ANG HUKBONG SANDATAHAN NG ROMA DAHILAN SA ANG MGA MAMAMAYANG ROMANO AT ANG

MGA PLEBEIAN AY MAY BOSES SA PAMAHALAAN, TAPAT SILA RITO . ANG MGA MATITIPUNONG MAGSASAKA AY MAHUHUSAY NA SUNDALO . KAYA NILANG MAGMARTSA NG 30 MILYA ARAWARAW AT DALA-DALA ANG 60 LIBRA NG MGA ARMAS AT IBA PANG SUPLAY PANDIGMA. ANG MALAKAS NA HUKBONG SANDATAHAN NG

ISANG SIGLO , MAY ILAN DIN LABANAN NA SILA AY NATALO NGUNIT SA LAHAT NG DIGMAAN NA KANILANG SINALIHAN SILA AY NANALO . S ILA NA MARAHIL ANG PINAKAMALAKAS NA HUKBONG SANDATAHAN NA NAKILALA SA KASAYSAYAN. DAHIL DITO , NAGING MABILIS ANG PAGPAPALAWAK NG

MGA GUHO SA CARTHAGE SINIMULAN NG ROMA ANG UNANG DIGMAANG PUNIC NANG MAY MAS
PINALAKAS NA HUKBONG SANDATAHAN, NGUNIT MAY MAHUSAY SA DIGMAANG PANDAGAT ANG MGA

IMPERYONG ROMANO. ANG UNANG DIGMAANG PUNIC PAGSAPIT NG 200 BC, ISA NA LAMANG ANG KALABAN NG ROMA SA MEDITERRANEAN:
ANG CARTHAGE NA NASA HILAGANG APRIKA. ITO AY DATING KOLONYA NG MGA PHOENICIAN AT NAGING KABISERA NG ISANG MALAKING IMPERYONG PANGKALAKALAN NA UMAABOT MULA

CARTHAGINIAN. KAYAT GINAMITAN ITO NG MGA ROMANO NG TAKTIKA AT DALI-DALI SILANG GUMAWA
NG MGA BARKONG HALOS KATULAD NG MGA BARKONG PANDIGMA NG CARTHAGE . GAMIT ANG MGA BARKONG ITO , ANG ROMA AY NANALO SA ILANG LABANAN NILA SA CARTHAGE . NGUNIT TUMAGAL ITO NG HALOS 20 TAON BAGO TULUYANG NAPABAGSAK NG ROMA ANG CARTHAGE AT NASAKOP ANG ISLA NG S ICILY . NAGBAYAD NG INDEMNITY O BAYAD PINSALA ANG MGA ROMANO .

ROMA ANG PANGUNAHING DAHILAN NG PANANAGUMPAY NITO SA ITALYA. ANG PAGIGING
MALAKAS NG SANDATAHAN AY BUNGA NG PAGKAKAORGANISA NITO . ANG PANGUNAHING YUNIT AY LEGIONS NA BINUBUO NG MULA 3,000 HANGGANG 6,000 SUNDALO NA TINATAWAG NA LEGIONNAIRES. SA PAMAMAGITAN NG MGA LEGIONS, ANG SANDATAHAN AY MAS MALAKAS AT MAS MABILIS MAKIPAGLABAN. KUMPARA SA MGA GRIYEGO KUNG SAAN ANG MGA PHALANX AY KUMIKILOS PAURONG LAMANG AT PASULONG, ANG MGA PHALANX NG ROMANO AY MAS MAGALING KUMILOS MAGING PAKALIWA O PAKANAN SA MGA LABANAN. ANG TAKTIKANG ITO AT ANG LABIS NA KATAPATAN SA ROMA ANG PANGUNAHING MGA DAHILAN NG KANILANG TAGUMPAY . S A LOOB NG

ESPANYA HANGGANG SICILY. MULA 264 HANGANG 241 BC, NAGKAROON
NG MARAMING

IKALAWANG DIGMAANG PUNIC
DIGMAAN SA PAGITAN NG ROMA AT CARTHAGE UPANG MAKUHA ANG KARAPATAN SA S ICILY . ANG UNANG TATLONG DIGMAAN AY KINILALA BILANG DIGMAANG PUNIC. ANG IBIG SABIHIN NG PUNIC AY

BUMAGSAK NGA ANG CARTHAGE NGUNIT HINDI ITO TULUYANG NANAHIMIK . SA HALIP, ITO AY
NAGPALAWAK PA NG KAPANGYARIHAN SA ESPANYA SA PAMUMUNO NI HENERAL HAMILCAR

PHOENICIAN. ANG CARTHAGE AY
ITINATAG BILANG SENTRO NG KALAKALAN NG PHOENICIAN. S IMPLE ANG NAGING DAHILAN NG KANILANG ALITAN: NATAKOT ANG CARTHAGE NA MAKUHA NG ROMA ANG

BARCA. PAGSAPIT NG 221 BC, AY NAGKAROON NG MAHUSAY NA PINUNONG CARTHAGINIAN ANG ESPANYA SA KATAUHAN NI HANNIBAL, ISA SA PINAKAMAHUSAY
NA HENERAL NG HUKBONG

SICILY. ANG ROMA NAMAN AY
NATAKOT NA BAKA HARANGAN NG CARTHAGE ANG KALAKALAN SA PAGITAN NG ITALYA AT S ICILY .

ESPANYA SA KANYANG KAPANAHUNAN.

ANG MGA TAONG DI NAMATAY AY PINAGBILI BILANG MGA ALIPIN. TULUYANG SUMUKO . HABANG NAKIKIPAGLABAN SILA DITO. NATALO NINA HANNIBAL ANG MGA SUNDALONG ROMANO NA SUMALUBONG SA KANILA SA NAGANAP NA LABANAN SA CANNAE SA TIMOG SILANGAN NG ITALYA. NAPASAILALIM SA KAPANGYARIHAN NG MGA ROMANO ANG KAHARIAN NG PERGAMUM SA ASYA. PAGKATAPOS NITO . NILUSOB NG ISANG SUNDALONG ROMANO NA NAGNGAGALANG HEN. NAGPADALA SILA NG MGA SUNDALO SA HILAGANG APRIKA AT NILUSOB ANG CARTHAGE . NOONG 204 BC SINAKOP NA RIN NG MGA ROMANO ANG HILAGANG APRIKA. BAGAMAT MAS KAUNTI. TAGUMPAY SA SILANGAN HINDI LAMANG ANG MGA DIGMAANG PUNIC ANG SUMUBOK SA LAKAS NG ROMA. SA LOOB NG TATLONG TAON. UMASA SI HANNIBAL NA MAKIKIPAGKASUNDUAN ANG ROMA SA KANILA NGUNIT HINDI ITO NANGYARI. NAPAKALAKING TAGUMPAY ITO SA ROMA AT NAGKAROON SILA NG GANAP NA KAPANGYARIHAN SA KANLURANG ALPS. MATAPOS ANG MARAMIRAMING LABANAN. ANG PAGKATALONG ITO ANG NAGWAKAS SA IKALAWANG DIGMAANG PUNIC. KUNG SAAN MARAMING SUNDALO AT ELEPANTE ANG NAMATAY DALA SA NAPAKALAMIG NA KLIMA. NANATILI ANG KALAYAAN NG CARTHAGE NGUNIT NAWALA NA ANG KAPANGYARIHAN NITO . BUMALIK SI HANNIBAL SA CARTHAGE NGUNIT SIYA AY NATALO NI S CIPIO SA LABANAN SA ZAMA NOONG 202 BC.NOONG 218 BC NILUSOB NI HANNIBAL ANG ROMA KASAMA ANG SANDATAHANG LAKAS NA BINUBUO NG 4. ANG IKATLONG DIGMAANG PUNIC MAKALIPAS ANG 50 TAON PAGKATAPOS NG IKALAWANG DIGMAANG PUNIC NAGKAROON NG KAPAYAPAAN SA PAGITAN NG ROMA AT CARTHAGE . SINUNOG NG MGA ROMANO ANG KABUUAN NG CARTHAGE AT SINABUYAN NG ASIN ANG LUPANG SAKAHAN NITO UPANG TULUYAN NA ITONG MAWALAN NG PAKINABANG. NAGPATULOY SA PAKIKIPAGLABAN ANG CARTHAGE BAGO BAGAMAT NANATILI ANG KALAYAAN NG EHIPTO AT S YRIA. NAGING KAALYADO NG ROMA ANG MGA PAMAHALAANG ITO . B AGAMAT WALA NG PANGAMBANG MAIDUDULOT ANG CARTHAGE SA ROMA. NATALO NILA ANG MGA MACEDONIAN AT NOONG 146 BC. NOONG 133 BC. SILA RIN AY MAY NAKIKIPAGTUNGGALI SA HELENISTIKONG SILANGAN. NAGING PROBINSYA NG ROMA ANG MACEDONIA.000 SUNDALO AT 50 ELEPANTE . ITO ANG NAGING DAHILAN UPANG NAISIN NILA ANG TULUYANG PAGKAWASAK NG CARTHAGE . DIGMAANG PUNIC. HABANG NASA ITALYA ANG HUKBO NI HANNIBAL. T INAHAK NILA ANG DAAN SA HILAGANG SILANGAN NG ESPANYA AT TIMOG NA BAHAGI NG PRANSYA AT TINAWID ANG MAYELONG KABUNDUKAN NG UPANG MAIPAGTANGGOL ANG KANILANG LUPAIN. NASAKOP NA NG ROMA ANG HALOS LAHAT NG LUPAING NAKAPALIGID SA MEDITERRENEAN. SUMUNOD NA NILUSOB NG ROMA AY ANG GITNANG SILANGAN. . ANG MGA MALALAGIM NA ALAALA NG MGA GINAWA NI HANNIBAL AY PATULOYN NA NAGSILBING BANGUNGOT PARA SA MGA ROMANO . PUBLIUS SCIPIO ANG MGA CARTHAGINIAN SA ESPANYA. KUNG KAYA T DI SILA NAKAPAGPADALA NG TULONG KAY HANNIBAL NA NOON AY NAHAHARAP SA KABI-KABILANG PAKIKIPAGLABAN SA ITALYA. PAGSAPIT NG 100 BC. NAGKAROON NG IBANG KAGANAPAN. NAKARATING ANG MGA ESPANYOL SA BUKANA NG ROMA NGUNIT HINDI NILA ITO PINASOK . KAYA PAGSAPIT NG 149 BC SINIMULAN NILA ANG IKATLONG MEDITERRENEAN. S A MGA PANAHONG ITO AY UMUNLAD NA MULI ANG CARTHAGE .

NAGING DAHILAN ITO UPANG MAGALIT ANG MGA MAMAMAYAN SA PAMAHALAAN NG ROMA. NGUNIT DAHILAN SA MALAKAS AT MATATAG NA SA PAGLIPAT NG MGA MAGSASAKA SA MGA LUNGSOD. LALONG NAGING AKTIBO ANG KALAKALAN SA MGA PROBINSYA NA NAGDULOT NG LALONG PAGYAMAN SA MAYAYAMANNG ROMANO . KASABAY NITO . DAHILAN SA MABABANG. NAGBENTA NG LUPA AT LUMIPAT SA MGA LUNGSOD. KASABAY NITO . BATAS. HALAGA NG PRODUKSYON MAS MURA NILA NAIBEBENTA ANG KANILANG MGA PRODUKTO . NAPIGIL ANG ANO MANG BANTA NG PAG-AALSA. S A SIMULA AY DI NAGING MAAYOS ANG PAMAHALAAN SA MGA PROBINSYANG ITO . ITO ANG NAGING DAHILAN KUNG BAKIT ANG MGA MAHIHIRAP NA MAGSASAKA SA ITALYA AY DI MAKASABAY SA KANILANG PAGBEBENTA SA MURANG HALAGA KUNG KAYA T NAPILITAN ANG MGA ITO NA HUMINTO SA PAGSASAKA. HUMIRANG NG MGA GOBERNADOR O PROCONSULS ANG MGA ROMANO UPANG MAMUNO DITO . ANG KAPANGYARIHAN SA EKONOMIYA NG ROMA AY MAPASAKAMAY NG MGA EQUITES O GRUPO NG MGA NEGOSYANTE . HINIRANG DIN NG MGA ROMANO ANG MGA PUBLICIAN UPANG MANGOLEKTA NG BUWIS MULA SA MGA PROBINSYANG ITO . ANG IBA NAMANG SAKAHAN AY NAIWANANG NAKATIWANGWANG HABANG NAKIKIPAGLABAN SA DIGMAAN ANG MGA MAY -ARI NITO . DI NAGLAON NAGKAROON SILA NG MALALAWAK NA LUPAIN NA TINATAWAG NA LATIFUNDIAS KUNG SAAN SARI-SARING BUTIL ANG ITNANIM AT IBENENTA SA ITALYA. MAGING SA ROMA AY PATULOY NA NAGDAGSAAN ANG MGA MAGSASAKA NA NAGPALAWIG NANG HUSTO SA PAGKAKAIBA NG URI NG PAMUMUHAY NG MAYAYAMAN AT MAHIHIRAP. NAWALAN NG MAPAGKAKAKITAAN ANG MGA PAMILYA NG MGA MAGSASAKA KUNG KAYA T NAPILITAN SILANG IBENTA ANG KANI-KANILANG MGA LUPANG SAKAHAN SA MGA ROMANONG YUMAMAN SA PANAHON NG PANANAKOP. NAGING NAPAKADALI RIN PARA SA . LALONG LUMAKI ANG MGA NAGING SULIRANIN NG REPUBLIKA. MGA MAYAYAMANG ITO NA HUMANAP NG MAGSASAKA SA KANILANG LUPAIN DAHILAN SA NAPAKARAMING ALIPIN ANG HANDANG MAGTRABAHO SA MURANG SWELDO LAMANG. GINAWANG PROBINSYA NG ROMA ANG KARAMIHAN SA MGA KOLONYA NITO . RELIHIYON. SANDATAHANG LAKAS.ANG TERITORYO BAGAMAT HINAYAAN NG ROMA ANG MGA LUPAING NASAKOP NITO NA PANATILIHIN ANG KANI-KANILANG WIKA. UPANG MAPADALI ANG PAGSASAAYOS. NGUNIT IMBIS NA MKATULONG MARAMI SA MGA PROCONSUL AY NAGPABAYA SA KANILANG MGA TUNGKULIN AT MAY IBA NA TUMANGGAP DIN NG SUHOL SA MGA TRANSAKSYON NG PAMAHALAAN. KULTURA AT TRADISYON. ANG PANANAKOP NI HANNIBAL SA ITALYA AY NAGDULOT NG MALAWAKANG PAGKASIRA NG MGA LUPAING SAKAHAN. UPANG SILA RIN AY MAKINABANG SA MGA NAKOLEKTANG BUWIS TINAASAN NG MGA PUBLICIAN ANG KANILANG SINISINGIL SA MGA MAMAMAYAN. PANLIPUNAN AT PANGKABUHAYANG PAGBABAGO HALOS NAWASAK ANG NG ROMA NOONG IKALAWANG DIGMAANG PUNIC. NAGING MASIKIP ANG MGA LUNGSOD DAHIL SA PAGLAKI NG POPULASYON DOON. SILA MAY TUNGKULING MAGBAYAD NG BUWIS AT MAGING TAPAT SA KAPANGYARIHANG ROMANO . SA PANAHON DIN NG PANANAKOP NAGKAROON NG KAPANGYARIHAN SA MGA LUPA SA PROBINSYA ANG PAMAHALAANG ROMANO AT PINAUPAHAN ITO SA MGA MAYAYAMANG ROMANO . UNTIUNTI NATANGGAP NG MGA KOLONYA ANG URI NG PAMAMAHALA NG MGA ROMANO .

ISANG ALIPIN. HINDI SINANG- PALAYAIN ANG MGA ALIPIN SA ITALYA. KUNG NOON. SA REPUBLIKA NA DULOT NG LUMALAKING POPULASYON NG MGA ALIPIN. SA LOOB NG ANIM NA TAON NAGPALITAN SILA NI MARIUS SA PAGIGING HENERAL. NAGSUNUD-SUNOD ANG PAG-AALSA NG IBA T IBANG GRUPO NA LABIS NA NAGAHINA SA REPUBLIKA. GRACCHUS AY NAHALAL BILANG TRIBUNE . S A PANAHON NG KAGULUHAN. AY NAGSIMULANG KUMUHA NG SUNDALONG MULA SA MGA MARALITANG WALANG HANAPBUHAY . SA LOOB NG DALAWANG TAON NAGPATULOY ANG LABANAN NG MGA HUKBO NG MGA ALIPIN AT HUKBONG SANDATAHAN NG ROMA. AY NAGDEKLARA NG DIGMAAN UPANG ISA SA MGA REPORMISTANG ITO AY SI TIBERIUS GRACCHUS. NATIGIL LAMANG ITO NANG MAPATAY SI S PARTACUS AT 6000 PANG IBANG ALIPIN SA SUMAMA SA KANYA. NAGKAROON NG MADUGONG RIOT NA IKINASAWI NIYA AT 300 PANG KAALYADO NIYA. KASAMA NA ANG MGA LIBO -LIBONG MAGSASAKA AT MGA WALANG HANAPBUHAY NA MGA MARALITANG TAGA-LUNGSOD.MARAMING MGA MATATANDANG PATRICIAN AT MAYAYAMANG PLEBEIAN ANG NAGING ABALA SA PAGPAPAYAMAN SA HALIP NA ISULONG ANG KAPAKANAN NG ROMA AT NG MGA KARANIWANG TAO . DI NAGTAGAL ITINANGHAL NI SULLA PAMUMUNO NG MGA HENERAL . ISANG TANYAG NA HENERAL. NAGPATULOY DIN ANG KAGULUHAN PAGSASAKRIPISYO AT KATAPATAN SA REPUBLIKA AY DAPAT NA IBALIK UPANG MAKAIWAS SA ANO MANG BANTA NG PAG-AALSA. PARA SA KANILA. MGA KALALAKIHAN LAMANG NA MAY -ARI NG LUPAIN AT TAPAT SA ROMA ANG MAARING MAGING SUNDALO SA SANDATAHANG LAKAS. SI MARIUS AY MAY MAHIGPIT NA KATUNGGALI SA POSISYON: SI S ULLA. TULAD NG KAPATID NIYA. NOONG 108 BC SI GAIUS MARIUS. NGUNIT TULAD NG KANYANG KAPATID SIYA RIN AY PINASLANG NG KANYANG MGA KAAWAY SA ISANG MADUGONG RIOT . ISINULONG NITO ANG REPORMA SA LUPA AT PINARAMI ANG BILANG NG MALILIIT NA MAGSASAKA. NAGING TRIBUNO SIYA NOONG 133 BC AT IPINASA NIYA ANG MGA BATAS NA TUTULONG SA MGA MAHIHIRAP SA PAMAMAGITAN NG MGA BAGONG BATAS NALIMITAHAN ANG LUPAIN NG MGA MAYAYAMANG MAY ARI. S AMAKATUWID NAGING TAPAT SILA KAY MARIUS AT HINDI SA PAMAHALAAN. DAPAT NA LUNASAN ANG LUMALALANG SITWASYON BAGO PA MAN MAGBUNGA ITO NG PAG-AALSA. NOONG 73 SI SPARTACUS. PARA SA KANILA ANG PAGPAPAHALAGA SA DISIPILINA. PAGSAPIT NG 82 BC NATAPOS NA ANG KANILANG LABANAN KUNG SAAN SI S ULLA ANG NAGWAGI. NABIGO ANG LAHAT NG PAGTATANGKANG MAGKAROON REPORMA. SA PAGKAKATAONG ITO NAGBOLUNTARYO KAY MARIUS ANG MGA MAHIHIRAP DAHIL PINANGAKUAN NIYA SILA NG PERA AT BAHAGI SA ANO MANG LUPAIN NA MAKUKUHA NIYA. MAY MANGILAN-NGILAN DING MAYAYAMANG ROMANO ANG NABAHALA SA KATAYUAN NG MGA MAHIHIRAP. ISANG REPORMISTA AT TAGAPAGSUTLONG NG MAPAYAPANG PAGBABAGO . AYUNAN NG MGA MAYAYAMANG SENADOR ANG KANYANG GINAWANG PAGBABAGO AT NANG MULING TUMAKBO SI GRACCHUS BILANG TRIBUNE . NAWALAN NA RIN NG TIWALA ANG MGA MAHIHIRAP SA PAMAHALAAN. MAKALIPAS ANG SAMPUNG TAON ANG NAKABABATANG KAPATID NI TIBERIUS NA SI GAIUS ANG REPORMISTA SA GITNA NG KRISIS SA PAMAHALAAN NG ROMA NOONG PANAHON NG REPUBLIKA. NAGKAROON NG PAGKAKATAON ANG MGA HENERAL NANG MAMUNO . NAGING MAAYOS ITO SA KANYANG DALAWANG TERMINO BILANG TRIBUNE.

AT MAWAWASAK NANG TULUYAN ANG REPUBLIKA. ANG IKALAWANG TRIUMVIRATE AY NABUO NG MGA TAGA SUPORTA NIYA. 60 BC ITINATAG NINA POMPEY. TUMAKAS SI .000 SUNDALO AT IBA PANG MGA TAO SA MGA LUPAING KANILANG NASAKOP AT DOON SILA AY BINIGYAN NG LUPAING SAKAHAN. UPANG MATULUNGAN ANG MGA MAHIHIRAP SA ROMA. IPINAGHIGANTI NILA ANG NAGING KAMATAYAN NI CAESAR. T ULAD NG NOONG 49 BC SA PAGKAMATAY NI CRASSUS SA ISANG DIGMAAN. PUMUNTA SI JULIUS CAESAR SA GRESYA KUNG SAAN TINALO NIYA SI POMPEY. ISANG MALAPIT NA KAMAG-ANAK NI CAESAR. AT JULIUS CAESAR ANG TRIUMVIRATE . S I MARCUS BRUTUS AT GAIUS CASSIUS ANG NAGPLANONG PASLANGIN SI CAESAR. NA SINA OCTAVIAN. NGUNIT NAGING DAHILAN ITO UPANG MANGAMBA ANG MGA MAYAYAMAN. AT SI CRASSUS. KAYAT NASAKOP NA NANG GANAP NG ROMA ANG HILAGANG BAHAGI NG EUROPA. AY NAGSARILI. ISANG PANGKAT NA MAY TALONG PINUNO NA MAY MAGKAKAPANTAY NA KAPANGYARIHAN. POMPEY PATUNGONG EHIPTO NGUNIT NAPASLANG NAMAN SIYA NG HARI NG EHIPTO NA GALIT SA MGA ROMANO . PINALAKAS NIYA ANG KANYANG HUKBO SA GAUL (FRANCE NA NGAYON) AT SINAKOP ITO . MARC SA PAGLIPAS NG PANAHON. TULUYAN NANG NABUWAG ANG T RIUMVIRATE . NAKUHA NIYA ANG TITULO BILANG HARI AT CONSUL NANG SABAY . NAGING MORTAL NA MAGKAAWAY SI JULIUS CAESAR AT POMPEY. ISANG PULITIKO. BILANG KAIBIGAN NG ROMA. INAYOS NIYA ANG PAMAHALAAN AT BINABAAN NIYA ANG BUWIS. ANTHONY. ITINANGHAL SIYA BILANG PINAKDAKILANG BAYANI NG CALENDAR ANG IDES AY PETSA KUNG SAAN ITO AY KALAGITNAAN NG BAWAT BUWAN NA SUMASABAY SA PAGBILOG NG BUWAN). NAGPALABAS DIN SIYA NG BAGONG KALINDARYO NA PINANGALANAN SA KANYA: ANG JULIAN CALENDAR. SILANG TATLO NAMAN ANG NAMUNO SA ITALYA. AT SI LEPIDUS ISANG PANGUNAHING PINUNO NI CAESAR. NAGBIGAY SIYA NG PAGKAMAMAMAYAN SA MAS MARAMING TAO SA LABAS NG ITALYA.( SA JULIAN POMPEY ISANG HENERAL. ROMA AT NAMUNO SA PAMAHALAAN. PAGSAPIT NG 44 BC GANAP NA SIYANG DIKTADOR NA PANGHABAMBUHAY . NATAKOT SILA NA KUNG MAGIGING HARI SI CAESAR. ANG PAGWAWAKAS NG REPUBLIKA SA PAGKAMATAY NI JULIUS CAESAR. SINAKSAK NILA SI JULIUS CAESAR SA SENADO NOONG IDES OF MARCH (MARSO 15) 44 BC. NOONG PAGBALIK NI CAESAR SA ROMA. HINATI NILA ANG MGA LUPAIN NG ROMA SA KANIKANILANG PANGANGASIWA. PINADALA NIYA ANG 100. KINUHA NI OCATAVIAN ANG KANLURAN. SAMANTALANG ANG SILANGAN AY KAY MARC ANTHONY . S I JULIUS CAESAR NA MAY MALAKING AMBISYONG PULITIKAL. KASABAY NITO KINILALA NI CAESAR ANG KAPATID NG HARI NA SI CLEOPATRA NA NOON AY NAMUMUNO SA EHIPTO. KAYA ISANG PANGKAT NA BINUBUO NINA MAAARING NAITANGHAL NI SULLA ANG KANYANG SARILI BILANG DIKTADOR NGUNIT DI ITO NAGTAGAL SA KANYANG PUWESTO . CRASSUS. ANG NAIPALIT SA KANYANG PUWESTO SA SUPORTA NG BATAMBATANG SI JULIUS CAESAR. AT SI LEPIDUS NAMAN ANG NAMUNO SA HILAGANG APRIKA.ANG KANYANG SARILI BILANG PANG HABAMBUHAY NA DIKTADOR NG ROMA. DI NAGKAISA ANG T RIUMVIRATE . MAWAWALA NA ANG SENADO . MARAMING PAGBABAGO ANG KANYANG IPINATUPAD. ISANG HENERAL NA KAALYADO NI CAESAR. NAGKAROON NG PANIBAGONG TUNGGALIAN SA KAPANGYARIHAN SA PUMUMUNO NG ROMA. DI NAGTAGAL MAGING BRITANYA AY SINAKOP RIN NIYA.

SAMANTALA HINDI GANITO ANG GINAWA NI CALIGULA ANG SUMUSUNOD KAY TIBERIUS. AT LEPIDUS. GINAMIT NIYA ANG KANYANG MULA AD 14 HANGGANG 37. SINARILI NI OCTAVIAN ANG KAPANGYARIHAN. UPANG MAPALAWAK ANG PAGKAKAISA SA IMPERYO . MARC ANTHONY. NAMUNO DIN SIYA SA EHIPTO KASAMA ANG REYNA NITONG SI CLEOPATRA. AT JULIUS CAESAR. KAPANGYARIHAN UPANG MAGKAROON NG KAAYUSAN AT KABUTIHAN SA ROMA AT SA MGA PROBINSIYA NITO SA BUONG PANAHON NG KANYANG PAMUMUNO . ANG UNANG TRIUMVIRATE AY BINUO NINA POMPEY . GINAWA NIYANG SENTRO NG PAMAHALAAN ANG GRESYA AT TINALO NIYA ANG MAGKASANIB NG PUWERSA NINA CLEOPATRA AT MARC ANTHONY. NAGING IMPOSIBLE ANG KANYANG MITHIIN. KINAILANGANG MAGTATAG SI OCTAVIAN NG BAGONG PAMAHALAAN UPANG MAPANATILI ANG KAAYUSAN. GINAMIT NIYA ANG TITULONG AUGUSTUS. NA NANGANGAHULUGANG ANG DAKILA. ANG IKALAWANG TRIUMVIRATE AY BINUO NAMAN NINA OCTAVIAN. ANG KRISIS AY NAGBIGAY DAAN SA PAGTATAMO NG KAPANGYARIHAN NG MGA HENERAL BILANG PINUNO NG PAMAHALAAN TULAD NINA MARIUS AT S ULLA. SI TIBERIUS. DITO NAGWAKAS ANG REPUBLIKA SA ROMA. SI AUGUSTUS CEASAR SA PAGKAKALUKLOK NI OCTAVIAN SA KAPANGYARIHAN NOONG 31 BC. NAGTALU -TALO RIN ANG TATLONG PINUNO . SA SUMUNOD NA 54 NA TAON. ISINULONG DIN NIYA NA IBALIK ANG MGA IPINAGMAMALAKING UGALI NG MGA ROMANO SAYA NG PAGMAMAHAL SA BAYAN. AUGUSTUS CAESAR SI AUGUSTUS AY NAGING MABUTI AT MALIKHAING PINUNO . DI ITO NAGUSTUHAN NI OCTAVIAN KAYAT NOONG 31 BC SA ISANG BAHAGI NG KARAGATAN NAGANAP ANG LABANAN SA ACTIUM SA MAY KANLURANG BAHAGI NG NOONG 31 BC ITINANGHAL SI OCATVIAN BILANG NAG-IISANG PINUNO NG REPUBLIKANG ROMANO. ANG IMPERYO AY PINAMUNUAN NG MGA EMPERADOR NA JULIAN O EMPERADOR MULA SA PAMILYA NI JULIUS CAESAR. AMPON NI AUGUSTUS. SI ROMA. NINAIS NIYANG BUHAYING MULI ANG REPUBLIKA. PAGKAKABIGKIS-BIGKIS NG PAMILYA. KASIPAGAN. ANG REPORMA SA SANDATAHANG LAKAS ANG INUNA NIYA. PINILIT NI OCTAVIAN NA UMALIS SA TUNGKULIN SI LEPIDUS UPANG SIYA NA ANG MAGHARI SA ITALYA AT HILAGANG APRIKA. NGUNIT DAHIL SA LAWAK NG NASASAKUPAN NITO AT PAGLAGANAP NG KORAPSYON SA PAMAHALAAN. OCTAVIAN NA LAMANG ANG MAGISANG NAMUNO SA ROMA AT MGA LUPAIN NITO . S A HALIP ITINATAG NI OCTAVIAN ANG IMPERYONG ROMANO.INAASAHAN. UPANG HINDI MAGPATULOY ANG KAGULUHAN SA REPUBLIKA. BUKOD SA ISA SIYANG . DISIPLINA. CRASSUS. KINUHA NI AUGUSTUS ANG PAMUMUNO SA SANDATAHANG LAKAS AT BINIGYAN NIYA ANG MGA SUNDALO NG MALALAKING BONUS AT LUPAIN. IPINAGPATULOY NIYA ANG MGA PATAKARAN NI AUGUSTUS CAESAR. CAESAR . AT SIMPLENG PAMUMUHAY . ANG ITINANGHAL NA EMPERADOR. AT MAGMULA NOON KINILALA SIYA BILANG AUGUSTUS ANG MGA EMPERADOR NA JULIAN NAMATAY SI AUGUSTUS NOONG 14 NA TAON SA PANAHON NI KRISTO (AD). SAMANTALA PATULOY NA NAMUNO SA S ILANGAN S I MARC ANTHONY. NAKUHA NIYA ANG SUPORTA NG SENADO DAHILAN SA KINUHA NIYA ITONG TAGAPAYO AT HINAYAANG PAMUNUAN NILA ANG ILANG PROBINSIYA NG ROMA AT PINAHINTULUTAN SILANG MAGKAROON NG SARILING KABANG YAMAN O (TREASURY ). BILANG PINAKAUNANG EMPERADOR NG ROMA.

MAUNLAD ANG KANYANG PANUNUNGKULAN AT LUMAGANAP ANG NEGOSYO AT KALAKALAN NA NAKARATING HANGGANG INDIA AT TSINA. NAIAYOS ANG MGA DAUNGAN AT ILAN PANG MGA PANGUNAHING DAANAN NG KALAKALAN. AT NAGING MASIGLA ANG KABUHAYAN AT KULTURA NG ROMA. ANG MGA SUNDALO ANG PUMILI NG BAGONG EMPERADOR SA KATAUHAN NI CLAUDIUS. NOONG AD 117. SA PANAHON NG KANYANG PAMUMUNO (AD 41-54). PARA SA KANYA. TATLO PANG EMPERADOR ANG SUMUNOD KAY VESPIAN. NAGKAROON NG MALAKING SUNOG SA ROMA AT SIYA ANG PINAGHINALAANG GUMAWA NITO . TANYAG NA EMPERADOR SI NA SINUSUPORTAHAN NG MILITARY TULAD NI VESPIAN. ANG PINAKAHULI SA MABUBUTING EMPERADOR AY SI MARCUS AURELIUS. ANG HUMALILI SA KANYA. NATAPOS NANG TULUYAN ANG MAPAYAPANG PANAHON SA ROMA. ANG MGA MABUBUTING EMPERADOR SA SUMUNOD NA 30 TAON. SA PAGKAMATAY NI MARCUS AURELIUS NOONG AD 180. CLAUDIUS. NAIBALIK NIYA ANG DISIPLINA SA SANDATAHANG LAKAS AT NAPIGIL NIYA ANG MGA PAG-AALSA SA GAUL AT JUDEA. INAMPON NI NERVA SI TRAJAN ISANG KILALANG KASTILANG HENERAL. PAGKALIPAS NG APAT NA TAON. TIYUHIN NI CALIGULA. BILANG KAPALIT NIYA. S IYA AY MATALINONG TAO AT SUMUSUNOD SA PILOSOPIYANG STOICISMO . ANG LIPUNANG ROMANO SA PANAHON NG IMPERYO ANG PANAHON NG KAPAYAPAAN NA NARANASAN NG ROMA MULA 27 BC HANGGANG AD 180 AY TINAWA NA PAX ROMANA O KAPAYAPAANG ROMANO . PINAKAMAHALAGA ANG PAGKAKAROON NG MABUTING PAMAHALAAN KUNG KAYAT SINIMULAN NIYA ANG SISTEMA NG PROMOSYON SA PAMAHALAAN. NAGALSA LABAN SA KANYA ANG MGA SUNDALO NA NAGING DAHILAN UPANG MAGPAKAMATAY SIYA. DI TULAD NI CLAUDIUS. PINALAKAS RIN NIYA ANG MGA PAMAHALAANG LOKAL. NAPASAILALIM ANG IMPERYO SA KAMAY NG MGA EMPERADOR ISINULAT NIYA ANG AKLAT NA MEDITATION NA NAGLALARAWAN NG PILOSOPIYANG ITO . ANG PANAHONG ITO AY DI LAMANG PANAHON NG KAPAYAPAAN. BUMUTI ANG MGA DAANAN. SA PANAHON NG PAX ROMANA. NOONG AD 64. PAGKALIPAS NG APAT NA TAON. SI NERO AY MALUPIT AT SINISABING BALIW DIN. SI HADRIAN NA PINSAN NI T RAJAN ANG NAGING EMPERADOR. PANAHON DIN ITO NG KAUNLARAN PARA SA MGA MAMAMAYAN. PINATAY SIYA NG MGA SARILI NIYANG SUNDALO SA KANYANG PALASYO . NA NAGLINGKOD MULA AD 161-180. AT ANG IKATLO AY SI NERVA NA PINILI NG SENADO . SA 10 TAON (AD 69-79) NG KANYANG PAMUMUNO. NA NAGING TANYAG DAHILAN SA KANYANG MGA NAIPANALONG DIGMAAN SA GITNANG SILANGAN.MALUPIT NA PINUNO MARAMING NAGSASABI NA SIYA AY BALIW SAPAGKAT HINIRANG NIYANG CONSUL ANG KANYANG MGA ALAGANG KABAYO . SA PAGITAN NG AD 79-98. NAGING . ANG ROMA AY NAGING TAHANAN NG HUMIGIT KUMULANG ISANG MILYONG TAO AT NAGING SENTRO NG SIBILISASYONG KANLURANIN. NAGLUNSAD SIYA NG EKSPEDISYON AT NAGING BAHAGI NG IMPERYO ANG B RITANYA. DALAWA DITO AY MGA ANAK NIYA. PAGKAMATAY NIYA NOONG 54 AD ANG AMPON NIYANG SI NERO . HINIHINALA NIYA NA LAHAT NG TAO AY GUSTO SIYANG PATAYIN MASKI NA ANG ASAWA NIYA AT INA KAYAT IPINAPATAY NIYA ANG MGA ITO PATI NA ANG KANYANG MGA SENADOR.

Polar. Chlorine becomes partially negative since it gains hydrogen's electron some of the time (Cl -). Somewhere in the middle but favoring the covalent side is polar bonding with unequal sharing of electrons and partial but incomplete transfer of electrons. Neither atom completely loses or gains electrons as in ionic bonding. It is NOT completely successful. the two electrons shared by the atoms are attracted to the nucleus of both atoms. Covalent Bonding: Bonding between non-metals consists of two electrons shared between two atoms. POLAR BONDING is the unequal sharing of electrons between two different non metal atoms. The other atom deficient in electrons acquires a partial positive charge. Comparison of Ionic. In covalent bonding. Non-polar bonding with an equal sharing of electrons. Polar and Non-Polar Bonding: The best way to show and represent the unequal sharing of electrons would be by comparison with NaCl and HCl. The captions below correspond to the graphic on the right. Ionic bonding is on one extreme with a complete transfer of electrons forming charged ions. a polar bond results when different atoms share electrons. IONIC: Complete transfer of electrons. This leaves the other atom with less than a half share and makes the electron distribution unsymmetrical. NON-POLAR: Equal Sharing. 2. therefore Na becomes positive (lost e-) and Cl becomes negative (gained e-). As a result only partial charges are established. On a timeaverage basis the electrons spending more time with one atom cause it to have a partial negative charge. A proper understanding of polar bonding is gained by viewing the types of bonding on a continuum. Neither atom can dominate the other. The number of shared electrons depends on the number of electrons needed to complete the octet. Chlorine has a greater tendency to keep its own electron and also draw away hydrogen's electron. There are two types of covalent bonding: 1. Basic Concepts of Chemical Bonding Bond Polarity and Electronegativity Bond Polarity and Electronegativity The electron pairs shared between two atoms are not necessarily shared equally . Polar and Non-Polar Bonding: Whereas non-polar bonding involves the equal sharing of electrons between identical nonmetal atoms. and Nonpolar Bonds Definitions: Ionic Bonding: The formation of an Ionic bond is the result of the transfer of one or more electrons from a metal onto a non-metal. Comparison of Lewis Diagrams of Ionic. Polar bonding with an unequal sharing of electrons. and H2 using Lewis diagrams.Compare Ionic. Hydrogen becomes partially positive since it has lost control of its electron some of the time (H +). In summary. One atom will attract the bonding electrons more strongly than the other atom and will acquire more than a half share of these electrons. POLAR: Unequal sharing. Non-polar covalent bonding with equal sharing of electrons is at the other extreme. therefore the electrons are shared equally between them.

or positive for neutral atoms) . an element which has: y y A large (negative) electron affinity A high ionization energy (always endothermic. In NaCl the 3s electron is stripped from the Na atom and is incorporated into the electronic structure of the Cl atom and the compound is most accurately described as consisting of individual Na+ and Cl. If this relative attraction is great enough. In Cl2 the shared electron pairs is shared equally 2. Electronegativity is defined as the ability of an atom in a particular molecule to attract electrons to itself (the greater the value.ions For most covalent substances. their bond character falls between these two extremes Bond polarity is a useful concept for describing the sharing of electrons between atoms y y A nonpolar covalent bond is one in which the electrons are shared equally between two atoms A polar covalent bond is one in which one atom has a greater attraction for the electrons than the other atom. polar covalent.Extreme examples: 1. then the bond is an ionic bond Electronegativity A quantity termed 'electronegativity' is used to determine whether a given bond will be nonpolar covalent. the greater the attractiveness for electrons) Electronegativity is a function of: y y the atom's ionization energy (how strongly the atom holds on to its own electrons) the atom's electron affinity (how strongly the atom attracts other electrons) (Note that both of these are properties of the isolated atom) For example. or ionic.

1 = 1.0 . the least electronegative is Cesium (notice that are at diagonal corners of the periodic chart) General trends: y y y Electronegativity increases from left to right along a period For the representative elements (s and p block) the electronegativity decreases as you go down a group The transition metal group is not as predictable as far as electronegativity Electronegativity and bond polarity We can use the difference in electronegativity between two atoms to gauge the polarity of the bonding between them Compound Electronegativity Difference Type of Bond y y F2 4.0. the bond is non-polar covalent If the difference in electronegativities between the two atoms is greater than 0. the bond is ionic .0).4.1.e.0 . The sharing of electrons in HF is unequal: the fluorine atom attracts electron density away from the hydrogen (the bond is thus a polar covalent bond) The H-F bond can thus be represented as: y y y The 'H+' and 'H-' symbols indicate partial positive and negative charges. the bond is nonpolar covalent In HF the fluorine atom has greater electronegativity than the hydrogen atom.0 Ionic (non-covalent) In F2 the electrons are shared equally between the atoms. or greater.0. The arrow indicates the "pull" of electrons off the hydrogen and towards the more electronegative atom In lithium fluoride the much greater relative electronegativity of the fluorine atom completely strips the electron from the lithium and the result is an ionic bond (no sharing of the electron) A general rule of thumb for predicting the type of bond based upon electronegativity differences: y y y If the electronegativities are equal (i.Will: y y Attract electrons from other atoms Resist having its own electrons attracted away Such an atom will be highly electronegative Fluorine is the most electronegative element (electronegativity = 4. the bond is polar covalent If the difference in electronegativities between the two atoms is 2.0 = 3.2. but less than 2. if the electronegativity difference is 0).9 Polar covalent LiF 4.0 .0 = 0 Nonpolar covalent HF 4.