτιάτες της
Χιλής», µία µελέτη της αραουκανικής γλώσσης και «Το δίγαµµα F».

Η ΕΛΛΑ∆Α ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ Ή Η ΕΛΛΑ∆Α ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣ
ΑΣΙΑΣ;
Η ΕΛΛΑ∆Α ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ Ή ΕΛΛΑ∆Α ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ του
ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΨΑΡΑ
Το ταξίδι στην Ελλάδα της Τουρκίας ή αλλιώς Μικράς Ασίας, είχα την τύχη να το
κάνω αρχές του καλοκαιριού του 2000 και οφείλω να οµολογήσω ότι αποτέλεσε µια
ευχάριστη έκπληξη και ταυτόχρονα µια εµπειρία γνώσης της Ιστορίας, ενός τόπου
τόσο κοντινού και τόσο γεµάτου από Ελλάδα. Η Μικρά Ασία από τα προϊστορικά
µέχρι και τα πρόσφατα χρόνια, είναι άρρηκτα δεµένη µε την Ελλάδα. Αυτό
επιβεβαιώνεται από την παρουσία πάρα πολλών αρχαιοελληνικών µνηµείων, κατά
µήκος τόσο των παραλίων της όσο και στο εσωτερικό της, τα οποία και
σηµατοδοτούν την ιστορική και πνευµατική πολιτιστική παρουσία των Ελλήνων. Ο
εξελληνισµός των κατοίκων της περιοχής, βοήθησε στην ανάπτυξη των πόλεων µε
έργα αρχιτεκτονικά και µνηµεία, που εκφράζανε το ελληνικό πρότυπο ζωής.
Άλλωστε η θρησκεία, η γλώσσα , η τέχνη των κατοίκων, οι ναοί οι αφιερωµένοι στο
ελληνικό Πάνθεο και οι ελληνικές επιγραφές που βρίσκονται παντού, πιστοποιούν το
γεγονός αυτό. Ο αποικισµός των Ελλήνων συνοδευόταν πάντα από πολιτιστικά έργα.
Η παρουσία των θεάτρων σε όλες σχεδόν τις αρχαίες πόλεις που επισκεφθήκαµε,
σηµατοδοτούσαν την παιδεία των κατοίκων και µάλιστα θεατρική παιδεία, έτσι όπως
µόνο οι Έλληνες κατάφεραν να αναπτύξουν. Η αξία όλων των έργων που ο
επισκέπτης συναντά, απέβλεπε πάντα στην ικανοποίηση των αναγκών του λαού, που
διαπνέεται από την επιθυµία της µάθησης και της γνώσης. Η παιδεία, ο πολιτισµός, ο
αθλητισµός, είναι αρετές που ήταν συνυφασµένες µε τον ελληνικό τρόπο ζωής. 25
περίπου αρχαιολογικούς χώρους-πόλεις επισκεφθήκαµε και ο κανόνας αυτός δεν
άλλαξε πουθενά. Ακόµη και σε περιοχές λιγότερο γνωστές, χαµένες τις περισσότερες
φορές στο πουθενά, οι ναοί , το θέατρο, το στάδιο, πιστοποιούσαν τον ελληνικό

τρόπο σκέψεως την ελληνική αντίληψη ζωής. Ο σηµερινός επισκέπτης
αντιλαµβάνεται έντονα τη διαφορά του χτες µε το σήµερα. Το σύγχρονο τουρκικό
κράτος, στρατοκρατικό και εθνικιστικό, αναπτύσσεται µ' ένα στείρο τρόπο
επιβάλλοντας την ίδια θεώρηση και στους υπηκόους του. Βέβαια δεν είναι σίγουρο
ότι το επιτυγχάνει σ' όλη του την επικράτεια. Τουλάχιστον στα παράλια προς το
Αιγαίο, στην αρχαία Αιολία και Ιωνία, οι κάτοικοι έδειχναν να διψούν για ένα άλλο
τρόπο θεώρησης της ζωής. Η κατάρρευση της οθωµανικής αυτοκρατορίας άφησε
πολλές πληγές στον τόπο. Ενώ οι άλλοι λαοί των Βαλκανίων ανέκτησαν την
ανεξαρτησία τους, οι λαοί της Μικράς Ασίας και του Πόντου δυστυχώς δεν τα
κατάφεραν. Ο Κεµάλ εµπνευστής του σύγχρονου Τουρκικού κράτους, επέβαλλε σ'
όλους αυτούς τους λαούς, οι περισσότεροι των οποίων σίγουρα δεν ήταν Τούρκοι, ν'
αποδεχτούν µοιρολατρικά την υποτέλεια στην ιδέα του Παντουρκισµού, µιας ιδέας
που το µόνο που κάνει όλα αυτά τα χρόνια, είναι να σφετερίζεται και να
οικειοποιείται την ιστορία των λαών της Μικράς Ασίας. Πάρα πολλοί Τούρκοι
σήµερα αποποιούνται την τουρκική καταγωγή και επικαλούνται την αρχαία φυλετική
καταγωγή που η περιοχή τους τούς προσφέρει. Και είναι επόµενο. Όσο ανεβαίνει το
επίπεδο του λαού, αντιλαµβάνονται ότι ούτε η γλώσσα ούτε η θρησκεία, αλλά ούτε
και τα πολιτισµικά στοιχεία του σήµερα, έχουν καµιά σχέση µε αυτό που προϋπήρχε.
Η οθωµανική αυτοκρατορία ήταν πιο χαλαρή στους υπηκόους της. Σήµερα το
σύγχρονο κράτος προσπαθεί να επιβάλλει ενιαία εθνική υπόσταση, στο πλήθος των
αφυπνισµένων λαών που το αποτελούν. ∆εν είναι τυχαίο πως οι Κούρδοι, ο αρχαίος
λαός των Καρδιανών του Ξενοφώντος, αποζητούν την ελευθερία τους και ζητούν ν'
απαλλαχθούν από τον κλοιό του Παντουρκισµού. Οι κάτοικοι της σηµερινής
Τουρκίας αντιλαµβάνονται ότι τα προβλήµατά τους δεν αντιµετωπίζονται µε το
ξεπούληµα στις ξένες εταιρείες της ανάπτυξής τους, ότι δεν µπορεί ο πλούτος της
χώρας τους να βρίσκεται σ' ένα ελάχιστο ποσοστό λίγων οικογενειών που ελέγχουν
το πλήθος των οικονοµικών δραστηριοτήτων και που βρίσκονται σε αγαστή
συνεργασία µε το στρατοκρατικό σύστηµα της χώρας. Οι σύγχρονοι Τούρκοι
συνειδητοποιούν , συνεχώς και περισσότεροι, ότι οι διαφορές µ' όλους τους λαούς
που τους περιβάλλουν και από τα τέσσερα σηµεία του ορίζοντα, είναι τέχνασµα της
εξουσίας τους, για να τους κρατούν σε αποµόνωση και σε τροχιά ενός µοντέλου
ανάπτυξης απόλυτα ελεγχόµενου και κατευθυνόµενου από το στρατοκρατικό
καθεστώς, που βρίσκεται πίσω από την κατ' επίφαση δηµοκρατική τους κυβέρνηση.
Οι κάτοικοι των παραλίων της Μικράς Ασίας ερχόµενοι σ' επαφή µ' ένα µεγάλο
πλήθος, που τους επισκέπτονται καθηµερινά για να θαυµάσουν τον πολιτισµό που
υπήρχε εδώ και χιλιάδες χρόνια, αντιλαµβάνονται ότι το παρελθόν τους δεν έχει
καµιά σχέση µε τους νοµάδες Τούρκους των στεπών της Ασίας. Αντιλαµβάνονται ότι
η όµορφη χώρα τους υπήρξε κάποτε πηγή προόδου και πολιτισµού αφού και οι
περισσότεροι Σοφοί της αρχαιότητας γεννήθηκαν και δίδαξαν εδώ. Οι Ίωνες, οι
Αιολείς, οι Φρύγες, οι Λύδοι, οι Κάρες, οι Λύκιοι, οι Πισίδες, οι Κίλικες, οι Σόλυµοι
και τόσοι άλλοι κάτοικοι της Μικράς Ασίας, υπήρξαν µέτοχοι της ανάπτυξης ενός
Ελληνοπολιτισµικού ιδεώδους, που άφησε µύθους, ιστορία, τέχνη, θρησκεία,
µνηµεία. Μέχρι τον 6ο αιώνα µ.Χ. ο τόπος αυτός ζούσε τον ρυθµό της ανάπτυξης και
του µεγαλείου της Ελληνοκεντρικής ανάπτυξης, που τοποθετούσε ως βάση του τον
άνθρωπο µέσα στο χώρο, δηµιουργώντας και αναπτύσσοντας τον πολιτισµό και το
εµπόριο σαν την σηµαντικότερη προοπτική της ίδιας της ζωής. ∆εν είναι τυχαίο ότι
ακόµη και σήµερα οι λαοί της Μικράς Ασίας αντιµετωπίζουν τους Έλληνες µε
σεβασµό αγάπη και εκτίµηση. Το καθεστώς τους, φοβάται την διείσδυση του
Ελληνικού στοιχείου, διότι γνωρίζει πολύ καλά ότι η αφύπνιση των λαών της
περιοχής θα φέρει το τέλος της δικής τους παρουσίας και εξουσίας. Ας µην ξεχνάµε

πως η Μικρασιατική καταστροφή, δεν αφορούσε µόνο τους Έλληνες κατοίκους της
περιοχής αλλά και όλους τους άλλους, διότι κατέστρεψε τον ιστό ανάπτυξης και
αλληλεγγύης των λαών, που για εκατοντάδες χρόνια ζούσαν µαζί, παρά τις
θρησκευτικές διαφορές που τους επιβλήθηκαν στην µακραίωνη πορεία τους. Έτσι
όλον τον εικοστό αιώνα µέχρι και σήµερα, οι στρατοκράτες της Άγκυρας, µε την
συνδροµή των ξένων εµπόρων της διεθνοποιηµένης οικονοµίας, προσπαθούν να
δηµιουργούν προβλήµατα µίσους και χωρισµού. Τα γεγονότα στην
Κωνσταντινούπολη, την Ίµβρο, την Τένεδο, την Κύπρο, τις Βραχονησίδες, στην
διατήρηση αυτού του κλίµατος αποβλέπουν, για να σπάσουν τους δεσµούς που οι
απλοί άνθρωποι βιώνουν µάσα από τις προγονικές µνήµες και αυτές των ιδίων. Τα
αρχαιολογικά µνηµεία που σώζονται σ' όλη την Μικρά Ασία και δεν είναι λίγα,
εξακολουθούν να περιβάλλονται µε σεβασµό από τους κατοίκους της περιοχής, αφού
τις περισσότερες ζηµίες τις προκάλεσαν διάφοροι σεισµοί και ο πανδαµάτορας
χρόνος. Ότι δεν κατάφερε ο χριστιανισµός και µετά ο ισλαµισµός δεν νοµίζω να
καταφέρει το σύγχρονο Τουρκικό κράτος. Ήδη πολλές ξένες αρχαιολογικές σχολές,
αναδεικνύουν τα µνηµεία, αλλά και αρκετοί τούρκοι αρχαιολόγοι προσδοκούν από τα
µνηµεία αυτά ένα διαφορετικό πολιτισµικό υπόβαθρο για τον λαό τους. Ο σύγχρονος
πολίτης στην Τουρκία, γνωρίζει ότι η ανάπτυξή του θα έρθει από την ∆ύση όπως και
παλαιά από την ∆ύση (Ελλάδα) είχε έρθει. Αυτό του θυµίζει το παρελθόν του.
Μπορεί πάρα πολλοί από τους κατοίκους των µικρασιατικών παραλίων, λόγω
θρησκείας να εξαναγκάσθηκαν να φύγουν. Αυτοί που έµειναν όµως, γνωρίζουν καλά
τι έγινε τότε και προσδοκούν κάτι απροσδιόριστο ακόµη, που όµως τελευταί αρχίζει
να συγκεκριµενοποιείται. Όσο ανέρχεται η παιδεία των κατοίκων, επακόλουθο του
τουρκικού ανοίγµατος προς την ∆ύση και τα τελευταία χρόνια και προς την Ελλάδα,
επανέρχονται αναγκαστικά οι µνήµες και η γνώση. Ο αέρας του Αιγαίου και της
Μεσογείου δεν σταµάτησε ποτέ να µαλακώνει το κλίµα στις Ηπειρωτικές περιοχές
και τα ποτάµια δεν έπαψαν στους αιώνες να κουβαλούν τις φερτές γόνιµες ύλες στα
παράλια, µε πρώτο και καλλίτερο τον Μαίανδρο ποταµό, λες και θέλουν ν' αγγίξουν
τις απέναντι νησιώτικές µας ακτές και να ενώσουν το χτες µε το σήµερα. Σίγουρα ο
ρυθµός ανάπτυξης της σύγχρονης Τουρκίας είναι άκριτος, βιαστικός και αγωνιώδης.
Μπορεί να προσπαθεί ν' αναπτυχθεί ανάµεσα στην θεοκρατική αντίληψη των
ισλαµιστών από τη µια µεριά και την στείρα εθνικιστική αντίληψη των
στρατοκρατών από την άλλη, αλλά είναι σίγουρο ότι πάρα πολλοί είναι αυτοί που
αποβλέπουν σήµερα σε µια νέα παλιγγενεσία. Ενδεικτικά αναφέρω αυτό που µας είπε
πολίτης της χώρας αυτής, σ' ένα αρχαιολογικό χώρο από τους πολλούς που
επισκεφθήκαµε, συγκινηµένος από την εκεί παρουσία µας: Ο τόπος αυτός ήταν ένα
Πανελλήνιο και εύχοµαι ο θεός να βοηθήσει τους Τούρκους και τους Έλληνες, να τον
ξανακάνουν το Πανελλήνιο του πολιτισµού. Τα λόγια αυτά δεν µπορεί να είναι τίποτε
άλλο παρά µια υποθήκη ενός ανθρώπου, που παρά τα 2000 χρόνια αµπεµπολισµού
της ιστορίας του, δεν έπαψε να ελπίζει και να προσδοκά. Στα παράλια της Μικράς
Ασίας, σού αποκαλύπτεται ένας κόσµος τόσο κοντινός αλλά συνάµα και τόσο
άγνωστος. Οι αρχαίες ελληνικές πόλεις, τα µουσεία, τα υπέροχα τοπία, τα
Ελληνιστικά θέατρα, οι Λυκιακές λατρείες του Απόλλωνα και του επισκόπου
Νικολάου, συνθέτουν την εικόνα µιας µακρόχρονης παράδοσης πολλών και
µοναδικών µνηµείων, αλλά και µνήµη άσβεστη από µια ιστορία αιώνων. Περνώντας
τα στενά των ∆αρδανελίων και τη Καλλίπολη, φτάνεις στην Τροία µε τα επτά
στρώµατα πόλεων που ακόµη ερευνώνται. Ακολουθεί το Αϊβαλί, η Πέργαµος, η
Σµύρνη, το Κουσάντασι, ο Κιρκιντζές, µνήµες πρόσφατες που ακόµη πληγώνουν και
πονούν. Ποιο κάτω η Μίλητος πατρίδα του Θαλή και η Πριήνη πατρίδα του Βία, µε
το ναό της Αθηνάς. Η λαµπρή Έφεσος, η πατρίδα του Ηράκλειτου, µε την περίφηµη

βιβλιοθήκη της σε µαγεύει όπως και τα ∆ίδυµα µε τον επιβλητικό ναό του Απόλλωνα
και η Εύρωµος µε τον ναό του ∆ία. Παρακάτω συναντάς την θρυλική Αλικαρνασσό,
πατρίδα του Ηρόδοτου, ενώ η αρχαία Καύνος, κρυµµένη στην λιµνοθάλασσα,
προβάλλει απρόσµενα µέσα από τις καλαµιές και σ' εντυπωσιάζει µε την λαξευµένη
στους βράχους νεκρόπολή της, το θέατρο και το υπέροχο τοπίο που την περιβάλλει.
Το ίδιο και η Μάκρη και το µυστηριώδες και απόκοσµο Λιβίση, το χωριό φάντασµα,
µε τα 3000 πετρόκτιστα σπίτια και τις πολλές εκκλησίες, που βίαια εγκατέλειψαν οι
Έλληνες κάτοικοί του µε την ανταλλαγή και που οι υπόλοιποι κάτοικοι της περιοχής
δεν τόλµησαν να το οικίσουν εδώ και 80 χρόνια, φοβούµενοι τις κατάρες των
ξεριζωµένων και τις µνήµες που σα φαντάσµατα πλανιόνται στους έρηµους δρόµους
του. Κατεβαίνοντας νοτιότερα σε περιµένει η Ξάνθος, η αρχαία Λυκιακή
πρωτεύουσα µε τον πύργο των Αρπυιών, το Λητώον αφιερωµένο στην λατρεία της
Λητούς και των παιδιών της Απόλλωνα και Αρτέµης, τα Πάταρα του Μ.
Αλεξάνδρου, τα Μύρα µε τον τάφο του Αγίου Νικολάου. Στην αρχαία Παµφυλία
δεσπόζει η πρωτεύουσα Αττάλεια ,που µέσα σε λίγα χρόνια έχει εξελιχθεί σε µεγάλο
τουριστικό και οικονοµικό κέντρο της περιοχής και γύρω της η αρχαία Πέργη, η Σίδη,
µια αρχαία πόλη κυριολεκτικά µέσα στη θάλασσα και η µυστηριώδης Τερµησσός,
σκαρφαλωµένη στα 1200 µέτρα υψόµετρο, να ξεπροβάλλει µέσα από µια οργιώδη
βλάστηση, ενώ το θέατρό της κτισµένο πάνω από ένα ψηλό και απότοµο βάραθρο
σου κόβει την ανάσα. Την ανάσα σου κόβει όµως και το θέατρο της αρχαίας
Ασπένδου µε την οµορφιά του. Είναι το καλλίτερα διατηρηµένο αρχαίο θέατρο στον
κόσµο και φυσικά εξακολουθεί να λειτουργεί µε πολλές και ποικίλες παραστάσεις
κάθε χρόνο. Συνεχίζοντας ανεβαίνοντας στο εσωτερικό πια της Τουρκίας συναντάς
την Αφροδισιάδα, µε το καλλίτερα διατηρηµένο στάδιο στον κόσµο, όπου τις
ανασκαφές, την διαµόρφωση του χώρου και την λειτουργία του µουσείου, έχει
αναλάβει το πανεπιστήµιο της Νέας Υόρκης.(Βλέπε σχετικό άρθρο στο Ελλάνιον
Ήµαρ, τεύχος 3ο.) Βορειότερα σε περιµένει η Ιεράπολη, το σηµερινό Παµπούκαλε,
φηµισµένο από την αρχαιότητα για τα ιαµατικά του λουτρά, όπου σώζεται ο ναός του
Απόλλωνα και αξιόλογο θέατρο, ενώ ένα καλαίσθητο Μουσείο φιλοξενεί τα
αρχαιολογικά ευρήµατα, κυρίως ρωµαϊκά, της περιοχής. Τέλος στους Αιζανούς της
Φρυγίας εντυπωσιάζεσαι από τον ναό τον αφιερωµένο τόσο στον ∆ία όσο και στην
Κυβέλη, που είναι ο µοναδικά γνωστός ναός που διαθέτει ένα τεράστιο υπόγειο χώρο.
Ταξιδεύοντας σήµερα στην Τουρκία νοιώθεις ότι ο ελληνικός πολιτισµός δεν
πρόκειται ποτέ να χαθεί. Η Ανατολή και η ∆ύση υποκλίνονται στο φαινόµενο που
ένωσε τα πάντα, αναπτύσσοντας ένα ανθρωποκεντρικό πολιτισµικό σύστηµα, όπου η
παιδεία αναζωογονεί τις αισθήσεις του ανθρώπου. Η πορεία στις ζωντανές πόλεις της
Μικράς Ασίας, γεννά την προσµονή για αναγέννηση και προοπτική ενός κόσµου που
δεν χάνεται στο παρελθόν, αλλά υπάρχει σήµερα και µπορεί να υπάρχει και στο
µέλλον ως αιώνια παρακαταθήκη καλλίτερης ζωής για το ανθρώπινο γένος.

ΕΘΝΟΣ και ΘΡΗΣΚΕΙΑ Πάνε Μαζί;
ΕΘΝΟΣ και ΘΡΗΣΚΕΙΑ Πάνε Μαζί; Από τον ΕΝΙΠΕΑ
Έθνος = σύνολο ατόµων που συνδέονται µε κοινό ιστορικό παρελθόν, κοινά στοιχεία
πολιτισµού και κοινά ιδανικά και έχουν συνήθως κοινή γλώσσα και θρησκεία.

Ελληνικό Λεξικό - Τεγόπουλου Φυτράκη Έθνος = σύνολον ανθρώπων, εχόντων
κοινή την καταγωγή, οµιλούντων την αυτή γλώσσαν, υποστάντων την αυτήν εξέλιξιν
εν τω πολιτικώ αυτών βίω και τω πολιτισµώ και εχόντων συνείδησιν στενού µεταξύ
των συνδέσµου. Επίτοµον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν – Ελευθερουδάκη-1935
∆ιαπιστώνουµε πως για τον ορισµό της έννοια «Έθνος» ενώ στα παλιότερα χρόνια
επισηµαίνονταν η έννοια του οµόγλωσσου χωρίς να γίνεται καµιά αναφορά στο
οµόθρησκο (ορισµός εις λεξ. Ελευθερουδάκη 1935) , στις µέρες µας, εποχή της
παγκοσµιοποίησης, η κοινή γλώσσα βλέπουµε πως έρχεται ως δευτερεύον
χαρακτηριστικό του «Έθνους» και στην ίδια θέση µπαίνει δυναµικά η έννοια της
θρησκείας. Έχει λοιπόν επικρατήσει η άποψη ότι η έννοια του έθνους στηρίζεται στο
Όµαιµο, στο Οµόγλωσσο στο Οµόθρησκο και στο Οµότροπο. Μια παραδοχή που
τουλάχιστον εµάς τους Έλληνες, προσπαθούν να µας πείσουν πως µας έρχεται από
την ιστορική µας αρχαιότητα και αποτελεί κατά κάποιο τρόπο κληρονοµική µας
παράδοση. Ανατρέχοντας στον πατέρα της Ιστορίας τον Ηρόδοτο διαβάζουµε:
«…αύτις δε το Ελληνικόν εόν όµαιµόν τε και οµόγλωσσον και θεών ιδρύµατά τε
κοινά και θυσίαι ήθεά τε οµότροπα …» (Κλειώ 8-144-14) ∆ηλαδή «τους Έλληνες
ενώνει η κοινή καταγωγή, η ίδια γλώσσα, οι ίδιες θρησκευτικές τελετές τα ίδια ήθη
και έθιµα.» Μας εντυπωσιάζει το γεγονός ότι ο Ηρόδοτος ενώ για την καταγωγή
χρησιµοποιεί την λέξη όµαιµο για την γλώσσα το οµόγλωσσο και για τα ήθη και
έθιµα το οµότροπο, στο θέµα θρησκεία δεν αναφέρει οµόθρησκο αλλά αναφέρεται σ’
αυτές καθαυτές τις θρησκευτικές τελετές. Στην αρχαία Ελλάδα λοιπόν αυτό που είχε
ιδιαίτερη σηµασία ήταν η συµµετοχή των πολιτών στις θρησκευτικές γιορτές ασχέτως
αν πίστευε ή όχι στην ύπαρξη των θεών. Όποιος δεν συµµετείχε σ’ αυτές εθεωρείτο
αυτόµατα προδότης και άθεος, πράγµα που δεν συµβαίνει σήµερα. Η αρχαία
θρησκεία απαλλαγµένη από δόγµατα, Γραφές και Σύµβολα Πίστεως, δεν ήταν κάτω
από τον έλεγχο ενός ιερατείου που επέβαλλε κανόνες και ζητούσε πρώτιστα την
τήρηση αυτών, απ’ οτιδήποτε άλλο. Η θεώρηση αυτή ήταν φυσική αφού οι θεοί της
αρχαίας Ελλάδας ήταν περισσότερο έκφραση φυσικών δυνάµεων, δυνάµεων που
υπάκουαν σε φυσικούς νόµους. Εποµένως δεν χρειαζόταν να τις περιβάλλει κανείς µε
οµολογίες πίστεως και σύµβολα.. Η ύπαρξή τους ήταν κάτι το αυταπόδεικτο και όχι
µια αφηρηµένη έννοια, αυτή του θεού, υπεύθυνου και δηµιουργού µεν, αλλά έξω από
τους νόµους που µπορεί κάθε χρονική περίοδο ν’ αντιληφθεί ο ανθρώπινος νους. Η
έννοια της θρησκείας δεν λειτουργούσε στην αρχαία Ελλάδα όπως σήµερα συµβαίνει
µε τον Χριστιανισµό και τις άλλες εξ αποκαλύψεως λεγόµενες θρησκείες, που πρέπει
συνεχώς ο πιστός να βεβαιώνει σ’ αυτές την πίστη του και να φροντίζει να µην
παραβαίνει τους κανόνες που αυτές του επιβάλλουν. Στην αρχαία Ελλάδα λοιπόν, η
ύψιστη αποδοχή του υπάρχοντος έτσι και αλλιώς Νόµου, γίνεται µε την συµµετοχή
των πολιτών στην δηµόσια λατρεία. Όσοι δεν συµµετείχαν στις τελετές αυτές,
εθεωρούντο άθεοι και η πράξη τους ήταν κολάσιµη από την πολιτεία όπως
προανέφερα. Οι αρχές της κάθε Πόλης – Κράτους δεν ενδιαφερόταν αν οι πολίτες
πίστευαν στην ύπαρξη των θεών , τους ενδιέφερε όµως να συµµετέχουν οι πολίτες
στις δηµόσιες τελετουργίες οι οποίες αποτελούσαν πολιτιστικά γεγονότα και έδιναν
το στίγµα µιας πόλεως σαν αρχέγονη έκφραση ενός δεσµού, που οδηγούσε τους
πολίτες σε µια κοινή µοίρα δια της επικλήσεως των νόµων της φύσεως, στην
προσπάθεια που έκανε η πόλη προκειµένου να αναδείξει και προωθήσει τις ανάγκες
της, αλλά και το ίδιο το γίγνεσθαι µέσα στο χώρο και στον χρόνο. Όπως
αντιλαµβάνεσθε λοιπόν η αρχαία ελληνική κοινωνία αυτό που αποζητά για να
καθιερώσει κάποιον σαν έλληνα δεν είναι η θρησκεία αλλά η συµµετοχή στα κοινά
δρώµενα, που κυρίως µε το όµαιµο - οµόγλωσσο - οµότροπο, αναδεικνύουν το
Ελληνικό Έθνος και κάθε έθνος. Στην σηµερινή εποχή, οι θρησκείες είναι και αυτές

οικουµενικές και δεν πρέπει να εγκλωβίζονται µέσα στα όρια του έθνους, διότι έτσι
οδηγούνται σε αποµόνωση. Βέβαια η παγκοσµιοποίηση εµπεριέχει κίνδύνους αλλά
αυτό θα µπορούσε να συµβεί ή συνέβη στο παρελθόν, µόνο για τις θρησκείες εκείνες
που δεν µπόρεσαν να ανταποκριθούν στον ρόλο τους µέσα στην κοινωνία. Η
θεώρηση που επικράτησε τους τελευταίους αιώνες στην παγκόσµια Ιστορία να
προσπαθούν να δηµιουργήσουν κράτη-έθνη µε βάση µια κοινή θρησκεία γιατί αυτό
εξυπηρετούσε καλύτερα τον έλεγχο των διαφόρων εθνοτήτων που τα αποτελούσαν,
µπορούµε να πούµε ότι δηµιούργησε πολλά προβλήµατα στις σχέσεις των λαών και
µάλιστα µέσα στο ίδιο το κράτος. Αυτό συµβαίνει γιατί η πίστη είναι υπόθεση
προσωπική του καθενός και εκείνο που ενώνει τους ανθρώπους σαν έθνος είναι η
κοινή πολιτισµική πορεία, τα ήθη και τα έθιµα που αναπτύσσονται µέσα από τους
αγώνες για επιβίωση και καταγράφονται µέσα στο DNA των ανθρώπων δίνοντάς
τους ταυτότητα και ύπαρξη. Το µοντέλο του έθνους είναι πολιτισµικό, έτσι όπως έχει
καταγραφεί και αναπτύχθηκε η µορφή του στην αρχαία Ελλάδα και ευδοκίµησε,
τουλάχιστον στην Μεσόγειο, πάντα χάρις τους Έλληνες. Θα µπορούσε και σήµερα το
µοντέλο αυτό να αποτελέσει πρότυπο για ολόκληρη την γη. ***

Η ΑΣΤΥΝΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ
Η ΑΣΤΥΝΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Από τη ΣΟΦΙΑ ΚΟΜΠΟΥ
Σήµερα που στις κοινωνίες των ανθρώπων έχει περισσέψει η βία και η ασυδοσία,
σήµερα που η αναγκαιότητα για την εφαρµογή του νόµου και την τήρηση της τάξης
γίνεται συνεχώς πιο επιτακτική, θαυµάζουµε την αξιόλογη διοικητική οργάνωση που
αναπτύχθηκε στις αρχαίες ελληνικές πόλεις Στις περισσότερες πόλεις-κράτη της
αρχαίας Ελλάδας παρατηρήθηκε µια αξιόλογη και πολλές φορές πρωτότυπη
διοικητική οργάνωση, που σε πολλά της σηµεία ακόµη και σήµερα προκαλεί τον
θαυµασµό. Οι Έλληνες, σύµφωνα µε την φιλοσοφία περί τάξεως και αρµονίας που
ανέπτυξαν, πίστευαν ότι απαραίτητες προϋποθέσεις για την ατοµική ελευθερία, την
κοινωνική πρόοδο την πνευµατική ανάπτυξη και τον πολιτισµό, είναι η τάξη και η
ασφάλεια, οι οποίες µπορούν να εξασφαλισθούν µόνο µε την ύπαρξη νόµων και την
αυστηρή εφαρµογή τους. Ο νόµος έλεγε ο ∆ηµοσθένης είναι «εύρηµα και δώρο
Θεού». Η πίστη στην ύπαρξη και προσφορά του νόµου οδήγησε στη δηµιουργία του
ανάλογου εκτελεστικού οργάνου, την Αστυνοµία. Στην πόλη των Αθηνών – το κατ’
εξοχήν κέντρο ανάπτυξης του ελληνικού πνεύµατος- η αστυνοµία (µε την σηµερινή
έννοιά της) άρχισε να αναπτύσσεται µετά τους περσικούς πολέµους, όταν
καθιερώνονται νέες συνθήκες ζωής και γίνεται αναγκαία η εγκατάσταση νέων αρχών,
µεταξύ των οποίων και η αστυνοµία. Η αστυνοµία κάλυπτε όλο το φάσµα των
αναγκών µιας πόλης. Είχε υπηρεσίες που αφορούσαν την καθαριότητα και την υγεία,
φρόντιζαν για την ευκοσµία και την τάξη της πόλης, για την τήρηση των ηθών αλλά
και την ασφάλεια των πολιτών, υπήρχαν δε ακόµη πολεοδοµικές και αγορανοµικές
υπηρεσίες, Στην Αθήνα εθεωρείτο µεγάλη τιµή για τον πολίτη να τεθεί επικεφαλής
µιας από αυτές τις υπηρεσίες και αποτελούσε µέγιστη υπηρεσία προς την πατρίδα. Οι
υποψήφιοι έπρεπε να έχουν ορισµένα τυπικά και ουσιαστικά προσόντα, τα οποία
ήταν και απαραίτητα γι’ αυτή τους την εκλογή. 1ον Η καταγωγή τους πρέπει να ήταν
από Αθηναίους πολίτες. 2ον Ήταν απαραίτητη η εκπλήρωση των στρατιωτικών και
φορολογικών τους υποχρεώσεων. 3ον Έπρεπε να έχουν την έξωθεν βεβαίωση ότι
τιµούν τον Ερκείο ∆ία και τον Πατρώο Απόλλωνα, ότι έχουν οικογενειακούς τάφους

και ότι τιµούν και σέβονται τους γονείς τους. 4ον Ότι είναι άξιοι της αγάπης και
εκτίµησης των συµπατριωτών τους. Οι αστυνοµικές αρµοδιότητες, εκτός των σήµερα
γνωστών όπως οι αγορανόµοι, οι µετρονόµοι, οι σιτοφύλακες κ.α. περιελάµβαναν και
άλλες όπως αυτές του επιµελητή κρηνών, τους τειχοποιούς και τους φύλακες
λιµένων. Οι αστυνοµικοί άρχοντες εκλεγόταν µε κλήρο και υπηρετούσαν την
πολιτεία για ένα έτος, έδιναν δε λόγο των πράξεών τους και τιµωρούνταν αυστηρά αν
διαπιστώνονταν ότι έκαναν κατάχρηση εξουσίας. ∆εν επιτρεπόταν να επανεκλεγεί
κάποιος στο ίδιο αξίωµα αλλά ούτε ν΄ αρνηθεί να το υπηρετήσει. Σε κάθε αστυνοµική
υπηρεσία εκλεγόταν δέκα αστυνόµοι, ένας από κάθε φυλή και υπηρετούσαν πέντε
στην Αθήνα και πέντε στον Πειραιά. Το κτίριο στο οποίο στεγαζόταν λεγόταν
«Αστυνοµίον» και εκεί συνεδρίαζαν και εξέδιδαν τις αποφάσεις τους. Ακόµη
κρατούσαν αρχείο και δίκαζαν τους παραβάτες των αποφάσεών τους. Οι αστυνοµικοί
άρχοντες ήταν πρώτιστα υπεύθυνοι για την τήρηση της τάξεως, της ευκοσµίας και της
καθαριότητας της πόλης των Αθηνών. Αν αναλογιστούµε ότι την εποχή εκείνη η
Αθήνα ήταν το κέντρο της Ελλάδας και συνέρεαν σ’ αυτήν πλήθη ανθρώπων, ιδίως
στις µεγάλες γιορτές όπως στα Θεσµοφόρια, στα Ελευσίνια, στα Παναθήναια και
κυρίως κατά την διάρκεια της µεγάλης ποµπής των Παναθηναίων, κάτι τέτοιο ήταν
πραγµατικός άθλος. Οι αστυνόµοι κατόρθωναν να τηρούν υποδειγµατική τάξη
βοηθούµενοι από κατώτερα αστυνοµικά όργανα τους τοξότες ή σπευσίνιους (από το
όνοµα του Σπεύσινου, που πρώτος οργάνωσε στην Αθήνα την υπηρεσία των
τοξωτών) που ήταν δούλοι προερχόµενοι από τους Φρύγες, Σκύθες κ.λ.π. Ακόµη
κατά την διάρκεια των εορτών φρόντιζαν και για την ανάλογη διακόσµηση της πόλης
των Αθηνών. Στην καθαριότητα της πόλης είχαν βοηθούς τους κοπρολόγους, κάτι
αντίστοιχο των σηµερινών οδοκαθαριστών, οι οποίοι αφού µάζευαν τα κάθε είδους
σκουπίδια τα µετέφεραν έξω από την πόλη σε ειδικές περιοχές σε απόσταση όχι
µικρότερη των δέκα σταδίων (περίπου 1.900 µέτρα) από τα τείχη όπως µας µαρτυρεί
ο Αριστοτέλης στο έργο του «Αθηναίων Πολιτεία». Οι αστυνόµοι βοηθούµενοι από
τους κοπρολόγους, ήταν ακόµη επιφορτισµένοι µε τη φροντίδα ενταφιασµού των
νεκρών που δεν είχαν συγγενείς ή φίλους για να τους φροντίσουν. «…Και τους έν
ταις οδοίς απογιγνοµένους αναιρούσιν, έχοντες δηµοσίους υπηρέτας», άλλωστε
πιστεύανε ότι όσο το σώµα του νεκρού παρέµενε άταφο, η ψυχή του περιφέρονταν
στη γη χωρίς να γίνεται δεκτή στον Άδη όπου θα έβρισκε ξεκούραση, κάτι τέτοιο δε
εθεωρείτο µεγάλη προσβολή για τη µνήµη του νεκρού. Στην εξουσία των αστυνόµων
υπάγονταν και θέµατα πολεοδοµίας. Πρόσεχαν µήπως κάποια κατοικία λόγω
παλαιότητας ήταν επικίνδυνη για τους ενοίκους ή τους περαστικούς και τότε
διέτασσαν την κατεδάφισή της. Απαγόρευαν το κτίσιµο εξωστών προς το µέρος των
οδών ώστε να εξασφαλίζεται σ’ αυτές απρόσκοπτη η κυκλοφορία όπως και το
άνοιγµα των παραθύρων προς την πλευρά των δρόµων και των υπερυψωµένων
οχετών επί αυτών, ώστε τα διάφορα λύµατα να µην πέφτουν σ’ αυτούς. Επίσης
φρόντιζαν για την καλή κατάσταση των δηµοσίων κτηρίων και τις διάφορες
επισκευές που σ’ αυτά απαιτούνταν. Πέντε κληρωτοί οδοποιοί αναλάµβαναν την
συντήρηση των οδών που οδηγούσαν από την ύπαιθρο στην πόλη και επέβαλλαν
αυστηρές τιµωρίες σε όσους προξενούσαν φθορές στη δηµόσια περιουσία. Επίσης οι
αστυνόµοι ήταν φύλακες και της περιουσίας των πολιτών, κατεδίωκαν και
τιµωρούσαν τους κλέφτες και τους κακούς γείτονες που µετακινούσαν τα όρια των
κτηµάτων τους, σε περιπτώσεις δε αγροτοζηµιών από φυσικές καταστροφές
εγκρίνανε αποζηµιώσεις στους αγρότες. Οι αστυνόµοι επιτηρούσαν ακόµη και τα ήθη
των πολιτών. Φρόντιζαν ώστε όταν αυτοί βρισκόταν στην αγορά , στις πλατείες και
τους άλλους δηµόσιους χώρους, να είναι ευπρεπώς ντυµένοι και όχι µε
αδικαιολόγητη πολυτέλεια, να σέβονται και να τιµούν τους ηλικιωµένους και τις

γυναίκες, να µη βρίζουν τα θεία Παρακολουθούσαν ακόµη τις αυλητρίδες, τις
ψάλτριες και τις κιθαρίστριες, γυναίκες που τις καλούσαν στα διάφορα συµπόσια και
διασκέδαζαν τους συνδαιτυµόνες, ώστε να µην αµείβονται µε παραπάνω από δύο
δραχµές. Ακόµη φρόντιζαν για την ευρυθµία των γάµων και των θυσιών, όπου
φρόντιζαν οι συνδαιτυµόνες να µην υπερβαίνουν τους τριάντα. Όσοι περίσσευαν τους
διώχνανε από το συµπόσιο, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Αθήναιος όταν µας
λέγει ότι οι αστυνόµοι έδιωξαν κάποιον Χαιρεφώντα που µπήκε λαθραία ως 31ος σε
κάποιο συµπόσιο. Το µέτρο αυτό ελαµβάνετο για να µπορούν να προλαµβάνουν
ατοπήµατα που ευνοούνται από πολυάνθρωπες συνάξεις. Ένα τέτοιο ατόπηµα ήταν
και η µέθη, γι’ αυτό οι αστυνόµοι φρόντιζαν να εφαρµόζεται ο παλιός νόµος που
υποχρέωνε τους πίνοντες, να αναµιγνύουν το κρασί µε νερό ώστε να µη µεθούν. Όσοι
έπιναν «άκρατον οίνον» εκτός από παραβάτες θεωρούνταν και βαρβαρίζοντες, αφού
έτσι έπιναν το κρασί οι Σκύθες και έτσι προήλθε και ο όρος «επισκυθίζω». Μέσα
στην περιφρούρηση των χρηστών ηθών των πολιτών περιλαµβάνονταν και η
επιτήρηση της διαγωγής των γυναικών. Τιµωρούσαν µε πρόστιµο 1000 δραχµών όσες
περιφερόταν στην πόλη άπρεπα ντυµένες. Παρακολουθούσαν µήπως οι εξερχόµενες
από τα σπίτια τους φορούσαν παραπάνω από τρία ιµάτια, ή µετέφεραν ποτά ή
φαγώσιµα αξίας παραπάνω του ενός οβολού ή κρατούσαν καλάθι µεγαλύτερο του
ενός πήχεως. Τιµωρούσαν εκείνες από τις γυναίκες που περιφέροντο τη νύχτα χωρίς
άµαξα µπροστά από την οποία πάντοτε έπρεπε να υπάρχει αναµµένο φανάρι. Η ποινή
και το όνοµα της γυναίκας γραφόταν σε πινακίδα την οποία τοποθετούσαν σε
πλάτανο του Κεραµικού για πολλές µέρες, ώστε να τη δουν όλοι και να
παραδειγµατίζονται.(∆ηµοσθένης – κατά Νεαίραις). Μετά τους Αστυνόµους
σπουδαιότεροι ήταν οι Αγορανόµοι αστυνοµικοί, επίσης δέκα, κληρωτοί, ένας από
κάθε φυλή, πέντε για Αθήνα και πέντε για Πειραιά. Μαζί µε τους µετρονόµους, τους
επιµελητές του εµπορίου, τους σιτοφύλακες, τους σιτώνες και τους οψονόµους ,
αποτελούσαν µια υπηρεσία όπως η σηµερινή Αγορανοµία. Την έδρα τους την είχαν
στο «Αγορανοµίο» και το αξίωµά τους ήταν από τα πιο τιµητικά, Οι αγορανόµοι όταν
βρισκόταν εν υπηρεσία κρατούσαν µαστίγιο τον «Ιµάντα» διακριτικό της υπηρεσίας
τους. Τα καθήκοντά τους είχαν σχέση πάντα µε τη λειτουργία της αγοράς και
περιελάµβαναν την πρόληψη και καταστολή της απάτης, την καταδίωξη της
κιβδηλείας την επίβλεψη των κτιρίων της αγοράς, την είσπραξη ορισµένων φόρων
και γενικά την τήρηση της τάξεως στο χώρο της αγοράς. Για την επιβολή της
εξουσίας τους οι αγορανόµοι είχαν βοηθούς τους τοξότες. Ας µη ξεχνάµε πως την
αρχαιότητα η αγορά ήταν ο κατ’ εξοχήν τόπος συναθροίσεως και επικοινωνίας των
Ελλήνων και πως εκείνος που δεν πήγαινε στην αγορά θεωρείτο καθυστερηµένος. Οι
αγορανόµοι λοιπόν επιτηρούσαν όλα τα πωλούµενα προϊόντα εκτός του σιταριού για
το οποίο υπήρχε ειδική υπηρεσία. Παρακολουθούσαν µήπως οι έµποροι πουλούσαν
ακριβότερα από τις καθορισµένες τιµές τα προϊόντα τους, µήπως τα νοθεύουν και
έδιναν λύση στις διαφορές που προέκυπταν ανάµεσα στους πωλητές και αγοραστές.
Ο Υπερείδης αναφέρει σχετικά τα εξής: «Νόµος κελεύει αψευδείν εν τη αγορά.
Έοικεν ο νόµος περί των ωνίων κείσθαι. Θεόφραστος γουν εν τοις περί νόµων φησί
δυοίν τούτων επιµελήσθαι δειν τους αγορανόµους της τε εν τη αγορά ευκοσµίας και
του αψευδείν µη µόνο τους πιπράσκοντας, αλλά τους ωνουµένους». Την εποχή
εκείνοι κυκλοφορούσαν πολλά κίβδηλα νοµίσµατα και υποχρέωση των αγορανόµων
ήταν να τα ανακαλύπτουν µε τη βοήθεια των λεγοµένων δοκιµαστών και των
αργυραµοιβών ή κολλυβιστών που ονοµαζόταν και αργυρογνώµονες. Όταν
συλλάµβαναν τους κιβδηλοποιούς τους τιµωρούσαν µε θάνατο. Οι αγορανόµοι είχαν
και αρµοδιότητες καθαρά φορολογικές αφού εισέπρατταν ορισµένα δηµόσια τέλη
όπως το «τέλος αγοράς» και το «ξενικόν τέλος» που πλήρωναν οι ξένοι και οι

µέτοικοι για να έχουν το δικαίωµα να εµπορεύονται στην αγορά της πόλης. Επίσης
είχαν και περιορισµένη δικαστική εξουσία µε την οποία εκδικάζανε αµφισβητήσεις
αγορανοµικής φύσεως. Βλέπουµε έτσι την πρώτη εφαρµογή της αποκέντρωσης της
εξουσίας. Οι µετρονόµοι δέκα και αυτοί, πέντε σε Αθήνα και πέντε στον Πειραιά,
όπως µαρτυρεί και το όνοµά τους ήταν επιφορτισµένοι µε τον έλεγχο των µέτρων και
των σταθµών. Έλεγχαν αν τα µέτρα και τα σταθµά που χρησιµοποιούντο στην αγορά
ήταν σφραγισµένα ή αν είχαν αλλοιωθεί µετά την σφράγισή τους. Τα σφραγισµένα τα
ονόµαζαν σφραγιστά ή κεχαραγµένα, τα δε ασφράγιστα τα έλεγαν ασύµβλητα. Τα
πρότυπα των µέτρων και σταθµών φυλασσόταν στην Ακρόπολη µέσα στη Θόλο, στη
Σκιάδα και στην Ελευσίνα και λεγόταν Σύµβολα ή Σηκώµατα. Βοηθοί των
µετρονόµων που µετέφεραν τα δηµόσια µέτρα και σταθµά ήταν οι προσµετρητές. Το
εµπόριο του σιταριού το παρακολουθούσαν οι επιµελητές εµπορίου και οι
σιτοφύλακες οι οποίοι παρέµεναν στις πύλες της πόλης και τα κυριότερα λιµάνια και
υποχρέωναν τους σιτεµπόρους που έφερναν σιτάρι στην Αττική να πωλούν τα 2/3
στην Αθήνα. Με το µέτρο αυτό εξασφάλιζαν την επάρκεια σταριού στην πόλη που
ποτέ δεν είχε τόση παραγωγή ώστε να καλύπτει τις ανάγκες της. Σύµφωνα µε
απογραφές σταριού που έχουν βρεθεί το χρόνο γινόταν εισαγωγή 800.000 µεδίµνων
σταριού στην Αθήνα. Για τον ίδιο λόγο δηλ την επάρκεια του σταριού απαγορευόταν
στους σιτεµπόρους να µεταφέρουν σιτάρι από την Αθήνα σε άλλη πόλη και κάτι
τέτοιο επέσυρε την ποινή του θανάτου. Απαγόρευαν επίσης την εξαγωγή ξυλείας,
σύκων και λιναριού, προϊόντα απαραίτητα για την επιβίωση και τις κατασκευαστικές
ανάγκες της πόλης και παραγόµενα σε όχι µεγάλες ποσότητες. Οι σιτοφύλακες
φρόντιζαν και για τη σωστή τιµή πώλησης των σιτηρών και των παραγώγων τους τα
οποία πολλές φορές οι έµποροι νόθευαν µε προϊόντα κριθαριού. Αυτοί ήταν αιρετοί,
και όχι κληρωτοί, από την πολιτεία που εξέλεγε τους πιο έντιµους και ικανούς
πολίτες. Κατώτερα αγορανοµικά όργανα ήταν οι σιτοµέτρες, που παρακολουθούσαν
τη γνησιότητα των µέτρων των σιτηρών και οι οψονόµοι που έλεγχαν τα ιχθυοπωλεία
για αλλοιωµένα ψάρια , τα οποία κατέστρεφαν επί τόπου. Τις θανατικές εκτελέσεις
των εγκληµατιών εκτελούσαν οι ένδεκα και η φράση «παραδούναι τοις ένδεκα» ήταν
όρος δικαστικός και σήµαινε θανατική καταδίκη. Οι τρόποι των εκτελέσεων ήταν :
Καταβαράθρωση, αποκεφαλισµός µε ξίφος, πνίξιµο µε βρόγχο, δηλητηριασµός µε
κώνειο και τέλος αποτυµπανισµός. Οι ένδεκα είχαν δικαίωµα δίκης και καταδίκης
µόνο στους επ’ αυτοφώρω συλλαµβανόµενους εγκληµατίες. Αστυνόµοι,
επιφορτισµένοι όµως µε ειδικά καθήκοντα, µπορούν να θεωρηθούν οι τειχοποιοί, οι
φύλακες των λιµένων και ο επιµελητής των κρηνών. Οι τειχοποιοί φύλαγαν και
συντηρούσαν τα τείχη της πόλης και οι φύλακες των λιµένων ,κάτι σαν τη σηµερινή
λιµενική αστυνοµία, ήταν επιφορτισµένοι µε την εύρυθµη λειτουργία των λιµανιών.
Ο επιµελητής κρηνών ήταν αιρετός άρχοντας και εκλεγόταν από την πολιτεία για 4
χρόνια. Ανελάµβανε πάντα τα καθήκοντά του κατά την εορτή των Παναθηναίων και
τα παρέδιδε τα επόµενα Παναθήναια, µετά 4 χρόνια. Έργο του ήταν η επίβλεψη των
διαφόρων κρηνών ώστε να διατηρούνται καθαρές και να µη γίνεται λαθραία χρήση
των νερών τους από τους πολίτες. Το µέτρο αυτό δείχνει ότι πάντα το νερό ήταν
λιγοστό στην Αττική και έπρεπε ως εκ τούτου να το διαχειρίζονται µε σωφροσύνη.
Για τον ίδιο λόγο αποτελούσε µεγάλη τιµή για τον επιµελητή κρηνών να µπορέσει
κατά την διάρκεια της θητείας του να δηµιουργήσει µια νέα κρήνη για την πολιτεία,
φέρνοντας καινούριο νερό. Ο επιµελητής κρηνών είχε βοηθούς τους κρηνοφύλακες ο
δε Πλούταρχος αναφέρει πως και ο Θεµιστοκλής θήτευσε στο αξίωµα αυτό. Σαν
γενικό συµπέρασµα όλων αυτών προκύπτει, πως στην αρχαιότητα αναπτύχθηκε µια
αξιοθαύµαστη αστυνοµική οργάνωση στις πόλεις – κράτη, µε σύστηµα αυστηρά
αποκεντρωτικό, µε επιµερισµό των εξουσιών και ανεξαρτησία των διαφόρων

αστυνοµικών αρχόντων, σε σχέση µε την κεντρική εξουσία της πόλης, κάτι που εµείς
σήµερα µε τον τόσο τεχνολογικά ανεπτυγµένο πολιτισµό αδυνατούµε να πετύχουµε.
Οι τότε αστυνοµικοί δεν είχαν την τεχνογνωσία για την λήψη δακτυλικών
αποτυπωµάτων, δεν σπούδαζαν τους νόµους σε νοµικές ή αστυνοµικές σχολές και
δεν διέθεταν ανεπτυγµένο τεχνολογικά εξοπλισµό, µπορούσαν όµως και αστυνόµευαν
τις πόλεις κατά τέτοιο τρόπο ώστε οι πολίτες να αισθάνονται ασφαλείς. Αυτό γινόταν
γιατί η αστυνοµική αποστολή ήταν άκρως τιµητικό αξίωµα για κάθε πολίτη και γιατί
οι αστυνοµικοί της εποχής εκείνης µετείχαν της Ελληνικής φιλοσοφία, η οποία
λάτρευσε την τάξη και την αρµονία στο Σύµπαν και δηµιούργησε το Νόµο, για την
εφαρµογή αυτών των ιδεωδών και στις πιο απλές εκδηλώσεις της ζωής.

ΓΕΝΝΑ∆ΙΟΣ Εθνάρχης ή ∆οσίλογος;
ΓΕΝΝΑ∆ΙΟΣ Εθνάρχης ή ∆οσίλογος; Από τον ΕΥΑΓΓΕΛΟ ΨΑΡΑ
Ο Γεννάδιος Σχολάριος γεννήθηκε περί τα τέλη του Ι∆’ αιώνα και πέθανε το 1468.
Είναι µια από τις πλέον αµφιλεγόµενες προσωπικότητες του Βυζαντίου και ο πρώτος
πατριάρχης των Ρωµιών χριστιανών µετά την επικράτηση των Οθωµανών. Η επιλογή
του έγινε από το σουλτάνο Μωάµεθ τον Β’ τον Πορθητή και στις 4-1-1454
ενθρονίστηκε στον πατριαρχικό θρόνο. Από τους ορθόδοξους χριστιανούς απεκλήθη
Εθνάρχης, από τους αντιθέτους - και όχι κατ’ ανάγκη εθνικούς Έλληνες -,
ονοµάσθηκε ∆ωσίλογος. Η επιλογή του από το σουλτάνο ήταν αποτέλεσµα της όλης
πολιτείας του Γενναδίου, ο οποίος αρκετά χρόνια πριν από την άλωση,
περιπλανήθηκε µεταβάλλοντας τις θέσεις του, έτσι ώστε να χαρακτηρισθεί ως
αµφιλεγόµενη προσωπικότητα. Ο Γεννάδιος ξεκίνησε σαν οπαδός των Ενωτικών,
συγκεκριµένα σαν οπαδός και θαυµαστής του ∆υτικού Θωµά Ακινάτη, στην πορεία
του όµως κατέληξε ένας από τους µεγαλύτερους πολέµιους των ενωτικών.
Συνδιαλέχθηκε µε τον Μωάµεθ, αποδεχόµενος σαν καλύτερο το φέσι από την Τιάρα
του Πάπα. Η πρώτη επιστολή που στέλνει στους πιστούς, µετά την ενθρόνισή του,
αναλύει τους λόγους για τους οποίους επήλθε η καινοφανής, τόσο για την εκκλησία
όσο και για τον ορθόδοξο κόσµο, κατάσταση. ∆ηλ. τι συνέβη και έπεσε το κράτος
των «Ρωµαίων» και κυριάρχησε στη θέση τους ο λαός των ασεβών Οθωµανών. Ο
Γεννάδιος ως πατριάρχης προσπάθησε µε διάφορα κείµενά του να αποδείξει το δίκαιο
των θέσεών του. Τα γραφτά του, κείµενα πάθους που ξεπερνάν ακόµη και ανάλογα
ιεροεξεταστικά κείµενα, αποτελούν µνηµεία της αντιπαραθέσεώς του µε τους
ενωτικούς που τους αποκαλούσε αποστάτες. Για τον Γεννάδιο η «Άλωση» ήταν
αποτέλεσµα της εγκαταλείψεως των Βυζαντινών από το Θεό γιατί είχαν αµαρτήσει.
Θεωρούσε την άλωση σαν αναγκαίο γεγονός, αποτέλεσµα της θείας δίκης, που
φρόντισε ώστε οι Οθωµανοί να έχουν τις ανάλογες δυνατότητες για να κατακτήσουν
την Πόλη. Ως εκ τούτου τα πάντα ήταν προκαθορισµένα και ήταν ανθρωπίνως
αδύνατον ν’ αποφευχθεί η πτώση του Βυζαντίου. Ο Θεός όµως ως φιλεύσπλαχνος,
επειδή αγαπούσε την ορθοδοξία, φρόντισε να διατηρηθεί η ορθή πίστη, σε όλες τις
περιοχές που κυριαρχούσαν οι άπιστοι. Ειδικά δε για το πατριαρχείο, φρόντισε να
ανασυσταθεί και µε τη βοήθεια του Μωάµεθ του Β’, να επανιδρυθεί ο οικουµενικός
θρόνος και µάλιστα να τεθεί επικεφαλής ο ίδιος ο Γεννάδιος. Το Βυζάντιο
υποτασσόµενο στη µοιρολατρία και στις επιθυµίες του «Θεού» που εκδηλωνόταν
µέσω των λόγων του Γενναδίου, είχε προδιαγεγραµµένη πορεία. Ποιον ωφέλησε
βέβαια η πορεία αυτή, αποδεικνύεται από τα γεγονότα που θα ακολουθήσουν, µέσα

στα 400 χρόνια της Οθωµανικής εξουσίας. Γεγονότα που διαµόρφωσαν έναν ιδιότυπο
τρόπο συναλλαγής της «Εθναρχίας» των ορθοδόξων Ρωµιών µε τους Οθωµανούς,
που υπήρξε όµως καταλυτική για ένα πλήθος ελληνογενών. Είναι αυτοί που χάθηκαν
από τον κορµό του ελληνισµού λόγω αλλαγής της πίστεως και απορρόφησής τους
από τον ισλαµισµό και τους Τούρκους. Η ευνοϊκή συµπεριφορά που στο πρώτο
διάστηµα οι Οθωµανοί εκδηλώνουν δεν κρατά για πολλά χρόνια. Γρήγορα
αποκαλύπτουν το πραγµατικό τους πρόσωπο. Τα πρώτα χρόνια οι απόψεις του
Γενναδίου βοήθησαν τα µέγιστα το σουλτάνο να επικρατήσει χωρίς ιδιαίτερα
προβλήµατα. ∆εν είναι λίγο πράγµα να εµφανίζεται ο ίδιος ο «Θεός» και να επιβάλλει
τη θλίψη στους χριστιανούς σαν τιµωρία για τη ζωή που µέχρι τότε έκαναν. Ο θεός
τιµωρός και εκδικητικός αντιγράφει σαφέστατα την εβραϊκή Θρησκευτική ιδεολογία.
Οι διωγµοί των χριστιανών µετά την άλωση είναι κάτι το φυσιολογικό· έτσι φεύγει
και η ευθύνη από τους παράγοντες που συνέβαλλαν στην πτώση του κράτους. Η
κακοδιοίκηση και η διαµάχη µεταξύ των παραγόντων της εκκλησίας, ενωτικών και
ανθενωτικών, δεν παίζουν κανένα ρόλο. Ο ένοχος είναι και πάλι ο λαός και αυτός θα
πρέπει να πληρώσει για τις ανοµίες τους. Βολεµένος λοιπόν ο Γεννάδιος πίσω από
µια τέτοια θεώρηση, δε διστάζει να συνεργασθεί µε τους Οθωµανούς, τους οποίους
πλέον θεωρεί όργανο του θεού, για την επιβολή τιµωρίας και κάθαρσης του
ταλαίπωρου πληρώµατος της εκκλησίας των Ορθοδόξων. Αιτία της τιµωρίας αυτής
θεωρεί τη συµφωνία του 1448-9 για την ένωση των εκκλησιών στη σύνοδο της
Φλωρεντίας, λες και ο θεός των ορθοδόξων είναι διαφορετικός από το θεό των
καθολικών. Μόνον ο Γεννάδιος θα µπορούσε να υποβάλλει σε τέτοιο δίληµµα τον
ίδιο το Θεό. Και όµως αυτός ο µισαλλόδοξος υπερπροληπτικός, έγινε Πατριάρχης και
µάλιστα σε µια εποχή που το Βυζάντιο διήρχετο την κρισιµότερη καµπή της ιστορίας
του. Ο σουλτάνος θα πρέπει να ήταν πολύ έξυπνος άνθρωπος. Καλύτερη επιλογή δεν
µπορούσε να κάνει, όταν καλούσε το Γεννάδιο από την Αδριανούπολη που βρισκόταν
για να αναλάβει το πατριαρχικό θρόνο. Η συµπεριφορά του Γενναδίου και ο τρόπος
που ερµήνευσε την καταστροφή του κράτους, βόλεψε και τους Τούρκους, οι οποίοι
ούτε λίγο ούτε πολύ µας έκαναν χάρη που µας κατέλαβαν συµµετέχοντες σ΄ ένα
θεάρεστο έργο που επέβαλε η θεία δίκη, και ως εκ τούτου θα πρέπει να τους
ευγνωµονούµε στο αιώνα τον άπαντα. Τα συµπεράσµατα δεν είναι αυθαίρετα·
ανταποκρίνονται πλήρως στην πολιτεία του Γενναδίου, ο οποίος αντιµετώπισε τους
Οθωµανούς φιλικά, αποδίδοντας σ’ αυτούς απλώς τον τίτλο των απίστων, ενώ από
την άλλη πλευρά χαρακτήριζε τους ενωτικούς µε τον πλέον εχθρικό τρόπο. Η
ανάπτυξη της ορθόδοξης χριστιανικής Εθναρχίας και τα προνόµια αυτής, ήταν το
πενιχρό αντίδωρο για τις υπηρεσίες που ο Γεννάδιος και οι συν αυτόν προσέφεραν
στην εδραίωση της Οθωµανικής εξουσίας. Επιχειρώντας µια πιο ουσιαστική
προσέγγιση της προσωπικότητας του Γενναδίου µέσω των γραπτών του διακρίνουµε
δυο πράγµατα να τον απασχολούν· και τα δύο βέβαια έχουν να κάνουν µε
θρησκευτικά θέµατα. Το πρώτο είναι το πρόβληµα των Εβραίων και το δεύτερο η
αναβίωση της ορθόδοξης πίστης σ’ όλο της το µεγαλείο. Οι ιδέες αυτές θα
µπορούσαν να χαρακτηρισθούν σαν εµµονές του Γενναδίου, αποτέλεσµα της
διαταραγµένης προσωπικότητάς του: Ο κρυφός φόβος του Γενναδίου ήταν, µήπως οι
Εβραίοι πληθύνουν, καταλάβουν την Πόλη και ως εκ τούτου τη µετατρέψουν σε µια
νέα Σιών, εις βάρος βέβαια των χριστιανών, που νόµιζε ότι έτσι θα εξαφανίζονταν.
Σαν προέκταση της εµµονής αυτής έτρεµε και την αναβίωση της αρχαίας θρησκείας
των Ελλήνων, γι’ αυτό και κατέστρεφε µε τόσο πάθος ότι ελληνικό συναντούσε,
όπως π.χ. το έργο του Πλήθωνα Γεµιστού που καταστρέφεται µετά µανίας στην πυρά
και µόνο από τύχη έχουµε κάποια ελάχιστα διασωθέντα κοµµάτια από τους Νόµους
του. Και όµως αυτός ο ανθέλληνας, κατέχει περίοπτη θέση στο πάνθεο των ταγών του

έθνους. Βέβαια αυτό το εξωφρενικό µόνο στην Ελλάδα θα µπορούσε να συµβεί.
Ήταν τέτοιο το πάθος του Σχολάριου που την απειλή του Ισλαµισµού δεν την έβλεπε.
Τους υπηκόους του πρώην Βυζαντινού κράτους, που εγκατέλειπαν το χριστιανισµό
και γινόταν Μουσουλµάνοι µε ταυτόχρονο εκτουρκισµό τους, ο Γεννάδιος δεν τον
αντιλαµβανόταν. Το θέµα αυτό δεν τον απασχολούσε. Όµως µε περισσή φροντίδα
επιδιδόταν στο να διαστρεβλώνει τους έλληνες φιλοσόφους κυρίως δε τον Πλάτωνα
προς όφελος του χριστιανισµού. Έτσι για τον Πλάτωνα αγαπούσε να λέει, ότι η
διδασκαλία του απέβλεπε στο ν’ απαλλάξει τους Έλληνες από το λαϊκό δωδεκάθεο
και πως ο Πλάτωνας δια της αφοµοιώσεως της ιουδαϊκής και της αιγυπτιακής
θρησκείας ανέπτυσσε την φιλοσοφία του. Ως εκ τούτου από µόνος του ο Ελληνισµός
ήταν άχρηστος και βέβαια δεν είναι τυχαίο που τοποθετεί τον Ερµή τον Τρισµέγιστο
και τα κείµενά του σε περίοπτη θέση (ως τον πρώτο διδάξαντα τον µονοθεϊσµό από
τους αρχαίους.) Με τέτοιες λοιπόν τάσεις διαστρέβλωσης και υποβίβασης κάθε τι του
ελληνικού, ο άνθρωπος αυτός θα φρόντιζε τα συµφέροντα του Ελληνισµού. «…
χαµένος κόπος, παλιά ιστορία είναι ο Ελληνισµός …» έλεγε. Το µόνο που τον
ενδιέφερε ήταν η πλήρης υποταγή στο χριστιανισµό οποιουδήποτε τµήµατος του
Ελληνισµού µπορούσε να εκµεταλλευτεί. Αυτόν τον άνθρωπο, το νεκροθάφτη του
ελληνισµού, που έλεγε ότι η φιλοσοφία δεν οδηγεί πουθενά και δεν καλυτερεύει τη
ζωή των ανθρώπων και πως µόνο οι πατέρες της εκκλησίας µπορούν να πετύχουν
κάτι τέτοιο, κάποιοι τον παρουσίασαν σαν παιδαγωγό του έθνους. Τον χειρότερο
εκφραστή του ελληνορθόδοξου πνεύµατος τον κάναµε Εθνάρχη του έθνους των
Ελλήνων !! Η τιµή που αποδίδεται, ακόµη και σήµερα στο πρόσωπο του ανθρώπου
αυτού, γίνεται ολοφάνερη µετά από µια επίσκεψη στο ορθόδοξο Πατριαρχείο της
Κωνσταντινούπολης, στην είσοδο του οποίου υπάρχει ψηφιδωτό που παρουσιάζει τον
Σουλτάνο τον Πορθητή, να προσφέρει στο Γεννάδιο Σχολάριο, το έγγραφο µε τα
πατριαρχικά προνόµια. Το συµπέρασµα στο οποίο βέβαια καταλήγουµε, είναι ότι το
δούναι και λαβείν µεταξύ της Εκκλησίας και της οθωµανικής εξουσίας, αποτέλεσε τη
βάση συνύπαρξής τους, µιας συνύπαρξης όµως µε πολλές προεκτάσεις. Η Εκκλησία
αποκτούσε διπλή ιδιότητα· ανέπτυσσε σχέσεις µε την Υψηλή Πύλη αλλά και
φρόντιζε τις σχέσεις των ορθοδόξων υπηκόων έναντι αυτής. Η εξουσία της δεν ήταν
µόνο µεταφυσική, δεν κανόνιζε µόνο τις σχέσεις των ανθρώπων µε το Θεό, αλλά
φρόντιζε και τις σχέσεις των ανθρώπων µε την κοσµική εξουσία, καθιστώντας έτσι το
ρόλο της κυρίαρχα πολιτικό και ο ρόλος της αυτός παγιωνόταν κυρίως από τη
νοµιµοποίηση που η οθωµανική εξουσία τής πρόσφερε και που η Εκκλησία
ανταπέδιδε απλόχερα, επιβάλλοντας στο ποίµνιο την ιδέα να θεωρεί την εξουσία των
Οθωµανών ως αποτέλεσµα Θείας απόφασης. Έτσι πορεύθηκε ο Ελληνισµός όλα αυτά
τα χρόνια και δεν είναι τυχαίο ότι τα προβλήµατα συνεχίζονται ακόµη και σήµερα
ανάµεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία. Η Τουρκία σήµερα προσπαθεί να δώσει
εθνική οµοιογένεια στο λαό της, αν και αυτός είναι καρπός ενός πολυεθνικού
κράτους, του Οθωµανικού και η Ελλάδα, ένα κατ’ εξοχήν οικουµενικό - όσον
αναφορά τον πολιτισµό της - έθνος, να προσπαθεί να απαλλαγεί από τις αµαρτίες του
παρελθόντος, καθώς υποχρεώθηκε να υποταχθεί σ’ ένα θρησκευτικό δογµατισµό, που
µόνο αδιέξοδα προσέφερε και εξακολουθεί να της προσφέρει.

ΙΕΡΟΙ ΤΟΠΟΙ ΚΑΙ ΧΩΡΟΙ ΛΑΤΡΕΙΑΣ

ΙΕΡΟΙ ΤΟΠΟΙ
ΠΑΠΑΚΩΣΤΑ

ΚΑΙ

ΧΩΡΟΙ

ΛΑΤΡΕΙΑΣ

του

∆ΗΜΗΤΡΙΟΥ

Τ.

ΙΕΡΟΙ ΤΟΠΟΙ Στους αρχαίους χρόνους οι άνθρωποι αισθάνονταν θαυµασµό για τις
κινήσεις των ουράνιων σωµάτων. Σεληνιακές και ηλιακές παραστάσεις, σκαλισµένες
επάνω σε οστά που βρέθηκαν µέσα σε σπηλιές, δείχνουν ότι οι προϊστορικοί
άνθρωποι έκαναν προσεκτικές παρατηρήσεις αστρονοµικών φαινοµένων από την
Παλαιολιθική ακόµη εποχή περί το 28.000 π.Χ. Οι µεγαλιθικοί αστρονόµοι της 5ης
χιλιετηρίδας π.Χ. χρησιµοποιούσαν διατάξεις από πέτρες για την παρατήρηση των
κινήσεων των πλανητών. Οι Κινέζοι, οι Βαβυλώνιοι και οι Μάγια είχαν καταγράψει
λεπτοµέρειες των πέντε ορατών πλανητών, του Ερµή, της Αφροδίτης, του Άρη, του
∆ία και του Κρόνου. Οι αρχαίοι αστρονόµοι προσπαθούσαν να βρούν την απάντηση
στη φύση της ύπαρξης µέσα στις αρµονικές κινήσεις του σύµπαντος. Παρατηρώντας
τα ουράνια σώµατα και συσχετίζοντας την περιοδικότητά τους µε ανθρώπινες
δραστηριότητες κατόρθωναν να ζούν σε αρµονία µε τις υπερφυσικές δυνάµεις του
κόσµου. Ο έναστρος ουρανός ήταν ένα µεγάλο βιβλίο, από όπου οι αρχαίοι
αντλούσαν την αίσθηση του κυκλικού χρόνου, της αρµονίας, της συµµετρίας και της
προβλεψιµότητας της φύσης. Ακόµη κατανούσαν ενσυνείδητα τις επιδράσεις των
κοσµικών δυνάµεων στον άνθρωπο και σε απάντηση αυτών των επιδράσεων
ανακάλυψαν µία σειρά µεθόδων παρατήρησης, µε τις οποίες µελετούσαν τις κινήσεις
των ουράνιων σωµάτων και εφεύραν µία πλούσια ποικιλία ουράνιων µυθολογιών και
ζωδιακών αστρολογιών για να τις περιγράψουν και να τις εξηγήσουν. Προϊστορικά
αστρονοµικά παρατηρητήρια έχουν βρεθεί σε διάφορες µορφές, όπως σχηµατισµοί
από όρθιους µεγάλιθους, τµήµατα ναών, αναχώµατα κλπ. Η ευθυγράµµιση αυτών των
κατασκευών δείχνει ότι χρησιµοποιούνταν για τον προσδιορισµό διάφορων
περιοδικών αστρονοµικών φαινοµένων, όπως οι ισηµερίες και τα ηλιοστάσια, οι
φάσεις της σελήνης, οι κινήσεις των πλανητών. Εποµένως αυτά τα παρατηρητήρια
αποτελούσαν εξελιγµένους ηµερολογιακούς υπολογιστές, που προσδιόριζαν τις
διάφορες περιόδους κοσµικής επίδρασης και προειδοποιούσαν για αυτές. Οι αρχαίοι
γνώριζαν πολύ καλά ότι οι περίοδοι αυτές συνέβαιναν µε κανονικότητα,
κατανοούσαν την περιοδική επίδραση των ουράνιων σωµάτων και λάτρευαν αυτές τις
περιόδους σαν ιερές. Είχαν δε ανακαλύψει διάφορα µέρη που βρίσκονταν σε ισχυρό
συντονισµό µε τις ουράνιες δυνάµεις. Οι τόποι αυτοί αποτέλεσαν µε τον καιρό τόπους
λατρείας και προσκυνήµατος. Οι µεγάλιθοι του Στόουνχεντζ. Η ίδια η γη βέβαια είναι
ένα πολύπλοκο σύστηµα µε πολλαπλά ενεργειακά φαινόµενα που επιδρούν στον
άνθρωπο είτε µε γνωστό είτε µε άγνωστο τρόπο. Οι ατµοσφαιρικές συνθήκες, οι
µεταβολές στη θερµοκρασία και το ηλιακό φώς είναι παραδείγµατα τέτοιων
φαινοµένων που επηρεάζουν τον άνθρωπο φυσικά και ψυχολογικά. Το ίδιο συµβαίνει
µε τα γεωφυσικά φαινόµενα όπως το µαγνητικό πεδίο της γής, η ραδιενέργεια, η
βαρύτητα, η ύπαρξη υπόγειων υδάτων και µεταλλικών ορυκτών, η ηφαιστιακή και
σεισµική δραστηριότητα, οι υπέρηχοι και ο ιονισµός. Υπάρχουν δε τελλουρικά
ρεύµατα που γεννιούνται από τις κινήσεις των υπόγειων νερών, άλλα που
δηµιουργούνται από τις εδαφικές ρωγµές που φέρνουν σε επαφή µεταξύ τους εδάφη
διαφορετικής σύστασης µε θερµοκρασιακές διαφορές και άλλα που προέρχονται από
το γήϊνο µάγµα. Αυτά τα ρεύµατα είναι η ίδια η εκδήλωση της ζωής της γής και, όπου
δεν φτάνουν, η γη είναι άγονη σαν ένα κοµµάτι του ανθρώπινου σώµατος όπου δεν
πηγαίνει αίµα. Αντίθετα στα µέρη που παρουσιάζονται αυτά τα ρεύµατα προκαλείται
µία επίταση ζωής, που κάνει τα χώµατα γόνιµα. Ενεργειακά – τελλουρικά ρεύµατα
της γης σύµφωνα µε τους Σοβιετικούς επιστήµονες. Οι γραµµές περιβάλλουν τον
πλανήτη µας σε σχήµα δωδεκάεδρου τοποθετηµένου µέσα σε εικοσάεδρο. Η έρευνα

έχει δείξει ότι οι αρχαίοι τόποι λατρείας βρίσκονται επάνω ή πολύ κοντά σε περιοχές
µε ασυνήθιστα αυξηµένη ένταση τέτοιων γεωφυσικών φαινοµένων. Το ερώτηµα
βέβαια είναι πώς οι αρχαίοι λαοί κατόρθωναν να εντοπίσουν αυτά τα µέρη δίχως τα
απαραίτητα διαγνωστικά επιστηµονικά µέσα. Πιθανόν να είχαν πολύ αναπτυγµένες
αισθητήριες ικανότητες και να αισθάνονταν την ενέργεια των ιερών τόπων. Είναι
γνωστό ότι ο άνθρωπος αποκτά ικανότητες και προσαρµόζεται ανάλογα µε τον
υφιστάµενο τόπο και χρόνο. Οι αρχαίοι λαοί, όντας σε αρµονία µε τη φύση και
απόλυτα εξαρτώµενοι από αυτήν, µάλλον ανέπτυξαν ικανότητες που ο σύγχρονος
άνθρωπος δεν διαθέτει πλέον. Ετσι, όπως όλοι µας αισθανόµαστε και την παραµικρή
µεταβολή στη θερµοκρασία, οι αρχαίοι πιθανόν να µπορούσαν να αισθανθούν τις
γεωφυσικές ενέργειες κάθε τόπου. Έχοντας λοιπόν εντοπίσει αυτούς τους ιερούς
τόπους και αδυνατώντας να εξηγήσουν επιστηµονικά την αιτία της αυξηµένης
ενέργειας οι αρχαίοι την απέδιδαν σε πνεύµατα, θεότητες και µαγικές δυνάµεις.
Εποµένως οι αρχαίοι τόποι λατρείας ήσαν εκείνοι όπου οι αόρατες αυτές δυνάµεις
εισέρχονταν από άγνωστες σφαίρες. ΙΕΡΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ∆ια µέσου των αιώνων
πολλοί πολιτισµοί κατανοούσαν και εξέφραζαν τον γεωγραφικό χώρο µε διάφορους
τρόπους. Ενας από αυτούς είναι µε την καθιέρωση της ιερής γεωγραφίας, δηλαδή µε
την περιφερειακή και ακόµη υδρογειακή τοποθέτηση ιερών τόπων ανάλογα µε
µυθολογικούς, συµβολικούς, αστρολογικούς, γεωδεσικούς και σαµανιστικούς
παράγοντες. Τα µνηµεία και οι πόλεις των Φοινίκων, Αρχαίων Ελλήνων, Ετρούσκων,
Χαλκηδονίων και Ρωµαίων ύφαιναν ένα αξιοθαύµαστο δίκτυο σε απόλυτη σχέση µε
τον ουρανό, ιδιαίτερα την πορεία του ήλιου µέσα από το ζωδιακό. Πολλοί συγγραφείς
έχουν παρουσιάσει στα βιβλία τους διαγράµµατα ζωδιακών σχηµατισµών στην
ενδοχώρα και τα Ελληνικά νησιά. Με κέντρα σε ιερές περιοχές, όπως η ∆ήλος, η
Αθήνα, οι ∆ελφοί και η Σίουα στην Αίγυπτο, τα ζώδια περνούσαν από ξηρά και
θάλασσα δια µέσου σηµαντικών τόπων προσκυνήµατος της αρχαιότητας. Οι
αρχιτέκτονες αυτών των διηπειρωτικών ζωδιακών σχηµατισµών είχαν κάνει τη χώρα
τους µία ζωντανή εικόνα του κόσµου. Αλλος τρόπος έκφρασης της ιερής γεωγραφίας
είναι µέσω της γεωδεσίας. Η γεωδεσία, κλάδος των µαθηµατικών, ασχολείται µε το
µέγεθος και το σχήµα της γης και τον προσδιορισµό των επιφανειακών της σηµείων.
Οι µεγάλοι φιλόσοφοι και παρατηρητές στην ιστορία του ανθρώπινου γένους
εντόπισαν µία σειρά γεωµετρικών αναλογιών στο σώµα της γής. Ο Πλάτων, για
παράδειγµα, στον Τίµαιο, γράφει πως η γή από ψηλά µοιάζει µε µία µπάλα που
αποτελείται από 12 κοµµάτια, υπονοώντας έτσι ότι µπορεί να θεωρηθεί ένα
δωδεκάεδρο. Γενικά, υπάρχουν πολλά τέτοια µοντέλα της γης που συσχετίζονται
αξιοθαύµαστα µε µία σειρά φαινοµένων φυσικών ή ανθρώπινων. Οι αρχαίοι γνώριζαν
αυτά τα µοντέλα, και σε πρόσφατους χρόνους ερευνητές έχουν αρχίσει να
ανακαλύπτουν ότι οι κατασκευές βασίζονταν σε αυτά. Στην αρχαία Αίγυπτο ο πρώτος
γεωγραφικός µεσηµβρινός διχοτοµούσε επακριβώς τη χώρα, περνώντας από την
Μπεχδέτ στη Μεσόγειο, από τη Μεγάλη Πυραµίδα και από τον δεύτερο καταρράκτη
του Νείλου στο Νότο. Οι πόλεις και οι τόποι λατρείας κατασκευάζονταν σε
συγκεκριµένες αποστάσεις από αυτήν την ιερή γραµµή και σε κάθε έναν από αυτούς
τους τόπους τοποθετούνταν µία πέτρα, ο οµφαλός, µε χαράξεις που έδειχναν την
διεύθυνση και την απόσταση άλλων ιερών τόπων. Στην αρχαία Ελλάδα η ∆ωδώνη, οι
∆ελφοί, η ∆ήλος, τα Κύθηρα, η Κνωσσός και η Κύπρος απέχουν µεταξύ τους µία
µοίρα γεωγραφικού πλάτους. Τρίγωνο σχηµατίζεται µεταξύ Θηβών, ∆ωδώνης και
όρους Αραράτ. Στην Αγγλία ο Alfred Watkins ανακάλυψε το 1921 τις ley lines που
ενώνουν τα µνηµεία της Αγγλίας. Παρόµοια παραδείγµατα υπάρχουν και στους
αρχαίους πολιτισµούς του ∆υτικού ηµισφαίριου. Ελληνικοί ναοί και µαντεία που
ισαπέχουν από την ∆ήλο. ΙΕΡΗ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Η αρχιτεκτονική ακολουθεί και αυτή

όλα τα δηµιουργήµατα του ανθρώπινου νου, στα οποία υπάρχει µία εξέλιξη σαν
αποτέλεσµα της ωρίµανσης της πανανθρώπινης διάνοιας. Αυτό συνέβη άλλωστε µε
όλους τους βασικούς ρυθµούς της αρχιτεκτονικής. Οι Αιγυπτιακοί οβελίσκοι
ακολουθήθηκαν από τους κίονες και τα αετώµατα των Ελληνικών ναών και αυτοί στη
συνέχεια από τη ρωµαϊκή αψίδα. Το γοτθικό τόξο µπορεί να θεωρηθεί η φυσιολογική
συνέχεια στη σειρά της τελειοποίησης των αρχιτεκτονικών δηµιουργηµάτων του
ανθρώπου. Όµως αυτή η καθαρά θεοσοφική αντίληψη δεν είναι αρκετή. Χρειάζεται
µία βαθύτερη θεώρηση βασισµένη στην ερµητική φιλοσοφία. Στους αρχαίους
χρόνους οι άνθρωποι έδιναν αξία σε τέµπλα και ιερά κτίρια για την ικανότητά τους να
εµπνέουν και να εξυψώνουν. Ακόµη και σήµερα πολλοί επισκέπτονται µέρη όπως η
πόλη των Ίνκας Tiahaunaco, οι πυραµίδες της Γκίζας κλπ. Οι οικοδόµοι που
κατασκεύασαν αυτά τα έργα δεν ήσαν απλά αρχιτέκτονες, αλλά δάσκαλοι της σοφίας
στην έκφραση της τέχνης τους. Στα χρόνια εκείνα αυτά τα κτίρια χαρακτηρίζονταν
σαν ιερά, επειδή εξύψωναν το πνεύµα. Πώς γίνονταν αυτό; Ανακάλυψαν αυτό που
βρίσκει ο κάθε επιµελής που αναζητεί την αλήθεια - ότι όλη η ζωή είναι
συνδεδεµένη. Μέσα σε αυτήν τη διασύνδεση της ζωής και των µορφών στις οποίες
ενυπάρχει, υπάρχουν αρµονίες, σχηµατισµοί και αναλογίες που έχουν τεθεί σε κίνηση
από υψηλότερες διάνοιες. Παίζουν τον ρόλο των προτύπων για την εκδήλωση της
ζωής σε όλες τις εκφράσεις της. Αν προσέξουµε αυτές τις απλές παγκόσµιες αρχές θα
µπορέσουµε να δηµιουργήσουµε αρµονικά περιβάλλοντα, που ενώνουν οµορφιά και
λειτουργικότητα. Οι αρµονίες και αναλογίες που χρησιµοποιήθηκαν από τους
αρχαίους αρχιτέκτονες είναι οι ίδιες µε εκείνες που χρησιµοποιήθηκαν από
υψηλότερες διάνοιες που δηµιούργησαν τη ζωή γύρω µας. Πράγµατι µερικές µορφές
και σχήµατα στη φύση είναι µυστηριακά ευχάριστα στο ανθρώπινο µάτι.
Παραδείγµατα είναι το σπιράλ των κοχυλιών, ο σχηµατισµός των ροδοπέταλων, η
διευθέτηση των σπόρων στο ηλιοτρόπιο, οι κρύσταλλοι του χιονιού, οι κυψέλες των
µελισσών και το ίδιο το ανθρώπινο σώµα. ∆εν είναι όµως µόνον οι µορφές αυτές καθ’
εαυτές που ελκύουν την προσοχή, αλλά και οι αναλογίες και οι συνδυασµοί των επί
µέρους τµηµάτων που τις απαρτίζουν. Η ανακάλυψη αυτών των παράθυρων στο
άπειρο που διδάσκει η ίδια η φύση υπήρξε η βάση της γνώσης της ιερής γεωµετρίας
και των αριθµών. Μυστηριακά ευχάριστες µορφές και σχήµατα της φύσης. Η επιρροή
των ιερών αριθµών και της γεωµετρίας στην ανθρώπινη λογική µπορεί όντως να
αναχθεί στις αρχές του ανθρώπινου πολιτισµού. Οι µετρήσεις της γής, τα
αστρονοµικά φαινόµενα, η διαστασιολόγηση και ο προσανατολισµός των κτιρίων
καθώς και οι αναλογίες των ήσαν πρακτικές εφαρµογές των αριθµών και της
γεωµετρίας στους αρχαίους χρόνους. Ιδιαίτερα όταν επρόκειτο για σπουδαία κτίρια,
αυτά σχεδιάζονταν µε ειδικές, ιερές αναλογίες. Οι αναλογίες αυτές συνδύαζαν
αισθητική και θρησκευτικό περιεχόµενο, η δε εξήγησή τους βρίσκονταν πάντα µέσα
στο πλαίσιο της θρησκείας και της µεταφυσικής κάθε εποχής. Η γεωµετρία της φύσης
εποµένως είναι η ουσία της ιερής γεωµετρίας που χρησιµοποιήθηκε για το κτίσιµο
τόπων λατρείας. Οι τόποι αυτοί κρυπτογραφούν αναλογίες της δηµιουργίας και
εποµένως καθρεφτίζουν το σύµπαν. Οι πυραµίδες της Αιγύπτου είναι κλασσικά
παραδείγµατα της χρήσης τέτοιων αναλογιών για τον προσδιορισµό της γωνίας
κατασκευής των, και η ίδια ακριβώς αρχή εφαρµόστηκε και στους τάφους των
Φαραώ. Τα Βαβυλωνιακά ιερά βουνά είναι επίσης δείγµατα της µετάφρασης
ανώτερης κοσµολογικής τάξης. Τα ίδια ισχύουν για τα Εβραϊκά ιερά κτίρια τα οποία
στη σειρά τους επηρεάστηκαν από τους προηγούµενους πολιτισµούς. Η αρχαία
Ελλάδα είχε τεράστια ποικιλία στην ερµηνεία και χρήση ιερών αριθµών και
γεωµετρίας. Ο Πυθαγόρας, ανακαλύπτοντας ότι οι µουσικοί τόνοι µπορούν να
µετρηθούν σε σχέση µε τον χώρο, κατόρθωσε να τους εκφράσει µε κλάσµατα

ακέραιων αριθµών. Σε αυτή τη θεωρία πολύ αργότερα βασίστηκε το µουσικό
σύστηµα αρµονίας της Αναγέννησης. Ο Πλάτων εξέφρασε την αρµονία του
σύµπαντος σε σχέση µε επτά αριθµούς που περιέγραφαν όλα τα µυστήρια του
σύµπαντος και ήσαν εποµένως πρώτιστης σηµασίας στην ιερή αρχιτεκτονική. Ο
Ευκλείδης, ο πατέρας της σύγχρονης γεωµετρίας, συσχέτισε τη γεωµετρία µε λόγους
ακέραιων αριθµών εξαλείφοντας την ανάγκη για µέτρηση γωνιών. Η γεωµετρία και οι
ιεροί αριθµοί βρίσκουν την έκφρασή τους σε όλες τις σφαίρες της ζωής και στα
κτίρια της αρχαίας Ελλάδος. Τα διάφορα µέρη του κτιρίου, διαστασιολογηµένα µε
αυστηρούς κανόνες αναλογιών, βρίσκονταν σε πλήρη αρµονία µεταξύ τους. Τάξη,
διευθέτηση, διανοµή, αναλογία, συµµετρία, διακόσµηση και οικονοµία είναι οι
βασικές αρχές της αρχιτεκτονικής του Vitruvius. Εκτός από τα θέατρα και τις πόλεις,
που σχετίζονταν µε τη µορφή του κόσµου, ο Vitruvius σχεδίαζε τα κτίρια µε βάση το
ανθρώπινο σώµα. Μετά την πτώση της Ρωµαϊκής αυτοκρατορίας στον 4ο και 5ο
αιώνα µ.Χ., η γνώση των ιερών αριθµών και της γεωµετρίας και η εφαρµογή τους
στην αρχιτεκτονική ατόνησε, για να αναγεννηθεί και πάλι τον 11ο αιώνα µ.Χ. µε τον
ρωµανικό και γοτθικό ρυθµό. Οι γοτθικοί ναοί ήταν αποτέλεσµα της αναβίωσης των
γεωµετρικών ιδεών και πρακτικών του κλασσικού κόσµου. Η επαφή των
σταυροφόρων µε τους Άραβες συνετέλεσε στην επάνοδο της αρχαίας γνώσης στη
∆ύση όπως αυτή αποκαλύφθηκε στους Άραβες όταν κατέλαβαν Ελληνικές πόλεις σαν
την Αλεξάνδρεια. ΙΕΡΟΙ ΧΩΡΟΙ - ΝΑΟΙ Οι αρχέτυπες µορφές στα δηµιουργήµατα
της φύσης και κατ’ επέκταση στα ανθρώπινα δηµιουργήµατα που έχουν σαν σκοπό
την ένωση της γής µε τον ουρανό υπάρχουν σε κάθε πολιτισµό και κοινωνία του
αρχαίου κόσµου. Σε µερικές µυθολογίες παίρνουν τη µορφή ιερών κοσµικών
δέντρων, σε άλλες τη µορφή ιερών λόφων, του κοσµικού άξονα, του οµφαλού της
γής, του τροχού κλπ. Τα µέρη αυτά µπορούν να θεωρηθούν οι µίτρες για τη
δηµιουργία ιερών χώρων. Στην πιό απλοποιηµένη µορφή το πρότυπο είναι ένα
τετράγωνο µε εγγεγραµµένο κύκλο διαιρούµενο σε τέσσερα µέρη µε οριζόντιες και
κάθετες γραµµές. Αυτή η απλοποιηµένη µίτρα µπορεί στη συνέχεια να επεκταθεί και
να αποκτήσει µεγάλη πολυπλοκότητα, αλλά πάντα θα εξακολουθεί να συµβολίζει τον
άνθρωπο στο κέντρο µε τους τέσσερις άξονες του ορίζοντα. Οπως επίσης το κέντρο
µπορεί να συµβολίζει τον ήλιο, ο κύκλος την τροχιά της γής και οι άξονες τη θερινή
και χειµερινή ισηµερία. Αυτό είναι το κοσµικό γλυπτό πάνω στο οποίο βασίστηκαν
αρχιτεκτονικές ναών κάθε θρησκείας και κάθε εποχής. Βρίσκεται στη µορφή του
κήπου της Εδέµ, στη µεγάλη πυραµίδα, στο Στόουνχεντζ. Η γη περιστρέφεται από τη
δύση στην ανατολή τυλιγµένη στη δική της ατµόσφαιρα που γυρίζει µαζί της.
Ταυτόχρονα όµως κινείται µέσα στο υλικό που κολυµπούν οι κόσµοι και που οι
αρχαίοι ‘Ελληνες ονόµαζαν αιθέρα. Ο αιθέρας αυτός σε σχέση µε τη γη κινείται από
την ανατολή προς τη δύση. Το ρεύµα του αιθέρα είναι ζωτικό και το ίδιο αναγκαίο
για τη ζωή, όπως οποιοδήποτε άλλο στοιχείο. Ο άνθρωπος λοιπόν πρέπει να στέκεται
αντίκρυ στην ανατολή για να δεχθεί µέσα του το ρεύµα που προέρχεται από τον
ουρανό και να το συνενώσει µε το ρεύµα του τόπου που προέρχεται από τη γη. Για
τον λόγο αυτό όλοι οι ναοί σε όλες τις εποχές είναι προσανατολισµένοι προς στην
ανατολή. Κάθε καινούργιο κτίριο πρέπει να έχει µία αρχή. Αφετηρία στο κτίσιµο των
ναών ήταν το ιερό κέντρο, όπου στήνεται η κολώνα του ναού. Το ιερό κέντρο είναι
για τον ναό το κέντρο του κόσµου. Όπως ο κόσµος δηµιουργήθηκε από ένα κέντρο,
έτσι και το κτίσιµο του κέντρου του ναού αποτελεί µία κοσµογονία, µία
αναπαράσταση της δηµιουργίας του κόσµου. Στο κέντρο του ανοικτού χώρου ένα
καρφί ή µία ράβδος καρφώνονταν στο έδαφος και στη συνέχεια χαράζονταν ένας
κύκλος. Χρησιµοποιώντας τον κύκλο σαν βάση, µία ορθή γωνία χαράζονταν
χρησιµοποιώντας απλή γεωµετρία και µία γραµµή από ανατολή στη δύση. Ετσι

ξεκινούσε το έργο, χαράζονταν τα θεµέλια και άρχιζαν οι εκσκαφές. Στους
κατασκευαστές των ναών υπάρχει µία σταθερή και καθαρή τάση για αρµονικό
σχεδιασµό µε έµφαση στην αναλογία και στη γεωµετρική διαστασιολόγηση. Στον
σχεδιασµό µε αναλογία, οι κύριες διαστάσεις είναι πολλαπλάσια µιάς σταθερής
µονάδας, συνήθως του πάχους των κολωνών. Το βάρος και ο όγκος του κτιρίου
εποµένως βρίσκονται σε άµεση σχέση µε σταθερές αντοχής και αισθητικής. Από
πλευράς αντοχής διότι ένα αναλογικό σύστηµα, που έχει δοκιµαστεί εµπειρικά, είναι
σίγουρα εφαρµόσιµο σε νέα κτίρια µε ταυτόσηµες αναλογίες. Αισθητικά δε διότι ένα
τέτοιο κτίριο διαθέτει αρµονία τόσο στα επιµέρους τµήµατά του όσο και στο σύνολό
του. Παράλληλα, ένα κτίριο σχεδιασµένο γεωµετρικά µπορεί από την µικρή κλίµακα
του σχεδιασµού να κατασκευαστεί στη συνέχεια µε τα ίδια γεωµετρικά βήµατα στην
πράξη. Εχει τη δυναµική της εσωτερικής αρµονίας από τη διαδικασία του σχεδιασµού
των αναλογιών του µε απλά γεωµετρικά σχήµατα και δεν απαιτεί στον σχεδιασµό και
στην εφαρµογή παρά µόνον την στοιχειώδη αριθµητική γνώση. Οι αρχιτέκτονες και
τεχνίτες των ναών προσπαθούσαν να εκφράσουν µέσω της εργασίας τους τις
δοξασίες που είχαν σχετικά µε τη µαθηµατική φύση της δηµιουργίας. Τα επίπεδα
σχήµατα που κυρίως χρησιµοποιήθηκαν για τον προσδιορισµό των αρχιτεκτονικών
αναλογιών ήταν ο κύκλος, το ισόπλευρο τρίγωνο και το τετράγωνο που µε τη
διαγώνιό του ορίζει και το ορθογώνιο ισοσκελές τρίγωνο. Αξίζει δε εδώ να τονιστεί
ότι τα σχήµατα αυτά είναι τα δισδιάστατα ανάλογα της σφαίρας, του τετράεδρου και
του κύβου, που αποτελούν βασικές µορφές της µοριακής κατασκευής. Τα πλέον
στοιχειώδη αυτά γεωµετρικά σχήµατα είναι απόλυτα συνδεδεµένα µε τις αναλογίες
του ανθρώπινου σώµατος σαν να ήταν τα αρχιτεκτονικά του αρχέτυπα. Ακόµη ο
κύκλος είναι το σύµβολο του σύµπαντος, το ισόπλευρο τρίγωνο συµβολίζει την
ανώτατη τριαδικότητα και το τετράγωνο την χαµηλότερη τετραδικότητα της
επταδικής φύσης του ανθρώπου. Οι αναλογίες του ανθρώπινου σώµατος σε σχέση µε
τον κύκλο, το τετράγωνο και το ισόπλευρο τρίγωνο. Βεβαίως το πλέον σηµαντικό
σχήµα στην αρχιτεκτονική αναλογία είναι το ισόπλευρο τρίγωνο. Έχει τρεις ίσες
πλευρές, τρεις ίσες γωνίες 60ο, τριχοτοµεί την περιφέρεια του κύκλου και είναι το
σύµβολο του αριθµού 3. Οποτεδήποτε τρία σηµαντικά σηµεία ενός αρχιτεκτονικού
σχεδίου συµπίπτουν µε τις τρείς κορυφές ενός ισόπλευρου τριγώνου, το αποτέλεσµα
είναι αρµονικό. Χαρακτηριστικά παραδείγµατα είναι οι πυραµίδες της Αιγύπτου, το
Ερεχθείο, πολλοί αρχαίοι Ελληνικοί και Ρωµαϊκοί ναοί, αψίδες, καθεδρικοί ναοί κλπ.
Εφαρµογή του ισοσκελούς τριγώνου στο Ερεχθείο και στον Καθεδρικό Ναό του
Μιλάνου. Aναλογίες µε τη µορφή της Φ2, Φ3 και (Φ5+1)/2, δηλαδή της χρυσής
αναλογίας, ήταν επίσης σε συχνή χρήση. Η χρυσή αναλογία ή τοµή προέρχεται από
την αναλογία 2 προς 1 που είναι ακριβώς η αναλογία των αιγυπτιακών και ελληνικών
ναών. Το ορθογώνιο των αναλογιών 2 προς 1 έχει µία διαγώνιο που ισούται µε Φ5.
Αν στη διαγώνιο αυτή προστεθεί το πλάτος του ορθογωνίου και το άθροισµα
διαιρεθεί µε το µήκος του ορθογωνίου λαµβάνεται ο αριθµός 1,618 που αποτελεί τον
χρυσό αριθµό, ακραίο όριο της σειράς αριθµών του Fibonacci. ΣΚΟΠΟΣ ΤΩΝ
ΝΑΩΝ Για τους παλιούς ο άνθρωπος δε γίνονταν πραγµατικά άνθρωπος παρά µόνον
αν αφυπνίζονταν οι πνευµατικές του ιδιότητες. Και αυτό το κατόρθωνε είτε µε
εσωτερική δωρεά, είτε µε άσκηση, ή µε σωµατική µυστηριακή κυριαρχία. Όλες οι
θρησκείες, παλιές ή καινούργιες, είχαν τους δικούς τους τόπους προσκυνήµατος. Και
οι τόποι αυτοί είχαν πάντοτε τη δύναµη να εξυψώνουν τον άνθρωπο, θέτοντάς τον
κάτω από την ευµενή επήρεια κοσµικών πεδίων. Όµως για να επιτευχθεί η δωρεά
αυτών των κοσµικών δυνάµεων, απαιτείται πάντοτε το όργανο της ενίσχυσής τους, ο
ναός. Και ο κάθε ναός ακολουθεί τον ένα και µοναδικό µέγα νόµο της αρµονίας, που
οδηγεί, µε διαφορετική κάθε φορά εφαρµογή της µιάς και της αυτής παραδοσιακής

γνώσης, στο κλειδί για την κατανόηση των νόµων της εξέλιξης. Μιάς εξέλιξης που
πάντοτε ρυθµίζει τους τρόπους ενέργειας από τους οποίους πηγάζει το ύφος. Οι
σύγχρονοι κατασκευαστές δε γνωρίζουν πώς να σχεδιάζουν τις κατασκευές, ώστε να
εκφράζουν πνευµατικές και διανοητικές αξίες, όπως αυτές χρησιµοποιήθηκαν στην
αρχαία αρχιτεκτονική. Ο σηµερινός κατασκευαστής της απόλυτα µηχανοποιηµένης
εποχής µας έχει εντελώς διαφορετικά πιστεύω. Έτσι γι’ αυτόν ένα οίκηµα είναι απλά
ένας µηχανισµός διαβίωσης που δεν χρειάζεται να εκφράζει καµία πνευµατική
σύνδεση µε τη ζωή. Οι άνθρωποι όµως που κατασκεύασαν τους παλαιούς ναούς είχαν
µία εντελώς διαφορετική φιλοσοφία. Γι’ αυτούς όλα ήταν προορισµένα και είχαν τη
θέση τους για να επενεργούν επάνω στον άνθρωπο. ∆εν θα έκτιζαν τους ναούς τους,
αν δεν το είχαν κρίνει χρήσιµο και λογικό. Γιατί τίποτε δεν είναι τυχαίο στους
παλαιούς ναούς. Ο προσανατολισµός, οι αναλογίες, δεν φαντάζουν µόνο όµορφα,
αλλά είναι αποτέλεσµα µιάς εξωτερικής και ταυτόχρονα εσωτερικής αναγκαιότητας.
Οι ναοί ήταν οργανικές κατασκευές και σε τέχνη και σε συµβολισµό και φτιάχτηκαν
από ανθρώπους που γνώριζαν πολύ καλά τι έκαναν. Οι ναοί είναι οικοδοµήµατα που
αποτελούν όχι µόνον «παγωµένη µουσική» – όπως είθισται να χαρακτηρίζεται η
αρχιτεκτονική – αλλά όργανα θείας µουσικής, όργανα θρησκευτικής επενέργειας και
µεταστοιχείωσης του ανθρώπου. Οι ναοί είναι γέφυρα ανάµεσα σε δύο κόσµους που
γεωµετρικά εκφράζονται διαφορετικά - το πέρασµα από την ευθεία γραµµή στην
καµπύλη, που θα µπορούσε να χαρακτηριστεί ως το πάντρεµα του νερού µε τη φωτιά.
Είναι λοιπόν οι ναοί κτισµένοι σε τόπους που διαλέχτηκαν για να επωφεληθεί ο
άνθρωπος από τα τελλουρικά ρεύµατα. Είναι διασπαρµένοι έτσι ώστε να
απεικονίζουν επάνω στη γη τους σχηµατισµούς και την τοπογραφία του ουρανού και
να αναπαριστούν την κοσµική αρµονία. Έχουν αναλογίες που είναι βασισµένες στα
πρότυπα που διδάσκει η φύση και τέτοιες ώστε να συντονίζονται µε τα κοσµικά πεδία
και να είναι καλύτεροι αγωγοί θείας ενέργειας και υπέρβασης. Είναι σχεδιασµένοι µε
βάση αρχέτυπα σύµβολα βασισµένα στην κοσµολογία και την αναλογική σκέψη
εξασφαλίζοντας έτσι την υπαρξιακή συµβατότητα. Είναι κτισµένοι από υλικά που
έχουν την ιδιότητα να µεταδίδουν τους κοσµικούς κραδασµούς. Ζωντανεύουν µε την
συνάθροιση των πιστών που µε την ένωση της πίστης τους κάνουν τους ναούς
πραγµατικές εισόδους στο Βασίλειο του Θεού. Αυτό είναι ακριβώς το µυστικό τους,
που δεν είναι διαφορετικό από τα µυστικά που αποκαλύπτει στον ερευνητή το
ανοικτό βιβλίο της γνώσης, όταν αυτός γυρίσει τις σελίδες του. ****

ΑΛΧΗΜΕΙΑ - Μια Ελληνική Επιστήµη
ΑΛΧΗΜΕΙΑ - Μια Ελληνική Επιστήµη του ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΚΟΚΚΑΛΑ
Αλχηµεία ονοµάστηκε η ψευδοεπιστήµη που είχε ως σκοπό να επιτύχει τη
µετατροπή ορισµένων βασικών µετάλλων σε ασήµι ή -κυρίως- σε χρυσάφι και να
ανακαλύψει το µυστικό της αθανασίας. Γενικότερα µπορούµε να πούµε ότι στόχος
της Αλχηµείας ήταν η µεταµόρφωση. Η µεταµόρφωση της δοµής των µετάλλων, η
µεταµόρφωση από την αρρώστια στην υγεία, από το γήρας στη νιότη, από την
ανθρώπινη φύση στη θέωση. Μέσο για την πραγµάτωση των στόχων αυτών είναι η
φιλοσοφική λίθος, « η λίθος που δεν ήταν λίθος»1, όπως έλεγαν οι αλχηµιστές, µε
άλλα λόγια ο χηµικός τύπος που θα λειτουργήσει ως πανάκεια. Η φιλοσοφική λίθος
ήταν το φάρµακο για τα µέταλλα. Τα µέταλλα που είχαν χάσει την αρχική τους
ιδιότητα, αυτή του χρυσού. Με τη λίθο θα ανακτούσαν τα µέταλλα την παλιά τους

κατάσταση. Με τον ίδιο τρόπο µπορεί η λίθος να επαναφέρει την υγεία ή τη νιότη
στον άνθρωπο. Η ετυµολογία του όρου Αλχηµεία, είναι καθαρά ελληνική και την
ετυµολογούν από το χύσις, το χύσιµο ή το χύµα, το χυµένο µέταλλο (από το ρήµα
χέω), ή από το χους, το χώµα, ή από το ρήµα χόω = επισωρεύω χώµα. Η δεύτερη
εκδοχή της ίδιας άποψης, είναι ότι πρόκειται για τη λέξη χηµεία, ή χηµία, που
σηµαίνει την τέχνη της κατασκευής µεταλλικών κοσµηµάτων και την οποία αναφέρει
ο ∆ιοκλητιανός. Όσο για το πρώτο συνθετικό το Αλ, δέχονται ότι είναι το ρήµα αλά
(αλλιώς και άλαδε), που σηµαίνει «προς τη θάλασσα», ή το ουσιαστικό άλας, καθώς
οι αλχηµιστές χρησιµοποιούσαν το αλάτι στα πειράµατά τους. Ωστόσο, η πιθανότερη
εκδοχή είναι ότι πρόκειται για την ελληνική λέξη Χυµεία, από το χυµός, την οποία
παρέλαβαν αυτούσια οι Άραβες και, προσθέτοντας το αραβικό άρθρο al, την
µετέτρεψαν σε al-kimiya. Από τους άραβες έγινε γνωστή η αλχηµεία στη δύση, κατά
το 12ο αιώνα ως alchimia, στα λατινικά και µε διάφορες παραλλαγές πέρασε στις
γλώσσες της δύσης (alchemy, alchemie, alchimia), όπου έφτασε στην ελληνική
γλώσσα ως αντιδάνειο, µε τη λανθασµένη ορθογραφία αλχηµεία. Γι’ αυτό ορισµένοι
φιλόλογοι προτείνουν ότι η λέξη χηµεία πρέπει να γράφεται µε ύψιλον και όχι µε ήτα,
στηριζόµενοι στο γεγονός ότι ο Πλούταρχος αναφέρει στο έργο του τη λέξη χυµεία.
Η Αλχηµεία συνδέεται στενά µε την αστρολογία, η οποία είναι αρχαιότερη επιστήµη.
Και οι δύο αποτελούν προσπάθειες να ανακαλύψει ο άνθρωπος τη σχέση του µε τον
κόσµο και να εκµεταλλευτεί αυτή τη γνώση προς όφελός του. Η αστρολογία
ασχολείται µε τη σχέση του ανθρώπου µε το Σύµπαν, ενώ η αλχηµεία ασχολείται
κυρίως µε τα γήινα, χωρίς όµως ν’ αδιαφορεί και για τα άστρα και τους πλανήτες.
Αντιθέτως µάλιστα οι αλχηµιστές πίστευαν ότι υπάρχει απόλυτη αντιστοιχία ανάµεσα
στο µακρόκοσµο και το µικρόκοσµο, δηλαδή ότι οι κινήσεις των πλανητών και των
απλανών αστέρων επηρεάζουν άµεσα τη ζωή των ανθρώπων. Αυτό που επεδίωκαν
ήταν να αλλάξουν τη σύσταση των πραγµάτων, σε σχέση πάντα µε αυτά που
υποδείκνυαν τα άστρα, ώστε να πετύχουν την κατάλληλη δοµή. Η Αλχηµεία βέβαια
συνδέεται στενά και µε τη χηµεία. Αποτελεί κατά κάποιο τρόπο συµπλήρωµά της. Οι
αλχηµιστές είχαν βαθιά γνώση –πάντα για τα µέτρα της εποχής- των ιδιοτήτων των
σωµάτων. Τα µέταλλα που χρησιµοποιούσαν ήταν κυρίως ο χαλκός, ο σίδηρος, ο
µόλυβδος, ο κασσίτερος και κυρίως ο υδράργυρος. Οι αλχηµιστές πίστευαν ότι όλα
τα µέταλλα προέρχονταν από τον υδράργυρο και ότι µπορούν να ξαναγίνουν
υδράργυρος, όπως συµβαίνει µε το νερό και τον πάγο. Το θειάφι, η «πέτρα που
καίει», ήταν επίσης από τα κυριότερα συστατικά για τους αλχηµιστές. Η ένωση του
θείου µε τον υδράργυρο και άλλα µέταλλα δηµιουργούσε πολύχρωµες ουσίες.
Χρησιµοποιούσαν επίσης για τον ίδιο σκοπό, διάφορα διαβρωτικά άλατα και οξέα
(κυρίως το θειικό οξύ), χλωριούχο νάτριο και αµµωνία. Την ίδια ιδιότητα, της
παραλλαγής των χρωµάτων, έχει και το αρσενικό. Η διαδοχή χρωµάτων στην
αλχηµεία, έχει την καταγωγή της στις αρχαίες τεχνικές βαφής. Οι πρωτο-Έλληνες
αλχηµιστές, µιλούσαν συνεχώς για βάψιµο αγενούς µετάλλου, µέχρις ότου πάρει το
χρώµα του χρυσού. Αυτή ήταν η διαδικασία που λάβαινε χώρα στο συµπυκνωτή
αναρροής, που ήταν γνωστός και ως «κηροτάκης». Αυτή η ιδέα για το βάψιµο των
µετάλλων πέρασε και στην δυτική αλχηµεία. Οι Έλληνες αλχηµιστές είχαν εισάγει
ένα κίτρινο στάδιο ανάµεσα στο λευκό και στο κόκκινο, κάτι το οποίο απορρίφτηκε
από την Ευρωπαϊκή Αλχηµεία …(σε τι στάδια αναφέρεται;;;) Πολύ σηµαντική επίσης
ήταν και η χλωριούχος αµµωνία, που όταν εξαερώνεται δίνει δύο διαβρωτικές ουσίες,
την αµµωνία και το υδροχλωρικό οξύ, το οποίο διαβρώνει ταχύτατα τα µέταλλα. Η
χλωριούχος αµµωνία ήταν γνωστή αρχικά µόνο στην Ανατολή, και έγινε γνωστή στη
∆ύση από τα έργα των Κινέζων αλχηµιστών, κατά το 2ο µ. Χ. αιώνα. Φαίνεται
µάλιστα, ότι, µέχρι και τον 9ο αιώνα προερχόταν από µία και µόνη πηγή, το βουνό

Huo-yen Shan, στην κεντρική Ασία, γνωστό και ως βουνό της φωτιάς. Οι αλχηµιστές
φυσικά ποτέ δεν κατόρθωσαν να πετύχουν τους θεµελιώδεις σκοπούς τους, δηλ. την
αθανασία και τη δηµιουργία του τεχνητού χρυσού. Όµως µε την ενασχόλησή τους µε
το ανθρώπινο σώµα, µε τη µελέτη της ιατρικής και της ανατοµίας, κατάφεραν να
βελτιώσουν τις συνθήκες ζωής των ανθρώπων και να παρασκευάσουν φάρµακα,
άλλοτε λιγότερο και άλλοτε περισσότερο επιτυχώς. Και ήταν αρκετοί οι αλχηµιστές
που διέπρεψαν στην ιατρική επιστήµη. Από την άλλη, µέσα από την ενασχόλησή τους
µε τη χηµεία, οι αλχηµιστές έµαθαν πολλά και κατάφεραν να αναπτύξουν την
επιστήµη. Ανακάλυψαν νέα χηµικά στοιχεία αλλά και ενώσεις. Οι αλχηµιστές
ανακάλυψαν και την αλκοόλη, ενώ ήταν αυτοί που πρώτοι ανακάλυψαν το 13ο αιώνα
στην Ευρώπη τα µεταλλικά οξέα. Το πρώτο ήταν το νιτρικό οξύ, ενώ αργότερα
ανακαλύφθηκαν το θειικό και υδροχλωρικό οξύ. Έτσι συνέβαλλαν κατά ένα µέρος
στην οικοδόµηση της σύγχρονης χηµείας. Τα Πρώτα Σπέρµατα της Αλχηµείας στη
Σκέψη των Ελλήνων Φιλοσόφων Η πρακτική εφαρµογή της αλχηµείας βασίζεται
πάνω στα «κοσµοείδωλα» διαφόρων φιλοσοφικών ρευµάτων της Αρχαίας Ελλάδας.
Η κοσµολογία είναι κλάδος της µεταφυσικής που ασχολείται µε τη φύση ή την ουσία
του κόσµου. Αυτή την ουσία, η «πρώτη ύλη» (prima materia) προσπαθούν να
ανακαλύψουν στο διάβα των αιώνων όλοι οι αλχηµιστές. Η θεωρία ότι η ύλη
αποτελείται από τέσσερα βασικά στοιχεία (φωτιά, νερό γη και αέρα και ότι ο υλικός
κόσµος λειτουργεί µέσα από ένα σύστηµα αντιθέτων δυνάµεων, κυριαρχεί στην
αρχαία ελληνική αντίληψη για το σύµπαν, όπως και σχεδόν σε όλους τους αρχαίους
λαούς. Η βασική αρχή του Θαλή (624-546 π.Χ), ότι δηλαδή µε τις κατάλληλες
διεργασίες, µπορούν όλες οι ύλες να αναχθούν στην πρωταρχική ύλη, από την οποία
προήλθε το σύµπαν, απετέλεσε τον βασικό άξονα για τις έρευνες αναγωγής όλων των
υλών στην αρχική ύλη » (prima materia). Η µετατροπή όλων των µετάλλων στην
αρχική ύλη έγινε ο βασικός σκοπός όλων των αλχηµιστών. Ο Αναξίµανδρος (611-546
π. Χ) διατύπωσε την θεωρία, ότι η κοσµική ουσία αυτοδηµιουργείται, αποσυντίθεται
και κατόπιν αναδηµιουργείται. Όλα τα στοιχεία του σύµπαντος µεταβάλλονται
διαρκώς. Η πρώτη αρχή όµως, το άπειρο για τον Αναξιµένη, είναι αµετάβλητη ως
προς την ουσία της· «αθάνατον και ανώλεθρον το άπειρον …». Από τη µια υπάρχει η
πολλαπλότητα των µεταβολών και από την άλλη το αµετάβλητο του ενιαίου
γίγνεσθαι. Ο Αναξίµανδρος, όπως και οι άλλοι Ίωνες φιλόσοφοι, πίστευε στη θεωρία
του υλοζωισµού (ή υλοψυχισµού), στη θεωρία δηλαδή κατά την οποία η ύλη διαθέτει
ζωή ή αίσθηση. Κάτι παραπλήσιο εµφανίζεται και στα αλχηµιστικά εγχειρίδια, όπως
το “MUTUS LIBER”2. Σύµφωνα µε αυτό, τα µέταλλα µπορούν να περνάνε από το
ένα βασίλειο στο άλλο µε τη βοήθεια ενός κατάλληλου στοιχείου. Έτσι ένας
πεµπτουσιωµένος χρυσός, που έχει αναχθεί στην αρχική σπερµατική του κατάσταση,
έχει το χάρισµα να κάνει ίδια µε τον εαυτό του τα οµογενή του. Ο Πυθαγόρας (582500 π.Χ) ήταν ο πρώτος που δίδαξε τη σύνδεση ανάµεσα στον αριθµό, στην αναλογία
και στις µουσικές αρµονίες, µε την ανακάλυψή του, ότι τα διαστήµατα στη µουσική
κλίµακα µπορούσαν να εκφραστούν ακριβώς µε όρους αριθµητικών αναλογιών. Η
σχέση νοητού και αισθητού κόσµου κατανοείται µε τη δοµική σειρά των αριθµητικών
σχέσεων. Από τη µονάδα και τη δυάδα γίνονται οι αριθµοί. Από τους αριθµούς τα
σηµεία. Από τα σηµεία γίνονται οι γραµµές και από τις γραµµές τα επίπεδα. Από τα
επίπεδα γίνονται τα στερεά σχήµατα και από αυτά τα αισθητά σώµατα. Τα αισθητά
σώµατα κάνουν το αισθητό σύµπαν, που αποτελείται από τα τέσσερα στοιχεία, τη
φωτιά, το νερό, τον αέρα και τη γη. Οι αλχηµιστές εφάρµοζαν αυτές τις ιδέες και
πρακτικά, συµπεραίνοντας ότι το έργο τους στο εργαστήριο θα βοηθιόταν από τη
συνοδεία της κατάλληλης µουσικής. Πίστευαν ότι οι µουσικές αρµονίες µπορούσαν
να επιταχύνουν την αρµονική σύνθεση των συστατικών της φιλοσοφικής λίθου. Ο

Εµπεδοκλής ο Ακραγαντινός (484-424), ήταν µαθητής του Πυθαγόρα. Πίστευε ότι οι
θεµελιώδεις ουσίες του κόσµου διαφέρουν µεταξύ τους ποιοτικώς, είναι αιώνιες και
αµετάβλητες. Τα τέσσερα βασικά στοιχεία (η φωτιά, ο αέρας, το νερό και η γη),
συνδυάζονται κατά διάφορες αναλογίες για να σχηµατίσουν οτιδήποτε υπάρχει. Η
θεωρία του αυτή επέδρασε βαθύτατα τόσο στο χώρο της χηµείας όσο και της
αλχηµείας. Ο Εµπεδοκλής συνδύαζε την ιδέα της αφθαρσίας της ύλης µε την
ηρακλείτεια ιδέα του γίγνεσθαι. Η εκάστοτε αναδιάταξη των τεσσάρων στοιχείων του
Όντος είναι υπεύθυνη για την κατασκευή και την καταστροφή, τη δηµιουργία και τον
αφανισµό. Ο Εµπεδοκλής υποθέτει ότι η δύναµη έχει διττό χαρακτήρα, δεδοµένου ότι
όχι µόνο κατασκευάζει ή δηµιουργεί, αλλά και καταστρέφει. Η επίδραση της θεωρίας
του Εµπεδοκλή είναι έντονη στον κύκλο των αλχηµιστών, οι οποίοι πίστευαν ότι για
να δηµιουργηθεί κάτι, πρέπει πρώτα να πεθάνει. Οι Στωικοί, τέλος, πίστευαν ότι τα
φυτά και τα ζώα αναπαράγονται σύµφωνα µε σταθερούς τύπους, γιατί κάθε πράγµα
περιέχει το δικό του ειδικό πνεύµα, που ονόµαζαν «σπερµατικό λόγο» ή «σπερµατική
αρχή». Η «σπερµατική αρχή» ενεργούσε µε τρόπο παρόµοιο όπως η «Μορφή» του
Αριστοτέλη, διαπλάθοντας άµορφη ύλη µε προκαθορισµένο τρόπο. Η ιδέα ότι τα
µέταλλα αναπτύσσονται από σπερµατικά στοιχεία ή σπόρους, αποτέλεσε θεµελιώδες
θέµα στην αλχηµεία και ήταν η βάση για πολλές παροµοιώσεις που έκαναν οι
αλχηµιστές. Ο Αριστοτέλης (384-322). Σηµαντικότερη απ’ όλες τις επιρροές,
ελληνικής προέλευσης, ήταν η αριστοτελική, τόσο στην αραβική όσο και στην
µετέπειτα αλχηµεία. Ο Αριστοτέλης πρέσβευε, ότι το κάθε τι αποτελείται από µια
απροσδιόριστη εύπλαστη ύλη. Η Ύλη, εποµένως τα πράγµατα, αλλάζουν,
παράγονται, αναπτύσσονται, αποσυντίθενται, µειώνονται και τελικά εξαφανίζονται.
Τα στοιχεία που τα αποτελούν όµως, βρίσκονται σε σταθερή ροή, αλλάζοντας το ένα
σε άλλο, σ’ έναν αέναο κύκλο. Τροποποιώντας την αναλογία των τεσσάρων
στοιχείων σε µια ουσία, θα µπορούσε κάποιος να µετατρέψει ένα πράγµα σε άλλο. Η
ύλη είναι η βάση του γίγνεσθαι. Η κίνηση όµως είναι η λειτουργία εκείνη που
επιτρέπει στην ύλη να µετουσιωθεί σε µορφή, σε είδος. Η κίνηση προκαλείται από το
ακίνητο κινούν, την καθαρή θεία ουσία, που είναι ακίνητη, γιατί είναι άναρχη και δεν
έχει γίγνεσθαι αφού είναι τέλεια. Η πορεία της κίνησης εκφράζει τη µετάβαση από τη
δυνατότητα µιας µορφής (δύναµη) στην πραγµατοποίησή της (ενέργεια). Σαν τέταρτη
αρχή, δίπλα στην ύλη, το είδος και την κίνηση, εµφανίζεται ο σκοπός το τέλος. Η
φύση είναι µια απρόσωπη δύναµη, που πάντα όµως κατευθύνεται σ’ ένα σκοπό.
Τίποτε στη φύση δε γίνεται χωρίς πρόθεση «µάτην ουδέν ορώµεν ποιούσαν την
φύσιν».3 Όταν οι τέσσερις ιδιότητες, του θερµού, του ψυχρού, του υγρού και του
ξηρού αποτυπωθούν στην ύλη, παράγουν τις τέσσερις ουσίες συνδυασµένες σε
διαφορετικές αναλογίες. Αν ενωθούν το θερµό και το ξηρό, παράγεται η φωτιά, ενώ
από το θερµό και υγρό παράγεται ο αέρας. Υπάρχει όµως για τον Αριστοτέλη και µια
πέµπτη ουσία, ο αιθέρας, η γνωστή πεµπτουσία. Η φυσική κίνηση του αιθέρα είναι
κυκλική, εποµένως η µόνη σταθερή. Από τον αιθέρα αποτελούνται τα ουράνια
σώµατα, που είναι λογικά όντα µε θεϊκές ψυχές. Ο Αριστοτέλης επίσης ταύτιζε την
αλήθεια ενός πράγµατος µε την ουσία του (το οντολογικώς πραγµατικό Ον). Τα
τυχαία χαρακτηριστικά του πράγµατος, απλώς το συνοδεύουν και δεν αποτελούν
αναγκαίες όψεις της φύσης του (συµβεβηκότα). Το κάθε πράγµα προσπαθεί να
εµπραγµατώσει την ουσία του, όπως κάνει ο σπόρος του τριαντάφυλλου, όταν
καταλήγει στην ωραιότητα του άνθους. Το κάθε τι στη φύση πασχίζει για την
τελείωση. Ο χρυσός είναι το τελειότερο από τα επτά µέταλλα (άργυρος, χαλκός,
υδράργυρος, κασσίτερος, σίδηρος και µόλυβδος), πασχίζουν να φτάσουν στην ίδια
τελείωση. Ο Αριστοτέλης, για να εξηγήσει τις διαφορές ανάµεσα στα ορυκτά και στα
µέταλλα, υποστήριζε ότι τα µέταλλα και τα ορυκτά αποτελούνται από τα τέσσερα

βασικά στοιχεία. Τα άµεσα συστατικά τους είναι δύο «αναθυµιάσεις» που
σχηµατίζονται κάτω από την επιφάνεια της γης, ένα «γήινο καπνό» και έναν «υδάτινο
ατµό». Ο γήινος καπνός αποτελείται από µικρά µόρια γης που βρίσκονται στη
διαδικασία της µετατροπής τους σε πυρ, ενώ ο υδάτινος ατµός αποτελείται από µόρια
νερού που βρίσκονται στη διαδικασία µετατροπής τους σε αέρα. Οι λίθοι και τα
ορυκτά σχηµατίζονται από το γήινο καπνό, γι’ αυτό και δεν µπορούν να λιώσουν ή να
ρευστοποιηθούν. Τα µέταλλα σχηµατίζονται από τον υδάτινο ατµό, πράγµα που
εξηγεί γιατί είναι ελάσιµα. Ο Αριστοτέλης ποτέ δεν ασχολήθηκε µε την Αλχηµεία και
στο έργο του δεν υπάρχουν κανενός είδους αλχηµιστικές θεωρίες. Η φιλοσοφία του
όµως, και ιδιαίτερα οι θεωρίες του για την εντελέχεια, την ύλη, την ενέργεια, την
κίνηση και την µεταβολή, πρόσφεραν τα θεµέλια και το πλαίσιο εργασίας για την
αλχηµιστική θεωρία και πρακτική και επηρέασαν τις θεωρίες των αλχηµιστών σε όλο
τον κόσµο. Γι’ αυτό και τα αριστοτελικά συγγράµµατα ανήκουν στις πιο σηµαντικές
πηγές της αλχηµείας και απετέλεσαν τη βάση πάνω στην οποία οικοδοµήθηκε η
Αραβική αλχηµεία. Ο Ζώσιµος από την Πεντάπολη της Αιγύπτου, έζησε στο τέλος
της ελληνιστικής περιόδου και είναι ο πρώτος που αναγνωρίζεται ως αλχηµιστής.
Μιλά για µεταµόρφωση των βασικών µετάλλων σε χρυσό, «σκοτώνοντας» και έπειτα
«ανασταίνοντας» την ύλη τους. Το χρώµα των µετάλλων µεταµορφώνεται χάρη στο
θείον ύδωρ.4 Αυτές τις ανακαλύψεις ο Ζώσιµος τις αποδίδει κυρίως στη Μαρία την
Εβραία5 και µερικές φορές σε κάποιον Αγαθοδαίµονα, που µάλλον είναι ψευδώνυµο.
Ο Ζώσιµος επηρεασµένος από την κινεζική σκέψη, εκφράζει τη θεωρία ότι υπάρχει
κάποια ουσία που µπορεί να φέρει τις επιθυµητές αλλαγές στιγµιαία, κατά µαγικό
τρόπο. Την ουσία αυτή που δεν είναι άλλη από τη φιλοσοφική λίθο των Ευρωπαίων
αλχηµιστών, την ονοµάζει «βάµµα». Άλλες φορές αποκαλείται και ξήριον, σκόνη,
απ’ όπου παρήχθη το εξαραβισµένο exilir, γνωστό ως «Εξιλίριο». Η αλχηµεία γίνεται
γνωστή στους Άραβες µάλλον κατά τον 7ο µ.Χ αιώνα, οπότε και µεταφράζονται στα
αραβικά τα πρώτα έργα του Ζώσιµου. Ανάµεσά τους είναι και το Kitab-al-Mizan
(βιβλίο των σχέσεων ισορροπίας)

ΕΝΑΣ ΛΑΟΣ ∆ΟΛΟΦΟΝΕΙΤΑΙ
ΕΝΑΣ ΛΑΟΣ ∆ΟΛΟΦΟΝΕΙΤΑΙ Πριν από 3.300 χρόνια περίπου ένας
πανάρχαιος λαός έφυγε διωγµένος από την Κρήτη προς την απέναντι Φοινίκη. Εκεί
πήραν τ' όνοµα Φιλισταίοι και άλλοι αργότερα Παλαιστίνιοι. Όλα αυτά τα χρόνια ο
λαός αυτός υπέστη µύρια δεινά από το έθνος της Ιουδαίας , που είχε την πανουργία
να ανακαλύψει τον Γιαχβέ και να τον διαδώσει στον κόσµο . Έτσι από Γολιάθ κάποτε
κατήντησε υπηρέτης του ∆αυίδ. Αλλά έµεινε ελεύθερος!! Ασφαλώς θα καταλάβατε
ότι οµιλώ για τους Παλαιστίνιους. Όλα αυτά τα χρόνια το Παλαιστινιακό έθνος δίνει
τιτάνιες µάχες για την επιβίωση του, παρ' ότι οι αντίπαλοι του κάνουν σωστή
γενοκτονία Μια φάση αυτής της γενοκτονίας γίνεται σήµερον υπό τα ένοχα βλέµµατα
της διεθνούς κοινότητος και µε την υποστήριξη των ΗΠΑ. Και ενώ είναι λίαν
ευαίσθητοι όταν πρόκειται για το άνοιγµα της µύτης κάποιου Αµερικανού,
Ισραηλινού, Κοσσοβάρου κλπ, δείχνουν παχυδερµία για την σφαγή 120 και τον
τραυµατισµό 3.000 Παλαιστινίων τις τελευταίες ηµέρες. Την ίδια εγκληµατική
υποστήριξη δείχνουν στους θύτες για τις εν ψυχρώ σφαγές των µαρτυρικών θυµάτων
εδώ και 50 χρόνια( Σαπρά, Σατίλα, Λίβανος, Γάζα, ∆υτ. Όχθη κλπ). Στις συγκρούσεις
οι Ισραηλινοί σιδερόφρακτοι πυροβολητές, µε αυτόµατα όπλα, µπαζούκας και
πυραύλους από ελικόπτερα αντιµετωπίζουν τα γυµνά στήθη άοπλων λιθοβολητών. Η

σφαγή άρχισε µε την προκλητική επίσκεψη του "ιέρακος" Αριέλ Σαρόν στο τέµενος
Αλ-Ακσά. Το Ισραήλ παραβιάζει τα ψηφίσµατα και τις αποφάσεις του ΟΗΕ-όπως
κάνει και η Τουρκία στην Κύπρο-διατηρώντας υπό κατοχή το 61 % της ∆υτ. Όχθης
και το 20 % της Λωρίδας της Γάζας, εντός των όποίων όλο και επεκτείνει οικισµούς,
οδούς κι' άλλα έργα σε βάρος του Παλαιστινιακού εδάφους. Επί πλέον διεκδικεί και
την Ιερουσαλήµ ως πρωτεύουσα του Ισραήλ. Τώρα ο πρωθυπουργός του Ισραήλ
Εχούντ Μπάρακ έδωσε τελεσίγραφο 48 ωρών στον δύστυχο Αραφάτ να σταµατήσει
τις διαµαρτυρίες των οµοεθνών του. Ποιος όµως µπορεί να ελέγξει έναν απελπισµένο
λαό που το µόνο που έχει να χάσει µε τον θάνατο του είναι οι αλυσίδες Οι
Παλαιστίνιοι δεν έχουν ελευθερία, οικονοµία, τρεχούµενο νερό, δουλειές, διαβατήρια
για να µετακινηθούν κ.α. Έχουν όµως µεγάλη φτώχεια, ανεργία, ανασφάλεια,
σκλαβιά, αλλά και θάρρος. Και ο Μέγας Ραβίνος των Παρισίων καταδίκασε τους
Γάλλους διότι ετάχθησαν µε το µέρος των θυµάτων. Μπράβο πάτερ!! Ο θεός είναι
δικός σας, όπως και η απόλυτη δύναµη . Αλλά µωραίνει ο θεός αυτόν που την
χρησιµοποιεί. Τώρα θα επισκεφθούν την περιοχή οι Κλίντον µε την κορακίνα
Ολµπράιτ. Αλλά όπου πηγαίνουν αυτοί , λαός ξέρει ότι γίνονται και νέες σφαγές.
Συµπαρασταθείτε-∆ιαµαρτυρηθείτε !! Κ. Χ. Κωνσταντινίδης Υποστράτηγος

ΜΠΟΡΟΥΣΕ Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΝΑ ΕΙΧΕ
ΞΕΚΙΝΗΣΕΙ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑ∆Α ;
ΜΠΟΡΟΥΣΕ Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΝΑ ΕΙΧΕ ΞΕΚΙΝΗΣΕΙ
ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑ∆Α ; του ΣΤΕΛΙΟΥ ΛΑΜΝΗ
Βιοµηχανική Επανάσταση ονοµάζουν οι ιστορικοί το σύνολο των επιστηµονικών
ανακαλύψεων, που είχαν ως απώτερο σκοπό την αντικατάσταση της ανθρώπινης
εργασίας από τη µηχανή. Η Βιοµηχανική Επανάσταση ξεκίνησε στην Αγγλία µεταξύ
1740 και 1780 και αποτέλεσε το φυσικό επακόλουθο της ραγδαίας ανάπτυξης των
φυσικοµαθηµατικών επιστηµών που σηµειώθηκε στην Ευρώπη από τον 16ο αιώνα
έως το πρώτο µισό του 18ου αιώνα. Ως αφετηριακή χρονολογία γι` αυτή την
εκρηκτική ανάπτυξη των θετικών επιστηµών θεωρείται το 1543, έτος έκδοσης του
περίφηµου αστρονοµικού συγγράµµατος "De Revolutionibus Orbium Celestium", του
Νικόλαου Κοπέρνικου. Το έργο αυτό, κατά τον ιστορικό των επιστηµών Αλεξάντρ
Κοϋρέ, «ξήλωσε τη Γη από τα θεµέλιά της και την εκσφενδόνισε στους ουρανούς».
Ταυτόχρονα όµως αποτέλεσε και µια πρόκληση προς τους τότε ειδικούς των φυσικών
επιστηµών να ασχοληθούν µε τα νέα πεδία επιστηµονικών ερευνών που άνοιγε το
ηλιοκεντρικό σύστηµα. Στην πρόκληση ανταποκρίθηκαν στις αρχές του 17ου αι. δύο
σπουδαίοι επιστήµονες, ο Γαλιλαίος και ο Κέπλερ. Ο πρώτος διατύπωσε τους νόµους
της κίνησης των πλανητών και ο δεύτερος έθεσε τις βάσεις της νεότερης φυσικής. Η
οριστική όµως επικράτηση του νέου επιστηµονικού πνεύµατος σηµειώθηκε µε το
Νεύτωνα. Από το σύνολο του έργου του πρέπει να σταθούµε στην ανακάλυψη του
Απειροστικού Λογισµού, γιατί αποδείχτηκε το απαραίτητο µαθηµατικό εργαλείο για
την επίλυση όλων των εκκρεµών επιστηµονικών ζητηµάτων της εποχής του.
∆ιαπιστώνουµε λοιπόν ότι η κοπερνίκεια θεωρία αποτέλεσε το βασικό κίνητρο για

την εκρηκτική ανάπτυξη των επιστηµών, που όπως είπαµε οδήγησε τελικά στη
Βιοµηχανική Επανάσταση. Μ` αυτή την έννοια αποδεικνύεται καθοριστικής
σηµασίας η θεωρία του Κοπέρνικου. Σήµερα όµως είναι κοινά παραδεκτό ότι δεν
ήταν ο Κοπέρνικος ο πρώτος που υποστήριξε την ηλιοκεντρική θεωρία. Η µεγάλη
αυτή τιµή ανήκει στον Έλληνα αστρονόµο Αρίσταρχο το Σάµιο, ο οποίος εισηγήθηκε
τον ηλιοκεντρισµό δεκαεπτά ολόκληρους αιώνες πριν από τον Κοπέρνικο. Γι` αυτό
του το τόλµηµα ο Αρίσταρχος κατηγορήθηκε στην Αθήνα για ασέβεια και αθεΐα,
γεγονός που του στοίχισε την αναγκαστική αποµάκρυνσή του από την πόλη,
αποφεύγοντας µόλις την τελευταία στιγµή την προβλεπόµενη σ` αυτές τις
περιπτώσεις θανατική ποινή. Παραδόξως η θεωρία του Αρίσταρχου δεν βρήκε
υποστηρικτές στην αρχαιότητα και παρέµεινε στο περιθώριο µέχρι την εποχή του
Κοπέρνικου. Η κατηγορία που διατυπώθηκε από την αρχαιότητα ακόµη, ότι η
αριστάρχεια θεωρία είναι αντίθετη προς τις θρησκευτικές πεποιθήσεις των Ελλήνων,
είναι ένας σηµαντικός λόγος για τον παραµερισµό της, δεν όµως ο µοναδικός.
Σύµφωνα µε τους νεότερους ιστορικούς, σ` αυτό συνέτρεξαν δύο επιπλέον λόγοι: α)
Η ηλιοκεντρική υπόθεση φαινόταν αντίθετη προς την εµπειρία των αισθήσεων, και β)
οι αρχαίοι αδυνατούσαν να αποδεχτούν τις άπειρες διαστάσεις του σύµπαντος που
προϋπόθετε η θεωρία του Αρίσταρχου. Πίσω όµως και από τους τρεις λόγους
κρύβονται, µε τον έναν ή τον άλλο τρόπο, οι δύο πιο γνωστοί και προβεβληµένοι
φιλόσοφοι της αρχαιότητας, ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης. Η επίµαχη θεωρία δεν
ήταν σύµφωνη µε τα πλαίσια που οι δύο φιλόσοφοι καθιέρωσαν για την αρχαία
επιστήµη και τα οποία λόγω του κύρους που έχαιραν στον αρχαίο κόσµο,
επιβλήθηκαν ως θέσφατα µέχρι τον 18ο αιώνα. Κανείς δεν ξέρει την εξέλιξη που θα
είχε η ελληνική και η παγκόσµια επιστήµη αν δεν είχε επικρατήσει ο πλατωνικός και
αριστοτελικός αναχαιτιστικός παράγοντας. Εµείς απλώς σαν σε σενάριο ταινίας
επιστηµονικής φαντασίας, µπορούµε να φανταστούµε και να εικάσουµε το
αποτέλεσµα που θα είχε η υιοθέτηση του ηλιοκεντρισµού από τους Έλληνες. Σ` αυτή
την περίπτωση οι Έλληνες θα είχαν ανακαλύψει το νόµο της βαρύτητας, χίλια χρόνια
πριν από το Νεύτωνα, όλα τα νεότερα επιστηµονικά επιτεύγµατα θα είχαν
ανακαλυφθεί από Έλληνες επιστήµονες και, γιατί όχι, η Βιοµηχανική Επανάσταση
δεν θα είχε ξεκινήσει τον 18ο αιώνα στην Αγγλία, αλλά χίλια χρόνια πριν στην
Αρχαία Ελλάδα. Μπορεί το σενάριο να φαντάζει υπερβολικό και πέρα από τις
δυνατότητες της αρχαίας ελληνικής επιστήµης, ωστόσο, αν εξετάσουµε πιο διεξοδικά
τα πράγµατα, ίσως να αποδειχθεί λιγότερο εξωπραγµατικό. Πρωταγωνιστής
οπωσδήποτε θα ήταν ο Αρίσταρχος, ο Κοπέρνικος της αρχαιότητας. Τους ρόλους του
Τύχο Μπράχε και του Κέπλερ θα µπορούσαν να υποδυθούν οι τρεις µεταγενέστεροι
του Αρίσταρχου µεγάλοι αστρονόµοι της αρχαιότητας: ο Απολλώνιος, ο Ίππαρχος και
ο Πτολεµαίος, ενώ ο ρόλος του Νεύτωνα ταιριάζει απόλυτα στον Αρχιµήδη, τον
µεγαλύτερο µαθηµατικό όλων των εποχών. Ο Απολλώνιος υπήρξε αυθεντία στη
θεωρία των επικύκλων και των εκκέντρων κύκλων. Το αξιοσηµείωτο µε τις δύο αυτές
θεωρίες είναι ότι πρακτικά ισοδυναµούν µε το κοσµολογικό σύστηµα του Τύχο
Μπράχε, οπότε δικαιώνεται ο ιστορικός των µαθηµατικών Thomas Heath που θεωρεί
ότι «ο Απολλώνιος, ερχόµενος µετά τον Αρίσταρχο το Σάµιο, θα ήταν ακριβώς ό,τι ο
Tycho Brahe για τον Κοπέρνικο της αρχαιότητας». Αν ο Απολλώνιος είχε αποδεχτεί
τον ηλιοκεντρισµό και µε δεδοµένο ότι κατείχε άριστα τη θεωρία των κωνικών
τοµών, θα µπορούσε κάλλιστα να είχε φτάσει στην ανακάλυψη των ελλειπτικών
πλανητικών τροχιών, δηλαδή στον πρώτο νόµο του Κέπλερ. Ο Ίππαρχος, ο επόµενος
µεγάλος αστρονόµος της ελληνικής αρχαιότητας, σαφώς γνώριζε τη θεωρία του
Αρίσταρχου, επηρεασµένος όµως από την πλατωνική και αριστοτελική
παρακαταθήκη, έµεινε προσκολληµένος στο γεωκεντρισµό. Το περίεργο µ` αυτόν

είναι ότι συνέχισε να αποδέχεται το γεωκεντρισµό, παρόλο που είχε ισχυρότατες
ενδείξεις για την κίνηση της γης, αφού ο ίδιος ήταν που ανακάλυψε το φαινόµενο της
µετάπτωσης των ισηµεριών. Η δηµιουργία της τριγωνοµετρίας από τον Ίππαρχο και η
χρησιµοποίησή της στην υπηρεσία της αστρονοµίας, θυµίζει το Νεύτωνα που
δηµιούργησε τον Απειροστικό Λογισµό για να στηρίξει την ηλιοκεντρική θεωρία. Ο
Πτολεµαίος, ο τελευταίος µεγάλος αστρονόµος της ελληνικής αρχαιότητας, υπήρξε
αφοσιωµένος πλατωνικός και ως εκ τούτου υποστηρικτής του γεωκεντρισµού. Αν
όµως είχε αποδεχθεί τον ηλιοκεντρισµό, σίγουρα θα µπορούσε να επιφέρει θαυµαστά
επιστηµονικά αποτελέσµατα, αν κρίνουµε από το πραγµατικά πολύ υψηλό επίπεδο
του βασικού έργου του "Μαθηµατική Σύνταξις". Τέλος, οι µαθηµατικές ανακαλύψεις
του Αρχιµήδη, σύµφωνα µε την οµόφωνη γνώµη όλων των έγκυρων ιστορικών των
επιστηµών, είναι ουσιαστικά ισοδύναµες µ` αυτές του Νεύτωνα. Εποµένως η
ελληνική επιστήµη, ήδη από τον 3ο αι. π.Χ., δια του Αρχιµήδη είχε φτάσει στη
δηµιουργία του ∆ιαφορικού και Ολοκληρωτικού Λογισµού, των δύο κλάδων δηλαδή
που αποτελούν το νευτώνειο Απειροστικό Λογισµό. Βιοµηχανική Επανάσταση όµως
δεν νοείται χωρίς την ύπαρξη αναπτυγµένης τεχνολογίας και πρακτικών εφαρµογών
της επιστηµονικής γνώσης. Ο τοµέας των εφαρµογών είναι αλήθεια ότι δεν
περιλαµβάνονταν στις πολύ άµεσες προτεραιότητες της αρχαίας ελληνικής
επιστήµης. Αυτό οφείλεται κυρίως στην απέχθεια του Πλάτωνα προς τις
εφαρµοσµένες επιστήµες και στη γνωστή προτίµηση που έδειχνε προς τον θεωρητικό
στοχασµό αντί των εφαρµογών και του πειράµατος. Ωστόσο οι επιλογές-δεσµεύσεις
του Πλάτωνα στάθηκαν αδύνατο να εµποδίσουν την εµφάνιση τεχνικών
επιτευγµάτων. Ήδη τον 6ο αι. π.Χ. ο Ευπαλίνος από τα Μέγαρα είχε κατασκευάσει
µε θαυµαστό τρόπο το υδραγωγείο της Σάµου, το περίφηµο "ευπαλίνειο όρυγµα", τον
4ο αι. είχαν εφευρεθεί ο µοχλός, η σφήνα, το πολύσπαστο και το µαγκάνι, τον 3ο αι.
ο Αρχιµήδης εφεύρε τον κοχλία και στους αµέσως επόµενους αιώνες
κατασκευάστηκαν ανυψωτικά µηχανήµατα, το οδόµετρο, αναρροφητικές και
καταθλιπτικές αντλίες κ.α. Όσο δηλαδή άρχιζε να ξεθωριάζει η πλατωνική
παρακαταθήκη για την υποτίµηση της σηµασίας των εφαρµογών, τόσο περισσότερο
αναπτύσσονταν η αρχαιοελληνική τεχνολογία. Η κορύφωσή της σηµειώνεται στην
αλεξανδρινή περίοδο, µε πολλούς και σπουδαίους µηχανικούς, µε πιο γνωστό τον
Ήρωνα τον Αλεξανδρινό. Όλα τα στοιχεία που αναφέραµε πιο πάνω, αποτελούν ένα
ελάχιστο µόνο δείγµα των επιστηµονικών κατακτήσεων των Ελλήνων. Η
αδιαµφισβήτητη αξία τους όµως µας επιτρέπει να υποστηρίξουµε ότι η αρχαία
ελληνική επιστήµη είχε τη δυνατότητα να αναµετρηθεί µε τη µεγάλη πρόκληση της
Επιστηµονικής Επανάστασης. Οι αρχαίοι Έλληνες επιστήµονες ούτε σε γνώσεις, ούτε
σε επινοητικότητα υπολείπονταν από τους ευρωπαίους συναδέλφους τους του 17ου
αιώνα. Η άποψη αυτή ενισχύεται ακόµη περισσότερο αν λάβουµε υπόψη µας ότι οι
επιστήµονες των ελληνιστικών χρόνων, παρήγαγαν το θαυµαστό έργο τους µέσα στις
συνθήκες της κοινωνικής και πνευµατικής παρακµής του αρχαίου κόσµου και χωρίς
έναν υψηλό επιστηµονικό στόχο να καθοδηγεί τις επιστηµονικές προσπάθειές τους.
Σαν συµπέρασµα µπορούµε να πούµε πως αν ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης δεν είχαν
πετύχει να επιβάλουν στην αρχαία ελληνική επιστηµονική κοινότητα τις ασφυκτικές
ιδεαλιστικές δεσµεύσεις τους, τότε η Αρχαία Ελλάδα θα είχε τη δυνατότητα να
ξεκινήσει τη Βιοµηχανική Επανάσταση, γεγονός που αναµφισβήτητα θα άλλαζε
ριζικά την κατοπινή ιστορία ολόκληρης της ανθρωπότητας και σίγουρα θα
διαµόρφωνε ένα κόσµο καλύτερο από το σηµερινό, αφού θα ήταν θεµελιωµένος πάνω
στα αρχαιοελληνικά ιδανικά της ελευθερίας και της δηµοκρατίας. Βιβλιογραφία 1.
Αναπολιτάνος ∆.Α.-Καρασµάνης Β., (επιµ.) "Τα Αρχαία Ελληνικά Μαθηµατικά",
εκδ. Τροχαλία, Αθήνα 1993. 2. Guthrie W.K.C., "Οι Έλληνες Φιλόσοφοι. Από τον

Θαλή ως τον Αριστοτέλη", εκδ. Παπαδήµα, Αθήνα 1987. 3. Dicks D., "Η πρώιµη
Ελληνική Αστρονοµία. Από τις απαρχές ως τον Αριστοτέλη", εκδ. Ζαχαρόπουλος,
Αθήνα 1991. 4. Κοϋρέ Αλεξ., "∆υτικός Πολιτισµός. Η άνθιση της επιστήµης και της
τεχνικής", Ύψιλον βιβλία, Αθήνα 1991. 5. Κηπουρός Χ., "Ήρωνος Αλεξανδρέως.
Ονόµατα Γεωµετρικών Όρων. Γεωµετρικά", Αθήνα 1995. 6. Kopal Z., "Ο
Αρίσταρχος ο Σάµιος και το πρότυπο του Ηλιακού Συστήµατος", Σαµιακή
Επιθεώρηση, τοµ. ΣΤ', τ.24 (1979). 7. Neugebauer O., "Οι θετικές επιστήµες στην
αρχαιότητα", εκδ. ΜΙΕΤ, Αθήνα 1990. 8. Heath L. Thomas, "Ιστορία των Ελληνικών
Μαθηµατικών", τοµ. ΙΙ, έκδ. Κ.Ε.ΕΠ.ΕΚ, Αθήνα 2001. 9. Σπύρου Ν.Κ., " Αρίσταρχος
ο Σάµιος: Θεµελιωτής της Αστρονοµίας", Ευκλείδης Β', εκδ. ΕΜΕ, τεύχη 1 και 2,
περίοδος 1980-81. 10. Struik D.J., "Συνοπτική ιστορία των Μαθηµατικών", µεταφρ.
Α.Φερεντίνου-Νικολακοπούλου, εκδ. Ζαχαρόπουλος, Αθήνα 1982.

ΟΤΑΝ Ο ΣΤΡΑΤΟΣ ΕΙΝΑΙ ΚΥΡΙΑΡΧΟΣ ΤΟΥ ΚΑΙΡΟΥ
Στις 4-4-2003 ηµέρα Παρασκευή ο καιρός στην χώρα µας ήταν ανοιξιάτικος µε
άνοδο της θερµοκρασίας και στις ειδήσεις ακούγαµε για τον πόλεµο στο ΙΡΑΚ, ότι οι
θερµοκρασίες θα φτάσουν τους 35ο, δυσκολεύοντας πολύ τις επιχειρήσεις του
εισβολέα. Και ξαφνικά απ' τα µεσάνυχτα της Κυριακής προς ∆ευτέρα συνεχείς
χιονοπτώσεις απ' την Βόρεια µέχρι την Κεντρική Ελλάδα άλλαξαν το τοπίο από
καταπράσινο Πασχαλινό σε κάτασπρο Χριστουγεννιάτικο, ρίχνοντας τις
θερµοκρασίες κάτω απ' το µηδέν. Ηµέρα Τρίτη και οι ειδήσεις µιλούν για υποχώρηση
του φαινοµένου και µετακίνηση των κρύων µαζών νότιο-ανατολικά. (σε µια
κατεύθυνση που ω! τι σύµπτωση οδηγεί στη Βαγδάτη). Είδατε τι γίνεται; ... Όταν ο
στρατός είναι κυρίαρχος του καιρού! Οι άνθρωποι από πάντα επιδίωκαν να
προβλέψουν και να ελέγξουν τον καιρό. Οι πρώτοι άνθρωποι έµαθαν πώς να
χρησιµοποιούν τη φωτιά και να µικρό-τροποποιούν τον περιβάλλοντα χώρο τους. Οι
χοροί της βροχής και άλλα τελετουργικά για να ανακουφιστούµε από τις ξηρασίες
είναι µέρος των λαϊκών µας παραδόσεών. Έτσι η είδηση ότι η Αµερικάνικη
κυβέρνηση συµµετέχει σε µυστικά πειράµατα για να ελέγξει τον καιρό δεν πρέπει να
αποτελέσει καµία έκπληξη –ειδικά µετά από µια µακροχρόνια ιστορία της "σποράς
των σύννεφων", "της διάσπασης του άτοµου" και των αποκαλύψεων περί
κλωνοποίησης. Στην πραγµατικότητα, µια µεγάλη πλειοψηφία ανθρώπων θα
συγκλονιζόταν αν µάθαινε ότι αυτός ο "ορφανός ψυχρός πόλεµος" ασκείται ακόµα
στην πράξη. ∆εδοµένου ότι οι ΗΠΑ και η πρώην Σοβιετική Ένωση ξόδεψαν
τρισεκατοµµύρια δολάρια στους στρατιωτικούς τους, που η δέσµευσή τους, για την
αµοιβαία και σίγουρη καταστροφή, οδήγησε σε εκτενή πειραµατισµό µε τη χρήση
του καιρού ως όπλο. Το 1977, η Saturday Review ανέφερε µια έκθεση της CIA που
υπαινίσσεται ότι η Αµερικάνικη κυβέρνηση είχε ήδη τη δύναµη να χειριστεί µαζικά
τον καιρό, για πολεµικούς λόγους. Με την αποσύνθεση της Σοβιετικής Ένωσης, ένα
άρθρο της Isvestia του 1993 ανέφερε ότι η U.S.Α. µπορεί να θελήσει, σε συνεργασία
µε τους Ρώσους, να πουλήσει λιανικώς την άκρως απόρρητη τεχνολογία τους στον
κόσµο. Ο Oleg Klugin, ένας υψηλόβαθµος ανώτερος υπάλληλος της KGB,
καυχήθηκε σε µια εφηµερίδα του Λονδίνου τη συµµετοχή του στην έρευνα

"γεωφυσικών όπλων". Τα ίχνη, σε σχέδια πλέγµατος, που αφήνουν τα καύσιµα των
αεριωθούµενων αεροπλάνων, και επισηµαίνονται τώρα πια σε όλο το δυτικό κόσµο,
είναι πιθανώς η εφαρµογή αυτών των τεχνολογιών στις νέες στρατιωτικές και
πολιτικές χρήσεις. Οι στρατιωτικοί δεν προσπαθούν να κρύψουν τους
µακροπρόθεσµους στόχους τους. Ο τίτλος: "Ο καιρός είναι ένας πολλαπλασιαστής
δύναµης: Η ιδιοκτησία του καιρού το 2025" βρίσκεται σε έναν, χρηµατοδοτούµενο
απ' το Πεντάγωνο, δικτυακό χώρο. Η περίληψη του εγγράφου λέει: "Το 2025, οι
Αµερικανικές αεροδιαστηµικές δυνάµεις θα µπορούν να είναι κύριοι του καιρού µε
την κεφαλαιοποίηση στις νέες τεχνολογίες και την εστίαση στην ανάπτυξης εκείνων
των τεχνολογιών, που θα παλεύουν τον ανταγωνισµό των εφαρµογών. Μια τέτοια
ικανότητα προσφέρει τα εργαλεία στους πολεµικούς µαχητές για να διαµορφώσουν
τη διάρκεια µιας µάχης µε τρόπους που ποτέ πριν δεν ήταν πιθανοί... Στις ΗΠΑ, η
τροποποίηση του καιρού θα γίνει πιθανώς ένα µέρος της πολιτικής εθνικής ασφάλειας
µε εσωτερικές και διεθνείς εφαρµογές". Το περιοδικό Wired έγραψε για το έγγραφο
αυτό και αναφέρθηκε εκτενώς στον φυσικό Bernard Eastlund και το άρθρο του
"Ενεργοποιώντας την ασπίδα σύννεφων! διαλύεις έναν ανεµοστρόβιλο!" τον
Ιανουάριο του 2000. Το άρθρο ανέλυε το σχέδιο των στρατιωτικών για "δηµιουργία
καταιγίδων κατά παραγγελία" και "κεραυνών κατά βούληση". Ο Eastlund
διαχειρίστηκε τα προγράµµατα για την ελεγχόµενη θερµική πυρηνική έρευνα, για την
Επιτροπή Αµερικανικής ατοµικής ενέργειας, από το 1966 ως το 1974 και ήταν ο
βασικός ερευνητής στη στρατηγική διαστηµική πρωτοβουλία της δεκαετίας του '80
(πόλεµος των άστρων). Από το 1996, ο Eastlund υπηρέτησε ως διευθυντής και
πρόεδρος της εταιρίας Eastlund Scientific Enterprises Corporation. Η επιχείρηση
καυχάται στην ιστοσελίδα της ότι ειδικεύεται στην "καιρική τροποποίηση" και την
"τροποποίηση ανεµοστρόβιλου" µεταξύ των άλλων υπηρεσιών υψηλής τεχνολογίας.
Ο Eastlund θεωρεί την HAARP (Ερευνητικό Πρόγραµµα Υψηλής συχνότητας
Ιονόσφαιρας) στην Αλάσκα, µια µικρότερη έκδοση αυτού που προβλέπει ο ίδιος για
την καιρική τροποποίηση. Σε απάντηση στον Μichael Theroux της Borderland
Sciences –ο οποίος ρώτησε τον Eastlund εάν ο σταθµός HAARP θα µπορούσε να έχει
επιπτώσεις στον καιρό– ο Eastlund απάντησε: "Σηµαντικά πειράµατα θα µπορούσαν
να γίνουν... Η κεραία HAARP όπως είναι διαµορφωµένη τώρα, µοντελοποιεί το
auroral electrojet για να προκαλέσει τα ELF (πολύ χαµηλής συχνότητας)
ηλεκτροµαγνητικά κύµατα και θα µπορούσε έτσι να έχει µια επίδραση στους
ζωνικούς ανέµους". Στη διάσκεψη για το ∆ιάστηµα 2000 και την έκθεση στην
εφαρµοσµένη µηχανική, την κατασκευή, τις διαδικασίες και την επιχείρηση στο
διάστηµα, που υποστηρίχτηκε από τον αµερικάνικο σύλλογο πολιτικών µηχανικών, ο
Eastlund περιέγραψε το σχέδιό του για τον έλεγχο των ανεµοστρόβιλων µε µια ακτίνα
ηλεκτροµαγνητικής ακτινοβολίας από τον προτεινόµενο Τhunderstorm ηλιακό
δορυφόρο του, που αναπτύσσεται µε τη βοήθεια της Ευρωπαϊκής διαστηµικής
αντιπροσωπείας και των επιχειρήσεων Jenkins. Το Αµερικάνικο δίπλωµα
ευρεσιτεχνίας µε αριθµό 6315213, που αρχειοθετήθηκε στις 13 Νοεµβρίου 2002,
περιγράφεται σαν µια µέθοδος µεταβολής του καιρού και θα πρέπει να αφορά το
κοινό. Ένας επιστήµονας από τη βάση Wright Patterson της Πολεµικής Αεροπορίας,
αναγνωρίζει ότι τα αεροπλάνα ψεκάζουν µε άλας βαρίου, πολυµερείς ίνες, οξείδιο
αλουµινίου και άλλες χηµικές ουσίες την ατµόσφαιρα για να τροποποιήσουν τον
καιρό και για λόγους επικοινωνιών του Στρατού. Στο Υπόµνηµα των διπλωµάτων
ευρεσιτεχνίας δηλώνεται συγκεκριµένα: "Το πολυµερές σώµα είναι διασκορπισµένο
στο σύννεφο κι' ο αέρας της θύελλας ταράσσει το µίγµα αναγκάζοντας το πολυµερές
σώµα να απορροφήσει τη βροχή. Αυτή η αντίδραση διαµορφώνει µια ζελατινούχο
ουσία που κατακρηµνίζεται στην πιο κάτω επιφάνεια. Κατά συνέπεια, ελαττώνεται η

δυνατότητα του σύννεφου να βρέξει". Η απάντηση στην ιστορική ερώτηση, "ποιός θα
σταµατήσει τη βροχή;" είναι: Προφανώς η Αµερικάνικη κυβέρνησή και µερικοί από
τους πιο στενούς της φίλους στο στρατιωτικό-βιοµηχανικό συγκρότηµα. Η εµφάνιση
του Edward Teller, που προωθεί αυτήν την πρωτοποριακή τεχνολογία, είναι κάτι
περισσότερο από τροµαχτική. (Ο Teller ήταν ο πατέρας της βόµβας Υδρογόνου και
µεγάλος υποστηρικτής του Readi Kilowatt, του ζωηρού, λίγο "ακτινοβόλου" φίλου
µας, από τη δεκαετία του '50. Μια από τις λαµπρές ιδέες του από το '50 ήταν να
δηµιουργηθούν νέα λιµάνια βοµβαρδίζοντας µε ατοµικές βόµβες τις ίδιες τις
Αµερικάνικες ακτές.) Στις 24 Απριλίου του 2001 οι New York Times ανέφεραν ότι ο
Teller "έχει προωθήσει την ιδέα του χειρισµού της γήινης ατµόσφαιρας για να
αντιδράσει στην παγκόσµια αύξηση της θερµοκρασίας λόγω του φαινοµένου του
θερµοκηπίου". Οι προσοµοιώσεις υπολογιστών στη χρήση του οξειδίου αλουµινίου
για να αντιµετωπίσουν το φαινόµενο του θερµοκηπίου, προέρχονται από το
εργαστήριο όπλων Lawrence Livermore, όπου ο Teller εργάζεται ως οµότιµος
διευθυντής. Θα πρέπει να αµφιβάλουµε λίγο για το ότι, το φαινόµενο αυτό θα ήταν
µια προτεραιότητα για την Αµερικάνικη κυβέρνηση, ή για τους κερδοσκόπους
στρατιωτικούς αναδόχους της, τη στιγµή που το 2001 ήταν το δεύτερο καυτότερο
έτος που καταγράφτηκε στο αρχείο. Το αρχείο δηµιουργήθηκε το 1998 δεδοµένου ότι
ήταν το καυτότερο έτος, ενώ τα εννέα πιο καυτά έτη έχουν καταγραφεί από το 1990.
Αλλά γιατί η Αµερικάνικη κυβέρνηση πραγµατοποιούσε τα πειράµατα αντίθέρµανσης στα κρυφά; Ο διερευνητικός δηµοσιογράφος William Thomas
υποστηρίζει ότι υπάρχει σύνδεση µεταξύ της πρόσφατης αύξησης του άσθµατος, των
αλλεργιών και των ασθενειών του ανώτερου αναπνευστικού µε τους ψεκασµούς
(chemtrail) Ακούγεται τρελός; Θυµηθείτε, πόσο παράλογο ακούστηκε αρχικά όταν
βγήκαν στην επιφάνεια οι εκθέσεις ότι η Αµερικάνικη κυβέρνηση είχε
πραγµατοποιήσει πειράµατα ραδιενέργειας στους πολίτες της, µε απελευθερωµένη
ακτινοβολία από τις πυρηνικές εγκαταστάσεις, για να εξετάσει την επίδραση της
στους αστικούς πληθυσµούς. Ήχησε επίσης παράξενο, όταν πρωτοδιέρρευσαν οι
ειδήσεις ότι η ίδια κυβέρνηση συµµετείχε στα MK-Ultra πειράµατα ελέγχου του νου
χρησιµοποιώντας LSD. Η CIA και η DIA αναγνωρίζουν οτι ήταν υπεύθυνες για
πολλές από τις εµφανίσεις UFO τη δεκαετία του '50, στην προσπάθεια τους να
δικαιολογήσουν την ύπαρξη µιας πειραµατικής στρατιωτικής τεχνολογίας. Από
δηµόσια έγγραφα προκύπτει οτι τα αρχεία είναι γεµάτα µε τις εκθέσεις για την
τροποποίηση του καιρού, µιας τεχνολογίας που έχει αποµείνει από τον ψυχρό πόλεµο.
Μένει να µάθουµε τι, αν υπάρχει κάτι, που η Αµερικάνικη κυβέρνηση
προγραµµατίζει να πράξει σχετικά µε τις βλαβερές, για την ανθρωπότητα
παρενέργειες, από τις προσπάθειες ελέγχου των καιρικών συνθηκών. ΣΙΣΥΦΟΣ
Πηγές: – Flyby News: Άρθρο του Bob Fitrakis – Clifford E Carnic

Τα Φρούτα της Εποχής

Όπου υπάρχει, περιορισµός της προσωπικής ελευθερίας των ανθρώπων και
δεσπόζουν οι εξουσιαστικές αυθαιρεσίες και ο δογµατικός παροξυσµός, αλλά και
όταν εµφανίζεται η ασυδοσία ο έντονος ατοµισµός και η απαξίωση των κοινωνικών
θεσµών, τότε η κοινωνία αυτή είναι άρρωστη. Η αποδοχή της κατάστασης αυτής
δηµιουργεί φαινόµενα παρακµής και θεοµανίας και ποιµνιοποίηση των ατόµων που
δεν έχουν δική τους άποψη. Εκεί όµως που οι αντιλήψεις ενοποιούνται βίαια και
συµφωνούν απόλυτα µεταξύ τους, εκεί επικρατεί η οµογνωµία των νεκροταφείων. Οι
διαφωνίες µας µε το όποιο εξουσιαστικό κατεστηµένο ή δόγµα, δεν είναι δικαιολογία
και δεν τους δίνουν κανένα δικαίωµα να θέλουν να µας επιβάλλουν τις απόψεις τους
και τη σιωπή. Ο ανθρώπινος πολιτισµός αναπτύχθηκε από τις αντιρρήσεις των
τολµηρών προς το σύστηµα, των πρωτοπόρων προς το κατεστηµένο, των αιρετικών
προς το δόγµα και στο τίµηµα που κατέβαλαν όλοι αυτοί πολλές φορές ήταν τα
βασανιστήρια και η ίδια τους η ζωή. Την τελευταία δεκαετία έχει παρουσιαστεί µια
υγιής αντίδραση στον ελληνικό χώρο, ένας πνευµατικός ξεσηκωµός των Ελλήνων,
που µε πείσµα και πάθος ερευνούν την ιστορία τους, προσπαθώντας να µάθουν την
αλήθεια των ιστορικών γεγονότων ώστε να εφοδιαστούν γνώσεις που θα τους
επιτρέψουν να διεκδικήσουν την θέση που τους αξίζει, στο σύγχρονο και άγριο
γίγνεσθαι της κοινωνίας της παγκοσµιοποίησης. Στον αγώνα αυτό δυστυχώς, εκτός
από το σύστηµα και το θρησκευτικό µας δόγµα που προσπαθούν να τον
οικειοποιηθούν, εµφανίστηκαν καινοφανείς και ποικιλόµορφοι αφέντες, που θεωρούν
όλη την αρχαία Ελληνική γραµµατεία και τα σύµβολα του Ελληνισµού ιδιοκτησία
τους. Θεωρούν ότι, οι αρχαίες Ελληνικές τελετές και τα έθιµα τους ανήκουν, για κάθε
χρήση και εκµετάλλευση. Έτσι άλλοι από αυτούς παριστάνουν τους θεµατοφύλακες
του Ελληνισµού, άλλοι τους µύστες, ιεροφάντες και ιερείς του ∆ία και αν κάποιος
τολµήσει να διατυπώσει µια άποψη διαφορετική από την δική τους, του επιτίθενται
γιατί θίγονται τα οικονοµικά τους συµφέροντα. Ο κάθε άνθρωπος είναι ελεύθερος να
διατυπώνει απόψεις, γνώµες, σκέψεις και ιδέες, µε γραπτό ή προφορικό λόγο, υπό την
προϋπόθεση ότι δεν θα γίνεται κατάχρηση των ελευθεριών που δίνει ο νόµος. Οι
περισσότεροι από αυτούς, που υποτίθεται πως υποστηρίζουν τον Ελληνισµό, δεν
έχουν ιδεολογία, ακαδηµαϊκή παιδεία, αλλά το σπουδαιότερο, δεν έχουν σεµνότητα
και αυτογνωσία· γι αυτό και εξαντλούνται στο να αυτοθαυµάζονται, να
αυτοεπαινούνται και να αυτολιβανίζονται. Άλλοι πάλι σέρνονται πίσω από κάποιο
πολιτικό κόµµα -που κατά βάθος όλα εκφράζουν την απαξίωση του Ελληνισµού- ή
κάποιον ιδιοκτήτη τηλεοπτικού σταθµού, ή κάποιον δεσπότη ή καλόγερο ή
παραθρησκευτική οργάνωση, έτοιµοι να υπερασπιστούν τις επιθυµίες των αφεντικών
τους εφ όσον πάρουν εντολή. Οι τακτικές αυτές είναι γεγονός ότι έχουν δηµιουργήσει
σύγχυση και χάος στον απλό πολίτη που δεν ξέρει τι να κάνει ή που να απευθυνθεί,
αλλά ένας ψύχραιµος και αντικειµενικός παρατηρητής, διακρίνει σ΄ όλες αυτές τις
κινήσεις µια κατευθυνόµενη και πολύ έξυπνη ανθελληνική προπαγάνδα. Οι
πνευµατικοί άντρες φαίνεται να έχουν εκλείψει και έτσι το έδαφος είναι γόνιµο για
την παρουσία ατόµων που αν και είναι στεγνά πνευµατικά, γράφουν ένα βιβλίο και
στο µισό βρίζουν όσους αντιπαθούν και στο άλλο µισό επαινούν τον εαυτό τους και
εκθειάζουν τα ανύπαρκτα προσόντα τους. Υπάρχουν και οι "Γκουρού"(πολύ
Ελληνικός όρος) του Ελληνισµού, απατεώνες, θαυµατοποιοί, εκµεταλλευτές, οι
οποίοι γίνονται θέαµα σε µεγάλα τηλεοπτικά κανάλια. για µέρες, δυσφηµίζοντας τον
Ελληνισµό που υποτίθεται πως εκπροσωπούν . Έχει αναπτυχθεί επίσης και ο
αντίλογος. Είναι οι επαγγελµατίες υβριστές, λασπολόγοι, συκοφάντες, κοινωνικά
αποστήµατα, που βρίζουν όσους ασχολούνται µε τον Ελληνισµό, πολλοί δε από
αυτούς χρηµατοδοτούνται από την εβραιογενή οργάνωση *Σκοπιά* της Ρώµης. Στις
τάξεις τους φιλοξενούνται και άτοµα που υπήρξαν τρόφιµοι φυλακών και

ψυχιατρείων και όµως παρουσιάζονται κι’ αυτοί σαν γνήσιοι εκφραστές του
Ελληνισµού. Υπάρχει ακόµη και το αυτοαποκαλούµενο ιερατείο του «∆ωδεκαθέου».
Καλά κάνει ,αλλά προκύπτει, βρε αδελφέ, λίγο ακριβό για την εποχή µας και τον
Ελληνισµό και συµπεριφέρεται όπως ακριβώς ο εβραιοχριστιανικός κλήρος στα
πρώτα στάδια της δηµιουργίας του. Βέβαια δεν τους έχρισε κανείς ιερατείο, ούτε και
εκλέχτηκαν. Είναι οι αετονύχηδες και ανοιχτοµάτες που θεωρούν και αυτοί τους
Έλληνες πρόβατα, προσπαθούν να δηµιουργήσουν τη δική τους στάνη και
παρασιτούν όπως κάθε ιερατείο. Τέλος υπάρχουν και οι αγράµµατοι δικοµανείς, που
µηνύουν όλο τον κόσµο και στη συνέχεια ζητάνε χρήµατα για συµβιβασµό και
καταλήγουν κατηγορούµενοι. Αυτοί είναι οι αγράµµατοι σοφοί, που διεκδικούν την
πατρότητα της Ελληνικής φιλοσοφίας και που διαφηµίζουν την αµάθεια τους για
σοφία. Αυτός ο πνευµατικός υπόκοσµος δηµιουργεί αισθήµατα ασφυξίας στον χώρο.
Μεγάλη σύγχυση παρατηρείται στο κίνηµα αυτό, που υποτίθεται ότι εκφράζει τον
Ελληνισµό, λέµε υποτίθεται, γιατί παρουσιάζεται έντονη εµπορευµατοποίηση των
ιδεών, ένα φαινόµενο που λειτουργεί για τον χώρο σαν καρκινογόνο απόστηµα και
δηµιουργεί την αίσθηση της λαϊκής αγοράς, όπου όλα τα φρούτα της εποχής
πωλούνται σε τιµή ευκαιρίας, αρκεί να υπάρξει οικονοµικό όφελος. Επειδή οι
περισσότεροι από αυτούς που αναφέραµε ενδιαφέρονται αποκλειστικά για το χρήµα,
γίνονται εύκολος στόχος για τους επικριτές τους, ή για κάποιους ισχυρούς που
ενοχλούνται. Ακόµη πιο εύκολη υπόθεση είναι η εξαγορά τους για να σταµατήσουν
να µιλούν ή να λένε ό,τι τους υπαγορεύουν. ∆εν πάει άλλο αυτή η κατάσταση, πρέπει
να καταλάβουµε ότι ο Ελληνισµός δεν είναι ιδιοκτησία κανενός. Οι κάθε είδους
εχθροί που παραµονεύουν τρίβουν τα χέρια τους από χαρά όταν βλέπουν την
πνευµατική κατηφόρα του χώρου, η οποία είναι κατευθυνόµενη και
χρηµατοδοτούµενη από τον µεγάλο ένοχο καταστροφής του Ελληνισµού που εδώ και
χιλιετίες έχει µάθει καλά τον ρόλο του και τον παίζει άριστα. Αν θέλουµε να
προχωρήσουµε ας προσπαθήσουµε να διορθώσουµε τα λάθη και τα ελαττώµατα µας.
Αν τα αναγνωρίσουµε και τα κατανοήσουµε θα αποκτήσουµε κρίση και γνώση για να
δώσουµε τον Αγώνα τον Καλό. Υπάρχει χώρος για όλους κάτω από την σκέπη του
Ελληνικού πνεύµατος, αρκεί να µην το δυσφηµίζουµε.

Τι τους χωρίζει

Από τη Σύνταξη - Το ΕΛΛΑΝΙΟΝ ΗΜΑΡ δεν είχε καµιά; πρόθεση να τοποθετηθεί
στη διαµάχη της Εκκλησίας της Ελλάδος και του Πατριαρχείου, διότι δεν θεωρούµε
ότι απλώς για έναν … κατάλογο, άντε και µια Μητρόπολη, µπορεί να οδηγηθούµε σε
Σχίσµα και σε πόλεµο µεταξύ των εκπροσώπων της εκκλησίας που καµιά σχέση δεν
έχει µε αυτά καθαυτά τα προβλήµατα, που απασχολούν την ελληνική κοινωνία. Η
προσπάθεια κάποιων κύκλων όµως, να εµπλέξουν τον λαό και να µετατρέψουν ένα
κενό νοήµατος πρόβληµα σε κατεξοχήν πολιτικο-κοινωνικό θέµα, µας υποχρεώνει να
τοποθετηθούµε και να πούµε την άποψή µας. Όσο και αν ακούγεται παράδοξο, είναι
γεγονός ότι αυτό που χωρίζει τον Χριστόδουλο και τον Βαρθολοµαίο είναι ο
χριστιανισµός!!! Ο Χριστιανισµός συγκροτεί µια κοσµοαντίληψη και σαν τέτοια
επιδέχεται διαφορετικές αναγνώσεις και αποκλίνουσες ερµηνείες. Έτσι το
προαναφερθέν πρόβληµα και αν λυθεί, δεν πρόκειται να αποσοβήσει µια µελλοντική
σύγκρουση που αφορά δύο διαφορετικές αντιλήψεις του χριστιανισµού, αυτή της
ελληνικής εκκλησίας και αυτή του οικουµενικού Πατριαρχείου. Η εκκλησία της
Ελλάδας όλα αυτά τα χρόνια σαν σκιώδης κυβέρνηση, έχει άποψη επί παντός του
επιστητού. Πάντα όµως η θέση της ήταν ευκαιριακή και φρόντιζε να χρησιµοποιεί τη
δύναµή της για τη λύση πρώτιστα των δικών της προβληµάτων και όχι αυτών της
κοινωνίας του ποιµνίου της, όπως θα περίµενε κανείς από έναν οργανισµό που
προτάσσει πνευµατικές αξίες και ανησυχίες Η εµπλοκή της στις εκάστοτε πολιτικές
καταστάσεις, είχε σαν στόχο το «ίδιον όφελος», και µε περίσσια βυζαντινή υποκρισία
έκρυβε την ιδιοτέλειά της πίσω από ωραιοποιηµένες αρχές, όπως την παράδοση, το
έθνος ή το γένος των Ελλήνων και παραποιηµένα ιστορικά γεγονότα,. Όσο ερευνά
κανείς την ιστορία µας, τόσο συχνότερα καταλήγει σε διαστρέβλωση των ιστορικών
γεγονότων από εκκλησιαστικούς κύκλους. Χαρακτηριστικά παραδείγµατα η
µυθοπλασία του κρυφού σκολειού, η ωραιοποίηση της συµµετοχή και συνεργασίας
του ανώτερου κλήρου µε τους εκάστοτε κατακτητές. Αρχικά η Βυζαντινή
Χριστιανική Εκκλησία επιζητώντας την εξουσία, επέλεξε σαν στρατηγική της το
δόγµα που όριζε, πως ότι έπραττε κάθε φορά (πάντα βέβαια µε τη βοήθεια της θείας
χάρης) ήτανε θεϊκή επιλογή, που κατηύθυνε την ιστορία µε µια επουράνια
νοµοτέλεια. Τις περισσότερες φορές αυτή η άνωθεν νοµοτέλεια, ισοπέδωνε κάθε
προσδοκία των πιστών ότι θα εύρισκαν επιτέλους ανταπόκριση και τα δικά τους
αιτήµατα και όχι µόνον αυτά των µεσαζόντων του ιερατείου. Πέρασαν πάρα πολλά
χρόνια, βουτηγµένα στο έρεβος της αµαρτίας και της συνεχούς τιµωρίας, για να
αντιληφθούµε ότι η επανάληψη αυτών των µεθόδων, δεν ήταν αποτέλεσµα µιας
δίκαιης θεϊκής θελήσεως, αλλά µιας οµάδος ατόµων που επιθυµούσε και πολεµούσε

για την απόκτηση της εξουσίας. Μέγας Κωνσταντίνος, Θεοδόσιος, Ιουστινιανός και
µετά όταν τη σκυτάλη πήραν από τους αυτοκράτορες οι πατριάρχες, Φώτιος ( Σχίσµα
Εκκλησιών), Γεννάδιος ( επικράτηση των Οθωµανών), Γρηγόριος (αφορισµός της
Επανάστασης για την Παλιγγενεσία των Ελλήνων). Η προσδοκία των πιστών για µια
κοινωνική πολιτική της εκκλησίας χανόταν και οδηγούσε πάντα στην απογοήτευση.
Όπως τότε έτσι και σήµερα, η εκκλησία της Ελλάδας επιδιώκει µια θρησκειοποίηση
κάθε δραστηριότητας της ελληνικής κοινωνίας που σαν αποδέκτη έχει τον πολιτικό,
πολιτισµικό και κοινωνικό µας βίο, έτσι ώστε το ιερατείο να καθοδηγεί και καθορίζει
τη ζωή µας. Ο αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος µε έµβληµα το «Η κοινωνία µας να γίνει
θρησκευτική» αγωνίζεται για την ηγεµονία του. Αρχικά προσπάθησε να προσελκύσει
µε λαϊκισµό τους νεοέλληνες στην εκκλησία. και στη συνέχεια ήρθε σε µετωπική
σύγκρουση µε το ελληνικό κράτος στη µάχη των ταυτοτήτων. Ακολουθεί η
παρέµβαση στη διαµόρφωση του Ευρωπαϊκού Συντάγµατος, στην εξωτερική
πολιτική του Κράτους και χιλιάδες άλλες παρεµβάσεις σε θέµατα Παιδείας, σε
θέµατα παρουσίας των ξένων στην Ελλάδα κ.α. Από την άλλη αναγνωρίζοντας τη
δύναµη του χρήµατος στο παιγνίδι αυτό της εξουσίας, ακολουθεί νεοφιλελεύθερη
πολιτική για την καλύτερη εκµετάλλευση των περιουσιακών στοιχείων της
εκκλησίας. Πρόκειται για µια τεράστια περιουσία που δεν προέκυψε από τη θεία
χάρη, αλλά µε εξαγορά µιας θέσης στον παράδεισο από πλουσίους και φτωχούς
πιστούς, που η προσφορά τους κατέστησε την Εκκλησία έναν από τους
πλουσιότερους οργανισµούς στον κόσµο. Πραγµατικά και ουσιαστικά κανείς δεν
ασχολείται µε τα προβλήµατα αυτά, και µια συνοµωσία σιωπής καλλιεργείται από
όλους τους εµπλεκόµενους. Μαζί τους και ο πολιτικός κόσµος συµβάλλει στη
δηµιουργία των πλαστών εντυπώσεων που θα κρατούν τους πολίτες µακριά από την
ουσία του προβλήµατος. Ο καθένας έχει τους δικούς του λόγους και στόχους. Η
Εκκλησία της Ελλάδας εδώ και κάποια χρόνια προσπαθεί να επιβάλλει τον δικό της
πολιτικό θρησκευτικό λόγο, στοχεύοντας σε µια πολιτική εξουσιαστική, µέσα από
θρησκευτικές παραδοχές και κανόνες, που θα κατευθύνουν και θα ελέγχουν τα πάντα,
όπως αυτή επιθυµεί. Στο παιχνίδι αυτό συµπαρίσταται και η συντηρητική παράταξη
στο πιο µεγάλο µέρος της, είτε κρυφά είτε φανερά, προσδοκώντας ότι θα αποκτήσει
οφέλη, διότι κοντά στον βασιλικό θα ποτιστεί και η γλάστρα. Η προοδευτική
παράταξη που κυβερνά τα τελευταία χρόνια τον τόπο, δεν τολµά να θέσει τον
δάκτυλο επί των τύπων των ήλων και παραµένει άτολµη στη λήψη αποφάσεων που
θα ενίσχυαν τις κοινωνικές δοµές του κράτους, φοβούµενη το πολιτικό κόστος, µε
αποτέλεσµα όλα αυτά τα χρόνια να έχει εγκλωβιστεί σε µια ασυνέπεια λόγων και
έργων. Στην αντίπερα όχθη το Κοινό, κατάλληλα χειραγωγούµενο από τα ΜΜΕ,
βρίσκεται σε αδιέξοδο και ολισθαίνει στο συντηρητισµό και στο φόβο για κάθε τι
ξένο. Ο καιροσκοπισµός γίνεται πολιτική πρόταση και ο Έλληνας από πολιτικό ον
µεταβάλλεται σε ιδιώτη που δεν κάνει τίποτε άλλο, από το να βλέπει γύρω του
εχθρούς και από το να δρα ανταγωνιστικά προς τον συνάνθρωπό του. Υπέρµετρα
καταναλωτικοί ζούµε µε το άγχος ότι αυτά που βγάζουµε δεν µας φθάνουν και πρέπει
να βγάλουµε περισσότερα σ’ ένα αέναο κυνηγητό της χίµαιρας. Γίναµε επιθετικοί,
απρόσωποι, εχθρικοί προς το συνάνθρωπό µας και το περιβάλλον µας. Αυξάνει η
θρησκευτικότητά µας διότι έτσι ελπίζουµε ότι θα έχουµε άρση των παραπτωµάτων
που εν γνώσει µας συσσωρεύουµε στην ψυχή µας. Μια κοινωνία µε τέτοια πρότυπα
παύει να είναι εκσυγχρονιστική και η µόνη διέξοδός της είναι ο αναχρονισµός. Η
ελληνική κοινωνία του 21ου αιώνα περνά από το τούνελ του αναχρονισµού µε
απρόβλεπτες συνέπειες, που την οδηγούν σε έναν κόσµο που η παγκοσµιοποίηση τον
κάνει λεία ορέξεων διαφόρων σύγχρονων Μεσσιών. Ας εξετάσουµε όµως και τον
άλλο πόλο της διαµάχης , το Πατριαρχείο. Τα τελευταία 200 χρόνια, η ανάπτυξη

εθνικών πολιτικών στους λαούς που βρίσκονται υπό τη σκέπη του Ορθόδοξου
Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης, δηµιούργησε δυνάµεις που διεκδίκησαν τα
χαµένα χρόνια της υποτέλειας στον έλεγχο των Οθωµανών αλλά και της ανατολικής
ορθόδοξης Εκκλησίας. Οι εθνικά αφυπνισµένες συνειδήσεις, διέλυσαν τη
φαινοµενική οικουµενικότητα του Πατριαρχείου και το περιόρισαν σε ρόλο
παρατηρητή της εξέλιξης που ήταν ραγδαία και τηρητή κάποιων κανόνων που
περισσότερο εξέφραζαν ιστορικούς και παραδοσιακούς κανόνες. Ο µαρασµός και η
ανυποληψία διαγραφόταν σαν ένας µεγάλος κίνδυνος και µάλιστα σε περιβάλλον
εχθρικό, που η Κεµαλική Τουρκία µε κάθε τρόπο επέτεινε. Το Πατριαρχείο τότε
έκανε τη µεγάλη στροφή. Αντελήφθη ότι για να βγει από τη δεινή θέση του, έπρεπε
να διώξει την εσωστρέφεια και να επιδιώξει ένα νέο δόγµα που θα
«κοινωνικοποιούσε» την ορθόδοξη θρησκεία. Έτσι έκανε τα ανοίγµατα προς τα άλλα
δόγµατα και θρησκείες, αλλά και προς τα κινήµατα της οικολογίας, των ανθρώπινων
δικαιωµάτων και των ατοµικών ελευθεριών. Το νέο πρόσωπο του Πατριαρχείου
έρχεται σε ευθεία αντίθεση µε τις εθνικές εκκλησίες όπως είναι και αυτή της Ελλάδας
, αλλά και µε τους σύγχρονους ιεράρχες που έχουν µετεξελιχθεί σε µάνατζερς ψυχών
και πραγµάτων και έχουν οργανωθεί στα πρότυπα των µεγάλων δυτικών εταιρειών,
που δύσκολα τις αγγίζουν κοινωνικά συνθήµατα. Το Πατριαρχείο λοιπόν στο νέο του
δρόµο έχει να αντιπαλέψει µε πολλές δυσκολίες και κυρίως µε την προτεσταντική
υφή που αποκτούν όλες οι εθνικές εκκλησίες. Ο ρόλος του θα γίνεται ολοένα και
δυσκολότερος καθ’ όσον και οι Τούρκοι εξακολουθούν να το θεωρούν σαν ένα ξένο
σώµα από το οποίο και θα πρέπει να απαλλαγούν. Βέβαια , τον τελευταίο καιρό οι εξ΄
ανατολών γείτονές µας, αντιλαµβάνονται ότι στον αγώνα τους για είσοδο στην Ε. Ε.
το Πατριαρχείο µπορεί να παίξει γι’ αυτούς θετικό ρόλο, αν µε ευνοϊκή πολιτική
απέναντί του το στηρίξουν και του δώσουν τα καταπατηµένα προνόµιά του. Αυτό θα
εκτιµηθεί σαν θετική προσφορά από την Ε. Ε. αλλά και από το λαό, που πάντα σε
δύσκολες στιγµές συµπονά και τάσσεται µε το µέρος του αδυνάτου. Η σηµερινή
διαµάχη µεταξύ Εκκλησίας της Ελλάδας και Πατριαρχείου είναι µια σύγκρουση
ανάµεσα στις δυνάµεις του εκσυγχρονισµού και του αναχρονισµού και της
συντήρησης, την οποία δεν πρέπει να αποσιωπήσουµε αλλά αντιθέτως να φωτίσουµε.
Ο λαός πρέπει να µάθει, ώστε να µη γίνει και πάλι θύµα στα παιγνίδια αυτά της
εξουσίας. Είναι ένα θέµα που πρέπει να λύσουν µεταξύ τους τα δύο εκκλησιαστικά
κέντρα χωρίς να εµπλέξουν το Έθνος µας σ’ ένα παιχνίδι µε απρόβλεπτες συνέπειες.

Ιστορικά ψευδή

“ο Αλής, αναγόρευσε µε φιρµάνι Άγιο τον Κοσµά τον Αιτωλό µετά τη δολοφονία του
απ’ τους Τούρκους, ενώ η εκκλησία τον θυµήθηκε µόλις το 1961.” Ένα από τα πολλά
Ιστορικά ψεύδη που µας διδάσκουν και, το οποίο πρέπει να φωτιστεί ιδιαίτερα, είναι
αυτό που αναφέρεται στη φυσιογνωµία, στη ζωή και στη δράση του Αλή - Πασά των
Ιωαννίνων. Όπως όλοι γνωρίζουµε, ο Αλής παρουσιάζεται ως «Τουρκαλβανός»
δηλαδή Αλβανός -Μουσουλµάνος, σκληρός, αιµοβόρος, εχθρός και τύραννος των
Ελλήνων, πολέµιος των αγαπώντων την ελευθερίαν Σουλιωτών, δολοφόνος της
«ευσεβούς χριστιανής» κυρά - Φροσύνης µετά των συν αυτής «εντίµων κυριών» της
πόλης των Ιωαννίνων, παµπόνηρος, εκµεταλλευτής και γενικά ως ο πιο απάνθρωπος
δυνάστης. Είναι όµως έτσι ή υπάρχει κι εδώ διαστρέβλωση της αλήθειας; Τα στοιχεία
που θα παρουσιαστούν θα το δείξουν. Ο Αλής ήταν Αρβανίτης στην καταγωγή από
τη φάρα των Λιάπηδων και έζησε µεταξύ των ετών 1744 -1822. «Χωρίς θρησκείαν»,
σύµφωνα µε τον Ανώνυµο της «Ελληνικής Νοµαρχίας» (σηµ. σελ. 45), ο οποίος
βέβαια, τον περιλούζει µ’ ένα σωρό αρνητικά κοσµητικά επίθετα. «Αδιάφορος προς
τα της θρησκείας, υπερασπιστής της χριστιανικής θρησκείας (νυµφεύτηκε γυναίκα
χριστιανή, την Βασιλική) και των σχολείων... «Τας δε σηµαντικοτέρας και
µυστικοτέρας υποθέσεις του, τοις Έλλησι παρά τοις Οθωµανοίς ενεπιοτεύετο...»,
αναφέρει ο Χρ. Περραιβός, που τον πολέµησε µε τους Σουλιώτες και συµπληρώνει:
«...Ηγεµονεύσας ο Αλή πασάς, κατήργησεν την πολυαρχίαν και την αναρχίαν,
καταστρέψας πολλούς τυραννίσκους, Οθωµανούς και Έλληνας. Μπέηδες, δηλαδή
αγάδες και ∆ηµάρχους (κοτσαµπάσηδες) οι οποίοι ετρέφοντο και εθησαύριζαν εκ των
ιδρωτών των υπηκόων. Εκκαθάρισε τας οδούς υπό των κακούργων... Εφ’ όλας τας
επαρχίας της επικρατείας του, έµποροι και παντός επαγγέλµατος άνθρωποι,
περιεφέροντο άφοβοι και ανεπηρέαστοι. Πάντα ταύτα εφαίνοντο δυσάρεστοι
νεωτερισµοί εις τους Αγάδας και ∆ηµάρχους...». (Ιστορία Πάργας και Ιουλίου). Να
λοιπόν από ποιους άρχισε η συκοφαντία για το πρόσωπο του! Και να τι λέει και ο
Πουκεβίλ, ο οποίος διάκειτο εχθρικά απέναντί του, διότι ο Αλής κάποτε, όντας αυτός
πρεσβευτής της Γαλλίας, του επίταξε µέσω του Θανάση Βάγια τα άλογα για κάποιο
δηµόσιο έργο και υπέκλεπτε την αλληλογραφία του µε τη γαλλική κυβέρνηση για
µεγάλο χρονικό διάστηµα, ώστε να γνωρίζει τις προθέσεις τους. «Η δράση του Αλή
υπήρξε εκπολιτιστική, επέφερε µεταβολάς εις τα οικονοµικά, ∆ικαιοσύνην,
Αγροτικήν ασφάλειαν, εις τα εµπορικά ήνοιξεν νέας οδούς... ... Βαθύ έτρεφε µίσος
µάλιστα κατά των Μπέηδων εκείνων, οίτινες ωχυρούντο εις τους πυργίσκους των και

των οποίων η απληστία καταπίεζεν τους υπηκόους του. Ουδέποτε δε ∆ηµαγωγός
(υπήρξε), κατεβόησε µετά πλείονος επιτηδειότητος εναντίον του µεγάλου
τιµαριωτισµού...». (Ιστορία της Αναγεννήσεως της Ελλάδος τ. Α’ σελ. 71). Ο Κούµας
γράφει ότι στη Θεσσαλία ο Αλής χαρακτηριζόταν «ανδρείος και ενάρετος» και
θεωρείτο «πατήρ των πτωχών», παρά τα όσα αρνητικά του καταλογίζει. (Ιστορία
ανθρωπίνων πράξεων τ. 12 σ. 545). Ο δε πρωτοσύγγελος του Οικουµενικού
Πατριαρχείου, Αθηναγόρας, λέει για τον Αλή και τους επικριτές του τα εξής: «...ο
τελευταίος λόγος περί αυτού (του Αλή) δεν ελέχθη έτι, σχεδόν πάντες έγραψαν κατά
το δοκούν φιλοδοξήσαντες να παραστήσουν αυτόν µε τα ζοφερότερα χρώµατα ως
αυτόχρηµα τέρας της ανθρωπότητας, αληθή τίγριν διψώσαν το ανθρώπινον αίµα. Από
τινών ετών µελετών την ιστορίαν της Ηπείρου και µάλιστα τα γεγονότα τα σχετικά
προς την εποχήν του Αλή Πασά, εσχηµάτισα την ιδέαν, οι πλείστοι έγραφον µάλλον
από εµπάθειαν κινούµενοι και ακρίτως...». (Ηπειρωτικές σελίδες τεύχος Β’ σελ. 5).
Μήπως είχε άδικο; Το εκπολιτιστικό έργο του Αλη είναι µεγάλο. Έχτισε πολλά
σχολεία, έχοντας ως συνεργάτη και προστατευόµενο του τον πατρο-Κοσµά τον
Αιτωλό. Με προτροπή µάλιστα του Κοσµά, άλλαξε την ηµέρα του παζαριού. ∆ηλαδή
από την Κυριακή που γινόταν πριν, όρισε να γίνεται το Σάββατο, ηµέρα αργίας των
Εβραίων. Αποτέλεσµα αυτής της αλλαγής ήταν να εκκλησιάζονται ελεύθερα οι
χριστιανοί και να απουσιάζουν απ’ το παζάρι οι εβραίοι έµποροι, µιας και ήταν γι’
αυτούς ηµέρα αργίας. Αυτό δε του το συγχώρεσαν και όταν βρήκαν ευκαιρία τον
κατέδωσαν στους Τούρκους όταν αυτός προπαγάνδιζε την ελληνική παιδεία,
ιδρύοντας σχολεία στο έδαφος της σηµερινής Αλβανίας. Ο Αλής ίδρυσε στα Γιάννενα
Ακαδηµία, όπου δίδαξαν ονοµαστοί δάσκαλοι, όπως ο Ψαλίδας και ο Λεόντιος. Η
εκπαίδευση ήταν ελεύθερη και χωρίς παρεµβάσεις από µέρους του, εµπλουτισµένη µε
τα µαθηµατικά, τη φυσική και τη χηµεία. Καθιέρωσε τη ∆ηµοτική γλώσσα, έχοντας
ως εκφραστή τον γιατρό του και ποιητή Γ. Βηλαρά. Στην αυλή του ανδρώθηκαν και
έµαθαν την τέχνη του πολέµου, ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, ο Αθανάσιος ∆ιάκος, ο Γ.
Καραϊσκάκης, ο Πανουργίας, ο µετέπειτα εθνικός ευεργέτης Β. Ζάππας και άλλοι
πολλοί αγωνιστές της λευτεριάς και της αναστύλωσης του Έθνους. Να τι λέει περί
των ανωτέρω ο αντίπαλος του Χρ. Περραιβός: «... Επαλινόστει έµπορος εκ της
Ευρώπης ευκατάστατος; Ο Αλής δεν ήρπαζεν ποτέ τα πλούτη του ούτε τον
εδολοφόνη... όσοι εκ των Λογιότατων ανδρών του Έθνους µας παρουσιάζονται
έµπροσθεν του, ου µόνον την έυνοιάν του και την υπεράσπισίν του απελάµβανον,
αλλά και ο ίδιος επεθύµει να τους ερωτά και να µανθάνει όσα ηγνόει και κατ’
εξαίρεσιν ιστορικά...». (Ιστορία Πάργας και Σουλίου). Έτσι λοιπόν εξηγείται γιατί
στην εποχή του «τα Γιάννενα ήταν πρώτα στ’ άρµατα, στα γρόσια και στα
γράµµατα», όπως έλεγε κι ο λαός! Μπορεί ο Αλής, σύµφωνα µε τον Αρ. Κόλλια, (απ’
το έργο του οποίου «Αρβανίτες και η καταγωγή των Ελλήνων» αντλώ τις
πληροφορίες σχετικά µε τη ζωή του Αλή), να ήταν δεσποτικός, αδίστακτος πολλές
φορές και σκληρός µα ποτέ άδικος. Οραµατίστηκε ένα κράτος ανεξάρτητο, µε
ανεξιθρησκεία δηµοκρατικό σύνταγµα, επίσηµη γλώσσα την Ελληνική και ανεπίσηµη
την Αρβανίτικη. Όσο δε για τους πολέµους που διεξήγαγε εναντίον των Σουλιωτών,
δεν ήταν τίποτ’ άλλο παρά εµφύλιοι. Και αυτό γιατί οι Σουλιώτες ήταν και αυτοί
Αρβανίτες, κατά τους Πουκεβίλ και Ληκ από την φάρα των Τσάµηδων. ενώ κατά του
Αρ. Κόλλια από των Γκέκηδων. Ζούσαν στο Σούλι («Σ’ ούλει» στ’ αρβανίτικα
σηµαίνει «δεν έσκυψε», «δεν υποτάχτηκε» ένα µέρος απόκρηµνο και απρόσιτο στους
Τούρκους). Οι Σουλιώτες, σύµφωνα µε τον Αρ. κόλλια «είχαν στην εξουσία τους
καµιά εκατοστή χωριά και πουλούσαν προστασία. Οι χωριάτες δούλευαν για να
εξασφαλίσουν τα γεννήµατά τους από τρίτους επιδροµείς και έδιναν το µερτικό στους
Σουλιώτες, που τους προστάτευαν... Ο Αλή-Πασάς τους κάλεσε να πάψουν το

νταηλίκι τους και τις ληστείες και να υπαχθούν στην πολιτεία του.... » Οι
ανυπότακτοι και ντιπ κατά ντιπ Αρβανίτες του Σουλίου, αυτό το εξέλαβαν από
κωµικό ως προκλητικό, µα πάντα καθόλου συζητήσιµο. Απάντησαν καθώς οι αρχαίοι
Σπαρτιάτες, στον Αλέξανδρο, πως «είναι συνηθισµένοι να ηγούνται, και όχι να
ακολουθούν άλλους». Άρχισαν έτσι οι µακροχρόνιοι αγώνες του Αλή-Πασά κατά των
Σουλιωτών. Χαρακτηριστικό είναι ότι: Οι Σουλιώτες µετά την κατάληψη και τον
εκτοπισµό τους, δεν τήρησαν τη συµφωνία (ολοκαύτωµα του Κουγκίου) και έτσι οι
στρατιώτες του Αλή τους επιτέθηκαν καθ’ οδόν (Ζάλογγο). Όταν δε ο Αλής
κινδύνευε πλέον, περικυκλωµένος απ’ τους Τούρκους του Χουρσίτ, αυτοί έσπευσαν
από την Κέρκυρα σε βοήθεια. Φαίνεται πως ήδη είχαν αντιληφθεί το συµφέρον τους.