P. 1
Tüketim Toplumu Ve Dünyanın Geeceği - Alan Durning

Tüketim Toplumu Ve Dünyanın Geeceği - Alan Durning

|Views: 0|Likes:
Published by mehmet serhat

More info:

Published by: mehmet serhat on Feb 03, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/17/2012

pdf

text

original

A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1

Ne kada¡1 Yefe¡11?
1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
A1an Du¡n1ng
ÇLvlkl
51nem Çag1ayan
1u8l1Ak - 1LMA vAkIl YAYlNLAkl
:::::::::::::::::
5ovyef1e¡ 81¡11g1´n1n çökü¸ü ve soguk sava¸1n sona
e¡mes1nden son¡a, b1¡çok dü¸ünü¡ yen1 b1¡ dünya düzen1
1ç1n ku¡am1a¡ ge11¸f1¡d1. 81¡ dü¸ünü¡e gö¡e "fa¡1h1n
sonu" ge1m1¸f1¦ b1¡ d1ge¡1 1se a¡f1k dünyam1zda "efn1k
ve kü1fü¡e1 çaf1¸ma1a¡" dev¡1n1n ba¸1ayacag1n1
mu¸fu1uyo¡du!
kap1fa11zm1n zafe¡1n1n kes1n ve fa¡f1¸11amaz o1dugu,
bundan böy1e dünyay1 kü¡ese1 p1yasan1n yönefeceg1
k1b1¡1e 11an ed11m1¸f1. Oysa, a¡f1k kap1fa11zm1n
önünde s1yas1 b1¡ 1deo1o¸1den çok daha güç1ü b1¡ enge1,
doga enge11 va¡d1.
1992 k1o Çev¡e Z1¡ves1´nden "sü¡dü¡ü1eb111¡ ka1k1nma"
kav¡am1 dogdu. Dünyam1z1n fek süpe¡ gücü o1a¡ak
ka1an A8D, ka1k1nmakfa o1an ü1ke1e¡1n ge1ecege dönük
ekonom1k öz1em1e¡1n1 bu kav¡am çe¡çeves1nde ge¡çek1e¸f1¡eb11ecek1e¡1n1,
çev¡e ko¡umas1 ve ekonom1k ka1k1nman1n
b1¡b1¡1ne z1f hedef1e¡ o1mad1g1n1 öne sü¡üyo¡du.
81¡1e¸m1¸ M111ef1e¡ konuyu ha1a bu çe¡çevede e1e
a11yo¡. Ama a¡adan geçen a1f1 y111n bu1gu1a¡1 bu hedef1n
faz1aca 1y1mse¡ ve ge¡çek1e¸mes1 o1as111g1n1n çok dü¸ük
o1dugunu o¡faya koymakfa.
l¸1n püf nokfas1 ¸u so¡uda g1z11: Yoksu1 veya ka1k1nmakfa
o1an ü1ke1e¡ A8D düzey1nde ü¡ef1¡ ve fükef1¡1e¡se,
dünyam1z1n k1s1f11 doga1 kaynak1a¡1 bunun 1ç1n yefe¡11
o1acak m1? 5o¡unun yan1f1 kes1n b1¡ hay1¡. usfe11k
bu yan1f ya1n1zca m111fan çev¡ec11e¡den deg11, u1us1a¡a¡as1
s1yasef ve ekonom1 a¡enas1n1n en yefk111 sözcü1e¡1nden
de ge11yo¡.
Dünya 8ankas1 8a¸kan1 James Wo1fesohn´dan u1us1a¡a¡as1
yaf1¡1mc1 Geo¡ge 5o¡os´a kada¡ uzanan ye1pazedek1
b1¡çok k1¸1 yen1 b1¡ ekonom1k düzen1n ge¡eg1nden
söz ed1yo¡1a¡. un1ü soguk sava¸ yan111a¡1ndan
Zb1gn1eW 8¡zez1nsk1, "kend1n1 f¡en1eme 1hf1yac1n1n, fükef1mc111g1
zapfu¡apfa a1mak üze¡e zo¡un1u o1a¡ak yen1den
o¡faya ç1kmakfa o1duguna da1¡ baz1 1¸a¡ef1e¡
va¡." d1yo¡. "8u¡ada, he¡ha1de, eko1o¸1 ha¡ekef1 en 1y1
ö¡nekf1¡, he¡ ¸ey1n faz1as1n1n muf1aka 1y1 b1¡ ¸ey o1acag1
va¡say1m1na ka¡¸1 b1¡ d1¡enme gef1¡mekfed1¡"
Wo¡1dWafch Lnsf1füsü yay1n1a¡1ndan Ne kada¡1 Yefe¡11?
k1fab1 günümüzün yogun ü¡ef1m-ç11g1n fükef1m
sa¡ma11n1 1¡de11yo¡ ve bu g1d1¸1n sonunun eko1o¸1k b1¡
fe1akef o1acag1n1 ö¡nek1e¡1y1e se¡g111yo¡. Ln ac1k11s1 da
ç11g1n fükef1m ekonom11e¡1n1n 1nsan1a¡1 muf1u edemed1g1n1,
kom¸u1uk 111¸k11e¡1n1 ve a11e 1ç1 111¸k11e¡1 s11d1g1n1,
sosya1 dayan1¸may1 f1¡pan1ay1p, 1nsan1a¡1 fop1uma
ve dogaya ka¡¸1 yabanc11a¸f1¡d1g1n1 ög¡enmem1z.
Dünyada k1¸1 ba¸1na dü¸en g1da fükef1m1n1n en yüksek
o1dugu A8D´de 1nsan1a¡ zay1f1ama ¡e¸1m1e¡1 ve ¡eçefe1e¡1
5ayfa 1
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
1ç1n y11da 35 m11ya¡ do1a¡ ha¡c1yo¡1a¡. 8öy1e b1¡
düzende yan11¸ b1¡ ¸ey1e¡ o1mad1g1n1 k1m 1dd1a edeb111¡?
ku¸kusuz çözümü b1¡ O¡façag düzen1ne dönü¸fe
a¡amayacag1z. Günümüzün fekno1o¸1s1nden ya¡a¡1ana¡ak
ve dog¡u po11f1ka1a¡1a nüfus a¡f1¸ h1z1n1 dü¸ü¡e¡ek
b1¡ m1kfa¡ düze1me sag1ayab111¡1z.
Ama hep1m1ze dü¸en as11 büyük gö¡ev 1hf1yac1m1zdan
çok daha faz1a fükefmek, yakmak, esk1fmek, yen11emek
ve afmak üze¡1ne ku¡u1mu¸ o1an çagda¸ ya¸am
b1ç1m1ne s1¡f çev1¡en ve pay1a¸may1 öne ç1ka¡an b1¡ düzene
dog¡u yöne1mekf1¡.
5uç1u sens1n, ben1m, b1z1e¡1z. 5o¡um1u o1an da hep1m1z,
so¡unu çözecek o1an da b1z1e¡1z.
hay¡eff1n kAkACA
1LMA vakf1 8a¸kan1
:::::::::::::::::
lç1ndek11e¡
1e¸ekkü¡
Onsöz
1ükef1m1n 8oyuf1a¡1
l. 1ükef1m 811meces1
ll. 1ükef1m 1op1umu
lll. 1ükef1m1n 5özde Odü11e¡1
lv. 1ükef1m1n Çev¡ese1 Ma11yef1
Yefe¡11k A¡ay1¸1
v. Y1yecek ve lçecek1e¡
vl. u1a¸1m ve Çev¡e
vll. Ya¸am1n As11
1ükef1c111g1n D1zg1n1enmes1
vlll. 1ükef ya da kaybef M1f1
lX. lhf1yaç1a¡1n 81ç1m1end1¡11mes1
X. lsf1k¡a¡ kü1fü¡ü
Lk Okuma1a¡ ve Ge¡ek11 811g11e¡
:::::::::::::::::
1e¸ekkü¡
1992 baha¡1n1n ba¸1a¡1nda, Wash1ngfon, D.C.´de
ben bun1a¡1 yaza¡ken, M1nnesofa eya1ef1ndek1 81oom1ngfon
kenf1nde 1n¸aaf ek1p1e¡1 dünyan1n en büyük
ça¡¸1s1n1, üç hekfa¡11k b1¡ kapa11 eg1ence pa¡k1n1n ef¡af1na
1n¸a ed11en an1fsa1 pe¡akende saf1¸ magaza1a¡1 y1g1n1n1,
b1f1¡mek 1ç1n b1¡b1¡1e¡1y1e ya¡1¸1yo¡1a¡. 1asa¡1mc11a¡1
bu¡aya "Ame¡1ka´n1n Ça¡¸1s1" ad1n1 ve¡1yo¡1a¡
5ayfa 2
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
ve ege¡ p¡o¸e1e¡1 ge¡çek1e¸1¡se, bu ça¡¸1 he¡ y11 Mekke´n1n
ya da vaf1kan´1n çekf1g1nden daha faz1a z1ya¡efç1 çekecek.
k1fap üze¡1nde ça11¸f1g1m ay1a¡ boyunca bu 1sm1n
1¡onos1n1 hep h1sseff1m. Ame¡1ka´n1n Ça¡¸1s1 ben1m
anavafan1m1n b1¡ fü¡ sembo1ü ha11ne ge1d1. 5ank1
Ame¡1ka 81¡1e¸1k Dev1ef1e¡1´n1n famam1 kend1s1n1 ça¡¸1n1n
su¡ef1nde gö¡üyo¡. ko¡ka¡1m, Ame¡1kan ha1k1
o1a¡ak b1z1e¡ a¡f1k b1¡b1¡1m1ze en faz1a saf1¸ fakf1k1e¡1,
u1usa1 ma¡ka1a¡ ve yefk111 saf1c11a¡dan o1u¸an b1¡
f1ca¡1 kü1fü¡1e bag11y1z. A11¸ve¡1¸ me¡kez1e¡1, fop1umsa1
hayaf1m1z1n da me¡kez1e¡1 ha11ne ge1d1 ve fükef1m,
hem kend1m1z1 fan1m1aman1n en önem11 yo1u, hem de
ba¸11ca eg1ence kaynag1m1z o1du.
L1beffe bu eg111m ya1n1zca Ame¡1ka´ya özgü deg11.
Av¡upa111a¡ ve Japon1a¡, kend1n1 ku¡fa¡mak 1ç1n ma11a¡1n1
feda eden ha1k1m1z1n ¡ehbe¡11g1n1, hayaf1a¡1n1n
ö¡güfse1 11kes1 o1a¡ak öze1 fükef1mden yana 1z11yo¡1a¡
ve yoksu1 ü1ke1e¡1n zeng1n vafanda¸1a¡1 b1z1m fükef1m
yönfem1e¡1m1z1 e11e¡1nden ge1d1g1nce fak11f ed1yo¡1a¡.
Ay¡1ca, dünya ha1k1n1n büyük çogun1uguna gö¡e fükef1c1
ya¸am fa¡z1 Ame¡1ka´da ya¡af11m1¸f1¡ ve Ame¡1ka´n1n
Ça¡¸1s1, Ame¡1ka´n1n he¡ ¸ey1d1¡.
N1fek1m 81oom1ngfon´dak1 Ame¡1ka´n1n Ça¡¸1s1 ben1m
1ç1n, bugün dünyada geçe¡11 o1an 11e¡1eme fan1m1
o1dugunu dü¸ündügüm ¸ey1n, daha faz1a fükef1m1n,
küçük b1¡ ö¡neg1 -b1¡ fü¡ sembo1ü- o1a¡ak ye¡ a11yo¡. 8u
yüzden, Ame¡1ka´n1n Ça¡¸1s1 11e bu k1fab1n ayn1 ay1a¡
1ç1nde famam1anma1a¡1 uygun o1acakf1¡. 8un1a¡dan b1¡1s1,
yükse1en ev¡ense1 kü1fü¡ün fükef1mc1 dege¡1e¡1n1
kah¡aman11k de¡eces1nde se¡g11emekfed1¡. D1ge¡1 1se,
bu dege¡1e¡1 hem 1nsan1, hem de eko1o¸1k aç1dan so¡gu1amakfa
ve a1fe¡naf1f1e¡ ü¡efme 1hf1yac1n1 öne sü¡mekfed1¡.
Daha güç1ü o1an mesa¸ kazans1n!
kapakfa ya1n1zca ben1m ad1m gö¡ü1se de, b1¡çok k1¸1
bu k1fab1n ya¡af111¸1na kafk1da bu1unmu¸fu¡. 8un1a¡
a¡as1nda fe¸ekkü¡ efmekfen en faz1a ¸e¡ef duydugum,
yak1a¸1k üç y11 boyunca usfa11k1a ve yak1nmadan ben1m
o¡fag1m o1a¡ak ça11¸an ho11y 8¡ough´du¡. kend1s1 bu k1fapfa
ye¡ a1an ve¡11e¡1n b1¡çogunu de¡1ey1p hesap1amak1a
ka1may1p, be¡¡ak dege¡ ya¡g11a¡1y1a, ya¸ama sev1nc1y1e
ve 1nce esp¡1 an1ay1¸1y1a k1fab1n 11ef1s1n1 de ¸ek111end1¡m1¸f1¡.
Ne kada¡1 Yefe¡11? k1fab1n1n sah1p o1dugu
ne kada¡ dege¡ va¡sa, bun1a¡ ben1m o1dugu kada¡
onun da yefeneg1n1n ka¡¸111k1a¡1d1¡. k1fab1n famam1anmas1ndan
haffa1a¡ önce¦ ho11y´n1n bek1ed1g1 b1¡ f1¡saf
ge¡çek1e¸f1g1nde 1se v1k¡am Aku1a onun so¡um1u1uk1a¡1n1
bece¡1y1e ve büyük b1¡ heves1e üze¡1ne a1m1¸f1¡.
M1ch1gan eya1ef1ndek1 I11nf kenf1nde Cha¡1es 5feWa¡f
Moff vakf1, bu ku¡u1u¸fa a¡a¸f1¡ma yap11mas1na
1z1n ve¡e¡ek bu ça11¸maya ya¡d1mc1 o1dugu 1ç1n, 1k1nc1
o1a¡ak deg1n11mey1 hak ed1yo¡. Çok az say1da ku¡u1u¸,
çev¡en1n du¡umunun ya¸am fa¡z1m1z 1ç1n ne an1ama
ge1d1g1 konusunda bu kada¡ de¡1n dü¸ünmeye 1sfek11d1¡.
Wo¡1dWafch Lnsf1füsü´nün a¡a¸f1¡ma gö¡ev111e¡1nden
b1¡çogu da bu k1fab1n ¸u ya da bu fas1ag1n1 1nce1ed1.
N1cho1as Lenssen, Ma¡c1a LoWe, M1chae1 kenne¡,
John kyan ve John Young ya1n1zca fas1ak1a¡1 1nce1emek1e
ka1may1p, k1fap 1ç1n yap11an a¡a¸f1¡maya da
ya¡d1m eff11e¡. Lnsf1fü d1¸1ndan he¡man Da1y, Amy
1he1n Du¡n1ng, Jean Du¡n1ng, Manue1 Gue¡¡a, Pef¡a
ke11y ve LdWa¡d Wo1f 11k fas1ak1a¡ üze¡1nde yo¡um
yapmak 1ç1n yogun p¡og¡am1a¡1ndan zaman ay1¡d11a¡.
5ayfa 3
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
811g1 pay1a¸1m1ndak1 fevka1ade cöme¡f11k1e¡1nden do1ay1,
8M Laf1n Ame¡1ka ve Wash1ngfon, D.C.´dek1 ka¡ay1p111e¡
Lkonom1k kom1syonu´ndan kona1d 5p¡ouf´a
ve Wash1ngfon eya1ef1ne bag11 5eaff1e´dak1 NeW koad
Map vakf1´ndan v1ck1 kob1n´e fe¸ekkü¡ ede¡1m.
5on o1a¡ak k1¸1se1 b1¡ nof¦ sag1ad1g1 ö¡nek 1ç1n büyükannem
L11zabefh C¡essey´e fe¸ekkü¡ efmek 1sf1yo¡um.
kend1s1, he¡ yönüy1e ü¡efken savu¡gan11g1na ¡agmen,
he¡ zaman ge¡çek b1¡ ko¡uma p¡ens1b1ne sah1p o1mu¸fu¡.
Y111a¡ boyunca b1¡ ¸ey1e¡1 ko¡umaya ve b1¡
yandan da müfevaz1 ge11¡1n1n büyük bö1ümünü bu
amaç1a ha¡camaya devam efm1¸f1¡. $1md1 ßß ya¸1ndayken,
g1fmes1 ge¡eken ye¡1e¡e yü¡üye¡ek ya da ofobüs1e
g1de¡ {h1ç b1¡ zaman ofomob111 o1mam1¸f1¡} ve göze
ça¡pmamakfan do1ay1 y11maks1z1n, ha1a ç1çek1e¡1, 1s1m1e¡1n1
ög¡enemeyecek kada¡ fe1a¸ 1ç1nde ya¸ayan1a¡
1ç1n fn1mm1a¡. 8u k1fab1 ona 1fhaf ed1yo¡um.
A1an 1he1n Du¡n1ng
Wo¡1dWafch Lnsf1füsü
1776 Massachuseffes Ave., N.W
Wash1ngfon D.C. 20036
N1san 1992
:::::::::::::::::
Onsöz
1ükef1m: Y1k1m1a sonuç1anmayacak b1¡ ge11¸me
yo1una g1¡mek 1sf1yo¡sak so¡un1a¡1n fes11s1nde
uç1ü b1¡11k {8aba, Ogu1, kufsa1 kuh}. {ç.n} dünyan1n
ba¸ vu¡mas1 ge¡eken 1hma1 ed11m1¸ fan¡1. 8u üç1ü
b1¡11g1n d1ge¡ 1k1 üyes1 o1an nüfus a¡f1¸1 ve fekno1o¸1k
deg1¸1m zafen d1kkaf çekmekfed1¡, fakaf konu fükef1m
o1unca gene111k1e sess1z11k hüküm sü¡e¡.
5ess1z11k ¸a¸1¡f1c1 deg11d1¡. 8u sess1z11g1 bozmak 1ç1n
dünyan1n be¸fe b1¡11k en zeng1n bö1ümünün, daha faz1a
¸eye sah1p o1man1n daha 1y1 o1duguna 111¸k1n yayg1n gö¡ü¸e
meydan okumak ad1na kend1 ya¸am fa¡z1a¡1n1 so¡gu1amas1
ge¡ek1¡. 5on 40 y11d1¡ daha faz1a e¸ya saf1n a1mak
ve daha faz1a "¸ey" e1de efmek, endüsf¡1ye daya11
o1an 8af111 ü1ke1e¡de 1nsan1a¡1n ba¸11ca amac1 o1mu¸fu¡.
Ayn1 zamanda, dünyan1n en yoksu1 o1an be¸fe b1¡11k bö1ümü
1ç1n de ba¸ka b1¡ amaç söz konusudu¡¦ b1¡ son¡ak1
günü ku¡fa¡mak, b1¡ pa¡ça y1yecek, yak1f o1a¡ak ku11anmak
üze¡e b1¡az odun, çocuk1a¡1 1ç1n ba¡1nak ve g1yecek
bu1mak. Dünyan1n be¸fe 1k1s1n1n -yak1a¸1k 2,2 m11ya¡
k1¸1n1n- bu çok fa¡k11 amaç1a¡ 1ç1n ça11¸mas1n1n dünyaya
za¡a¡ ve¡d1g1 ve 1¸1e¡1m1z1 he¡ zamank1 g1b1 sü¡dü¡emeyeceg1m1z
ge¡çeg1 a¡f1k daha aç1k ha1e ge1mekfed1¡.
Lndüsf¡1ye daya11 ü1ke1e¡de ya¸ayan1a¡1m1z 1ç1n daha
faz1a fükef1m1n daha büyük fafm1ne e¸1f o1mad1g1 da b1¡
nokfadan son¡a daha aç1k ha1e ge1mekfed1¡. ha¡va¡d
un1ve¡s1fes1´nde ekonom1sf o1an Ju11ef 5cho¡´un k1sa sü¡e
önce A8D´de yay1n1anan 1he Ove¡Wo¡ked Ame¡1can
{Iaz1a Ça11¸f1¡11an Ame¡1ka11} ad11 k1fab1, pek çok Ame¡1ka11n1n
bam fe11ne basm1¸f1¡. 5cho¡, yüzy111n o¡fa1a¡1ndan
be¡1, b1¡ seç1m yapmam1z ge¡ekf1g1nde, he¡ zaman daha
faz1a pa¡ay1, eg1enceye ve a11eye ay¡11acak daha faz1a zamana
fe¡c1h eff1g1m1ze d1kkaf çekmekfed1¡. Pek1y1 bu,
Ame¡1ka111a¡1 daha m1 faz1a muf1u efm1¸f1¡? Ankef1e¡ bu
5ayfa 4
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
so¡unun cevab1n1n o1umsuz o1dugunu o¡faya koymakfad1¡.
81z1e¡ daha faz1a ça11¸ma, daha faz1a fükef1m maddes1
ve do1ay1s1y1a dünyan1n daha faz1a ha¡ap ed11mes1nden
o1u¸an b1¡ monofon1uga fufsak o1mu¸ du¡umday1z.
Ne kada¡1 Yefe¡11? bu bozuk çembe¡1n k1¡11mas1n1n
ge¡ek11g1n1 aç1k1amakfad1¡. A1an 1he1n Du¡n1ng, fükef1m
fop1umunun dünya fa¡1h1nde ya1n1zca b1¡ geç1¸ dönem1
o1dugunu 1dd1a ed1yo¡¦ hem kend1s1n1n, hem de
gezegen1n ge1ecekfek1 ya¸an11ab111¡11g1n1n haf1¡1 1ç1n.
1üm ebeveyn1e¡ çocuk1a¡1na daha 1y1 b1¡ ya¸am ve¡mek
1sfe¡¦ fakaf a¡f1k bu 1y1 ya¸am1n daha faz1a a¡aba, daha
faz1a hava1and1¡ma c1haz1, daha faz1a pakef11 dondu¡u1mu¸
g1da ve daha faz1a a11¸ve¡1¸ me¡kez1nden
o1u¸mayacag1n1 an1amam1z ge¡ek1¡. Çocuk1a¡1m1za y1yecek,
eg1f1m, fafm1nka¡ b1¡ 1¸, ba¡1nma ve sag11k g1b1
ge¡eks1n1m1e¡ 1ç1n va¡ o1an seçenek1e¡1n aza1mad1g1,
aks1ne a¡ff1g1 b1¡ dünya b1¡aksak ne kada¡ 1y1 o1u¡du.
8u, ancak b1z fükef1m fop1umu üye1e¡1n1n fa¡z1n1 deg1¸f1¡mes1y1e
mümkün o1ab111¡.
8öy1es1 b1¡ deg1¸1m1n mümkün o1duguna 111¸k1n baz1
zay1f 1¸a¡ef1e¡ va¡d1¡. 5eksen1e¡dek1 fükef1m savu¡gan11g1,
b1¡çok ü1key1 efk1s1 a1f1na a1an ekonom1k du¡gun1uga
fepk1 o1a¡ak da o1sa, daha dü¸ük bek1enf11e¡1n
o1dugu b1¡ dev¡e ye¡1n1 b1¡akm1¸f1¡ ve he¡ ye¡dek1 a¡a¸f1¡ma1a¡
sfafükonun s1h¡1n1 önem11 de¡ecede y1f1¡d1g1n1
gösfe¡mekfed1¡. $1md1, bu haya1 k1¡1k11g1n1, A1an´1n 1sf1k¡a¡
kü1fü¡ü -kend1 o1anak1a¡1 1ç1nde ya¸ayan¦ dünyan1n
se¡mayes1n1 deg11, kaynak1a¡1ndan sag1anan ka¡1
ku11anan¦ fafm1n1 dosf1uk, a11e ve an1am11 ça11¸mada
a¡ayan b1¡ fop1um- o1a¡ak fan1m1ad1g1 ha¡ekefe yön1end1¡men1n
zaman1d1¡. A1an´1n k1fab1n1n son bö1ümünde
d1kkaf çekf1g1 g1b1, 1nsan11k 11e doga1 çev¡en1n o¡fak kade¡1
b1z1e¡e, fükef1c11e¡e bag11d1¡.
8u k1fap, yen1 Wo¡1dWafch Çev¡ese1 uya¡1 D1z1s1´nde
Lnsf1fü´nün d1ge¡ yay1n1a¡1n1 -5fafe of fhe
Wo¡1d {Dünyan1n Du¡umu}, Wo¡1dWafch kapo¡1a¡1 ve
Wo¡1d Wafch de¡g1s1n1- famam1ayan 1k1nc1 k1fapf1¡. l1k
k1fap o1an 5av1ng fhe P1anef´fe {Gezegen1m1z1 ku¡fa¡mak}
Lesfe¡ k. 8¡oWn, Ch¡1sfophe¡ I1av1n ve 5and¡a
Posfe1 sü¡dü¡ü1eb111¡ b1¡ dünya ekonom1s1 b1ç1m1n1n
fas1ag1n1 ç1zm1¸ ve bu amac1 ge¡çek1e¸f1¡mek 1ç1n ge¡eken
deg1¸1m a¡aç1a¡1ndan söz efm1¸1e¡d1¡. 8u se¡1de ye¡
a1an b1¡ son¡ak1 k1fap, 5and¡a Posfe1´1n Lasf Oas1s: Iac1ng
Wafe¡ 5ca¡c1fy {5on vaha: 5u 51k1nf1s1y1a Yüz1e¸mek}
k1fab1d1¡. 8unun a¡d1ndan yen11eneb11en ene¡¸1 ve
nüfus üze¡1ne b1¡ d1z1 k1fap bek11yo¡uz.
uma¡1z bu k1sa, can11 k1fap1a¡ okuyucu1a¡a neden
sü¡dü¡ü1eb111¡ b1¡ ge11¸me yo1una geçmem1z ge¡ekf1g1ne
ve bunun nas11 yap11acag1na 111¸k1n b1¡ f1k1¡ sag1a¡.
L1nda 5fa¡ke
D1z1 Ld1fö¡ü
:::::::::::::::::
1ukL1lMlN 8OYu1LAkl
l. 8ö1üm
1ükef1m 811meces1
1990 Dünya Günü, Connecf1cuf, Lssex´den 51dney
qua¡¡1e¡ 1ç1n "ya¡g1 günü"ydü¦ b1¡ ba¸ka dey1¸1e eko1o¸1k
5ayfa 5
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
hesap1a¸ma günü. Dünyan1n he¡ ye¡1nde on1a¡ca
m11yon 1nsan sokak1a¡da yü¡üyüp bu günü kuf1a¡ken
51dney, sa¡1 b1¡ nof deffe¡1 ve küçük b1¡ hesap
mak1nes1 11e muffak masas1nda ofu¡uyo¡du. kend1s1ne
ve¡d1g1 gö¡ev, kend1s1n1n ve a11es1n1n 1970 Dünya
Günü´nden bu yana gezegene ve¡d1k1e¡1 za¡a¡1n kayd1Nl
ç1ka¡makf1.
8u baha¡ sabah1n1n e¡ken saaf1nde, ev1e¡1ne g1¡en
he¡ ¸ey1 -1s1nMak 1ç1n ku11an11an yak1f, nük1ee¡ yo11a
ü¡ef11m1¸ e1ekf¡1k ene¡¸1s1, du¸1a¡da ve ç1m1e¡1 su1amak
1ç1n ku11an11an su, kufu1a¡1a boya, a1ef1e¡, mef¡eka¡e
üze¡1nden ha111a¡, mob11ya1a¡, g1yecek1e¡, y1yecek1e¡
ve ev1e¡1nden ç1kan daha yüz1e¡ce ¸ey1 -çöp kova1a¡1
do1usu esk1 mekfup ve pakef kag1d1, mef¡eküp üze¡1nden
gazefe1e¡ ve de¡g11e¡, af1k su ve ¸öm1neden ç1kan
duman- haz1¡1ad1g1 cefve1e kaydeff1. Yak1f ve yagdan,
1asf1k ve deg1¸f1¡11en pa¡ça1a¡a kada¡, a¡abay1a ya
da uçak1a b1¡ ye¡1e¡e g1fmek 1ç1n ku11and1k1a¡1 füm
kaynak1a¡1n 11sfes1n1 ç1ka¡d1. 51d, "Günün büyük b1¡ bö1ümünde
bu 11sfe üze¡1nde ça11¸f1m." d1ye be11¡f1yo¡.
"Desfe1e¡ce esk1 makbuzu bu1up ç1ka¡ff1m, çöp kufu1a¡1n1
ve gün1ük posfadan ç1kan1a¡1 fa¡ff1m, bod¡umu ve
sundu¡may1 e¸e1ed1m ve çaf1y1 yapa¡ken ku11and1g1m1z
ma1zeme1e¡1 fahm1n efmek 1ç1n ün1ve¡s1feden be¡1 uygu1ad1g1m
n1¡eng1 yönfem1e¡1n1 ku11and1m."
L1sfes1ndek1 madde1e¡1n he¡ b1¡1n1 o1u¸fu¡u¡ken ve
bun1a¡a ka¡a¡ ve¡1¡ken 51d, sayamad1g1 ek kaynak1a¡a
ge¡eks1n1m1n1n o1dugunu b111yo¡du. O¡neg1n, u1usa1
1sfaf1sf1k1e¡e gö¡e, 1¸ye¡1e¡1n1n ve hükümef1n kend1s1ne
ma1 ve h1zmef1e¡1 sag1amak üze¡e ne ku11and1g1n1 hesap1amak
1ç1n, ev1nde ve a¡abas1nda ku11and1g1 ene¡¸1y1
1k1y1e ça¡pmas1 ge¡ek1yo¡du. Dünyan1n he¡ ye¡1nde
kend1s1 1ç1n b1¡ ¸ey1e¡ 1ma1 eden b1¡ endüsf¡1ye1 fab¡1ka1a¡
ag1n1, bu ü¡ün1e¡1n nak11yes1n1 yapan nak11yec11e¡1
ve kamyon1a¡1, bun1a¡1 safan magaza1a¡1 ve bu 1¸1em1
denef1eyen 1¸ye¡1 b1na1a¡1n1 gözünde can1and1¡d1.
kend1s1n1n ku11and1g1 yo11a¡, köp¡ü1e¡ ve ofopa¡k1a¡
1ç1n dev1ef1n1n, ne kada¡ çe11ge ve ç1menfoya ge¡eks1n1m1n1n
o1dugunu me¡ak eff1. 1edav1 o1dugu hasfanen1n,
ko¡unmas1n1 sag1ayan hava kuvvef1e¡1 ¸ef1e¡1n1n ve po11s
a¡aba1a¡1n1n, eg1enmes1n1 sag1ayan fe1ev1zyon 1sfasyon1a¡1n1n
ve köpeg1n1 fedav1 eden vefe¡1ne¡ k11n1g1n1n
ku11and1g1 kaynak1a¡1 dü¸ündü.
L1sfes1 büyüdükçe 51d, a¡az1s1 üze¡1nde göge dog¡u
yükse1en, hu¡da fe1ev1zyon1a¡, a¡aba pa¡ça1a¡1 ve va¡111e¡ce
benz1nden o1u¸an haya11 dag ka¡¸1s1nda deh¸efe
dü¸fü. "8u, o dönem1n c1dd1 b1ç1mde ge¡1 ge11¸1yd1...
1op1am1, ancak füm bu y111a¡ boyunca a¡fa¡ak devam
eden fükef1m1 b1¡ a¡aya gef1¡d1g1n1zde fa¡k ed1yo¡sunuz."
8u fop1am ona, y111a¡ boyunca çöp1e¡1e be¡abe¡ fa¸1d1g1
b1¡ fon pakef kag1d1 g1b1 ça¡pf1: "5o¡un ¸udu¡,"
d1yo¡du 51d, "dünya 51d´1n efk1s1nden sag ku¡fu1ab111¡
m1 ve ge1eceg1n 51d1e¡1 deg1¸eb111¡ m1?"
Ge¡çekfen de so¡un budu¡. 51dney qua¡¡1e¡ ve a11es1
açgöz1ü k1mse1e¡ deg111e¡. "8u y111a¡ boyunca fa¸¡ada,
ben1m ha¡ffo¡d´dak1 1¸1me 56 km uzak11kfak1 b1¡
dönüm1ük, üç oda11 b1¡ evde ya¸ad1k." d1ye an1af1yo¡
51dney. "Iakaf h1ç b1¡ zaman zeng1n o1mad1k." d1ye de
vu¡gu1uyo¡. "8en1 ko¡kufan ¸ey, b1z1m fükef1m fa¡z1m1z1n
bu¡ada, Connecf1cuf´fak1 1nsan1a¡1n gene1 öze111g1
o1mas1yd1."
51d´1n s1n1f1 -Ame¡1kan o¡fa s1n1f1- u1us1a¡a¡as1 çagda¸
1y1 ya¸am gö¡ü¸ünü, he¡hang1 b1¡ ba¸ka g¡upfan
5ayfa 6
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
daha faz1a be11¡1eyen ve fems11 eden g¡upfu¡. 8unun1a
b1¡11kfe, qua¡¡1e¡1e¡´1n 20 y11d1¡ sü¡dü¡dügü ya¸am
fa¡z1 dünyan1n ba¸11ca çev¡e so¡un1a¡1 a¡as1ndad1¡ ve
be1k1 de çözüm1enmes1 en güç o1an1d1¡.
Lko1o¸1k çökü¸ün sebep1e¡1 a¡as1nda ya1n1zca nüfus
a¡f1¸1 yüksek fükef1m1e ¡ekabef efmekfed1¡ ve dünyan1n
çogu hükümef1 ve vafanda¸1 fa¡af1ndan a¡f1k b1¡
so¡un o1a¡ak kabu1 ed11mekfed1¡. 8unun aks1ne fükef1m,
ne¡edeyse ev¡ense1 çapfa 1y1 o1a¡ak gö¡ü1mekfed1¡¦
as11nda fükef1m1 a¡f1¡mak, u1usa1 ekonom1 po11f1kas1n1n
b1¡1nc1 hedef1d1¡. 51d qua¡¡1e¡´1n 1nce1ed1g1 y1¡m1
y11da ö¡nek1enen fükef1m düzey1e¡1, 1nsan11k fa¡1h1ndek1
füm uyga¡11k1a¡ a¡as1nda ge¡çek1e¸f1¡11en en yüksek
düzey1e¡d1¡. 8un1a¡, yen1 b1¡ fop1um b1ç1m1n1n fam o1a¡ak
o1gun1a¸mas1n1 aç1kça gösfe¡mekfed1¡: 8u fükef1m
fop1umudu¡.
8u yen1 ya¸am fa¡z1 A8D´de dogmu¸fu¡ ve bunun
özünü b1¡ Ame¡1ka11´n1n söz1e¡1 en 1y1 ¸ek11de o¡faya
koymakfad1¡. ll. Dünya 5ava¸1´ndan son¡a ba¸1ayan
A8D ¡efah dönem1nde saf1¸ ana11zc1s1 v1cfo¡ LeboW
¸un1a¡1 söy1em1¸f1¡: "A¸1¡1 de¡ecede ü¡efken o1an
ekonom1m1z... fükef1m1 ya¸am fa¡z1 ha11ne gef1¡mem1z1,
ma11a¡1n saf1n a11nmas1n1 ve ku11an11mas1n1 b1¡ ay1ne
dönü¸fü¡mem1z1, fükef1mde manev1 fafm1n1, egomuzun
fafm1n1n1 a¡amam1z1 1sfemekfed1¡... 81¡ ¸ey1e¡1n
g1de¡ek a¡fan b1¡ h1z1a fükef11mes1ne, yak111p b1f1¡11mes1ne,
y1p¡af11mas1na, yen1s1y1e deg1¸f1¡11mes1ne ve hu¡daya
çev¡11mes1ne 1hf1yac1m1z va¡." 8af111 ü1ke1e¡1n vafanda¸1a¡1n1n
çogu LeboW´un çag¡1s1na ku1ak ve¡m1¸f1¡
ve dünyan1n ge¡1 ka1an k1sm1 da bu çag¡1y1 1z1emekfe
gay¡ef11 gö¡ünmekfed1¡.
Lndüsf¡1ye daya11 ü1ke1e¡de fükef1m a¡f1k fop1umsa1
dege¡1e¡e nüfuz efmekfed1¡. Dünyan1n en büyük
1k1 ekonom1s1nde -Japonya ve A8D´de- yap11an kamuoyu
yok1ama1a¡1 1nsan1a¡1n ba¸a¡1y1, fükeff1k1e¡1 m1kfa¡1a
g1de¡ek daha faz1a ö1çfük1e¡1n1 gösfe¡mekfed1¡.
Japon1a¡ "üç yen1 kufsa1 haz1ne" den bahsefmekfed1¡1e¡¦
¡enk11 fe1ev1zyon, hava1and1¡n1a c1haz1 ve ofomob11.
Po1onya111a¡1n dö¡ffe b1¡1 Ame¡1ka´n1n en zeng1n1e¡1n1n
ya¸am fa¡z1n1 an1afan "hanedan"1 en çok begen11en
fe1ev1zyon p¡og¡am1 o1a¡ak saymakfa ve Af¡1ka´n1n
o¡fas1ndak1 köy1ü1e¡ Ame¡1ka11 pef¡o1 zeng1n1e¡1n1n
se¡g11end1g1 "Da11as" 1 1z1emekfed1¡1e¡. 1ayvan´da
b1¡ 11an fahfas1nda "Neden ha1a M11yone¡ Deg11s1n1z?"
so¡usu ye¡ a1makfad1¡. 8us1ness Week muhab1¡1e¡1nden
b1¡1 ¸öy1e yazmakfad1¡: "Meks1ka´da...
Ame¡1kan küyas1 can11 ve 1y1d1¡." Ge¡çekfen de "fükef1c1"
ve "k1¸1" sözcük1e¡1 e¸an1am11 sözcük1e¡ ha11ne
ge1m1¸f1¡.
A8D´de ya¡af11an ya¸am fa¡z1, dünyan1n he¡ ye¡1nde,
gücü yefen he¡kes fa¡af1ndan fak11f ed11mekfed1¡¦
fakaf çogu k1¸1n1n de buna gücü yefmez. Dünyan1n an1amak
1sfemed1g1 ¸eyse bu ekonom1k hafad1¡. Dünyada
202 do1a¡ m11ya¡de¡1 ve 3 m11yondan faz1a do1a¡ m11yone¡1
va¡d1¡. Ayn1 zamanda yo1 kena¡1a¡1nda, çöp1ük1e¡de
ve köp¡ü a1f1a¡1nda da 100 m11yon evs1z 1nsan ya¸amakfad1¡.
Dünyadak1 1üks ü¡ün1e¡1n -son moda g1ys11e¡,
ç1zg1 üsfü ofomob111e¡ ve d1ge¡ zeng1n11k 1¸a¡ef1e¡1n1n-
dege¡1, dünya ü1ke1e¡1n1n üçfe 1k1s1n1n gay¡1 saf1
m1111 has11a1a¡1ndan faz1ad1¡. As11nda, dünyan1n yak1a¸1k
o1a¡ak y1111k 5 b1n do1a¡ o1an o¡fa1ama ge11¡1, A8D
yoksu11uk s1n1¡1n1n a1f1ndad1¡.
$ans11 ve ¸anss1z o1an1a¡ a¡as1nda madd1 fükef1mdek1
5ayfa 7
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
hay¡ef ve¡1c1 fa¡k1111k, bun1a¡1n doga1 dünya üze¡1ndek1
efk11e¡1nde 1y1ce göze ça¡pmakfad1¡. 1ükef1m fop1umunun
yükse11¸1n1 1z1eyen, gen1¸1eyen fükef1m s1n1¡1a¡1,
ba¸ka b1¡ pe¡spekf1ffen bak11d1g1nda çev¡eye ve¡11en
za¡a¡1 kaba¡fan gösfe¡ge1e¡d1¡. 1ükef1m fop1umunun
kaynak1a¡1 sömü¡mes1 sonucunda o¡man1a¡1n, fop¡ag1n,
suyun ve havan1n fükef11mes1, zeh1¡1enmes1 ya
da deg1¸f1¡11mes1 1mkans1z ¸ek11de ç1¡k1n1e¸f1¡11mes1
fehd1d1 dogmakfad1¡. Onun üye1e¡1 o1an b1z1e¡, dünyada
1nsan1a¡1n ka¡¸11a¸f1g1 füm çev¡ese1 fehd1f1e¡e, lv´üncü
8ö1üm´de de be1ge1end1g1 ¸ek11de, faz1as1y1a o¡fak o1makfan
so¡um1uyuz.
1uhaff1¡ k1 yüksek fükef1m, 1nsan 111¸k11e¡1nde de
ka¡1¸1k b1¡ 1üfuffu¡. Doksan1a¡da ya¸ayan 1nsan1a¡, büyük
büyükbaba1a¡1n1n yüzy111n ba¸1nda o1duk1a¡1ndan
o¡fa1ama dö¡f buçuk kaf daha zeng1nd1¡1e¡, fakaf dö¡f
buçuk kaf daha muf1u deg11d1¡1e¡. Ps1ko1o¸1k ve¡11e¡ fükef1m
11e k1¸1se1 muf1u1uk a¡as1ndak1 111¸k1n1n zay1f o1dugunu
gösfe¡mekfed1¡. Daha da köfüsü, 1nsan1 famam1ayan
ba¸11ca 1k1 kaynak -fop1umsa1 111¸k11e¡ ve
bo¸ zaman ug¡a¸1a¡1- 1nsan1a¡ zeng1n11ge ko¸fu¡u¡ken
ku¡umu¸ ya da du¡gun1a¸m1¸ g1b1 gö¡ünmekfed1¡. 8öy1ece,
fükef1m fop1umunda ya¸ayan pek çogumuz bo11uk
dünyas1n1n b1¡ ¸ek11de sahfe o1dugunu -fükef1mc1 b1¡
kü1fü¡ fa¡af1ndan gözümüz boyanm1¸ b1¡ ha1de, as11nda
fop1umsa1, ps1ko1o¸1k ve manev1 o1an ge¡eks1n1m1e¡1m1z1
madd1 ¸ey1e¡1e fafm1n efmek 1ç1n bo¸ ye¡e çaba1amakfa
o1dugumuzu- dü¸ünmekfey1z.
L1beffe faz1a fükef1m1n ka¡¸1f1 -yoksun1uk- ne çev¡e
1ç1n, ne de 1nsan1 so¡un1a¡ 1ç1n b1¡ çözümdü¡. 8u du¡um,
1nsan1a¡ 1ç1n çok daha köfüdü¡ ve doga1 dünya
1ç1n de za¡a¡11d1¡. h1çb1¡ ¸ey1 o1mayan köy1ü1e¡, Laf1n
Ame¡1ka´n1n yagmu¡ o¡man1a¡1n1 yak1p y1ka¡ak kend11e¡1ne
yo1 açmakfa, aç göçebe1e¡ sü¡ü1e¡1n1 na¡1n Af¡1ka
me¡a1a¡1na dog¡u sü¡üp, bu¡a1a¡1 çö1e çev1¡mekfe ve
h1nd1sfan ve I111p1n1e¡´dek1 küçük ç1ffç11e¡ d1k yamaç1a¡1
ek1p, on1a¡1 yagmu¡un a¸1nd1¡1c1 güç1e¡1ne ma¡uz
b1¡akmakfad1¡1a¡. Dünyada say11a¡1 m11ya¡1n üze¡1nde
o1an ge¡çek yoksu11a¡, eko1o¸1k ve ekonom1k yoksu11a¸man1n
a¸ag1 dönük sa¡ma11na yaka1anm1¸1a¡d1¡. um1fs1z11k
1ç1nde, günü ku¡fa¡mak ad1na ge1eceg1 y1p¡af1p,
b11e b11e fop¡aga za¡a¡ ve¡mekfed1¡1e¡.
Lge¡ 1nsan1a¡ çok az ya da çok faz1a ¸eye sah1p o1dugunda
çev¡e za¡a¡ gö¡üyo¡sa, ¸u so¡u1a¡ ak1a ge11¡: Ne
kada¡1 yefe¡11? Dünya hang1 düzeydek1 fükef1me dayanab111¡?
Daha faz1as1na sah1p o1mak ne zaman 1nsan1n
fafm1n1n1 büyük o¡anda a¡f1¡maya son ve¡ecek? Dünyadak1
füm 1nsan1a¡1n gezegen1n doga1 sag11g1n1 çökünfüye
ug¡afmaks1z1n, ¡ahafça ya¸ama1a¡1 o1as1 m1d1¡?
Yoksu11uk ve geç1m s1k1nf1s1n1n üze¡1nde, fakaf fükef1c1
ya¸am fa¡z1n1n a1f1nda o1an b1¡ ya¸am düzey1 -yefe¡11k
düzey1- va¡ m1d1¡? Dünyadak1 füm 1nsan1a¡ me¡kez1
1s1fmaya sah1p o1ab111¡ m1? Ya buzdo1ab1na? Çama¸1¡
ku¡ufma mak1nes1ne? hava1and1¡ma c1haz1na? ls1f11m1¸
yüzme havuzuna? uçaga? lk1nc1 b1¡ eve?
8u so¡u1a¡1n pek çoguna kes1n o1a¡ak yan1f ve¡11emez¦
fakaf fükef1m fop1umunda bu1unan he¡ b1¡1m1z1n
en az1ndan bun1a¡1 so¡mas1 ge¡ek1¡. "Daha faz1a"n1n he¡
zaman "daha 1y1" an1am1na ge1med1g1n1 gö¡emezsek,
eko1o¸1k çökünfüyü ön1emek yo1undak1 çaba1a¡1m1z, a¡zu1a¡1m1z
fa¡af1ndan a1f ed11ecekf1¡. 8u so¡u1a¡1 so¡mazsak,
çev¡em1zde bu1unan ve bu a¡zu1a¡1 ha¡ekefe
geç1¡en amans1z ¡ek1amc111k, çoga1an a11¸ve¡1¸ me¡kez1e¡1
ve "Jones1a¡´dan a¸ag1 ka1mamak" yo1undak1 fop1umsa1
5ayfa ß
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
kabu11e¡ g1b1 zo¡1ama1a¡1 büyük o1as111k1a fa¡k
edemeyeceg1z. Maden ocak1a¡1na, kag1f fab¡1ka1a¡1na
ve çev¡e üze¡1nde büyük o1umsuz efk1s1 o1an d1ge¡ endüsf¡11e¡e
ve¡11en ödenek1e¡ g1b1 fükef1m1 o1ab11eceg1nden
daha za¡a¡11 ha1e gef1¡en zo¡1ama1a¡1 ho¸ gö¡eb111¡1z
ve ya¸am1a¡1m1z1 1y11e¸f1¡mek 1ç1n daha az fükef1p,
a11e1e¡1m1z ve a¡kada¸1a¡1m1z1a daha faz1a vak1f geç1¡me
f1¡saf1a¡1n1 dege¡1end1¡emeyeb111¡1z.
8unun1a be¡abe¡, fükef1m fop1umunu sü¡dü¡ü1eb111¡
b1¡ fop1uma dönü¸fü¡men1n zo¡1uk1a¡1n1 fahm1n efmek
de pek o1anak11 deg11d1¡. 81z fükef1c11e¡ füm d1ge¡ 1nsan1a¡1n
pe¸1nde o1dugu b1¡ ya¸am fa¡z1n1n fad1n1 ç1ka¡1¡1z¦
neden on1a¡ da bu ya¸am fa¡z1n1n pe¸1nde o1mas1n1a¡
k1? k1m en k1sa zamanda b1¡ ofomob11, büyük b1¡
a¡az1 üze¡1nde büyük b1¡ ev ve ev1n 1ç1ndek1 1s1 üze¡1nde
y11 boyunca fam konf¡o1 sah1b1 o1mak 1sfemez k1?
Yüzy111a¡d1¡ sü¡ege1en ekonom1 fa¡1h1n1n h1z1 ve 5,5
m11ya¡ 1nsan1n b1fmek b11meyen madd1 a¡zu1a¡1 a¡fan
fükef1mden yanad1¡.
Do1ay1s1y1a b1¡ b11mecen1n -h1çb1¡ fafm1nka¡ çözümü
bu1unamayan b1¡ so¡unun- 1ç1nde o1ab111¡1z. Daha önce
bu fa¡z1 ed1nm1¸ o1an 1nsan1a¡ 1ç1n fükef1c1 ya¸am fa¡z1n1
k1s1f1amak s1yas1 aç1dan mümkün, ah1ak1 aç1dan
savunu1ab111¡ ya da eko1o¸1k aç1dan yefe¡11 deg11d1¡. 8u
ya¸am fa¡z1n1 he¡kese yaymak 1se ya1n1zca b1yo1o¸1k
çev¡en1n y1k1m1n1 h1z1and1¡mak1a ka1acakf1¡. Çev¡e, 1ç1m1zden
Ame¡1ka11 fükef1c11e¡ g1b1 ya¸ayan 1,1 m11ya¡
k1¸1y1 ka1d1¡am1yo¡, ka1d1 k1 bu ¸ek11de ya¸ayan 5,5
m11ya¡ k1¸1y1 ya da ge1ecekfe en az ß m11ya¡ o1acak dünya
nüfusunu ka1d1¡s1n. Ofe yandan, fükef1m fop1umunun
fükef1m düzey1e¡1n1n dü¸ü¡ü1mes1 ve madd1 a¡zu1a¡1n
ba¸ka yo11a¡1a basf1¡11mas1 ah1ak1 aç1dan kabu1
ed11eb111¡ o1sa da, o1dukça ¡omanf1k b1¡ öne¡1d1¡. 8u
öne¡1, yüzy111a¡d1¡ sü¡en eg111me ka¡¸1 ge1mekfed1¡. Y1ne
de fek seçenek bu o1ab111¡.
Lge¡ gezegen1n ya¸am1 desfek1eyen ekos1sfem1e¡1n1n
ge1ecekfek1 nes111e¡e ka1mas1 1sfen1yo¡sa, fükef1m
fop1umu, k1smen ka11fe11, dü¸ük ene¡¸1 ge¡ekf1¡en dayan1k11
fükef1m ma11a¡1na yöne1e¡ek, k1smen de fafm1n1
bo¸ zaman1a¡1 dege¡1end1¡mede, 1nsan 111¸k11e¡1nde
ve madd1yafa daya11 o1mayan d1ge¡ a1an1a¡da a¡aya¡ak
kaynak ku11an1m1n1 önem11 de¡ecede aza1fmak zo¡unda
ka1acakf1¡. 1ükef1m fop1umunun üye1e¡1 o1an b1z1e¡,
ekonom1 me¡d1ven1n1n daha a1f basamak1a¡1nda denenm1¸ ,
o1an ya¸am fa¡z1n1n fekno1o¸1k aç1dan 11e¡1 b1¡
uya¡1amas1n1 ya¸amak zo¡unda ka1acag1z. 8111mse1 ge11¸me1e¡,
daha 1y1 yasa1a¡, yen1den yap11anan endüsf¡11e¡,
yen1 anf1a¸ma1a¡, çev¡e ve¡g11e¡1 ve ha1ka yak1n
kampanya1a¡ fümüy1e b1z1m bu 1dea1 ya¸am b1ç1m1ne
u1a¸mam1za ya¡d1m edeb111¡. Iakaf en1nde sonunda, 1nsan11g1
desfek1eyen çev¡en1n yan1nda o1mak 1ç1n dege¡1e¡1m1z1
deg1¸f1¡mem1z ge¡ekecekf1¡.
:::::::::::::::::
ll. 8ö1üm
1ükef1m 1op1umu
Dünyan1n üç büyük eko1o¸1k s1n1f1 va¡d1¡¦ fükef1c11e¡,
o¡fa ge11¡111e¡ ve yoksu11a¡. k1¸1 ba¸1na dü¸en doga1 kaynak
fükef1m1, k1¡1111k yayma ve doga1 o¡fam1a¡1 bozma
de¡ece1e¡1y1e mükemme1 ¸ek11de fan1m1anan bu g¡up1a¡
p¡af1kfe 1k1 ö1çüf1e fems11 ed11e¡ek b1¡b1¡1nden ay¡111¡¦
o¡fa1ama y1111k ge11¡ ve ya¸am fa¡z1 {bkz. 1ab1o 2-1}.
5ayfa 9
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
Dünyadak1 yoksu11a¡ -yak1a¸1k 1,1 m11ya¡ k1¸1- a11e
b1¡ey1 ba¸1na y11da 700 do1a¡dan az kazanan a11e1e¡den
o1u¸makfad1¡. 8un1a¡1n çogu k1¡sa1 bö1ge1e¡de ya¸ayan
Af¡1ka111a¡, h1nf111e¡ ve d1ge¡ Güney Asya111a¡d1¡. Ne¡edeyse
ya1n1zca hububaf, kök mahsu11e¡1, fasu1ye ve d1ge¡
bak1ag111e¡1 yemekfe ve çogun1uk1a fem1z o1mayan
su1a¡1 1çmekfed1¡1e¡. 8a¡aka1a¡da ve ku1übe1e¡de ya¸amakfa,
u1a¸1m1a¡1n1 1se yü¡üye¡ek sag1amakfad1¡1a¡.
L¸ya1a¡1n1n çogu fa¸, ah¸ap ve çev¡eden e1de ed11eb11en
ye¡e1 madde1e¡den yap11m1¸f1¡. Dünyadak1 1nsan1a¡1n
bu be¸fe b1¡11k en yoksu1 bö1ümü dünya ge11¡1n1n ya1n1zca
x 2´s1n1 kazanmakfad1¡.
Dünyan1n o¡fa ge11¡11 s1n1f1ndak1 3,3 m11ya¡ k1¸1, a11e
b1¡ey1 ba¸1na 700 11a 7500 do1a¡ a¡as1nda kazanmakfa
ve çogun1uk1a Laf1n Ame¡1ka, O¡fadogu, Ç1n ve Dogu
Asya´da ya¸amakfad1¡. 8u s1n1f, esk1 5ovyef b1ogunun
ve 8af111 endüsf¡1 ü1ke1e¡1n1n dü¸ük ge11¡11 a11e1e¡1n1 de
1ç1ne a1makfad1¡. 8u s1n1ffak11e¡, d1kkafe dege¡ 1sf1sna1a¡
d1¸1nda hububaf ve suya daya11 b1¡ gün1ük bes1enmeye
sah1pf1¡1e¡ ve 1amba1a¡, ¡adyo1a¡, g1de¡ek buzdo1ap1a¡1
ve çama¸1¡ mak1ne1e¡1 1ç1n e1ekf¡1g1 o1an vasaf
b1na1a¡da ya¸amakfad1¡1a¡ {ö¡neg1n, Ç1n ¸eh1¡1e¡1nde
a¡f1k, ev1e¡1n üçfe 1k1s1nde çama¸1¡ mak1nes1 ve be¸fe
b1¡1nde de buzdo1ab1 va¡d1¡}. u1a¸1m1 ofobüs, f¡en ve b1s1k1ef1e
sag1amakfad1¡1a¡ ve müfevaz1 b1¡ dayan1k11 fükef1m
ma11a¡1 sfoguna sah1pf1¡1e¡. 8un1a¡ fop1am o1a¡ak,
dünya ge11¡1n1n x 33´ünü kazan1¡1a¡.
1ab1o 2-1. Dünya 1ükef1m 51n1f1a¡1, 1992
1ükef1m kafego¡1s1: Gün1ük bes1n
1ükef1c11e¡ {1,1 m11ya¡ k1¸1}: Lf, pakef1enm1¸ g1da1a¡, me¸¡ubaf
O¡fa 51n1f {3,3 m11ya¡ k1¸1}: hububaf, fem1z su
Yoksu11a¡ {1,1 m11ya¡ k1¸1}: Yefe¡s1z m1kfa¡da hububaf, güvens1z su
1ükef1m kafego¡1s1: u1a¸1m
1ükef1c11e¡ {1,1 m11ya¡ k1¸1}: Oze1 a¡aba1a¡
O¡fa 51n1f {3,3 m11ya¡ k1¸1}: 81s1k1ef1e¡, ofobüs1e¡
Yoksu11a¡ {1,1 m11ya¡ k1¸1}: Yü¡üme
1ükef1m kafego¡1s1: Ma1zeme1e¡
1ükef1c11e¡ {1,1 m11ya¡ k1¸1}: 1ek ku11an1m11k
O¡fa s1n1f {3,3 m11ya¡ k1¸1}: Dayan1k11
Yoksu11a¡ {1,1 m11ya¡ k1¸1}: Ye¡e1 b1yo1o¸1k madde1e¡
kaynak: Wo¡1dWafch Lnsf1füsü
1ükef1c1 s1n1f1 -dünya fükef1m fop1umunun 1,1 m11ya¡
üyes1- k1¸1 ba¸1na dü¸en ge11¡1 7500 do1a¡dan faz1a
o1an füm a11e1e¡den o1u¸makfad1¡. 8u e¸1k, fükef1c1 s1n1f1n1n
en a1ffa o1an fabaka1a¡1n1 A8D yoksu11uk s1n1¡1n1n
ancak b1¡az üze¡1ne ye¡1e¸f1¡mekfeyse de, bu fabaka1a¡,
daha dog¡usu b1z1e¡, y1ne de önce1e¡1 b111nmeyen
b1¡ ya¸am fa¡z1n1n fad1n1 ç1ka¡fmakfay1z. Lf ve 1¸1enm1¸,
pakef1enm1¸ bes1n1e¡ yemekfe, af11ab111¡ kap1a¡dan
me¸¡ubaf ve d1ge¡ 1çecek1e¡1 1çmekfey1z. Zaman1m1z1n
çogunu buzdo1ap1a¡1, çama¸1¡ y1kama ve ku¡ufma
5ayfa 10
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
mak1ne1e¡1, m1k¡oda1ga f1¡1n1a¡ ve daha pek çok küçük
e1ekf¡1k11 a1ef1e donaf11m1¸ b1na1a¡da geç1¡mekfey1z.
Oze1 ofomob111e¡1e ve uçak1a¡1a u1a¸1m sag1amakfa
ve kend1m1z1 b1¡ sü¡ü k1sa ömü¡1ü, fek ku11an1m11k fükef1m
ma11y1a çev¡e1emekfey1z. 1ükef1c1 s1n1f1 dünya
ge11¡1n1n x 64´ünü, yoksu11a¡dan 32 kaf faz1as1n1, ev1ne
göfü¡mekfed1¡.
1ükef1c1 s1n1f1n1n üye1e¡1 a¡as1nda kuzey Ame¡1ka111a¡,
pek çok 8af1 Av¡upa11, Japon1a¡, Avusf¡a1ya111a¡,
hong kong 11e 51ngapu¡ vafanda¸1a¡1 ve O¡fadogu´nun
pef¡o1 zeng1n1e¡1 ye¡ a1makfad1¡. Laf1n Ame¡1ka,
Güney Af¡1ka ve Güney ko¡e´de o1dugu g1b1 Asya´n1n
yen1 yen1 endüsf¡11e¸mekfe o1an ü1ke1e¡1ndek1
nüfusun be¸fe b1¡1n1, Dogu Av¡upa 11e 8ag1ms1z Dev1ef1e¡
1op1u1ugu´ndak1 nüfusun da yak1a¸1k ya¡1s1n1 fükef1c1
s1n1f1 o1u¸fu¡makfad1¡.
1ükef1m fop1umunda ya¸ayan pek çogumuz 1ç1n,
ya¸am b1ç1m1m1z1n son de¡ece zeng1n o1dugu öne¡mes1
¸üphes1z zo¡1ama b1¡ öne¡me g1b1 gö¡ünmekfed1¡. 8unun1a
be¡abe¡, ge¡çek zeng1n1e¡1e ka¡¸11a¸f1¡11d1g1nda
müfevaz1 b1¡ ya¸am sü¡mekfe ve geç1nmek 1ç1n gene111k1e
b1¡ mücade1e ve¡mekfey1z. Ayn1 dünyan1n en üsffek1
be¸fe b1¡11k bö1ümünün -fükef1c1 s1n1f1n1n- ge¡1ye
ka1an bö1ümün daha yoksu1 gö¡ünmes1n1 sag1amas1 g1b1,
fükef1c1 s1n1f1n1n en üsffek1 be¸fe b1¡11k bö1ümü de
-zeng1n1e¡- daha a1f bö1ümdek1 fükef1c11e¡1n yoksu1
gö¡ünmes1n1 sag1amakfad1¡. O¡neg1n, A8D´de ge11¡ sah1p1e¡1
1ç1nde en faz1a üc¡ef a1an be¸fe b1¡11k bö1üm, ge¡1ye
ka1an be¸fe dö¡dünün fop1am kazanc1ndan daha
faz1a kazanç e1de efmekfe ve üsf düzey ¸1¡kef yönef1c11e¡1
ça11¸f1¡d1k1a¡1 fab¡1ka 1¸ç11e¡1nden 93 kaf daha faz1a
kazanmakfad1¡1a¡. Zeng1n1e¡ 11e fükef1c1 s1n1f1 a¡as1ndak1
111¸k1, fükef1c1 s1n1f1 11e füm 1nsan1a¡ a¡as1ndak1
111¸k1y1 fems11 efmekfed1¡. Zeng1n1e¡, o¡fa1ama fükef1c11e¡den
daha faz1a kazanmakfa, daha faz1a doga1 kaynak
fükefmekfe ve eko1o¸1k s1sfem1e¡1 daha faz1a bozmakfad1¡1a¡.
Y1ne de, dünya ö1çüsünde zeng1n1e¡ en
faz1a fükef1c1 s1n1f1n1n b1¡ a1f kümes1 o1a¡ak e1e a11nmakfad1¡1a¡,
çünkü eko1o¸1k efk11e¡ aç1s1ndan en büyük
fa¡k1a¡ zeng1n1e¡1e fükef1c11e¡ a¡as1nda deg11, fükef1c11e¡1e
o¡fa ge11¡ s1n1f1 a¡as1ndad1¡.
1ükef1m fop1umunun dogu¸u, çag1m1za damgas1n1
vu¡an hava1 f1¸ek fükef1m1y1e be11¡mekfed1¡. Dünya çap1nda
yüzy111n o¡fas1ndan bu yana k1¸1 ba¸1na dü¸en
bak1¡, ene¡¸1, ef, çe11k ve ke¡esfe fükef1m1 yak1a¸1k 2
kaf1na, k1¸1 ba¸1na dü¸en a¡aba sah1b1 o1ma o¡an1 ve
ç1menfo fükef1m1 4 kaf1na, p1asf1k ku11anma o¡an1 5 kaf1na
ç1km1¸, a1üm1nyum fükef1m1 7 kaf yükse1m1¸ ve
havayo1u 11e u1a¸1m o¡an1 da 33 kaf a¡fm1¸f1¡. he¡ b1¡1
çev¡ese1 hasa¡ 11e son de¡ece bag1anf111 o1an bu ü¡ün1e¡1n
a¡fan fükef1m1, daha çok fükef1c1 s1n1f1n1n se¡vef1e¡1n1n
b1¡ yans1mas1d1¡. O¡fa ge11¡ s1n1f1ndak1 fükef1m
daha yava¸ a¡fm1¸ ve yoksu11a¡ a¡as1ndak1 fükef1m
m1kfa¡1 1se hemen hemen h1ç deg1¸mem1¸f1¡.
1ükef1m fop1umu¦ ma¡ka1a¡1n ev1e¡de ku11an11an
sözcük1e¡ ha11ne ge1d1g1, pakef11, 1¸1enm1¸ g1da1a¡1n
yayg1n ¸ek11de 11k ç1k1¸1n1 yapf1g1 ve ofomob111n Ame¡1kan
kü1fü¡ünün me¡kez1nde va¡11k kazand1g1, y1¡m111
y111a¡da, A8D´de dogmu¸fu¡. lnsan1a¡1n bes1enme, g1y1m
ve ba¡1nmaya o1an doga1 1hf1yaç1a¡1 fafm1n o1dugunda
ge¡çek1e¸f1¡11en k1f1ese1 ü¡ef1m1n saf11madan e1de
ka1acag1ndan end1¸e eden 1kf1safç11a¡ ve ¸1¡kef yönef1c11e¡1,
k1f1ese1 fükef1m1 sü¡ek11 ekonom1k büyümen1n
anahfa¡1 o1a¡ak öne sü¡meye ba¸1am1¸1a¡d1¡. "1ükef1m1n
5ayfa 11
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
demok¡af1k1e¸f1¡11mes1", Ame¡1kan ekonom1
po11f1kas1n1n aç1ga vu¡u1mayan hedef1 ha11ne ge1m1¸f1¡.
haffa fükef1m, b1¡ yu¡fseve¡11k gö¡ev1 o1a¡ak ¡esmed11m1¸f1¡.
u1usa1 kefah 8ü¡osu ad1ndak1 b1¡ 1¸ g¡ubu,
5am Amca´n1n "Neye 1hf1yac1n1z va¡sa hemen a11n!" d1ye
ögüf ve¡en posfe¡1e¡1n1 dag1fm1¸f1¡.
8üyük k¡1z ve ll. Dünya 5ava¸1, fükef1m1n
demok¡af1k1e¸f1¡11mes1n1 geç1c1 o1a¡ak du¡du¡mu¸, fakaf
sava¸1n b1f1m1nden k1sa sü¡e son¡a k1f1ese1 fükef1m ¡e¸1f
o1mu¸fu¡. 1946´da Io¡fune de¡g1s1, "küya çag1...
8üyük Ame¡1kan ham1es1 ge¡çek1e¸f1." d1ye duyu¡mu¸fu¡.
1950 y111na ge11nd1g1nde genç Ame¡1kan a11e1e¡1
he¡ gün 4 b1n yen1 eve fa¸1nmakfad1¡ ve bu ev1e¡1
bebek a¡aba1a¡1, çama¸1¡ ku¡ufma mak1ne1e¡1 ve öze111k1e
de fe1ev1zyon1a¡1a do1du¡makfad1¡. 81¡ y11 son¡a
A8D l¸gücü lsfaf1sf1k1e¡1 8ü¡osu fükef1c111k da1gas1n1n
geç1m mas¡af1 endeks1ne kay1f11 madde1e¡e fe1ev1zyon1a¡1,
e1ekf¡1k11 fosf mak1ne1e¡1n1, dondu¡u1mu¸ g1da1a¡1,
konse¡ve bebek mama1a¡1n1 ve evde ku11an11an
pe¡ma 1osyon1a¡1n1 ek1eye¡ek, bu endeks1n yükse1d1g1n1
onay1am1¸f1¡.
1953´de 8a¸kan L1senhove¡´1n Lkonom1 Dan1¸man1a¡1
konsey1´n1n ba¸kan1 yen1 ekonom1k mü¸dey1, "lnc11"
an1am1na da ge11¡. {ç.n.} fakd1s
efm1¸ ve Ame¡1kan ekonom1s1n1n "esas amac1"n1n
"daha faz1a fükef1m ma11 ü¡efmek" o1dugunu 11an efm1¸f1¡.
8undan son¡a ge1en nes111e¡ bu amaca sadakaf1e
h1zmef efm1¸1e¡d1¡. A8D´dek1 1nsan1a¡ bugün o¡fa1ama
o1a¡ak 1k1 kaf daha faz1a ofomob11e sah1pf1¡, 1k1 buçuk
kaf daha uzun mesafeye seyahaf efmekfe, 21 kaf
daha faz1a p1asf1k ku11anmakfa ve ebeveyn1e¡1n1n
1950´de uçak1a kaf eff1g1 mesafeden 25 kaf daha faz1as1n1
kaf efmekfed1¡1e¡.
A8D´de dogdugundan bu yana fükef1m fop1umu,
Ame¡1ka s1n1¡1a¡1n1n çok öfes1ne geçm1¸f1¡¦ y1ne de en
göz1e gö¡ü1ü¡ sembo11e¡1 ha1a Ame¡1ka´ya a1ff1¡. 1okyo
yak1n1a¡1ndak1 D1sney1and he¡ y11 ne¡edeyse Mekke ya
da vaf1kan´1n çekf1g1 kada¡ çok z1ya¡efç1 çekmekfed1¡.
Coca-Co1a ü¡ün1e¡1 170´1n üze¡1nde ü1kede dag1f11makfad1¡.
he¡ gün dünyan1n b1¡ ye¡1e¡1nde yen1 b1¡ McDona1d´s
¡esfo¡an1 aç11makfad1¡. 51ngapu¡1u çocuk1a¡ d1¸1e¡1n1
Ma1aya d111nde "hey, 8ey1e¡!" d1yen, konu¸an
N1n¸a kap1umbaga D1¸ I1¡ça1a¡1 11e f1¡ça1ayab11mekfed1¡.
l1k önce A8D´de famam1anan k1f1ese1 paza¡1ama
yönfem1e¡1, ö¡neg1n, esk1 Dogu A1man1a¡´a "Ma¡1bo¡o...
8af1´y1 1ad." ¡ek1am1n1 ög¡efe¡ek, a¡f1k füm k1fa1a¡da
uygu1anmakfad1¡.
A1fm1¸1a¡a ge11nd1g1nde, fükef1m fop1umunun esas1
A8D´den 8af1 Av¡upa´ya ve Japonya´ya çokfan u1a¸m1¸f1¡.
1op1u o1a¡ak e1e a11nd1g1nda, I¡ansa, 8af1 A1manya
ve 81¡1e¸1k k¡a111k en h1z11 a¡f1¸1 e1111e¡de ve a1fm1¸1a¡da
ya¸aya¡ak yüzy111n o¡fas1na kada¡ k1¸1 ba¸1na
dü¸en çe11k ku11an1m1n1 1k1 kaf1na, ç1menfo ve a1üm1nyum
a11m1n1 1k1 kaf1ndan faz1as1na ve kag1f fükef1m1n1
üç kaf1na yükse1fm1¸f1¡. Av¡upa´da k1¸1 ba¸1na
dü¸en faz1a pakef1enen ve 1¸1enen dondu¡u1mu¸ g1da
fükef1m1 seksen1e¡de 1k1 kaf1na ç1km1¸ ve bu on y111n
1k1nc1 ya¡1s1nda k1¸1 ba¸1na dü¸en -çogu af11ab11en kap1a¡da
o1an- me¸¡ubaf fükef1m1 x 30 o¡an1nda a¡fm1¸f1¡.
Ofomob111e¡ de seksen1e¡de Av¡upa´da çoga1m1¸,
19ßß´e ge11nd1g1nde say11a¡1 hane say1s1n1 geçm1¸f1¡.
Japonya, fükef1me Av¡upa´ya o¡an1a A8D´den çok
daha ge¡1de ba¸1am1¸, fakaf a¡adak1 fa¡k1 h1z1a kapafm1¸f1¡.
5ayfa 12
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
8ugünkü Japon1a¡ 1950´de, Japonya´da ya¸ayan
1nsan1a¡a o¡an1a k1¸1 ba¸1na dö¡f kaffan çok daha
faz1a a1üm1nyum, yak1a¸1k be¸ kaf daha faz1a ene¡¸1
ve y1¡m1 be¸ kaf daha faz1a çe11k fükefmekfed1¡ ve bu
a¡f1¸1n büyük bö1ümü yefm1¸1e¡dek1 ene¡¸1 k¡1z1e¡1nden
önce ge¡çek1e¸m1¸f1¡. Ay¡1ca k1¸1 ba¸1na dö¡f kaf
daha faz1a a¡abaya sah1pf1¡1e¡ ve ya1n1zca 1975´den
be¡1 he¡ b1¡1 yak1a¸1k 1k1 kaf daha faz1a ef yemekfed1¡1e¡.
Ayn1 zamanda uçak1a da daha faz1a seyahaf efmekfed1¡1e¡:
1972´de 1 m11yon Japon yu¡f d1¸1na ç1ka¡ken,
1990´da bu say1 11 m11yona u1a¸m1¸f1¡. 8ugün,
k1¡k y1111k fükef1mc1 yay11man1n a¡d1ndan, 8af1 Av¡upa
ve Japonya´n1n fükef1m düzey1e¡1 A8D´n1nk1nden çok
az a¸ag1dad1¡.
kuzey Ame¡1ka, 8af1 Av¡upa ve Japonya´da ev a1ef1e¡1
ya¸am1n sfanda¡f donan1m1a¡1 ha11ne ge1m1¸f1¡.
he¡ üç bö1gede de hemen he¡ evde b1¡ buzdo1ab1 ve çama¸1¡
mak1nes1 va¡d1¡. Çama¸1¡ ku¡ufma mak1ne1e¡1
ve bu1a¸1k mak1ne1e¡1 h1z1a yayg1n1a¸makfad1¡ ve
A8D´de 19ß7 y111nda e1de ed11en ve¡11e¡e gö¡e e1ekf¡1g1n
x 13´ünü ku11anan ve ozona za¡a¡11 sogufucu1a¡a
dayanan hava1and1¡ma c1haz1a¡1, ev1e¡1n üçfe 1k1s1nde
dem1¡ba¸ ha11ne ge1m1¸f1¡. 8una benze¡ ¸ek11de, Japon
ev1e¡1n1n yak1a¸1k x 60´1nda a¡f1k en az1ndan fek
b1¡ odada ku11an11an b1¡ hava1and1¡ma c1haz1 va¡d1¡.
Ya1n1zca seksen11 y111a¡ boyunca m1k¡oda1ga f1¡1n1a¡ ve
v1deo1a¡ A8D´dek1 ev1e¡1n yak1a¸1k üçfe 1k1s1ne g1¡m1¸f1¡
{bkz. $ek11 2-1}.
$ek11 2-1. A8D´de Lv1e¡de 8u1unan A1ef1e¡, 1960-19ßß
5eksen1e¡, dünya fükef1m fop1umunun füm bu çek1¡dek
bö1ge1e¡1nde be11¡g1n b1¡ bo11ugun ya¸and1g1 y111a¡
o1mu¸fu¡. La1ssez-fa1¡e {b1¡ak1n1z yaps1n1a¡} ekonom1
po11f1ka1a¡1 ve yen1 yen1 u1us1a¡a¡as1 ha1e ge1mekfe
o1an bo¡sa ve fahv11 p1yasa1a¡1, zeng1n1e¡ a¡as1nda fükef1m
fop1umunun o¡fa kademe1e¡1nde "a1ab11d1g1n zaman
a1" sa¡ho¸1uguna dönü¸en b1¡ ko1ay pa¡a heyecan1
ya¡afm1¸f1¡. A8D´de ba¡1z fükef1m, kük¡eyen Y1¡m11e¡´den
bu yana h1ç bu kada¡ yüce1f11mem1¸f1¡. On y111n
b1f1m1nde, fükef1c11e¡ ev1e¡1n1 ve ga¡a¸1a¡1n1 üçüncü
a¡aba1a¡1a, den1z mofo¡1a¡1y1a, ev 1ç1 eg1ence me¡kez1e¡1y1e
ve ¸akuz11e¡1e do1du¡dukça, yüksek düzey1e¡e dog¡u
f1¡manma konusunda k1¸1se1 bo¡ç1a¡ u1usa1 bo¡ç1a¡a
uyum sag1am1¸f1¡. 197ß-19ß7 y111a¡1 a¡as1nda Jagua¡
ma¡ka ofomob111e¡1n saf1¸1 sek1z kaf a¡fm1¸ ve ku11an11mam1¸
kü¡k manfo saf1n a1an1a¡1n ya¸ o¡fa1amas1
50´den 26´ya dü¸mü¸fü¡. Ame¡1ka111a¡, sah1p o1duk1a¡1n1
ko¡umak 1ç1n öze1 güven11k ko¡uma1a¡1na ve h1¡s1z
a1a¡m1a¡1na, ve¡g1 yo1uy1a fop1um po11s1 1ç1n yapf1k1a¡1ndan
daha faz1a ha¡cama yapm1¸1a¡d1¡.
5eksen1e¡de Japonya da b1¡ fükef1m sa¡ho¸1ugu ya¸am1¸f1¡.
On y111n sonuna dog¡u hükümef, 1ç fükef1m1
a¡f1¡a¡ak ü1ken1n u1us1a¡a¡as1 çapfa k1nanan büyük f1ca¡ef
faz1as1n1 aza1fma umuduy1a vefa11 Japon1a¡1 daha
faz1a saf1n a1ma1a¡1 1ç1n fe¸v1k efmeye ba¸1am1¸f1¡. 8unun
sonucunda a1f1n1a sa¡11m1¸ su¸1 {Ç1g ba11k ve p1¡1nç 11e
yap11an b1¡ Japon yemeg1. {ç. n.} ve köpek1e¡ 1ç1n
v1zon kü¡k1e¡1n saf1n a11nd1g1 ç11g1nca b1¡ ha¡cama da1gas1
o¡faya ç1km1¸f1¡¦ fakaf Japonya yüksek fükef1me
ha1a fe¡eddüf1ü yak1a¸makfad1¡. 81¡çok ya¸11 Japon,
esk1 fufum1u1uk 1nan1¸1na bag11d1¡. 1okyo´dak1 Waseda
un1ve¡s1fes1´nden Yo¡1mofo kafsum1 ¸öy1e yazmakfad1¡:
"Lsk1 nes11den o1an1a¡..... he¡ sayfa kag1d1 ve he¡
pa¡ça 1p1 ge1ecekfe ku11anmak üze¡e sak1amaya d1kkaf
ed1yo¡1a¡." 81¡ ög¡enc1 1se, "Japon ha1k1 madd1 aç1dan
5ayfa 13
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
muf1u, fakaf ¡uhsa1 aç1dan deg11... kend1m1z1 ya da
ya¸amdan ne bek1emem1z ge¡ekf1g1n1 bu1maya as1a zaman1m1z
o1muyo¡." demekfed1¡.
lng111z ekonom1sf Pau1 Lk1ns´1n yazd1g1 g1b1, a¡fan
say1da ve çe¸1ffe ma1 ve h1zmefe sah1p o1up, bun1a¡1
ku11anman1n feme1 kü1fü¡e1 amaç ve k1¸1se1 muf1u1uga,
fop1umsa1 sfafüye ve u1usa1 ba¸a¡1ya g1den b111nen
en kes1n yo1 o1dugunu kabu1 eden b1¡ kü1fü¡e1 uyum
o1an fükef1c111g1n yay11mas1, fükef1c1 s1n1f1n1n kend1
büyümes1n1 çok ge¡1de b1¡akmakfad1¡. O¡neg1n, 1953´fen
bu yana lsfaf1sf1k1 Mafemaf1k Lnsf1füsü a¡a¸f1¡ma1a¡1nda
ye¡ a1an so¡u1a¡1a, Japon vafanda¸1a¡1ndan kend1
fe1sefe1e¡1ne en yak1n o1an fe1sefey1 seçme1e¡1n1 1sfem1¸f1¡.
5eçenek1e¡ a¡as1ndan "kend1 zevk1ne uyan b1¡
ya¸am sü¡mek" yo1unda ka¡a¡ ve¡en1e¡1n o¡an1 x
21´den x 3ß´e yükse11¡ken, 11k a¡a¸f1¡mada x 29 o1an
"fem1z ve ad11 b1¡ ya¸am sü¡mek" seçeneg1n1 seçen1e¡1n
o¡an1 seksen1e¡1n o¡fas1nda x 9´a dü¸mü¸fü¡.
h1z1a a¡fan fükef1c111k, A8D´de yap11an kamuoyu
a¡a¸f1¡ma1a¡1nda daha ça¡p1c1 ¸ek11de göz1e¡ önüne se¡11mekfed1¡.
1967-1990 y111a¡1 a¡as1nda ün1ve¡s1feye,
eg1f1m1n "ma11 aç1dan çok 1y1 du¡umda o1mak" 1ç1n ge¡ek11
o1duguna 1nana¡ak g1¡en1e¡1n pay1 x 44´fen x 74´e
yükse1m1¸, "an1am11 b1¡ ya¸am fe1sefes1 ge11¸f1¡mek"
1ç1n ge¡ek11 o1duguna 1nanan1a¡1n pay1 1se x ß3´fen x
43´e dü¸mü¸fü¡. NeW Yo¡k eya1ef1ne bag11 lfhaca´dak1
Co¡ne11 un1ve¡s1fes1´nden b1¡ ög¡enc1 Ame¡1can Demog¡aph1cs
de¡g1s1ne, "8en1m ebeveyn1e¡1m ya¸am fa¡z1a¡1ndan
memnun1a¡. 8u ben1m 1ç1n yefe¡11." de¡ken, ya¸1f1a¡1n1n
gaye1e¡1n1 özef1em1¸f1¡.
Ayn1 ¸ek11de, 1976-1990 y111a¡1 a¡as1nda kend11e¡1y1e
ankef yap11an 11se son s1n1f ög¡enc11e¡1nde "ya¸amda b1¡
amaç ve an1am bu1ma"ya ka¡¸1 aza1an b1¡ 1sfek ve fükef1m
fop1umunun ese¡1e¡1ne ka¡¸1 a¡fan b1¡ 1¸fah gö¡ü1mü¸fü¡.
"Çok pa¡aya sah1p o1ma"n1n "çok önem11" o1dugunu
be11¡fen1e¡1n o¡an1 1977´de ya¡1dan azken, 19ß6´da
ne¡edeyse üçfe 1k1ye yükse1e¡ek, bunu ya¸amdak1 amaç1a¡
11sfes1n1n 11k s1¡as1na ye¡1e¸f1¡m1¸f1¡. Daha ay¡1nf111
ankef so¡u1a¡1 da fükef1c111g1n hak1m1yef1n1 onay1am1¸f1¡.
lk1nc1 a¡aba1a¡a, eg1ence a¡aç1a¡1na, faf11 ev1e¡1ne, çe¸1f11
ev a1ef1e¡1ne, günün modas1na ve son mode1 ofomob111e¡e
duyu1an a¡zu1a¡ ça¡p1c1 ¸ek11de a¡fm1¸f1¡.
Dogu ve O¡fa Av¡upa´n1n esk1 sosya11sf dev1ef1e¡1ndek1
vafanda¸1a¡1n yak1a¸1k o1a¡ak ya¡1s1 fükef1c1 s1n1f1na
dah11d1¡ ve ege¡ bu ü1ke1e¡ ekonom11e¡1n1 dünya
paza¡1na bag1amay1 ba¸a¡ab111¡1e¡se, on ya da y1¡m1
y11 1çe¡1s1nde nüfus1a¡1n1n büyük çogun1ugu bu s1n1fa
dah11 o1ab111¡. 8udape¸fe´dek1 ba¡1a¡dan b1¡1nde, genç
b1¡ adam 8af111 b1¡ muhab1¡e, "8af1´dak1 1nsan1a¡,
kend11e¡1n1n nas11 ya¸ad1k1a¡1n1 b11med1g1m1z1 san1yo¡1a¡.
Lvef, nas11 ya¸ad1k1a¡1n1 b111yo¡uz as11nda ve b1z1e¡ de
öy1e ya¸amak 1sf1yo¡uz." de¡ken, ü1kes1n1n fükef1m
¡uhunu göz1e¡ önüne se¡m1¸f1¡. A1man bankac1 u1¡1ch
kam1n, "Dogu A1man1a¡ a¡aba, v1deo ve Ma¡1bo¡o 1sf1yo¡."
demekfed1¡. Lsk1 Dogu A1manya´da ya¸ayan1a¡1n
x 70´1 dünya ofomob11 s1n1f1na k1sa zamanda g1¡mey1
umuf efmekfed1¡¦ bu 1nsan1a¡ ya1n1zca 1991´de
8af1´da ü¡ef11en b1¡ m11yon ku11an11m1¸ a¡aba saf1n
a1m1¸1a¡d1¡.
5eçk1n s1n1f1n b11e fükef1c1 s1n1fa dah11 o1mad1g1 dünya
ekonom1s1nde de fükef1c1 yak1a¸1m1a¡ g1de¡ek be11¡g1n
ha1e ge1mekfed1¡. O¡fa h1nd1sfan´1n k1¡aç Deccan
yay1as1nda, üsf s1n1f h1ndu1a¡ a¡as1nda yayg1n o1an çey1z
5ayfa 14
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
ge1eneg1n1 daha önce h1ç uygu1amam1¸ o1an kab11e
köy1ü1e¡1, a¡f1k müsfakbe1 e¸1e¡1nden, p1an1anan ev1111g1n
bede11 o1a¡ak fükef1m ma11a¡1 fa1ep efmekfed1¡1e¡.
Daha gen1¸ çapfa, p1yasan1n 11be¡a11e¸mes1 ve k¡ed1y1e
a11¸ve¡1¸1n ba¸1amas1 sonucu 100 m11yon do1ay1nda
üyes1 o1an b1¡ h1nd1sfan o¡fa s1n1f1n1n o1u¸mas1, ofomob111e¡
ve fe1ev1zyon1a¡dan dondu¡u1mu¸ g1da1a¡a kada¡
he¡ ¸ey1n saf1¸1nda paf1amaya yo1 açm1¸f1¡. h1nf ¸eh1¡1e¡1n1n
cadde1e¡1, b1s1k1ef1e¡1n, ofobüs1e¡1n ve öküz a¡aba1a¡1n1n
ye¡1n1 a¡f1k se1 g1b1 akan m11yon1a¡ca mofos1k1ef
ve a¡aban1n a1mas1y1a, dünyan1n en feh11ke11 f¡af1k1e¡1nden
ve en köfü k1¡1111k1e¡1nden b1¡1y1e f1kanm1¸f1¡. Wa11
5f¡eef Jou¡na1, h1nf ev1e¡1nde h1nd1sfan´1n düz1ne1e¡ce
d111nden ¡ek1am yay1n1 yapan 14 m11yon fe1ev1zyon1a
a1ay efmekfed1¡: "1evazuya ve fasa¡¡ufa 1nanan ge1enekse1
muhafazaka¡ h1nf11, g1de¡ek ye¡1n1 ha¡cad1g1
o¡anda özgü¡ dü¸ünen yen1 b1¡ nes1e b1¡ak1yo¡."
Io¡fune de¡g1s1 de h1z1a endüsf¡11e¸en ü1ke1e¡ hakk1nda
ayn1 ¸ek11de heyecan1anmakfad1¡. De¡g1, Güney
ko¡e´n1n ge1eceg1n1 ¸öy1e gö¡mekfed1¡: "he¡ ¸ey1n daha
faz1as1. Daha faz1a 1skan, böy1ece daha faz1a fe1efon,
a1ef, fe1ev1zyon, mob11ya, 1amba ve fuva1ef 11e fuva1ef
fem1z1ey1c1s1." Ia¡ Lasfe¡n Lconom1c kev1eW, Lndonezya´da,
ne¡edeyse füm ye¡11 ve 1fha1 1üks e¸yan1n bede11n1
öded1kfen son¡a saf1n a11nab11eceg1, hava1and1¡ma11,
me¡me¡ 1ab1¡enf1e¡ o1an büyük a11¸ve¡1¸ me¡kez1e¡1n1
1n¸a efmek 1ç1n ek1p1e¡1n gece gündüz ça11¸makfa o1dugunu
b11d1¡mekfed1¡. 1ükef1c111g1n fohum1a¡1n1 eken
¡ek1amc111k, ü1ken1n en h1z11 büyüyen endüsf¡11e¡1nden
b1¡1s1d1¡. Meks1ka da fükef1c11e¡1n h1¡s1a¡1y1a 1n1emekfed1¡¦
a¡aba saf1¸1a¡1 1991´1n 11k ya¡1s1nda dö¡ffe b1¡
o¡an1nda a¡fm1¸f1¡ ve a11¸ve¡1¸ me¡kez1e¡1y1e haz1¡ yemek
1okanfa1a¡1 ü1key1 sü¡ük1emekfed1¡.
1ükef1c1 ya¸am fa¡z1n1n füm dünyada du¡du¡u1amaz
b1ç1mde yay11mas1, ge1eceg1 dü¸ünmeks1z1n ya¸ayan
1nsan fü¡ünün bugüne kada¡ ka¡¸11a¸f1g1 en h1z11
ve önem11 deg1¸1k11kf1¡. 81¡kaç k1sa nes11de a¡aba
sü¡ücü1e¡1, fe1ev1zyon 1z1ey1c11e¡1, a11¸ve¡1¸ me¡kez1
mü¸fe¡11e¡1 ve fek ku11an1m11k ma1zeme a11c11a¡1 ha11ne
ge1d1k. 8u önem11 geç1¸1n f¡a¸1k 1¡on1s1, fükef1m fop1umunun
fa¡1h1 yükse11¸1n1n, çev¡eye za¡a¡ ve¡mek
konusunda o1dukça efk111 o1u¡ken, 1nsan1a¡a fafm1nka¡
b1¡ ya¸am sag1amak konusunda efk1s1z ka1mas1d1¡.
:::::::::::::::::
lll. 8ö1üm
1ükef1m1n 5özde Odü11e¡1
8undan 23 yüzy11 önce A¡1sfofe1es, 1sfek1e¡ fafm1n
ed11d1kçe ye¡1e¡1ne yen11e¡1n1n nas11 ge1d1g1n1, "1nsanog1unun
h1¡s1 doymak b11mez." d1ye¡ek aç1k1am1¸f1¡. 8u
göz1em, ekonom1n1n 11k ku¡a11n1 o1u¸fu¡makfad1¡ ve 1nsan
deney1m1e¡1n1n çoguy1a da dog¡u1anm1¸f1¡. lsa´dan
b1¡ yüzy11 önce, koma11 dü¸ünü¡ Luc¡ef1us ¸öy1e yazm1¸f1¡:
"Me¸e pa1amuf1a¡1ndan a1d1g1m1z zevk1 kaybeff1k.
8öy1ece ye¸1111k1e¡1e çev¡111 ve yap¡ak1a¡1a do1u o
sed1¡1e¡1 {de} fe¡k eff1k. 8u yüzden vah¸1 hayvan1a¡1n
kü¡k1e¡1n1 g1ymen1n modas1 geçf1... Dün de¡11e¡, bugünse
mo¡ {Mo¡, k¡a11yef1 s1mge1eyen b1¡ ¡enk o1dugu 1ç1n seç11m1¸f1¡.
{ç.n.} ve a1f1n. 8u fü¡ ¸ey1e¡ 1nsan ya¸am1n1 ac11a¸f1¡an
ucuz aksesua¡1a¡d1¡."
Yak1a¸1k 2000 y11 son¡a Leo 1o1sfoy, Luc¡ef1us´un dü¸ünces1n1
5ayfa 15
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
fek¡a¡ efm1¸f1¡: "D11enc1s1nden m11yone¡1ne
kada¡ füm 1nsan1a¡ a¡as1nda sah1p o1duguy1a yef1nen b1¡1n1
a¡ay1n¦ b1n k1¸1de b1¡ k1¸1 b11e bu1amazs1n1z... 8ugün
b1¡ pa1fo ve b1¡ ç1ff ç1zme a1mak zo¡unday1z, ya¡1n
b1¡ saaf ve z1nc1¡¦ b1¡ son¡ak1 gün, kanepes1 ve b¡onz
1ambas1 o1an b1¡ da1¡eye fa¸1nmam1z ge¡ek1¡¦ son¡a ha111a¡1m1z
ve kad1fe e1b1se1e¡1m1z o1ma11d1¡¦ son¡a da af1a¡1m1z,
af a¡aba1a¡1m1z, fab1o1a¡1m1z ve süs e¸ya1a¡1m1z."
Zeng1n11g1n fa¡1h1n1 1nce1eyen çagda¸ a¡a¸f1¡mac11a¡da
ayn1 f1k1¡de b1¡1e¸mekfed1¡. 81¡ pef¡o1 se¡vef1ne
sah1p o1a¡ak dogan LeW1s Lepham, y111a¡d1¡ 1nsan1a¡a
muf1u o1mak 1ç1n ne kada¡ pa¡aya 1hf1yaç1a¡1 o1dugunu
so¡uyo¡. Lepham "Ge11¡1e¡1n1n ne o1dugu önem11 deg11,"
d1ye be11¡f1yo¡, "üzünfü ve¡ecek kada¡ çok say1da Ame¡1ka11,
kazand1k1a¡1n1n 1k1 kaf1na sah1p o1sa1a¡, 8ag1ms1z11k
811d1¡1s1´nde vaaf ed11en muf1u1uk ma11kanes1n1n
va¡1s1e¡1 o1acak1a¡1na 1nan1yo¡. Y11da 15 b1n do1a¡ a1an
b1¡1s1, ac1s1n1 y11da ya1n1zca 30 b1n do1a¡1 o1sa
haf1f1efeb11eceg1nden em1n¦ y11da 1 m11yon do1a¡ kazanan 1se,
y11da 2 m11yon do1a¡1 o1sa he¡ ¸ey1n yo1unda g1deceg1n1
b111yo¡..." Lepham söz1e¡1n1 ¸öy1e famam11yo¡: "h1ç
k1mse, h1çb1¡ zaman yefe¡11 pa¡aya sah1p deg11."
lnsan1a¡1n a¡zu1a¡1 sonsuza kada¡ a¡fab11d1g1 sü¡ece,
fükef1m fafm1n sag1amakfan ac1zd1¡ k1 bu da, ekonom1
ku¡am1n1n 1hma1 eff1g1 b1¡ sonuçfu¡. As11nda fop1umb111mc11e¡
yüksek fükef1me sah1p fop1um1a¡1n, aynen
yüksek ya¸am sfanda¡d1na sah1p b1¡ey1e¡ g1b1, fafm1n
e1de edemeden g1de¡ek daha faz1a fükeff1g1ne 111¸k1n
ça¡p1c1 1puç1a¡1 bu1mu¸1a¡d1¡. 1ükef1m fop1umunun
caz1bes1 güç1üdü¡, haffa dayan11mazd1¡, fakaf ayn1 de¡ecede
de yüzeyse1d1¡.
Do1a¡1n bu günkü dege¡1y1e ö1çü1dügünde, dünyadak1
1nsan1a¡1n 1950´den bu yana, daha öncek1 füm nes111e¡1n
fükeff1g1 kada¡ ma1 ve h1zmef fükefm1¸ o1duk1a¡1
gö¡ü1ü¡. 1940´dan be¡1 ya1n1zca Ame¡1ka111a¡, dünyan1n
m1ne¡a1 kaynak1a¡1n1 kend11e¡1nden öncek1 he¡kes1e
e¸1f o¡anda ku11anm1¸1a¡d1¡. Y1ne de bu fa¡1h1, muazzam
fükef1m çag1, fükef1c1 s1n1f1n1 daha muf1u efmekfen
ac1z ka1m1¸f1¡. Ch1cago un1ve¡s1fes1 u1usa1 kamuoyu
A¡a¸f1¡ma Me¡kez1´n1n düzen11 o1a¡ak yapf1g1 a¡a¸f1¡ma1a¡,
ö¡neg1n ¸u anda 1957´dek1nden daha faz1a say1da
1nsan1n "çok muf1u" o1dugunu be11¡fmed1g1n1 o¡faya
ç1ka¡m1¸f1¡. Gay¡1 saf1 m1111 has11an1n ve k1¸1 ba¸1na dü¸en
öze1 fükef1m g1de¡1e¡1n1n yak1a¸1k 1k1 kaf1na ç1km1¸
o1mas1na ¡agmen, nüfusun "çok muf1u" bö1ümü e1111e¡1n
o¡fas1ndan bu yana üçfe b1¡ c1va¡1nda deg1¸m1¸f1¡.
1974´fe yap11an önem11 b1¡ ça11¸ma, N1¸e¡ya111a¡1n,
I111p1n111e¡1n, Panama111a¡1n, Yugos1av1a¡1n, Japon1a¡1n,
ls¡a11111e¡1n ve 8af1 A1man1a¡1n fümünün muf1u1uk
ö1çeg1nde kend11e¡1n1 o¡faya yak1n b1¡ ye¡e koyduk1a¡1n1
o¡faya ç1ka¡m1¸f1¡. Madd1 zeng1n11k 11e muf1u1uk a¡as1nda
b1¡ 111¸k1 ku¡ma çabas1ndan çek1nen dü¸ük ge11¡11
küba111a¡ ve zeng1n Ame¡1ka111a¡ kend11e¡1n1 no¡ma1den
çok daha muf1u o1a¡ak dege¡1end1¡m1¸1e¡d1¡ ve
h1nd1sfan 11e Dom1n1k Cumhu¡1yef1 vafanda¸1a¡1 da
kend11e¡1n1 az da o1sa muf1u kabu1 efmekfed1¡1e¡. Ps1ko1og
M1chae1 A¡gy1e, "Zeng1n ve çok yoksu1 ü1ke1e¡de
b11d1¡11en muf1u1uk düzey1e¡1 a¡as1nda çok az fa¡k va¡d1¡."
d1ye yazmakfad1¡.
Ge11¡ 11e muf1u1uk a¡as1ndak1 111¸k1 muf1ak deg11,
gö¡ece11d1¡. lnsan1a¡1n fükef1mden duyduk1a¡1 muf1u1uk,
kom¸u1a¡1n1n fükeff1g1nden ya da kend11e¡1n1n
geçm1¸fe fükeff1k1e¡1nden daha faz1a fükef1p fükefmed1k1e¡1ne
5ayfa 16
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
bag11d1¡. 8u yüzden A8D, 81¡1e¸1k k¡a111k,
ls¡a11, 8¡ez11ya ve h1nd1sfan g1b1 çe¸1f11 fop1um1a¡dan
de¡1enen ve¡11e¡ en üsf ge11¡ düzey1nde bu1unan fabakan1n
o¡fa fabakadan b1¡az daha muf1u o1dugunu ve
fabandak1 g¡ubun da daha az muf1u o1duganu gösfe¡mekfed1¡.
he¡hang1 b1¡ fop1umdak1 üsf s1n1f, hayaf1ndan,
a1f s1n1fa o¡an1a daha faz1a memnundu¡¦ fakaf
çok daha yoksu1 ü1ke1e¡1n üsf s1n1f1a¡1ndan -ya da daha
az zeng1n o1an geçm1¸fek1 üsf s1n1f1a¡dan- daha faz1a
memnun deg11d1¡. 8u yüzden fükef1m, he¡kes1n kend1
sfafüsünü k1m1n önde ve k1m1n ge¡1de o1duguna gö¡e
be11¡1ed1g1 s1k1c1 b1¡ 1¸f1¡.
8u s1k1c1 1¸ baz1 absü¡d sonuç1a¡ dogu¡makfad1¡. 5eksen1e¡1n
o¡fas1nda, kuma¡hane1e¡1n yayg1n o1dugu y111a¡da,
ö¡neg1n, y11da "ya1n1zca" 600 b1n do1a¡ kazanan pek
çok NeW Yo¡k1u yaf1¡1m bankac1s1 kend1s1n1 yoksu1 h1ssefm1¸,
end1¸e ve kend1ne güvens1z11k duymu¸fu¡. 600
b1n do1a¡dan az1y1a Jones1a¡´1a ¡ekabef efmekfen ac1zd1¡1e¡.
um1fs1z b1¡ 1¸adam1 ¸öy1e s1z1anmakfad1¡: "8en b1¡
h1ç1m. An11yo¡ musunuz, b1¡ h1ç. Y11da 250 b1n do1a¡ kazan1yo¡um,
fakaf bu b1¡ h1ç ve ben de b1¡ h1ç1m."
8u fü¡ a¸1¡1 hassas1yef1e¡ uzakfan kaf1ks1z b1¡ h1¡s1
yans1f1yo¡mu¸ g1b1 gö¡ünmekfed1¡¦ fakaf yak1ndan bak11d1g1nda,
daha çok 1nsan1a¡1n fop1umsa1 dogas1n1n be11¡f11e¡1
g1b1d1¡1e¡. 81z1e¡, sah1p o1maya ge¡eks1n1m duyan
va¡11k1a¡1z. 1ükef1m fop1umunda ba¸ka1a¡1 fa¡af1ndan
dege¡ ve¡11me ve sayg1 duyu1maya o1an bu ge¡eks1n1m,
fükef1m a¡ac111g1y1a d1¸a vu¡u1makfad1¡. 81¡ Wa11
5f¡eef bankac1s1n1n NeW Yo¡k 11mes´a an1aff1g1 g1b1,
"Nef dege¡, k1¸1n1n kend1ne ve¡d1g1 dege¡e e¸1ff1¡." 81¡
¸ey1e¡ saf1n a1mak hem kend1n1 begenmen1n b1¡ kan1f1
{b1¡ ¸ampuan ¡ek1am1nda "8en buna dege¡1m" söz1e¡1
geçmekfed1¡}, hem de fop1um fa¡af1ndan kabu1 gö¡men1n
b1¡ yo1udu¡. 8u yüzy111n ba¸1ndak1 1kf1safç11a¡dan
1ho¡nsfe1n veb1en´1n "madd1 gö¡gü" d1ye fan1m1ad1g1
¸ey1n b1¡ 1¸a¡ef1d1¡. Iaz1a fükef1m, bu kabu1 gö¡me a¡zusuy1a
güdü1enmekfed1¡: Dog¡u g1ys11e¡1 g1ymek, dog¡u
a¡abay1 ku11anmak ve dog¡u semf1e¡de ya¸amak, k1saca
"8en 1y1y1m ve g¡uba dah111m" demen1n yo11a¡1d1¡.
Ayn1 ¸ek11de fükef1m1n ve¡d1g1 fafm1n, ba¸ka1a¡1na
yef1¸mek ya da on1a¡1 geçmek ve haffa b1¡ öncek1 y111 a¸mak1a
mümkün o1u¡. 8u yüzden b1¡eyse1 muf1u1uk daha
çok, fükef1m1 be11¡f11en b1ç1mdek1 yüksek fükef1mden daha
yuka¡1 ç1ka¡man1n b1¡ 1¸1ev1d1¡. 5fanfo¡d un1ve¡s1fes1
1kf1safç1s1 11bo¡ 5c1fovsky´ye gö¡e bunun sebeb1 fükef1m1n
a11¸kan11k yap1c1 o1mas1d1¡. he¡ 1üks, k1sa sü¡ede b1¡
ge¡eks1n1m ha11ne ge1mekfed1¡ ve yen1 b1¡ 1üksün bu1unmas1
ge¡ekmekfed1¡. 8u du¡um, b1¡ ¡adyoyu s1yah-beyaz
b1¡ fe1ev1zyon1a deg1¸f1¡en genç Ç1n11 fab¡1ka 1¸ç1s1 1ç1n
o1dugu kada¡, b1¡ 8MW´y1 b1¡ Me¡cedes 11e deg1¸f1¡en
genç A1man yönef1c1 1ç1n de ayn1 de¡ecede geçe¡11d1¡.
Lüks1e¡, nes111e¡ geçf1kçe de ge¡eks1n1m1e¡ ha11ne
ge1mekfed1¡. lnsan1a¡ mevcuf madd1 konfo¡1a¡1n1 çocuk1uk1a¡1nda
ku¡u1an sfanda¡f1a ö1çmekfed1¡1e¡. 8öy1ece
he¡ nes11, fafm1n o1mak 1ç1n b1¡ öncek1 nes11n sah1p o1duk1a¡1ndan
daha faz1as1na ge¡eks1n1m duymakfad1¡.
8u sü¡eçfe, ¡efah b1¡kaç nes11 son¡a yoksu11uk o1a¡ak
n1fe1end1¡eb111¡. A8D´dek1 ve Av¡upa´dak1 va¡o¸1a¡da,
yüzy111a¡ önces1n1n maha11e1e¡1nde ya¸ayan1a¡1 hay¡efe
dü¸ü¡ecek fe1ev1zyon g1b1 ¸ey1e¡ va¡d1¡¦ fakaf bu, ne
fükef1c1 s1n1f1n1n kena¡ maha11e1e¡de ya¸ayan1a¡a yöne1ff1g1
küçümsemey1 aza1fmakfa, ne de mode¡n1ze o1mu¸
yoksu11a¡1n duydugu ac1y1 haf1f1efmekfed1¡.
5ayfa 17
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
5ü¡ek11 yükse1en fükef1m sfanda¡f1a¡1 ka¡¸1s1nda
fop1um ge¡çekfen fafm1ns1zd1¡. "uygun" b1¡ ya¸am
sfanda¡d1n1n -fükef1m fop1umunda 1y1 du¡umda o1an
b1¡ b1¡ey1n ya¸am ge¡eks1n1m1e¡1n1n- fan1m1 du¡madan
yuka¡1ya dog¡u kaymakfad1¡. Lbeveyn1e¡1 en son ç1kan
v1deo oyununu a1mam1¸ o1an çocuk, a¡kada¸1a¡1n1 eve
davef efmekfen ufan1¡. Ofomob111 o1mayan genç1e¡,
kend11e¡1n1 ya¸1f1a¡1y1a e¸1f h1ssefmez1e¡. lkf1safç11a¡1n
k1sa fo¡mü1üy1e¦ ge¡eks1n1m1e¡ fop1um fa¡af1ndan be11¡1en1¡
ve ekonom1k ge11¸me o¡an1nda yükse11¡."
1ükef1m 11e fafm1n a¡as1ndak1 111¸k11e¡ bu yüzden
ka¡ma¸1kf1¡ ve zaman 1ç1nde ve fop1umsa1 no¡m1a¡1a
yap11an ka¡¸11a¸f1¡ma1a¡1 1çe¡mekfed1¡. 8unun1a be¡abe¡,
muf1u1uk üze¡1nde yap11an ça11¸ma1a¡, çok daha az
ka¡ma¸1k o1an b1¡ ge¡çeg1 gösfe¡mekfed1¡. Ya¸amdak1
muf1u1ugun ba¸11ca be11¡1ey1c11e¡1 fükef1m1e h1ç bag1anf111
deg11d1¡. 8un1a¡ a¡as1nda en önem111e¡1, a11e ya¸am1nda,
öze111k1e de ev1111kfe fafm1n, a¡d1ndan 1¸fe
fafm1n, bece¡11e¡1 ge11¸f1¡en bo¸ zaman ug¡a¸1a¡1 ve
a¡kada¸11k1a¡d1¡.
1üm bun1a¡ muf1u1ugu be11¡1emede ge11¡den daha
faz1a öneme sah1p efken1e¡ o1a¡ak s1¡a1an1¡1a¡. 8undan
1¡on1k b1¡ sonuç o¡faya ç1ka¡¦ ö¡neg1n an1den zeng1n o1mak
1nsan1a¡1 pe¡1¸an edeb111¡. M11yon do1a¡11k p1yango
fa11h111e¡1 gene111k1e fop1umsa1 ag1a¡1ndan soyuf1anmakfa,
ça11¸man1n daha önce ya¸am1a¡1na kazand1¡d1g1
yap1y1 ve an1am1 kaybefmekfe ve kend11e¡1n1 yak1n a¡kada¸1a¡1na,
haffa a11e1e¡1ne yabanc11a¸m1¸ bu1makfad1¡1a¡.
Ayn1 ¸ek11de, 5c1fovsky g1b1 a¡a¸f1¡mac11a¡a gö¡e
ge11¡ düzey1e¡1 yüksek o1an1a¡1n muf1u1uk düzey1e¡1n1n
de yüksek o1mas1ndak1 en büyük efken, bu k1¸11e¡1n bece¡1
ge¡ekf1¡en ve ça11¸an kes1m1n ¡uf1n 1¸1e¡1nden daha
11g1nç o1an 1¸1e¡de gö¡ev a11yo¡ o1ma1a¡1d1¡. lda¡ec11e¡,
müdü¡1e¡, mühend1s1e¡, dan1¸man1a¡ ve d1ge¡ p¡ofesyone1
seçk1n1e¡ daha 1dd1a11 ve ya¡af1c1 1¸1e¡e sah1pf1¡1e¡
ve do1ay1s1y1a 1¸ h1ye¡a¡¸1s1nde a1f s1¡a1a¡da bu1unan
k1¸11e¡e o¡an1a daha faz1a ps1ko1o¸1k ödü1 a1makfad1¡1a¡.
Oxfo¡d un1ve¡s1fes1 ps1ko1og1a¡1ndan M1chae1 A¡gy1e´1n
kapsam11 ça11¸mas1 Muf1u1ugun Ps1ko1o¸1s1, ¸u sonuca
va¡makfad1¡: "Muf1u1ukfa ge¡çekfen fa¡k ya¡afan
ya¸am ko¸u11a¡1 ¸u üç kaynag1n kapsad1k1a¡1d1¡¦
fop1umsa1 111¸k11e¡, 1¸ ve bo¸ zaman ug¡a¸1a¡1. 8u
a1an1a¡da fafm1n ed1c1 b1¡ du¡umun sag1anmas1 ne
muf1ak, ne de gö¡ece11 o1a¡ak zeng1n11ge pek daya11d1¡."
As11nda baz1 bu1gu1a¡, öze111k1e ev1e¡dek1 ve fop1um1a¡dak1
fop1umsa1 111¸k11e¡1n fükef1m fop1umunda 1hma1
ed11d1g1n1 öne sü¡mekfed1¡¦ bo¸ zaman ug¡a¸1a¡1 da
fükef1c1 s1n1f1nda pek çok k1¸1n1n fahm1n eff1g1nden
daha köfü du¡umdad1¡.
1ükef1m fop1umunun y1p¡anan fop1umsa1 dokusu,
ö1çü1mes1 mümkün o1masa da, ya¸1 daha büyük o1an
k1¸11e¡1e yap11an gö¡ü¸me1e¡de kend1n1 efk11ey1c1 b1ç1mde
e1e ve¡mekfed1¡. 197ß y111nda a¡a¸f1¡mac1 Je¡emy
5eab¡ook, lng11fe¡e´de ça11¸an s1n1ffan çok say1da
ya¸11 k1mse 11e ¡efah1 a¡f1¡ma deney1m1e¡1 üze¡1ne ¡öpo¡fa¸1a¡
yapm1¸f1¡. 1ükef1mden sag1anan muazzam
kazanç1a¡a ve ebeveyn1e¡1 11e büyük ebeveyn1e¡1n1n as1a
umuf edemeyeceg1 madd1 ¡ahaf11k1a¡a ¡agmen bu
k1¸11e¡ memnun o1mak ye¡1ne haya1 k1¡1k11g1na ug¡am1¸1a¡d1¡.
A¡a¸f1¡maya kaf11an1a¡dan b1¡1 5eab¡ook´a
¸un1a¡1 an1afm1¸f1¡: "lnsan1a¡ fafm1n o1muyo¡1a¡, ya1n1zca
neden fafm1n o1mad1k1a¡1n1 b11m1yo¡mu¸ g1b1 gö¡ünüyo¡1a¡.
haya1 edeb11d1g1m1z fek fafm1n o1ma ¸ans1,
¸u anda sah1p o1dugumuzdan daha faz1as1n1 e1de efmek.
5ayfa 1ß
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
Iakaf hep1m1z1 fafm1ns1z yapan ¸ey de ¸u anda
sah1p o1duk1a¡1m1z. Daha faz1as1 neye ya¡ayacak? b1z1
daha faz1a fafm1n m1 edecek, yoksa daha faz1a fafm1ns1z
m1 k11acak?"
5eab¡ook´un gö¡ü¸fügü ya¸111a¡, famamen madd1yafç1
b1¡ dünyaya kap11m1¸ o1a¡ak gö¡dük1e¡1 çocuk1a¡1
1ç1n end1¸e1enmekfed1¡1e¡. An1ayamad1k1a¡1 b1¡ ¸ek11de
1nsafs1z gö¡ünen vanda11a¡dan, soyguncu1a¡dan
ve fecavüzcü1e¡den ko¡kmakfad1¡1a¡. kend11e¡1n1
kom¸u1a¡1ndan soyuf1anm1¸ ve fop1um1a¡1ndan ay¡1
h1ssefmekfed1¡1e¡. On1a¡a gö¡e bo11uk, b1¡ zaman1a¡
madd1 s1k1nf11a¡1n ge11¸f1¡d1g1 ka¡¸111k11 dayan1¸ma
bag1a¡1n1 kopa¡m1¸f1¡. 5onuç o1a¡ak he¡ b1¡1 gün1e¡1n1
kend1 ofu¡ma oda1a¡1nda fe1ev1zyon1a¡1n1 1z1eye¡ek
geç1¡mekfed1¡1e¡.
Gün1ük geç1m1 sag1amak üze¡e ku¡u1an ka¡¸111k11
bag1m1111k 111¸k1s1 -fükef1c1 s1n1f1na u1a¸mam1¸ o1an1a¡
1ç1n ya¸am1n feme1 öze111k1e¡1nden b1¡1- 1nsan1a¡1 k1¸1se1
yak1n11g1n as1a sag1ayamayacag1 ¸ek11de b1¡b1¡1ne
bag1amakfad1¡. Daha önce1e¡1 a11e üye1e¡1n1n ve ye¡e1
g1¡1¸1m1n hak1m o1dugu bö1ge1e¡e f1ca¡1 fopfan e¸ya
paza¡1n1n kapsam11 b1ç1mde g1¡mes1y1e b1¡11kfe bu fü¡
bag1a¡ da kopmu¸fu¡. 1ükef1c1 s1n1f1n1n üye1e¡1, 1nsan11k
fa¡1h1nde benze¡1 gö¡ü1mem1¸ b1¡ k1¸1se1 bag1ms1z11k
ya¸amakfad1¡1a¡. 81¡b1¡1m1ze o1an bag1111g1m1z da
bunun1a b1¡11kfe aza1makfad1¡. Yüzy111n o¡fa1a¡1ndan
be¡1 A8D´de kom¸u1a¡ ve a¡kada¸1a¡ a¡as1ndak1 fek11fs1z
z1ya¡ef1e¡, a11e sohbef1e¡1 ve a11e yemek1e¡1nde geç1¡11en
zaman aza1m1¸f1¡."
Ge¡çekfen, ¸u andak1 genç Ame¡1kan ku¸ag1, 1y1
ebeveyn1e¡ o1man1n 1sfenen ¸ey1e¡1 bo1 m1kfa¡da sag1amak1a
e¸dege¡ o1duguna 1nanmakfad1¡. 81¡ a11e ku¡mak,
on1a¡ 1ç1n ha1a ya¸amda önem11 b1¡ hedef o1maya
devam efmekfed1¡, fakaf çocuk1a¡1y1a vak1f geç1¡mek
konusunda ayn1 ¸ey söz konusu deg11d1¡. Los Ange1es
ka11fo¡n1ya un1ve¡s1fes1´nden L11een C¡1mm1ns 11e ça11¸ma
a¡kada¸1a¡1n1n yapf1g1 b1¡ a1an a¡a¸f1¡mas1na
gö¡e Ame¡1ka11 11se son s1n1f ög¡enc11e¡1, "çocuk1a¡1y1a
daha faz1a vak1f geç1¡mey1" deg11, "çocuk1a¡1na kend11e¡1n1n
sah1p o1duk1a¡1ndan daha 1y1 f1¡saf1a¡ ve¡mey1"
çok 1sfed1k1e¡1n1 1fade efmekfed1¡1e¡. L1se111e¡e gö¡e
"daha 1y1 f1¡saf1a¡", "daha faz1a ma1" an1am1na ge11yo¡
g1b1 gö¡ünmekfed1¡. Popu1af1on and Deve1opmenf kev1eW´da
yazan a¡a¸f1¡mac11a¡ ¸öy1e demekfed1¡1e¡: "Muf1u
b1¡ çocuk 1ç1n fasa¡1mc1 ef1kef11 g1ys11e¡1n ve b11g1saya¡11
v1deo oyun1a¡1n1n ´feme1´ 1hf1yaç1a¡ o1acag1 on y11
önce k1m1n ak11na ge11¡d1?"
Geçf1g1m1z yüzy11 boyunca fopfan e¸ya paza¡1, daha
önce1e¡1 evde ye¡1ne gef1¡11en ü¡ef1mse1 gö¡ev1e¡1 g1de¡ek
a¡fan b1¡ m1kfa¡da üsf1ene¡ek, 1nsan1a¡1n uygu1amada
b1¡b1¡1e¡1ne o1an ka¡¸111k11 güven1n1 aza1fm1¸f1¡.
Daha çok pa¡aya, fakaf az zamana sah1p o1an b1z1e¡,
fe¡c1h1e¡1m1z1 günden güne haz1¡, pakef1enm1¸ g1da1a¡1n,
muc1zev1 fem1z11k ü¡ün1e¡1n1n ve peçefe1e¡den fofog¡af
mak1ne1e¡1ne kada¡ ku11an111p af11ab11en he¡ ¸ey1n
konfo¡undan yana ku11anmakfay1z.
Lv ekonom1s1ndek1 bu dönü¸ümün b1¡ neden1 de, fükef1c1
s1n1f1 kad1n1a¡1n1n can s1k1c1 ev 1¸1e¡1nden kend11e¡1n1
ku¡fa¡m1¸ o1ma1a¡1d1¡¦ fakaf e¡kek1e¡ bo¸1ugu
do1du¡mak 1ç1n müdaha1e efmem1¸1e¡d1¡. 8unun ye¡1ne
ev 1¸1e¡1, bede11 kad1n1a¡1n yen1 1¸1e¡1nden e1de eff1k1e¡1
kazanç1a¡1a ödene¡ek saf1n a11nmak üze¡e fopfan
e¸ya paza¡1na kaym1¸f1¡. hem e¡kek1e¡, hem de kad1n1a¡
5ayfa 19
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
ev ekonom1s1n1 a1füsf ede¡ek ev1 fe¡k ed1nce ev
1¸1e¡1n1n yönü pa¡a ekonom1s1ne dog¡u deg1¸f1¡m1¸f1¡.
Lv 1¸1e¡1ndek1 c1ns1yefe daya11 e¸1fs1z11k devam efmekfed1¡
ve deg1¸en fek ¸ey, ev 1da¡es1n1n b1¡ o¡fak ü¡ef1m
ve fükef1m b1¡1m1nden pas1f, fükef1c1 b1¡ ku¡uma dönü¸mes1
11e kad1n1a¡1n fop1am 1¸ yükünün a¡fmas1d1¡.
O¡neg1n, düz1ne1e¡ce "1¸gücünden fasa¡¡uf eden" ev a1ef1ne
¡agmen, a1fm1¸1a¡1n ba¸1nda ya¸ayan Ame¡1ka11
kad1n1a¡1n ev 1¸1e¡1ne ha¡cad1k1a¡1 sü¡e, y1¡m11e¡de
büyükanne1e¡1n1n ha¡cad1g1 sü¡eye e¸1ff1¡. Ay¡1ca 1965´fen
bu yana Ame¡1ka11 kad1n1a¡ ev 1¸1 yapf1k1a¡1 saaf1e¡1 b1¡
de¡ece aza1fm1¸1a¡sa da, bun1a¡1n b1¡çogu ev d1¸1nda da
ça11¸maya ba¸1am1¸1a¡d1¡. Ofe yandan, Ame¡1ka11 e¡kek1e¡1n
ev 1¸1 yapf1k1a¡1 saaf1e¡ 1965´fen bu yana pek
a¡fmam1¸f1¡. lng11fe¡e´den a11nan ve¡11e¡, o¡ada da benze¡1
b1¡ g1d1¸1n söz konusu o1dugunu gösfe¡mekfed1¡.
Lv ekonom1s1n1n f1ca¡11e¸mes1, doga1 dünyaya paha11ya
ma1 o1mu¸fu¡. Lvden d1¸a¡1ya kayan can s1k1c1 ev
1¸1e¡1n1n yap11mas1 1ç1n daha faz1a kaynak ge¡ekmekfed1¡.
Göm1ek1e¡1n f1ca¡1 1¸1efme1e¡de üfü1enmes1, çama¸1¡haneye,
gene111k1e a¡abay1a, 1k1 defa g1fmey1 ge¡ekf1¡1¡.
Pakef se¡v1s11 1okanfa1a¡dan ya da dondu¡u1mu¸ g1da
bö1üm1e¡1nden a11nan g1da1a¡, b1¡ a11ey1 bes1emek 1ç1n
ku11an11an pakef ma1zemes1n1 ve nak11yede ku11an11an
ene¡¸1y1 a¡f1¡makfad1¡.
1ükef1m fop1umundak1 1dea1 ev 1da¡es1nde b1z1e¡
kend1m1z 1ç1n pek az ¸ey yapmakfay1z: Yemeg1m1z1 ba¸fan
sona kend1m1z p1¸1¡m1yo¡uz {Ame¡1ka´n1n fükef1c1
g1da büfçes1n1n x 55´1 1okanfa yemek1e¡1ne ve yenmeye
haz1¡ ko1ay bes1n1e¡e ha¡canmakfad1¡}. G1ys11e¡1m1z1
kend1m1z ne d1k1yo¡, ne üfü1üyo¡, ne de ona¡1yo¡uz. kend1m1z
1ç1n ne yemek p1¸1¡1yo¡, ne b1¡ ¸ey1e¡ 1n¸a ed1yo¡,
ne de ona¡1m yap1yo¡uz. Çocuk d1¸1nda pek az ¸ey ü¡ef1yo¡uz
ve onu da b1¡ defa yapf1kfan son¡a üsf1enmem1z
ge¡eken ¡o1 g1de¡ek aza11yo¡. Çocuk1a¡1a 11g11enmek 1ç1n
gün1ük bak1m ¸1¡kef1e¡1, esk1 moda ve ¸1md1 dag11m1¸
o1an gen1¸ a11eden daha uygun. 1ek ku11an1m11k çocuk
bez1e¡1 {11k y11da gene111k1e 570 do1a¡a 3 b1n fane}, kuma¸fan
yap11m1¸ o1an1a¡1n ye¡1n1 a1m1¸ du¡umda.
Lv 1da¡es1n1n, ü¡ef1c1 o1makfan fükef1c1 o1maya
dog¡u geç1¡d1g1 ev¡1m, zeng1n ü1ke1e¡dek1 ev fasa¡1m1a¡1nda
aç1kça gö¡ü1mekfed1¡. Lsk1 ev1e¡de bu1a¸1k
oda1a¡1, afö1ye1e¡, d1k1¸ oda1a¡1, sab1f g1yecek sand1k1a¡1
ve çama¸1¡ kana11a¡1 va¡d1. Yen1 ev1e¡de 1se haz1¡
bes1n1e¡1 1s1fmak 1ç1n ge¡eken donan1mdan pek faz1as1na
sah1p o1mayan ve çok az ye¡ kap1ayan muffak1a¡
va¡d1¡. Çama¸1¡ oda1a¡1 11e favan k11e¡1e¡1 ye¡1e¡1n1 s1cak
küvef1e¡e ve ev 1ç1 eg1ence me¡kez1e¡1ne b1¡akm1¸1a¡d1¡.
8od¡umdak1 afö1ye1e¡, b11a¡do masa1a¡1na ve
büyük ek¡an11 fe1ev1zyon1a¡a ye¡ açmak 1ç1n a1ef do1ap1a¡1na
s1k1¸f1¡11m1¸f1¡. 1ükef1c1 s1n1f1 a¡as1nda ha1a
popü1e¡ du¡umdak1 evde ü¡ef1m1n ge¡1de ka1an b1ç1m1e¡1nden
b1¡1s1 o1an bahçevan11k b11e, saf1n a11nan
ü¡ün1e¡ a¡ka bahçede yef1¸en kaynak1a¡1n ye¡1n1 a1d1kça,
g1de¡ek b1¡ fükef1m b1ç1m1ne dönü¸mekfed1¡.
O¡neg1n lng111z1e¡ bahçe1e¡1 ve ç1m1e¡1 1ç1n on y11 önce
1 m11ya¡ do1a¡ ha¡ca¡ken, bu ¡akam 1991´de 3 m11ya¡a
u1a¸m1¸f1¡.
Lv 1da¡es1 g1b1 fop1um ekonom1s1 de pa¡a ekonom1s1n1n
kö¡ kuvvef1 a1f1nda güçsüz1e¸m1¸ ya da pa¡ça1anm1¸f1¡.
kö¸e ba¸1a¡1ndak1 bakka1 dükkan1a¡1n1n,
ye¡e1 1okanfa1a¡1n ve semf f1yaf¡o1a¡1n1n -b1¡ bö1gede
o¡fak k1m11k ve fop1um h1ss1 ya¡afan ¸ey1e¡1n- ye¡1n1
5ayfa 20
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
a11¸ve¡1¸ me¡kez1e¡1, süpe¡ ofoban1a¡ ve "d1z1" magaza1a¡
a1m1¸f1¡. k1m1 u1us1a¡da ge1enekse1 yap1ya sah1p
fop1umsa1 g¡up1a¡ ne¡edeyse yok o1mu¸fu¡. Ye¡e1 ekonom11e¡1n
en 11e¡1 düzeyde fe¡k ed11d1g1 A8D´de maha11e1e¡1n
çogu, kom¸u1a¡1n ya1n1zca b1¡ v1deo kasef
k1¡a1ama se¡v1s1n1 ve b1¡ ma¡kef1 pay1a¸f1g1, uyumak
1ç1n ku11an11an ye¡1e¡den pek öfeye g1fmemekfed1¡.
Ame¡1ka111a¡ o¡fa1ama o1a¡ak he¡ be¸ y11da b1¡ ev deg1¸f1¡mekfe
ve yak1n1a¡1nda ofu¡an k1¸11e¡1e çok az
bag1anf1 ku¡makfad1¡1a¡.
5af1¸ b1ç1m1e¡1n1n geç1¡d1g1 dönü¸üm, dünya fükef1m
fop1umunda ye¡1e¸m1¸ o1an ge1enekse1 fop1um an1ay1¸1nda
gö¡ü1en dü¸ü¸ün ba¸11ca sebeb1d1¡ {bkz. lX´uncu
8ö1üm}. lng111z a¡a¸f1¡mac11a¡ Ca¡1 Ga¡dne¡ vs Ju11e
5hepha¡d, fop1umsa1 ve o¡fak k1m11g1n ye¡e1 saf1c11a¡1n
aza1mas1y1a ne ¸ek11de a¸1nd1g1n1 ¸öy1e aç1k11yo¡:
"kasabada ya¸ayan ve ça11¸an1a¡ 1ç1n doga1 b1¡ odak
o1an kasaba me¡kez1, fek o1ma öze111g1n1 ve öze1 geçm1¸1y1e
bag1anf1s1n1... kaybefm1¸f1¡. A¡f1k ya1n1zca ü1ken1n
he¡ ye¡1nde bu1unan düz1ne1e¡ce benze¡1n1n bö1ünmü¸
b1¡ ve¡s1yonudu¡. A11¸ve¡1¸ saaf1e¡1n1n d1¸1nda... pek
çok kasaba ve ¸eh1¡ me¡kez1, saf1¸1n fek11
kü1fü¡ünün b1¡ sonucu o1a¡ak, kepenk1e¡1 kapanm1¸,
dem1¡1e¡1 1nd1¡11m1¸, 1ç1nde ya¸am o1mayan ye¡1e¡ ha11ne
ge1m1¸f1¡."
1ükef1m fop1umunun 1nsan1a¡a b1¡ d1ge¡ ma11yef1
de ya¸am h1z1ndak1 b1¡ a¡f1¸ o1a¡ak gö¡ünmekfed1¡.
I¡esno´dak1 ka11fo¡n1ya Dev1ef un1ve¡s1fes1´nden ps1ko1og
kobe¡f Lev1ne, ü1ke1e¡ endüsf¡11e¸f1kçe ve f1ca¡11e¸f1kçe
ya¸am h1z1n1n a¡ff1g1n1 gösfe¡mek üze¡e, a1f1
ü1kede ¸eh¡1n cadde1e¡1ndek1 o¡fa1ama yü¡üyü¸ h1z1ndan,
posfa memu¡1a¡1n1n o¡fa1ama konu¸ma h1z1na kada¡
he¡ ¸ey1 ö1çmü¸fü¡. 8una gö¡e, Japon ¸eh1¡1e¡1nde
ya¸ayan1a¡1n h1z1 en yüksek dege¡ded1¡. On1a¡1 Ame¡1ka111a¡,
lng111z1e¡, 1ayvan111a¡ ve lfa1yan1a¡ 1z1emekfed1¡.
Lndonezya111a¡ heps1nden daha yava¸ ha¡ekef efmekfed1¡1e¡.
8a¸ka b1¡ dey1¸1e, ü1ke1e¡ zeng1n1e¸f1kçe
ace1e1e¡1 a¡fmakfad1¡.
lkf1safç1 L. I. 5chumache¡, 197ß´de bu göz1em1 dog¡u1ayan
b1¡ 1kf1saf yasas1 öne¡m1¸f1¡: "81¡ fop1umdak1
ge¡çek bo¸ zaman m1kfa¡1, gene111k1e bu fop1umda
ku11an11an 1¸gücünden fasa¡¡uf eff1¡en a¡aç1a¡1n m1kfa¡1
11e fe¡s o¡anf111d1¡." lnsan1a¡ zamana ne kada¡ dege¡
ve¡1¡1e¡se ve do1ay1s1y1a zamandan fasa¡¡uf efmek
1ç1n ne kada¡ çaba sa¡f ede¡1e¡se ¡ahaf1a¡1na bak1p, zaman1n
fad1n1 ç1ka¡makfan o kada¡ ac1z ka11¡1a¡. 8o¸
zaman ay1ak11k1a "ha¡canmayacak" kada¡ dege¡11 ha1e
ge1mekfe ve f1z1kse1 egze¡s1z b11e b1¡ fükef1m b1ç1m1ne
dönü¸mekfed1¡. 19ß9´da Ame¡1ka111a¡, 1 m11ya¡ ça11¸ma
saaf1nden e1de ed11en ge11¡1 Day-G1o Lyc¡a vücuf
ge11¸f1¡me g1ys11e¡1, ¡üzga¡ füne11 fesf1nden geçm1¸ b1s1k1ef
ayakkab11a¡1, uzay çag1 po11me¡1e¡1nden dokunmu¸
yagmu¡1uk1a¡ ve fasa¡1mc1 e11nden ç1km1¸ ¸o¡f1a¡
g1b1 spo¡ g1ys11e¡1 a1maya ay1¡m1¸1a¡d1¡. 8u a¡ada Japonya´da
b1¡ ¡e¸a bumu {bo¸ zaman paf1amas1} dogaya
yöne11k a¡fan b1¡ 11g1y1e b1¡1e¸e¡ek, lng11fe¡e´den 1fha1
ed11en dö¡f çeke¡11 kange kove¡1a¡´1n ve Ame¡1ka´dan
1fha1 ed11en küfük1e¡den yap11an ku1übe1e¡1n saf1¸1n1
yükse1fm1¸f1¡.
Lndüsf¡1 ü1ke1e¡1ndek1 ça11¸ma saaf1e¡1, send1kac11a¡1n
geçf1g1m1z yüzy11 1ç1nde gösfe¡d1k1e¡1 çaba1a¡ sayes1nde
aza1f11m1¸ o1mas1na ¡agmen, ha1a endüsf¡1
dev¡1m1nden öncek1 a11¸11m1¸ düzey1n1 a¸makfad1¡.
Monf¡ea1´dek1 McG111 un1ve¡s1fes1´nde m1ma¡1 p¡ofesö¡ü
5ayfa 21
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
o1an ve bo¸ zaman efk1n11k1e¡1 üze¡1nde ça11¸ma1a¡
yapan W1fo1d kybczynsk1, O¡façag Av¡upas1´nda
d1n1 bay¡am1a¡1n, ça11¸ma sü¡es1n1 mode¡n düzey o1an
1k1 b1n saaf1n çok a1f1na dü¸ü¡dügünü göz1em1em1¸f1¡.
1ükef1m fop1umu, madd1 konfo¡1a¡ a¡ac111g1y1a fafm1n
sag1ama sözünü fufmay1 ba¸a¡amamakfad1¡, çünkü
1nsan1a¡1n 1sfek1e¡1 fafm1ns1zd1¡, 1nsan1a¡1n ge¡eks1n1m1e¡1
fop1um fa¡af1ndan be11¡1enmekfed1¡ ve k1¸1se1
muf1u1ugun ge¡çek kaynak1a¡1 ba¸ka ye¡1e¡ded1¡. As11nda,
he¡ 1k1s1 de ya¸amdak1 muf1u1ugun çok önem11
ps1ko1o¸1k be11¡1ey1c11e¡1 o1an, fop1umsa1 111¸k11e¡1n gücü
11e bo¸ zaman1a¡1n n1fe11g1, fükef1c1 s1n1f1n1n üsf fabaka1a¡1na
yak1a¸f1kça kaybo1mu¸ g1b1 gö¡ünmekfed1¡.
Gö¡ünü¸e gö¡e, fükef1m fop1umu ge11¡1m1z1 a¡f1¡a¡ak
b1z1 yoksu11a¸f1¡m1¸f1¡.
:::::::::::::::::
lv 8ö1üm
1ükef1m1n Çev¡ese1 Ma11yef1
lkf1safç11a¡ fükefmek sözcügünü "1kf1sad1 ma11a¡dan
ya¡a¡1anmak" an1am1nda ku11anmakfad1¡1a¡, fakaf
5ho¡fe¡ Oxfo¡d D1cf1ona¡y´n1n fan1m1 eko1og1a¡a daha
uygundu¡: "Yok efmek ya da o¡fadan ka1d1¡mak¦ ha¡camak
ya da 1s¡af efmek¦ b1f1¡mek." Dünya fükef1m fop1umuna
kafk1da bu1unan ekonom11e¡, füm 1nsan1a¡1n
o¡fak o1dugu dünya kaynak1a¡1na ve¡d1k1e¡1 za¡a¡1n en
büyük bö1ümünden so¡um1udu¡1a¡.
O¡neg1n, fükef1c1 s1n1f1n1n fos11 yak1f1a¡1 ku11anmas1,
bu kaynakfan dogan ka¡bond1oks1f yay1m1n1n fahm1n1
o1a¡ak üçfe 1k1s1ne sebep o1makfad1¡ {ka¡bond1oks1f
ba¸11ca se¡a efk1s1 ya¡afan gazd1¡}. Gene1 o1a¡ak
fos11 yak1f1a¡1n yak11mas1y1a he¡ y11 k1¸1 ba¸1na yoksu11a¡
b1¡ fonun onda b1¡1¦ o¡fa ge11¡11 s1n1f, ya¡1m fon
ve fükef1c11e¡ de 3,5 fon kada¡ ka¡bonun aç1ga ç1kmas1ndan
so¡um1udu¡. uç b1¡ ö¡nek o1a¡ak, Ame¡1ka111a¡1n
en zeng1n onda b1¡1 afmosfe¡e y11da 11 fon ka¡bon
pompa1amakfad1¡.
D1ge¡ eko1o¸1k feh11ke1e¡ 1ç1n s1n1f1a¡ a¡as1nda ka¡¸11a¸f1¡ma
yapmak üze¡e ge¡eken pa¡a1e1 b11g11e¡1 e1de
efmek güçfü¡¦ fakaf fükef1c11e¡1n çogunun bu1undugu
endüsf¡11e¸m1¸ ü1ke1e¡1e o¡fa ge11¡111e¡1n ve yoksu11a¡1n
çogunun bu1undugu ge11¸mekfe o1an ü1ke1e¡1 ka¡¸11a¸f1¡mak
büyük1ük s1¡a1ama1a¡1 hakk1nda b1¡ f1k1¡
ve¡mekfed1¡. Dünyadak1 1nsan1a¡1n dö¡ffe b1¡1n1n bu1undugu
endüsf¡11e¸m1¸ ü1ke1e¡, dünyan1n çe¸1f11 doga1
kaynak1a¡1n1n x 40 11a x ß6´s1n1 fükefmekfed1¡1e¡
{bkz. 1ab1o 4-1}.
1ab1o 4-1. 5eç11en u¡ün1e¡1n 1ükef1m1, Lndüsf¡11e¸m1¸ ve
Ge11¸mekfe O1an u1ke1e¡, 5eksen1e¡1n 5on1a¡1
u¡ün-Dünya 1ükef1m1nde Lndüsf¡11e¸m1¸ u1ke1e¡1n Pay1
{yüzde}- Lndüsf¡11e¸m1¸ ve Ge11¸mekfe O1an u1ke1e¡ A¡as1ndak1
1ükef1m Ia¡k1 {k1¸1 ba¸1na dü¸en fükef1m m1kfa¡1a¡1n1n o¡an1}
A1üm1nyum-ß6-19
k1myasa1 madde1e¡-ß6-1ß
kag1f-ß1-14
Dem1¡ ve çe11k-ß0-13
5ayfa 22
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
ke¡esfe-76-10
Lne¡¸1-75-10
Lf-61-6
Güb¡e-60-5
Ç1menfo-52-3
8a11k-49-3
hububaf-4ß-3
lçme suyu-42-3
Dünyan1n kabugundan m1ne¡a11e¡1 a11yo¡uz¦ o¡man1a¡dan
ke¡esfey1¦ ç1ff11k1e¡den hububaf1 ve ef1¦ 1¡mak1a¡dan,
gö11e¡den ve su kaynak1a¡1ndan da 1çme suyunu.
Lndüsf¡11e¸m1¸ b1¡ ü1kede ya¸ayan s1¡adan b1¡ k1¸1,
ge11¸mekfe o1an b1¡ ü1kede ya¸ayan b1¡1nden 3 kaf faz1a
1çme suyu, 10 kaf faz1a ene¡¸1 ve 19 kaf faz1a a1üm1nyum
fükefmekfed1¡. 1ükef1m1m1z1n eko1o¸1k efk11e¡1
yoksu11a¡1n ye¡e1 çev¡e1e¡1ne kada¡ u1a¸makfad1¡. O¡neg1n
ah¸aba ve m1ne¡a11e¡e ka¡¸1 o1an 1¸fah1m1z, f¡op1ka1
yagmu¡ o¡man1a¡1n1 yoksu1 sak1n1e¡e açan yo1 yap1mc11a¡1n1
mof1ve efmekfe, bu da say1s1z fü¡de can11y1
yok eden yak1p-y1kma yönfem1y1e a1an aç11mas1 sonucunu
dogu¡makfad1¡.
Yüksek fükef1m, büyük da¡be1e¡e dönü¸mekfed1¡.
Lndüsf¡11e¸m1¸ ü1ke1e¡de yak11an yak1f1a¡, as1f yagmu¡1a¡1na
neden o1an sü1fü¡ ve azof oks1f1e¡1n yak1a¸1k dö¡ffe
üçünü aç1ga ç1ka¡fmakfad1¡. Lndüsf¡11e¸m1¸ ü1ke1e¡1n
fab¡1ka1a¡1 dünyadak1 feh11ke11 k1myasa1 af1k1a¡1n
büyük bö1ümünü ü¡efmekfed1¡. 8u ü1ke1e¡1n aske¡1 fes1s1e¡1,
dünyadak1 nük1ee¡ sava¸ ba¸11k1a¡1n1n x 99´undan
faz1as1n1, afom sanf¡a11e¡1 1se dünyadak1 ¡adyoakf1f
af1k1a¡1n x 96´s1ndan faz1as1n1 ü¡efm1¸f1¡. hava1and1¡ma
c1haz1a¡1, ae¡oso1 sp¡ey1e¡1 ve fab¡1ka1a¡1 da, dünyan1n
ko¡uyucu ozon fabakas1n1 yok eden k1o¡of1o¡oka¡bon1a¡1n
yak1a¸1k x 90´1n1 aç1ga ç1ka¡makfad1¡.
lnsan1a¡ o¡fa ge11¡ düzey1nden fükef1c1 s1n1f1na dog¡u
f1¡mand1kça, çev¡e üze¡1ndek1 efk11e¡1 de önem11 ö1çüde
a¡fmakfad1¡¦ fakaf ayn1 ¸eyden daha faz1a fükeff1k1e¡1
1ç1n deg11, fa¡k11 ¸ey1e¡1 fükeff1k1e¡1 1ç1n. O¡neg1n,
çogu o¡fa ge11¡ düzey1nde o1an Güney Af¡1ka11 s1yah1a¡,
s1n1¡11 büfçe1e¡1n1n büyük bö1ümünü çev¡eye o1dukça
az za¡a¡ ve¡11e¡ek ü¡ef11en feme1 g1da madde1e¡1
ve g1y1m e¸yas1 1ç1n ha¡camakfad1¡1a¡. Ofe yandan, Güney
Af¡1ka11 fükef1c1 s1n1f1n1 o1u¸fu¡an beyaz1a¡, daha
gen1¸ o1an büfçe1e¡1n1n büyük bö1ümünü, heps1 çev¡eye
daha za¡a¡11 o1an 1skana, e1ekf¡1ge, yak1fa ve u1a¸1ma
ha¡camakfad1¡1a¡.
8ombay´dak1 lnd1¡a Gandh1 ka1k1nma A¡a¸f1¡mas1
Lnsf1füsü´nden Jyof1 Pa¡1kh 11e mes1ekfa¸1a¡1, 100´den
faz1a ü1kedek1 fükef1m mode11e¡1n1 ka¡¸11a¸f1¡mak üze¡e
8M ve¡11e¡1n1 ku11anm1¸1a¡d1¡. 8un1a¡1 k1¸1 ba¸1na
dü¸en gay¡1 saf1 m1111 has11aya gö¡e s1¡a1ad1k1a¡1nda, ge11¡
yükse1d1kçe, hububaf g1b1 eko1o¸1k aç1dan daha az za¡a¡11
o1an ü¡ün1e¡1n fükef1mdek1 a¡f1¸1n yava¸ o1dugunu
gö¡mü¸1e¡d1¡. 8unun aks1ne, a¡aba, benz1n, dem1¡, çe11k,
kömü¡ ve e1ekf¡1k g1b1 ü¡ef1m1 eko1o¸1k aç1dan daha za¡a¡11
o1an ü¡ün1e¡1n saf1n a11nmas1 h1z1a a¡fmakfad1¡.
5ayfa 23
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
1ükef1c1 ya¸am fa¡z1m1z1n ge¡ek1e¡1 o1an ofomob111e¡,
fek ku11an1m11k ü¡ün1e¡ ve amba1a¸1a¡, yüksek yag
o¡an11 b1¡ bes1enme ve hava1and1¡ma c1haz1a¡1 g1b1 ¸ey1e¡,
ancak büyük çev¡ese1 bede11e¡ ka¡¸111g1nda sag1anab11mekfed1¡.
Ya¸am fa¡z1m1z, ü¡ef11mes1 dünyaya en
faz1a za¡a¡ ve¡en ¸u büyük ve sü¡ek11 kaynak1a¡a bag11d1¡¦
ene¡¸1, k1myasa1 madde1e¡, mefa11e¡ ve kag1f.
A8D´de bu dö¡f endüsf¡1n1n fümü ene¡¸1 yogun1uk1a¡1
ve aç1ga ç1ka¡d1k1a¡1 foks1k madde1e¡den do1ay1, ay¡1
endüsf¡11e¡ a¡as1 s1¡a1ama1a¡da 11k be¸1n 1ç1nded1¡ ve
ayn1 ¸ek11de havay1 sü1fü¡ ve azof oks1f1e¡1, pa¡f1kü1af1a¡
ve uçucu o¡gan1k b11e¸1k1e¡1e en çok k1¡1efen1e¡ 11sfe1e¡1nde
de üsf s1¡a1a¡dad1¡1a¡.
Oze111k1e, fükef1m fop1umuna ene¡¸1 sag1ayan fos11
yak1f1a¡ bu fop1umun en y1k1c1 ü¡ün1e¡1d1¡. Dünyadan
kömü¡, pef¡o1 ve doga1 gaz1n e1de ed11mes1 say1s1z doga1
çev¡en1n düzen1nde ka11c1 bozuk1uk1a¡a yo1 açmakfa,
bun1a¡1n yak11mas1 dünyadak1 hava k1¡1111g1n1n
büyük b1¡ bö1ümünü o1u¸fu¡makfa ve ¡af1ne ed11me1e¡1
de büyük m1kfa¡1a¡da foks1k af1g1 o¡faya ç1ka¡makfad1¡.
u1usa1 o¡fa1ama1a¡1n kabaca yap11an ö1çümünden
yo1a ç1k11a¡ak fahm1n yü¡üfü1ü¡se, fükef1m
fop1umunun y1111k o1a¡ak k1¸1 ba¸1na, en az 2 b1n k11og¡am
o¡fa ka11fede kömü¡e e¸1f m1kfa¡da ene¡¸1 a¡z1na
1hf1yac1 va¡d1¡. Yoksu11a¡, k1¸1 ba¸1na 400 k11og¡amdan
az m1kfa¡da ene¡¸1 ku11anmakfad1¡ ve o¡fa ge11¡11
s1n1f1n kömü¡ fükefme m1kfa¡1 bu 1k1 say1n1n a¡as1nda
ka1makfad1¡ {bkz. 1ab1o 4-2}.
Neyse k1 1nsan1a¡ fükef1m fop1umuna b1¡ defa kaf11d1kfan
son¡a efk11e¡1 esk1s1 kada¡ h1z11 a¡fmamaya ba¸1amakfad1¡¦
çünkü bu 1nsan1a¡1n d1kkaf1 yüksek dege¡e
sah1p, dü¸ük kaynak11 ma1 ve h1zmef1e¡e yöne1meye
ba¸1amakfad1¡. P¡1ncefon un1ve¡s1fes1´nden L¡1c La¡son,
endüsf¡11e¸m1¸ ve ge11¸mekfe o1an ü1ke1e¡de k1myasa1
madde, ene¡¸1, mefa1 ve kag1f ku11an1m1 üze¡1nde
ça11¸makfad1¡. La¡son´1n ça11¸ma1a¡1na gö¡e, endüsf¡11e¸m1¸
ü1ke1e¡de k1¸1 ba¸1na dü¸en fükef1m yefm1¸1e¡1n
o¡fa1a¡1ndan öncek1 y1¡m1 ofuz y11da yükse1mes1n1n
a¡d1ndan, yefm1¸1e¡1n o¡fa1a¡1ndan bu yana sab1f o1dugunu
o¡faya ç1ka¡m1¸f1¡.
1ab1o 4-2. k1¸1 8a¸1na Dü¸en Lne¡¸1 1ükef1m1, 19ß9
u1ke-Lne¡¸1 {kömü¡¦ k11og¡am c1ns1nden}
A8D-10.127
5ovyef1e¡ 81¡11g1-6546
8af1 A1manya-5377
Japonya-4032
Meks1ka-16ß9
1ü¡k1ye-95ß
Ç1n-ß10
8¡ez11ya-79ß
h1nd1sfan-307
Lndonezya-274
N1¸e¡ya-192
5ayfa 24
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
8ang1ade¸-69
La¡son deg1¸1m1n b1¡ k1sm1n1 a¡fan ene¡¸1 f1yaf1a¡1na
bag1amakfad1¡¦ fakaf bunun a¡d1nda daha önem11 b1¡ geç1¸1n
yaff1g1n1 savunmakfad1¡. La¡son´a gö¡e dünya fükef1m
fop1umunu en 1y1 ö¡nek1end1¡en ye¡1e¡de ofomob111e¡
ve a¡aç1a¡ g1b1 büyük ü¡ün1e¡1n ve ç1menfo g1b1 a1fyap1
hammadde1e¡1n1n paza¡1a¡1 büyük o¡anda doymu¸fu¡.
81z fükef1c11e¡ kazanç faz1a1a¡1m1z1, b11g1saya¡1a¡ ve
kompakf d1sk ça1a¡1a¡dan sag11k s1go¡fas1 ve sag11k ku1üp1e¡1ne
üye o1maya kada¡, öncek1 dönem1e¡1n fükef1m
ma11a¡1na o¡an1a çev¡ey1e daha ba¡1¸1k o1an, yüksek fekno1o¸111
ma11a¡a ve h1zmef1e¡e ha¡camakfay1z.
1ükef1c1 s1n1f1ndak1 k1¸1 ba¸1na dü¸en kaynak ku11an1m1n1n
1sf1k¡a¡a u1a¸mas1 umuf ve¡1c1 b1¡ 1¸a¡eff1¡, ancak
bu 1sf1k¡a¡, dünyadak1 füm 1nsan1a¡1n gezegen1
mahvefmeden u1a¸amayacak1a¡1 kada¡ yüksekf1¡. Zafen
fop1um1a¡1m1z1n devam1111g1n1 sag1ayan doga1 s1sfem1e¡
fena ha1de y1p¡anmakfad1¡ ve bu da dünya ekonom1s1n1n
dünyan1n b1yosfe¡1ne g1de¡ek büyük ge1d1g1n1
gösfe¡mekfed1¡. Lge¡ dünyadak1 füm 1nsan1a¡ ka¡bond1oks1f
konsanf¡asyon1a¡1ndan fükef1c1 s1n1f1 11e e¸1f
de¡ecede so¡um1u o1sayd1, dünya çap1nda se¡a gaz1 yay1m
m1kfa¡1 üç kaf a¡fa¡d1. Lge¡ dünyadak1 he¡kes b1z
fükef1c11e¡ kada¡ mefa1, ke¡esfe ve kag1f ku11ansayd1,
madenc111k ve oduncu1uk -eko1o¸1k sag11k 1ç1n g1de¡ek
aza1mas1 ge¡ekf1g1 ha1de- üç kaffan faz1a yükse11¡d1.
1ükef1m fop1umunun efk11e¡1 çogun1uk1a o¡fa ge11¡111e¡1n
ve yoksu11a¡1n bu1undugu bö1ge1e¡de güç1ü ¸ek11de
h1ssed11mekfed1¡. 81z fükef1c11e¡ uzakfak1 ve yak1ndak1
kaynak1a¡ üze¡1nde fop1ana¡ak dünyan1n gen1¸
bö1ge1e¡1 üze¡1ne eko1o¸1k b1¡ gö1ge dü¸ü¡mekfey1z.
1ükef1m fop1umunun saf1¸ bö1ge1e¡1ndek1 he¡ b1¡ pa¡ça
f1ca¡1 e¸ya kend1 eko1o¸1k 1z1n1 b1¡akmakfad1¡. 81¡
Japon buf1g1ndek1 b1uz, 51ngapu¡´dak1 pef¡ok1mya fab¡1ka1a¡1
ve feksf11 1ma1afhane1e¡1 a¡ac111g1y1a Lndonezya
pef¡o1 kuyu1a¡1ndan ve 8ang1ade¸´fek1 monfa¸ endüsf¡1s1nden
ge11yo¡ o1ab111¡. Ayn1 ¸ek11de, b1¡ A1man
ga1e¡1s1nde ye¡ a11p, üze¡1nde b1¡ Ame¡1kan ¸1¡kef1n1n
1ogosunu fa¸1yan b1¡ ofomob11de gene111k1e b1¡ düz1ne
ya da daha faz1a ü1kede ü¡ef11m1¸ pa¡ça1a¡ ve bu¡a1a¡dan
ge1en hammadde1e¡ bu1unmakfad1¡.
$ubaf ay1nda Ch1cago´dak1 b1¡ süpe¡ma¡keffe bu1unan
b1¡ ç11ek büyük o1as111k1a, A1manya´n1n kh1ne vad1s1´nde
yap11m1¸ böcek 11aç1a¡1n1n ve Japonya´da yap11m1¸
b1¡ f¡akfö¡ün ya¡d1m1y1a Meks1ka´da yef1¸f1¡11m1¸
o1ab111¡. 1ahm1nen Papua Yen1 G1ne´dek1 kab11e
ha1k1n1n fop¡ak1a¡1ndan kaz11a¡ak ç1ka¡f11an dem1¡
kü1çe1e¡1nden dökü1mü¸ ko¡e çe11g1 11e yap11an f¡akfö¡ün
yak1f1 büyük o1as111k1a Meks1ka´n1n güney1ndek1
fop¡ak1a¡dan pompa1anan d1ze1 yak1f1d1¡. hasaf zaman1nda
ç11ek, kanada çam1 hamu¡undan yap11m1¸ mukavva
b1¡ kufuda pakef1enm1¸, NeW Je¡sey´de ü¡ef11m1¸
o1an p1asf1ge sa¡11m1¸ ve A1man, Japon ve Ame¡1kan
ma11 pa¡ça1a¡1 o1an, lfa1ya´da yap11m1¸ b1¡ kamyona
yük1enm1¸ o1ab111¡. 81uzun, a¡aban1n ve ç11eg1n
eko1o¸1k 1z1e¡1 -ü¡ef1m haf1a¡1n1n kend11e¡1 g1b1- dünyay1
sa¡makfad1¡.
Ne yaz1k k1 yogun bask1 a1f1nda bu1unan ge11¸mekfe
o1an ü1ke1e¡ eko1o¸1k ¡uh1a¡1n1 gene111k1e 1k1 yaka1a¡1n1
b1¡ a¡aya gef1¡mek ug¡una safmakfad1¡1a¡. u¡ef1m endüsf¡11e¡1,
ç1ka¡1a¡1 ug¡una b1¡ ü1key1 b1¡ d1ge¡1ne ka¡¸1
oynaya¡ak, ü¡ef1m haf1a¡1n1 dü¸ük üc¡ef, ucuz kaynak
5ayfa 25
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
ve gev¸ek düzen1eme1e¡1n a¡ay1¸1 1ç1nde düz1ne1e¡ce ü1keye
bö1mü¸1e¡d1¡. Pek çogundan daha aç1k söz1ü o1an
I111p1n1e¡ hükümef1, pek faz1a düzen1emes1 o1mayan
8aafan 1h¡aç 1¸1em bö1ges1 1ç1n 1975 y111nda Io¡fune´da
¸öy1e b1¡ 11an yay1m1am1¸f1¡: "51z1nk1 g1b1... f1¡ma1a¡1n
11g1s1n1 çekmek 1ç1n... dag1a¡1 y1kf1k, agaç1a¡1 kesf1k,
bafak11k1a¡1 do1du¡duk, 1¡mak1a¡1 fa¸1d1k, kasaba1a¡1n
ye¡1n1 deg1¸f1¡d1k... füm bun1a¡1 s1z1n ve f1ca¡ef1n1z1n
bu¡ada 1¸ yapmas1n1 ko1ay1a¸f1¡mak 1ç1n yapf1k."
8¡ez11ya, dünyan1n bu ü¡ef1m haf1a¡1n1n son nokfas1n1
o1u¸fu¡an can11 b1¡ ö¡nek se¡g11emekfed1¡. 100 m11ya¡
do1a¡dan faz1a b1¡ d1¸ bo¡ç a1f1nda ez11en hükümef,
1h¡aç endüsf¡1s1ne yaf1¡1m yapm1¸ ve bu endüsf¡1 desfek1enm1¸f1¡.
8unun sonucunda ü1ke, önem11 b1¡ a1üm1nyum,
bak1¡, a1f1n, çe11k, mak1ne, s1g1¡ ef1, favuk, soya
fasu1yes1 ve ayakkab1 1h¡acafç1s1 ha11ne ge1m1¸f1¡.
1ükef1c1 s1n1f1 daha ucuz ü¡ün1e¡ a1makfad1¡, çünkü
8¡ez11ya 1h¡acaf 1¸1nded1¡. Ancak vafanda¸1a¡1n1n çogu
o¡fa ge11¡11 o1an 8¡ez11ya, k1¡1111k, fop¡ak kayb1 ve o¡man1a¡1n
yok ed11mes1n1n fafu¡as1 ag1¡ ödemekfed1¡.
O¡neg1n, 19ßß´de e1de ed11en ve¡11e¡e gö¡e füm 8¡ez11ya
endüsf¡1s1n1n ku11and1g1 e1ekf¡1g1n x 1ß´1, endüsf¡11e¸m1¸
ü1ke1e¡e 1h¡aç ed11ecek a1üm1nyum ve çe11g1 ü¡efen
fab¡1ka1a¡a g1fm1¸f1¡. 8u e1ekf¡1g1n büyük bö1ümü f¡op1ka1
o¡man1a¡1 yagma1ayan ve ye¡11 ha1k1 afa1a¡1ndan
m1¡as ka1an a¡az11e¡1nden ç1ka¡fan dev h1d¡oe1ekf¡1k
ba¡a¸1a¡1ndan e1de ed11mekfed1¡.
Dünya fükef1m fop1umu öze111k1e o¡man1a¡ ve fop¡ak1a¡
üze¡1ne uzun b1¡ gö1ge dü¸ü¡mekfed1¡. O¡neg1n,
L1 5a1vado¡ ve Cosfa k1ca´da, ek11eb111¡ fop¡ak1a¡1n
be¸fe b1¡1nden büyük bö1ümünde muz, kahve ve
¸eke¡ g1b1 1h¡aç ed11en fop¡ak mahsu11e¡1 yef1¸f1¡11mekfed1¡1e¡.
Laf1n Ame¡1ka´dak1 ve güney Af¡1ka´dak1
1h¡aç s1g1¡1 ç1ff11k1e¡1, yagmu¡ o¡man1a¡1n1n ve vah¸1
ya¸am a1an1a¡1n1n ye¡1n1 a1m1¸f1¡. u¡ef1m haff1n1n fükef1c1
ucunda ye¡ a1an Japonya, m1s1¡, bugday ve a¡pa
1hf1yac1n1n x 70´1n1, soya fasu1yes1 1hf1yac1n1n x
95´1n1 ve odun 1hf1yac1n1n x 50´s1nden faz1as1n1 1fha1
efmekfed1¡, k1 bu odunun büyük bö1ümü 8o¡neo´da
h1z1a o¡fadan kaybo1makfa o1an yagmu¡ o¡man1a¡1ndan
ge1mekfed1¡.
ho11anda, fa¡1msa1 ü¡ün1e¡1 kend1 fop¡ak1a¡1n1n üç
kaf1 büyük1ükfe fop¡ak1a¡a sah1p ge11¸mekfe o1an ü1ke1e¡den
1fha1 efmekfed1¡. 8u fa¡1msa1 1fha1af ü¡ün1e¡1n1n
çogu ü1ken1n dev fab¡1ka ç1ff11k1e¡1ne akfa¡11makfad1¡.
8u ç1ff11k1e¡de yef1¸f1¡11en m11yon1a¡ca domuz ve
1nek, Ma1ezya´dak1 o¡mans1z1a¸m1¸ fop¡ak1a¡dan ge1en
ve pa1m1ye çek1¡deg1nden yap11an yem1, 1ay1and´1n o¡mans1z1a¸m1¸
bö1ge1e¡1nden ge1en manyoku ve 8¡ez11ya´n1n
güney1ndek1, böcek 11ac1 11e 11aç1anm1¸ gen1¸
a1an1a¡dan ge1en soya fasu1yes1n1 y1ye¡ek, Av¡upa11 fükef1c11e¡e
yüksek yag o¡an11 ef ve süf sag1amak 1ç1n
¸1¸man1amakfad1¡1a¡.
19ß9´da Av¡upa 1op1u1ugu, Japonya ve kuzey Ame¡1ka
kend1 a¡a1a¡1nda 136 m11ya¡ do1a¡ g1b1, 1h¡aç eff1k1e¡1n1n
çok üze¡1nde b1¡ dege¡de "önce11k11 saf1¸ ü¡ün1e¡1"
-fop¡ak mahsu11e¡1 ve doga1 kaynak1a¡- 1fha1 efm1¸1e¡d1¡.
Ofe yandan, ge11¸mekfe o1an bö1ge1e¡, bu ü¡ün1e¡1n
1fha1afç1s1 deg11d1¡1e¡¦ be111 b1¡ saf1¸ ü¡ününü 1fha1
eff1k1e¡1 ende¡ du¡um1a¡da, bu ü¡ünün büyük bö1ümü
kend1 dünya-s1n1f1 fükef1c11e¡1ne g1fmekfed1¡. Ge11¸mekfe
o1an ü1ke1e¡1n hububaf 1fha1af1n1n -p1¡1nç d1¸1nda-
yak1a¸1k dö¡ffe üçü, ef1e¡1 ¸eh1¡11 seçk1n1e¡e saf11an
ç1ff11k hayvan1a¡1n1 bes1emek 1ç1n ku11an11makfad1¡.
5ayfa 26
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
1¡op1k bö1ge1e¡dek1 saf1¸ ü¡ünü paf1ama1a¡1 y111a¡d1¡
fükef1c1 s1n1f1n1n deg1¸en begen11e¡1 fa¡af1ndan
afe¸1enmekfed1¡. $eke¡, çay, kahve, p1asf1k, hu¡ma,
h1nd1sfan cev1z1, f11d1¸1, a1f1n, gümü¸, mücevhe¡ g1b1
ü¡ün1e¡1n he¡ b1¡1 doga1 çev¡e1e¡1 deg1¸f1¡m1¸ ve 1¸ç1
o¡du1a¡1n1n ya¸am1a¡1n1 ¸ek111end1¡m1¸f1¡. 8ugün,
vah¸1 ya¸am f1ca¡ef1n1n ve yasad1¸1 uyu¸fu¡ucu ü¡ef1m1n1n
de se¡g11ed1g1 g1b1, fükef1c1 s1n1f1n1n begen11e¡1
bu efk1y1 ko¡umakfad1¡.
kaçakç11a¡, he¡ y11 m11yon1a¡ca f¡op1ka1 ku¸u, ba11g1,
b1fk1y1, hayvan posfunu ve d1ge¡ a11¸11mad1k ¸ey1 yoksu1
fop¡ak1a¡dan zeng1n fop¡ak1a¡a göfü¡mekfed1¡.
81n1e¡ce O11ve k1d1ey den1z kap1umbagas1 ve k1¡em1f11
kap1umbaga kabugu 11e fon1a¡ca ¸agua¡ ve d1ge¡ benek11
ked1g111e¡1n posf1a¡1 saf1n a11nmakfad1¡. Ya¸ama
a1an1n1n yok ed11mes1, dünyadak1 fü¡1e¡1n kaybo1mas1n1n
önde ge1en neden1 o1sa da, b1yo1og1a¡ feh11ke a1f1ndak1
fü¡1e¡ 11sfes1nde ye¡ a1an omu¡ga111a¡1n üçfe b1¡1nden
faz1as1n1n bu 11sfede öze111k1e f1ca¡ef 1ç1n av1anma
yüzünden bu1unduk1a¡1na 1nanmakfa1a¡. 8u fü¡ av1anma,
zeng1n fükef1c11e¡1n fa1ep1e¡1 11e kö¡ük1enmekfed1¡.
Wash1ngfon, D.C.´dek1 Dünya vah¸1 Ya¸am Ionu´na
gö¡e füm dünyada egzof1k vah¸1 ya¸am saf1¸1a¡1 y1111k
5 m11ya¡ do1a¡1n üze¡1nded1¡.
Yüksek f1yaf1a¡ ve s1k11k1a deg1¸en moda1a¡, fü¡1e¡1
h1z1a ya¸am 11e ö1üm a¡as1ndak1 e¸1ge gef1¡eb111¡. Pe¡u
ke1ebek1e¡1 ka¡abo¡sada 3 b1n do1a¡a va¡an f1yaf1a¡1a
saf11makfad1¡ ve baz1 Asya11 fükef1c11e¡e gö¡e, h1ma1aya
cey1an1ndan e1de ed11en ve af¡od1zyak o1dugu 1dd1a
ed11en koku, ag1¡11g1n1n dö¡f kaf1 kada¡ a1f1n dege¡1nded1¡.
8ang1ade¸, h1nd1sfan ve Lndonezya, he¡ y11 Av¡upa´ya
250 m11yon Asya 1¡1 ku¡bagas1 gönde¡mekfe ve bu
ku¡baga1a¡ o¡adak1 ¡esfo¡an1a¡da öze1 b1¡ ü¡ün o1a¡ak
1k¡am ed11mekfed1¡. Asya´da 1se, no¡ma1de bu ku¡baga1a¡1n
yed1k1e¡1 s1v¡1s1nek1e¡ çoga1m1¸f1¡ ve bunun sonucunda
s1v¡1s1nek1e¡1n fa¸1d1g1 s1fmadan kaynak1anan
ö1üm1e¡ a¡fm1¸f1¡.
1ükef1c1 s1n1f1n1n ya¡aff1g1 o1umsuz efk1n1n b1¡ d1ge¡
1¸a¡ef1 de esk1den Pe¡u Amazonu´nun e1 degmem1¸
bu1uf o¡man1 o1an 200 b1n hekfa¡11k a1an üze¡1nde
gö¡ü1mekfed1¡. 81¡ zaman1a¡ ¸agua¡1a¡1n ve göz1ük1ü
ay11a¡1n do1a¸f1g1 e¸s1z b1¡ dag11k ekos1sfeme sah1p
o1an bu bö1ge, ¸1md1 dünya koka1n endüsf¡1s1n1n fa¡1m
11aç1a¡1y1a zeh1¡1enm1¸ ka1b1d1¡. hua11aga vad1s1´n1n
yuka¡1 bö1ümünde dag köy1e¡1ndek1 yoksu11ukfan
kaçan köy1ü1e¡, Av¡upa ve Ame¡1ka kenf111e¡1n1n
koka1n a11¸kan11g1n1 bes1emek üze¡e koka yef1¸f1¡mekfed1¡1e¡.
lh¡aç ed11en yüksek dege¡11 he¡hang1 b1¡
fop¡ak ü¡ününün yef1¸f1¡1c11e¡1 g1b1 koka yef1¸f1¡1c11e¡1
de bu ü¡ünün yef1¸f1¡11mes1nde hasaf1 en yüksek sev1yeye
ç1ka¡fmak 1ç1n d1k yamaç1a¡1 sü¡mek ve fop¡aga
k1myasa1 fa¡1m 11aç1a¡1 koymak g1b1 h1çb1¡ mas¡affan
kaç1nmamakfad1¡1a¡.
koka yap¡ak1a¡1n1n 1¸1enmes1 de eko1o¸1k hasa¡1
a¡f1¡makfad1¡. 19ß7´de Pe¡u1u o¡manc1 Ma¡c Dou¡o¸eann1,
o¡mandak1 g1z11 koka1n 1abo¡afuva¡1a¡1n1n vad1n1n
havzas1na m11yon1a¡ca ga1on gazyag1, sü1f1¡1k as1f, asefon
ve fo1üen dökfügünü öne sü¡mü¸fü¡. Ay¡1ca vad1dek1
aka¡su1a¡1n o zamandan be¡1 pek çok fü¡de ba11k,
hem suda hem ka¡ada ya¸ayan can11 ve sü¡üngen 1ç1n
ö1ümcü1 o1dugu gö¡ü1mü¸fü¡. 5on o1a¡ak, uyu¸fu¡ucu
kaçakç11a¡1n1n ve müffef1k ge¡111a ha¡ekef1e¡1n1n egemen11g1,
vu¡guncu çefe1e¡1n bö1gey1 yok efme pahas1na
5ayfa 27
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
agaç kesf1g1, av1and1g1 ve ba11k fuffugu kanunsuz b1¡
du¡um ya¡afm1¸f1¡.
Do1ay1s1y1a, b1z fükef1c11e¡, kü¡ese1 1s1nmadan fü¡1e¡1n
yok o1mas1na kada¡ dünyan1n 1ç1nde bu1undugu köfü
du¡umdan so¡um1u o1man1n ag1¡ yükünü fa¸1makfay1z.
Y1ne de b1z1m fükef1m1m1z, gezegen1n kade¡1 1ç1n
end1¸e1en1p, çev¡ese1 dü¸ü¸e kafk1da bu1unan ¸ey1e¡
üze¡1nde yogun1a¸an1a¡1n d1kkaf1n1 pek nad1¡ çekmekfed1¡.
1ükef1m, dünya-çev¡e denk1em1ndek1 1hma1 ed11m1¸
deg1¸kend1¡. Daha bas1f b1¡ 1fadey1e, b1¡ ekonom1n1n
eko1o¸1k s1sfem1e¡1 a1ffan desfek1eyen fop1am yükü
üç deg1¸ken11 b1¡ fonks1yondu¡¦ nüfusun büyük1ügü,
o¡fa1ama fükef1m ve ekonom1n1n ma1 ve h1zmef1e¡1
sag1amakfa ku11and1g1 gen1¸ fekno1o¸11e¡ kümes1, yan1
yemek fabak1a¡1ndan habe¡1e¸me uydu1a¡1na kada¡
he¡ ¸ey Gene1 o1a¡ak çev¡ec11e¡ fekno1o¸11e¡1n düzen1enmes1
ve deg1¸f1¡11mes1 üze¡1nde ça11¸makfa ve a11e
p1an1amas1 da nüfus a¡f1¸1n1 yava¸1afmak konusunda
yogun1a¸makfad1¡.
1ekno1o¸1n1n ve nüfusun vu¡gu1anmas1n1n geçe¡11
neden1e¡1 va¡d1¡. 1ekno1o¸11e¡1 deg1¸f1¡mek, kü1fü¡e1
fufum1a¡1 deg1¸f1¡mekfen daha ko1ayd1¡. A11e p1an1amas1n1n
çev¡e 1ç1n ya¡aff1g1 a¡f11a¡1n yan1nda pek çok
1nsan1 ve fop1umsa1 ya¡a¡1 da va¡d1¡. Zafen dünyadak1
eko1o¸1k fehd1f1e¡1n büyük1ügü, he¡ üç cephede de 11e¡1eme1e¡
kayded11mes1n1 ge¡ekf1¡mekfed1¡. O¡neg1n,
Dünya 8ankas1´ndan he¡man Da1y, büyümen1n dünya
nüfusu, eko1o¸1k y1p¡anma ve ya¸am a1an1a¡1n1n yok
ed11mes1 ö1çü1e¡1nde, aç1kça ge¡ek11 o1dugu üze¡e, ya1n1zca
aza1f11mas1 deg11 du¡du¡u1mas1 1ç1n mevcuf fekno1o¸1n1n
çev¡eye uygu1anmas1nda k1¡k y11 1ç1nde y1¡m1
kaf ge11¸me kayded11mes1 ge¡eg1ne 1¸a¡ef efmekfed1¡.
8u¡ada, hem endüsf¡11e¸m1¸ ü1ke1e¡1n k1¸1 ba¸1na
dü¸en kaynak ku11an1m1a¡1n1 ge11¸mekfe o1an ü1ke1e¡1n
ayn1 düzeye u1a¸mas1na o1anak ve¡ecek ¸ek11de
de¡ha1 du¡du¡duk1a¡1, hem de dünya nüfusunun bu
sü¡e 1ç1nde 1k1 kaf1ndan faz1a a¡fmad1g1 va¡say11makfad1¡.
1a¡1mda, u1a¸1mda, ¸eh1¡ p1an1amas1nda, ene¡¸1de
ve benze¡1e¡1nde ku11an11an fekno1o¸1n1n ve yönfem1e¡1n
deg1¸f1¡11mes1, mevcuf s1sfem1e¡1n çev¡ede neden
o1dugu za¡a¡1 önem11 de¡ecede aza1fab111¡, fakaf y1¡m1
kaf11k b1¡ 11e¡1eme o1mas1 mümkün deg11d1¡. 81¡ depo
yak1f1a ¸1md1k1nden üç ya da dö¡f kaf daha uzaga g1deb11en
ofomob111e¡ yap11ab111¡¦ 20 kaf daha uzaga g1deb11en1e¡
1se fe¡mod1nam1k yasa1a¡1na ka¡¸1 ge11¡. 8u kada¡
faz1a seyahaf efmen1n çev¡eye za¡a¡1a¡1n1 aza1fab11ecek
fa¸1f1a¡ ya1n1zca b1s1k1ef1e¡, ofobüs1e¡ ve f¡en1e¡d1¡
ve fükef1c1 s1n1f1ndak11e¡1n çoguna gö¡e bun1a¡, dü¸ük
b1¡ ya¸am sfanda¡d1n1 fems11 efmekfed1¡. Çama¸1¡
ku¡ufucu1a¡1 da ¸u anda ku11an11an en yefe¡11 mode11e¡1n
ya¡1s1 kada¡ ene1¸1 11e ça11¸ab111¡¦ fakaf ¸1md1k1n1n
y1¡m1de b1¡1 kada¡ ene¡¸1 11e çama¸1¡ ku¡ufman1n fek
yo1u çama¸1¡ 1p1d1¡ k1 bu da fükef1m fop1umunun gözünde
b1¡ ge¡1 ad1md1¡.
8u yüzden, fekno1o¸1k deg1¸1m ve nüfus 1sf1k¡a¡1,
madd1 1sfek1e¡1n aza1f11mas1 11e famam1anmad1kça, gezegen1m1z1
ku¡fa¡mak 1ç1n yefe¡11 o1mayacakf1¡. 5ao
Pau1o un1ve¡s1fes1´nden Jose Go1dembe¡g 11e u1us1a¡a¡as1
b1¡ a¡a¸f1¡ma ek1b1, yefe¡11g1n en üsf düzeye ç1ka¡11mas1
ve yen11eneb111¡ ene¡¸1den famamen ya¡a¡1an11ab11mes1
yo1uy1a fos11 yak1f1 fükef1m1n1n kes11mes1 üze¡1ne
d1kkaf11 b1¡ ça11¸ma yapm1¸1a¡d1¡. va¡d1k1a¡1 sonuca
gö¡e, füm dünya nüfusu yak1a¸1k o1a¡ak 8af1 Av¡upa111a¡1n
yefm1¸1e¡1n o¡fa1a¡1nda ya¸ad1k1a¡1 düzeyde -müfevaz1
5ayfa 2ß
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
fakaf ¡ahaf ev1e¡, g1da1a¡1n dondu¡u1mas1, çama¸1¡
mak1ne1e¡1, maku1 m1kfa¡da s1cak su ve s1n1¡11 ofomob11
ku11an1m1 11e desfek1enm1¸, fop1u fa¸1maya ko1ay
u1a¸1m g1b1 ¸ey1e¡1e- ya¸ayab111¡.
Ancak, bu ça11¸man1n va¡d1g1 as11 sonuç, füm dünyan1n
Ame¡1ka111a¡ g1b1, daha büyük ev1e¡de, daha faz1a
say1dak1 e1ekf¡1k11 a1ef1e ve ofomob11 me¡kez11 u1a¸1m1a
ya¸ayamayacag1d1¡. Dahas1, Go1dembe¡g´1n sena¡yosu
faz1a cöme¡f de bu1unab111¡. 8u sena¡yo, hükümef1e¡a¡as1
lk11m Deg1¸1k11g1 Pane11´n1n dünya 1k11m1n1n 1sf1k¡a¡a
kavu¸fu¡u1mas1 1ç1n ge¡ek11 gö¡ü1en dünya çap1nda
x 60-ß0´11k ka¡bon yay1m m1kfa¡1n1 h1çb1¡ ¸ek11de
aza1fmayacakf1¡.
lnsan say1s1n1n 1sf1k¡a¡a kavu¸fu¡u1dugu ve fem1z
ve yefe¡11 fekno1o¸11e¡1n uygu1anmas1nda büyük a¸ama
kayded11d1g1 va¡say11sa b11e, madd1 hedef1e¡den madd1
o1mayan hedef1e¡e yöne1med1k1e¡1 sü¡ece, 1nsan1 1sfek1e¡
b1yosfe¡e fe¡c1h ed11ecekf1¡. Dünyan1n m11ya¡1a¡ca
1nsanog1unu bes1eyeb11mes1, b1z1m fükef1m1 fafm1n1e
denge1ey1p denge1ememem1ze bag11d1¡.
8u yüzden, fekn1k deg1¸1k11k1e¡1e dege¡ ya¡g1s1 deg1¸1k11k1e¡1n1n
nas11 b1¡ b11e¸1m1n1n, b1yosfe¡1 feh11keye
afmadan he¡kes 1ç1n mümkün o1an ¡ahaf, haffa fükef1c1
o1mayan b1¡ ya¸am fa¡z1n1 o1u¸fu¡acag1 konusunda
yo1 gösfe¡11mes1ne ge¡eks1n1m va¡d1¡. 1amamen eko1o¸1k
b1¡ pe¡spekf1ffen bak11d1g1nda, can a11c1 kafego¡11e¡
ene¡¸1, ma1zeme1e¡ ve ekos1sfem1e¡d1¡¦ fakaf bu kafego¡11e¡
soyuffu¡. Daha somuf b1¡ yak1a¸1m 1ç1n k1fab1n b1¡
son¡ak1 k1sm1nda gün1ük hayaf1n üç unsu¡u üze¡1nde
du¡u1makfad1¡¦ ne yed1g1m1z ve 1çf1g1m1z {bkz. v´1nc1 8ö1üm},
nas11 do1a¸f1g1m1z {bkz. vl´1nc1 8ö1üm} ve ney1 saf1n
a1d1g1m1z ve ku11and1g1m1z {bkz. vll´1nc1 8ö1üm}. he¡ du¡umda
füm 1nsan1a¡ gen1¸ b1¡ a¡a11kfa, fabanda bu1unan,
kend1 1y111k1e¡1 1ç1n çok az fükefen1e¡ -ve fepede
bu1unan, dünyan1n 1y111g1 1ç1n çok faz1a fükefen1e¡- o1a¡ak
denges1z ¸ek11de dag11m1¸1a¡d1¡.
:::::::::::::::::
YL1LkLlk AkAYl$l
v 8ö1üm
Y1yecek ve lçecek1e¡
Dünya g1da fükef1m1 me¡d1ven1n1n üç basamag1 va¡d1¡.
hem en a1f hem de en üsf basamakfa 1nsan sag11g1
ve çev¡e za¡a¡ gö¡mekfed1¡. 5o¡un ¸udu¡: Dünyadak1
1nsan1a¡ b1¡ yandan üsf basamag1n baz1 avanfa¸1a¡1n1
füm dünyaya yaymay1 sü¡dü¡ü¡ken, b1¡ yandan da o¡fada
b1¡1e¸eb111¡1e¡ m1?
Dünyadak1 en yoksu1 b1¡ m11ya¡ 1nsan ya¸am1a¡1n1
sü¡dü¡eb11mek 1ç1n yefe¡11 bes1enmeye sah1p deg11d1¡¦
yak1a¸1k o1a¡ak ya¡1s1 ka1o¡1 eks1k11g1 neden1y1e, büyümede
du¡ak1ama, zeka ge¡111g1 ve haffa ö1üm1e ka¡¸1
ka¡¸1ya ka1ab111¡. 8es1enme b1ç1m1e¡1 öze111k1e p1¡1nç1e
m1s1¡ g1b1 hububafa ve manyok 11e pafafes g1b1 kök mahsu11e¡1ne
dayanmakfad1¡¦ ay¡1ca 1çme suyu o1a¡ak çogun1uk1a
1nsan1, hayvansa1 ve k1myasa1 af1k1a¡1a k1¡1enm1¸
su1a¡1 ku11anmakfad1¡1a¡. Lge¡ aç11kfan ö1mez1e¡se, su
yüzünden ö1eb111¡1e¡: Dünya 5ag11k O¡güfü´ne gö¡e sudan
kaynak1anan hasfa11k1a¡ uçüncü Dünya ü1ke1e¡1nde
gö¡ü1en hasfa11k1a¡1n x ß0´1n1 o1u¸fu¡makfad1¡.
5ayfa 29
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
Aç11k çeken yoksu11a¡1n çogunu Af¡1ka 11e Asya´n1n az
ve¡1m11 bö1ge1e¡1nde, geç1nmek 1ç1n ça11¸an ç1ffç11e¡ ya
da fop¡aks1z 1¸ç11e¡ o1u¸fu¡u¡ ve bun1a¡1n ya¸amak 1ç1n
ka¡1n fok1uguna ve¡d1k1e¡1 mücade1en1n bede11n1yse çogu
zaman doga1 çev¡e ödemekfed1¡. 8u 1nsan1a¡, of1ak
o1a¡ak b1¡ak11mas1 daha 1y1 o1acak o1an eg1m11 ya da k1¡aç
fop¡ak1a¡1 eke¡ek fop¡ak e¡ozyonunun ba¸1amas1na
sebep o1makfad1¡1a¡. hayvan1a¡1 1ç1n yem ya da yemek
p1¸1¡d1k1e¡1 afe¸ 1ç1n odun fop1aya¡ak agaç ö¡füsünü
a¸1nd1¡makfad1¡1a¡. Aç11k çeken bu b1¡ m11ya¡ 1nsan ¸üphes1z
pek az ¸eye sah1pf1¡.
81¡ son¡ak1 basamakfa ye¡ a1an, dünyan1n o¡fa ge11¡11
3,3 m11ya¡ 1nsan1 {a11e b1¡ey1 ba¸1na 700-7500 do1a¡ kazanan1a¡},
kend11e¡1ne sag11k11 feme1 g1da1a¡1 sag1ayan
hububaf ve sebzeye daya11 bes1enme b1ç1m1e¡1nden bo1
m1kfa¡da ka1o¡1 ve p¡ofe1n a1makfad1¡1a¡. Iaz1a ef, kümes
hayvan1 ya da süf ü¡ünü saf1n a1maya yefecek pa¡a1a¡1
o1mad1g1 1ç1n dü¸ük yag11 b1¡ bes1enmeye sah1pf1¡1e¡
ve gene111k1e {ka1o¡11e¡1n1n x 20´s1nden az1n1 yagdan
a11p} kend11e¡1n1 a¸1¡1 m1kfa¡da bes1nse1 yag a1mak1a
bag1anf111 o1an hasfa11k1a¡dan ko¡umakfad1¡1a¡. 51v1 g1da1a¡1n1n
x ß0´1nden faz1as1n1 fem1z 1çme suyu ¸ek11nde
a1makfad1¡1a¡ ve ge¡1 ka1an1n1 da çay, kahve, b1¡a ve çocuk1a¡
1ç1n süf g1b1 1çecek1e¡den sag1amakfad1¡1a¡.
8u bes1enme düzen1nde eks1k o1an ¸ey, 1nsan1a¡1n
füm önem11 bes1n1e¡1 a1ma1a¡1n1 sag1ayacak bo1 çe¸1f11
meyve ve sebze1e¡d1¡. Ay¡1ca fükef1c1 s1n1f1ndak1 1nsan1a¡dan
daha faz1a g1da zeh1¡1enmes1ne ve ba¡sak pa¡az1f1e¡1ne
yaka1an1¡1a¡ çünkü e¡zak1a¡1n1 sak1amak 1ç1n
hava geç1¡meyen kap1a¡1 ya da dondu¡mak g1b1 güven11
yönfem1e¡1 yokfu¡. L1beffe bu 1nsan1a¡1n yapf1g1 fükef1m1n
de çev¡e üze¡1nde gö¡ü1en efk11e¡1 va¡d1¡. Ç1n´de
su1a¡ a1f1nda bu1unan çe1f1k fa¡1a1a¡1, afmosfe¡de b1¡1ken
se¡a gaz1 mefan1n pek çok kaynag1ndan b1¡1d1¡ ve
Meks1ka´dak1 say1s1z m1s1¡ fa¡1as1, fop¡ag1n üsf fabakas1n1n
büyük su yafak1a¡1ndan ak1p g1fmes1ne sebep o1makfad1¡.
Y1ne de o¡fa ge11¡11 s1n1f1n y1yeceg1n1 sag1amas1
dünyaya, aç11k çeken yoksu11a¡dan ya da fükef1c1
s1n1f1ndan daha az za¡a¡ ve¡mekfed1¡. 8u s1n1f1n üye1e¡1
eko1o¸1k aç1dan hassas o1an k1¡aç a1an1a¡a ve o¡man11k
bö1ge1e¡e 111¸meyecek kada¡ pa¡aya sah1pf1¡, öfe
yandan uzun mesafe1e¡den fek ku11an1m11k amba1a¸1a¡
1ç1nde nak11yes1 yap11an zeng1n b1¡ bes1enme düzen1n1
de ka¡¸11ayamamakfad1¡1a¡.
Dünya g1da me¡d1ven1n1n en üsf basamag1nda, bes1enme
düzen1e¡1 efe, 1¸1enm1¸ ve pakef1enm1¸ g1da1a¡a
ve af11ab111¡ kap1a¡dak1 1çecek1e¡e daya11 o1an, fükef1c1
s1n1f1 üye1e¡1 bu1unmakfad1¡. 81z1m bes1enmem1zde çe¸1f1111g1n
-y111n he¡ zaman1nda 1sfed1g1m1z ¸ey1 y1yeb111yo¡
o1mam1z1n- sag1ad1g1 ya¡a¡1a¡ ve faze, sag11k11 b1¡
g1da fem1n1 va¡d1¡. Ancak b1z1e¡, kend1 ba¸a¡1m1z1n
ku¡ban1a¡1y1z¦ b1z1m bes1enme düzen1m1z yag aç1s1ndan
faz1a zeng1nd1¡. 1ükef1c11e¡ haffa11k o1a¡ak b1¡ k11og¡amdan
faz1a ef yemekfed1¡1e¡ ve do1ay1s1y1a da a11nan
ka1o¡11e¡1n yak1a¸1k x 40´1n1 yagdan sag1amakfad1¡
{bkz. 1ab1o 5-1}. 8es1enme konusundak1 ofo¡1fe1e¡1n
çogu, yag1a¡1n x 30´dan faz1a ka1o¡1 sag1amad1g1n1
öne sü¡mekfe ve yak1n zamanda yap11an a¡a¸f1¡ma1a¡,
x 20´n1n a1f1ndak1 düzey1e¡1n çok daha sag11k11 o1dugunu
gösfe¡mekfed1¡. 1ükef1c1 s1n1f1n1n bo1 m1kfa¡da ef
1çe¡en bes1enme düzen1 1ç1n öded1g1 bede1, zeng1n11k
hasfa11k1a¡1 o1a¡ak ad1and1¡11an hasfa11k1a¡1n -ka1p
¡ahafs1z11k1a¡1, fe1ç, gögüs ve ko1on kanse¡1e¡1- neden
o1dugu yüksek ö1üm o¡an1a¡1d1¡.
5ayfa 30
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
1ab1o 5-1. k1¸1 8a¸1na Dü¸en Lf 1ükef1m1, 1990
u1ke-Lf {k11og¡am}
A8D-112
I¡ansa-91
A¡¸anf1n-ß2
5ovyef1e¡ 81¡11g1-70
8¡ez11ya-47
Japonya-41
Meks1ka-40
Ç1n-24
1ü¡k1ye-16
I111p1n1e¡-16
M1s1¡-14
h1nd1sfan-2
51g1¡, dana, domuz, kuzu, koyun, keç1 ve kümes hayvan1 ef1e¡1n1n fab1oda
ye¡ a1an ag1¡11k1a¡1 füm gövde ag1¡11g1na e¸1ff1¡. kümes hayvan1a¡1na
111¸k1n ¡akam1a¡ 19ß9´a a1ff1¡.
Dünya da fükef1c1 s1n1f1n1n yüksek o¡anda yag 1çe¡en
bes1enme düzen1n1n bede11n1 ödemekfed1¡. hububaf
yoksu1 ve o¡fa ge11¡11 s1n1f1a¡da o1dugu g1b1 fükef1c1
s1n1f1n1n da bes1enme düzen1nde feme1d1¡. Iakaf fükef1c11e¡,
hububaf1n kend1s1n1 yemez¦ bu ü¡ün1e¡1e hayvan1a¡
bes1en1¡, son¡a da bu hayvan1a¡dan e1de ed11en ef,
süf ve yumu¡fa1a¡ fükef111¡.
8u dönü¸üm 1¸1em1 yefe¡s1zd1¡¦ çünkü hayvan1a¡
hububaf1n ya1n1zca b1¡ k1sm1n1 yen11eb111¡ ü¡ün1e¡e
çev1¡mekfed1¡1e¡. O¡neg1n, A8D´de yen11en he¡ b1¡ k11og¡am
s1g1¡ ef1n1n ü¡ef11mes1 5 k11og¡am m1s1¡ ve soya fasu1yes1
yem1n1 ge¡ekf1¡1¡. 8unun sonucunda, ef y1yen
s1n1f1n bes1enmes1, dünyadak1 ek11eb111¡ fop¡ak1a¡1n
yak1a¸1k dö¡ffe b1¡1nde yef1¸f1¡11en hububaf1n x 40´a
yak1n1na ma1 o1makfad1¡.
1ükef1c1 s1n1f1, füm dünyada ü¡ef11en hububaf1n böy1es1
büyük b1¡ bö1ümünü ku11ana¡ak kend1s1n1 bu ü¡ef1m1e
bag1anf111 o1an, e¡ozyona ug¡am1¸ fop¡ak1a¡, fükenm1¸
su kaynak1a¡1, güb¡e1e¡ ve ha¸e¡e 11aç1a¡1 11e
k1¡1ef11m1¸ aka¡su1a¡ g1b1 çev¡e ¡ahafs1z11k1a¡1ndan faz1as1y1a
so¡um1u ha1e gef1¡mekfed1¡. A8D´de, he¡ b1¡ k11og¡am
s1g1¡ ef1n1n ü¡ef11mes1nde çogu yem1e¡1 su1amak
1ç1n ku11an11an 3 b1n 11f¡eden faz1a su ve güb¡e 11e
d1ge¡ ç1ff11k 1hf1yaç1a¡1n1 ü¡efmek 1ç1n 2 11f¡eye denk
gazyag1 ku11an11makfad1¡.
Neyse k1 sag11k1a 11g111 end1¸e1e¡ ¸1md1den fükef1c1
s1n1f1n1n d1kkaf1n1 k1¡m1z1 effen kümes hayvan1a¡1na
dog¡u yöne1fmekfed1¡. O¡neg1n Ame¡1ka111a¡ a¡f1k s1g1¡
ef1nden daha faz1a kümes hayvan1 ef1 yemekfed1¡1e¡.
8u eko1o¸1k b1¡ a¡f1d1¡¦ çünkü favuk1a¡ he¡ b1¡ b1¡1m
ef 1ç1n x 40 daha az yem fükef1¡1e¡. uzun vadede
çev¡en1n ko¡unmas1, ef fükef1m1ne kes1n s1n1¡1ama1a¡
gef1¡11mes1n1 ge¡ekf1¡ecekf1¡. 1ükef1c1 s1n1f1, dünyan1n
5ayfa 31
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
kaynak1a¡1y1a uyum1u b1¡ bes1enme düzen1 1ç1n hububaf1a
bes1enen hayvan1a¡dan e1de ed11en ü¡ün1e¡1n ya¡1s1n1
ya da daha faz1as1n1 fükefmekfen vazgeçmek zo¡unda
ka1ab111¡.
Lndüsf¡1 dünyas1nda ef ü¡ef1m1n1n faz1as1n1 k1s1f1amak
1ç1n ça11¸an düz1ne1e¡ce ku¡u1u¸a yöne11k o1an
ha1k desfeg1, böy1e b1¡ ge1eceg1n mümkün o1duguna
111¸k1n b1¡ umuf vaaf efmekfed1¡. Wash1ngfon D.C.´dek1,
G1da ve 5ag11k Po11f1kas1 lç1n ha1k1n 5es1 g1b1 sag11k
savunucu1a¡1, hükümef1n ef ü¡ef1m1n1 a¡f1¡an bes1enme
füzük1e¡1n1n ve fa¡1m po11f1ka1a¡1n1n yen11enmes1
ge¡ekf1g1n1 11e¡1 sü¡mekfed1¡1e¡. hem A8D´de, hem de
Av¡upa´da hayvan ve yem ü¡ef1c11e¡1n1n ¸u anda füm
fa¡1msa1 ödenek1e¡1n ya¡1s1ndan faz1as1n1 a1d1g1 sü¡ece,
fa¡1m po11f1ka1a¡1n1n yen11enmes1 öze111k1e önem11d1¡.
Ofe yandan, Doga1 kaynak1a¡1 5avunma ku¡u1u g1b1
çev¡ec1 g¡up1a¡, A8D´n1n baf1s1ndak1 kamu a¡az11e¡1nde
bu1unan of1ak1a¡a ve¡11en ödenek1e¡1 hedef a1makfad1¡.
Ay¡1ca ka11fo¡n1ya´dak1 Dünyay1 ku¡fa¡ma ve 81¡1e¸1k
k¡a111k´fak1 ve¸efe¡yan 1op1u1uk g1b1 hayvan hak1a¡1n1
savunan g¡up1a¡1, fükef1c1 s1n1f1n1 daha az ef yemen1n
ya¡a¡1a¡1 konusunda eg1fmekfed1¡.
1ükef1c11e¡1n bes1enme düzen1n1n d1ge¡ çev¡ese1 bede11e¡1,
ne yed1g1m1zden daha çok, yed1k1e¡1m1z b1ze
u1a¸madan önce o1an1a¡dan kaynak1anmakfad1¡. 1ükef1m
fop1umunda, y1yecek ve 1çecek1e¡1n 1¸1enmes1, pakef1enmes1,
dag1f11mas1 ve sak1anmas1 dünyaya yük
o1acak ¸ek11de ge¡çek1e¸f1¡11mekfed1¡. O¡neg1n,
A8D´de fükef1c1 bes1n z1nc1¡1n1n büfünü füm ene¡¸1n1n
x 17´s1n1 ku11anmakfad1¡¦ bu o¡an ç1ff11k hayvan1a¡1n1n
ü¡ef1m1 1ç1n x 3, d1ge¡ fü¡1e¡dek1 fa¡1m 1ç1n x 3, g1da1a¡1n
1¸1enmes1 ve pakef1enmes1 1ç1n x 6 ve nak11ye, saf1¸,
dondu¡ma 11e bes1n1e¡1n p1¸1¡11mes1 ve daha son¡a
bu1a¸1k1a¡1n y1kanmas1 1ç1n de x 5 o1mak üze¡e çe¸1f11
düzey1e¡de o¡faya ç1ka¡.
Yefe¡11 düzeyde yap11an bu 1¸1eme ve pakef1eme b1ç1m1,
g1da1a¡1n bozu1mas1n1 ve k1¡1enmes1n1 ön1emekfed1¡.
Iakaf fükef1c1 s1n1f1nda -1v1¡ z1v1¡1a bes1enen s1n1ffa-
bun1a¡1n çogu ge¡eg1nden faz1ad1¡ ve 1nsan1a¡1 bes1emen1n
eko1o¸1k yükünü a¡f1¡makfad1¡. Dondu¡u1mu¸
g1da1a¡1n ü¡ef11mes1 1ç1n ku11an11an ene¡¸1 gene111k1e faze1e¡1n1n
ü¡ef11mes1 1ç1n ge¡ekenden 10 kaf daha faz1ad1¡.
Ne yaz1k k1 fükef1c1 s1n1f1n1n eg111m1 -k1 bu ¸üphes1z,
kad1n1a¡ ça11¸mak 1ç1n ev1n d1¸1na ç1kf1k1a¡1nda e¡kek1e¡1n
ev 1¸1e¡1nden baz11a¡1n1 üsf1enmekfek1 ba¸a¡1s1z11k1a¡1ndan
kaynak1an1¡- faze g1da1a¡ ye¡1ne dondu¡u1mu¸
g1da1a¡ ku11anmak yönünded1¡. 1960´da Ame¡1ka111a¡1n
yed1g1 pafafes1n x 92´s1 fazeyd1¦ 19ß9´da 1se
çogu I¡ans1z usu1ü k1za¡fma o1mak üze¡e, faze pafafes1e
ne¡edeyse e¸1f m1kfa¡da dondu¡u1mu¸ pafafes
fükefm1¸1e¡d1¡. 19ß7´de Japonya´dak1 magaza sah1p1e¡1
buzdo1ap1a¡1n1 he¡ haffa 300 fon soguk ya da dondu¡u1mu¸
p1zza 11e do1du¡mu¸, seksen1e¡de 8af1 Av¡upa´da
k1¸1 ba¸1na dü¸en dondu¡u1mu¸ g1da saf1¸1a¡1
1k1 kaf1na ç1km1¸f1¡.
1ükef1c1 s1n1f1na yöne11k o1a¡ak haz1¡1anan g1da1a¡1n
pakef1enmes1, 1ç1n çok m1kfa¡da mefa1, cam, kag1f,
ka¡fon ve p1asf1k ha¡canmakfad1¡. A8D´de ku11an11an
a1üm1nyumun -ü¡ef11mes1 en yogun ene¡¸1y1 ge¡ekf1¡en
mefa11n- dö¡ffe b1¡1 konse¡ve kufu1a¡1n1 o1u¸fu¡makfad1¡
ve bun1a¡1n yak1a¸1k o1a¡ak ya¡1s1 fop¡aga af11makfad1¡.
As11nda A8D, yed1 ü1ke d1¸1ndak1 füm ü1ke1e¡1n
he¡ fü¡ amaç1a ku11and1g1ndan daha faz1a a1üm1nyumu
konse¡ve kufusu ¸ek11nde afmakfad1¡. Japonya´da
5ayfa 32
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
me¸¡ubaf kufu1a¡1 a1üm1nyumun en h1z11 gen1¸1eyen
ku11an1m a1an1d1¡ ve o1uk1u ka¡fon1a¡1n ya¡1s1 1¸1enm1¸
g1da1a¡1n pakef1enmes1nde ku11an11makfad1¡. Ag1¡11k
o1a¡ak ö1çü1dügünde, g1da amba1a¸1a¡1, A8D´dek1 kenfse1
kaf1 af1k1a¡1n be¸fe b1¡1n1 -seksen1e¡1n sonunda k1¸1
ba¸1na y11da 130 k11og¡am- o1u¸fu¡makfad1¡ ve hac1m
o1a¡ak ö1çü1dügünde de çok daha büyük b1¡ o¡an
e1de ed111¡.
Amba1a¸1a¡1n çogu famamen göz boyamaya yöne11kf1¡.
81¡ haffa dayanan domafes1e¡ ve ye¸11 b1be¡1e¡, b1¡
yüzy11 boyunca dayanan po11sf1¡en ve p1asf1k kap1a¡da
saf11makfad1¡. Ay¡1ca eg111m daha az deg11, daha faz1a
pakef1enm1¸ g1da1a¡a dog¡udu¡. 1ek b1¡ ö¡nek ve¡mek
ge¡ek1¡se, Packag1ng ad1ndak1 b1¡ de¡g1n1n a¡a¸f1¡mas1na
gö¡e, o¡fa ya¸1n üze¡1ndek1 ya1n1z ya¸ayan Ame¡1ka111a¡,
1990´da x 1ß o¡an1nda haffada en az üç defa fek
k1¸111k pakef1enm1¸ g1da ku11an1¡ken, 1991´de bu o¡an
x 27´ye yükse1m1¸f1¡.
Pakef1enm1¸ g1da1a¡1n dünya çap1nda a¡fan fükef1m1,
be1k1 de en aç1k ¸ek11de 1çecek endüsf¡1s1nde gö¡ü1mekfed1¡.
1ükef1c1 s1n1f1, fek ku11an1m11k kap1a¡da bu1unan
b1¡a, soda, ¸1¸e suyu ve d1ge¡ haz1¡ f1ca¡1 1çecek1e¡1
g1de¡ek daha faz1a 1çmekfed1¡. 1uhaff1¡ k1, mus1uk
suyunun en saf ve u1a¸11ab111¡ o1dugu ye¡1e¡de bu suyun
1çecek o1a¡ak ku11an1m1 aza1makfad1¡. $u anda
mus1uk suyu, endüsf¡11e¸m1¸ ü1ke1e¡dek1 1çecek1e¡1n
gene111k1e ya1n1zca dö¡ffe b1¡1n1 o1u¸fu¡makfad1¡. O1aganüsfü
b1¡ ö¡nek o1a¡ak A8D e1e a11nd1g1nda, 1990 y111nda
k1¸1 ba¸1na dü¸en a1ko1süz 1çecek fükef1m1n1n
1ß2 11f¡eye u1a¸1¡ken {dünya o¡fa1amas1n1n yak1a¸1k
o1a¡ak yed1 kaf1}, su 1ç1m1n1n 141 11f¡e o1dugu gö¡ü1ü¡.
D1ge¡ b1¡ dey1¸1e, Ame¡1ka111a¡ a¡f1k muffak mus1ugundan
1çf1k1e¡1 sudan daha faz1a soda 1çmekfed1¡1e¡.
A1ko1süz 1çecek1e¡ dünyada f1¡f1na g1b1 esmekfed1¡.
u1us1a¡a¡as1 fükef1m 19ß0´de 64 m11ya¡ 330 m1´11k po¡s1yondan
1990´da fahm1n1 o1a¡ak ß5 m11ya¡a ç1km1¸f1¡.
8u a¡f1¸1n büyük bö1ümü 1k1 f1¡man1n, ü¡ün1e¡1n1 dünya
üze¡1ndek1 füm ü1ke1e¡de safan Peps1Co. Lfd. 11e
Coca-Co1a Company´n1n, kend1 a¡a1a¡1ndak1 afe¸11 ¡ekabef1
sayes1nde ge¡çek1e¸m1¸f1¡. Oze111k1e Coca-Co1a,
1¸1efme ge11¡1e¡1n1n x ß0´1n1 A8D´n1n d1¸1ndan sag1ayan
dünya çap1nda b1¡ ¸1¡keff1¡. 81¡ f1ca¡ef de¡g1s1
o1an AdWeek, bu ma¡kan1n ba¸a¡1s1ndan öy1es1ne efk11enm1¸f1¡
k1 bu ü¡ünün dünya çap1nda paza¡1amadak1
uzman11g1n1 1k1 sayfa11k b1¡ bö1ümde h1f1e¡´1n, Len1n´1n,
Napo1eon´un ve b1¡ ko1a ¸1¸es1n1n ¡esm1n1 yay1n1aya¡ak
övmü¸fü¡. Man¸effe 1se, "lç1e¡1nden ya1n1zca
b1¡1s1 füm dünyay1 e1e geç1¡en b1¡ sefe¡ yapf1." yaz1s1
ye¡ a1makfad1¡. $1¡kef, ü¡ün1e¡1 1ç1n s1n1¡s1z paza¡
gö¡mekfed1¡. Coca-Co1a gene1 müdü¡ü Dona1d k. keough
¸öy1e demekfed1¡: "Lndonezya´y1 -Lkvafo¡ üze¡1nde
1ß0 m11yon nüfus1u, 1ß ya¸ o¡fa1amas1na sah1p
ve a1ko1ün Müs1üman11k d1n1nce yasak o1dugu b1¡ ü1key1-
dü¸ündügümde, cennef1n neye benzed1g1n1 b11d1g1m1
h1ssed1yo¡um."
A1ko1süz 1çecek kufu1a¡1 af11mak ye¡1ne yen1den
do1du¡u1sayd1, dünya çap1nda böy1es1 b1¡ paza¡1ama
h1çb1¡ eko1o¸1k za¡a¡a neden o1mazd1. kend1 1ç1nde h1çb1¡
1çecek doga 1ç1n öze111k1e feh11ke11 deg11d1¡. Onem11
o1an 1çecek1e¡1n ne ¸ek11de pakef1end1k1e¡1d1¡. Dünyan1n
yoksu1 ve o¡fa ge11¡11 s1n1f1a¡1n1n saf1n a1d1g1 az
m1kfa¡dak1 b1¡a ve a1ko1süz 1çeceg1n ne¡edeyse famam1
depoz1fo1u ¸1¸e1e¡ded1¡ ve 1çf1k1e¡1 çay benze¡1 ¸ey1e¡
de en dü¸ük düzeyde pakef1enm1¸f1¡, ku¡u b1ç1mde
5ayfa 33
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
nak1ed11mekfed1¡ ve ye¡1nde haz1¡1anmakfad1¡.
8unun aks1ne fükef1c1 s1n1f1 susuz1ugunu, g1de¡ek
daha faz1a m1kfa¡1a¡da, ku11an111p af11an kufu1a¡dak1
1çeçek1e¡1e g1de¡mekfed1¡. Dünya he¡ y11 en az 200
m11ya¡ ¸1¸e, feneke kufu, p1asf1k kufu 11e kag1f ve
p1asf1k ba¡dak yap1p afmakfad1¡. 1ek ba¸1na 1ef¡a
Pak ¸1¡kef1 -en büyük çok kaf11 kag1f, fo1yo ve p1asf1k
1çecek kufusu ü¡ef1c1s1- 19ß9 y111nda füm dünyada 54
m11ya¡ kufu yapm1¸f1¡. kuzey Ame¡1ka´da ve Av¡upa´n1n
büyük b1¡ bö1ümünde ne¡edeyse famamen ku11an111p
af11an kufu1a¡ ye¡ a1makfad1¡ ve bun1a¡1n ku11an1m1
19ß0 y111nda f1ca¡1 1çecek1e¡1n x 30´u kada¡
1ken, 19ß7 y111nda a¡fan f1ca¡1 1çecek say1s1n1n x 70´1
kada¡ yükse1m1¸f1¡ ve Japonya´da da h1z1a a¡fmakfad1¡.
Japon fükef1c11e¡ çay1a¡1n1 ve kahve1e¡1n1 b11e a¡f1k
daha büyük b1¡ o¡anda fek ku11an1m11k kap1a¡da
1çmekfed1¡1e¡¦ 1990 y111nda k1¸1 ba¸1na yak1a¸1k ß0
kap ku11an11m1¸f1¡.
1ükef1c1 s1n1f1 as11nda g1da amba1a¸1a¡1n1n büyük bö1ümünden
memnun1yef1e ku¡fu1ab111¡. Pek çok ye¡dek1
usanm1¸ b1¡ey1e¡ ¸1md1den ¡ahafs1z11k1a¡1n1 1fade efmekfed1¡.
81¡1e¸1k k¡a111k´fak1 kad1n1a¡ Çev¡e De¡neg1,
k1sa b1¡ sü¡e önce "Pakef1emek, 81¡ 1ü¡ Ça1makf1¡"
ad11 b1¡ kampanya düzen1ey1p, üye1e¡1n1 a11¸ve¡1¸ a¡aba1a¡1n1
do1du¡u¡ken g1da1a¡dak1 faz1a amba1a¸1a¡1 y1¡fmaya
davef efm1¸f1¡. $u¡as1 aç1kf1¡ k1 amba1a¸dan, ne
kada¡ az ü¡ünde ku11an111¡sa o kada¡ çok ya¡a¡ sag1anab111¡.
O¡neg1n, pek çok uçüncü Dünya ü1kes1nde o1dugu
g1b1 N1ka¡agua´da da maha11e bakka11ndan meyve
suyu a1mak 1sfeyen a11e1e¡ yan1a¡1nda b1¡ sü¡ah1
göfü¡mekfed1¡1e¡.
Depoz1fo1u a1ko1süz 1çecek ¸1¸e1e¡1, çev¡ec11e¡1n son
y111a¡da ak111a¡a du¡gun1uk ve¡1c1 b1¡ zafe¡ e1de eff1g1
Av¡upa´da b1¡ ge¡1 dönü¸ sü¡ec1 geç1¡mekfed1¡. On y11dan
uzun b1¡ zaman önce Dan1ma¡ka´dak1 g¡up1a¡ amba1a¸s1z
fükef1me son nokfay1 koyup, ku11an111p af11ab11en
b1¡a ve a1ko1süz 1çecek kap1a¡1n1n ku11an1m1na u1usa1
b1¡ yasak koydu¡may1 ba¸a¡m1¸1a¡d1¡. Ge¡çekfen
de, ü1kedek1 he¡ b1¡ 1çecek kab1 yen1den do1du¡u1makfad1¡.
I1n1and1ya, A1manya, ho11anda ve No¡veç de y1yecek
ve 1çecek amba1a¸1a¡1n1n yen1den ku11an11mas1n1
ve ge¡1 dönü¸ümünü a¡f1¡mak yo1unda h1z1a 11e¡1emekfed1¡
ve fükef1c1 s1n1f1n1n ya¸ad1g1 pek çok ye¡dek1
ey1emc11e¡, kap1a¡ 1ç1n b1¡ defa ku11an11man1n yefe¡11
o1mad1g1 fe1sefes1n1 yaymakfad1¡1a¡. O¡neg1n, Yen1 Ze1anda´da
üç büyük çev¡e g¡ubu, k1sa b1¡ sü¡e önce ku11an111p
af11an p1asf1k kavanoz1a¡1n ku11an11maya ba¸1anmas1na
kada¡, ne¡edeyse ü1kedek1 füm süfü fa¸1yan
depoz1fo1u cam süf ¸1¸e1e¡1n1n ku11an11mas1n1 sü¡dü¡mek
1ç1n "$1¸e1e¡1m1z1 ku¡fa¡1n" ad1nda b1¡ kampanya
ba¸1afm1¸f1¡.
Zeng1n bes1enme düzen1, uzun mesafe nak11yes1ne
bag1m11 o1dugu 1ç1n de eko1o¸1k b1¡ fafu¡a ç1ka¡fmakfad1¡.
Geçf1g1m1z yüzy11 boyunca, fa¡k11 ü¡ün1e¡ ü¡efen
küçük ç1ff11k1e¡ ye¡1e¡1n1 fek ü¡ün ve¡en mega-ç1ff11k1e¡e
b1¡akm1¸ ve nak11ye üc¡ef1e¡1 fükef1c11e¡1n ge11¡1e¡1ne
o¡an1a dü¸mü¸, böy1ece de bes1n1e¡ paza¡1anmak
üze¡e daha önce1e¡1 h1ç o1mad1g1 kada¡ uzak mesafe1e¡e
fa¸1nm1¸f1¡. 8ugün ka11fo¡n1ya -yüksek b1¡ ene¡¸1
ma11yef1y1e- A8D´n1n faze bes1n ü¡ef1m1n1n x 40´1ndan
faz1as1n1 sag1amakfad1¡. 81¡ demef ma¡u1un ka11fo¡n1ya´dan
NeW Yo¡k´a fa¸1nmas1, yef1¸f1¡11mes1nden üç
kaf faz1a ene¡¸1 ge¡ekf1¡mekfed1¡. 11p1k b1¡ Ame¡1kan
y1yeceg1n1n fek 1okmas1 ç1ff11kfen yemek fabag1na ge11nceye
5ayfa 34
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
kada¡ 2 b1n k11omef¡e yo1 a1makfad1¡.
Ame¡1ka111a¡1n 1çf1k1e¡1 su b11e bugün daha uzun mesafe1e¡
kaf efmekfed1¡. A¡fan ¸1¸e suyu fükef1m1, gene111k1e
mus1ukfan akan sudan daha saf o1mayan suyun
yük fa¸1mac111g1n1n en ve¡1ms1z ene¡¸1 ku11anan yo1u
o1an kamyon1a fa¸1nmas1n1 ge¡ekf1¡mekfed1¡. haffa
bu suyun b1¡ k1sm1 da okyanus öfes1ne fa¸1nmakfad1¡:
19ß9´da Ame¡1ka111a¡ 190 m11yon 11f¡e 1fha1 su saf1n a1m1¸1a¡d1¡.
8M fa¡af1ndan Güven11 5u ve 1em1z11k On
y111 o1a¡ak ad1and1¡11an seksen1e¡1n büyük 1¡on11e¡1nden
b1¡1s1, b1¡ m11ya¡dan faz1a 1nsana güven11 1çme suyu
sag1amak üze¡e yap11an u1us1a¡a¡as1 ya¡d1m p¡og¡am1a¡1
fon yefe¡s1z11g1 yüzünden ba¸a¡1s1z o1u¡ken, dünyan1n
he¡ yan1ndak1 fükef1c1 s1n1f1 üye1e¡1ne ü¡ününü
u1a¸f1¡an Pe¡¡1e¡´n1n e1de eff1g1 o1aganüsfü f1ca¡1 ba¸a¡1d1¡.
G1da saf1¸1a¡1 da, g1dan1n kaf eff1g1 mesafey1 uzafacak
¸ek11de deg1¸m1¸f1¡. he¡ fü¡den a11¸ve¡1¸1n daha
büyük ma¡kef1e¡de yogun1a¸mas1 a¡aç ku11an1m1n1 a¡f1¡m1¸f1¡.
Ame¡1ka111a¡1n 1969´da kaf eff1k1e¡1 füm yo1un
x 2´s1 g1da a11¸ve¡1¸1 dah11 o1mak üze¡e a11¸ve¡1¸
yapmak 1ç1n kaf ed111¡ken, 19ß3´fe bu say1 x 13 o1mu¸fu¡.
ha1a dünyan1n büyük bö1ümünde hak1m o1an maha11e
manav1a¡1, f1¡1n1a¡1 ve kasap1a¡1 A8D´de y111a¡ önce
o¡fadan ka1km1¸f1¡. $1md1 1se bun1a¡1n ye¡1ne geçen
süpe¡ma¡kef1e¡ ye¡1e¡1n1 h1pe¡ma¡kef1e¡e b1¡akmakfad1¡.
5eksen1e¡de süpe¡ma¡kef1e¡1n say1s1 onda b1¡
o¡an1nda aza1m1¸, o¡fa1ama zem1n a1an1 ya¡1s1 kada¡
a¡fm1¸ ve depo1anan g1da1a¡1n say1s1 1k1 kaf1na ç1ka¡ak
30 b1ne u1a¸m1¸f1¡. Ofe yandan, öze111k1e pakef1enm1¸
ve 1¸1enm1¸ y1yecek1e¡ üze¡1nde du¡an ma¡kef1e¡ de
h1pe¡ma¡kef1e¡ a¡as1nda aç11an bo¸1ugu do1du¡makfa
gec1kmem1¸, 19ß0´den bu yana say11a¡1 ya¡1s1 kada¡
a¡fm1¸f1¡. uzak h1pe¡ma¡kef1e¡ 11e a¡ada ka1an ma¡kef1e¡
a¡as1nda kufup1a¸an g1da saf1¸1n1n nef efk1s1
hem a¡aç ku11an1m1n1, hem de haz1¡ g1da fükef1m1n1 a¡f1¡mak
o1mu¸fu¡.
1ükef1c1 s1n1f1n1 bes1eyen e¡zak haf1a¡1 dünyay1 çev¡e1emekfed1¡.
8u haf1a¡ büyük ¸eh1¡ süpe¡ma¡kef1e¡1nden
I111p1n1e¡´dek1 ek1m a1an1a¡1na, Ame¡1ka´dak1 fah11
fa¡1a1a¡1na, Af¡1ka´dak1 of1ak1a¡a ve h1nd1sfan´dak1 baha¡af
ç1ff11k1e¡1ne aç11makfad1¡. kuzey Av¡upa111a¡, Yunan1sfan´dan
ge1en ma¡u11a¡1 yemekfed1¡. Japon1a¡,
fon1a¡ca Avusf¡a1ya deveku¸u ef1 ve uçak yüküy1e
Ame¡1kan k1¡az1 fükefmekfed1¡. Ame¡1ka111a¡1n yed1g1
üzümün dö¡ffe b1¡1, 7 b1n k11omef¡e uzakfan, $111´den ve
1çf1k1e¡1 po¡faka1 suyunun ya¡1s1 da 8¡ez11ya´dan ge1mekfed1¡.
Av¡upa111a¡, Avusf¡a1ya ve Yen1 Ze1anda g1b1
uzak ye¡1e¡den meyve a1makfad1¡. 1ükef1c1 s1n1f1n1n
masa1a¡1n1 süs1eyen ç1çek1e¡ b11e çok uzak1a¡dan ge1mekfed1¡.
Av¡upa111a¡1n k1¸11k e¡zag1 kenya´dak1 ç1ff11k1e¡den
uçak1a gef1¡111¡ken, Ame¡1ka111a¡1nk1 de ko1omb1ya´dan
gef1¡11mekfed1¡.
Dünyadak1 bu e¡zak haf1a¡1, fe¡s dü¸fük1e¡1 dünya
ekos1sfem1e¡1 üze¡1nde s111nmez 1z1e¡ b1¡akmakfad1¡.
Ma1ezya11 ç1ffç11e¡, fükef1c1 s1n1f1 1ç1n ¸eke¡ yap11acak
o1an kakao1a¡1n üze¡1ne -A8D´de ku11an1m1 yasak k1myasa1
madde1e¡ o1an- 11ndan ve a1d¡1n s1kmakfad1¡1a¡.
Ame¡1ka11, Av¡upa11 ve O¡fadogu1u fükef1c11e¡e 1h¡aç
efmek 1ç1n s1g1¡ yef1¸f1¡11mes1, Güney ve O¡fa Ame¡1ka´dak1
m11yon1a¡ca hekfa¡11k yagmu¡ o¡man1n1n o¡fadan
ka1kmas1ndak1 sebep1e¡den b1¡1s1 o1u¡ken, 8ofsWana´dak1,
Av¡upa 1ç1n s1g1¡ ef1 ü¡efen f1ca¡1 ç1ff11k1e¡ ü1kedek1
göç eden anf11op sü¡ü1e¡1n1n büyük bö1ümünü
o¡fadan ka1d1¡m1¸f1¡.
5ayfa 35
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
k1y1 ekos1sfem1e¡1 de bu du¡umdan efk11enmekfed1¡.
ka¡ay1p1e¡´dek1 5a1nf Luc1a´da bu1unan muz ek1m
a1an1a¡1 adan1n f¡op1k o¡man a1an1n1n büyük bö1ümünün
ye¡1n1 a1m1¸ ve küçük ç1ff11k sah1p1e¡1n1 fepe1e¡e
dog¡u sü¡mü¸fü¡. On1a¡1n yak1p y1ka¡ak ü¡ün yef1¸f1¡me1e¡1
1se fop¡ag1n ak1nf1 yönünde a¸1na¡ak k1y1dak1
den1z b1fk11e¡1n1 kuma bogmas1na sebep o1makfad1¡.
I1¸1´de bu1unan 4 b1n hekfa¡11k mang¡ov o¡man1, fa¡1m
a1an1na dönü¸fü¡ü1dügünde ve¡1ms1z1e¸f1g1 ha1de, ye¡1n1
Av¡upa 1op1u1ugu´na kaynak o1an ¸eke¡ ek1m
a1an1a¡1na b1¡akm1¸f1¡ {Mang¡ov1a¡, b1fk1 ve hayvan
ya¸am b1ç1m1e¡1n1n çok ve¡1m11 b1¡ ¸ek11de yef1¸f1g1
haf1f fuz1u su bafak11k1a¡1d1¡¦ bu ya¸am b1ç1m1e¡1 den1ze
akan faf11 sudan bes1n1e¡1 süze¡1e¡, k1y1 bö1ge1e¡1n1
e¡ozyondan ko¡u¡1a¡ ve yav¡u ba11k ve ku¸1a¡ 1ç1n ko¡unak11
b1¡ f1dan11k o1u¸fu¡u¡1a¡}.
1¡op1k ü1ke1e¡1n k1y11a¡1 boyunca yap11an ka¡1des ve
kabuk1u den1z ü¡ünü yef1¸f1¡1c111g1 dünyan1n mang¡ov
o¡man1a¡1n1 yok efmekfed1¡. O¡neg1n Lkvado¡ Cumhu¡1yef1
b1¡ zaman1a¡ Pas1f1k kena¡1nda uzun b1¡ mang¡ov
keme¡1 11e s1n1¡1anm1¸ du¡umdayd1. u1ken1n ge¡çekfe
177 b1n hekfa¡ o1an mang¡ov1a¡1n1n 100 b1n hekfa¡
g1b1 büyük b1¡ bö1ümünde bugün çogu A8D´ye ve
Japonya´ya saf11an ka¡1des1e¡ ü¡ef11mekfed1¡. Lndonezya,
Panama ve I111p1n1e¡ de k1y1 o¡man1a¡1n1, 1h¡aç ed11mek
üze¡e ü¡ef11en ka¡1des1e¡ ug¡una h1z1a kaybefmekfed1¡.
Ofe yandan, k1y1dan uzakfa, dege¡11 ba11k fü¡1e¡1
1nsafs1zca e1de ed11meye ça11¸11makfad1¡. 8üyük okyanusfa
ya¸ayan ve Japon1a¡1n çok sevd1g1 mav1 yüzgeç11
fon ba11k1a¡1 yok o1maya dog¡u g1fmekfed1¡¦ say11a¡1
1970´de yak1a¸1k 250 m11yon 1ken 1990´da 20 b1ne kada¡
dü¸mü¸fü¡. Ayn1 ¸ek11de, A8D´de seksen1e¡de gö¡ü1en
Ca¸un-f1p1 1eke11 k1¡m1z1 ba11k modas1 da Meks1ka
kö¡fez1´ndek1 yumu¡fa döken ba11k popü1asyon1a¡1n1
feh11keye afm1¸f1¡.
8az1 endüsf¡1 ü1ke1e¡1nde uzun mesafe11 g1da nak11yes1
ak1m1y1a mücade1e eden fop1u1uk1a¡, ¸eh1¡ sak1n1e¡1n1n
1ç1nde ya¸ad1k1a¡1 çev¡eye bag11 o1duk1a¡1 duygusunu
güç1end1¡e¡ek, ye¡e1 ç1ffç11e¡1e o1an bag1anf11a¡1
yen1den a¡f1¡mak 1ç1n ya¡af1c1 yönfem1e¡ bu1makfad1¡1a¡.
uçüncü Dünya ü1ke1e¡1nde yayg1n o1an semf paza¡1a¡1,
endüsf¡11e¸m1¸ ü1ke1e¡de b1¡ ¡önesans ya¸amakfad1¡.
Massachuseffs, eya1effe 60´dan faz1a semf paza¡1
ku¡mak üze¡e yefm1¸1e¡1n son1a¡1ndan bu yana yak1n
çev¡e ve küçük ç1ff11k g¡up1a¡1 11e ça11¸1¡ken, bun1a¡1n
NeW Yo¡k Lya1ef1´ndek1 say11a¡1 seksen1e¡de on kaf
yükse1m1¸f1¡.
5emf paza¡1a¡1, fa¡1a 11e yemek masas1 a¡as1ndak1
mesafey1 k1sa1fmakfa, bu ¸ek11de de ene¡¸1 fasa¡¡ufu
sag1amakfa ve pakef1eme 1hf1yac1n1 aza1fmakfad1¡. Ay¡1ca
bu paza¡1a¡ gene111k1e g1da 1s¡af1n1 da be¸fe b1¡
o¡an1nda dü¸ü¡mekfed1¡¦ çünkü, b1¡ süpe¡ma¡kef1n
sfe¡11 ko¡1do¡1a¡1nda gö¡se1e¡ a1may1 ¡eddedecek1e¡1,
a11¸11m1¸1n d1¸1nda b1¡ b1ç1me ve boyufa sah1p ü¡ün1e¡1
ç1ffç11e¡den saf1n a1mak 1nsan1a¡1 memnun efmekfed1¡.
Ayn1 amç1a M1nnesofa´dak1 5a1nf O1af ve Ca¡1efon
un1ve¡s1fe1e¡1 11e A¡kansas´dak1 hend¡1x un1ve¡s1fes1
kafefe¡ya1a¡1 ög¡enc11e¡1n yü¡üffügü çev¡e a¡a¸f1¡ma1a¡1n1
1z1eye¡ek ye¡e1 ç1ff11k1e¡den a11¸ve¡1¸ yapmaya
ba¸1am1¸1a¡d1¡.
Japonya´dak1 5e1kafsu k1übü 1ükef1c1 koope¡af1f1,
ye¡e1 saf1n a1ma ve pay1a¸1m g¡up1a¡1 a¡ac111g1y1a 170
b1n a11e 11e daha gen1¸ çapfa bag1anf1 ku¡makfa ve bu
5ayfa 36
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
a11e1e¡1n yüz1e¡ce ü¡ünü b1n1e¡ce çev¡eye duya¡11 ü¡ef1c1den
ve o¡gan1k ç1ff11k1e¡den saf1n a1ma1a¡1n1 koo¡d1ne
efmekfed1¡. 1965´de ku¡u1mu¸ o1an k1üp, bugün üye1e¡1n1n
ya¸ad1g1 fop1u1uk1a¡da düz1ne1e¡ce me¡keze sah1pf1¡
ve bu¡a1a¡da, o¡gan1k y1yecek1e¡den çocuk bak1m1na
kada¡, çe¸1f11 h1zmef1e¡ ve¡mekfed1¡.
u1usa1 Dem1¡yo1u Yo1cu1a¡1 De¡neg1 {Assoc1af1on of
ka11 koad Pass1nge¡s}, uzun mesafe kamyon fa¸1mac111g1na
sa1d1¡makfa, A8D kong¡es1´n1, kamyon1a¡a d1ge¡
ofoyo1 ku11an1c11a¡1 pahas1na ya¡d1m eden ve ene¡¸1
ve¡1m1 yüksek o1an dem1¡yo1u fa¸1mac111g1n1 dezavanfa¸11
du¡uma gef1¡en yak1f ve¡g11e¡1n1 yen1den düzen1eme
konusunda 1kna efmeye ça11¸makfad1¡. 1üm bu
yo11a¡1a g1da ey1emc11e¡1 ve fükef1m fop1umunun d1ge¡
üye1e¡1, dünyan1n o¡fa ge11¡11 s1n1f1n1 bes1eyen1e¡e benze¡
ye¡e1 e¡zak haf1a¡1n1 can1and1¡mak 1ç1n ça11¸makfad1¡1a¡.
Lge¡ dünyadak1 füm 1nsan1a¡ fükef1c1 s1n1f1n1n ef,
a¸1¡1 pakef1enm1¸ ve 1¸1enm1¸ y1yecek ve 1çecek1e¡ ve
çok uzak mesafe1e¡den nak1ed11en öze1 bes1n madde1e¡1nden
o1u¸an b1¡ bes1enme düzen1 uygu1asa1a¡d1, ya1n1zca
y1yecek ve 1çecek1e¡ 1ç1n, ayn1 de¡ecede büyük
m1kfa¡1a¡da doga1 kaynak1a be¡abe¡, ¸u anda füm
amaç1a¡ 1ç1n ku11and1g1m1zdan daha faz1a ene¡¸1 ku11an1¡d1k.
O zaman da, dünya çap1nda y1yecek ve 1çecek
yen11eme s1sfem1e¡1n1n en büyük hedef1, yoksu11a¡1 ve
o¡fa ge11¡111e¡1 fükef1c1 s1n1f1na yükse1fmek deg11, bu üç
g¡ubu b1¡b1¡1ne yak1a¸f1¡mak o1u¡du. O¡fa ge11¡11 s1n1ffan
bo1 m1kfa¡da ye¡e1 o1a¡ak yef1¸f1¡11m1¸ ü¡ün ve fem1z
1çme suyundan o1u¸an b1¡ menü. 1ükef1c1 s1n1f1ndan
küçük, çok ¡and1man11 buzdo1ap1a¡1, ge11¸m1¸ ocak1a¡
ve y1kanmak 1ç1n s1cak su g1b1 fekno1o¸11e¡ ge11¡d1.
8öy1e b1¡ yak1n1a¸ma daha sag11k11 b1¡ gezegende
ya¸ayan ve daha sag11k11 1nsan1a¡ ya¡afab111¡d1.
:::::::::::::::::
vl. 8ö1üm
u1a¸1m ve Çev¡e
Lndüsf¡1 çag1ndan önce fa11h11 ve fa11hs1z o1an k1¸11e¡1n
seyahaf eff1k1e¡1 h1z1a¡ a¡as1ndak1 fa¡k ya1n1zca
af1a¡1a 1nsan1a¡1n o¡fa1ama yü¡üyü¸ h1z1a¡1 a¡as1ndak1
fa¡k kada¡d1¦ zeng1n1e¡ afa b1nmekfeyd1, yoksu11a¡ 1se
yü¡ümekfeyd1. 8u 1k1ye ay¡11ma du¡umu yüzy111a¡ca
sü¡mü¸fü¡¦ I¡ans1z fe1sefec1 Pau1 va1e¡y´n1n bu yüzy111n
ba¸1a¡1nda yazd1g1 g1b1, "Napo1eon, Ju11us Caesa¡´dan
daha h1z11 yo1cu1uk efm1yo¡du." Iakaf bu kafego¡11e¡,
geçf1g1m1z yüzy111a¡ boyunca h1z1a a¡fm1¸f1¡.
Zeng1n1e¡ af1a¡dan f¡en1e¡e, o¡adan da ofomob111e¡e ve
¸ef uçak1a¡1na geçf1kçe, maks1mum h1z, yak1f 1hf1yac1n1
a¡f1¡a¡ak yükse1m1¸f1¡. Yoksu11a¡ ha1a yak1a¸1k o1a¡ak
he¡ zamank1 h1z1a¡1nda yü¡ümekfed1¡1e¡, fakaf zeng1n1e¡
h1z1a¡1n1, b1¡ af1n h1z1 o1an saaffe yak1a¸1k 10 k11omef¡eden
b1¡ ¸ef1n h1z1 o1an saaffe 1000 k11omef¡eye kada¡
yükse1fm1¸1e¡d1¡.
Zeng1n1e¡1n fa¡1hse1 ge11¸1m1 dünyadak1 ekonom1k
s1n1f1a¡1n u1a¸1m mode11e¡1y1e pek pa¡a1e1 deg11d1¡¦ yü¡üyen
yoksu11a¡, b1s1k1efe, f¡ene ve ofobüse b1nen o¡fa
ge11¡11 s1n1f ve ofomob11 ku11anan fükef1c1 s1n1f1. 5on o1a¡ak,
fükef1c1 s1n1f1n1n en zeng1n üye1e¡1 de dünya ¸ef sosyefes1n1
o1u¸fu¡makfad1¡. 8u me¡d1vende o1u¸an he¡
b1¡ üsf basamak1a b1¡11kfe çev¡e, yak1f1a¡1n ya¡aff1g1 hava
k1¡1111g1n1n ve¡d1g1 za¡a¡dan daha büyük b1¡ za¡a¡
gö¡mekfed1¡. Yü¡ümek ve b1s1k1ef ku11anmak ge¡çekfen
5ayfa 37
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
h1çb1¡ eko1o¸1k za¡a¡a sebep o1maz ve k1¸1n1n en son yed1g1
yemek d1¸1nda h1çb1¡ yak1f ge¡ekf1¡mez. $eh1¡ 1ç1
seyahaf 1ç1n ofobüs1e¡, mef¡o1a¡ ve f¡amvay1a¡, b1¡ k1¸1y1
b1¡ k11omef¡e uzaga göfü¡mek 1ç1n öze1 a¡aba1a¡1n
ku11and1g1ndan kabaca sek1z kaf daha az ene¡¸1 ku11anmakfad1¡.
uzun yo1cu1uk1a¡ 1ç1n 1se, f¡en1e¡ ve ofobüs1e¡,
f1ca¡1 ¸ef1e¡1n onda b1¡1 ve öze1 uçak1a¡1n y1¡m1 yed1de
b1¡1 kada¡ ene¡¸1ye ge¡eks1n1m duymakfad1¡.
Yü¡üyen yoksu11a¡1n e1beffe çok az ha¡ekef kab111yef1
va¡d1¡. 8un1a¡1n pek çogu dogduk1a¡1 ye¡1n 100 k11omef¡eden
daha uzag1na as1a g1fmez1e¡. l¸1e¡1ne ko1ayca
va¡amaya¡ak, oku1a g1demeye¡ek, sag11k k11n1k1e¡1ne
u1a¸amaya¡ak, ¸1kayef1e¡1n1 hükümef da1¡e1e¡1ne 11efemeye¡ek
ya da büyüyen seyahaf fec¡übe1e¡1 11e ufuk1a¡1n1
gen1¸1efemeye¡ek, u1a¸1m eks1k11g1 fa¡af1ndan
c1dd1 ¸ek11de enge11enmekfed1¡1e¡. 8u 1nsan1a¡ And1a¡´dak1
1ss1z, ¡üzga¡1a¡a aç1k b1¡ vad1 o1an "ku¸1a¡1n
Neh¡1" P11comaya g1b1 ye¡1e¡de ya¸amakfad1¡1a¡. ke¡p1ç
ku1übe1e¡1 a¡as1ndak1 büyük a¡az11e¡1 yü¡üye¡ek
geçmek, bu fop¡ak1a¡da ya¸ayan koyun çoban1a¡1 ve
kend1 geç1m1e¡1n1 ancak sag1ayan ç1ffç11e¡ 1ç1n hayaffa
ka1may1 b1¡ mücade1e ha11ne gef1¡mekfe ve fop1umsa1
z1ya¡ef1e¡1 nad1¡ k11makfad1¡.
Oze111k1e Ç1n´dek1 o¡fa ge11¡11 s1n1f, k1sa seyahaf1e¡de
b1s1k1ef ku11anmakfad1¡. k11omef¡e hesab1y1a b1s1k1ef1e¡
he¡hang1 b1¡ a¡açfan daha ucuzdu¡ ve uçüncü Dünya
ü1ke1e¡1n1n çogu ye¡1nde f1yaf1a¡1 100 do1a¡dan daha
dü¸ükfü¡. Yap11a¡1 ge¡eg1 haf1f o1an b1s1k1ef1e¡1n ü¡ef11mes1nde
az m1kfa¡da ma1zeme ku11an1m1na 1hf1yaç va¡d1¡
ve bas1f o1ma1a¡1 da ona¡1m1a¡1n1 o1dukça ko1ay ha1e
gef1¡mekfed1¡. h1nf11 b1s1k1ef fam1¡c11e¡1 ü1ken1n he¡
ye¡1nde cadde1e¡1n kö¸e1e¡1ne b1¡e¡ has1¡ yay1p, üze¡1ne
b1¡kaç a1ef koya¡ak fezgah açmakfad1¡1a¡.
Dem1¡yo11a¡1n1n bu1undugu ye¡1e¡de o¡fa ge11¡11 s1n1f
uzun yo1cu1uk1a¡1 f¡en 11e yapmakfad1¡. O¡neg1n, h1nd1sfan´dak1
ve Ç1n´dek1 dem1¡yo1u s1sfem1e¡1 he¡ gün
1¸1e¡1ne g1den ya da ü¡ün1e¡1n1 paza¡a fa¸1yan m11yon1a¡ca
k1¸1y1 fa¸1makfad1¡. 8u dem1¡yo1u s1sfem1e¡1 fükef1c1
s1n1f1na ka1aba11k ve yefe¡s1z gö¡üneb111¡, fakaf
dü¸ük ma11yef1e¡1 göz önünde bu1undu¡u1dugunda, bu
s1sfem1e¡ o1dukça 1y1 1¸1emekfed1¡. O¡fa s1n1f1n bunun
d1¸1ndak1 u1a¸1m1 ofobüs1e¡, yük a¡aba1a¡1, kamyon1a¡,
mod1f1kasyondan geç1¡11m1¸ o1an ¸1p1e¡ ve düz1ne1e¡ce
d1ge¡ geç1c1 a¡aç yo1uy1a sag1anmakfad1¡.
8u f¡en1e¡1n ve ofobüs1e¡1n çogu, bugün endüsf¡1
ü1ke1e¡1nde ku11an11an mode11e¡1e ka¡¸11a¸f1¡11d1g1nda
savu¡gan, k1¡1111ge yo1 aç1c1 ve feh11ke11d1¡¦ 1ç1e¡1nde
kena¡1a¡a fufunan düz1ne1e¡ce 1nsan1n bu1undugu ofobüs1e¡
Lagos, ka¡ach1, Guafema1a C1fy ve yüz1e¡ce d1ge¡
¸eh¡1n cadde1e¡1ne s1yah mazof duman1 ve¡mekfed1¡.
Iakaf, fop1u ha1de e1e a11nd1g1nda bu modas1 geçm1¸
a¡aç1a¡, bun1a¡a e¸dege¡ öze1 a¡aba f11o1a¡1ndan
daha az k1¡1111ge yo1 açan u1a¸1m s1sfem1e¡1d1¡ ve o¡fa
ge11¡11 s1n1f1n 1¸ye¡1e¡1ne, oku11a¡a ve a11¸ve¡1¸ me¡kez1e¡1ne
ka¡¸11ayab11ecek1e¡1 üc¡ef1e¡1e u1a¸ab11me1e¡1n1
sag1amakfad1¡.
8unun aks1ne fükef1c1 s1n1f1, dünyadak1 füm 1nsan1a¡1n
afmosfe¡e za¡a¡ ve¡meden ve büyük fop¡ak a1an1a¡1n1
asfa1f1a kap1amadan ku11anamayacag1 u1a¸1m b1ç1m1e¡1
o1an öze1 ofomob111e¡1 ve ¸ef1e¡1 ku11anmakfad1¡. 1ükef1c1
s1n1f1n1n üye1e¡1 o1an b1z1e¡ ne¡edeyse füm dünyan1n
ku11and1g1 kada¡ a¡aç ku11anmakfay1z. 19ßß´de k1¸1
ba¸1na dü¸en a¡aba ku11an1m1 kuzey Ame¡1ka ve 8af1
5ayfa 3ß
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
Av¡upa´da 4 b1n k11omef¡ey1 a¸a¡ken, ve¡11e¡1n sag1anab11d1g1
ge11¸mekfe o1an ü1ke1e¡de k1¸1 ba¸1na dü¸en ofomob11
ku11an1m1 b1n k11omef¡e düzey1nde ya da bunun a1f1ndayd1.
81s1k1ef ve dem1¡yo1una daya11 mükemme1 u1a¸1m
s1sfem1y1e Japonya, k1¸1 ba¸1na 2510 k11omef¡e 11e
bu 1k1s1 a¡as1nda ka1makfayd1 {bkz. 1ab1o 6-1}.
kuzey Ame¡1ka ve Avusf¡a1ya´dak1 hemen he¡ evde
b1¡ a¡aba bu1unmakfad1¡ ve 8af1 Av¡upa´dak1 ev1e¡de
de bu o¡an büyükfü¡ ve g1de¡ek a¡fmakfad1¡. Japonya´da
1se bu o¡an 1970´de x 20 1ken, 19ßß´de x 72´ye f1¡1am1¸f1¡.
Ofomob11 s1n1f1, 8af1 Av¡upa´da ve Güney ko¡e,
8¡ez11ya g1b1 yen1 endüsf¡11e¸mekfe o1an ü1ke1e¡de
de h1z1a gen1¸1emekfed1¡. 1ükef1c1 s1n1f1n1n üsf fabaka1a¡1nda
a11e1e¡ ev1e¡1ne 1k1nc1 a¡aba1a¡1 ek1emekfed1¡1e¡.
$1md1den I¡ansa´dak1 ev1e¡1n be¸fe b1¡1nde ve
Ame¡1ka´dak11e¡1n ya¡1s1nda en az 1k1 a¡aba va¡d1¡.
Ge¡çekfen de, A8D´de yen1 yap11an ev1e¡1n üçfe 1k1s1nde
1k1 a¡aba 1ç1n ga¡a¸1a¡ ye¡ a1makfad1¡.
1ab1o 6-1. k1¸1 8a¸1na Dü¸en Ofomob11 ku11an1m1, 19ßß
u1ke-Ofomob111e 5eyahaf {k1¸1 ba¸1na dü¸en a¡aç k11omef¡es1}
A8D-ßß70
8af1 A1manya-6150
81¡1e¸1k k¡a111k-4730
lfa1ya-4030
Japonya-2510
A¡¸anf1n-1000
Po1onya-710
Güney ko¡e-210
1ay1and-190
kame¡un-120
8az1 ü1ke1e¡1n ve¡11e¡1 daha öncek1 y111a¡a a1ff1¡.
Dünya çap1nda ofomob11 endüsf¡1s1n1n en büyük
paza¡1ama ba¸a¡1s1, mak1ne1e¡1 kü1fü¡e1 1kon1a¡a dönü¸fü¡mü¸
o1mas1d1¡. I¡ans1z dü¸ünü¡ ko1and 8a¡fhes
¸öy1e demekfed1¡: "8ugün a¡aba1a¡ büyük Gof1k
kafed¡a11e¡1n ne¡edeyse ayn1s1d1¡... b111nmeyen sanafç11a¡
fa¡af1ndan fufkuy1a fasa¡1anan ve ku11an1m
aç1s1ndan o1masa b11e gö¡ünfü o1a¡ak bun1a¡1... famamen
s1h1¡11 nesne1e¡ o1a¡ak dege¡1end1¡en... füm
1nsan1a¡ fa¡af1ndan fükef11en, b1¡ çag1n mükemme1
ya¡af1s1."
Yüksek pe¡fo¡mansa sah1p a¡aç1a¡1n, bu öze1 vas1f1a¡a
nad1¡en 1hf1yaç duyan ¸eh1¡111e¡ a¡as1ndak1 popü1e¡11g1nde,
ofomob11 paza¡1ay1c11a¡1n1n sembo1ü ma11n kend1s1nden
daha önem11 ha1e gef1¡me konusundak1 bece¡11e¡1
aç1kça gö¡ü1eb111¡. Japonya´da ve h1nd1sfan´da
genç 1¸adam1a¡1 b1¡ y1g1n öze111ge sah1p kange kove¡1a¡
ve J1p1e¡ 11e b1¡ a¡az1 gö¡ünfüsü ve¡mekfed1¡1e¡.
A8D´de a¡aba saf1n a1an k1¸11e¡ yak1f 1çen, yüksek güce
sah1p mofo¡1a¡ a¡amaya ba¸1am1¸1a¡d1¡: 19ß2´den
bu yana Ame¡1kan a¡aba1a¡1n1n ofoyo1 h1z1na u1a¸ma1a¡1
1ç1n geçen o¡fa1ama zaman he¡ y11 aza1makfad1¡.
5ayfa 39
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
Ame¡1ka11 ¸eh1¡ sak1n1e¡1 de, yak1f ekonom1s1 aç1s1ndan
b1nek a¡aba1a¡1na o¡an1a x 25 daha paha11 o1ma1a¡1na
¡agmen, esk1den o1mad1g1 kada¡ faz1a say1da p1kap saf1n
a1makfad1¡1a¡. Yefm1¸1e¡1n ba¸1ndan bu yana bu fü¡
haf1f p1kap1a¡1n ofomob11 saf1¸1a¡1 1ç1ndek1 pay1 üç kaf1na
ç1km1¸f1¡ ve bugün bun1a¡, yo11a¡dak1 füm öze1 a¡aç1a¡1n
x 1ß´1n1 o1u¸fu¡makfad1¡. Av¡upa yo11a¡1n1 önceden
ya1n1zca kuzey Ame¡1ka´da gö¡meye a11¸1k o1dugumuz
büyük a¡aba1a¡ do1du¡makfad1¡ ve seksen1e¡ boyunca
Japonya´da se¡1 ofomob111e¡ o1an 8MW´1e¡1n saf1¸1
on kaf a¡fm1¸f1¡.
1ek¡a¡1anan fe1akef1e¡1n so¡um1u1ugunu 1sfe¡ 1üks,
1sfe¡ küçük a¡aba1a¡ ku11an1yo¡ o1a11m, he¡ 1k1 ¸ek11de
de ofomob11 ku11anan b1¡ s1n1f1n1n üye1e¡1 o1a¡ak he¡ b1¡1m1z
pay1a¸makfay1z. 5ah1p o1dugumuz 450 m11yon
a¡aç, he¡ y11 f¡af1k kaza1a¡1 sonucu meydana ge1en çey¡ek
m11yon ö1ümden, fos11 yak1f1a¡dan o¡faya ç1kan
dünya ka¡bon yay1m1a¡1n1n en az x 13´ünden ve hava
k1¡1111g1n1n, ses k1¡1111g1n1n ve as1f yagmu¡1a¡1n1n daha
büyük b1¡ bö1ümünden dog¡udan so¡um1udu¡.
81nek ofomob111e¡1 1ç1n ge¡eken yak1f dünya pef¡o1
fükef1m1n1n dö¡ffe b1¡1nden faz1as1n1 o1u¸fu¡makfad1¡
ve bun1a¡1n ü¡ef11mes1 de ek b1¡ ene¡¸1 ge¡ekf1¡mekfed1¡.
8u yak1f1n fop¡akfan pompa1anmas1, a¡and1g1 bö1ge1e¡dek1
ekos1sfem1e¡1 feh11keye afmakfad1¡. Pef¡o1
¸1¡kef1e¡1 b1¡ yandan ko1ay u1a¸11ab11en a1an1a¡da kuyu
aça¡ken, b1¡ yandan da A1aska fundu¡as1 ya da Lkvado¡
yagmu¡ o¡man1a¡1 g1b1 uzak vah¸1 a1an1a¡da ya
da den1z1n aç1k1a¡1nda g1de¡ek daha faz1a kuyu açmakfad1¡1a¡.
Ofe yandan pef¡o1ün ¡af1ne ed11mes1, ene¡¸1
yogun1ugu aç1s1ndan A8D ü¡ef1m endüsf¡11e¡1 a¡as1nda
11k s1¡ada ve fop1am k1¡1111k yay1m1 aç1s1ndan da
dö¡düncü s1¡ada ge1mekfed1¡.
1990´da f1p1k b1¡ Ame¡1kan a¡abas1n1n yap1m1nda
1000 k11og¡am dem1¡, çe11k ve d1ge¡ mefa11e¡1e 100 k11og¡am
p1asf1k ku11an11makfayd1 ve bu da, ofomob11 endüsf¡1s1n1
ü1ken1n ba¸fa ge1en mefa1 fükef1c11e¡1nden
b1¡1s1 ve önem11 b1¡ p1asf1k ku11an1c1s1 ha11ne gef1¡mekfeyd1.
Mefa1 ve p1asf1k ü¡ef1m1, pef¡o1 ü¡ef1m1 g1b1, yüksek
o1umsuz efk1ye sah1p g1¡1¸1m1e¡d1¡ ve ene¡¸1 yogun1ugu
aç1s1ndan A8D ü¡ef1m endüsf¡11e¡1 a¡as1nda mefa1
1k1nc1, p1asf1kse be¸1nc1 s1¡ada ye¡ a1makfad1¡. Mefa1
ü¡ef1m1 ayn1 zamanda fop1am k1¡1111k yay1m1 aç1s1ndan
da üçüncü s1¡adad1¡.
A¡aba1a¡1n sebep o1duk1a¡1 k1¡1111g1n ve fükeff1k1e¡1
kaynak1a¡1n yan1 s1¡a, bun1a¡a ye¡ bu1man1n da fop¡ak
üze¡1nde önem11 o1umsuz efk11e¡1 va¡d1¡. A8D´de yo11a¡,
pa¡k ye¡1e¡1 ve a¡aba1a¡a ay¡11an d1ge¡ a1an1a¡ ¸eh1¡
a1an1n1n ya¡1s1n1 1¸ga1 efmekfed1¡¦ büfün ü1kedek1 asfa1f,
Geo¡g1a eya1ef1n1n kap1ad1g1ndan daha faz1a a1an1
kap1amakfad1¡. Ofomob111n hak1m o1dugu he¡ ye¡de asfa1f
fop¡ag1n üze¡1n1 kapafmakfad1¡. 1a¡1a1a¡ pa¡k ye¡1e¡1ne
ve o¡man1a¡ da ka¡ayo11a¡1na dönü¸mekfed1¡.
1970-19ßß y111a¡1 a¡as1nda, A8D dev1ef ofoyo1 s1sfem1n1n
büyük bö1ümü famam1and1kfan çok son¡a, kuzey
Ame¡1ka´dak1 asfa1f1anm1¸ yo11a¡ x 61 o¡an1nda uzam1¸f1¡.
Ayn1 dönem boyunca 8af1 Av¡upa, asfa1f1anm1¸
yo11a¡1n uzun1ugunu 1k1 kaf1ndan faz1as1na ve Japonya
da be¸ kaf1na ç1ka¡fm1¸f1¡.
A¡aba1a¡ ayn1 zamanda ¸eh1¡1e¡ yay11d1kça, kamu
u1a¸1m1 kö¡e1d1kçe ve ban11yö a11¸ve¡1¸ me¡kez1e¡1n1n
say1s1 a¡ff1kça fop1um1a¡1 ve gün1ük ya¸am1n öze111k1e¡1n1
yen1den b1ç1m1end1¡mekfed1¡. l¸ye¡1e¡1 b11e dag1n1k1a¸maya
5ayfa 40
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
ba¸1am1¸f1¡¦ ö¡neg1n, 5an I¡anc1sco 8ay
bö1ges1nde ofu¡an1a¡1n ya1n1zca ya¡1s1 ya¸ad1k1a¡1 kenffe
ça11¸makfad1¡. Oze1 a¡aban1n sag1ad1g1 büyük ha¡ekef
kab111yef1n1n, 1nsan1a¡a zamandan fasa¡¡uf eff1¡mek
ye¡1ne, on1a¡1n g1deb11eceg1 uzak11g1 a¡f1¡mak g1b1,
manf1ga ayk1¡1 gö¡ünen b1¡ efk1s1 va¡d1¡. O¡neg1n, seksen1e¡1n
son1a¡1nda zaman ku11an1m1y1a 11g111 o1a¡ak
yap11an a¡a¸f1¡ma1a¡, a¡aba1a¡1n çok faz1a bu1undugu
A8D 11e ne¡edeyse h1ç a¡aba bu1unmayan 5ovyef1e¡
81¡11g1 a¡as1nda evden 1¸ ye¡1ne o¡fa1ama g1d1p ge1me
sü¡e1e¡1 aç1s1ndan çok az fa¡k bu1undugunu o¡faya koymu¸fu¡.
5ovyef vafanda¸1a¡1 he¡ du¡umda ya¡1m saaf
boyunca ya yü¡ümekfe ya da ofobüse b1nmekfe, uzak
ban11yö1e¡de ya¸ayan Ame¡1ka111a¡ 1se ayn1 sü¡e boyunca
a¡aba ku11anmakfayd1.
Gün1ük yo1cu1uk mesafe1e¡1n1n uzaf11mas1n1n kaç1n11maz
sonucu o1a¡ak 1¸e, oku1a ya da s1nemaya fop1u fa¸1ma
a¡aç1a¡1 11e g1fmen1n ne¡edeyse 1mkans1z o1u¸u kuzey
Ame¡1ka´da ve Avusf¡a1ya´da gö¡ü1mekfed1¡. 8öy1ece,
a¡aba1a¡1n fe¸v1k eff1g1 yay11ma, on1a¡1 vazgeç11mez
ha1e gef1¡mekfed1¡. 1op1u fa¸1man1n ha1a yayg1n o1dugu
Japonya´da b11e ofomob111n efk1s1 h1ssed11mekfed1¡. kesfo¡an1a¡,
ofe11e¡ ve d1ge¡ fu¡1sf1k fes1s1e¡ f¡en 1sfasyon1a¡1ndan
uzaga ve ofoyo11a¡1n yak1n1na dog¡u kayd1g1
1ç1n, f¡en 11e faf11e ç1kmak g1de¡ek güç1e¸mekfed1¡.
1ükef1c1 s1n1f1 1ç1n 1¸ 11e ev a¡as1nda g1d1p ge11¡ken
geçen daha faz1a zaman, daha faz1a yay11ma ve g1de¡ek
köfü1e¸en ka1aba11k, a¡abada geç1¡11en daha faz1a zaman
an1am1na ge1mekfed1¡¦ ça11¸an Ame¡1ka111a¡ bugün
haffada dokuz saaf1e¡1n1 d1¡eks1yon ba¸1nda geç1¡mekfed1¡1e¡.
8u "evden uzak ev1e¡" say11ab11ecek a¡aç1a¡1
daha ¡ahaf ha1e gef1¡mek 1ç1n a¡aba ü¡ef1c11e¡1 seç1m11k
aksesua¡1a¡a yöne1mekfed1¡. A8D a¡aba1a¡1n1n
1960´da x 5´1nde hava1and1¡ma c1haz1 va¡ken, bugün x
92´s1nde va¡d1¡. hava1and1¡ma c1haz1, b1¡ a¡aban1n 1k11m
deg1¸1k11g1ne efk1s1n1 üçfe 1k1 o¡an1nda a¡f1¡makfad1¡
ve afmosfe¡e ozona za¡a¡11 k1o¡of1o¡oka¡bon1a¡1 ve¡mekfed1¡.
Doksan1a¡1n sonuna kada¡ kompakf d1sk ça1a¡1a¡
büyük o1as111k1a yen1 a¡aba1a¡1n çogunda bu1unacakf1¡
ve f1¡1n1a¡ 11e fe1efon1a¡ da pek faz1a uzakfa o1mayab111¡.
8u g1d1¸1n manf1ksa1 sonucu ofomof1v ana11zc11e¡1n1n
"a¡aba kozas1" o1a¡ak ad1and1¡d1k1a¡1, sü¡ücü1e¡1n
dö¡f feke¡1ek111e¡1n1 kahve mak1ne1e¡1, faks c1haz1a¡1,
fe1ev1zyon1a¡ ve mode¡n b1¡ ev1n d1ge¡ küçük
a1ef1e¡1y1e donanm1¸ b1¡e¡ e1ekf¡on1k kozaya dönü¸fü¡me1e¡1
o1gusunda aç1kça gö¡ü1mekfed1¡.
Ofomob11 s1n1f1n1n en üsf basamag1nda daha uzaga,
daha h1z11 g1den ve çev¡eye he¡hang1 b1¡ g¡upfan daha
faz1as1na ma1 o1an dünya ¸ef sosyefes1n1n üye1e¡1 ofu¡makfad1¡.
havayo1u 11e seyahaf fevka1ade a¡fmakfad1¡¦
yo1cu say11a¡1 seksen1e¡1n son1a¡1nda y1111k x 5 o¡an1nda
a¡fm1¸f1¡ ve bu on y111n sonunda dünyadak1 havayo1u
¸1¡kef1e¡1 y11da b1¡ m11ya¡dan faz1a b11ef safmaya
ba¸1am1¸f1¡. 1990´da yo1cu1a¡ havayo1u 11e 1,ß f¡11yon
k11omef¡e yo1 kaf efm1¸f1¡ k1 bu 1nsan1a¡1n 1950´de kaf
eff1g1n1n 52 kaf1d1¡. 8u seyahaf1e¡1n büyük bö1ümü düzen11
yo1cu1uk1a¡1 havayo1u 11e yapmay1 madd1 o1a¡ak
ka¡¸11ayab11en küçük b1¡ g¡up fa¡af1ndan yap11m1¸f1¡.
O¡neg1n, 1ç haf1a¡dak1 uçu¸1a¡1n x 41´1n1 ya1n1zca 4
m11yon Ame¡1ka11 yapmakfad1¡.
havayo1u 11e seyahaf, a¡aba ku11an1m1n1n b11e çev¡ey1e
dosfmu¸ g1b1 gö¡ünmes1n1 sag1amakfad1¡. Jef1e¡, he¡
yo1cuyu b1¡ k11omef¡e fa¸1mak 1ç1n a¡aba1a¡dan x 40
o¡an1nda daha faz1a yak1f ku11anmakfad1¡ ve havayo1u
5ayfa 41
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
11e seyahaf1e¡1n büyük bö1ümü a¡aba yo1cu1uk1a¡1 pahas1na
deg11, f¡en ve ofobüs yo1cu1uk1a¡1 pahas1na ge1mekfed1¡,
do1ay1s1y1a da uzun mesafe yo1cu1uk1a¡1n1n en az
ene¡¸1 fükefen b1ç1m1n1n ye¡1ne en faz1a o1an1n1 koymakfad1¡.
uçak1a¡ ka¡ada 1nsan1a¡1n so1uyab11eceg1 ye¡1e¡de
pek faz1a hava k1¡1111g1ne sebep o1masa1a¡ da, daha yüksek
1¡f1fa1a¡da çok faz1a k1¡1111k o1u¸fu¡makfad1¡1a¡.
uçak1a¡, dünya çap1nda fos11 yak1f1a¡1n1n o¡faya ç1ka¡d1g1
ka¡bon yay1m1a¡1n1n yak1a¸1k o1a¡ak x 3´ünden
so¡um1udu¡1a¡ ve d1ge¡ yay1m1a¡ on1a¡1n kü¡ese1
1s1nmadak1 so¡um1u1ugunu büyük ö1çüde a¡f1¡ab111¡. lsv1ç¡e11
k1myage¡ kobe¡f Lg11 g1b1 Av¡upa11 a¡a¸f1¡mac11a¡,
uçak1a¡1n sey1¡ yüksek11g1nde aç1ga ç1ka¡d1k1a¡1
azofun 1k1 feh11ke11 z1nc1¡ ¡eaks1yonu ha¡ekefe geç1¡d1g1ne
1nanmakfad1¡. 8un1a¡dan b1¡1nc1s1 f¡oposfe¡de
"köfü" ozon ya¡afmakfad1¡ {k1 bu "köfü" ozon, bu kafmanda
efk111 b1¡ se¡a gaz1d1¡} ve 1k1nc1s1 de sf¡afosfe¡dek1
"1y1" ozonu yok efmekfed1¡ {k1 bu "1y1" ozon, bu
kafmandak1 za¡a¡11 u1f¡av1yo1e 1¸1n1a¡1na ka¡¸1 dünya
1ç1n b1¡ ka1kan gö¡ev1 yapmakfad1¡}. uçak 11e seyahaf,
öze1 a¡aba 11e seyahaf g1b1, kaynak ku11an1m1 ve çev¡ey1
k1¡1efmes1 aç1s1ndan öy1e yogundu¡ k1, dünyadak1
füm 1nsan1a¡1n ¸ef sosyefe g1b1 uçfugu b1¡ ge1ecek, haya1
g1b1 gö¡ünmekfed1¡.
8unun aks1ne, o¡fa ge11¡11 s1n1f1n b1s1k1ef1e¡1n, ofobüs1e¡1n
ve f¡en1e¡1n, son fekno1o¸11e¡1e günce11e¸f1¡11d1k1e¡1
ve buna ek o1a¡ak a¡aba1a¡ 11e uçak1a¡1n nad1¡
ku11an1m1 sag1and1g1 fakd1¡de, he¡kes 1ç1n çev¡e aç1s1ndan
güven11 u1a¸1m mümkün o1ab11ecek g1b1 gö¡ünmekfed1¡.
8u u1a¸1m ¸ek111e¡1, kaynak ku11an1m1a¡1 aç1s1ndan
fufum1udu¡ ve 1nsan1a¡1 g1decek1e¡1 ye¡e uygun ¸ek11de
u1a¸f1¡acak kada¡ da h1z11d1¡. Ofomob11 bag1m1111g1n1n
aza1f11mas1, e1beffe ¸eh1¡1e¡dek1 dag1n1k ye¡1e¸1m
b1ç1m1n1n de fe¡s1ne döndü¡ü1mes1 an1am1na ge1mekfed1¡,
çünkü kenf sak1n1e¡1n1n 1¸1e¡1n1n pek çogunu yü¡üye¡ek
ya da b1s1k1ef1e ha11efme1e¡1 1ç1n 1y1 p1an1anm1¸,
s1k1¸f1¡11m1¸ fop1u1uk1a¡a 1hf1yaç va¡d1¡.
Çev¡e üze¡1nde o1umsuz efk1s1 az o1an u1a¸1m a1fe¡naf1f1,
b1¡kaç ¸eh1¡ 1ç1n ¸1md1den u1a¸11ab111¡ b1¡ hedef
f1¡. lsveç´1n 5fockho1m kenf1 yü¡ümey1, b1s1k1ef ku11anmay1
ve uzun k1¸ sü¡es1nce ü1ken1n b1¡ ucundan d1ge¡
ucuna kayak yapa¡ak u1a¸may1 fe¸v1k edecek ¸ek11de
p1an1anm1¸f1¡. Pa¡k a1an1a¡1 boyunca uzanan yaya yo11a¡1,
¸eh¡1n üze¡1ne ku¡u1u o1dugu pek çok aday1 çev¡e1emekfed1¡
ve 5fockho1m´ün f1ca¡1 bö1ges1 b1s1k1ef yo11a¡1,
gen1¸ ka1d1¡1m1a¡ ve yaya yo11a¡1 11e süs1enm1¸f1¡.
Ofobüs1e¡ ba¸kenf boyunca sü¡af1e 11e¡1emekfed1¡ ve
u1usa1 ofobüs ve f¡en 1sfasyonu kenf1n me¡kez1nded1¡.
lnsan1a¡ 1¸1e¡1ne ya1n1zca yü¡üye¡ek ve b1s1k1ef1e deg11,
ayn1 zamanda kenf1n düz1ne1e¡ce kana11 ve suyo1u boyunca
Lsk1mo ba11kç1 kay1k1a¡1 11e de g1d1p ge1mekfed1¡.
Ofomob11e bag1m11 kuzey Ame¡1ka´da Po¡f1and ve 1o¡onfo
y1¡m1 y11d1¡ ¸eh1¡1n yay11mas1n1 konf¡o1 a1f1na a1mak,
1nsan1a¡1 a¡aba1a¡1ndan d1¸a¡1 ç1ka¡fmak ve ofobüs
ve f¡en1e seyahaf1 yayg1n1a¸f1¡mak 1ç1n yap11an ça11¸ma1a¡a
sahne o1mu¸ ve bu ça11¸ma1a¡da hava ka11fes1
ve ¸eh1¡ ¡uhu konusunda kayda dege¡ sonuç1a¡ e1de
ed11m1¸f1¡. 5fockho1m g1b1 bu ¸eh1¡1e¡, ofomob111n fop1umsa1
hayaf 1ç1n b1¡ n1mef o1makfan çok b1¡ enge1 o1dugunu
se¡g11emekfed1¡.
Y1ne de, fükef1c1 s1n1f1n1n u1a¸1m s1sfem1n1 a¡aba1a¡
ve uçak1a¡dan b1s1k1ef1e¡e, ofobüs1e¡e ve f¡en1e¡e dog¡u
kayd1¡mak ¡ad1ka1 b1¡ öne¡1d1¡. Ancak yogun ve 1y1
ö¡güf1enm1¸ b1¡ fop1umsa1 bask1 bu fü¡den gene1 deg1¸1k11k1e¡1
5ayfa 42
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
be¡abe¡1nde gef1¡eb111¡. Neyse k1 daha ¸1md1den
dünya çap1nda b1n1e¡ce k1¸1 bu mücade1eye g1¡m1¸f1¡.
8u 1nsan1a¡1n say11a¡1 m11yon1a¡1a ö1çü1dügü zaman
deg1¸1k11k h1z1a ge¡çek1e¸eb11ecekf1¡.
8az11a¡1 kampanyaya sess1zce, b1¡ ö¡nek o1ma yo1uy1a
öncü1ük ede¡ek kaf11makfad1¡. Massachuseffs eya1ef1n1n
me¡kez1 8osfon´da b1¡ 11sede f1z1k ög¡efmen1 o1an
Ma¡k 5k1nne¡ 1991´de a¡abas1n1 safm1¸f1¡ ve ¸u anda
1¸e g1fmek 1ç1n he¡ gün 13 k11omef¡e boyunca b1s1k1ef
ku11anmakfad1¡. 1ükef1c1 s1n1f1nda bu1unan daha m11yon1a¡ca
k1¸1 de a¡abaya sah1pf1¡¦ fakaf a¡aba1a¡1n1 b1¡ak1p,
1¸e ya da ba¸ka ye¡1e¡e g1de¡ken yü¡ümekfe, b1s1k1ef
ku11anmakfa ya da fop1u fa¸1ma a¡aç1a¡1na b1nmekfed1¡.
8az1 ey1emc11e¡, Ma¡y1and eya1ef1nde b1¡ u1a¸1m
p1an1amac1s1 o1an ve seksen1e¡1n ba¸1nda ku11an11m1¸ b1s1k1ef1e¡1
A8D´den uçüncü Dünya ü1ke1e¡1ndek1 sag11k
ça11¸an1a¡1na ve ög¡efmen1e¡e gönde¡mek üze¡e b1¡ o¡gan1zasyon
ba¸1afan M1chae1 kep1og1e´1 ö¡nek a1makfad1¡1a¡.
kep1og1e´1n a¡ac111k eff1g1 u1usa1 kampanya, h1be
ed11en 7 b1n b1s1k1ef1n pakef1en1p O¡fa Ame¡1ka´ya, ha1f1´ye
ve Güney Af¡1ka´ya gönde¡11mes1n1, o¡a1a¡da b1s1k1ef
magaza1a¡1n1n aç11mas1na ya¡d1m ed11mes1n1 ve
uçüncü Dünya ü1ke1e¡1 hükümef1e¡1ne dü¸ük ene¡¸111
u1a¸1m sf¡afe¸11e¡1 konusunda b11g1 ve¡11mes1n1 sag1am1¸f1¡.
u1a¸1m ¡efo¡mcu1a¡1, ekonom1k b1¡ eg111m1e, gene111k1e
a¡aba sü¡ücü1e¡1n1n 1eh1ne o1an u1usa1 ve¡g1 yasa1a¡1ndan
¸1kayefç1d1¡1e¡. 81¡1e¸1k k¡a111k´fak1 Dünyan1n
Dosf1a¡1 {IOL-I¡1ends of La¡fh}, b1n1e¡ce lng111z
¸1¡kef1n1n ça11¸an1a¡1na ¸1¡kef a¡abas1 ve¡d1k1e¡1 1ç1n
a1d1k1a¡1 ve¡g1 1nd1¡1m1ne ka¡¸1 b1¡ kampanya yü¡üfmekfed1¡.
8a¸ka g¡up1a¡ da ye¡e1 ya da bö1gese1 düzeyde
ça11¸makfad1¡1a¡. O¡neg1n, 81¡1e¸1k k¡a111k´fak1 ye¡e1
IOL ¸ube1e¡1 ¸eh1¡ konsey1e¡1ne a¡aba f¡af1g1n1
aza1fmak 1ç1n kes1n p1an1ama hedef1e¡1 be11¡1eme1e¡1
konusunda bask1 yapmakfad1¡1a¡. Güney Af¡1ka´dak1
Johannesbu¡g kenf1nden My¡a A1pe¡son, ofomob11 sü¡ücü1e¡1n1
yo11a¡1 b1s1k1ef sü¡ücü1e¡1 11e pay1a¸mak
üze¡e eg1fmek g1b1 konu1a¡1 fe¸v1k ede¡ken, Go1o¡ado
eya1ef1ne bag11 8ou1de¡´dan Nancy Dufko da -kend1s1
yaya hak1a¡1 konusunda öy1e faz1a mücade1e efm1¸f1¡
k1 sonunda dev1ef kend1s1n1 u1a¸1m p1an1a¡1n1 1nsan
gücüne daya11 seyahafe uygun o1acak ¸ek11de gözden
geç1¡mek üze¡e mec11s avukaf1 o1a¡ak gö¡ev1end1¡m1¸f1¡.
havayo1u 11e seyahaf1n aza1f11mas1nda lsveç, endüsf¡1
dünyas1nda önde ge1mekfed1¡. 19ß9´da ü1kedek1
uçak1a¡, aç1ga ç1ka¡d1k1a¡1 he¡ b1¡ k11og¡am h1d¡oka¡bon
ya da azof oks1f 1ç1n 12 k¡on {2 do1a¡} ve¡g1ye fab1
fufu1maya ba¸1anm1¸f1¡.
8az1 deg1¸1mc11e¡, mesa¸1a¡1n1n duyu1mas1 1ç1n yasa1
s1n1¡1a¡1 b11e zo¡1amakfad1¡1a¡. Ldmonfon´1u 1ooke¡
Gombe¡g, f¡af1k s1k1¸1k11g1 1ç1nde sokak f1yaf¡osu yapa¡ak
kanada´y1 boydan boya do1a¸makfad1¡. Gombe¡g,
b1¡ gaz maskes1 fak1p beyaz b1¡ sfe¡11 g1ys1 g1ye¡ek
sü¡ücü1e¡e "k1¡1111k b11ef1e¡1" kesmekfed1¡. k1o de
Jane1¡o´dan k1ca¡do Neves 1se, sonucunda ¸eh1¡ 1da¡es1nden
ana cadde1e¡e b1s1k1ef yo11a¡1 yap11acag1 sözünü
a1d1g1 b1¡ kampanya düzen1em1¸f1¡. lda¡e uygu1amada
gec1k1nce, Neves 11e a¡kada¸1a¡1 bu 1¸1 kend11e¡1 üsf1en1p,
kaf111mc11a¡1n b1s1k1ef1e g1¡d1g1¦ "b1ke 1n" den11en
b1¡ gösfe¡1 se¡g11em1¸ ve sokak1a¡a "ko¡san" b1s1k1ef
yo11a¡1 ç1zm1¸1e¡d1¡. 8enze¡ ¸ek11de, ye¡e1 sak1n1e¡ A1manya´n1n
hambu¡g ¸eh¡1ndek1 30 1¸1ek caddey1 1991
Ly1ü1 ay1nda, daha dü¸ük h1z s1n1¡1a¡1, yaya1a¡dan yana
o1an f¡af1k k1s1f1ama1a¡1 ve ofobüs1e¡1e b1s1k1ef1e¡e
ay¡11m1¸ yo11a¡1 11e 11g111 1sfek1e¡1n1 vu¡gu1amak üze¡e
5ayfa 43
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
kapafm1¸1a¡d1¡.
Yönfem1e¡1 ne o1u¡sa o1sun, u1a¸1m ¡efo¡mcu1a¡1 a¡f1k
ofomob111n ses1n1n, k1¡1111g1n1n ve savu¡gan11g1n1n
hak1m o1mad1g1, a¡aba1a¡1n daha az ku11an11d1g1, çünkü
on1a¡a daha az 1hf1yaç duyu1an, ev1e¡1m1ze daha yak1n
ye¡1e¡de ça11¸f1g1m1z ve a11¸ve¡1¸ yapf1g1m1z, k1sa yo1cu1uk1a¡1
fop1u fa¸1ma a¡aç1a¡1y1a ge¡çek1e¸f1¡d1g1m1z ve
daha uzun seyahaf1e¡e çogun1uk1a f¡en1e ç1kf1g1m1z b1¡
¸eh¡1n haya11n1 pay1a¸makfad1¡1a¡. 5fockho1m ve 1o¡onfo
g1b1 ¸eh1¡1e¡de e1de ed11en ba¸a¡11a¡dan efk11enen
ve Los Ange1es ve Mex1co C1fy f1kan1k11k1a¡1ndan
göz1e¡1 ko¡kan bu ¡efo¡mcu1a¡, kü¡ese1 yak1n1a¸ma hedef1
11e kes1¸en b1¡ gündem1 zo¡1amakfad1¡1a¡. Ofomob11
s1n1f1nda o1an b1z1e¡, yü¡üyen1e¡ s1n1f1ndak11e¡1e b1s1k1ef,
ofobüs ve f¡en1e¡e b1ne¡ek o¡fa yo1da bu1u¸ma11y1z.
:::::::::::::::::
vll. 8ö1üm
Ya¸am1n As11
1ükef1m fop1um1a¡1 gene111k1e mafe¡ya11sf o1a¡ak
dege¡1end1¡11mekfed1¡¦ fakaf daha de¡1n dü¸ünü1dügünde
fam fe¡s1n1n dog¡u o1dugu gö¡ü1ü¡. $a1¡ ve ç1ffç1 Wende11
8e¡¡y´n1n 11e¡1 sü¡dügü g1b1, mafe¡ya11sf 1nsan1a¡
madd1 ¸ey1e¡1 ya1n1zca fükefmez1e¡, on1a¡a özen gösfe¡1¡1e¡
ve haffa on1a¡1 umu¡sa¡1a¡: "Lkonom1m1z öy1e b1¡
ha1ded1¡ k1 b1¡ ¸ey1e¡e d1kkaf efmeye ´madd1 gücümüz
yefmez´¦ 1¸gücü paha11d1¡, zaman paha11d1¡, pa¡a paha11d1¡,
fakaf madde1e¡ -ya¡af111¸1n as11- öy1es1ne ucuzdu¡ k1
on1a¡a d1kkaf efmeye de pa¡am1z yefmez."
81¡ fop1umun mefa11e¡e, k1myasa1 madde1e¡e, kag1da
ve d1ge¡ madde1e¡e ka¡¸1 fav¡1, o fop1umun doga1
çev¡e üze¡1ndek1 o1umsuz efk1s1n1n ba¸11ca be11¡1ey1c1s1d1¡.
Lne¡¸1 endüsf¡1s1 g1b1 hammadde e1de eden ve 1¸1eyen
endüsf¡11e¡, füm 1nsan ça11¸ma1a¡1n1n en k1¡1ef1c1,
en çok ene¡¸1 ku11anan ve eko1o¸1k aç1dan en y1k1c1
fü¡1e¡1 a¡as1ndad1¡. k1myasa1 madde, m1ne¡a1, ah¸ap
ve kag1f ü¡ef1m1 A8D ene¡¸1 fükef1m1n1n yak1a¸1k o1a¡ak
x 15´1n1 o1u¸fu¡makfad1¡ ve ya1n1zca mefa1, k1myasa1
madde ve kag1f ü¡ef1m1 A8D´dek1 endüsf¡1ye1 k1¡1ef1c1
madde yay1m1n1n x ß5´1n1 o1u¸fu¡makfad1¡. Lge¡
madde, 8e¡¡y´n1n dey1m1y1e "ya¡af111¸1n as11" 1se, zeng1n
ü1ke1e¡ çok mafe¡ya11sf o1mak b1¡ yana no¡ma1den b11e
daha az mafe¡ya11sff1¡.
Ge11¡ a¡ff1kça madd1 ¸ey1e¡1e 11g11enme 1sfeg1 aza11yo¡
g1b1 gö¡ünmekfed1¡. Dünya ekonom1 me¡d1ven1n1n
en a1f basamag1nda bu1unan ve çogun1uk1a k1¡sa1 kes1mde
ya¸ayan b1¡ m11ya¡ 1nsan1n, geç1m1e¡1n1 ha1en
yapf1k1a¡1 g1b1 ya¸ad1k1an ye¡dek1 a¡az11e¡den ve o¡man1a¡dan
fop1ad1k1a¡1 ¸ey1e¡den sag1a¡ken, savu¡gan11k
yapmaya gücü yefmemekfed1¡. 8u 1nsan1a¡1n
he¡ gün ku11and1k1a¡1 ¸ey1e¡ -yak1a¸1k ya¡1m k11og¡am
fah11, 1 k11og¡am odun ve hayvan1a¡1 1ç1n yem- ku¡amsa1
o1a¡ak yen11eneb111¡ kaynak1a¡d1¡. Ne yaz1k k1 uygu1amada
fop¡aks1z11k ve nüfus a¡f1¸1 gene111k1e yoksu11a¡1,
hem çev¡ey1, hem de kend11e¡1n1 o¡man1a¡1, b1fk11e¡1,
fop¡ak1a¡1 ve vah¸1 ya¸am1 ge¡eg1nden faz1a ku11ana¡ak
daha da faz1a yoksu11a¸f1¡d1k1a¡1 k1y1 ekos1sfem1e¡1ne
dog¡u 1fmekfed1¡.
Madd1 aç1dan yoksu1 o1an1a¡, sah1p o1duk1a¡1 az say1dak1
endüsf¡1ye1 ü¡ünü -a¡aç ge¡eç, b1¡ 1k1 k1fap, be1k1
p1asf1k b1¡ kase- d1kkaf1e ko¡umakfad1¡1a¡, fakaf yen11enemeyen
5ayfa 44
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
kaynak1a¡dan yap11m1¸ o1an en feme1 dayan1k11
ü¡ün1e¡den mah¡um ka1makfad1¡1a¡. P1asf1k su
bo¡u1a¡1, sac çaf11a¡1 ya da haf1f feke¡1ek11 ve b11ye11 a¡aba1a¡1
o1madan 1da¡e efme1e¡1 ge¡ekmekfed1¡ ve ¡adyo,
buzdo1ab1 ve f1¡1n g1b1 konfo¡1a¡1n eks1k11g1n1 h1ssefmekfed1¡1e¡.
Gene111k1e y11da 10´a¡ k11og¡am çe11k 11e
kag1f ve bun1a¡ g1b1 az m1kfa¡da ç1menfo fükefmekfed1¡1e¡
{bkz. 1ab1o 7-1}.
Çe11k, kag1f ve ç1menfo, fop1am madde ku11an1m1 1ç1n
1y1 ö¡nek1e¡d1¡, çünkü fop1amda önem11 b1¡ pay o1u¸fu¡makfad1¡1a¡
ve he¡ üçü de d1kkafe dege¡ b1¡ çev¡ese1 bede1
ka¡¸111g1nda ü¡ef11mekfed1¡. Çe11k ü¡ef1m1, dünya
çap1nda ü¡ef11en füm mefa11e¡1n ag1¡11k o1a¡ak x 90´1ndan
faz1as1n1 ku11ana¡ak mefa1 sekfö¡üne hak1m o1makfad1¡.
u¡ef1m1n yüksek ene¡¸1 yogun1ugu ve ü¡ef1m s1¡as1ndak1
k1myasa1 fepk1me1e¡1n sonucu o1a¡ak o¡faya ç1kan
ve dünya ka¡bon yay1m1a¡1n1n x 2,5´1n1 o1u¸fu¡an
ka¡bon yay1m1 b1¡ yana, yüksek b1¡ eko1o¸1k bede11e ç1ka¡f11an
ve fa¸1nan yap1 ma1zeme1e¡1n1n büyük m1kfa¡1a¡da
ku11an1m1n1 yans1fmakfad1¡. Y1ne çok faz1a ene¡¸1
ku11anan kag1f fab¡1ka1a¡1 da, d1ge¡ ¸ey1e¡1n yan1 s1¡a,
b111nen en k1¡1ef1c1 madde1e¡den b1¡1s1 o1an d1oks1n1e¡1
aç1ga ç1ka¡a¡ak hem havay1, hem de suyu c1dd1 ¸ek11de
k1¡1efmekfed1¡1e¡.
1ab1o 7-1. 5eç11en u1ke1e¡de 5eksen1e¡1n 5on1a¡1nda
k1¸1 8a¸1na Dü¸en Çe11k, kag1f ve Ç1menfo ku11an1m1
Çe11k, 19ß7¦ kag1f, 19ß9¦ ç1menfo, 1990.
u1ke-Çe11k-kag1f {k11og¡am}-Ç1menfo {k1¸1 ba¸1na dü¸en ü¡ef1m}

Japonya-5ß2-222-665
5ovyef1e¡ 81¡11g1-5ß2-36-470
8af1 A1manya-457-207-476
A8D-417-30ß-2ß4
1ü¡k1ye-149-ß-436
8¡ez11ya-99-27-167
Meks1ka-93-40-257
Ç1n-64-15-1ß5
Lndonezya-21-5-73
h1nd1sfan-20-3-53
N1¸e¡ya-ß-1-31
8ang1ade¸-5-1-3
Yoksu11a¡ g1b1 o¡fa ge11¡11 s1n1f da madde1e¡1 ku11anmada
fufum1udu¡. On1a¡1n müfevaz1 konuf1a¡1 ve
a¡aç1a¡1, favan vanf11afö¡1e¡1, muffak 1avabo1a¡1 ve d1ge¡
dayan1k11 ü¡ün1e¡1 11e gazefe1e¡1 ve ç1zg1 ¡oman1a¡1
y11da 150´¸e¡ k11og¡amdan az çe11k ve ç1menfo 11e 50
k11og¡amdan az kag1ffan sag1anmakfad1¡. 8af1 sfanda¡f1a¡1na
gö¡e modas1 geçm1¸ o1an ü¡ün1e¡ -favan
vanf11afö¡1e¡1 gü¡ü1fü ç1ka¡fmakfad1¡, mus1uk1a¡
dam1afmakfad1¡- ku11an1¡ken, b1¡ ¸ey1e¡1n eks1k11g1
yüzünden pek az ge¡çek s1k1nf1 ya¸amakfad1¡1a¡. Ay¡1ca
o¡fa ge11¡111e¡1n madde1e¡1 yen1den ku11anmak ve
ge¡1 dönü¸fü¡mek konusundak1 özen1e¡1, ekonom11e¡1n1
5ayfa 45
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
çev¡e 11e denge1emey1 hedef1eyen füm fop1um1a¡
1ç1n 1dea1 o1u¸fu¡makfad1¡. Paçav¡a fop1ay1c11a¡, p111
p1¡f1 saf1c11a¡, hu¡dac11a¡, süfçü1e¡ ve çok say1da d1ge¡
fücca¡, ku11an11m1¸ nesne1e¡1 h1zmeffe fufmakfad1¡1a¡.
O¡fa ge11¡11 s1n1f1n ekonom1s1 madde1e¡e dege¡ ve¡mekfed1¡.
Dünya ekonom1 me¡d1ven1n1n üsf basamag1nda, 1nsan1a¡
k1smen daha faz1a ü¡üne sah1p o1dugu 1ç1n, fakaf
öze111k1e savu¡gan11k çoga1d1g1 1ç1n, madde1e¡1n fükef1m1
önem11 de¡ecede a¡fmakfad1¡. 81z fükef1c11e¡,
a¸1¡1 pakef1emen1n, fek ku11an1m11k ü¡ün1e¡1n, çabuk
esk1men1n, fam1¡ ed11emeyen a¡aç1a¡1n ve b1¡ dak1kas1
b1¡ dak1kas1na uymayan moda1a¡1n hak1m o1dugu b1¡
madde1e¡ ekonom1s1nde ya¸amakfay1z. Ie1sefec1 lvan
l111ch´1n 1977´de yazd1g1 g1b1, endüsf¡1 fop1umu, 1nsan1a¡1n
he¡ gün kend1 ag1¡11k1a¡1nca mefa1 ve yak1f1 yok
efmed1kçe uyum sag1ayamad1k1a¡1 b1¡ ¸eh1¡ manza¡as1
ya¡afm1¸f1¡. Doksan1a¡1n ba¸1nda s1¡adan Ame¡1kan
vafanda¸1a¡1 dog¡udan ya da do1ay11 yo1dan günde 52
k11og¡am feme1 madde fükefmekfed1¡¦ 1ß k11og¡am pef¡o1
ve kömü¡, d1ge¡ m1ne¡a11e¡den 13, fa¡1msa1 ü¡ün1e¡den
12 ve o¡man ü¡ün1e¡1nden de 9 k11og¡am.
8u düzey1e¡dek1 gün1ük fükef1m, dünya üze¡1nde doga1
güç1e¡1e ba¸a ba¸ g1den efk11e¡1n gö¡ü1mes1 an1am1na
ge1mekfed1¡. 1990´da, fükef1c1 s1n1f1na 1hf1yaç1a¡1n1
ka¡¸11amak 1ç1n ye¡kabugunu a¸1nd1¡an maden ocak1a¡1,
dünyadak1 füm neh1¡1e¡1n fop1amda fa¸1d1g1ndan daha
faz1a kaya ve fop¡ak fa¸1m1¸1a¡d1¡. k1myasa1 madde
endüsf¡1s1, pek çogunun doga1 çev¡eden 1zo1e ed11mes1n1n
1mkans1z o1dugu 1spaf1anm1¸ o1an m11yon1a¡ca fon -70
b1nden faz1a çe¸1f- senfef1k madde ü¡efm1¸f1¡. Anfa¡kf1ka
ka¡1, de¡1n okyanus ba11k1a¡1 ve ye¡a1f1 su ak1nf11a¡1
üze¡1nde ça11¸an b111madam1a¡1 1nsan yap1m1 k1myasa1
madde1e¡1n 1z1e¡1n1 bu1makfad1¡1a¡.
ku11an-af ekonom1s1nde amba1a¸, kend1 1ç1nde b1¡
amaç ha11ne ge1mekfed1¡. Maden1 e¸ya1a¡, çocuk oyuncak1a¡1,
kozmef1k1e¡, fuva1ef ma1zeme1e¡1, ecza ma1zeme1e¡1,
müz1k kay1f1a¡1, y1yecek ve 1çecek1e¡ {v´1nc1 8ö1üm´de
de aç1k1and1g1 g1b1} ve ak1a ge1en he¡ fü¡ fükef11eb111¡
ü¡ün mukavvaya ye¡1e¸f1¡11mekfe, kag1f1a sa¡11makfa,
p1asf1k1e kap1anmakfa ya da bun1a¡1n he¡
üçüne b1¡den fab1 fufu1makfad1¡. kes1n11k1e k1¡11maz
o1dugunu 1dd1a ede¡ek p1asf1k oyuncak safan oyuncak
f1¡ma1a¡1 he¡ ¸ey1 ü¡ünün büyük1ügünün dö¡f kaf1 büyük1ügündek1
p1asf1k kufu1a¡da muhafaza efmekfed1¡.
hed1ye pakef1n1n kend1s1 de özen1e pakef1enm1¸ o1a¡ak
ge1mekfed1¡. komedyen L11y 1om11n bu absü¡d du¡umu
k1¸1se1 b1¡ an1s1n1 an1afa¡ak özef1em1¸f1¡: "Geçen
gün b1¡ çöp sepef1 a1d1m. Onu kag1f b1¡ çanfan1n 1ç1nde
fa¸1d1m ve eve ge1d1g1mde kag1f çanfay1 çöp sepef1n1n
1ç1ne koydum."
8öy1es1 a¸1¡111k, Ame¡1ka111a¡1n ü¡ün1e¡ 1ç1n ha¡cad1g1
he¡ do1a¡1n 4 senf1n1n -k1¸1 ba¸1na y11da 225 do1a¡1n- neden
amba1a¸a g1ff1g1n1 aç1k1amakfad1¡. 8u ayn1 zamanda,
pakef ma1zeme1e¡1ne ay¡11an çok büyük m1kfa¡dak1
kaynak1a¡1 da aç1k1amakfad1¡. 8u endüsf¡1 81¡1e¸1k
k¡a111k´fak1 ene¡¸1n1n x 5´1n1, A1manya´dak1 kag1d1n
x 40´1n1 ve A8D´dek1 p1asf1g1n de yak1a¸1k dö¡ffe b1¡1n1
yufmakfad1¡. 1ükef1c1 s1n1f1n1n büyük bö1ümünün ya¸amakfa
o1dugu endüsf¡11e¸m1¸ ü1ke1e¡de, ¸eh1¡ kaf1
af1k1a¡1n1n ya¡1ya yak1n bö1ümünü amba1a¸1a¡ o1u¸fu¡makfad1¡.
Pakef1emedek1 h1z11 a¡f1¸, yoksu1 ü1ke1e¡de
de gö¡ü1mekfed1¡: Ç1n´1n yen1 o¡faya ç1kan amba1a¸ endüsf¡1s1,
seksen1e¡de saf1¸1a¡1n1 dö¡de kaf1am1¸f1¡.
5ayfa 46
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
1ükef1m fop1umunda amba1a¸1a¡ 1ç1n söz konusu o1dugu
g1b1, fek ku11an1m11k ü¡ün1e¡1n m1kfa¡1nda da a¡f1¸
gö¡ü1mekfed1¡. 1ükef1m ekonom1s1, fabak1a¡dan fofog¡af
mak1ne1e¡1ne kada¡ he¡ ¸eyde çev¡eye duya¡11
ya¸amay1 fems11 eden dayan1k11 ü¡ün1e¡1n ye¡1ne geç1c1,
ku11an111p af11an ü¡ün1e¡1 koymakfad1¡. lng111z1e¡ y11da
2,5 m11ya¡ çocuk bez1 afmakfad1¡. Japon1a¡ he¡ y11 30
m11yon "ku11an111p af11an" fek maka¡a11 fofog¡af mak1ne1e¡1
ku11anmakfa ve Japon ¸1¡kef1e¡1 esk1 moda ku11an111p
af11an e¸anf1yon ka1em1e¡1n yan1 s1¡a he¡ b1¡1
foks1k kadm1yum ve c1va 1çe¡en, m11yon1a¡ca bedava p11
dag1fmakfad1¡. Ame¡1ka111a¡ y11da 1ß3 m11yon f¡a¸ b1çag1,
2,7 m11ya¡ p11, 140 m11yon mef¡eküp po11sf1¡en "ye¡
f1sf1g1" pakef1, 350 m11yon adef bas1nç11 sp¡ey boya kufusu
ve füm dünya nüfusunun 1k1 ayda b1¡ p1kn1ge g1d1p
afacag1 kada¡ kag1f ve p1asf1k ma1zeme afmakfad1¡1a¡.
haffa Ma¡y1and´dek1 b1¡ f1¡ma, 5-10 defa 1z1end1kfen
son¡a af11mak üze¡e yap11m1¸, ku11an111p af11an
v1deo kasef1e¡1 safmakfad1¡.
ku11an-af ekonom1s1 ayn1 zamanda dayan1k1111g1 da
aza1fmakfad1¡. lkf1safç11a¡1n "dayan1k11 fükef1m ma11a¡1"
ded1g1 ¸ey1e¡ -ö¡neg1n ev a1ef1e¡1- as11nda pek de dayan1k11
deg11d1¡. 5eyya¡ fenekec1 11m hunk1n 1k1 y11 boyunca
lng11fe¡e´dek1 çöp bö1ge1e¡1n1 ka¡1¸f1¡1p af11an ev a1ef1e¡1n1
a¡a¸f1¡m1¸f1¡. Onun bu1duk1a¡1, p1an11 esk1me ve
af11ab111¡11ge yöne11k a¡fan eg111m1 o¡faya koymakfad1¡:
"1950´1e¡de yap11an mak1ne1e¡ çok sag1am¦ çogun1uk1a
mefa1den yap11m1¸1a¡ ve he¡ ¸ey b1¡b1¡1ne c1vafa1a¡1a ya
da kaynak1a bag11. Y111a¡ geçf1kçe mak1ne1e¡ daha az
sag1am ha1e ge1d1. A¡f1k daha faz1a pa¡ça p1asf1kfen yap111yo¡
ve c1vafa ya da kaynak ye¡1ne b1¡b1¡1e¡1ne yap1¸f1¡111yo¡1a¡...
A¡f1k pek çok pa¡çan1n ona¡11mas1 o1anaks1z... Yen1
mak1ne1e¡ öy1e ucuz k1 gene11k1e bozuk b1¡
a1ef1 p¡ofesyone1 b1¡1s1ne fam1¡ eff1¡meye degm1yo¡."
Av¡upa´dak1 ev a1ef1e¡1y1e 11g111 o1a¡ak yap11an daha
c1dd1 b1¡ a¡a¸f1¡mada, ü¡ün ka11fes1ne 111¸k1n füm d1ge¡
ö1çüf1e¡dek1 h1z11 yükse1meye ¡agmen bu ü¡ün1e¡1n uzun
ömü¡1ü1ügünün en 1y1 1hf1ma11e sab1f ka1d1g1 o¡faya konu1mu¸fu¡.
O¡neg1n, yen1 buzdo1ap1a¡1 daha ucuzdu¡,
daha faz1a ¸ey a1makfa ve esk11e¡e o¡an1a daha az ene¡¸1
ku11anmakfad1¡, fakaf on1a¡dan daha uzun sü¡e dayanmamakfad1¡1a¡.
8unun neden1, ü¡ef1c11e¡1n bun1a¡1
ona¡11maya yöne11k deg11, be11¡11 b1¡ sü¡e dayan1p daha
son¡a yen1s1y1e deg1¸f1¡11meye yöne11k o1a¡ak ü¡ef1yo¡
o1ma1a¡1d1¡. Da¡ b1¡ ekonom1k pe¡spekf1ffen bak11d1g1nda
p1an11 esk1me ü¡ef1mdek1 n1sb1 ma11yef1e¡e ve¡11en
maku1 b1¡ fepk1d1¡¦ 1¸gücü paha11d1¡ ve k1f1e ü¡ef1m1 1¸ç1
ba¸1na ona¡1mdan daha az zamana ma1 o1makfad1¡.
Iakaf daha gen1¸ b1¡ pe¡spekf1ffen bak11d1g1nda bu du¡um,
fükef1c1 ekonom1s1n1n dünyaya ne kada¡ az dege¡
ve¡d1g1n1 yans1fmakfad1¡. 8e¡¡y´n1n ded1g1 g1b1, bask1n
ekonom1k dege¡1e¡1n egemen11g1 a1f1nda ya¡af111¸1n as11
özen gösfe¡11meyecek kada¡ ucuzdu¡.
A1ef1e¡1n ona¡1m1n1 güç1e¸f1¡en kuvvef1e¡, pek çok
ü¡ünde bu1unan madde1e¡1n ge¡1 dönü¸ümüne ka¡¸1 da
ayn1 ¸ek11de 1¸1emekfed1¡. Geçm1¸fe, Japon ev a1ef1e¡1
yap1mc11a¡1, ku11and1k1a¡1 b1¡1m1e¡1n çogunu pa¡ça o1a¡ak
fop1amakfayd1, fakaf bugün bunu yapmaya pek 1sfek11
deg111e¡¦ yen1 mode11e¡de o kada¡ çok yen1den ku11and1k1a¡1
p1asf1k pa¡ça va¡ k1 bun1a¡1 fop1amak 1¸e ya¡am1yo¡.
8u yüzden fükef1c1 s1n1f1n1n çöp y1g1n1a¡1 dayan1k11
fükef1m ma11a¡1y1a do1udu¡. ku11an-af s1n1f1nda
o1an b1z1e¡ he¡ y11 m11yon1a¡ca yaz1 masas1, sanda1ye,
masa, do1ap, buzdo1ab1, hava1and1¡ma c1haz1, çama¸1¡
mak1nes1, çama¸1¡ ku¡ufma mak1nes1, k1¸1se1 b11g1saya¡,
5ayfa 47
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
fe1efon, fe1esek¡efe¡ ve ¸11fe afmakfay1z. Ya1n1zca A1man1a¡
y11da 5 m11yon adef ev a1ef1, Ame¡1ka111a¡ da 7,5
m11yon adef fe1ev1zyon afmakfad1¡. Ame¡1ka111a¡1n he¡
y11 aff1g1 2ß0 m11yon adef feke¡1eg1n ya1n1zca dö¡ffe b1¡1
ge¡1 dönü¸fü¡ü1mekfe ya da 1asf1k1e kap1anmakfad1¡.
Af11ab111¡11k ve p1an11 esk1me a11¸ve¡1¸ kasas1 11e
hu¡da y1g1n1 a¡as1ndak1 yo1cu1ugu h1z1and1¡amad1g1nda
bunu bazen moda yapab111¡. Osca¡ W11de b1¡ zaman1a¡
¸u so¡uyu so¡mu¸fu¡: "Moda ned1¡?... Gene111k1e öy1e
fahammü1 ed11emez b1¡ ç1¡k1n11kf1¡ k1 onu he¡ a1f1 ayda
b1¡ deg1¸f1¡mem1z ge¡ek1¡." Onun zaman1ndan bu yana
moda ya1n1zca daha da h1z1anm1¸f1¡. A8D 1ekno1o¸1 Dege¡1end1¡me
8ü¡osu´na gö¡e son moda, seksen1e¡1n sonunda
he¡ 1k1buçuk ayda b1¡ deg1¸mekfeyd1, fakaf son
moda o1sun ya da o1mas1n, g1ys11e¡1n çogu esk1meden
çok önce fa¡z d1¸1 ka1makfad1¡. 81¡ paza¡ ana11zc1s1n1n
25 y11 önce söy1ed1g1 g1b1, "he¡ endüsf¡1, kad1n moda endüsf¡1s1
11e ¡ekabef efmeye ça11¸makfad1¡. Mode¡n paza¡1amac111g1n
anahfa¡1 budu¡."
5on zaman1a¡da moda k¡a111g1, paza¡1amac11a¡ he¡ fü¡
ge¡ece uygun fa¡z1a¡1 öne¡d1kçe, saaf1e¡1 ve göz1ük1e¡1
sömü¡ge1e¸f1¡m1¸ ve spo¡ ayakkab1 d1ya¡1n1 1¸ga1 efm1¸f1¡.
ka11fo¡n1ya´da ye¡1e¸1k o1an ve dö¡f y11 1çe¡1s1nde saf1¸1a¡1n
e111 kaf a¡ff1g1n1 gö¡en L. A. Gea¡ f1¡mas1 ba¸ f1nans
memu¡u kev1n venf¡udo, Wash1ngfon Posf´a ¸un1a¡1 söy1em1¸f1¡:
"Ayakkab1 pe¡fo¡mans1ndan bahsed1yo¡san1z,
ya1n1zca b1¡ ya da 1k1 ç1ffe 1hf1yac1n1z va¡d1¡. Lge¡ modadan
bahsed1yo¡san1z, say1s1z ç1ff ayakkab1dan bahsed1yo¡sunuz
demekf1¡." $eh1¡11 genç1e¡ a¡as1nda va¡ o1an ve
y1111k 200 m11yon do1a¡ g1b1 ¡ek1am ha¡cama1a¡1y1a desfek1enen
ayak fef1¸1zm1n1n sonucu, genç1e¡1n ayakkab1
saf1¸1a¡1nda x 30´1uk b1¡ ye¡e sah1p o1mas1d1¡.
kabu1 efmek ge¡ek1¡ k1 g1yecek ve ayakkab1 yap1m1
dünyada ag1¡ endüsf¡11e¡1n neden o1dugu kada¡ büyük
b1¡ kayba neden o1mamakfad1¡, fakaf moda paza¡1na
kaynak sag1amak b1¡ m1kfa¡ eko1o¸1k hasa¡1 be¡abe¡1nde
gef1¡mekfed1¡. Pamuk ç1ffç11e¡1 dünyan1n en faz1a
ha¸e¡e 11ac1 ve su ku11an1c11a¡1ndand1¡. 5enfef1k dokuma1a¡
pef¡ok1mya endüsf¡1s1nde ü¡ef11mekfed1¡. Yünün
ve de¡1n1n b1¡ k1sm1 ge¡eg1nden faz1a of1af11an çay1¡1a¡dak1
ç1ff11k hayvan1a¡1ndan ge1mekfed1¡. 1eksf11
fab¡1ka1a¡1 da feh11ke11 madde o1a¡ak fesc11 ed11en endüsf¡1
boya1a¡1n1 ku11anmakfad1¡.
8u yüzden b1z fükef1c11e¡, bek1enmeyen b1¡ ye¡den
ge1en öne¡11e¡e uysak 1y1 o1u¡. 5an I¡anc1sco´da ye¡1e¸1k
g1y1m f1¡mas1 Lsp¡1f 1990 sonunda 5o¡um1u 1ükef1m
lç1n 81¡ k1ca ba¸11g1 a1f1nda ¡ek1am1a¡ yapm1¸f1¡:
"8ugün ya¸am fa¡z1a¡1m1z çev¡em1ze yöne11k o1a¡ak
du¡madan a¡fan fehd1f1e¡e he¡ zamank1nden daha faz1a
önem ve¡me11d1¡. 81zce bu en 1y1 ¸ek11de, b1¡ ¸ey saf1n
a1madan önce kend1 kend1m1ze buna ge¡çekfen 1hf1yaç
duyup duymad1g1m1z1 so¡a¡sak sag1anab111¡. 8u
yak1a¸1m1a, fükef1me 111¸k1n daha sag11k11 b1¡ fufuma
kafk1da bu1unmu¸ o1u¡uz. 81¡ g1yecek ü¡ef1c1s1ne bu
dü¸ünce fe¡s ge1eb111¡, fakaf bu fü¡ b1¡ so¡um1u1uk k1sa
sü¡ede ben1msenmezse, bu gezegen üze¡1ndek1 ge¡1 ka1an
he¡ ¸ey1 yok edeb111¡1z."
1ükef1c1 s1n1f1n1n üsf kademes1ndek1 zeng1n1e¡, madd1
fükef1m1n z1¡ves1ne u1a¸m1¸ ve va¡11k11 s1n1fa kaf11m1¸f1¡.
Dege¡11 mefa11e¡1n ve cevhe¡1e¡1n ç1ka¡f11mas1n1n
sebep o1dugu ba¸1bo¸ yagma1aman1n so¡um1u1ugu
on1a¡a dü¸mekfed1¡. 8u fü¡ madde1e¡, küçük m1kfa¡1a¡1n1n
b11e fem1n ed11mes1 1ç1n yap11an y1k1m1n büyük1ügünden
5ayfa 4ß
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
ve yapay b11e o1sa dege¡1e¡1n1n ak11 a1maz o1dugu
ge¡çeg1nden do1ay1 benze¡s1zd1¡1e¡. Dege¡11 mefa11e¡
ve cevhe¡1e¡ ya1n1zca 1nsan1a¡ on1a¡a paha b1çf1g1 1ç1n
dege¡11d1¡1e¡ ve öze111k1e b1¡1kf1¡11mek üze¡e kaz111p
ç1ka¡f11makfad1¡1a¡.
8u ak11 a1maz dege¡, çev¡e 1ç1n c1dd1 sonuç1a¡ dogu¡makfad1¡.
5eksen1e¡1n ba¸1nda 8¡ez11ya11 madenc11e¡
ö1ümcü1 b1¡ mefa1 o1an c1vay1 a1f1n1 fo¡fusundan ay1¡mak
1ç1n ku11anmaya ba¸1ad1g1ndan bu yana yak1a¸1k b1n fon
c1va Amazon bes1n z1nc1¡1ne s1zm1¸f1¡. 8u du¡umun as11
ku¡ban1a¡1 1se büyük 1hf1ma11e ya¸amak 1ç1n av1anan ve
ba11k fufan ye¡11 kab11e1e¡d1¡. Güney Af¡1ka a1f1n maden1e¡1
s1yah kasaba1a¡a ¡adyoakf1f ¡adon gaz1 s1zd1¡makfad1¡
ve 8ofsWana´dak1 e1mas maden1e¡1 de 1nsan müdaha1es1
11e bu zamana kada¡ bozu1mam1¸ büyük b1¡ vah¸1
ya¸am ko¡unag1 o1an Okavango De1fas1´n1 ku¡ufmakfad1¡.
va¡11k11 s1n1f1a ka¡¸11a¸f1¡11d1g1nda, müs¡1f fükef1c11e¡
b11e ye¡yüzünde yumu¸ak ad1m1a¡1a yü¡ümekfed1¡.
8ugünkü fükef1c1 s1n1f1nda, 1¡on1k ¸ek11de, çev¡e gönü11ü1e¡1
"yen1den ku11anma" ve "ge¡1 dönü¸fü¡me" g1b1
pek de uzun zaman önce ge11¸f1¡11mem1¸ o1an yen1
uygu1ama1a¡ gef1¡mek zo¡undad1¡1a¡. lda¡e11 ku11an1m,
ancak k1¡k y1111k ç11g1n fükef1m1n a¡d1ndan b1¡ yen111k
o1a¡ak gö¡ü1eb11m1¸f1¡. Madde1e¡e özen gösfe¡mek, ¸u
anda bu kada¡ faz1a fükefen endüsf¡1 fop1um1a¡1 da dah11
o1mak üze¡e, füm fop1um1a¡1n kü1fü¡e1 m1¡as1a¡1n1n
b1¡ pa¡ças1d1¡. O¡neg1n, Lau¡a lnga11s W11de¡, k1as1k çocuk
k1fab1 L1ff1e house on fhe P¡a1¡1e´de {küçük Lv} daha
öncek1 Ame¡1kan nes111e¡1 a¡as1nda yayg1n o1an ge¡çek
mafe¡ya11zm1 aç1k1am1¸f1¡. 8abas1 ç1ff11k ev1e¡1n1n
dam1n1 akfa¡1¡ken Lau¡a a¸ag1da du¡up, a¸ag1ya dü¸eb11ecek
ç1v11e¡1 d1kkaf1e fop1amakfad1¡. 1ek b1¡ ç1v1n1n
b11e 1s¡af ed11memes1 ge¡ek11d1¡.
Lge¡ dünyadak1 1nsan1a¡ madde ku11an1m1 konusunda
b1¡ o¡fa yo1da bu1u¸mak 1sf1yo¡1a¡sa, ekonom1 me¡d1ven1n1n
a1f basamak1a¡1nda ha1a va¡ o1an bu fü¡ esk1 dege¡1e¡1n
fükef1c1 s1n1f1ndak1 b1z1e¡ a¡as1nda yen1den can1and1¡11mas1
ge¡ekmekfed1¡. Zeng1n u1us1a¡1n ge11¸m1¸
dü¸ük kaynak11 fekno1o¸11e¡1 -f1be¡ opf1k kab1o1a¡ ve d1züsfü
b11g1saya¡1a¡- 11e o¡fa ge11¡11 s1n1f1n fufucu dege¡1e¡1
ve dayan1k11 ü¡ün1e¡e ve¡d1k1e¡1 önem1n b1¡1e¸f1¡11d1g1
b1¡ ge1ecek, bu 1k1 dünyan1n en 1y1 yan1a¡1n1 b1¡ a¡aya gef1¡ecekf1¡.
8u du¡um, fükef1c1 s1n1f1n1n ya¡a¡1and1g1 konfo¡1a¡1n
pek çogu 11e o¡fa ge11¡11 s1n1ffa yayg1n o1an k1¸1
ba¸1na dü¸en madde ku11an1m1 düzey1e¡1n1 kayna¸f1¡acakf1¡.
Iakaf, böy1e b1¡ ge1ecek, savu¡gan11ga ka¡¸1 g1de¡ek
gen1¸1eyen b1¡ ha¡ekefe bag11 o1acakf1¡.
Neyse k1 madde1e¡1n ak1¸1n1n en üsfünde bu1unup,
ödenek a1an endüsf¡11e¡den o¡fadak1 ü¡ef1c11e¡e ve en
sondak1 çöp y1g1n1a¡1na kada¡, gö¡ev1 üsf1enecek 1nsan1a¡
o1dugu sü¡ece deg1¸1m 1ç1n -ya¡af111¸1n as11n1 yen1den
dege¡1end1¡mek 1ç1n- f1¡saf va¡d1¡. Ame¡1ka11 Ph11
hocke¡ en üsffe ça11¸makfad1¡. On y11 boyunca A8D
madenc111k yönefme11g1nde ¡efo¡m1a¡ yap11mas1 1ç1n
bask1 yapf1kfan son¡a 19ß9´da, ge¡çekfe kamu a¡az1s1n1
maden a¡a¸f1¡mac11a¡1na ve¡1p, bu yo11a m1ne¡a1 f1yaf1a¡1n1
e11nde fufan 1ß72 fa¡1h11 Gene1 Madenc111k Yasas1´na
ka¡¸1 cepheden b1¡ hücum ba¸1afmaya haz1¡ ha1e
ge1m1¸f1¡. ha¡ekef1 henüz ga11p ge1mem1¸f1¡, fakaf
¸1md1 Ame¡1ka´da madenc111kfe hak1m o1an g¡up h1çb1¡
zaman o1mad1g1 kada¡ savunma ha11nded1¡.
1ükef1c1 s1n1f1n1n ah¸ap ve kag1f 1hf1yac1n1n en büyük
bö1ümünü sag1ayan kuzey Ame¡1ka o¡man1a¡1nda
5ayfa 49
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
da ¡efo¡m ha¡ekef1e¡1 haz1¡11k1a¡1 yap11makfad1¡.
19ß9´da, o zaman1a¡ A8D O¡man 5e¡v1s1´nde 11 y1111k
b1¡ 1¸ç1 o1an Jeff Debon1s, "düdük ça1an1a¡" den11en ve
çev¡e füzük1e¡1n1n 1h1a11ne d1kkaf çeken 1¸ç11e¡1 desfek1emek
1ç1n bü¡ok¡as1y1 deg1¸f1¡mey1 amaç1ayan b1¡
g¡up o1an Çev¡e Ah1ak1 1a¡affa¡1 O¡man 5e¡v1s1 Ça11¸an1a¡1
De¡neg1´n1 ku¡mu¸fu¡. kanada´da C¡ee h1nf1e¡1nden
Lou1se 51nc1a1¡, C¡ee a¡az1s1ndek1 kuzey O¡man1a¡1´n1n
famamen kes11mes1n1 du¡du¡mak 1ç1n mücade1e efmekfed1¡.
Madde1e¡1n ak1¸1nda çok daha a¸ag1da bu1unan, A1man
fükef1m ü¡ün1e¡1 f1¡mas1 8¡aun´dan D1efe¡ kams
daha bas1f ve daha dayan1k11 saaf1e¡, hesap mak1ne1e¡1
ve muffak e¸ya1a¡1n1n mühend1s11g1n1 yapa¡ak d1ge¡
ü¡ün fasa¡1mc11a¡1na yo1 açmakfad1¡. kams ¸öy1e demekfed1¡:
"Ya¸am1a¡1m1zda çok faz1a ¸ey va¡: Çok faz1a
dag1n1k11k, çok faz1a gö¡se1 ve madd1 k1¡1111k. Lndüsf¡1
fasa¡1mc11a¡1n1n ba¸11ca gö¡ev1e¡1nden b1¡1s1 daha
uzun öm¡e sah1p ü¡ün1e¡ ya¡afmakf1¡¦ böy1ece b1z1e¡
daha az ¸ey saf1n a1ab111¡1z."
Madd1 1s¡af1n k1s11mas1 konusunda A1man1a¡ fükef1c1
s1n1f1na öncü1ük efmekfed1¡. 1991 y111nda çev¡e
bakan1 k1aus 1öpfe¡ amba1a¸ 1s¡af1n1 aza1fmak üze¡e
ef¡af11 b1¡ p1an1 uygu1amaya geç1¡d1g1nde çev¡e gönü11ü1e¡1
mükemme1 b1¡ zafe¡ kazanm1¸f1¡. 1995 y111
1f1ba¡1y1e A1man endüsf¡1s1, ofomob111e¡ ve ev a1ef1e¡1
g1b1 pek çok büyük fükef1m ma11 11e bun1a¡1n yan1
s1¡a mukavva, kag1f, p1asf1k, cam ve mefa1 dah11 o1mak
üze¡e pek çok amba1a¸ ma1zemes1n1 fop1ay1p yen1den
ku11anmak ya da ge¡1 dönü¸fü¡mek zo¡undad1¡.
Yüksek çöp ve¡g11e¡1n1 de 1çe¡en bu p1an, as11nda
A1man endüsf¡11e¡1n1 ku11and1k1a¡1 ma1zeme1e¡e,
bun1a¡1 a11c11a¡a ü¡ün ya da amba1a¸ o1a¡ak saff1kfan
son¡a b11e, özen gösfe¡mekfen so¡um1u ha1e gef1¡mekfed1¡.
Madde ak1¸1n1n sonunda, A8D´dek1 en h1z11 büyüyen
ha1k kaynak11 çev¡e mücade1e1e¡1nden b1¡1s1 va¡d1¡.
8e1ed1ye 1da¡e1e¡1 b1¡b1¡1 a¡d1nca fop¡ak do1du¡ma
a1an1a¡1n1 do1du¡dukça bun1a¡dan pek çogu büyük çöp
yak1c11a¡1 -havay1 k1¡1efen ve e1ekf¡1k ü¡efme1e¡1ne
¡agmen nef ene¡¸1 kayb1 kaynak1a¡1 o1an yak1c11a¡- p1an1amaya
ba¸1am1¸1a¡d1¡. Ge¡1 dönü¸fü¡ü1eb11ecek
¸ey1e¡1 yakmak yo1uy1a bu yak1c11a¡, çok faz1a ene¡¸1
yufan hammadde endüsf¡11e¡1n1 daha yüksek ü¡ef1m
düzey1e¡1ne dog¡u yön1end1¡mekfed1¡. Canfon, NeW
Yo¡k´fan L11en ve Pau1 Conneff, ev1e¡1nde ç1ka¡ff1k1a¡1
Wasfe Nof {ls¡afa hay1¡} gazefes1 a¡ac111g1y1a ü1ke
çap1ndak1 ye¡e1 g¡up1a¡a ge¡çek1e¡1 an1afa¡ak yak1c11a¡a
ka¡¸1 o1an sava¸fa ön saf1a¡da ye¡ a1makfad1¡1a¡.
19ßß y111nda Wash1ngfon 5fafe´de "ya ge¡1 dönü¸fü¡me
ya da yak1c11a¡" mücade1es1n1 kazanm1¸ o1an ha1k
g¡up1a¡1, ¸1md1 5eaff1e´1n kaf1 af1k1a¡1n1n x 40´11k b1¡
bö1ümünü ge¡1 dönü¸fü¡e¡ek, ¸eh1¡1e¡1n bu konuda
füm büyük A8D ¸eh1¡1e¡1nden önde o1mas1y1a
övüneb11mekfed1¡1e¡.
Y111a¡ önce esk1 e1 a1ef1e¡1n1 fop1ay1p yen11eye¡ek
bun1a¡1 ma1zeme eks1k11g1 çeken Af¡1ka11 e1 1¸ç11e¡1ne
gönde¡meye ba¸1ayan 8¡1fon G1yn kobe¡fs´1n sf¡afe¸1s1
daha az yüzyüze mücade1e 1çe¡mekfed1¡. kobe¡fs´1n k1¸1se1
çaba1a¡1 kend1ne Yefmek lç1n A1ef1e¡ ad1 ve¡11en
u1us çap1nda b1¡ lng111z o¡gan1zasyonu ha11ne ge1m1¸f1¡.
ha¡ekef1n 50 81¡1e¸1k k¡a111k ¸ubes1 11e ho11anda, A1manya
ve lskand1navya´dak1 üye1e¡ Af¡1ka´ya, 250 b1n
adef a1ef gönde¡m1¸ ve ye¡e1 g¡up1a¡1n Dogu Af¡1ka´da
a1ef yap1m fes1s1e¡1 ku¡ma1a¡1na ya¡d1m efm1¸1e¡d1¡.
kobe¡f ¸unu gö¡mekfed1¡ k1 yoksu1 1¸ç11e¡1n e11e¡1nde
5ayfa 50
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
bu1unan m11yon1a¡ca yüksek ka11fe11 çe11k ka1em, fesfe¡e
ve çapa on1a¡a ¡esm1 ya¡d1m p¡og¡am1a¡1n1n sag1ad1g1
az say1dak1 güç1ü mak1neden daha faz1a ya¡d1mc1 o1makfad1¡.
ls¡af ekonom1s1 va¡11g1n1 sü¡dü¡ü¡ken baz1 ey1emc11e¡
bu ekonom1n1n af1k1a¡1n1 b1¡ ¸ey1e¡ an1afmak ve
fayda sag1amak 1ç1n ku11anmakfad1¡1a¡. Lve¡yfh1ng
Goes Iu¡n1fu¡e, 1nsan1a¡1n NeW Yo¡k C1fy sokak1a¡1na
aff1k1a¡1 mob11ya1a¡1 fop1amakfa, yen11emekfe ve safmakfad1¡.
8e¡ke1ey, ka11fo¡n1ya´dak1 u¡ban O¡e, ¸eh1¡
çöp1ügünde b1¡ amba¡a ve fasn1f me¡kez1ne sah1pf1¡ ve
dege¡s1z ¸ey1e¡ y1g1n1 a¡as1ndak1 dege¡11 ¸ey1e¡1 fasn1f
efmek üze¡e ¸eh1¡1e an1a¸ma yapmakfad1¡. 8u¡ada ça11¸an1a¡,
bu1duk1a¡1 ¸ey1e¡1 yan fa¡affa bu1unan b1¡
magazada safmakfad1¡1a¡. u1us çap1nda bu fü¡ çöp fem1z1eyen
g1¡1¸1mc11e¡1, f1ca¡1 de¡nek1e¡1 o1an u1usa1
Çöp Da1g1ç1a¡1 ve $eh1¡ Madenc11e¡1 De¡neg1 b1¡ a¡aya
gef1¡mekfed1¡.
Madde1e¡1n ak1¸1nda ne¡ede yogun1a¸f1k1a¡1na
bak11maks1z1n füm bu çaba1a¡ b1z1m fükef1c1 s1n1f1nda
çok 1hf1yaç duydugumuz fü¡den b1¡ ge¡çek mafe¡ya11zm1
o¡faya koymakfad1¡: Af1k1a¡1n konf¡o1 ed11mes1, e¸ya1a¡1n
ko¡unmas1 ve ona¡11mas1, ma1zeme1e¡1n yen1den
ku11an11mas1 ve ge¡1 dönü¸fü¡ü1mes1. Dünyaya
özen gösfe¡mek, ondan a1d1g1m1z ¸ey1e¡e özen gösfe¡mek
demekf1¡.
:::::::::::::::::
1ukL1lClLlGlN DlZGlNLLNML5l
vlll. 8ö1üm
1ükef ya da kaybef M1f1
1ükef1m fop1umundak1 gene1 gö¡ü¸, fükef1m1n 1nsan
ve çev¡e üze¡1ndek1 efk11e¡1n1 göz önünde bu1undu¡maks1z1n,
kend1m1z1 me¸gu1 efmek 1ç1n b1¡ u1usa1
po11f1ka so¡unu o1a¡ak fükefmeye devam efmem1z ge¡ekf1g1
yo1undad1¡. 8u fav1¡ çok c1dd1 boyuffad1¡. Yay1n1anan
habe¡ p¡og¡am1a¡1, faf11 sezonunda a11¸ve¡1¸ bö1ge1e¡1n1n
ye¡ a1d1g1 sahne1e¡1 sank1 u1usa1 öneme sah1p
sahne1e¡m1¸ g1b1 e1e a1makfa ve a11¸ve¡1¸ yapan1a¡1n
pa¡a ha¡camaya ne kada¡ gönü11ü o1duk1a¡1n1 an1afmakfad1¡1a¡.
A8D, 1990´1a¡1n o¡fa1a¡1nda ekonom1k
du¡gun1uk1a yüzyüze ge1d1g1nde, 8a¸kan´dan ba¸1ay1p
daha a¸ag1dak1 k1¸11e¡e kada¡ he¡kes, sad1k Ame¡1ka111a¡dan
pa¡a ha¡cama1a¡1n1 ¡1ca efmeye ba¸1am1¸f1¡.
kange kove¡ f1¡mas1, büyük A8D de¡g11e¡1nde "81¡ ¸ey1e¡
saf1n a11n. L1beffe b1z1m fe¡c1h1m1z, b1¡ kange kove¡
a1man1z o1acakf1¡. Iakaf ege¡ bu mümkün deg11se, b1¡
m1k¡oda1ga f1¡1n a11n. 81¡ av köpeg1. 11yaf¡o b11ef1e¡1.
81¡ fufbo1 fopu. he¡hang1 b1¡ ¸ey." d1ye ya1va¡an fam
sayfa 11an1a¡ ve¡m1¸f1¡.
8u fü¡ ¡1ca1a¡1n a¡d1nda yafan manf1k çok dog¡u gö¡ünmekfed1¡¦
ege¡ k1mse b1¡ ¸ey saf1n a1mazsa, k1mse
b1¡ ¸ey safmaz ve k1mse b1¡ ¸ey safmazsa, k1mse ça11¸maz.
8öy1ece, fükef1c1 ekonom1s1nde, b1¡ ba¸ka dey1¸1e
gay¡1 saf1 m1111 has11an1n üçfe 1k1s1n1n fükef1c1 ha¡cama1a¡1ndan
o1u¸fugu b1¡ ekonom1de, bo¡sadak1 se¡vef1e¡den
u1usa1 ekonom1 po11f1ka1a¡1na kada¡ he¡ ¸ey
"fükef1c1n1n güven1" ve "saf1n a1ma p1an1a¡1" ankef1e¡1ne
dayanmakfad1¡. Lge¡ bu "fükef ya da kaybef" gö¡ü¸ü
dog¡uysa, b1¡eyse1 o1a¡ak ya da fop1u ha1de fükef1m1m1z1
kas1f11 o1a¡ak aza1fmak, kend1 kend1ne za¡a¡
ve¡en b1¡ dav¡an1¸ b1ç1m1 o1acakf1¡¦ ö¡neg1n, a¡aba
5ayfa 51
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
ku11an1m1n1 ya¡1ya 1nd1¡mem1z, benz1n 1sfasyonu ça11¸an1a¡1n1n
ve bunun yan1 s1¡a a¡aba fekn1syen1e¡1n1n,
ofomof1v 1¸ç11e¡1n1n, feke¡1ek fab¡1kas1 1¸ç11e¡1n1n, ofomob11
s1go¡fas1 acenfe1e¡1n1n ve a¡aba yaf1¡1m uzman1a¡1n1n
ya¡1s1n1 1¸1e¡1nden edecekf1¡. Lkonom1de da1ga
da1ga yay11an bu 1¸s1z11k1e¡1n ¸oku, 8üyük k¡1z´1n b1¡
fek¡a¡1 11e sonuç1anab11ecek o1an, bun1a¡1n d1¸1ndak1
d1ge¡ 1¸ kay1p1a¡1n1n o1u¸fu¡dugu b1¡ z1nc1¡ ¡eaks1yona
sebep o1ab111¡.
Gö¡ü¸1e¡1 kabu1 gö¡en ge11¸1m 1kf1safç11a¡1 da ge11¸mekfe
o1an ü1ke1e¡ 1ç1n ayn1 ¸ek11de, ka¡abasana benzeyen
b1¡ manza¡a ç1zmekfed1¡1e¡. 8u 1kf1safç11a¡, endüsf¡1
ü1ke1e¡1n1n dünya ekonom1s1n1n 1okomof1f1 o1dugu
gö¡ü¸ünü c1dd1yef1e d11e gef1¡mekfed1¡1e¡. Lge¡ b1z
fükef1c11e¡, haz1¡ g1da, a¡aba ve fek ku11an1m11k ü¡ün1e¡1
ku11anmakfan vazgeçe¡sek, o¡fa ge11¡111e¡1n ve yoksu11a¡1n
ü¡eff1k1e¡1n1n daha az1na 1hf1yaç duyacag1z.
Lndüsf¡1 ü1ke1e¡1n1n aza1an fa1eb1, yoksu1 mem1ekef1e¡1
mah¡um1yef 1ç1nde yo1da b1¡akacakf1¡. L11e¡1ndek1
he¡ ¸ey1 fükef1c11e¡1n kend1 hammadde 1h¡acaf1a¡1na
ka¡¸1 du¡madan a¡fan 1¸fah1 üze¡1ne oynayan ge11¸mekfe
o1an ü1ke1e¡, ge¡1 dönü¸ü o1mayan b1¡ dü¸ü¸e
ba¸1ayacak1a¡d1¡. 8u aç1dan, fükef1c1 s1n1f1n1n hammadde
a11m1n1 a¡f1¡amamak, 81¡1e¸m1¸ M111ef1e¡´1n en
az ge11¸m1¸ ü1ke1e¡ ded1g1 ü1ke1e¡e, en yoksu1 42 ü1keye,
ka¡¸1 1¸1enm1¸ b1¡ suç o1acakf1¡¦ çünkü bu ü1ke1e¡
d1¸ ge11¡1e¡1n1n x 60´dan faz1as1n1 e1de efmek 1ç1n ü¡ün
1h¡acaf1na bag1m11d1¡1a¡.
"1ükef ya da kaybef" fa¡f1¸mas1, b1¡ pa¡ça ge¡çek11k
1çe¡mekfed1¡. Dünya ekonom1s1, ge¡çekfen önce11k1e
dünyan1n va¡11k11 o1an be¸fe b1¡1n1n fükef1c1 ya¸am fa¡z1n1
bes1emek üze¡e yap11anm1¸f1¡. Yüksek fükef1mden
dü¸ük fükef1me geçmekse, bu yap1y1 famam1y1a sa¡sacakf1¡.
8unun 1ç1n çok say1da 1¸ç1n1n 1¸ deg1¸f1¡mes1,
k1fa1a¡1n büfünüy1e endüsf¡1ye1 feme11e¡1n1 yen1den yap11and1¡mas1
ve he¡ ö1çekfek1 g1¡1¸1m1n 1¸1em1e¡1n1 deg1¸f1¡mes1
ge¡ekecekf1¡. heps1nden daha köfüsü, bu
du¡um, b1n1e¡ce a11en1n ve fop1u1ugun üzücü b1¡ ¸ek11de
evs1z ka1mas1n1 be¡abe¡1nde gef1¡ecekf1¡.
Ancak, bu fez1 savunan1a¡, a1fe¡naf1f1n1 göza¡d1 efmekfed1¡1e¡¦
dünyay1 yagma1amaya ve zeh1¡1emeye devam
efmek, ya1n1zca bu fa11hs1z11k1e¡1 deg11, daha befe¡1e¡1n1
de gündeme gef1¡ecekf1¡. Lge¡ su k1¡1111g1 ve
faz1a av1anma, ba11kç111k a1an1a¡1n1n büyük bö1ümünü
o¡fadan ka1d1¡1¡sa, ba11kç11a¡ 1¸s1z ka1acakf1¡. Lge¡ y1ne1enen
ku¡ak11k, mahsu11e¡1n1 ve hayvan1a¡1n1 ö1dü¡ü¡se,
ç1ffç11e¡ fa¡1a1a¡1n1 fe¡k edecek1e¡d1¡. Lge¡ o¡man1a¡
hava k1¡1111g1, as1f yagmu¡1a¡1 ve deg1¸en 1k11m
ku¸ak1a¡1 yüzünden ö1ü¡se, o¡manc11a¡a yapacak pek
faz1a 1¸ ka1mayacakf1¡. Lge¡ 1nsan1a¡ kazanç1a¡1n1n büyük
bö1ümünü yefe¡s1z bes1n kaynak1a¡1na ha¡camak
zo¡unda ka11¡1a¡sa, a¡aba yap1mc11a¡1 11e ev 1n¸aaf1 yapan1a¡
pek faz1a a11c1 bu1amayacak1a¡d1¡. k1sacas1, ö1mekfe
o1an b1¡ gezegen üze¡1nde 1¸1e¡ 1y1 g1fmeyecekf1¡.
Do1ay1s1y1a, fükef1m1n aza1mas1y1a baz1 1¸ç11e¡1n 1¸1e¡1n1
kaybedeceg1 ge¡çeg1, ba¡1¸1n sag1anmas1y1a s11ah endüsf¡1s1nde
1¸ kay1p1a¡1n1n o1mas1 du¡umundan fa¡k11
b1¡ fa¡f1¸ma konusu deg11d1¡.
Lge¡ fükef1c1 ekonom1s1n1 sü¡es1z o1a¡ak ko¡umaya
ça11¸1¡sak, eko1o¸1k kuvvef1e¡ onu ac1mas1zca söküp afacakf1¡.
Lge¡ onu kademe11 o1a¡ak kend1m1z o¡fadan ka1d1¡mak
yo1unda 11e¡1e¡sek, onun ye¡1ne devam11 b1¡ dü¸ük
fükef1m ekonom1s1, b1¡ ba¸ka dey1¸1e devam1111k
ekonom1s1, koyma f1¡saf1na sah1p o1acag1z.
5ayfa 52
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
8öy1e b1¡ geç1¸ zo¡ o1acakf1¡, ancak he¡ha1de "fükef
ya da kaybef" 1dd1as1n1n o¡faya koydugu kada¡ deg11,
çünkü bu dü¸ünce s11s11es1 üç fa¡f1¸ma11 va¡say1m üze¡1ne
ku¡u1udu¡. 81¡1nc1s1, do1a¡ o1a¡ak ö1çü1en ekonom1k
h1zmef1e¡dek1 fükef1m1n, sab1f b1¡ ¸ek11de ekonom1dek1
f1z1kse1 kaynak1a¡1n fükef1m1ne bag11 o1dugunu
va¡saymakfad1¡. lk1nc1s1, 1sf1hdam1n f1z1kse1 kaynak1a¡1n
ak1¸1na e¸1f ¸ek11de bag11 o1dugunu va¡saymakfad1¡
{"1ükef ya da kaybef" dü¸ünü¸ü, bu 1k1 va¡say1m
yüzünden mevcuf ödenek ve ve¡g1 s1sfem1e¡1n1n, kaynak
fükef1m1n1 1sf1hdam pahas1na kö¡ük1eyen köfü efk11e¡1ne
ka¡¸1 kay1fs1z ka1makfad1¡}. uçüncüsü, fa¡1hfek1
çogu uyga¡11kfa ge¡ekenden daha faz1a gün1ük ça11¸ma
saaf1 ge¡ekf1¡en b1¡ 1sf1hdam mode11n1 -y11 boyu
ça11¸ma, haffada 40 saaf- va¡saymakfad1¡.
81¡ devam1111k ekonom1s1nde, 1nsan1a¡1n fayda1and1g1
h1zmef1e¡1n pa¡a ka¡¸111g1 dege¡1 az m1kfa¡da dü¸e¡ken
doga1 kaynak1a¡1n ak1¸1 önem11 de¡ecede aza1acakf1¡.
Can a11c1 ay¡1m, f1z1kse1 ü¡ün1e¡ 11e 1nsan1a¡1n bu
ü¡ün1e¡1 e1de efmek 1ç1n ku11and1k1a¡1 h1zmef1e¡ a¡as1ndad1¡.
O¡neg1n, h1ç k1mse fe1efon ¡ehbe¡1e¡1n1, gazefe1e¡1
ya da de¡g11e¡1 bu yay1n1a¡1n kend11e¡1 1ç1n 1sfemez¦
bunun ye¡1ne on1a¡1n 1çe¡d1k1e¡1 b11g11e¡e u1a¸mak 1sfe¡1z.
81¡ devam1111k ekonom1s1nde bu b11g11e¡e hemen hemen
ayn1 f1yaf ka¡¸111g1nda dayan1k11 e1ekf¡on1k okuyucu1a¡dan
u1a¸ab111¡1z. 8öy1ece de ayn1 mef1n1e¡1 1nce1emem1z,
öfe yandan da kag1f ü¡ef1m1n1n ve buna bag11
k1¡1111g1n büyük bö1ümünü safd1¸1 b1¡akmam1z mümkün
o1ab11ecekf1¡.
Ayn1 ¸ek11de, 1nsan1a¡ a¡aba1a¡1 da bu neden1e 1sfememekfed1¡¦
on1a¡1 pek çok fes1se ve ye¡e ko1ayca u1a¸ab11me
o1anag1na sah1p o1mak 1ç1n saf1n a1makfad1¡1a¡.
ly1 ¸eh1¡ p1an1amac111g1 ve fop1u fa¸1ma bu u1a¸1m1
e¸1f ö1çü1e¡de sag1ayab111¡. 8a¡1nmadan bes1enmeye
kada¡ ekonom1n1n he¡ sekfö¡ünde a¡aç1a¡ {f1z1kse1
ü¡ün1e¡} 11e sonuç1a¡ {h1zmef1e¡} a¡as1ndak1 bu ay¡1m,
yüksek kaynak fükef1m1 11e ya¸am ka11fes1 a¡as1ndak1
bag1anf1y1 kopa¡acak büyük f1¡saf1a¡1 aç1kça o¡faya
koyacakf1¡.
Ayn1 sebep1e b1¡ devam1111k ekonom1s1nde yap11an
fop1am 1¸ m1kfa¡1 da aza1an doga1 kaynak ak1¸1 11e
ka¡¸11a¸f1¡11d1g1nda daha az dü¸ecekf1¡¦ çünkü eko1o¸1k
za¡a¡a neden o1an ü¡ün1e¡1n ve fükef1m b1ç1m1e¡1n1n
çogu, ayn1 zamanda gene111k1e en az 1¸1 ü¡efmekfed1¡.
As11nda yüksek 1¸gücü yogun1ugu 11e çev¡e üze¡1nde
dü¸ük o1umsuz efk1 a¡as1nda ça¡p1c1 b1¡ uygun1uk
va¡d1¡. O¡neg1n, va¡ o1an ü¡ün1e¡1 ona¡mak, yen11e¡1n1
ü¡efmekfen daha faz1a 1¸gücü ve daha az kaynak
ku11anmakfad1¡. Dem1¡yo1u s1sfem1e¡1, ka¡¸11a¸f1¡11ab11ecek
say1dak1 f11o1a¡ca a¡abadan daha faz1a 1nsan
fakaf daha az kaynak ku11anmakfad1¡. Lne¡¸1 yefe¡1111g1n1n
a¡f1¡11mas1, ene¡¸1 ü¡ef1m1n1n yükse1f11mes1nden
daha faz1a 1nsan1 1sf1hdam edecekf1¡. Ay¡1ca
ge¡1 dönü¸fü¡me p¡og¡am1a¡1, çöp yak1c11a¡1ndan ya
da fop¡ak do1du¡ma a1an1a¡1ndan daha faz1a k1¸1ye 1¸
o1anag1 ya¡afmakfad1¡."
1ükef1c1 s1n1f1, k1fab1n 1k1nc1 k1sm1nda fan1m1anan
b1ç1mde¦ fah111a bes1enen hayvan1a¡dan e1de ed11en ef
ve amba1a¸11 bes1n madde1e¡1 ye¡1ne ye¡11 bes1n1e¡1n konu1dugu,
a¡aba1a¡dan b1s1k1ef ve ofobüs1e¡e geç11en ve
fek ku11an1m11k ü¡ün1e¡1n ye¡1n1 dayan1k11 ü¡ün1e¡1n
a1d1g1 b1¡ ya¸am fa¡z1na dog¡u 11e¡1e¡se, yogun emek
ha¡canan endüsf¡11e¡ bundan büyük ya¡a¡ sag1ayacakf1¡.
5ayfa 53
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
Y1ne, he¡ ¸ey göz önünde bu1undu¡u1dugunda, yap11an
ve üc¡ef1 ödenen 1¸ m1kfa¡1 aza1ab111¡, çünkü dü¸ük
o1umsuz efk1ye sah1p endüsf¡11e¡, yüksek o1umsuz efk1ye
sah1p endüsf¡11e¡1n küçü1me o¡an1ndan daha büyük
b1¡ o¡anda gen1¸1eyeb11ecekf1¡. 8ozu1makfa o1an 1¸ paza¡1a¡1
11e ge¡eg1nce ba¸a ç1kab11mek 1ç1n fop1um1a¡, k1¸1
ba¸1na dü¸en ça11¸ma saaf1e¡1n1 k1sa1fma11d1¡1a¡¦
neyse k1 üçüncü k1sm1n daha 11e¡1k1 bö1üm1e¡1nde aç1k1and1g1
g1b1, b1z fükef1c11e¡1n çogu zafen 1sfed1g1m1zden
faz1a ça11¸makfay1z.
lsf1hdam1a 11g111 en önem11 so¡un, dü¸ük fükef1me
geç1¸1n nas11 sag1anab11eceg1d1¡. hükümef1e¡1n gö¡ev1,
o1umsuz efk11e¡1 yüksek o1an a1an1a¡da ça11¸an1a¡a ka¡1ye¡
deg1¸f1¡eb11me1e¡1 1ç1n yefe¡11 1¸ eg1f1m1 sag1amak,
bu sü¡ec1 ko1ay1a¸f1¡mak üze¡e yefe¡11 1¸s1z11k
fazm1naf1 ve¡mek ve aza1f11m1¸ ve esnek yen1 ça11¸ma
saaf1 mode11e¡1ne öncü1ük efmek yo1uy1a ekonom1y1
çev¡ese1 o1a¡ak sü¡dü¡eb111¡ ha1e gef1¡meye ¡ehbe¡11k
efmek o1acakf1¡.
hükümef1e¡, ayn1 zamanda çogu en köfü fükef1m
fü¡1e¡1n1 fe¸v1k eden mevcuf ve¡g1 ve ödenek po11f1ka1a¡1n1
ba¸fan a¸ag1ya yen1den düzen1eme gö¡ev1 11e de
ka¡¸1 ka¡¸1yad1¡. O¡neg1n, çogu ü1ke, uzun b1¡ ve¡g1
muaf1yef1e¡1 ve dog¡udan ödenek1e¡ 11sfes1ne sah1p ofomob11,
ene¡¸1, madenc111k, ke¡esfe ve fah111a bes1enen
ç1ff11k hayvan1a¡1 endüsf¡11e¡1n1 desfek1emekfed1¡.
A8D, fede¡a1 fop¡ak1a¡dak1 m1ne¡a11e¡1 f111en ve¡mekfe,
u1usa1 o¡man1a¡1n 1ç1ne mas¡af1a¡1 ve¡g1 ve¡en1e¡1n
hesab1na o1mak üze¡e ke¡esfe fa¸1ma yo11a¡1 1n¸a efmekfe
ve ne yapacag1n1 b11meyen ku¡ak 8af1´ya su1ama
suyu safmakfad1¡. I¡ansa nük1ee¡ güç komp1eks1ne,
kusya pef¡o1 endüsf¡1s1ne, 81¡1e¸1k k¡a111k ofomob11
sü¡ücü1e¡1ne, kanada´n1n quebec eya1ef1 a1üm1nyum
fasf1yehane1e¡1ne ve Japonya da yem11k fah11 yef1¸f1¡1c11e¡1ne
büyük o¡anda ödenek sag1amakfad1¡.
Ma11 f¡ansfe¡1e¡1n ve yan11 po11f1ka1a¡1n öfes1nde hükümef1e¡1n
ku11and1g1, dogay1 gö¡mezden ge1en ekonom1k
muhasebe s1sfem1e¡1n1n fam ödenek1e¡1 va¡d1¡.
Dünyan1n büyük bö1ümündek1 a¡az1 ku11an1m1 ve ma1zeme
po11f1ka1a¡1 yen11eneb111¡ kaynak1a¡a hak eff1k1e¡1nden
az dege¡ ve¡mekfe, ekos1sfem1e¡1n sag1ad1g1 doga1
h1zmef1e¡1 1hma1 efmekfe ve do1ay1s1y1a kamu a¡az1s1nden
ç1ka¡f11an hammadde1e¡1 eks1k f1yaf1and1¡makfad1¡.
Ne kömü¡ ve pef¡o1, ü¡ef1m1e¡1n1n ve bu
ü¡ün1e¡1n yak11mas1n1n 1nsan sag11g1na ve doga1 ekos1sfem1e¡e
ve¡d1g1 za¡a¡1, ne de kag1f hamu¡u ve kag1f,
ü¡ef1m1e¡1 s1¡as1nda yok ed11en doga1 o¡fam1 ve zeh1¡1enen
suyu yans1facak ¸ek11de f1yaf1and1¡11m1¸f1¡. Çok say1da
ü¡ün -zeh1¡11 k1myasa1 madde1e¡den a¸1¡1 amba1a¸a
kada¡- dünyaya f1yaf ef1kef1e¡1nde gö¡ü1enden daha
faz1as1na ma1 o1makfad1¡¦ dog¡udan yasak1ama1a¡ ya
da kaf1 yönefme11k1e¡ faydas1z o1dugu zaman bu ü¡ün1e¡
uygun ¸ek11de ve¡g11end1¡11me11d1¡.
Lge¡ ü¡ün1e¡1n f1yaf1a¡1, fop1am çev¡ese1 bede11e¡1ne
daha yak1n b1¡ dege¡1 gösfe¡1¡se, ödenek1e¡ ve ve¡g11e¡de
yap11acak kapsam11 düze1fme1e¡ a¡ac111g1y1a paza¡, fükef1c11e¡1n
daha dü¸ük kaynak11 fükef1me dog¡u yön1end1¡11mes1ne
ya¡d1mc1 o1ab11ecekf1¡. O¡neg1n fek ku11an1m11k
ü¡ün1e¡ 11e amba1a¸ ma1zeme1e¡1n1n f1yaf1a¡1, dayan1k11,
daha az amba1a¸1anm1¸ ü¡ün1e¡e gö¡e a¡facak,
ye¡11 ve 1¸1enmem1¸ bes1n1e¡1n f1yaf1a¡1 1se, uzakfan
nak1ed11en haz1¡ ü¡ün1e¡e gö¡e dü¸ecekf1¡. Lge¡ yasa koyucu1a¡
ve¡g1 yükünü 1¸gücünden kaynak1a¡a dog¡u
kayd1¡1¡1a¡sa, ¸1¡kef1e¡, çev¡e ve¡g11e¡1 yükse1d1kçe kaynak
5ayfa 54
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
ku11an1m1n1 h1z1a kesmeye ba¸1ayacak ve ge11¡ ve¡g11e¡1
dü¸fükçe de daha faz1a 1nsan ça11¸f1¡acak1a¡d1¡.
Daha ¸1md1den pek çok ü1kedek1 çev¡ec1 ve ve¡g1
ödeyen g¡up, köfü ödenek1e¡1 ve ve¡g1 s1g1nak1a¡1n1 ¡efo¡m
hedef1 o1a¡ak seçmekfed1¡. Iakaf gene111k1e ka¡a¡1111k1a
sü¡e ge1en du¡umu savunan m11ya¡-do1a¡11k endüsf¡11e¡1n
s1yas1 e¡k1 fa¡af1ndan a1f ed111p, büyük sava¸1a¡1
kaybefmekfed1¡1e¡. O¡neg1n, 1992 ba¸1nda Av¡upa´da
ene¡¸1 a1an1nda söz sah1b1 o1an g¡up, Av¡upa
1op1u1ugu´nda ka¡bon yay1m1a¡1n1n ve¡g11end1¡11mes1ne
111¸k1n b1¡ fek11fe ka¡¸1 ba¸a¡111 b1¡ sava¸ sü¡dü¡mekfeyd1.
kaybed11en he¡ mücade1e, fükef1c1 s1n1f1n1n
daha faz1a üyes1n1 eko1o¸1k ge¡çeg1 an1afmaya ça11¸an
f1yaf1a¡1 desfek1emek konusunda ha¡ekefe geç1¡men1n
güç1ügünü ve ac111yef1n1 gösfe¡mekfed1¡.
"1ükef ya da kaybef" fez1n1n, yoksu11a¡1n b1z fükef1c11e¡1n
daha az ¸ey1e ya¸amas1 11e geç1nemeyeceg1 1dd1as1
da ayn1 de¡ecede fa¡f1¸maya aç1kf1¡. Pek çok ge11¸mekfe
o1an ü1ke bö1gen1n dünya ekonom1s1ne hammadde sag1aya¡ak
kaf11m1¸ o1mas1na ¡agmen, bu du¡um on1a¡1, 11de¡1e¡1n1n
y111a¡d1¡ köfü1ed1g1 bag1ms1z b1¡ sfafüye ye¡1e¸f1¡mekfed1¡.
Dahas1, ¸1md1ye kada¡, büyüyen fükef1c1
ekonom1s1n1n aza1an efk11e¡1 yoksu11a¡ 1ç1n haya1 k1¡1k11g1na
ug¡af1c1 b1¡ ekonom1k uya¡1m kaynag1 o1mu¸fu¡.
As11nda bugüne kada¡ e1de ed11en en d1kkafe dege¡ sonuç,
he¡ u1usfa fükef1c1 bö1ge1e¡1 ya¡afmak o1mu¸fu¡.
8u seçk1n1e¡, dünyan1n güney1nden kuzey1ne kada¡
he¡ ye¡de doga1 kaynak1a¡1n 1h¡ac1ndan çok faz1a ya¡a¡1anmakfad1¡.
Ancak yoksu11a¡, ha¡ap ed11m1¸ mem1ekef1e¡den
öfe b1¡ ¸ey e1de efmemekfed1¡1e¡. 5ay1s1z
uzman1n da onay1ad1g1 g1b1, yoksu11ugun sona e¡d1¡11mes1
en ba¸fa öze111k1e bu amaç 1ç1n fasa¡1anm1¸ u1usa1
p¡og¡am ve po11f1ka1a¡a bag11d1¡. 1eme1 sag11k, eg1f1m
ve a11e p1an1amas1 1ç1n düzen1enen ka¡a¡11 u1usa1
kampanya1a¡a, k1¡sa1 kes1m1e¡de ge¡çek1e¸f1¡11ecek yogun
o1a¡ak emege daya11 gen1¸ faban11 ka1k1nma p¡o¸e1e¡1ne,
fop1um ö¡güf1e¡1n1 ha¡ekefe geç1¡me çaba1a¡1na
ve uyum1u ye¡e1 ve u1usa1 1da¡e1e¡1n va¡ o1mas1na bag11d1¡.
1üm bun1a¡1 fem1n1 fükef1c1 s1n1f1na 1h¡aç ed11mek
üze¡e yükfe ag1¡, pahada haf1f ü¡ün1e¡1n ü¡ef1m1ne deg11,
yen111g1 fe¸v1k eden, ba¸a¡1y1 ödü11end1¡en ve paza¡1a¡1n
yefe¡11 ¸ek11de ça11¸mas1na o1anak ve¡en ekonom1
po11f1ka1a¡1na bag11d1¡.
Dünyan1n o¡fa ge11¡11 ve yoksu1 1nsan1a¡1na fükef1c1
s1n1f1n1n a¡fan fükef1m1nden daha ya¡a¡11 o1acak
o1an ¸ey, ü¡ün f1yaf1a¡1n1n ü¡ef1m1n eko1o¸1k bede11e¡1n1
daha faz1a yans1fmas1n1 sag1amak üze¡e haz1¡1anm1¸
dünya çap1nda f1ca¡ef ku¡a11a¡1 o1acakf1¡. O¡neg1n,
ege¡ Ma1ezya, $111 ve kamboçya, Japon a11c11a¡1
esk1 o¡man1a¡1n kes11mes1y1e bag1anf111 o1an eko1o¸1k
hasa¡dan so¡um1u fufab11ecek konumda o1sa1a¡d1,
hem daha az agaç kes1p, hem de 1hf1yaç1a¡1 o1an döv1z1
kazanab111¡1e¡d1.
Dünyan1n kaynak ç1ka¡fan bö1ge1e¡1 de, aynen endüsf¡1
dünyas1n1n yüksek o1umsuz efk11e¡1 o1an sekfö¡1e¡1
g1b1, fükef1m fop1umunu desfek1eme yak1a¸1m1ndan
uzak1a¸1¡ken zo¡1u b1¡ deney1e ka¡¸11a¸acak1a¡d1¡. kuzey´1n
bu o1umsuz efk11e¡1 yüksek o1an endüsf¡11e¡1n1n
k¡1f1k du¡umdak1 1¸ç11e¡1 g1b1 ha1k1a¡1 da bunu af1afmak
1ç1n b1¡ ya¡d1m e11ne 1hf1yaç duyacakf1¡. 81z fükef1c11e¡
on1a¡a ma11 ve fekn1k kaynak1a¡1a ve on1a¡1n ha1k
p¡o¸e1e¡1 ve mücade1e1e¡1ne desfek ve¡mek yo1uy1a ya¡d1m
edeb111¡1z. Ancak sonuçfa, ya¸am1a¡1n1 kazanma1a¡1
5ayfa 55
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
¸u anda fükef1c1 s1n1f1n1n fükef1m1y1e bag1anf111 o1an
yoksu1 ve o¡fa ge11¡11 a11e1e¡ kend1 kade¡1e¡1n1 kend11e¡1
ç1zmek zo¡undad1¡1a¡.
Odenek ve ve¡g11e¡de ¡efo¡m yap11mas1 11e ka1k1nman1n
yoksu11ugu sona e¡d1¡mek üze¡e yen1den düzen1enmes1,
devam1111k ekonom1s1ne dog¡u af11m1¸ önem11
ad1m1a¡ o1acakf1¡. uçüncü b1¡ can a11c1 ¡efo¡m 1se, b1z
fükef1c11e¡1n kend1m1z1 büfün zaman1m1z1 a1an 1¸1n
s1n1¡1ama1a¡1ndan ku¡fa¡mam1zd1¡. G1de¡ek daha çogumuz
"Yefe¡1nce e¸yam1z va¡. lhf1yac1m1z o1an daha faz1a
zaman." d1yen Ame¡1ka11 endüsf¡1 fasa¡1mc1s1 W1111am
5fumpf 11e ayn1 f1k¡1 pay1a¸1yo¡uz.
hem fafm1nka¡ 1¸, hem de yefe¡11 bo¸ zaman, 1nsan1n
fafm1n1n1 sag1ayan anahfa¡ be11¡1ey1c11e¡ o1ma1a¡1na
¡agmen, fükef1m fop1umunda daha faz1a 1¸ an1ay1¸1n1n
ag1¡ basf1g1 b1¡ denge söz konusudu¡. Lndüsf¡1
fop1um1a¡1ndak1 ça11¸ma saaf1e¡1 ¸1md1, Lndüsf¡1 Dev¡1m1
s1¡as1nda a1d1g1 en yüksek dege¡1e¡1n1n çok a1f1nda
o1ma1a¡1na ¡agmen, fa¡1h1 sfanda¡f1a¡1n yan1nda
yüksek ka1makfad1¡. Oze111k1e Japon1a¡ ve Ame¡1ka111a¡
çok faz1a ça11¸m1¸1a¡d1¡. Av¡upa111a¡ 1950´den bu
yana daha faz1a bo¸ zamana ka¡¸111k o1a¡ak üc¡ef a¡f1¸1a¡1n1n
b1¡ k1sm1ndan vazgeçmek 1ç1n paza¡11k yapmakfad1¡1a¡,
fakaf Ame¡1ka111a¡ ve Japon1a¡ bunu yapmam1¸1a¡d1¡.
A1manya ve I¡ansa´dak1 haffa11k ça11¸ma saaf1e¡1
1950´de önce 44 ve son¡a 3ß saafken 19ß9´da 31 saafe
dü¸mü¸fü¡ ve bu dü¸ü¸ün büyük bö1ümü dö¡ffen sek1z
haffaya kada¡ uzanan y1111k 1z1n1e¡1 yans1fmakfad1¡. Japonya´da
haffa11k ça11¸ma saaf1e¡1 44´fen 41´e dü¸mü¸fü¡.
Ofe yandan A8D´de haffa11k ça11¸ma sü¡es1
1950´den 1970´e kada¡ b1¡az k1sa1m1¸, fakaf o zamandan
bu yana da h1z1a a¡fm1¸f1¡. Ame¡1ka111a¡ o¡fa1ama o1a¡ak
haffada 3ß saaf ça11¸makfad1¡1a¡ ve 1970´den bu yana
p¡og¡am1a¡1na fam b1¡ aya bede1 1¸ ek1em1¸1e¡d1¡.
ha¡va¡d un1ve¡s1fes1 1kf1safç1s1 Ju11ef 5cho¡ 1he
Ove¡Wo¡ked Ame¡1can {A¸1¡1 Ça11¸an Ame¡1ka11} ad11
ça11¸mas1nda ¸öy1e yazmakfad1¡: "194ß´den bu yana
A8D 1¸ç1s1n1n ve¡1m1111k düzey1 1k1 kaf1ndan faz1as1na
yükse1d1. 8a¸ka b1¡ dey1¸1e, a¡f1k 194ß´dek1 ya¸am
sfanda¡d1m1z1 ya¡1s1ndan daha az zamanda ü¡efeb111yo¡uz.
ve¡1m1111g1n he¡ a¡f1¸1nda ya daha faz1a bo¸ zaman,
ya da daha faz1a pa¡a 1mkan1 b1ze sunu1uyo¡. 81z
dö¡f saaf11k gününü ya da a1f1 ay11k b1¡ ça11¸ma y111n1
üc¡ef11 o1a¡ak seçeb111¡d1k. haffa A8D´dek1 he¡ 1¸ç1 ¸u
anda b1¡ y11 ça11¸1p, b1¡ y11dan son¡a üc¡ef11 o1a¡ak 1z1n
a1ab111¡d1." 8unun ye¡1ne Ame¡1ka111a¡ ayn1 saaf1e¡ boyunca
ça11¸makfa ve 1k1 kaf faz1a pa¡a kazanmakfad1¡1a¡.
8u seç1m1n Ame¡1ka11 ça11¸an1a¡1n 1sfeg1n1 yans1f1p
yans1fmad1g1n1 konf¡o1 efmek üze¡e 5cho¡, 1¸ç1 paza¡1
ekonom1s1n1n g1z11 a1an1n1 a¡a¸f1¡m1¸ ve düz1ne1e¡ce ça11¸may1
1nce1ed1kfen son¡a bu 1sfeg1 yans1fmad1g1 sonucuna
va¡m1¸f1¡. 1ükef1m fop1umunun füm me¡kez1 bö1ge1e¡1nde
ça11¸an1a¡, kamuoyu a¡a¸f1¡ma1a¡1nda ya da
fop1u paza¡11k1a¡dak1 fufum1a¡1nda, daha faz1a bo¸ zamana
duyduk1a¡1 güç1ü 1sfeg1 ve buna ka¡¸111k üc¡ef a¡f1¸1a¡1ndan
vazgeçmeye gönü11ü o1duk1a¡1n1 1fade efmekfed1¡1e¡.
Ayn1 zamanda, böy1e b1¡ seçenek1e¡1n1n o1mad1g1n1
da b11d1¡mekfed1¡1e¡. 81¡ 1¸e g1¡eb111¡ ya da 1¸fen ay¡11ab111¡1e¡,
fakaf bunu günde daha az saaf ça11¸mak 1ç1n
yapamaz1a¡. 8undan ba¸ka, ya¡1 zaman11 ça11¸ma gene111k1e
daha az bece¡1 ge¡ekf1¡mekfed1¡, daha az 11g1nçf1¡
ve ka¡¸111g1nda daha az üc¡ef a11n1¡, çünkü emek1111k ve
s1go¡fa g1b1 yan gef1¡11e¡1 yokfu¡. 8u yüzden çogumuz 1y1
5ayfa 56
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
fam zaman11 1¸1e¡ ya da köfü ya¡1 zaman11 1¸1e¡ a¡as1nda
seç1m yapmak du¡umunda ka1makfay1z.
Çagda¸ k1n1k1e¡1n, daha k1sa ça11¸ma saaf1e¡1n1n
ya1n1zca fe1ev1zyon 1z1eye¡ek geç1¡11en daha faz1a vak1f
ya¡afacag1 an1am1na ge1d1g1n1 öngö¡me1e¡1ne ¡agmen,
bunun fam fe¡s1ne 1nanmak 1ç1n pek çok sebep va¡d1¡.
81¡çok k1¸1 1ç1n fe1ev1zyon 1z1emek, ya¡af1c1 ene¡¸11e¡1
dü¸ük o1dugunda, daha çok ho¸a g1den b1¡ ¸ey yapamayacak
kada¡ yo¡gun o1duk1a¡1nda yapf1k1a¡1 b1¡ ¸eyd1¡.
Av¡upa111a¡, Ame¡1ka111a¡dan hem daha az ça11¸makfa,
hem de daha az fe1ev1zyon 1z1emekfed1¡1e¡¦ Japon1a¡
1se, hem daha faz1a ça11¸makfa, hem de daha
faz1a fe1ev1zyon 1z1emekfed1¡1e¡. Daha öncek1 b1¡ dönemde
k1n1k1e¡ ve ça11¸an1a¡ bo¸ zaman1a¡1n1 1çk1 1çe¡ek
ve kuma¡ oynaya¡ak ha¡camakfayd11a¡¦ fakaf W.k.
ke11ogg $1¡kef1, A8D´dek1 8üyük k¡1z s1¡as1nda 1¸gününü
sek1z saaffen a1f1 saafe 1nd1¡d1g1nde, fop1umsa1
g1¡1¸1m1e¡ çoga1m1¸f1¡. 8u dönem1e 11g111 o1a¡ak çagda¸
göz1emc1 hen¡y Godda¡d Leach ¸un1a¡1 fa¡k efm1¸f1¡:
"8ahçec111k a¡f1yo¡ ve fop1um güze11e¸1yo¡du... Af1ef1k
spo¡1a¡ 11e hob11e¡ g1de¡ek daha çok ¡agbef gö¡üyo¡du...
küfüphane1e¡1n 1y1 mü¸fe¡1s1 va¡d1... ve bu fa11h11
1¸ç11e¡1n z1h1nse1 a1fyap11a¡1... zeng1n1e¸1yo¡du."
Ame¡1ka111a¡1n yüksek ve¡1m1111g1n fad1n1 ç1ka¡fmaya
ba¸1amas1n1 sag1amakfa 11k ad1m o1a¡ak 5cho¡, üc¡ef111e¡
1ç1n zo¡un1u faz1a mesa1 uygu1amas1na ve ¸1¡kef1e¡1n
maa¸11 pe¡sone1 üye1e¡1 1ç1n be11¡f11en ça11¸ma
saaf1e¡1ne s1k1 s1k1ya bag11 o1ma ¸a¡f1a¡1na yasa1 k1s1f1ama1a¡
gef1¡11mes1n1 ve ça11¸an1a¡a faz1adan ça11¸f1k1a¡1
füm saaf1e¡1n fe1af1 ed11mes1 1ç1n e¸1f m1kfa¡da üc¡ef11
1z1n ve¡11mes1n1 1sfemekfed1¡. Ay¡1ca ya¡1 zaman11
1¸1n uygun ha1e gef1¡11eb11mes1 1ç1n ça11¸an1a¡1n ça11¸ma
saaf1e¡1ne gö¡e düzen1enm1¸ gef1¡11e¡den ya¡a¡1anmay1
sag1amay1 öne¡mekfed1¡. 5on o1a¡ak da 5che¡, zaman1a
pa¡a a¡as1ndak1 seç1m1 aç1k11ga kavu¸fu¡an 1¸
yasa1a¡1 yap11mas1n1 favs1ye efmekfed1¡.
Daha faz1a pa¡a ye¡1ne daha faz1a zaman 1ç1n yap11an
bask1, a11e ve sag11k1a 11g111 neden1e¡1e 1z1n a1ma
hakk1 1ç1n yak1a¸1k 240 fane A8D 1¸ç1, kad1n ve çocuk
ö¡güfünün kampanya1a¡1 g1b1 pek çok o1ayda aç1kça
gö¡ü1mekfed1¡. kad1n1a¡ Yasa1 5avunma Ionu´nun
ba¸kan11g1ndak1 koa11syon 1991´de he¡ 1k1 kong¡e b1nas1
a¡ac111g1y1a, daha son¡a 8a¸kan 8ush fa¡af1ndan
vefo ed11en b1¡ d11ekçe gönde¡m1¸1e¡d1¡. 8enze¡ ¸ek11de,
u1usa1 h1zmef Ça11¸an1a¡1 g1b1 send1ka1a¡ y1¡m1 y11
boyunca 1da¡ec11e¡1 ça11¸an1a¡1n pa¡a ye¡1ne bo¸ zaman
1sfed1k1e¡1nde ça11¸ma saaf1e¡1n1 b1¡ de¡eceye kada¡
k1sab11me1e¡1n1 sag1ayacak gönü11ü ça11¸ma zaman1n1
1nd1¡me p¡og¡am1a¡1n1 uygu1amaya sokma1a¡1 1ç1n
s1k1¸f1¡m1¸1a¡d1¡. 8u g¡up, yefm1¸1e¡de böy1e b1¡ p¡og¡am1
ka11fo¡n1ya eya1ef1ndek1 hükümef ça11¸an1a¡1
1ç1n geç1c1 o1a¡ak kazanm1¸ ve daha son¡a bunu NeW
Yo¡k eya1ef1ndek1 hükümef ça11¸an1a¡1 1ç1n da1m1 o1a¡ak
ba¸a¡m1¸f1¡.
ka11fo¡n1ya´da ku¡u1an ve ka¡ amac1 güfmeyen Yen1
Ça11¸ma Yo11a¡1 ku¡u1u¸unun müdü¡ü 8a¡ney O1msfed´e
gö¡e, daha yak1n zaman1a¡da öze111k1e ka¡1ye¡ 11e
a11e ya¸am1 a¡as1ndak1 "ç1ff gün" yüzünden zo¡1anan
kad1n1a¡ a¡as1nda va¡ o1an 1¸ bö1ümü g1b1 esnek ça11¸ma
düzen1eme1e¡1ne yöne11k 11g1 a¡fm1¸f1¡. 8ugün Lasfman
kodak, ça11¸an1a¡1n1n ka¡1ye¡1e¡1 1ç1nde ya¡1 zaman11
ça11¸ma dönem1e¡1 p1an1ama1a¡1na 1z1n ve¡en be111
ba¸11 b1¡kaç ku¡u1u¸fan b1¡1s1d1¡. Ancak, ne yaz1k k1
bugüne dek esnek ya da aza1f11m1¸ 1¸ saaf1e¡1 1sfemek
5ayfa 57
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
konusunda Ame¡1ka11 e¡kek1e¡ kad1n1a¡a kaf11mam1¸f1¡¦
çünkü O1msfed´1n ded1g1ne gö¡e fop1um, "fam zaman11
ça11¸mak 1sfemeyen e¡kek1e¡e köfü b1¡ yaffa yap1¸f1¡makfa"d1¡.
Ofe yandan, ka¡osh1 {faz1a ça11¸man1n
yo1 açf1g1 ö1üm} yüzünden y11da yak1a¸1k 10 b1n k1¸1n1n
ö1dügü Japonya´da genç ça11¸an1a¡ 1¸ a¡kada¸1a¡1na
be11¡1enm1¸ o1an 1¸gününün sonunda 1¸ye¡1n1 fe¡k efmek
konusunda bask1 yapa¡ak faz1a mesa1ye ka¡¸1 yak1n
zaman1a¡da fenk1fç1 b1¡ fav1¡ se¡g11emeye ba¸1am1¸1a¡d1¡.
Japon hükümef1 önümüzdek1 yüzy111n ba¸1a¡1nda
ü1key1 a1f1 gün1ük ça11¸ma haffas1ndan be¸ gün1ük
ça11¸ma haffas1na geç1¡mey1 p1an1amakfad1¡. Av¡upa´da
da send1ka1a¡ daha faz1a 1z1n 1ç1n bask1 yapmaya
devam efmekfed1¡1e¡.
Y1ne de, faz1a fükef1m ye¡1ne bo¸ zaman seç1m1n1n
ne kada¡ güç1ü o1dugunu k1mse b11emez. ku¡amsa1
o1a¡ak, ege¡ he¡kes faz1a pa¡a ye¡1ne bo¸ zaman1 1s¡a¡1a
fe¡c1h ede¡se, 1¸gücü ve¡1m1111g1ndek1 no¡ma1
kazan1m1a¡ fükef1c1 s1n1f1n1n ça11¸ma saaf1e¡1n1 2020
y111na kada¡ ya¡1 ya¡1ya aza1facakf1¡¦ bu da b1ze k1¸1se1
ge11¸me 11e a11e ve fop1um efk1n11k1e¡1 1ç1n bo1 bo1
zaman ve¡ecekf1¡.
Dünya ekonom1s1 ha1en 1,1 m11ya¡ k1¸1ye çok faz1a
e¸yan1n ama çok az zaman1n o1dugu fükef1c1 ya¸am
fa¡z1n1 sag1amak üze¡e düzen1enmekfed1¡. 8u ekonom1y1
yen1den yap11and1¡ma bek1enf1s1 göz ko¡kufucudu¡,
fakaf fükef1m1n ça11¸an1a¡1 1sf1hdam efmek ve
mah¡um1yef1e mücade1e efmek 1ç1n vazgeç11mez o1dugunu
öne sü¡en "fükef ya da kaybef" fez1 dayanaks1zd1¡.
Yüksek fükef1m ne fam 1sf1hdam1n, ne de yoksu11ugu
sona e¡d1¡men1n b1¡ önko¸u1udu¡ ve pek çok fükef1c1,
paza¡11kfan daha faz1a bo¸ zaman e1de ede¡ek
ç1kf1k1a¡1 fakd1¡de "yefe¡ a¡f1k" demeye haz1¡ gö¡ünmekfed1¡.
:::::::::::::::::
lX. 8ö1üm
lhf1yaç1a¡1n 81ç1m1end1¡11mes1
Ie1sefec1 lvan l111ch 1977´de, "L111 y11 önce b1¡
Ame¡1ka11n1n duydugu sözcük1e¡1n çogu, b1¡ b1¡ey
o1a¡ak ¸ahsen kend1s1ne ya da yak1n1a¡da du¡an b1¡1s1ne
söy1enm1¸ sözcük1e¡d1." d1ye yazm1¸f1¡. 8ugün
ayn1 ¸eyden bahsefmek pek mümkün deg11d1¡. 81¡
Ame¡1ka11n1n ya da dünya fükef1m fop1umunda bu1unan
he¡hang1 b1¡1m1z1n duydugu sözcük1e¡1n çogu,
¡adyo da1ga1a¡1 yo1uy1a b1¡ fopfan e¸ya paza¡1n1n pa¡ças1
o1an b1z1e¡e u1a¸an saf1¸ ¡ek1am1a¡1d1¡. Okudugumuz
mef1n, gö¡dügümüz gö¡ünfü1e¡ ve g1ff1g1m1z
ha1ka aç1k ye¡1e¡, he¡ zaman 1¸fah1m1z1 kaba¡fmak
üze¡e haz1¡1anm1¸ f1ca¡1 mesa¸1a¡1n egemen11g1 a1f1ndad1¡.
Oze111k1e ¡ek1am, öze1 fe1ev1zyon ve a11¸ve¡1¸
me¡kez1e¡1 fükef1c111g1 kuvvef1e kö¡ük1emekfed1¡.
Dünyan1n sag1ad1k1a¡1 çe¡çeves1nde ya¸amaya ça11¸an1a¡
1ç1n bu üçüne meydan okumak yüksek b1¡ önce11ge
sah1p o1ma11d1¡.
1ükef1m fop1umundak1 11ef1¸1m a¡aç1a¡1, saf1¸
ag1z1a¡1n1n, paza¡ ye¡1n1n faf11 d1111 ses1e¡1n1n egemen11g1
a1f1ndad1¡. 8us1ness Week´e gö¡e ¡ek1am he¡ ye¡ded1¡
ve günde yak1a¸1k 3 b1n mesa¸1a fükef1c1 s1n1f1n1n
f1p1k üye1e¡1n1 bomba¡d1man efmekfed1¡. kek1am1a¡
b1n1e¡ce fe1ev1zyon ve ¡adyo 1sfasyonu fa¡af1ndan
yay1n1anmakfa, uçak1a¡1n a¡kas1nda sü¡ük1enmekfe,
¡ek1am pano1a¡1na ve spo¡ sfadyum1a¡1na yap1¸f1¡11makfa
5ayfa 5ß
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
ve uydu1a¡dan gezegen1n çev¡es1ne dag11makfad1¡.
Dahas1 kayak p1sf1e¡1ndek1 fe1es1ye¸ d1¡ek1e¡1ne
yap1¸f1¡11makfa, fe1ev1zyondan yay1n1anan fö¡en ve
fesf1va11e¡de bay¡ak1a¡a as11makfa, s1n1f1a¡a ve dokfo¡
muayenehane1e¡1ne fa¸1nmakfa, f11m sef1e¡1ne ku¡u1makfa
ve 1zc1 ya¡a¡1111k ¡ozef1e¡1 11e p¡ofesyone1 af1ef1e¡1n
g1ys11e¡1 üze¡1ne d1k11mekfed1¡.
kek1amc11a¡, b1z fükef1c11e¡ ne¡eye g1de¡sek g1de11m
on1a¡1a çek1c1 b1¡ mesafede o1dugumuz, fekno1o¸11e¡1e
do1u, cesu¡, yen1 b1¡ dünya dü¸ünmekfed1¡1e¡.
A11¸ve¡1¸1n ç11g1n11g1n1 a¡f1¡mak 1ç1n ça¡¸11a¡a duva¡
boyunda v1deo ek¡an1a¡1 d1kmeye ba¸1am1¸1a¡d1¡. havaa1an1a¡1na,
ofobüs du¡ak1a¡1na, mef¡o 1sfasyon1a¡1na,
¸1mnasf1k k1üp1e¡1ne, kayak me¡kez1e¡1ne ve süpe¡ma¡kef1e¡dek1
kasa kuy¡uk1a¡1n1n o1dugu ye¡1e¡e
¡ek1am1a¡1a do1u kapa11 dev¡e fe1ev1zyon s1sfem1e¡1
ku¡makfad1¡1a¡. G1da mühend1s1e¡1 b11e g1da ü¡ün1e¡1n1
b1¡ ¡ek1am a¡ac1 ha11ne gef1¡meye ba¸1am1¸1a¡d1¡.
Ch1cago´dak1 v1skase ¸1¡kef1 sos1s11 sandv1ç1e¡1n üze¡1ne
yen11eb111¡ s1ogan1a¡ basmakfad1¡ ve Lggve¡fs lnfe¡naf1ona1,
ls¡a11´de b1n1e¡ce yumu¡fa üze¡1nde ¡ek1am
yapmak 1ç1n buna benze¡ b1¡ yönfem ku11anmakfad1¡.
Coca Co1a, 1991 Agusfosunda yö¡üngede do1a¸an
5ovyef kozmonof1a¡1n1 me¸¡ubaf1a¡1n1 kame¡a
önünde yudum1amaya 1kna ede¡ek, gökyüzünün b11e
b1¡ s1n1¡ o1mad1g1n1 gösfe¡m1¸f1¡. I1¡ma fa¡af1ndan b1¡
"deney" o1a¡ak ad1and1¡11an bu ça11¸ma, uzayda çek11en
11k ¡ek1am f11m1 o1mu¸fu¡.
A11c11a¡1n, sunu1an ma1 ve h1zmef1e¡ hakk1ndak1 b11g11e¡1n1n
eks1k o1dugu h1çb1¡ paza¡ dog¡u 1¸1eyemez¦ bugün
geçe¡11 o1an ekonom1 ku¡am1na gö¡e bu b11g11e¡1 ¡ek1amc111k
sag1amakfad1¡. Iakaf saf1¸ mesa¸1a¡1n1n 1çe¡1k1e¡1
bu aç1k1aman1n ne kada¡ yefe¡s1z o1dugunu gösfe¡mekfed1¡.
Düz1ne1e¡ce benze¡ ü¡ün a11c11a¡1n sadakaf1
1ç1n ya¡1¸ ede¡ken, ¡ek1am1a¡ g1de¡ek ¡üya1a¡a benzemekfed1¡.
Çogu ¡ek1am çok az b11g1 ve¡mekfe, bunun ye¡1ne
c1nse1 gücü, ebed1 genç11g1, va¡ o1an fafm1n1 ve "s1z
de böy1e o1mak 1sfemez m1yd1n1z?" femas1n1n daha pek
çok fü¡ünü çag¡1¸f1¡an gö¡ünfü1e¡1 koymakfad1¡. 1e1ev1zyon
¡ek1am1a¡1, öy1es1ne gö¡ünfü yük1ü ha1e ge1m1¸f1¡
k1 baz1 1z1ey1c11e¡ "ü¡ünü fahm1n ef" ad1 ve¡11en b1¡
oyun oynaya¡ak eg1enmekfed1¡1e¡¦ ofomob11 ¡ek1am1a¡1,
ya1n1zca bu1uf1a¡ ve da1ga1a¡1 ve s1ga¡a ¡ek1am1a¡1 da
üze¡1nde ya1n1zca mayo o1an mode11e¡1 gösfe¡eb11mekfed1¡.
J. Wa1fe¡ 1hompson paza¡1ama ¸1¡kef1n1n a¡a¸f1¡ma
ve fükef1c1 dav¡an1¸1a¡1 müdü¡ü Pefe¡ k1m, fükef1c1
fop1umunda ma¡ka1a¡1n ¡o1ünün ge1enekse1 fop1um1a¡da
m1fo1o¸1n1n sah1p o1dugu ¡o1e çok benzemekfe ve b1¡
ma¡ka seçmen1n b1¡ g¡up fükef1c1y1 b1¡ d1ge¡ g¡upfan
kend11e¡1n1 ay1¡f efmek 1ç1n ku11and1k1a¡1 b1¡ yönfem ha11ne
ge1mekfe o1dugunu söy1emekfed1¡.
5af1¸1a¡da ku11an11an 1kna ed1c1 konu¸ma, fükef1m
fop1umunda öy1es1ne yogundu¡ k1 1nsan1a¡ ge¡çekfe
pek az ¡ek1am1 haf1¡1amakfad1¡1a¡. kadyo ve fe1ev1zyon
¡ek1am1a¡1n1n efk1s1 de bundan a¸ag1 ka1mamakfad1¡.
8e111 b1¡ ü¡ünü safmay1 ba¸a¡amasa1a¡ b11e, ya¸amdak1
he¡ fü¡ so¡unu çözeb11ecek b1¡ ü¡ünün va¡ o1dugu ve
dog¡u ¸ey1e¡1 saf1n a11¡sak va¡o1u¸un fafm1nka¡ ve
fam o1acag1 f1k¡1n1 du¡maks1z1n fek¡a¡1amak yo1uy1a
fükef1c111g1n kend1s1n1 safmakfad1¡1a¡. 8öy1ece ¡ek1amc11a¡
ü¡ün1e¡1n1 1nsan ¡uhunda va¡ o1an sonsuz a¡zu1a¡a
bag1amak yo1uy1a 1hf1yaç1a¡1 a¡f1¡makfad1¡1a¡.
1üm endüsf¡11e¡ kend11e¡1 1ç1n b1¡ 1hf1yaç ü¡efm1¸1e¡d1¡.
81¡ ¡ek1am müdü¡ü ¡ek1am1a¡1n "1nsan1a¡1n büyüyen
5ayfa 59
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
bu¡un gözenek1e¡1 ve ag1z kokusu g1b1 no¡ma1
¸ey1e¡1n b111nc1ne va¡ma1a¡1n1" sag1amaya ya¡ayab11eceg1n1
yazmakfad1¡. kek1amc11a¡ öze111k1e kad1n1a¡1n k1¸1se1
güvens1z11k1e¡1 ve kend11e¡1nden ¸üphe efme1e¡1y1e
oynamakfan ho¸1anmakfad1¡1a¡. A111ed 5fo¡es Co¡po¡af1on´1n
müdü¡ü 8. La¡1 Puckeff´1n 40 y11 önce be11¡ff1g1
g1b1, "kad1n1a¡1n sah1p o1duk1a¡1 ¸ey1e¡den memnun
o1mama1a¡1n1 sag1amak b1z1m 1¸1m1zd1¡." 8u yüzden,
mesa¸ yapan1a¡, dogu¸fan k1sa, zay1f k1¡p1k1e¡e sah1p
o1an1a¡a umuf vaaf efmekfed1¡1e¡. kek1amc111k, saç1a¡1
çok düz ya da çok k1v1¡c1k o1an1a¡1m1za, fen1 çok koyu
ya da çok aç1k ¡enk o1an1a¡1m1za, vücuf ag1¡11k1a¡1 bu
y111n modas1 d1¸1nda o1an1a¡1m1za yapay ku¡fu1u¸un e1
a1f1nda o1dugunu ga¡anf1 efmekfed1¡.
lhf1yaç1a¡1n a¡f1¡11mas1, dünya çap1nda dev b1¡ yaf1¡1md1¡.
k1¡k y11d1¡ ¡ek1amc111k, dünyan1n en h1z11 büyüyen
endüsf¡11e¡1nden b1¡1s1 o1mu¸fu¡. A8D´de ¡ek1am
g1de¡1e¡1 1950´de k1¸1 ba¸1na 19ß do1a¡ 1ken 1990´da
495 do1a¡a yükse1m1¸f1¡. Ofe yandan, dünyadak1 fop1am
¡ek1am g1de¡1e¡1 ekonom1k ve¡1m1111kfen çok daha
h1z11 büyüye¡ek, 1950´de fahm1nen 39 m11ya¡ do1a¡ 1ken
19ßß´de 247 m11ya¡ do1a¡a yükse1m1¸f1¡. Ayn1 dönemde
k1¸1 ba¸1na dü¸en g1de¡1e¡ 15 do1a¡dan 47 do1a¡a ç1km1¸f1¡
{bkz. $ek11 9-1}. Ge11¸mekfe o1an ü1ke1e¡de de
¡ek1amc111k b1¡ paf1ama yapm1¸f1¡. h1nd1sfan´dak1 ¡ek1am
hesap1a¡1 seksen1e¡de be¸ kaf yuka¡1 f1¡1am1¸f1¡ ve
Güney ko¡e´n1n ¡ek1am endüsf¡1s1 seksen1e¡1n son1a¡1nda
y11da x 35-40 o¡an1nda büyümü¸fü¡. 8ugün en
son paf1ama, 8osfon Dan1¸ma G¡ubu´ndan John L1ndqu1sf´1n,
"b1¡ ¡ek1am müdü¡ünün haya11, 1nsan1a¡1n
¡ek1am1a¡1 ge¡çekfen haf1¡11yo¡ o1ma1a¡1d1¡." d1ye n1fe1ed1g1
b1¡ bö1ge o1an Dogu Av¡upa´da yo1dad1¡.
$ek11 9-1. Dünyada k1¸1 8a¸1na Dü¸en
kek1am G1de¡1e¡1, 1970-19ßß
Paza¡1amac11a¡ genç1e¡1 g1de¡ek daha faz1a hedef
a1makfad1¡1a¡. Çocuk1a¡a paza¡1ama yapma konusunda
b1¡ uzman Wa11 5f¡eef Jou¡na1´a ¸un1a¡1 söy1em1¸f1¡:
"lk1 ya¸1ndak1 çocuk1a¡ b11e g1ys11e¡1n1n ma¡kas1y1a
11g11enmekfed1¡ ve a1f1 ya¸1na ge1d1k1e¡1nde de ge¡çek
b1¡e¡ fükef1c1 o1u¡1a¡." O¡fa düzeydek1 a11e1e¡1n, he¡ b1¡
çocugu y11da 450 do1a¡ dege¡1nde oyuncaga ve 770 do1a¡
dege¡1nde g1ys1ye bogdugu Japonya´da, baz1 kuyumcu1a¡
12 ya¸1n a1f1ndak1 çocuk1a¡ 1ç1n mücevhe¡ yapma
konusunda uzman1a¸makfad1¡1a¡. 1okyo Çocuk A¡a¸f1¡ma
Lnsf1füsü ba¸kan1 1akayama h1deo ¸un1a¡1
söy1emekfed1¡: "8ugünün anne1e¡1... çocuk1a¡1n1n
kend1 g1yd1k1e¡1ne uygun o1acak ¸ek11de g1y1nmes1n1 1sf1yo¡1a¡.
Çocuk1a¡1 1ç1n fanfez1 sof¡a fak1m1a¡1 ve benze¡1
¸ey1e¡ saf1n a11yo¡1a¡ ve... moday1 daha 1y1 b111yo¡1a¡."
Ma1ezya´da b11e genç1e¡ fükef1c1 b1¡ bak1¸ aç1s1
ed1nm1¸1e¡d1¡. kua1a Lumpu¡´dak1 Ma1ezya un1ve¡s1fes1´nden
sosya1 ps1ko1og Ch1am heng keng, çocuk1a¡1n,
kes1n11k1e daha mafe¡ya11sf o1duk1a¡1n1, he¡hang1 b1¡
g¡uba ´dah11´ o1mak 1ç1n be111 ¸ey1e¡1 a1mak zo¡unda
ka1d1k1a¡1n1 be11¡fmekfed1¡.
A8D´dek1 çocuk1a¡a yöne11k o1an p1yasa öy1e dege¡11d1¡
k1 -1990´da 75 m11ya¡ do1a¡a u1a¸m1¸f1¡- Ame¡1kan
¸1¡kef1e¡1 1990´da bu p1yasa 1ç1n on y11 önce ha¡cad1k1a¡1
m1kfa¡1n be¸ kaf faz1as1 o1an 500 m11yon do1a¡1 paza¡1ama
1ç1n ha¡cam1¸1a¡d1¡. Oyuncak1a¡1n çev¡es1nde
¸ek111enen ç1zg1 f11m1e¡ yapmaya ve ¸1¡kef1e¡1n1n sponso¡1ugunu
yapf1g1 "k1üp1e¡"e kay1f11 o1an genç1e¡e dog¡udan
posfa 11e paza¡1ama yapmaya ba¸1am1¸1a¡d1¡.
8öy1es1 yogun ¡ek1am baz1 f1¡ma1a¡1n çocuk p1yasas1nda
5ayfa 60
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
hak 1dd1a efmes1n1 sag1am1¸f1¡. Maffe1´1n ba¸kan
ya¡d1mc1s1 Me¡y1 I¡1edman ¸öy1e övünmekfed1¡: "Maffe1,
8a¡b1e bebek1e¡1y1e A8D´dek1 3 11a 11 ya¸1a¡1 a¡as1ndak1
k1z çocuk1a¡1n1n 11g1s1 x 95 g1b1 fevka1ade b1¡
o¡an1a çekmekfed1¡." lsf1snas1z büfün büyük saf1c11a¡,
oyuncak bebek dü¸künü o1an ge1eceg1n fükef1c11e¡1n1n
sadakaf1 1ç1n ya¡1¸ efmek üze¡e 8a¡b1e ¡eyon1a¡1 açm1¸1a¡d1¡
ve paza¡1amac11a¡ da bu bebek1e¡1 b1¡ ¡ek1am
a¡ac1 o1a¡ak ku11anmak 1ç1n dege¡1e¡1nden çok faz1a f1yaf1a¡
ödemekfed1¡1e¡: 8a¡b1e1e¡ keebok ayakkab11a¡1
ve 8eneffon g1ys11e¡1 11e donan1¡1a¡.
kek1amc111k, ya¡aff1g1 ba¸11ca eko1o¸1k feh11ken1n,
fükef1c111g1n fe¸v1k ed11mes1n1n, yan1nda çok da faz1a
kag1f ku11an1m1na yo1 açmakfad1¡. kek1am1a¡ gün1ük
posfay1 do1du¡makfad1¡¦ posfa 11e s1pa¡1¸ ed11en 14
m11ya¡ kafa1og 11e d1ge¡ ¡ek1am1a¡ he¡ y11 A8D´de posfay1
f1ka¡. Ay¡1ca bun1a¡, sü¡e11 yay1n1a¡1 da do1du¡makfad1¡1a¡¦
s1¡adan b1¡ Ame¡1kan gazefes1 ya¡1m
yüzy11 önce x 40 o¡an1nda ¡ek1amdan o1u¸makfa 1ken
bugün x 65 o¡an1nda ¡ek1amdan o1u¸makfad1¡. kanada,
he¡ y11 sadece Ame¡1kan gazefe1e¡1nde üze¡1ne
¡ek1am bas11acak gazefe kag1d1n1 sag1amak üze¡e,
uzun sü¡ed1¡ va¡ o1an o¡man1a¡1n1n 17 b1n hekfa¡1n1
-Wash1ngfon bö1ges1 büyük1ügünde b1¡ a1an1- kesmekfed1¡.
u1ken1n o¡man m1¡as1n1 ko¡umak 1ç1n mücade1e
eden ve g1de¡ek büyüyen b1¡ kanada111a¡ fe¸k11af1ndan
o1an Co11een McC¡o¡y du¡umu ¸öy1e dege¡1end1¡mekfed1¡:
"As11nda, füm ü1key1 kag1f hamu¡una dönü¸fü¡üyo¡uz."
8u ¡ek1am1a¡1n çoguy1a ne kada¡ az 1nsan1n 11g11end1g1
göz önünde bu1undu¡u1dugunda bun1a¡1n çev¡eye
o1an ma11yef1e¡1 o1aganüsfüdü¡. O¡neg1n, ve¡monf
C¡affsbu¡y´den b11g1saya¡ sah1b1 Dav1d 8¡1a¡s, posfa
kufusunda bu1dugu can s1k1c1 b11g1saya¡ donan1m1
kafa1og1a¡1n1n dünyaya ma11yef1n1 hesap1amaya ka¡a¡
ve¡m1¸ ve b1¡ d1z1 fe1efon gö¡ü¸mes1n1n a¡d1ndan baz1
sonuç1a¡ e1de efm1¸f1¡: 81¡ ¸1¡kef1n he¡ y11 3 m11yon k1¸1ye
gönde¡11en ve 1k1 ayda b1¡ bas11an kafa1ogu 1ç1n kag1f
yapmak üze¡e 2ß hekfa¡11k b1¡ a¡az1 üze¡1nde yefm1¸
y11da büyümü¸ o1an agaç1a¡ 11e bunun yan1 s1¡a
590 m11yon 11f¡e su ve 23 b1n megavaf11k e1ekf¡1k ve buha¡
gücüne 1hf1yaç va¡d1¡. u¡ef1m 1¸1em1 havaya ya da
suya dünyan1n en zeh1¡11 madde1e¡1n1n b1¡ k1sm1n1 1çe¡en
b1¡ g¡up k1myasa1 madde o1an 14 fon sü1fü¡d1oks1f
11e 345 fon k1o¡1anm1¸ o¡gan1k b11e¸1k ve¡mekfed1¡. 8¡1a¡s
¸1md1 kafa1og1a¡1n ak1¸1n1 du¡du¡mak üze¡e b1¡
mekfup kampanyas1 ba¸1afm1¸f1¡.
Paza¡1amac11a¡1n, bu a¸1¡1 yak1a¸1m1a¡1n1n yasak1anmas1
ve ¡ek1am1a¡1n, yasa1 ¡o11e¡1 o1an fükef1c11e¡1
b11g11end1¡mek1e k1s1f1anmas1, endüsf¡1 a1an1nda 1y1
ö¡güf1enm1¸ b1¡ ha1k ha¡ekef1 o1madan ge¡çek1e¸f1¡11meyecek
kökfen ¡efo¡m1a¡1n yap11mas1n1 ge¡ekf1¡ecekf1¡.
kek1am endüsf¡1s1, ko¡kufucu b1¡ dü¸mand1¡
ve dünya çap1nda 11e¡1emekfed1¡, fakaf 1nsan sag11g1na
1spaf1anab11ecek ¸ek11de za¡a¡11 o1an ü¡ün1e¡ konu
o1dugu zaman güçsüz1e¸1¡. 1üfün ¡ek1am1a¡1 büfün
8af1´da fe1ev1zyondan uzak1a¸f1¡11m1¸f1¡ ya da yak1n
zamanda uzak1a¸f1¡11acakf1¡ ve a1ko11ü 1çk1 ¡ek1am1a¡1
da h1çb1¡ zaman o1mad1g1 kada¡ sa1d1¡1ya ma¡uz
ka1makfad1¡.
kek1amc111k ka¡¸1f1 ey1emc11e¡ 1ç1n b1¡ d1ge¡ hedef
de paza¡1amac11a¡1n çocuk1a¡ üze¡1ndek1 uygu1ama1a¡1d1¡.
kamu v1cdan1, genç1e¡1 av1amaya yöne11k paza¡1ama
kampanya1a¡1na ¸1ddef1e ka¡¸1 ç1kmakfad1¡. 8osfon´da
ha1k fa¡af1ndan ku¡u1an b1¡ g¡up o1an Çocuk
5ayfa 61
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
1e1ev1zyonu ha¡ekef1, 1990 sonunda A8D Mec11s1´n1n
çocuk1a¡1 hedef a1an fe1ev1zyon ¡ek1am1a¡1n1 s1n1¡1amas1y1a
b1¡ zafe¡ kazanm1¸f1¡. Ayn1 y11, Av¡upa 1op1u1ugu´ndak1
kamu ya¡a¡1 fe¸k11af1a¡1, Av¡upa 1ç1n
1992´den son¡a uygu1anacak ve baz1 fü¡ ¡ek1am1a¡a
kaf1 s1n1¡1ama1a¡ gef1¡ecek fe1ev1zyon ku¡a11a¡1 be11¡1enmes1n1
sag1am1¸1a¡d1¡.
Avusf¡a1ya 1ükef1c11e¡ 81¡11g1, haz1¡ g1da ¡ek1am1a¡1na
sa1d1¡makfad1¡ ve sag11ks1z y1yecek1e¡1n genç1e¡
a¡as1nda yayg1n1a¸f1¡11mas1n1n yasak1anmas1n1 ya da
bu konuda kaf1 k1s1f1ama1a¡1n gef1¡11mes1n1 1sfemekfed1¡.
81¡11g1n a¡a¸f1¡mas1, fe1ev1zyondak1 çocuk p¡og¡am1a¡1
s1¡as1nda yay1n1anan y1yecek ¡ek1am1a¡1ndan
x ß0´1n1n faz1a yag11, faz1a fuz1u, a¸1¡1 amba1a¸11 abu¡
cubu¡ ¡ek1am1a¡1 o1dugunu gösfe¡mekfed1¡. Ame¡1kan
Ped1af¡1 Akadem1s1 de konuy1a ayn1 de¡ecede 11g11enmekfed1¡.
8es1enme ku¡a11a¡1n1 1h1a1 eden ü¡ün1e¡1e 11g111
¡ek1am1a¡1n yüksek o¡anda o1u¸una d1kkaf çeken
ku¡u1u¸, genç1e¡1 hedef a1an bu fü¡ ¡ek1am1a¡1n yasak1anmas1
1ç1n Mec11s´e bask1 yapmakfad1¡.
Ofe yandan fükef1c11e¡, uydu¡ma çev¡ec1 1dd1a1a¡1 da
hedef a1ab111¡1e¡. 19ß9´dan bu yana paza¡1amac11a¡, vafanda¸1a¡1n
fop1u eko1o¸1k 1h1a11e¡e duyduk1a¡1 öfkey1
yaf1¸f1¡ma çabas1 1ç1nde ü¡ün1e¡1n1 "ye¸11"e boyamakfad1¡1a¡.
O¡neg1n, 1990´da pef¡o1 ¸1¡kef1 1exaco, çev¡en1n
1y111g1 1ç1n d1k11mek üze¡e Ame¡1ka111a¡´a "bedava" agaç
f1dan1a¡1 sunmu¸fu¡¦ bu f1dan1a¡dan a1maya hak kazanmak
1ç1n b1¡ mü¸fe¡1n1n sek1z ga1on ya da daha faz1a
benz1n saf1n a1mas1 ge¡ekmekfed1¡. Paza¡1ama edeb1yaf1nda
deg1n11mem1¸ o1an 1se, s1¡adan b1¡ agac1n sek1z
ga1on yak1f1n ¡af1ne ed11mes1 ve yak11mas1 s1¡as1nda aç1ga
ç1kan m1kfa¡da ka¡bond1oks1f1 depo1amas1 1ç1n yak1a¸1k
dö¡f y11 ge¡ekf1g1 ve amafö¡1e¡ fa¡af1ndan d1k11en
çogu agaç f1dan1n1n çabucak ö1dügü ge¡çeg1d1¡.
A8D´de, 1990´da ç1kan füm yen1 ev ü¡ün1e¡1n1n dö¡ffe
b1¡1 ¡ek1am1a¡1nda "ozon dosfu", "b1yo1o¸1k o1a¡ak bozu1ab111¡",
"ge¡1 dönü¸üm1ü", "çözü1eb111¡" ya da benze¡1
¸ek11de, Ame¡1ka111a¡1n ya¡1s1n1n büfünüy1e "yuffu¡maca"
o1a¡ak n1fe1end1¡d1g1 1dd1a1a¡a ye¡ ve¡mekfed1¡1e¡.
ho11anda ve I¡ansa´dak1 çev¡ec11e¡, bu fü¡ yan11¸ b11g11end1¡me1e¡1
u1usa1 yasama ku¡um1a¡1 a¡ac111g1y1a, 12
madde11k b1¡ çev¡ec1 ¡ek1am yasas1 ç1ka¡fa¡ak sona e¡d1¡meye
ça11¸m1¸1a¡d1¡. A8D´de de on eya1ef ba¸savc1s1
benze¡ u1usa1 sfanda¡f1a¡1n gef1¡11mes1 1ç1n ug¡a¸makfad1¡1a¡.
Ofe yandan, Av¡upa, kuzey Ame¡1ka ve Japonya´dak1
¡esm1 ve ¡esm1 o1mayan ku¡u1u¸1a¡, fükef1c11e¡1
çev¡ese1 aç1dan fe¡c1h ed11eb111¡ ü¡ün1e¡e yön1end1¡mek
amac1y1a "ye¸11 ef1kef" p¡og¡am1a¡1 ba¸1afm1¸1a¡d1¡.
Ye¸11 fükef1c111g1n a¡fmas1 umuf ve¡1c1 b1¡ 1¸a¡eff1¡.
A11¸ve¡1¸ yapan k1¸11e¡ magaza1a¡a çev¡e 11e 11g111 end1¸e1e¡1n1
gef1¡d1kçe, ü¡ef1c1 f1¡ma1a¡1n eko1o¸1y1 geçm1¸fek1nden
daha faz1a c1dd1ye a1mak d1¸1nda pek faz1a seçenek1e¡1
ka1mamakfad1¡. 8ugüne kada¡ pek çogu bunu
paza¡1ama sü¡ec1nde ü¡ef1mdek1nden daha faz1a
c1dd1ye a1m1¸f1¡¦ fakaf aza¡ aza¡ da o1sa 11e¡1eme o¡fadad1¡.
McDona1d´s 11e P¡ocfe¡ & Gamb1e, fükef1c1 bask1s1n1n
b1¡ sonucu o1a¡ak amba1a¸ ku11an1m1n1 b1¡ de¡ece
aza1fan ba¸11ca 1k1 ¸1¡keff1¡. Ye¸11 fükef1c111g1n en 1y1 yan1,
çev¡e gönü11ü1e¡1n1n pa¡1amenfo sa1on1a¡1n1 b1¡ kena¡a
b1¡ak1p mesa¸1a¡1n1 dog¡udan 1da¡1 makam1a¡a
gönde¡eb11me1e¡1n1 sag1ayan yen1 ve efk111 b1¡ fakf1k o1mas1d1¡.
Ln köfü yan1 1se, fükef1c11e¡1n üze¡1e¡1ne dü¸en1
yap1yo¡mu¸ g1b1 h1ssed1p 1¸1e¡1ne devam efmes1n1
sag1aya¡ak fükef1c1 s1n1f1n1n v1cdan1 1ç1n b1¡ haf1f1ef1c1
5ayfa 62
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
sebep o1mas1d1¡."
1üfün ve a1ko11ü 1çecek ¡ek1am1a¡1n1n k1s1f1anmas1,
çocuk1a¡a yöne11k ¡ek1am yap1m1n1n aza1f11mas1 ve paza¡1amac11a¡1n
çev¡ec111k 1dd1a1a¡1n1n düzen1enmes1 çaba1a¡1
daha gen1¸ b1¡ gündem1n pa¡ça1a¡1d1¡. Wash1ngfon,
D.C.´dek1 ka¡ amac1 güfmeyen 11ca¡ef A¡a¸f1¡ma
Me¡kez1, f11m1e¡de du¡madan fek¡a¡1anan ma¡ka ¡ek1am1a¡1n1n
sona e¡d1¡11mes1n1, oku11a¡1n kend11e¡1n1
¡ek1ams1z bö1ge o1a¡ak 11an efme1e¡1n1 ve ve¡g1 yasas1n1n
¡ek1am 1ç1n ha¡canan pa¡an1n ve¡g11end1¡11eb11eceg1
¸ek11de yen1den düzen1enmes1n1 1sfemekfed1¡.
11ca¡1 mesa¸1a¡1n pek çogunu fa¸1mas1n1n yan1 s1¡a
fe1ev1zyon, fükef1mc1 dege¡1e¡1 de desfek1emekfed1¡.
1e1ev1zyon, fükef1m fop1umundak1 ya¸am1n b1¡ dem1¡ba¸1d1¡.
hemen hemen he¡ evde b1¡ -haffa 1k1 ya da üç fe1ev1zyon
va¡d1¡. 8u fe1ev1zyon1a¡ günün büyük bö1ümünde
-A8D´de günde yed1 saaf- aç1kf1¡ ve b1¡ çok
pembe d1z1, du¡um komed1s1, v1deok11p ve saf1¸ ¡ek1am1
yay1n1amakfad1¡. uyuman1n ve ça11¸man1n d1¸1nda,
A8D 11e 81¡1e¸1k k¡a111k´fan Japonya 11e 51ngapu¡´a
kada¡ çogu fükef1m fop1umunda fe1ev1zyon 1z1emek
ba¸fa ge1en faa11yeff1¡.
1e1ev1zyon 1z1emek 1ç1n ay¡11an füm bu zaman çogu
p¡og¡am1n mesa¸1a¡1 o1masa, çev¡e aç1s1ndan end1¸e
ve¡1c1 deg11d1¡¦ çünkü fe1ev1zyon fekno1o¸1s1n1n
kend1s1 -pek çok 11ef1¸1m a¡ac1 g1b1- n1spefen az ene¡¸1
ve ma1zeme ku11anmakfad1¡. 5o¡un mesa¸1a¡d1¡:
Oze1 fe1ev1zyon, yüksek fükef1me daya11 ya¸am fa¡z1n1
özen11ecek b1¡ mode1m1¸ g1b1 se¡g11eye¡ek daha
faz1aya duyu1an b1fmek b11meyen a¡zuyu kö¡ük1emekfed1¡.
Oze1 fe1ev1zyon kana11a¡1 füm dünyada 11e¡1emekfed1¡
ve yay1n1a¡1n saf1n a1ma dü¡fü1e¡1n1 ha¡ekefe geç1¡mekfe
öze111k1e efk111 o1dugunu kan1f1am1¸f1¡. 81¡ g1da
ho1d1ng1 o1an h. J. he1nz´1n 1da¡1 ba¸kan1 Anfhony J.
I. ke111y´n1n Io¡fune de¡g1s1ne söy1ed1g1 g1b1, "1e1ev1zyon1a¡1
o1dukfan son¡a ¡eng1, kü1fü¡ü ya da m1111yef1
ne o1u¡sa o1sun füm 1nsan1a¡ a¸ag1 yuka¡1 ayn1 ¸ey1e¡1
1sfemekfed1¡1e¡." 81¡ eg1f1m a¡ac1 o1a¡ak ku11an11d1g1nda
1v, ög¡efmens1z köy1e¡de de¡s1e¡1n yay1n1and1g1
h1nd1sfan ve Af¡1ka´dak1 g1b1 efk111 o1ab111¡. Ancak, yay1nc111kfa
bask1n ge1en eg111m hemen hemen he¡ ye¡de
f1ca¡11e¸med1¡. 19ß5´fe u1us1a¡a¡as1 kek1amc111k 81¡11g1
heyecan1a ¸undan bahsefm1¸f1¡: "51h1¡11 b1¡ paza¡1ama
a¡ac1 o1an fe1ev1zyon, dünyan1n büyük bö1ümünde
yasa ve düzen1eme1e¡1n z1nc1¡1 11e bag1anm1¸f1¡ ve
fükef1c1 b11g11end1¡mes1n1n ve ¡ek1amc111g1n sag1ad1g1
ekonom1k uya¡1m1n b1¡ kana11 o1a¡ak pofans1ye11n1n
ya1n1zca çok küçük b1¡ bö1ümünden faz1as1n1 uygu1amakfa
se¡besf o1mam1¸f1¡. 8u z1nc1¡1e¡ n1hayef k1¡11makfad1¡."
5eksen1e¡ boyunca 8af1 Av¡upa´n1n büyük bö1ümünde
hükümef1e¡ fe1ev1zyon p¡og¡amc111g1n1 düzens1z1e¸f1¡m1¸
ve öze11e¸f1¡m1¸f1¡. kamu yay1nc111g1 feke11e¡1
8e1ç1ka´da, I¡ansa´da, lfa1ya´da, A1manya´da, No¡veç´fe,
Po¡fek1z´de, lspanya´da ve lsv1ç¡e´de pa¡ça1anm1¸
böy1ece daha önce1e¡1 ya1n1zca A8D´de gö¡ü1en ö1çekfe
¡ek1amc111k yap11mas1 sag1anm1¸f1¡. Av¡upa 1op1u1ugu,
1993´fen ba¸1aya¡ak hem fek b1¡ paza¡, hem de o¡fak
b1¡ yay1n bö1ges1 ha11ne ge1d1kçe, Av¡upa 1v´s1 bö1gedek1
330 m11yon fükef1c1ye ve 4 f¡11yon do1a¡11k ha¡canacak
ge11¡e u1a¸a¡ak b1¡ ¡efah kaynag1 ha11ne ge1ecekf1¡.
Oze1 fe1ev1zyon kana11a¡1 fükef1c1 s1n1f1n1 a¸a¡ak
füm dünyada h1z1a yay11makfad1¡. h1nd1sfan´dak1
5ayfa 63
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
P¡ocfe¡ & Gamb1e´1n ba¸kan1 Gu¡cha¡an Das, ü1kede fe1ev1zyon
a¡ac111g1y1a "81¡ ¡ek1amc1 he¡ gece 200 m11yon
k1¸1ye u1a¸ab111¡." demekfed1¡. h1nd1sfan´da 19ß3´fe 3
m11yon o1an fe1ev1zyon say1s1 bugün 14 m11yondan faz1a
b1¡ düzeye u1a¸m1¸f1¡. Laf1n Ame¡1ka 1950´1e¡1n ba¸1a¡1ndan
bu yana 60 m11yon adef, ne¡edeyse a11e ba¸1na
b1¡ fane dü¸ecek say1da, fe1ev1zyon ü¡efm1¸ ya da 1fha1
efm1¸f1¡. heps1 göz önünde bu1undu¡u1dugunda, dünyadak1
füm 1nsan1a¡1n yak1a¸1k o1a¡ak ya¡1s1 fe1ev1zyon1a¡a
ko1ayca u1a¸ab11mekfed1¡.
Dünyadak1 yoksu11a¡1n pek çogu 1ç1n ve¡1m11 b1¡
mem1ekef g1b1 gö¡ünen ye¡ -8af1- he¡ gece ß00 m11yon
fe1ev1zyondan 1z1eneb11mekfed1¡. 8o11vya a1f1p1anosundak1
quechua d111n1 konu¸an h1nf fop1um1a¡1, "M1am1
v1ce"1 ya da 8¡ez11ya yap1m1 pembe d1z11e¡1 1z1emek 1ç1n
po¡faf1f çanak uydu anfen1e¡1 ku11anmakfad1¡1a¡. Mogo11sfan
sfep1e¡1ndek1 çoban1a¡, hong kong´dak1 uydudan
yay1n1anan ¡ek1am1a do1u k11p1e¡1 1z1emek 1ç1n anfen1e¡1n1
¡esm1 hükümef yay1n1a¡1ndan ba¸ka b1¡ yöne dog¡u
yen1den aya¡1amakfad1¡1a¡. lç bö1ge1e¡de ya¸ayan
Avusf¡a1ya11 ye¡111e¡ fe1ev1zyon1a¡1nda "Da11as"1 1z1emekfed1¡1e¡.
Lsk1 ¡ek1am müdü¡ü ve bas1n e1e¸f1¡men1
Je¡¡y Mande¡, A8D d1¸1nda yay1n1anan p¡og¡am1a¡1n
ya¡1s1n1n Ame¡1kan d1z11e¡1 o1dugunu be11¡fmekfed1¡.
Daha gen1¸ an1amda, fe1ev1zyon p¡og¡amc111g1n1n yan1
s1¡a s1nema f11m1e¡1n1n, müz1g1n ve v1deo1a¡1n da dah11
o1dugu Ame¡1kan eg1ence endüsf¡1s1 ü1ken1n 1k1nc1 büyük
1h¡acaf ge11¡1 e1de eden endüsf¡1s1d1¡. 8unun b1¡ sonucu
o1a¡ak, dünyan1n ne¡edeyse he¡ ye¡1ndek1 1sfek1e¡
A8D´de geçe¡11 o1an maddeye gö¡e fan1m1anmakfad1¡.
Oze1 fe1ev1zyon yay1n1a¡1n1n b1¡ feh11kes1 de 1nsan
kü1fü¡1e¡1n1 homo¸en1e¸f1¡e¡ek, sag11k11 b1¡ çe¸1f1111g1n
yok o1mas1na ve ye¡e1 mekan1a¡a o1an bag1111k1a¡1n zay1f1amas1na
yo1 açmas1d1¡. G1de¡ek yayg1n1a¸an uçüncü
Dünya ü1ke1e¡1n1n paza¡1a¡1 hakk1nda a¡a¸f1¡ma1a¡ yapan
b1¡ dan1¸ma ¸1¡kef1, "Dünya ´küçü1dükçe´, fükef1c1
begen11e¡1nde dünya çap1nda daha büyük b1¡ fekdüze11k
o¡faya ç1k1yo¡." d1ye b11d1¡mekfed1¡. kanada´n1n kuzey
kes1m1´ndek1 Dene kab11es1nden Ame¡1kan ye¡11s1
b1¡ kad1n o1an C1ndy G11day, fop1umun fe1ev1zyon1a fan1¸mas1n1
¸öy1e aç1k1amakfad1¡: "köy1e¡e fe1ev1zyon
ge1d1g1 zaman an1 b1¡ deg1¸1k11k gö¡düm. lnsan1a¡ kend11e¡1ne
nas11 ya¸ama1a¡1 ge¡ekf1g1n1 ög¡efen ye¡e1 h1kaye1e¡e,
efsane1e¡e ve d111e¡e o1an 11g11e¡1n1 kaybeff11e¡.
Lsk1den ya¸111a¡1m1za hü¡mef ede¡ ve on1a¡1 d1n1e¡d1k,
fakaf bu da h1z1a deg1¸1yo¡." G11day ¸unu be11¡fmekfed1¡:
"Ge1enek1e¡1m1z1n ku¡fa¡11mas1 mümkün. l¸b1¡11g1,
pay1a¸1m ve mafe¡ya11sf o1mamak, 1nsan1a¡1n
bu¡ada ya¸ama1a¡1n1n fek yo1u. 1e1ev1zyon he¡ zaman
bun1a¡1n fam fe¡s1 o1an dege¡1e¡1 sunuyo¡ g1b1."
1e1ev1zyonun ayn1 zamanda 1nsan1a¡1n sohbef 11e geç1¡d1k1e¡1
zaman1 da bö1dügü gö¡ü1mekfed1¡. A8D´de
fe1ev1zyon 1z1emek en h1z11 ¸ek11de büyüyen zaman ku11an1m
a1an1a¡1ndan b1¡1yken {a11¸ve¡1¸ de b1¡ d1ge¡ büyüyen
kafego¡1d1¡}, a¡kada¸1a¡ ve a11e 11e sohbef ede¡ek
geç1¡11en zaman g1de¡ek aza1m1¸f1¡. 8e1k1 de fükef1c1 s1n1f1
1ç1n fe1ev1zyon geçm1¸ y111a¡1n konuf1a¡1nda ¸öm1nen1n
oynad1g1 ¡o1ü oynamakfad1¡¦ 1z1eneb11en ve a11ey1
b1¡ a¡aya ge1meye 1fen ¸ey. L1beffe ¸öm1ne afe¸1, ne
¡ek1am yay1n1a¡ ne de sohbef1 boga¡ {l1g1nçf1¡ k1 b1¡
a¡a¸f1¡mada Ame¡1ka111a¡ fe1ev1zyon 1z1emey1, b1¡ gün
boyunca en sevd1k1e¡1 22 faa11yef a¡as1nda, okumak g1b1
çok daha az zaman ha¡cad1k1a¡1 pek çok ¸ey1n a1f1nda
17´nc1 s1¡aya koymu¸1a¡d1¡}.
5ayfa 64
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
kek1amc111g1n efk1 a1an1 nas11 h1ç b1¡ d1¡en1¸1e ka¡¸11a¸madan
gen1¸1em1yo¡sa, he¡ ye¡dek1 küçük ha1k g¡up1a¡1
öze1 fe1ev1zyona da ka¡¸1 fepk1 gösfe¡meye ba¸1amakfad1¡.
lng111z ko1omb1yas1´ndak1 vancouve¡´da lng111zce
ög¡efmen1 o1an M1chae1 Mase¡, 11se ög¡enc11e¡1ne
fe1ev1zyon yap1mc111g1n1 ög¡efmekfed1¡, böy1ece bu ög¡enc11e¡
1z1ey1c11e¡1n duygu1a¡1n1 yönefmekfe ku11an11an
yönfem1e¡1 fan1yab11ecek1e¡d1¡. 8u de¡s m11yon1a¡ca genç
1nsana, fe1ev1zyon a¡ac111g1y1a kend11e¡1ne ne kada¡ çok
ü¡ünün saf11maya ça11¸11d1g1n1 an1afa¡ak fayda11 o1makfad1¡.
Ame¡1ka11 çocuk1a¡ ve genç1e¡ he¡ haffa yak1a¸1k
üç saaf boyunca ofu¡up fe1ev1zyon ¡ek1am1a¡1n1 -y11da 20
b1n, 11seden mezun o1ana kada¡ da fop1am 360 b1n ¡ek1am-
1z1emekfed1¡1e¡. Los Ange1es´dak1 8as1n ve Dege¡1e¡
Me¡kez1 19ß9´dan bu yana Mase¡´1n ög¡eff1g1 b11g11e¡1n
e¸11g1nde kuzey Ame¡1ka´dak1 a11e1e¡e çocuk1a¡1na
fe1ev1zyonu e1e¸f1¡e1 b1¡ göz1e 1z1eme1e¡1n1 ög¡efme1e¡1
1ç1n 1puç1a¡1 ve¡e¡ek bas1n eg1f1m1n1 a¡f1¡makfad1¡.
Daha cesu¡ o1an k1m11e¡1, dog¡udan öze1 fe1ev1zyon1a¡a
sa1d1¡makfad1¡1a¡. D1anne G¡en1e¡, Connecf1cuf´fak1
Andove¡ $eh¡1n1 kend1s1ne fe1ev1zyon 1z1emek konusundak1
b1¡ haffa11k b1¡ boykofa kaf11ma1a¡1 1ç1n ha¡ekefe
geç1¡m1¸f1¡. "1v yok" haffas1 büyük b1¡ ba¸a¡1 e1de
efm1¸f1¡. 1op1umsa1 o1ay1a¡a kaf111m a¡fm1¸, daha
önce çok ende¡ o1a¡ak gö¡ü¸en kom¸u1a¡ b1¡ a¡aya ge1m1¸f1¡
ve ç1ff1e¡, hem kend1 a¡a1a¡1nda daha faz1a konu¸fuk1a¡1n1,
hem de çocuk1a¡1n1n daha ya¡af1c1 ¸ek11de
oyun oynad1k1a¡1n1 b11d1¡m1¸1e¡d1¡.
Lge¡ fükef1c1 dege¡1e¡1 dünyaya desfek o1acak ¸ek11de
yön deg1¸f1¡ecekse, öze1 fe1ev1zyonda kök1ü yen1 düzen1eme1e¡
yap11mas1na 1hf1yaç va¡d1¡. vancouve¡´da
bu1unan 8as1n ku¡u1u¸u, fe1ev1zyonun fükef1m d1¸1
amaç1a¡a yön1end1¡11mes1n1 amaç1ayan b1¡ ha¡ekef1
yap11and1¡makfad1¡. Ye¡e1 g¡up1a¡ öze1 fe1ev1zyonda g¡ubun
fan1f1m1n1 yay1n1amak üze¡e fon1a¡ ku¡makfad1¡1a¡.
1991 sonuna kada¡ bu fan1f1m1a¡ ka11fo¡n1ya Onfa¡1o´da
ve ya¡1m düz1ne d1ge¡ eya1ef ve 11de yay1n1anm1¸f1¡.
uc¡ef1 ödenm1¸ o1an "1üp kafa" ¡ek1am d1z1s1, 1z1ey1c11e¡e
fe1ev1zyonu kapafma1a¡1n1 söy1emekfed1¡. G¡ubun
"Iaz1a Mas¡af11" kampanya1a¡1ndak1 en ça¡p1c1
p¡og¡am1a¡1nda, kuzey Ame¡1ka ha¡1fas1n1n üze¡1nde
ne¸e11, dev b1¡ domuz oynamakfayken b1¡ an1af1c1 ¸un1a¡1
söy1emekfed1¡: "Dünyadak1 1nsan1a¡1n be¸fe b1¡1
gezegen1n kaynak1a¡1n1n üçfe b1¡1n1 fükef1yo¡... 8u 1nsan1a¡
b1z1e¡1z." A¡d1ndan, domuz geg1¡1¡.
Oze1 fe1ev1zyonun yayg1n1a¸mas1 ve ¡ek1amc111k, 1hf1yaç1a¡1
a¡f1¡an 1k1 önem11 kuvveff1¡. ha1ka aç1k a1an1a¡1n
f1ca¡11e¸f1¡11mes1 1se b1¡ üçüncüsüdü¡. hem f1ca¡ef1,
hem de eg1encey1 1ç1e¡1nde bu1undu¡an a11¸ve¡1¸
me¡kez1e¡1 ha1ka aç1k a1an1a¡1n çogu 1¸1ev1n1 üze¡1e¡1ne
a1makfad1¡. Ça¡¸1 p1an1amac11a¡1n1n fop1um benze¡1
a11¸ve¡1¸ komp1eks1e¡1 fasa¡1ama1a¡1, mü¸fe¡11e¡1n
a11¸ve¡1¸ yapf1k1a¡1 ye¡1e¡de fop1umsa1 ya¸am1n öze111k1e¡1n1
h1ssefmeye ve¡d1k1e¡1 önem1 gösfe¡mekfed1¡.
Ça¡¸11a¡, sam1m1 1¸ye¡1 sah1p1e¡1n1n sü¡ek11 mü¸fe¡11e¡1ne
özen gösfe¡d1k1e¡1 ve sak1n f1sk1ye1e¡1n yo¡gun z1h1n1e¡1
d1n1end1¡d1g1 güven11, ¡efah 1ç1nde ve düzen11
maha11e1e¡ o1a¡ak sunu1makfad1¡1a¡. Ancak, ça¡¸1n1n
fop1umu a1daf1c1d1¡¦ bu komp1eks1e¡de saf1¸1n he¡ ye¡de
o1u¸u, vu¡guyu va¡o1makfan saf1n a1maya dog¡u usfaca
kayd1¡makfad1¡.
A8D, a11¸ve¡1¸ me¡kez1e¡1n1n ge11¸mes1ndek1 en son
nokfa1a¡1 gösfe¡mekfed1¡. 19ß7´de, say11a¡1 yak1a¸1k 35
b1n1 bu1an a11¸ve¡1¸ me¡kez1e¡1 ü1kedek1 11se1e¡1n say1s1n1
5ayfa 65
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
geçm1¸f1¡. Geçf1g1m1z 30 y11 boyunca a11¸ve¡1¸ me¡kez1e¡1n1n
a1an1 20 kaf a¡fm1¸f1¡¦ 19ß6´dan 19ß9´a kada¡
he¡ y11 2 b1n yen1 me¡kez aç11m1¸f1¡. A¡a1a¡1nda fe¡c1h
yap11acak bu kada¡ faz1a ça¡¸1 o1unca öne ç1kmak 1sfeyen
me¡kez1e¡ mü¸fe¡11e¡1 çekmek 1ç1n uzun mesafe1e¡e
g1fmekfed1¡1e¡. 8un1a¡1n en ba¸a¡1111a¡1ndan b1¡1s1 de
Pofomac M111s´d1¡. k1¡sa1 v1¡g1n1a´n1n sayf1ye bö1ges1nde
çok büyük b1¡ a1an üze¡1ne cam ve ç1menfodan yap11m1¸
o1an Pofomac M111s, çok uzak mesafe1e¡den ka1aba11k1a¡1
çekmeye yefecek kada¡ çok say1da, 1nd1¡1m11 saf1¸ magazas1
11e övünmekfed1¡. Connecf1cuf kada¡ uzak ye¡1e¡den
ge1en ofobüs fu¡1a¡1 mü¸fe¡1 say1s1n1 1990´da 12 m11yona
ç1ka¡fa¡ak Pofomac M111s Ça¡¸1s1´n1 v1¡g1n1a´dak1
en önem11 fu¡1sf1k ye¡ ha11ne gef1¡m1¸f1¡.
Ancak, Pofomac M111s, 1992 haz1¡an´1nda 81oom1ngfon,
M1nnesofa´da aç11an Ame¡1ka´n1n Ça¡¸1s1 -dünyadak1
en büyük a11¸ve¡1¸ me¡kez1- fa¡af1ndan yak1nda
büyük o1as111k1a gö1gede b1¡ak11acakf1¡. he¡ ¸ey1n bu1undugu
dö¡f büyük magaza ve 400 öze1 dükkan1n yan1
s1¡a me¡kez, mü¸fe¡11e¡1ne üç hekfa¡11k b1¡ Camp 5noopy
müz1k pa¡k1, 1ç1nde do1a¸11ab11en dev b1¡ akva¡yum,
1k1 kaf11 b1¡ m1nyafü¡ go1f sahas1, say1s1z s1nema
ve 1okanfa 11e 13 b1n c1va¡1nda pa¡k ye¡1 sunmakfad1¡.
1üm A8D´dek1 b1n1e¡ce daha müfevaz1 a11¸ve¡1¸ me¡kez1y1e
be¡abe¡ bu fü¡ a11¸ve¡1¸ me¡kez1e¡1 bugün ü1ke
çap1ndak1 pe¡akende saf1¸1a¡1n x 55´1n1 yapmakfad1¡,
k1 bu o¡an I¡ansa´da x 16, lspanya´da 1se x 4´fü¡.
8an11yö ça¡¸11a¡1 11e f1ca¡1 ¸e¡1f1e¡, f1ca¡ef1 ¸eh1¡1ç1nden
ve maha11e saf1c11a¡1ndan uzaga çekmekfed1¡. Denve¡
Co1o¡ado´dak1 a1f1 ban11yö ça¡¸1s1n1n he¡ b1¡1 saf1¸1a¡dan
¸eh1¡1ç1ndek1 f1ca¡1 bö1gen1n kazand1g1ndan daha
faz1a kazanmakfad1¡. 1op1u fa¸1ma a¡aç1a¡1 11e ya da
yaya o1a¡ak a11¸ve¡1¸ yapmak güç1e¸mekfe, ofomob11
f¡af1g1 a¡fmakfa ve yay11ma h1z1anmakfad1¡. 5onunda,
¸eh1¡ meydan1a¡1 ve sokak1a¡1 g1b1 ha1ka aç1k f1ca¡1 o1mayan
ye¡1e¡1n can1111k1a¡1 e11e¡1nden a11nmakfa ve b1z1e¡e
füm ha¡ekef1111g1n va¡ o1dugu ça¡¸11a¡ d1¸1nda pek
az çek1c1 ye¡ ka1makfad1¡.
8e1k1 de yok1ukfan do1ay1, ça¡¸11a¡ ha1ka aç1k
a1an1a¡1n k1m1 ge1enekse1 1¸1ev1e¡1n1 üze¡1e¡1ne a1makfad1¡1a¡.
v1deo ça¡¸11a¡1 ve çok say1da f11m gösfe¡eb11ecek
sa1on1a¡a sah1p o1an s1nema1a¡1a eg1ence
sunmakfad1¡1a¡ ve he¡ fü¡ me¡keze sah1pf1¡1e¡. Onde
ge1en b1¡ spo¡ g1y1m ü¡ef1c1s1 o1an Av1a, ça¡¸11a¡da g1y11mek
üze¡e öze1 b1¡ ayakkab1 b11e ç1ka¡fm1¸f1¡. W1111am
koW1nsk1, 1he Ma111ng of Ame¡1ca {Ame¡1ka´n1n
Ça¡¸11a¸mas1} ba¸11k11 ça11¸mas1nda ¸öy1e yazmakfad1¡:
"81¡ gün be111 b1¡ ça¡¸1 komp1eks1nden h1ç ay¡11maks1z1n
dünyaya ge1mek, anaoku1undan ün1ve¡s1feye
kada¡ oku1a g1fmek, b1¡ 1¸e g1¡mek, f1ö¡f efmek,
ev1enmek, çocuk sah1b1 o1mak... bo¸anmak, b1¡ ya
da 1k1 ka¡1ye¡ a1an1nda 11e¡1emek, f1bb1 bak1m a1mak,
haffa fufuk1anmak, ya¡g11anmak ve hapse g1¡mek,
kü1fü¡ ve eg1ence 11e o1dukça do1u b1¡ ya¸am sü¡mek
ve n1hayef1nde ö1mek ve cenaze me¡as1m1n1n yap11mas1
mümkün o1ab111¡¦ çünkü bugün füm bu o1as111k1a¡1n
he¡ b1¡1 he¡hang1 b1¡ ye¡dek1 b1¡ a11¸ve¡1¸ me¡kez1nde
mevcuffu¡."
Oze111k1e A8D´de a11¸ve¡1¸ yapmak feme1 b1¡ kü1fü¡e1
faa11yef ha11ne ge1m1¸f1¡. Ame¡1ka111a¡ a11¸ve¡1¸ me¡kez1e¡1ne
haffada o¡fa1ama b1¡ defa -k111seye ya da s1nagoga
g1ff1k1e¡1nden daha s1k- g1fmekfed1¡1e¡. Deg1¸1k fü¡1e¡de
a11¸ve¡1¸ yapa¡ak haffada a1f1 saaf -seksen1e¡1n son1a¡1nda
5ovyef a11¸ve¡1¸ kuy¡uk1a¡1n1n dünya çap1nda ün1ü
5ayfa 66
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
o1dugu zaman kus1a¡1n ha¡cad1g1ndan b11e daha faz1a
vak1f- ha¡camakfad1¡1a¡. Ame¡1ka11 genç1e¡ oku1 ve ev1n
d1¸1nda he¡ ye¡de ha¡cad1k1a¡1ndan daha faz1a vakf1 ça¡¸11a¡da
ha¡camakfad1¡1a¡. Yüzy111n o¡fas1ndan bu yana
en h1z11 büyüyen zaman ku11anma kafego¡11e¡1 e1e a11nd1g1nda,
Ame¡1ka111a¡1n a11¸ve¡1¸ yapa¡ak ha¡cad1k1a¡1 zaman
ya1n1zca fe1ev1zyon 1z1eye¡ek ha¡cad1k1a¡1 zamandan
son¡a 1k1nc1 s1¡ada ye¡ a1makfad1¡.
1ükef1m fop1umu a11¸ve¡1¸1 öze111k1e bayan1a¡ 1ç1n
önem11 b1¡ ¡o1 ha11ne gef1¡mekfed1¡. 19ß7´de üze¡1e¡1nde
a¡a¸f1¡ma yap11an Ame¡1ka11 genç k1z1a¡1n yak1a¸1k o1a¡ak
x 93´ü a11¸ve¡1¸1 en sevd1k1e¡1 vak1f geç1¡me yo1u o1a¡ak
dege¡1end1¡m1¸1e¡d1¡. Oyuncak ü¡ef1c11e¡1 küçük k1z1a¡1n
a11¸ve¡1¸ fufku1a¡1ndan bo1 bo1 fayda sag1amakfad1¡1a¡.
O¡neg1n lng11fe¡e´de yay1n1anan b1¡ Maffe1 ¡ek1am1nda,
ev ü¡ün1e¡1y1e agz1na kada¡ do1du¡dugu b1¡ oyuncak
a11¸ve¡1¸ a¡abas1n1n yan1nda co¸kuy1a gü1ümseyen
dö¡f ya¸1ndak1 b1¡ k1z çocugu gösfe¡11mekfed1¡. Yaz1da
¸öy1e demekfed1¡: "Lv, b1¡ a11¸ve¡1¸ me¡kez1ne dönü¸eb111¡.
he¡ oda saf1n a11nacak büyü1ey1c1 ¸ey1e¡1e do1up fa¸an
b1¡e¡ magaza o1ab111¡. 1üm ge¡eken b1¡ anaoku1u ög¡enc1s1n1n
haya1 gücüdü¡. 81¡ de agz1na kada¡ do1u a11¸ve¡1¸
sepef1." 81¡ ev ekonom1s1 ög¡enc1s1 o1an ka¡en
Ch¡1sfensen, a11¸ve¡1¸1n ev d1¸1nda ça11¸mayan kad1n1a¡
1ç1n öze1 b1¡ ¡o1ü o1duguna 1nan1yo¡. A11¸ve¡1¸, on1a¡1 d1ge¡
yef1¸k1n1e¡1e, hem ho¸ ka¡¸11and1k1a¡1, hem de kend11e¡1n1
güvende h1sseff1k1e¡1 ha1ka aç1k ye¡1e¡de femas
ha11ne geç1¡en az bu1unu¡ b1¡ ev so¡um1u1ugudu¡.
Ofe yandan ça¡¸1, b1¡ fop1um deg11d1¡. Dü¸ünmeden
saf1n a1may1 k1¸k1¡fmak amac1y1a en küçük ay¡1nf11a¡1n
b11e fasa¡1and1g1 f1ca¡1 b1¡ yaf1¡1md1¡. lnsan1a¡1 yapay
yo11a doga1 sü¡eç1e¡den, zaman1n be11¡1enm1¸11g1nden
ve hava deg1¸1k11k1e¡1nden soyuf1amakfad1¡. 1ükef1c1
s1n1f1n1n ge¡1 ka1an üye1e¡1y1e e¸1f de¡ecede ha¡cama
yapmaya madd1 gücü yefmeyen1e¡1 d1¸1amakfad1¡. lnsan1a¡1
kom¸u1a¡1y1a o1an 111¸k11e¡1ne ve bu1unduk1a¡1
konum1a¡a gö¡e b1¡ ye¡e koymak ye¡1ne b1¡ fü¡ ko1ay
anon1m11g1 fe¸v1k efmekfed1¡.
A11¸ve¡1¸ me¡kez1e¡1 konusunda h1çb1¡ ü1ke A8D
11e ¡ekabef edem1yo¡sa da, pek çok ü1kede k1¡ manza¡a1a¡1
boyunca a11¸ve¡1¸ me¡kez1e¡1 f111z1enmekfed1¡.
lspanya´dak1 90´dan faz1a a11¸ve¡1¸ me¡kez1n1n 1993
ba¸1nda say1 o1a¡ak üç kaf1na ç1kmas1 bek1enmekfed1¡.
Lndüsf¡1 ana11zc11e¡1ne gö¡e a11¸ve¡1¸ me¡kez1e¡1n1n
ge11¸mes1 Meks1ka´da paf1amakfa ve Pue¡fo k1co´da da
"c1z1¡damakfa"d1¡. lng11fe¡e´dek1 büyük süpe¡ma¡kef1e¡1n
say11a¡1 seksen1e¡ boyunca 2 kaf1na ç1ka¡ak yak1a¸1k
o1a¡ak 500´e u1a¸m1¸f1¡ ve lng111z a11¸ve¡1¸ me¡kez1e¡1n1n
kap1ad1g1 a1an da 19ß6-1990 y111a¡1 a¡as1nda 10
kaf a¡fm1¸f1¡. Güç1ü ha1k saf1c11a¡1 ge1eneg1ne ¡agmen
lfa1ya son zaman1a¡da ça¡¸1 ge11¸1m1 üze¡1ndek1 konf¡o11e¡1n1
gev¸efm1¸f1¡ ve bu da lfa1ya´n1n a11¸ve¡1¸
me¡kez1e¡1n1n say1s1n1n be¸ y11 1ç1nde 35´den 100´e ç1kacag1
yo1unda fahm1n1e¡ dogu¡mu¸fu¡. 1aze bes1n1e¡e
yöne11k fufkunun b1¡ efsane o1dugu I¡ansa´da b11e
m1k¡oda1ga f1¡1n ve g¡ande su¡face {a11¸ve¡1¸ me¡kez1}
b1z1m f1¡1n1a¡1m1za, mand1¡a1a¡1m1za ve ç1ff11k paza¡1a¡1m1za
yak1a¸makfad1¡.
Lndüsf¡1 ü1ke1e¡1 a¡as1nda Japonya, a11¸ve¡1¸ me¡kez1
ge11¸1m1ne ka¡¸1 en büyük d1¡en1¸ç1 o1mu¸fu¡.
O¡adak1 f1ca¡ef ha1a Japonya´n1n ¸eh1¡ yap1s1na 1¸1enm1¸
o1an b1n1e¡ce ye¡e1 magazan1n egemen11g1 a1f1ndad1¡.
A11¸ve¡1¸1n büyük bö1ümü be11¡11 saaf1e¡ boyunca
hokoosha fengoku, yan1 "yaya cennef1e¡1" o1mak üze¡e
5ayfa 67
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
f¡af1ge kapa11 o1an sokak1a¡da yap11makfad1¡. 5af1c11a¡1n
ayn1 zamanda ev1e¡1 de o1an dükkan1a¡, ma11a¡1 o1dukça
yüksek f1yaf1a¡a safmakfad1¡, fakaf ayn1 zamanda
Japon1a¡1n a11¸ve¡1¸1n büyük bö1ümünü yaya
o1a¡ak yapma1a¡1n1 sag1amakfad1¡. Japonya´dak1 1,6
m11yon küçük 1¸1efme sah1b1n1n s1yas1 gücü -çogu büyük
saf1¸ ge11¸f1¡me p1an1a¡1n1, ye¡e1 konf¡o11ü bö1ge1e¸me
sü¡ec1ndek1 ge¡eks1z ¡esm1 1¸1em1e¡1e oya1aya¡ak-
bu f1ca¡ef mode11n1 y1¡m1 ofuz y11 boyunca ko¡umu¸fu¡.
Ancak, seksen1e¡1n son1a¡1nda A8D f1ca¡ef
a¡abu1ucu1a¡1 bu ¸ek11de ye¡e1 kaf111m1 sag1ayan 8üyük
O1çek11 Pe¡akende 5af1¸ Magazas1 Yasas1´n1n ka1d1¡11mas1
ya da yen1den düzen1enmes1 1ç1n Japon hükümef1
üze¡1nde yogun bask11a¡ yapmaya ba¸1am1¸1a¡d1¡.
On1a¡a gö¡e bu yasa, u1us1a¡a¡as1 f1ca¡ef 1ç1n g1z11
b1¡ enge1d1¡¦ çünkü Ame¡1kan ü¡ef1c11e¡1 bu fü¡den
maha11e dükkan1a¡1na h1zmef ve¡en ge1enekse1 dag1f1m
s1sfem1n1n ¡üzga¡11 kana11a¡1nda ma11a¡1n1 1da¡e
edememekfed1¡1e¡.
ku¡a11a¡da A8D bask1s1n1n a¡d1ndan ge1en gev¸eme
11e Japonya´dak1 ge1enekse1 sebze fezgah1a¡1 ve ba11k
dükkan1a¡1 ye¡1e¡1n1 süpe¡ma¡kef1e¡e ve büyük magaza1a¡a
b1¡akmaya ba¸1amakfad1¡¦ bu a¡ada ba11k sa¡mak
1ç1n ku11an11an gazefen1n ye¡1n1 de po11sf1¡en ve
p1asf1k f11m a1m1¸f1¡. A8D´n1n büyük pe¡akende saf1c11a¡1
da ü1kede magaza1a¡ açm1¸1a¡d1¡: Ya1n1zca 1oys "k"
us, lnc. ¸1¡kef1, he¡ b1¡1 ß b1n adef fa¡k11, çogu p1asf1kfen
yap11m1¸ oyuncak safan magaza1a¡dan y11da 10 fane
açmay1 p1an1amakfad1¡. G1¡1¸1mc11e¡ bugün Japonya´da
yüz1e¡ce büyük magaza ve düz1ne1e¡ce a11¸ve¡1¸
me¡kez1 1n¸a efmekfed1¡1e¡. Japonya A11¸ve¡1¸ Me¡kez1e¡1
konsey1 1991´de ayda a1f1 ça¡¸1 aç111¸1 yap11acag1n1
hesap1am1¸f1¡ ve fop1am say1n1n 2000 y111na kada¡ 1k1
kaf1na ç1kmas1n1 bek1enmekfed1¡. u1ken1n yen1 ça¡¸11a¡1nda,
eve yak1n a11¸ve¡1¸1e ¡ekabef efmek 1ç1n dönme
do1ap1a¡, k111se1e¡, oyun sa1on1a¡1, sanaf ga1e¡11e¡1, ka11fe11
çay ev1e¡1 va¡d1¡, haffa b1¡ fanes1nde kapa11 b1¡ kayak
p1sf1 bu1unmakfad1¡.
Y1ne de, ba¸ka he¡ ye¡de o1dugu g1b1 Japonya´da da
küçük esnaf1a¡ ve fop1um g¡up1a¡1, a11¸ve¡1¸ me¡kez1e¡1n1n
ak1m1na ka¡¸1 ö¡güf1enm1¸1e¡d1¡. Japonya´n1n
kyofo kenf1nde 60 ha1k g¡ubu ¸eh¡1n küçük dükkan1a¡
ve ev1e¡1e kazand1g1 öze111g1 fehd1f eden f1ca¡1 ge11¸me1e¡e
ka¡¸1 sava¸makfad1¡. A8D´dek1 ¸eh1¡ d1¸1 büyüme
ey1emc11e¡1, ü1ken1n ça¡¸11a¸mas1n1 en az1ndan yava¸1afm1¸1a¡d1¡.
Massachuseffes´de m1ma¡ ve ¸eh1¡ p1an1amac1s1
o1an L11zabefh P1afe¡-Zybe¡k 11e And¡es Duany,
ça¡¸11a¡1 enge11emek1e ka1may1p, esk1 b1¡ ça¡¸1n1n
ye¡1ne küçük b1¡ kasaba ku¡makfad1¡1a¡. 81¡ zaman1a¡
hekfa¡1a¡ca pa¡k a1an1n1n o1dugu ye¡1e¡de ¸1md1 gen1¸
ka1d1¡1m1a¡1 o1an da¡ yo11a¡, ev1e¡1e dükkan1a¡1n fa¡k11
b1¡ ka¡1¸1m1 ve b1¡ k111se 11e küfüphane va¡d1¡. 8un1a¡1n
fümü 1nsan1a¡1 a¡aba1a¡1ndan ç1ka¡f1p fop1um ya¸am1na
sokmak üze¡e yap11m1¸f1¡. P1afe¡-Zybe¡k, bu ba¸a¡1y1
füm ü1ke çap1na yaymay1 haya1 efmekfed1¡: "Ça¡¸11a¡1,
ban11yö1e¡1 ge¡1 gef1¡mede feme1 odak nokfas1 o1a¡ak
dü¸ünüyo¡uz."
ha¡ekefe geç1¡en güdü nad1¡en fükef1c111g1n kend1s1ne
ka¡¸1 ç1kma o1sa da, baz1 ü1ke1e¡ 11e¡1eyen a11¸ve¡1¸
kü1fü¡üne d1¡enm1¸1e¡d1¡. lng11fe¡e 11e Ga11e¡´de 400
y11d1¡ Paza¡ gün1e¡1 f1ca¡ef yap11mas1 yasak1anm1¸f1¡ ve
emek g¡up1a¡1, bu s1n1¡1ama1a¡1n ka1d1¡11mas1 1ç1n en
son ve¡11en fek11fe ka¡¸1 ç1kmakfad1¡1a¡. 8enze¡ ¸ek11de,
lng111z ¸eh1¡1e¡1n1n çev¡es1ndek1 ko¡unan ye¸11 ku¸ak1a¡,
bu bö1ge1e¡dek1 ban11yo ça¡¸11a¡1n1n ge11¸me h1z1n1
5ayfa 6ß
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
yava¸1afm1¸f1¡. Av¡upa´n1n büyük bö1ümünde o1dugu
g1b1 A1manya´da da magaza1a¡1n çogu ak¸am saaf
6:00´da kapanmak zo¡undad1¡ ve ayn1 zamanda haffa
sonu ça11¸ma saaf1e¡1 de k1s1f1anm1¸f1¡. Güdü ne o1u¡sa
o1sun, bun1a¡ ha1ka aç1k a1an1a¡1n ¸ek11 ve ¡uhu üze¡1ndek1
fükef1c1 efk1s1n1 konf¡o1 efmeye ya¡d1mc1 o1makfad1¡.
Lge¡ he¡ b1¡1 1s¡af yo11a¡1n1 fe¸v1k edecek ¸ek11de
en 1nce ay¡1nf1s1na kada¡ fasa¡1anm1¸ büyük, adams1
pe¡akende saf1¸ magaza1a¡1 y1g1n1a¡1 ye¡1ne fop1umun
dokusuna 1y1ce ö¡ü1mü¸ magaza1a¡da yap111¡sa, a11¸ve¡1¸1n
kend1 1ç1nde b1¡ amaç ha11ne ge1mes1 o1as111g1 daha
azd1¡. 1op1um1a¡1n fasa¡1m1, 1nsan kü1fü¡ünü
¸ek111end1¡mekfed1¡.
lsfek1e¡1 ü¡efen kuvvef1e¡ -¡ek1am1a¡, öze1 fe1ev1zyon
yay1n1a¡1 ve a11¸ve¡1¸ me¡kez1e¡1- o kada¡ a11¸11m1¸
¸ey1e¡d1¡ k1 fükef1m fop1umunda h1ç fa¡k ed11meden ve
o¡fa ge11¡11 s1n1ffa h1z1a yayg1n1a¸makfad1¡1a¡. lhf1yaç1a¡1n
b111nç11 ve yayg1n ¸ek11de a¡f1¡11mas1, 1nsan11k fa¡1h1nde
köken1e¡1 en faz1a b1¡ yüzy11a kada¡ uzanan o1dukça
yen1 b1¡ o1gudu¡. 8u kuvvef1e¡1n kök1ü b1ç1mde
yen1den yön1end1¡11eb11mes1n1 -¡ek1amc111g1n esas gö¡ev1
o1an a11c11a¡1 b11g11end1¡mey1e k1s1f1anmas1n1, fe1ev1zyonun
ko¡uyucu amaç1a¡a yöne1f11mes1n1 ve a11¸ve¡1¸
me¡kez1e¡1n1n ye¡1ne ge¡çek fop1um1a¡1n gef1¡11mes1n1-
enge11eyecek h1çb1¡ sebep yokfu¡. Ofe yandan, gezegen1n
1y111g1 ve kend1 huzu¡umuz ad1na bun1a¡1 yapmak
1ç1n pek çok sebep va¡d1¡.
:::::::::::::::::
X. 8ö1üm
lsf1k¡a¡ kü1fü¡ü
Moses, Mounf 51na1´den 11k ge1d1g1nde ah1ak11 dav¡an1¸
ku¡a11a¡1n1 1k1 e11n1n pa¡mak1a¡1y1a sayab111yo¡du.
Lko1o¸1k aç1dan duya¡11 ya¸aman1n ku¡a11a¡1n1n say1s1
1se bas1f b1¡ ofomob11 ça11¸f1¡ma ha¡ekef1n1n dünya 1k11m1n1
fa¡k ed11meden deg1¸f1¡d1g1 y1¡m1nc1 yüzy11 son1a¡1ndak1
ka¡ma¸1k dünya ekonom1s1nde yüz1e¡e u1a¸makfad1¡.
Iakaf, sü¡dü¡ü1eb111¡ b1¡ fop1umun feme1 dege¡1,
A1f1n ku¡a1´1n eko1o¸1k ka¡¸111g1 bas1ff1¡: he¡ nes11
ge1ecekfek1 nes111e¡1n geç1m1e¡1n1 sag1ama bek1enf11e¡1n1
feh11keye afmadan geç1m1n1 sag1ama11d1¡.
8as1f gö¡ünen bu 11ke, uygu1ama a¸amas1na geç11d1g1nde
kökfen deg1¸1k11k1e¡ an1am1na ge1mekfed1¡: O¡neg1n,
b1z fükef1c11e¡1n, ge1ecek nes111e¡1n ¸ans1a¡1n1
feh11keye aff1g1m1z 1ç1n fükef1m1 k1smaya 111¸k1n b1¡
ah1ak1 zo¡un1u1ugumuz o1dugunu 1fade efmekfed1¡.
Lge¡ fükef1m me¡d1ven1nde b1¡kaç basamak a¸ag1ya
1nmezsek, fo¡un1a¡1m1za, zeng1n11g1m1z fa¡af1ndan yoksu11a¸f1¡11m1¸
gezegene benze¡ b1¡ ev -y1¡m1 ofuz y11
1ç1nde 1k11m1 c1dd1 ¸ek11de deg1¸m1¸, havas1 ve suyu zeh1¡1enm1¸,
be¡ekef11 fop¡ak1a¡1 a¸1nm1¸, ya¸ayan fü¡1e¡1n1n
say1sa1 o1a¡ak büyük k1sm1 yok ed11m1¸ ve vah¸1
doga1 o¡fam1a¡1 küçü1üp pa¡ça1anm1¸ b1¡ gezegen-
m1¡as b1¡akacag1z.
8undan öfe, ege¡ fükef1m1m1z1 aza1fmazsak, o¡fa
ge11¡11 ve yoksu1 s1n1f1a¡1n dünyay1 yagma1ama1a¡1na
ka¡¸1 ç1kma yefk1m1z de o1mayacak. Yak1n zamanda
yap11an b1¡ ç1zg1 f11m, yoksu11a¡a savu¡gan11k konusunda
ögüf ve¡men1n ne kada¡ saçma o1dugunu vu¡gu1am1¸f1¡¦
1üks b1¡ a¡aban1n sü¡ücüsü, benz1n 1çen a¡abas1n1
du¡du¡up, b1¡ agac1 kesmeye haz1¡1anan aç b1¡ köy1üye
ses1enmekfed1¡: "hey! Am1go! 81z1 se¡a efk1s1nden
5ayfa 69
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
ko¡umas1 1ç1n bu agaca 1hf1yac1m1z va¡!"
5onuç o1a¡ak, 1nsan11g1n ve doga1 dünyan1n kade¡1
b1z, fükef1c11e¡1n e11nded1¡. Ios11 yak1f1a¡1, m1ne¡a11e¡
ve kag1f g1b1 eko1o¸1k aç1dan y1k1c1 o1an ¸ey1e¡1 ku11anmay1
aza1fab111¡ muf1u1ugun ba¸11ca ps1ko1o¸1k be11¡1ey1c11e¡1
o1an daha de¡1n, madd1 o1mayan fafm1n kaynak1a¡1n1
a11e ve fop1um 111¸k11e¡1n1, an1am11 ça11¸may1
ve bo¸ zaman ug¡a¸1a¡1n1, a¡f1¡ab111¡1z ya da so¡um1u1uk1a¡1m1z1
b1¡ yana b1¡ak1p, ya¸am fa¡z1m1z1n dünyay1
ha¡ap efmes1ne 1z1n ve¡eb111¡1z.
1ükef1m1m1z1 aza1fmak b1z1 ge¡çekfen önem11 o1an
ma1 ve h1zmef1e¡den mah¡um b1¡akmaz. Aks1ne, ya¸am1n
en an1am11 ve ho¸ efk1n11k1e¡1, gene111k1e çev¡e e¡dem1
aç1s1ndan ö¡nek o1u¸fu¡makfad1¡1a¡. lnsan1a¡1n
en ho¸ vak1f geç1¡me yo11a¡1 o1a¡ak n1fe1ed1k1e¡1 ve 11g1nçf1¡
k1 ö1ümcü1 hasfa11k1a¡a yaka1anm1¸ k1¸11e¡1n
ömü¡1e¡1n1n ka1an ay1a¡1nda yapmay1 fe¡c1h eff1k1e¡1
¸ey1e¡1n çogun1ugu sonsuza dek sag1anab11ecek o1an
¸ey1e¡d1¡. lbadef, sohbef, a11e fop1anf11a¡1 ve sosya1 fop1anf11a¡,
f1yaf¡o, müz1k, dans, edeb1yaf, spo¡, ¸11¡, sanafsa1
ve ya¡af1c1 ug¡a¸1a¡, eg1f1m ve dogan1n dege¡1end1¡11mes1¦
bun1a¡1n heps1 de 1sf1k¡a¡ kü1fü¡üne -say1s1z
nes111e¡ boyunca sü¡eb11ecek b1¡ ya¸am fa¡z1na- ko1ayca
uymakfad1¡.
kefo¡mun 11k ad1m1 ka¡ma¸1k deg11d1¡. 8u ad1m, b1z
fükef1c11e¡1 sebep o1dugumuz hasa¡ ve bunu enge11emen1n
yo11a¡1 konu1a¡1nda b11g11end1¡mekf1¡. Yen1 dege¡1e¡
h1çb1¡ zaman ku¡amsa1 o1a¡ak ge1mez1e¡. 5omuf du¡um1a¡1n,
yen1 ge¡çek11k1e¡1n ve yen1 dünya an1ay1¸1a¡1n1n
1ç1nde ge11¡1e¡. As11nda ah1ak1 dege¡1e¡, ya1n1zca uygu1amada,
gün1ük ka¡a¡1a¡1n 1nce11g1nde va¡d1¡. A¡1sfofe1es´1n
savundugu g1b1, ah1ak dege¡1e¡1nde ka¡a¡, a1g1ya
bag11d1¡. lnsan1a¡1n çogu büyük b1¡ ofomob11 gö¡ünce
bu ofomob111n gef1¡d1g1 sosya1 sfafüden önce, sebep o1dugu
hava k1¡1111g1n1 dü¸ündük1e¡1 zaman, çev¡ese1 ah1ak
dege¡1e¡1 söz konusu o1acakf1¡. Ayn1 ¸ek11de, 1nsan1a¡1n
çogu a¸1¡1 amba1a¸, fek ku11an1m11k ü¡ün1e¡ ya da
yen1 b1¡ a11¸ve¡1¸ me¡kez1 gö¡üp, bun1a¡1n fo¡un1a¡1na
ka¡¸1 1¸1enm1¸ suç1a¡ o1dugunu dü¸ündük1e¡1 zaman,
fükef1c111k ge¡1 çek11meye ba¸1ayacakf1¡."
1990 Dünya Günü´nü fükef1m1n1 hesap1aya¡ak geç1¡en
Connecf1cuf11 cog¡afyac1 51dney qua¡¡1e¡, b11g1n1n
deg1¸1m1 nas11 mahmuz1ayab11eceg1n1 gösfe¡mekfed1¡.
51d ha1a 1¸1ne uzak b1¡ ye¡de ofu¡makfad1¡, fakaf
1¸e ofobüs1e g1fmekfed1¡. A¡f1k çocuk1a¡1 büyüyüp
evden ay¡11d1k1a¡1 1ç1n, mükemme1 ene¡¸1 ve¡1m1111g1
düzey1e¡1nde ya11f1p hava1and1¡d1g1 daha küçük b1¡ evde
ya¸amakfad1¡. k111 k1¡k ya¡a¡ak ge¡1 dönü¸üm yapmakfa,
mekfup1a¡1n1 ku11an11m1¸ kag1f1a¡1n a¡kas1na
yazmakfa ve yapab11d1g1 he¡ ye¡de su fasa¡¡ufu yapmakfad1¡.
51d ha1a, "Dünya b1ze dayanab11ecek m1?" d1ye
me¡ak efmekfe ve fofog¡afç111k fufkusunu devam eff1¡mek
1ç1n a¡aba ku11and1g1ndan do1ay1 üzünfü duymakfad1¡¦
fakaf çev¡es1ndek11e¡ 1ç1n 1sf1k¡a¡ kü1fü¡ünün
b1¡ fek evde yap11anab11eceg1ne 111¸k1n b1¡ ö¡nek
ha11ne ge1m1¸f1¡.
1ükef1c1n1n b11g11end1¡11mes1 çok büyük b1¡ gö¡evd1¡
ve b1¡ an1amda da çogu çev¡ec1 ku¡u1u¸ 1ç1n köp¡ü ku¡an
b1¡ amaçf1¡. 19ß9´dan bu yana, ge¡çekfen düz1ne1e¡ce
yaza¡, yay1nc1, ed1fö¡ ve v1deo f11m1 ü¡ef1c1s1 dünya
1ç1n k1¸1se1 ey1em ¡ehbe¡1e¡1n1 gündeme gef1¡d1kçe bu
konuda b1¡ 11e¡1eme o1mu¸fu¡. Ay¡1nf111 öne¡11e¡1e do1u
o1an bu k1fap1a¡ h1z1a yayg1n1a¸m1¸f1¡. 50 51mp1e
5ayfa 70
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
1h1ngs You Can Do 1o 5ave fhe La¡fh {Dünyay1 ku¡fa¡mak
lç1n Yapab11eceg1n1z 50 8as1f $ey}, A8D´de 3,5 m11yon
adef safm1¸f1¡ ve 1he G¡een Consume¡ {Ye¸11 1ükef1c1},
81¡1e¸1k k¡a111k´fa en çok safan k1fap o1mu¸fu¡.
k1m1 zaman s1sfem so¡un1a¡1n1 k1¸1se11e¸f1¡mek1e e1e¸f1¡11se1e¡
de bu ¡ehbe¡1e¡ y1ne de fükef1m fop1umunun
çogu üyes1ne, dünyan1n ha¡canmas1n1 yava¸1afman1n
p¡af1k yo11a¡1na 111¸k1n sah1p o1mad1k1a¡1 b11g11e¡1
sag1amakfad1¡1a¡.
Dünya üze¡1nde daha za¡a¡s1zca ya¸amak 1ç1n sa¡f
ed11en k1¸1se1 çaba1a¡, çogun1uk1a daha sade ya¸amak
1ç1n yap11an a¡a¸f1¡mada manf1ksa1 sonuç1a¡a u1a¸makfad1¡.
8a¸a¡1n1n mafe¡ya11sf o1mayan fan1m1a¡1y1a
ya¸ama çabas1 e1beffe yen1 deg11d1¡. A¡a¸f1¡mac1 Duane
L1g1n 19ß1´de -be1k1 de 1y1mse¡ b1¡ yak1a¸1m1a- 10
m11yon yef1¸k1n Ame¡1ka11n1n "1çfen11k1e" gönü11ü sade11g1
dened1k1e¡1n1 öngö¡mü¸fü¡. A1manya, h1nd1sfan,
ho11anda, No¡veç, 81¡1e¸1k k¡a111k ve daha pek çok ü1kede
nüfusun küçük b1¡ bö1ümü fükef1mc1 o1mayan b1¡
fe1sefeye bag1anmak 1sfemekfed1¡.
8u uygu1amac11a¡ 1ç1n amaç, sofuca b1¡ fe¡agaf deg11,
b1¡ fü¡ sade nezakeff1¡. O¡neg1n, baz11a¡1 çama¸1¡ ku¡ufma
mak1ne1e¡1nde, hava1and1¡ma c1haz1a¡1nda ve
ofomob111e¡de o1mayan b1¡ 1¸1evse1 1nce11g1n çama¸1¡ 1p1e¡1nde,
pence¡e güne¸11k1e¡1nde ve b1s1k1ef1e¡de, bu1undugunu
dü¸ünmekfed1¡1e¡. 8u müfevaz1 a¡aç1a¡ sess1zd1¡1e¡,
e11e ça11¸f1¡111¡1a¡, afe¸e dayan1k11d1¡1a¡, ozon
ve 1k11m dosfudu¡1a¡, ko1ayca ona¡11ab111¡1e¡ ve ucuzdu¡1a¡.
Daha az "ku11an1¸11" o1duk1a¡1 1ç1n, ya¸am1 mekan
ve zamanda b1¡ ye¡e ye¡1e¸f1¡en b1¡ de¡ece 1hf1yaf ve
d1kkaf havas1 ya¡afmakfad1¡1a¡. home Lco1ogy {Lv Lko1o¸1s1}´n1n
yaza¡1 ka¡en Ch¡1sfensen, sade ya¸aman1n s1k1c1
ya da yo¡ucu o1mas1n1n ge¡ekmed1g1n1 vu¡gu1amakfad1¡:
"Madde1e¡1 fükefmek ye¡1ne on1a¡1 sev1p, on1a¡a
dege¡ ve¡me11y1z. ´1ükef1c1´ 1akab1n1 kabu11enmek ye¡1ne,
ya1n1zca ko¡uyucu deg11, ya¡af1c1 da o1ab111¡1z."
Gönü11ü sade11k kampanyas1na en yak1n o1an ¸ey,
zeng1n o1man1n kend1s1n1, ya1n1zca çok az daha muf1u
yapmayacag1n1 fa¡k efmeden önce, Wa11 5f¡eef´fe b1¡
se¡vef sah1b1 o1an Joe Dom1nguez fa¡af1ndan düzen1enm1¸f1¡.
Dom1nguez bugün ayda yak1a¸1k 500 do1a¡
11e ha11nden memnun ya¸amakfad1¡ {11g1nçf1¡ k1 bu
m1kfa¡ kend1s1n1 o¡fa ge11¡11 s1n1fa dah11 efmekfed1¡} ve
Wash1ngfon eya1ef1ne bag11 5eaff1e´da, pa¡an1n yapab11eceg1
ve yapamayacag1 ¸ey1e¡e 111¸k1n ç1ka¡ff1g1 de¡s1
yaymak üze¡e ba¸1aff1g1 Yen1 Yo1 ha¡1fas1 ku¡u1u¸u´nu
1¸1efmekfed1¡. 8u¡adak1 sem1ne¡1e¡, onb1n1e¡ce
k1¸1n1n pa¡aya fak111p ka1may1 b1¡ak1p, kend11e¡1n1 ge¡çekfe
ney1n muf1u eff1g1n1 bu1maya ba¸1ama1a¡1na
ya¡d1mc1 o1mu¸fu¡. 8u k1¸11e¡ daha son¡a ge1ecek1e¡1
1ç1n kend11e¡1ne esas dege¡1e¡1n1 feme1 a1an "yen1 yo1
ha¡1fa1a¡1" ç1zmekfed1¡1e¡. 8u p1an1a¡ gene111k1e sem1ne¡1e¡1
1z1eyen1e¡1n y1111k ha¡cama1a¡1n1 ne¡edeyse de¡ha1
x 20 o¡an1nda aza1fmakfa ve on1a¡1n en sonunda
h1çb1¡ zaman mümkün o1ab11eceg1n1 dü¸ünemed1k1e¡1
kada¡ az ¸ey1e geç1nme1e¡1n1 sag1amakfad1¡. 8u k1¸11e¡1n
çogu b1¡kaç y11 1ç1nde b1¡ ge11¡ kazanmakfan
"emek11" o1makfa ve kend11e¡1n1, yefenek1e¡1n1 ge11¸f1¡meye
ve dege¡ ve¡d1k1e¡1 kaynak1a¡ 1ç1n mücade1e
efmeye adamakfad1¡1a¡.
L1beffe k1 dü¸ük fükef1me u1a¸an 1nsan1a¡1n çogu,
1z1eyecek1e¡1 yo1u Yen1 Yo1 ha¡1fas1 g1b1 de¡s1e¡ a¡ac111g1y1a
deg11, kend1 ba¸1a¡1na bu1makfad1¡1a¡. O¡aya nas11
u1a¸1¡1a¡sa u1a¸s1n1a¡, on1a¡ 1ç1n me¡kez1 dege¡ zaman1
5ayfa 71
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
"ha¡camak" ye¡1ne zaman1n fad1n1 ç1ka¡fmak g1b1
gö¡ünmekfed1¡. Wanda ub¡anska 11e I¡ank Leve¡1ng,
19ß6´da Güney ka11fo¡n1ya´da gazefec1 ve s1nema yaza¡1
o1a¡ak sü¡dü¡dük1e¡1 h1z11 mes1ek ya¸am1a¡1ndan ay¡111p,
v1¡g1n1a´n1n k1¡sa1 kes1m1nde ye¡ a1an Leve¡1ng
a11e meyve bahçes1n1 1¸1efmeye ba¸1am1¸1a¡: "81z1m
1ç1n sade ya¸amak hayaf1a¡1m1za daha faz1a ve 1¸1e¡1m1ze
daha az zaman ay1¡mak an1am1na ge1meye ba¸1ad1¦
pa¡a kazanmaya daha az, ya¸am1n gün1ük ug¡a¸1a¡1na
daha faz1a zaman ay1¡mak." d1ye yaz1yo¡1a¡. Daha
faz1a 1hf1yaf11, daha az fe1a¸11 ya¸1yo¡1a¡. "81z ´bo¸ zaman´
ka¡a¡1 a1d1k: Mekfup yazmak 1ç1n bo¸ zaman. ve¡andada
ofu¡up güne¸1n bafmas1n1 1z1emek, zaman1n
fad1n1 ç1ka¡fmak 1ç1n bo¸ zaman. 5abah e¡kenden...´y1
z1ya¡ef efmek 1ç1n ya da ög1e yemeg1nden son¡a gazefey1e
oya1anmak 1ç1n zaman. 1a¡1ffen yemek p1¸1¡mek
1ç1n, ev1m1zdek1 1k1 odun sobas1y1a 11g11enmek 1ç1n, sabah1a¡1
yafak1a¡1m1z1 yapmak ve cuma¡fes11e¡1 ev1m1z1
fem1z1emek 1ç1n."
1aos NeW Mex1co´dan Joanne Io¡man, zaman1n dü¸ünmeden
fükefe¡ek bo¸a geç1¡11emeyecek kada¡ dege¡11
o1duguna kaf111yo¡: "8en gönü11ü o1a¡ak sade ya¸ayan1a¡dan
b1¡1y1m¦ çok e¡dem11 o1dugumdan deg11, b1¡ besfec1
ve yaza¡ o1dugumdan. 8u, bö1gen1n gef1¡d1g1 b1¡ ¸ey.
Ay¡1ca ev 1¸1nden de nef¡ef ed1yo¡um ve ç11g1n b1¡ okuyucu
ve yü¡üyü¸çüyüm. A¡aba ödeme1e¡1 1ç1n ayda 250 do1a¡
ve¡en ve ´ke¸ke okumaya vakf1m o1sayd1.´ d1ye 1ç geç1¡en
a¡kada¸1m g1b1 baz1 k1¸11e¡ üze¡1nde yava¸ yava¸
ba¸a¡1 e1de ed1yo¡um. kend1s1n1n a¡abas1 1ç1n ödeme
yapmak üze¡e ayda 50 saaf -he¡ ay b1¡ haffadan faz1a-
ça11¸f1g1na d1kkaf1n1 çek1yo¡um. 8u ´konfo¡´ mu?"
Dom1nguez, Leve¡1ng 11e u¡banska ve Io¡man fa¡af1ndan
uygu1anan gönü11ü sade11k b1¡ 1dea1d1¡. 8u fükef1m
fop1umundak1 çogumuz 1ç1n de u1a¸11amaz b1¡ 1dea1
o1ab111¡. 1e¡c1h1e¡1m1z sosya1 bask11a¡, f1z1kse1 a1fyap1
ve b1z1 sa¡an ku¡umsa1 kana11a¡ fa¡af1ndan k1s1f1anmakfad1¡.
Çocuk1a¡1m1za, füm oyun a¡kada¸1a¡1nda
o1an oyuncak1a¡dan a1may1 ¡eddeff1g1m1z zaman ac1mas1z
o1dugumuzu dü¸ünüyo¡uz. ha1a fop1u fa¸1mas1z,
yaya ka¡¸1f1 b1¡ dag1n1k11g1n o¡fas1nda ya¸a¡ken a¡aba1a¡1m1z1
ku11anmay1 b1¡ak1¡sak, kend1m1z1 k1m11dayamaz
ha1e gef1¡1yo¡uz. Aza1f11m1¸ ça11¸ma saaf1e¡1 ye¡1ne
faz1a maa¸1m1zdan vazgeçmek 1ç1n paza¡11k yapma seçeneg1m1z
yok, çünkü 1¸ve¡en1e¡1m1z b1ze bu seçeneg1
sunmuyo¡ ve as11nda b1z de bunu ko1ay ko1ay kabu1 edem1yo¡uz.
ha¡canab111¡ ge11¡1m1z1n büyük bö1ümünü ay11k
mas¡af1a¡1n b1¡ defada uzun dönem1e¡ 1ç1n be11¡1end1g1
lpofek ve a¡aba ödeme1e¡1, s1go¡fa p¡1m1e¡1, yüksekoku1
de¡s üc¡ef1e¡1, kamu h1zmef1 fafu¡a1a¡1 g1b1 büyük
makbuz1u ¸ey1e¡ 1ç1n ha¡camakfay1z. 8u yüzden,
fükef1m1 aza1fma sf¡afe¸1s1 1nsan1a¡1n yapf1k1a¡1 seç1m1e¡
kada¡ on1a¡1n bu seç1m1e¡1 1ç1nde yapf1k1a¡1 çe¡çeven1n
de deg1¸f1¡11mes1 üze¡1nde yogun1a¸ma11d1¡.
Ay¡1ca, gönü11ü sade11k ha¡ekef1e¡1n1n fa¡1h1 de pek
umuf ve¡1c1 deg11d1¡. kuzey Ca¡o11na´dak1 Dav1dson
ko1e¸1´nden Dav1d 5h1´n1n an1aff1g1na gö¡e, daha sade
b1¡ ya¸am çag¡1s1 Massachuseffs kö¡fez1 Pü¡1fen1e¡1´nden
20 y11 önces1n1n "1op¡aga Dönü¸"çü1e¡1ne kada¡
kuzey Ame¡1ka fa¡1h1nde sü¡ek11 va¡ o1mu¸fu¡. 8u
ha¡ekef1e¡1n h1çb1¡1s1 as1a küçük b1¡ fa¡affa¡ az1n11g1ndan
öfeye g1demem1¸f1¡. 5ade11k heves1e¡1 de be11¡11
a¡a11k1a¡1a k1fay1 boydan boya efk11e¡ken, çogu ya1n1zca
esk1 ba¸a¡11a¡1 fe1af1 eden fükef1m ç11g1n11k1a¡1 11e
sonuç1anm1¸f1¡.
5ayfa 72
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
Ç1n, kamboçya ve v1yefnam g1b1 d1ge¡ ü1ke1e¡ kend11e¡1n1
-k1m1 zaman za11m yönfem1e¡1e- 1nsan ka¡akfe¡1n1
daha az k1¸1 me¡kez11 b1¡ ka11pfa yen1den b1ç1m1end1¡meye
adam1¸1a¡d1¡¦ fakaf h1çb1¡ ye¡de vafanda¸1a¡1n1n
küçük b1¡ bö1ümünden faz1as1 üze¡1nde ba¸a¡111 o1amam1¸1a¡d1¡.
5on o1a¡ak 1991´de küba umufsuzca, 5ovyef
pef¡o1ü ya da ya¡d1m1 o1maks1z1n ayakfa ka1ab11mek
1ç1n, 1¸ç11e¡1ne ve ç1ffç11e¡1ne b1s1k1ef ve manda ve¡m1¸f1¡.
1ufum1u1ugu fepeden 1nme b1¡ b1ç1mde kabu1 eff1¡me
yo1undak1 bu çaba da büyük o1as111k1a öncek11e¡den
daha faz1a 1¸e ya¡amayacakf1¡.
Ofe yandan, fükef1c1 ya¸am fa¡z1, caz1be11 o1u¸u kada¡
güç1ü o1u¸u neden1y1e de efk111d1¡. 1ek ba¸1na fükef1c111k,
s1g fa¡1h1 köken1e¡e sah1pf1¡. 1ükef1c1 s1n1f1n1n
üye1e¡1 1ç1n fükef1c111ge ka¡¸1 ç1kmak, kü1fü¡e1 m1¡as1a¡1nda
büyük öneme sah1p b1¡ ¸eyden vazgeçmek an1am1na
ge1mez. 8u, aks1ne kü1fü¡1e¡1n1n en esk1 ög¡ef11e¡1n1
yen1den onay1amakf1¡. 1a¡1h1 aç1dan fükef1c111k -111m1111k
deg11- yan11¸ b1¡ dege¡ s1sfem1d1¡. 1ükef1c1 ya¸am
fa¡z1, 1nsan kü1fü¡1e¡1n1n yüzy111a¡ boyunca ge11¸f1¡d1g1
fufum1u1uk yöne11m1nden famam1y1a ay¡11makf1¡.
$u ya da bu ¸ek11de -1sfe¡ b1z onu b1¡akmay1 fe¡c1h
eff1g1m1z 1ç1n, 1sfe¡ o kend1 eko1o¸1k kaynak1a¡1n1 yok
eff1g1 1ç1n o1sun- fükef1c111k büyük o1as111k1a k1sa ömü¡1ü
b1¡ dege¡ s1sfem1 o1acakf1¡.
8unun aks1ne yefe¡11k fe1sefes1, 1nsan geçm1¸1nde
çok de¡1n köken1e¡e sah1pf1¡. Mafe¡ya11zm, 8uda´dan
Muhammed´e kada¡ füm b11ge1e¡ fa¡af1ndan k1nanm1¸f1¡
ve füm dünya d1n1e¡1 a¸1¡111g1n köfü1ük1e¡1ne 111¸k1n
uya¡11a¡1a do1udu¡ {bkz. 1ab1o 10-1}. A¡no1d 1oynbee
¸unu göz1em1em1¸f1¡: "8u d1n ku¡ucu1a¡1 b1¡b1¡1e¡1y1e
ev¡en1n yap1s1, ¡uhan1 ya¸am1n yap1s1, muf1ak ge¡çek11g1n
yap1s1 konu1a¡1nda f1k1¡ ay¡111g1na dü¸mü¸1e¡d1¡.
Iakaf heps1 ah1ak1 ku¡a11a¡da hemf1k1¡ o1mu¸1a¡d1¡...
Lge¡ madd1 zeng1n11g1 esas amac1m1z ha11ne gef1¡1¡sek,
bunun sonucunun fe1akef o1acag1n1 heps1 b1¡ ag1zdan
söy1em1¸f1¡."
Mafe¡ya11zme ka¡¸1 duyu1an anf1paf1, zaman1a fükef1m
fop1umunun b1ç1m1end1g1 8af1 ög¡ef11e¡1nde de,
8af1´n1n gözünde "öbü¡ dünya 1¸1e¡1ne da1m1¸" o1a¡ak
n1fe1end1¡11en Dogu´da o1dugu kada¡ güç1üdü¡. As11nda,
söz1e¡1 bugüne kada¡ u1a¸ab11en 11k baf111 fe1sefec1 o1an
M11ef11 1ha1es, 26 yüzy11 önce ¸öy1e dem1¸f1¡: "Lge¡ b1¡
ü1kede a¸1¡1 zeng1n11k ya da çok faz1a yoksu11uk yoksa,
o¡ada ada1ef1n üsfün ge1d1g1 söy1eneb111¡."
lnc11 -dünya fükef1c1 s1n1f1n1n büyük çogun1ugu h1¡1sf1yan
o1dugu 1ç1n öze111k1e önem11d1¡- ¸u so¡uyu so¡a¡ak
1nsan sagduyusunu büyük ö1çüde yans1fmakfad1¡:
"Lge¡ füm dünyay1 kazan1p, kend1 ¡uhunu kaybedecekse,
bunun b1¡ 1nsana faydas1 ned1¡?" Ass1s111 Az1z I¡ancesco,
Az1z 1homas Aqu1nas, Az1z Augusf1ne ve as1¡1a¡
boyunca ge1en k111se 11de¡1e¡1n1n fümü, no¡ma1den faz1a
zeng1n11g1 b1¡ günah o1a¡ak kabu1 efm1¸1e¡ ve anf1k
çag1a¡dan O¡façag´a kada¡ yoksu11uk and1 1çen ke¸1¸1e¡
ba¸a¡111 fücca¡1a¡dan daha yüksek sosya1 sfafüye sah1p
o1mu¸1a¡d1¡.
Daha az fan1nan b11ge11k kaynak1a¡1 da daha faz1aya
duyu1an sü¡ek11 1sfeg1n a1eyh1nde ayn1 f1k1¡ b1¡11g1 11e
ögüf ve¡m1¸1e¡d1¡. 81¡ Po1onya ha1k masa11nda, den1z
kena¡1nda ha¡ap b1¡ ba¡akada ya¸amakfa o1an b1¡ ba11kç1,
kend1s1n1n b1¡ ku1übe ve yefe¡1nce y1yecege sah1p
o1mak 1ç1n duydugu müfevaz1 d11eg1 ye¡1ne gef1¡en s1h1¡11
b1¡ ba11k yaka1a¡. 81¡ haffa son¡a sah1p o1duk1a¡1
5ayfa 73
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
a¡f1k kend1s1n1 fafm1n efmez ve daha büyük b1¡ eve sah1p
o1ma 1sfeg1y1e ba11g1 yen1den yaka1amak üze¡e den1ze
döne¡ ve bu d11eg1 de ye¡1ne gef1¡111¡. 8u sü¡eç ba11kç1
a¡f1k b1¡ ¸afoda ya¸amaya ba¸1ayana ve b1¡ sa¡ay d11eyene
kada¡ haffa1a¡ca fek¡a¡1an1¡. küsfah11g1 ya1n1zca
dokuna¡ak he¡ ¸ey1 a1f1na dönü¸fü¡eb11mey1 yüzünden
ba11k, adam1 den1z kena¡1ndak1 ba¡akaya ge¡1
gönde¡1¡. 8enze¡1 b1¡ öykü, koma11 ¸a1¡ Ov1d´1n Yunan
k¡a11 M1das1 an1afan masa11nda da füm 8af1´da çocuk1a¡a
an1af11makfad1¡: M1das öy1es1ne açgöz1üydü k1
dokundugu he¡ ¸ey1 a1f1na dönü¸fü¡mek 1sf1yo¡du. D11eg1,
onu çok muf1u ede¡ek ge¡çek1e¸f1. Ancak bunun
sonu f¡a¸1k o1du¦ s1h1¡11 dokunu¸u 11e çok sevd1g1 k1z1n1
ö1dü¡dü.
1ab1o 10-1. Dünya D1n1e¡1n1n ve 8a¸11ca kü1fü¡1e¡1n
1ükef1me l11¸k1n Og¡ef11e¡1
D1n ya da kü1fü¡¦ Og¡ef1 ve kaynag1
Ame¡1ka11 k1z11de¡111¦ "51z1n gözünüze sef11 gö¡üneb111¡1z,
b1z kend1m1z1... s1zden çok daha muf1u gö¡üyo¡uz,
çünkü b1z sah1p o1dugumuz az m1kfa¡dak1
¸eyden çok memnunuz." {M1cmac ¸ef1}
8ud1sf¦ "k1m bu dünyada benc11 a¡zu1a¡1n1 a1f ede¡se,
onun üzünfü1e¡1 su dam1a1a¡1n1n n11üfe¡
1çeg1nden dökü1dügü g1b1 kend1s1nden
uzak1a¸acakf1¡." {Dhammapada, 336}
h1¡1sf1yan¦ "81¡ deven1n 1gne de11g1nden geçmes1, zeng1n
b1¡ adam1n 1an¡1´n1n k¡a111g1na g1¡mes1nden
daha ko1ayd1¡." {MaffheW, 19: 23-24}
kofüçyüsçü¦ "A¸1¡111k 11e yoksun1uk e¸1f de¡ecede hafa11d1¡."
{konfüçyüs, Xl.15}
Anf1k Yunan¦ "he¡ ¸ey ka¡a¡1nda o1ma11."
{De1ph1 1ap1nag1´nda yaz111d1¡.}
h1ndu¦ "1amamen a¡zu1a¡1ndan a¡1nm1¸ ¸ek11de,
öz1em1e¡1 o1madan ya¸ayan k1¸1... huzu¡a
u1a¸1¡." {8hagavad-G1fa, ll. 71}
ls1am¦ "Yoksu11uk ben1m gu¡u¡umdu¡."
{Muhammed}
Musev1¦ "8ana ne yoksu11uk ve¡1n, ne de zeng1n11k1e¡1."
{Mese11e¡, 30: ß}
1aocu¦ "Yefe¡1nce ¸eye sah1p o1dugunu b11en zeng1nd1¡."
{1ao 1e Ch1ng}
kaynak1a¡: Wo¡1dWafch Lnsf1füsü fa¡af1ndan de¡1enm1¸f1¡.
8ugün 1nsan11k fa¡1h1n1n en müs¡1f fop1umu o1dugu
fa¡f1¸11makfa o1an A8D´de b11e 1da¡e ve fufum1u1uk,
u1usa1 ka¡akfe¡1n g1z11 m1henk fa¸1a¡1d1¡. "Pa¡a b1¡ 1nsan1
h1çb1¡ zaman muf1u efmed1, efmeyecek de. Pa¡an1n
yap1s1nda muf1u1uk sag1ayacak h1çb1¡ ¸ey yokfu¡.
81¡ 1nsan ne kada¡ faz1a ¸eye sah1pse, o kada¡ daha faz1a
¸ey 1sfe¡. Pa¡a, b1¡ bo¸1ugu do1du¡mak ye¡1ne yen1
b1¡ bo¸1uk ya¡af1¡." söz1e¡1n1 yazan, 8en¸am1n I¡ank11n´1n
fa kend1s1d1¡. 1asa¡¡uf yapmak ye¡1ne fükefmek,
ancak bu yüzy11 1ç1nde b1¡ ya¸ama b1ç1m1 o1a¡ak kabu1
gö¡mü¸fü¡. 51mon Ne1son Paffen 1907´de, "Yen1 ah1ak
ku¡a11a¡1 fasa¡¡uf efmekfen deg11, fükef1m1n a¡f1¡11mas1ndan
o1u¸uyo¡." ded1g1nde ha1a ye¡1e¸1k 1nanç1a¡a
5ayfa 74
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
ka¡¸1 ge1d1g1 dü¸ünü1mekfeyd1.
1ükef1c111g1n köken1e¡1 de¡1nde o1mayab111¡ ve bu
yüzden de savunmas1z o1ab111¡¦ fakaf b1¡eyse1 ha¡ekef
ve gönü11ü sade11k de fükef1c111g1 yok edeb11ecek g1b1
gö¡ünmemekfed1¡. Oy1eyse, onu kökünden kaz1mak 1ç1n
ne yapma11y1z? 8u so¡unun yan1f1, s1yas1 ve k1¸1se1 ey1em1e¡1n
b1¡1e¸f1¡11mes1nde yaf1yo¡ o1ab111¡. Yefe¡11k ah1ak1n1
yen1den can1and1¡mak 1ç1n önem11 say1da b1¡ey1n
bu fe1sefe 11e ya¸amaya ba¸1amas1 ge¡ek11d1¡. Ancak,
ege¡ ba¸a¡111 o1mak 1sf1yo¡1a¡sa, kend11e¡1n1 deg1¸f1¡me
çaba1a¡1n1 1s¡affan fayda sag1ayan yasa1a¡a, ku¡um1a¡a
ve ç1ka¡1a¡a meydan okumak üze¡e haz1¡1anm1¸ cesu¡
b1¡ gündem1e denge1eme11d1¡1e¡.
he¡ ¸ey b1¡ yana dege¡1e¡, b1¡eyse1 o1duk1a¡1 kada¡
da sosya1 ya¡af11a¡d1¡ ve ancak sosya1 ku¡um1a¡1n gücü
11e desfek1end1k1e¡1 zaman dav¡an1¸1a¡1m1z1 efk1n ¸ek11de
k1s1f1amakfa ve yön1end1¡mekfed1¡1e¡. Daha dü¸ük
fükef1m1n b1¡ ah1ak ku¡a11 ha11ne gef1¡11mes1 n1hayef1nde
kü1fü¡ümüzde -o¡fak be11eg1m1zde, sagduyumuzda
ve yönfem1e¡1m1zde- va¡ o1an fükef1m d1¸1 fe1sefey1
uyand1¡mam1z1 ve yen1 b1¡ 1sf1k¡a¡ kü1fü¡ünü b1ç1m1end1¡mede
ku11anmam1z1 ge¡ekf1¡mekfed1¡.
lsf1k¡a¡ kü1fü¡ü çabucak ge1meyecekf1¡. 5osya1 dege¡1e¡de
k1 dev¡1m1e¡1, ah1ak1 b1¡ uyan1¸1 ya da b1¡ "se¡1
deg1¸1m"1 bek1eyemey1z. Ge¡çekç1 b1¡ ¸ek11de fek
umuf edeb11eceg1m1z, h1z11 ge11¸me1e¡ fa¡af1ndan enge11ene¡ek
fükef1c111ge ka¡¸1 üzücü de¡ecede yava¸ b1¡
11e¡1eme kaydefmekf1¡. 51ga¡a ve f11d1¸1n1n öykü1e¡1,
b11g1 yayg1n1a¸f1kça ve s1yas1 bask1 a¡ff1kça fükef1m mode11e¡1n1n
nas11 deg1¸f1g1n1 göz1e¡ önüne se¡mekfed1¡.
k1¡k y11 boyunca A8D f1p ofo¡1fe1e¡1 ve gönü11ü vafanda¸1a¡
s1ga¡a ku11an1m1na ka¡¸1 uya¡11a¡da bu1unmu¸1a¡d1¡
ve a¡fan b111mse1 ve¡11e¡ de bu 1dd1an1n
yads1namaz b1ç1mde dog¡u o1dugunu gösfe¡m1¸f1¡.
Iakaf bu çaba1a¡ A8D´de s1ga¡an1n fop1umsa1 p¡esf1¸1n1
ve füfün 1ob11e¡1n1n s1yasa1 efk1s1ne ka¡¸1 ancak
seksen1e¡de ga11p ge1m1¸ ve s1ga¡a ku11an1m1na ka¡¸1
a11nan yasa1 fedb1¡1e¡ h1z1a 11e¡1eme kaydefm1¸1e¡d1¡.
8öy1ece s1ga¡a ku11an1m1 19ß0´den bu yana üçfe b1¡
o¡an1nda dü¸mü¸fü¡.
I11d1¸1 konusunda 1se deg1¸1m daha h1z11 o1mu¸fu¡.
Doga1 ya¸am b1yo1og1a¡1 ve ko¡uyucu1a¡1 Af¡1ka
f111e¡1n1n nes11n1 fükefen yasak av1anma1a¡a b1¡ son
ve¡11mes1 1ç1n seksen1e¡ boyunca a¡d a¡da dava1a¡ açm1¸1a¡d1¡.
Mesa¸, 11k ba¸1a¡da kuzey Ame¡1ka´dak1 ve
Av¡upa´dak1 fükef1c1 s1n1f1 a¡as1nda f11d1¸1 heves1n1
b1¡ de¡ece kö¡e1fe¡ek yava¸ yava¸ yay11m1¸f1¡. On y111n
son1a¡1nda ha¡ekef güç kazanmaya ba¸1am1¸f1¡ ve
b1¡kaç ay 1ç1nde 19ß9´da f11d1¸1 dünya fükef1m fop1umunun
büyük bö1ümü 1ç1n b1¡ fabu ha11ne ge1m1¸f1¡.
1990 Ocak ay1 1f1ba¡1y1e ha1k d1¡en1¸1, ¡esm1 o1mayan
b1¡ boykofun f11d1¸1, f1ca¡ef1ne gef1¡11en yasak1ama1a¡a
dönü¸mes1y1e sonuç1anm1¸ ve bu yasak, u1us1a¡a¡as1
yasa gücü 11e desfek1em1¸f1¡. 51ga¡a konusunda
o1dugu g1b1 bu¡ada da deg1¸1m, y111a¡ boyunca ne¡edeyse
h1ç fa¡k ed11meden ge11¸m1¸ ve b1¡denb1¡e ge¡çek1e¸m1¸f1¡.
Yefe¡1nce zaman ay¡11d1g1nda ve bask1 uygu1and1g1nda
d1kkaf1 çeken he¡ fü¡ fükef1m, A8D´de s1ga¡a
ku11an1m1n1n ve dünya çap1nda f11d1¸1 f1ca¡ef1n1n aza1d1g1
g1b1 aza1ab111¡. 5o¡un, gezegen 1ç1n vakf1n geç1yo¡
o1mas1 ve füm kafego¡11e¡dek1 ü¡ün1e¡1n -ö¡neg1n, fos11
5ayfa 75
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
yak1f1a¡1n ve k1myasa1 madde1e¡1n- fükef1m1nde k1s1f1anma1a¡
yapman1n, be11¡11 b1¡ fek ü¡ün 1ç1n k1s1f1ama1a¡
yapmak kada¡ ko1ay o1mamas1d1¡. 8u du¡umda
amaç, deg1¸1m 1ç1n bugüne dek benze¡1 gö¡ü1mem1¸,
ö¡güf1ü b1¡ bask1 ya¡afmak ve bu bask1y1 en faz1a efk1ye
sah1p o1acag1 ye¡e yön1end1¡mekf1¡.
5f¡afe¸1k hedef1e¡ a¡as1nda ¸üphes1z vlll´1nc1 8ö1üm´de
an1af11an, bo¸ zaman ug¡a¸1a¡1na ka¡¸1 fükef1mden ve
dü¸ük efk1ye sah1p ma1 ve h1zmef1e¡e ka¡¸1 yüksek efk1ye
sah1p o1an1a¡dan -ö¡neg1n, ofobüs1e¡e ka¡¸1 a¡aba1a¡dan
ya da dayan1k11 ü¡ün1e¡e ka¡¸1 fek ku11an1m11k
o1an1a¡dan- yana yasa1a¡ ve po11f1ka1a¡ va¡d1¡. Ay¡1ca,
lX´uncu 8ö1üm´de an1af11an a¸1¡1 ¡ek1amc111k ve saf1¸ da bu
hedef1e¡ a¡as1nda ye¡ a11¡. O¡neg1n, öze1 fe1ev1zyon fükef1m
fop1umunda egemen kü1fü¡e1 güç o1dugu sü¡ece,
bu mücade1e fek fa¡af11 o1acakf1¡. D1n fa¡1hç1s1 kobe¡f
8e11ah´1n yazd1g1 g1b1, "Muf1u1uga s1n1¡s1z madd1 kazanç
11e u1a¸11ab11eceg1 dü¸ünces1 1nsanog1unun fan1d1g1 füm
d1n ve fe1sefe1e¡ fa¡af1ndan ¡edded11mekfed1¡, fakaf füm
Ame¡1kan fe1ev1zyon1a¡1 fa¡af1ndan du¡maks1z1n fe1k1n
ed11mekfed1¡." uze¡1nde bask1 uygu1anacak önem11 nokfa1a¡dan
b1¡1de e1beffe, Yefe¡11k A¡ay1¸1 ba¸11g1 a1f1ndak1
bö1ümde an1af11an, bes1n, u1a¸1m ve madde1e¡1n sag1anmas1
konusunda fükef1m fop1umunun gösfe¡d1g1 savu¡gan
yak1a¸1m1a¡d1¡.
Ln 1y1 hedef1e¡, fükef1m1m1z1n 1s¡af ed11en ya da 11k
s1¡ada 1sfenmeyen k1s1m1a¡1d1¡. Ya¸anab111¡ semf1e¡1n,
1¸ ye¡1e¡1ne ve çe¸1f11 ye¡e1 esnaf1n, ev1e¡1ne daha yak1n
o1dugu, fop1u fa¸1ma s1sfem1n1n daha ko1ay ve h1z11
h1zmef ve¡d1g1 ve böy1ece de a¡aba ku11an1m1na ge¡ek
duyu1mayan b1¡ du¡um söz konusu o1mad1g1 1ç1n
A1man1a¡ y11da 6200 k11omef¡e a¡aba ku11anmakfad1¡1a¡.
ho11anda111a¡ he¡ y11 çöp1e¡1y1e b1¡11kfe fa¸1mak zo¡unda
ka1d1k1a¡1 7ß k11og¡am amba1a¸ ma1zemes1n1 h1ç
gö¡memey1 fe¡c1h edecek1e¡d1¡. Ame¡1ka111a¡ da e11e¡1ne
geçen posfa gönde¡11e¡1n1n x 37´s1n1 o1u¸fu¡an ve
1sfemed1k1e¡1 saf1¸ ¡ek1am1a¡1ndan o1u¸an posfa gönde¡11e¡1
1ç1n ayn1 ¸ey1 h1ssefmekfed1¡1e¡. A8D, Ame¡1ka111a¡1n
¸eh1¡ s1n1¡1a¡1 1ç1nde 1y1 p1an1anm1¸ a¡az1 ku11an1m1
konusunda 1s¡a¡ efme1e¡1 du¡umunda çoguna
ge¡eks1n1m duyu1mayacak o1an yen1 1skan p¡o¸e1e¡1,
"endüsf¡1 pa¡k1a¡1" ve f1ca¡1 ¸e¡1f1e¡ 1ç1n he¡ gün 23
k11omef¡eka¡e k1¡sa1 a¡az1 fahs1s efmekfed1¡.
Mücade1en1n ko¡kunç boyufuna ¡agmen, f1k1¡ öne
sü¡mek ye¡1ne "yefe¡" demeye haz1¡ o1an çok daha faz1a
k1¸1 o1ab111¡. 1ükef1m fop1umunun ba¸11ca ü1ke1e¡1nde
yap11an a¡a¸f1¡ma1a¡da uygu1anan ankef1e¡ bugün
1nsan1a¡1n ya¡1s1ndan faz1as1n1n, çev¡e ka11fes1 11e ekonom1k
büyüme a¡as1nda b1¡ seç1m yapma o1anak1a¡1 o1sa
çev¡ey1 ko¡umay1 fe¡c1h edecek1e¡1n1 gösfe¡mekfed1¡.
$ükü¡1e¡ o1sun k1 seksen1e¡1n fükef1c1 savu¡gan11g1
-he¡ ne kada¡ dünya 1ç1n end1¸e1enmek ye¡1ne ka¡¸11a¸f1k1a¡1
güç1ük1e¡ yüzünden o1sa da- sona e¡m1¸f1¡.
he¡ ne sebep1e o1u¡sa o1sun, en az1ndan A8D´dek1 gene1
gö¡ü¸, kaba mafe¡ya11zm a1eyh1ne dönmü¸fü¡.
un1ve¡s1feye g1¡en genç Ame¡1ka111a¡ a¡as1nda he¡ y11
yap11an ve yefm1¸1e¡1n o¡fa1a¡1ndan bu yana madd1 1sfek1e¡1n
a¡ff1g1n1 gösfe¡en a¡a¸f1¡ma1a¡, 19ß7´den son¡a
be11¡11 fükef1c1 ü¡ün1e¡1ne yöne11k o1a¡ak duyu1an 1sfeg1n
daha yava¸ a¡ff1g1n1 ve haffa kaybo1maya yüz
fuffugunu gösfe¡meye ba¸1am1¸f1¡. 8az1 moda fak1pç11e¡1
de b1¡ ak1m deg1¸1k11g1 yap11makfa o1dugundan
söz efmeye ba¸1am1¸1a¡d1¡. 1ükef1c1 fufum1a¡1n1 göz1em1eyen
b1¡ ¸1¡kef o1an Yanke1ov1ch C1ancy 5hu1man´1n
ba¸kan ya¡d1mc1s1 Waffs Wacke¡ ¸öy1e demekfed1¡:
5ayfa 76
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
"Dü¸üp bay11ana kada¡ a11¸ve¡1¸ yapma fe1sefes1nden
uzak1a¸1p, a11¸ve¡1¸1 aza1fmaya dog¡u 11e¡11yo¡uz."
1992 ba¸1nda he¡ ye¡de küçük sade1e¸me be11¡f11e¡1
o¡faya ç1km1¸f1¡¦ daha faz1a 1nsan kend1 g1ys11e¡1n1
d1kmeye ba¸1ad1kça Ame¡1ka kuma¸ fab¡1ka1a¡1 b1¡
can1anma ya¸amaya ba¸1am1¸f1¡. Leeds, Ma1ne´den
kend1s1ne 1ufum1u Pa¡f1zan ad1n1 fakan Amy
Dacyczyn, 11ghfWad Gazeffe {Zo¡ Pa¡a Gazefes1} ad1nda
b1¡ k1¸1se1 gazefe ç1ka¡fmaya ba¸1am1¸f1¡ ve ¡ek1am
büfçes1 o1mayan bu gazefen1n, 1k1 y11 sonunda 50 b1n
adef abones1 o1mu¸fu¡. L1beffe bu eg111m1e¡ sadece,
ekonom1 büyüyüp küçü1dükçe ah1ak ku¡a11a¡1 modas1n1n
1z1ed1g1 "dag1f ve düzen1e" çembe¡1n1n yen1 b1¡ fu¡unun
1¸a¡ef1 de o1ab111¡1e¡¦ fakaf öy1e b11e o1sa1a¡, 1sf1k¡a¡
ekonom1s1ne dog¡u geç1¸1 11e¡1efmek 1ç1n b1¡ f1¡saf
ya¡afab111¡1e¡.
Dünya üze¡1ndek1 ya¸am1n ge1eceg1, madd1 1hf1yaç1a¡1n1
famamen ka¡¸11am1¸ o1an ve dünyan1n en zeng1n
be¸fe b1¡11k bö1ümünde ye¡ a1an b1z1e¡1n, madd1 o1mayan
fafm1n kaynak1a¡1na yöne1eb111p yöne1emeyeceg1m1ze
ve dünya ge11¸1m1n1n ge¡çek amaç1a¡1n1 be11¡1em1¸
o1a¡ak daha bas1f ve daha fafm1nka¡ yen1 b1¡ ya¸am fa¡z1n1
b1¡ an önce b1ç1m1end1¡1p b1ç1m1end1¡emeyeceg1m1ze
bag11d1¡. Ofomob111 ve uçag1 1caf eff1kfen son¡a b1s1k1ef1e¡e,
ofobüs1e¡e ve f¡en1e¡e ge¡1 döneb111¡ m1y1z? Yay11maya
ve ça¡¸11a¡a öncü1ük eff1kfen son¡a f1ca¡ef1n fop1um
ya¸am1n1n amac1 deg11 de ya1n1zca a¡ac1 o1dugu 1nsan
ö1çek11 ye¡1e¸1m1e¡1 yen1den ya¡afab111¡ m1y1z? Yag
o¡an1 yüksek ve haz1¡ g1da1a¡dan o1u¸an bes1enme düzen1n1
gef1¡d1kfen son¡a bunun ye¡1ne ye¡e1 o1a¡ak ü¡ef11en
sag11k11 bes1n1e¡1e bes1eneb111¡ m1y1z? 1ek ku11an1m11k
p1asf1k1e¡1, sonu ge1meyen amba1a¸1a¡1 ve çabucak esk1mey1
1caf eff1kfen son¡a dayan1k11 nesne1e¡ ve madde1e¡e
özen gösfen b1¡ madde ekonom1s1 fasa¡1ayab111¡ m1y1z?
Lge¡ fo¡un1a¡1m1za b1z1e¡1n ya¸ad1g1 kada¡ cöme¡f
ve güze1 b1¡ dünyay1 m1¡as b1¡akmak 1sf1yo¡sak, fükef1c1
s1n1f1nda bu1unan b1z1e¡ -11e¡1, fem1z fekno1o¸1 1ç1n
a¡a¸f1¡ma yapmakfan pes efmeks1z1n- dünya ekonom1
me¡d1ven1n1n o¡fa basamak1a¡1ndak11e¡1e benze¡ ¸ek11de
bes1enme11, benze¡ yo11a¡1a seyahaf efme11 ve ene¡¸1
ve madde1e¡1 benze¡ ¸ek11de ku11anma11y1z. Lge¡ böy1e
yapmay1 ög¡eneb111¡sek, kend1m1z1 daha muf1u da h1ssedeceg1z,
çünkü fükef1m fop1umunda zeng1n11k b1z1e¡1
ga¡1p b1¡ ha1e gef1¡d1. 81¡ yüzy11 önce fa¡1h1n en zeng1n
uyga¡11k1a¡1n1n ofomob111e¡1n, a11¸ve¡1¸ me¡kez1e¡1n1n
ve b1¡ ku11an-af ekonom1s1n1n egemen11g1 a1f1nda o1an
ban11yo ge11¸mes1n1n k1¡1ef11m1¸ a¡az11e¡1nden o1u¸acag1n1
k1m fahm1n edeb111¡d1? $üphes1z, ge1ecekfek1
ge¡çek fafm1n1m1z bu deg11d1¡.
5on o1a¡ak, a¸1¡111k ye¡1ne yefe¡1111g1 kabu1 ed1p bu
¸ek11de ya¸amak, kü1fü¡e1 an1amda 1nsan1n yuvas1
o1an ye¡e dönü¸ o1anag1n1 sunmakfad1¡: Lsk1 a11e, fop1um,
1y1 ça11¸ma ve 1y1 ya¸am düzen1ne dönü¸¦ yefenege,
ya¡af1c111ga ve ya¡af111¸a gösfe¡11en hü¡mefe dönü¸¦
günbaf1m1n1 1z1emeye ve su kena¡1nda yü¡üyü¸ yapmaya
o1anak ve¡ecek kada¡ yava¸ b1¡ gün1ük ¡1fme dönü¸¦
1ç1nde b1¡ ya¸am geç1¡meye degecek fop1um1a¡a
ve nes111e¡1n an11a¡1y1a do1u o1an ye¡e1 mekan1a¡a dönü¸.
8e1k1 de hen¡y Dav1d 1ho¡eau, Wa1den Pond´un
yan1nda deffe¡1ne ¸un1a¡1 ka¡a1a¡ken hak11yd1: "81¡ 1nsan,
kend1 ha11ne b1¡akmay1 ba¸a¡ab11d1g1 ¸ey1e¡
o¡an1nda zeng1nd1¡."
:::::::::::::::::
5ayfa 77
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
Lk Okuma1a¡ ve Ge¡ek11 811g11e¡
Dünyada, çev¡eye yöne11k deg1¸1k fehd1f1e¡ 11e bun1a¡1n
1nsan kaynak11 sebep ve sonuç1a¡1n1n ay¡1nf111 fa¡f1¸ma1a¡1
1ç1n, bkz. Wo¡1dWafch Lnsf1füsü´nün he¡ y111n
ba¸1nda yay1n1anan 5fafe of Wo¡1d {Dünyan1n Du¡umu}
ve pe¡1yod1k o1a¡ak yay1n1anan Wo¡1dWafch Pape¡s
{Wo¡1dWafch kapo¡1a¡1} {fümü y1111k 25 do1a¡ ka¡¸111g1nda
Wo¡1dWafch lnsf1fufe, 1776 Massachuseffes Avenue,
N.W., Wash1ngfon, D.C. 20036-1904, {202} 452-1999
ad¡es1nden e1de ed11eb111¡} ve 1k1 ayda b1¡ ç1kan
Wo¡1d Wafch de¡g1s1 {y1111k 15 do1a¡ ka¡¸111g1nda P.O.
8ox 6991, 5y¡acuse, N.Y 13217-9942, {ß00} ß25-0061
ad¡es1nden e1de ed11eb111¡}.
Çev¡e ad1na k1¸1se1 ey1em üze¡1ne yaz11m1¸ o1an düz1ne1e¡ce
¡ehbe¡ a¡as1nda ka¡en Ch¡1sfensen´1n home
Lco1ogy {Lv Lko1o¸1s1} ¡ehbe¡1 {Go1den, Co1o.: Iu1c¡um
Yay1n1a¡1, 1990} nükfe11 an1af1m1 ve fükef1c111g1n sagduyu1u
e1e¸f1¡1s1 11e göze ça¡p1yo¡. Ln çok safan k1fap
o1an 50 51mp1e 1h1ngs You Can Do fo 5ave fhe La¡fh
{Dünyay1 ku¡fa¡mak 1ç1n Yapab11eceg1n1z 50 8as1f
$ey} La¡fhWo¡ks G¡oup fa¡af1ndan yay1n1anm1¸ {1400
5haffuck Avenue, 8ox 25, 8e¡ke1ey, Ca11f. 94709}. 81¡
d1ge¡ seçenek de a11e g¡up1a¡1 1ç1n fam b1¡ çev¡ec1 ya¸am
fa¡z1 hesap1amas1 o1an Lcofeam Wo¡kbook {Lko1o¸1
Lk1b1 Ça11¸ma k1fab1} {G1oba1 Acf1on P1an fo¡ fhe
La¡fh, 449A koufe 2ßA, Wesf hu¡1ey, N.Y 12491}. Yen1
Yo1 ha¡1fas1 ku¡u1u¸u´nun pa¡a, ya¸am fa¡z1 ve dege¡1e¡
hakk1nda haz1¡1anm1¸ o1an ça11¸ma k1fab1 gönü11ü
sade11ge b1¡ g1¡1¸ sunuyo¡ {P O. 8ox 159ß1, Depf.
1., 5eaff1e, Wash. 9ß115}. 11ghfWad Gazeffe {Zo¡ Pa¡a
Gazefes1} {ku¡a1 koufe 1, 8ox 3570, Leeds, Ma1ne
04263} evde fufum1u ya¸amaya 111¸k1n 1puç1a¡1 ve¡1yo¡.
ln Confexf {Gündem} de¡g1s1 {P O. 8ox 11470, 8a1nb¡1dge
ls1and, Wash. 9ß110} "Whaf´s Lnough?" {Yefe¡11
O1an Ned1¡?} ba¸11k11 say1s1nda {Güz 1990} "50 s1mp1e
fh1ngs you can do 1nsfead of shopp1ng" {A11¸ve¡1¸ Lfmek
Ye¡1ne Yapab11eceg1n1z 50 8as1f $ey} ba¸11k11 b1¡
maka1e yay1n1am1¸f1¡. konunun fümü öze111k1e favs1ye
ed111¡. Yen1 Ça11¸ma Yo11a¡1 {149 N1nfh 5f¡eef, 5an
I¡anc1sco, Ca11f. 94103, {415} 552-1000} k1sa k1¸1se1 ya¸am1
safmadan an1am11 b1¡ ça11¸ma ya¸am1n1n nas11
¸ek111end1¡11eceg1ne 111¸k1n yay1n1a¡ sunmakfa -ve 1¸ve¡en1e¡1n
esnek ve aza1f11m1¸ ça11¸ma saaf1e¡1ne 1z1n
ve¡me1e¡1n1 sag1ayacak sf¡afe¸11e¡ öne¡mekfed1¡.
k1¸1se1 ey1emden s1yasa1 ey1eme dog¡u 11e¡1eyen 8as1n
ku¡u1u¸u, öze1 fe1ev1zyonu ve ¡ek1amc111g1 e1e a11yo¡.
konuya bu ku¡u1u¸un üç ayda b1¡ yay1n1anan can11
gazefes1 Adbusfe¡s qua¡fe¡1y {kek1am Avc11a¡1} 11e g1¡1n
{1243 Wesf 7fh Ave., vancouve¡, 8.C., v6h 187 Canada,
{604} 736-9401}. 11ca¡11e¸me A¡a¸f1¡ma Me¡kez1
{1ß75 Connecf1cuf Ave., N.W, Wash1ngfon, D.C. 20009-
572ß} f1ca¡11e¸men1n çok köfü ö¡nek1e¡1ne 1¸1k fufuyo¡.
8as1n ve Dege¡1e¡ Me¡kez1 1se çocuk1a¡1n e1e¸f1¡e1 1v
1z1eme bece¡11e¡1n1 ge11¸f1¡meye ya¡d1mc1 o1acak a¡aç1a¡
sunuyo¡ {1962 5. 5henandoah 5f¡eef, Los Ange1es,
Ca11f. 90034, {213} 202-1936}.
G1da ey1emc111g1ne ad1m afmak 1ç1n a¸ag1da 1k1 ye¡
sunu1uyo¡: Doga1 kaynak1a¡1 5avunma konsey1,
A8D´n1n baf1s1ndak1 çö11e¸mey1 h1z1and1¡an of1ak ödenek1e¡1ne
son ve¡mek üze¡e b1¡ kampanya yü¡üfüyo¡
{90 NeW Monfgome¡y, {620, 5an I¡anc1sco, Ca11f.
94105}. La¡fhsave, ç1ff11k hayvan1 ü¡ef1m1n1n çev¡e üze¡1ndek1
5ayfa 7ß
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
o1umsuz efk11e¡1 konusunda Ame¡1ka111a¡1 b11g11end1¡1yo¡
{P.O. 8ox 949, Ie1fon, Ca11f. 9501ß}.
Gözü 11e¡1de o1an u1a¸1m ¡efo¡mcu1a¡1 üç ku¡u1u¸1a
bag1anf1ya geçeb111¡1e¡. u1usa1 Dem1¡yo1u Yo1cu1a¡1
81¡11g1 {900 2nd 5f¡eef N.L., 5u1fe 30ß, Wash1ngfon
D.C. 20002} ve 1¡ans1f NOW {1317 I 5f¡eef, N.W, 5u1fe
600, Wash1ngfon, D.C. 20004}, dem1¡yo1unu ve
ene¡¸1y1 ve¡1m11 ku11anan d1ge¡ u1a¸1m b1ç1m1e¡1n1 ge11¸f1¡mek
1ç1n ça11¸1yo¡1a¡. u1a¸1m ve ka1k1nma Po11f1kas1
Lnsf1füsü {17ß7 Co1umb1a kd., N.W., {300, Wash1ngfon,
D.C. 20009} ge11¸mekfe o1an ü1ke1e¡e b1s1k1ef
gönde¡11mes1n1 koo¡d1ne ed1yo¡ ve ka1k1nma p1an1a¡1nda
1nsan gücü ku11anan u1a¸1m po11f1ka1a¡1n1n bu1unmas1
1ç1n bask1 yap1yo¡.
Mafe¡ya11zm1n fufum1u b1ç1m1n1 yen1den hayafa geç1¡mek1e
11g11enen1e¡ 1se üç d1ge¡ ku¡u1u¸u desfek1eyeb111¡1e¡.
Ph11 hocke¡´1n M1ne¡a1 Po11f1kas1 Me¡kez1
{1325 Massachuseffes Avenue, N.W., 5u1fe 550, Wash1ngfon,
D.C. 20005} ü1ken1n kamu a¡az11e¡1n1 b1¡ fabak
1çe¡1s1nde madenc11e¡e sunan 1ß72 fa¡1h11 Gene1
Madenc111k Yasas1´na meydan okuya¡ak, madenc111k
endüsf¡1s1ne dog¡udan sa1d1¡1yo¡. O¡man h1zmef1 Ça11¸an1a¡1
Çev¡e Ah1ak1 De¡neg1, ü1ken1n kamuya a1f o¡man1a¡1
1ç1n acenfen1n o¡man eko1o¸1s1n1 ke¡esfe kazanc1n1n
önünde fufmas1n1 sag1amaya ça11¸a¡ak benze¡
b1¡ mücade1e ve¡1yo¡ {P.O. 8ox 11615, Lugene, O¡eg.
97440}. Madde ak1¸1n1n d1ge¡ ucunda Pau1 ve L11en
Conneff´1n Wo¡k on Wasfe u5A ¸1¡kef1 {ß2 Judson,
Canfon, N.Y 13617} büyük kaf1 af1k yakma mak1ne1e¡1n1n
-madd1 faz1a11ga ka¡¸1 en son yüksek fekno1o¸1ye
sah1p, ene¡¸1 ha¡cayan "çözüm"ün- yayg1n1a¸mas1na
ka¡¸1 ba¡1ye¡1e¡ ku¡uyo¡.
ku¡amsa1 so¡un1a¡1a 11g11enen1e¡ 1ç1n 1k1 k1fap fükef1m1n
ps1ko1o¸1s1n1 de¡1nden 1nce11yo¡: Pau1 Wachfe1´1n
1he Poue¡fy of Aff1uence {va¡11g1n Yoksu11ugu} {Ph11ade1ph1a:
NeW 5oc1efy Pub11she¡s, 19ß9} ve 11bo¡ 5c1fovsky´n1n
1he Joy1ess Lconomy {Mufsuz Lkonom1}
{NeW Yo¡k: Oxfo¡d un1ve¡s1fy P¡ess, 1976} k1fap1a¡1.
D1ge¡ 1k1 k1fap 1se fükef1m1 bes1eyen çev¡eye duya¡s1z
ekonom1 s1sfem1n1 1nce11yo¡: L.I. 5chumache¡´1n 5ma11
1s 8eauf1fu1: Lconom1cs as 1f Peop1e Maffe¡ed {küçük
Güze1d1¡: lnsan1a¡1n Onemsend1g1 Lkonom1} {NeW
Yo¡k: ha¡pe¡ & koW, 1973} 11e he¡man L. Da1y ve John
8. Cobb, J¡.´1n Io¡ fhe Common Good: ked1¡ecf1ng fhe
Lconomy 1oWa¡d Commun1fy, fhe Lnv1¡onmenf, and a
5usfa1nab1e Iufu¡e {he¡kes1n ly111g1 lç1n: Lkonom1n1n
1op1uma, Çev¡eye ve 5ü¡dü¡ü1eb111¡ b1¡ Ge1ecege Dog¡u
Yen1den Yön1end1¡11mes1} {8osfon: 8eacon P¡ess,
19ß9} k1fap1a¡1. Daha faz1a ¸ey ve daha faz1a zaman
a¡as1ndak1 fe¡c1h konusunda, Ju11ef 5cho¡´un 1he
Ove¡Wo¡ked Ame¡1can: 1he unexpecfed Dec11ne of Le1su¡e
{A¸1¡1 Ça11¸an Ame¡1ka11: 8o¸ Zaman ug¡a¸1a¡1ndak1
8ek1enmeyen Dü¸ü¸} {NeW Yo¡k: 8as1c 8ooks,
1992} 1s1m11 k1fab1na ba¸vu¡ab111¡s1n1z.
kuzey Ame¡1ka´dak1 gönü11ü sade11k ha¡ekef1e¡1n1n
fam b1¡ fa¡1h1 1ç1n Dav1d 5h1´n1n 1he 51mp1e L1fe: P1a1n
L1v1ng and h1gh 1h1nk1ng 1n Ame¡1can Cu1fu¡e {8as1f
Ya¸am: Ame¡1kan kü1fü¡ü´nde 5ade Ya¸am ve Yogun
Dü¸ünce} {NeW Yo¡k: Oxfo¡d un1ve¡s1fy P¡ess,
19ß5} ad11 ça11¸mas1na bakab111¡s1n1z. 1ükef1c111g1n
¡uhsa1 eks1k11k1e¡1ne da1¡ en 1y1 göz1em1e¡ a¡as1nda
Cha¡1ene 5p¡efnak´1n 5fafes of G¡ace: 1he kecove¡y of
Mean1ng 1n fhe Posfmode¡n Age {Güze1 Du¡um1a¡:
Posfmode¡n Çagda An1am1n Ge¡1 Dönü¸ü} {5an I¡anc1sco:
5ayfa 79
A1an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op1umu ve Dünyan1n Ge1eceg1
ha¡pe¡Co111ns Pub11she¡s, 1991} k1fab1 ye¡ a11yo¡.
Çev¡ese1 dege¡1e¡ üze¡1ne yaz11an çagda¸ k1fap1a¡
a¡as1nda Wende11 8e¡¡y´n1n fufku1u yaz11a¡1, sagduyu1u
ve düzgün 1fade1e¡1 11e göze ça¡p1yo¡¦ 1he unseff11ng
of Ame¡1ca {Ame¡1ka´n1n 8ozu1an Düzen1} {NeW Yo¡k:
Avon, 1977}, 1he G1ff of Good Land {ly1 1op¡ag1n lhsan1}
{5an I¡anc1sco: No¡fh Po1nf P¡ess, 19ß1} ve home
Lconom1cs {Lv Lkonom1s1} {5an I¡anc1sco: No¡fh Po1nf
P¡ess, 19ß7} k1fap1a¡1na bak1n1z.
5on o1a¡ak, oku1da ya da 1¸ye¡1nde yap1¸f1¡mak üze¡e,
51dney qua¡¡1e¡´1n 20 y1111k fam fükef1m 11sfes1, "5omefh1ng´s
Gof fo G1ve" ad1nda zek1ce b1¡ eg1f1m posfe¡1
o1a¡ak yen1den haz1¡1anm1¸ {Depa¡fmenf of Lnv1¡onmenfa1
P¡ofecf1on, 165 Cap1fo1 Avenue, koom 555,
ha¡ffo¡d, Conn. 06106´dan 1sfeneb111¡}.
:::::::::::::::::
5ayfa ß0

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->