You are on page 1of 91
Jerusalim Goranka Radojčid
Jerusalim
Goranka Radojčid

Jerusalim

Jerusalim

1

Sveti grаd tri velike religije

6

Veroispovesti

6

Znamenitosti

8

Zid plаčа

8

Hramova Gora

10

Jerusalimski hram

10

Džamija Al Aksa

11

Kupola na steni (Zlatna kupola)

18

Put suza Via Dolorosa

24

Crkva Svetog groba

36

Golgota - 10-13 stanka

39

Kamen pomazanja

40

Rotunda i Hristov Grob

40

Katolikon i Grčka katedrala

41

Franjevačka kapela i deambulatorijum (otvoren hodnik oko kojeg se nižu kapele)

41

Kapela Svete Jelene i Krstovdan

42

Vizаntijski period (početаk grаdnje hrаmа)

42

Persijski i аrаpski period

45

Krstaški, Otomanski i kasniji period

50

Dаnаšnje stаnje

53

Ulаz u crkvu Hristovog grobа

55

Maslinova Gora

56

Ruska Crkva Vaznesenja

56

Džamija Vaznesenja

57

Crkva Paternoster (Oče naš)

60

Grobnice Proroka

61

Crkva Dominus Flevit (Plač Gospodnji)

62

Crkva Marije Magdalene

63

Getsimanski vrt

64

Bazilika Agonije ili Crkva svih nacija

65

Bogorodičin grob (Crkva Bogorodičinog groba)

66

Pogreb Bogorodice

70

Davidov grad

71

Crkva Svetog Petra u Gallicantu

75

Sionska Gora

76

Crkvа Uspenjа presvete Bogorodice na Sionskoj Gori

 

78

Sionska Gornica (Soba Tajne Večere)

79

Davidov Grob

82

Šindlerov grob

83

Baštenska grobnica

84

Manastir krsta

87

Literatura i izvori

89

Jerus lim he

grč εροσόλυμα; l t Hierosolyma) je drevni gr d n

Bliskom istoku u istorijskoj regiji P lestini i lijski Svetoj Zemlji I Izr el i P lestin sm tr ju Jerus lim svojim gl vnim gr dom i ko to nije univerz lno prihv ćeno u meĎun rodnoj z jednici Gr d je pod de

Jeru

l jm;

r

p

l-Kuds;

fаkto vl

ću i

dministr cijom Izr el

Re enje o tr jnom

političkom st tusu Jerus lim je jedn od gl vnih tem u re v nju Bliskoistočnog konflikt

U Jerus limu je sedi te izr elskog predsednik

izr elskog p rl ment

knesetа).

i

Gr

d im

izuzet

n zn

č

j z

tri velike religije: jud iz m

hri

ć nstvo i isl

m

Jerus lim se n l zi meĎu

nаdmorske visine, izmeĎu Sredozemnog i Mrtvog morа Godine 2007 gr d je im o 747 600 st novnik

rdim

Judeje n

770 m

Prv svedoč nstv

ker mičke posude iz vremen 5000 godin p n e Jerus lim je prvi put n seljen oko 1800 godine p n e i po tome je jed n od n jst rijih gr dov n svetu U

njemu su se sret le mnoge kulture od ntičkog do

modernog do

jevrejsku hri ć nsku jermensku i muslim nsku koje su

o prisustvu ljudi u ovom kr ju su

St ri gr d je podeljen n

četiri četvrti:

meĎuso o odeljene zidovim

Osvojio g

gl vnim gr dom svog ujedinjenog c rstv

Solomon s gr dio prvi hr m Jerus lim je post o veliki

sveti gr d Jevrej

sru io N

Jezr

je krаlj Dаvid 997. godine p. n. e. i učinio

Ovde je kr lj

Psalam 122:3-7) Gr d i hr m je

ukodonosor 586 godine p n e a o novili ih

posle povr tk

iz v vilonskog ropstv

i Nemij

Rimljаni su osvojili Jerusаlim 63. p. n. e. a r zru ili

g 70 godine nove ere

Hristos je posećiv o Jerus lim o verskim pr znicim

k

o

to je io o ič j koji je važio z sve Jevreje Ovde je

r

spet n

Golgoti pogre

en i posle tri d n

po

 

i

lijskom verov nju sl vno v skrs o Od vde se

v

zneo i posl o svog

Svetog Duh

n

D n Pedesetnice

to je roĎend n Hristove crkve Dela 2).

Godine 637. muslimаni su osvojili grаd n selili se

ovde i ugl vnom ost li do 1948 g

s d

k

d

je stvoren

nj

drž v

Izr el Do 1966 godine bio je podeljen

izmeĎu Izr el

i Jord n

a od t

d

je Izr el

nektir o

ceo gr d

Otk ko je ovde po dol sku muslim n podignut „Kupol n steni― Om rov ili Aks Dž mij ) Jerus lim je post o sveti gr d i treće religije Po hri ć nskom verov nju Jerus lim je pr slik Ne eskog Jerus lim koji će se ostv riti n kr ju ovog vek

Sveti grаd tri velike religije

Jerus lim je jedinstven po tome to ozn č v

sveto

mesto z

tri vere: hri ć nstvo jud iz m i isl m Zidine

st

rog gr d

op suju prostor n

kojem je z čet

čit v

d

n

nj

jevrejsk

hri ć nsk

i muslim nsk

civiliz cij

N

tom mestu n l ze se n jzn č jniji

istorijski spomenici k o i mest

pred nju odigr li dog Ď ji opis ni u svetim knjig m

n

kojim

su se po

-

Bi

liji i Kur nu

St

tistički godi nj k gr d

Jerus lim

govori d

u

grаdskom području postoje 1204 sinаgoge, 158 crkаvа i 73 džаmije. Neke lok cije poput prostor

se nek d

sukobe.

gde

n l zio Jerus limski hr m često su povod z

Veroispovesti

U Jerus limu deluje veliki

pokret

Mision rstvo je z

roj religijskih z jednic r njeno u celom Izr elu

i

N

j rojnij

versk

z jednic

u gr du su Jevreji Ovde su

vi

e nego u ost tku Izr el

prisutni ultr ortodoksni ne-

cionisti) i ortodoksni jevreji (cionisti).

Od isl mskih z jednic i druzi.

z stupljeni su suniti

iiti

l viti

Hri ć nske crkve koje deluju u Jerus limu su: Grčk

pr

vosl vn

crkv

Rusk

pr vosl vn

crkv

Gruzijsk

pr vosl vn crkv Sirijsk pr vosl vn crkv Melkitsk grkok toličk crkv St rok toličk crkv Rimok toličk crkv Luter nsk crkv Anglik nsk crkv Jermensk postolsk crkv i Etiopsk pr vosl vn crkv

Znamenitosti

Zid plаčа

Znamenitosti Zid plаčа Zid pl č ili Z p dni zid (hebrejski: תוכה ב עמה ,

Zid pl č ili Z p dni zid

(hebrejski: תוכה ב עמה, tr nsliter cij : kotel h m

d

zid i jedini ost t k nek Solomonovog hr m u

Jerus limu Zid pl č

zemlj m

je popul

n ziv

li Jevreji g

r

n n

ju Z

p

ziv u hri ć dni zid

r vi) je njeg

nskim

Hr m je sru en 70 godine posle o nove Herod

k d

izgr dio Kr lj Solomon sin Kr

dol ze d tr kcij ko je n

Velikog

su Rimlj ni osvojili Jerus lim Hr m je prvo itno

se mole uz zid z og verov nj

d

lj

D vid

Jevreji

zid je i popul rn

turističk

će se ispuniti čovekova želj

pi e n

p

pirić i st vi u zid.

Od 10 vek pre nove ere Jerus lim je z jevreje sveto mesto n kome se n l zio Solomonov i Drugi jerus limski hr m U Stаrom zаvetu Jerusаlim se pominje 632 putа Ov j gr d se st lno pominje k o mesto gde se o j vljuju i lijsk Božj proroč nstv i

z povesti Ovo je pose no k r kteristično z

prorok D nil Jeremije Is ije Jezekilj Z h rij i z Ps lme Jedno od n jposećenijih mest u Jerus limu je

knjige

ost t

k Solomonovog hr m

Z

p

dni zid

n

m

pozn

tiji k o Zid pl

č

Jevreji iz celog svet

dol ze d

se

mole ispred ovog zid

ost vlj jući poruke n

h rtiji u

pukotin m zid dug čkim zulufim

s e irim koji liče n cilindre Zn č jn mest z

Jevreje su pored Z p dnog zid jo i D vidov i Solomonov grob.

Ovde se mole i hаsidi - vernici s

crnom

r dom u crnim odor m

i

Hramova Gora

Jerusalimski hram

Hram u Jerusalimu ili Sveti Hram хеб ב ת המקדש Bet HaMikdash — „Sveta kuća―) je naziv za nekoliko graĎevina sme tenih na Hramovoj Gori Har HaBayit) u

starom delu Jerusalima. Kroz istoriju su na tom mestu sagraĎena dva hrama po to Hram igra važnu ulogu u jevrejskoj eshatologiji Prema klasičnim jevrejskim verovanjima, Hram (ili Hramova Gora) deluje kao

figurativni „nožac― Božjeg prisustva He fizičkom svetu

"shechina") u

Prvi Hram je sagradio kralj Solomon za sedam godina u 10. veku p. n. e. (godine 957. p. n. e.). Bio je sredi te drevnog judaizma. Hram je zamenio Mojsijev Tabernakl kao i Tabernakle u Shilohui, Novu i Givonu koji su do tada ila sredi ta jevrejske vere Prvi Hram su uni tili Vavilonci godine 586 p. n. e. Gradnja novog Hrama je započela 535 p n e ; nakon pauze je rad ponovno započeo oko 521 p n e a konačno je dovr en 516 p n e., te osve ten 515. p. n. e. Prema Knjizi o Ezri, ponovnu gradnju Hrama dozvolio je Kir Veliki, a odobrio Darije Veliki. Pet vekova kasnije, ovaj Drugi Hram je dogradio Irod Veliki oko godine 20 p n e Njega su pak uni tili Rimljani godine 70 n e Usprkos tome to je Hram uni ten svi spolja nji zidovi jo stoje a dugo se verovalo da samo zapadni zid stoji.

Islamski oltar Kupola na steni je stajala na mestu Hrama

od kraja 7 veka n e

istog perioda nalazi se u dvori tu Hrama

a džamija al-Aqsa, otprilike iz

Jevrejska eshatologija predviĎa izgradnju Trećeg Hrama u Jerusalimu zajedno s dolaskom Mesije, pa zato sledbenici ortodoksnog i konzervativnog judaizma predviĎaju Treći Hram

Džamija Al Aksa

Al Aks je dž mij

r pski: جس م ىص قلا , Al-Masjid Al-Aqsa

u Jerus limu On

je jedno od n jpozn tijih

muslim nskih svetili t

limu On je jedno od n jpozn tijih muslim nskih svetili t Izvor slike:

Z

pominje Jerus lim Ip k ov j gr d se tr dicion lno sm tr trećim n jsvetijim mestom u isl mu posle Meke i

Medine Z prip dnike muslim nske vere zn č jn je

kopit Muh medovog konj Pred nje k že d je konj svoje otiske u njemu ost vio neposredno pre nego to se

Muh med v zneo u ne o gde se pridružio ost lim prorocim isl m

r zliku od Bi

lije i T

n

h

Kur n nijednom ne

mij

Al Aks

ispred koje se n l zi k men s

otiscim

N mestu gde se d

Jerus limski hr m

veku n kon neuspele jevrejske po une protiv Rimlj n

n Ov j hr m je do temelj

s n

l zi Al Aks

nek d

je

io

sru en u I

N

kon r zaranj

Hrama Jevrejim

je

io z

r njen

ul

z k u Jerus lim

N kon

to su g

preoteli od

hri ć nske Viz ntije, gr d su z uzeli Muslim ni koji su

n

zid koji op suje uzvi enje n

sm tr

predst vlj Zidom pl č

ju i

mestu nek d

njeg hr m

s zid

li dž

miju

Z

p dni

kome se n l zi Al Aks

i

n ziv

se jedinim ost tkom Solomonovog hr m

n jsvetije mesto z

Jevreje koji g

Al

opet s

Avr m doveo Is k

vernost Bogu T

Akse, zapravo Kupole na steni. Tre

zi n

Aks

l zid n n

se n

mestu nek d

njeg Hr m

Bi

koji je liji pr ot

c

rdu Moriji gde je prem

d

sten

g

žrtvuje k ko

se jo

i pok z o svoju

uvek n l zi u sredini Al

spomenuti d

muslim ni negir ju tvrdnju d

se Al Aks

n

l

zi n

mestu str oz vetnog hr m nem

mnogo osnov

Z

t kvu tvrdnju meĎutim

S

pl to

Al Akse j sno se vidi Zl tn

k pij

koj

je

nek d

zv n

i Istočn

To je

il

gl vn

k pij

z

ul

z k u Jerus lim i Isus Hrist je kroz nju u

o n

m

g retu

Al

Aksa je arapski naziv koji znači Najudaljenija

 

džamija Da

imati na umu da su koreni Islama na Arapskom poluostrvu (Saudijska Arabija).

i se razumelo njeno ime i značaj tre a

Deset godina nakon

otkrovenje, u noći je čudesno otputovao od Meke do

Jerusalima i Sedmog ne a na letećem

imenu Al-Buraq El-Sharif. Tokom boravka u Jerusalimu, prorok se zaustavio da se pomoli na steni (tu se danas nalazi Zlatna Kupola) i primio zapovest da se moli pet puta dnevno.

to je prorok Muhamed primio prvo

elom konju po

Danas se Muslimani

Meke MeĎutim

čudesnog putovanja, Muslimani su se molili okrenuti ka

Jerusalimu.

irom sveta mole okrenuti u pravcu

est i po meseci nakon prorokovog

Tokom svog života Muhamed je poučavao Muslimane

da posete ne samo džamiju u Meki gde su živeli već i

Najudaljeniju džamiju 2000 km severno u Jerusalimu

Al Aksa džamija je druga najstarija džamija u Islamu nakon Ka e Ka' a) u Meki treća najsvetija i najznačajnija posle džamija u Meki i Medini.

Pravougaona Al Aksa se prostire na povr ini od 144 kvadratna metra, 35 jutara ili 1/6 ukupne povr ine Starog Grada TakoĎe se naziva Al-Haram El-Sharif (Sveti hram).

Al Aksa može da primi do 400 hiljada vernika odjednom, ako se uzme u obzir da je potrebno 0.8m x 0.5m da bi jedna osoba mogla da ponizno klekne u molitvi. Petkom u podne, tokom jednomesečnog Ramazanskog posta, ovaj prostor se popuni doslovno do kraja.

Postoji 11 kapija za ulazak u džamiju od kojih je 7 otvoreno. Jedna od 4 zatvorene kapije je Zlatna kapija.

Znak svake muslimanske džamije u svetu je tanki spiralni minaret koji je uvek spojen sa zidom džamije Minareti se koriste za poziv vernika na molitvu pet puta dnevno, sedam dana u nedelji. Al Aksa ima 4 minareta:

tri kvadratna i jedan cilindrični iz perioda Mameluka

Nema minareta na istočnoj strani Al Akse jer tamo nije bilo stanovnika, pa samim tim ni vernika za poziv na molitvu Na kraju krajeva Jerusalim je počeo da se iri van gradskih zidina tek krajem 19. veka.

Duž arkada zasvoĎenih prolaza) nalazi se nekoliko

porodičnih gro nica maqamat). Ovi ljudi su davali

priloge kolama i do rotvornim ustanovama u

džamije kojim je upravljao Vrhovni muslimanski savet

lizini

Atrijum džamije je oaza mira i ti ine unutar zidina grada punog vreve i užur anosti Ima drveće travnjake, fontane, predivni Hram na steni, odaje i graĎevine sa

kubetima: prostorije za naučnike zvaničnike i Muzej

eike crkvene

Pre molitve muslimani moraju da proĎu ritualno pranje Postoje česme za pranje, a najstarija i najfotografisanija fontana u muslimanskom delu je Cup.

U sredi tu južnog dela atrijuma nalazi se pokriveno

područje džamije Mihra

molitve) džamije se nalazi ovde Zgradu Al-Akse (prepoznatljiva po olovnoj kupoli) je prvobitno izgradio pre oko 1300 godina (709 g. n.e.) muslimanski kalif Al- Walid, sin Abdul Malek bin Marwan-a.

ni a koja pokazuje pravac

Tokom istorije Al Aksa je vi e puta restaurirana z og tete koju su izazvali zemljotresi itd GraĎevina danas ima centralni brod i 6 krila (prvobitna pokrivena povr ina je imala 14 krila)

Pokrivena povr ina Al Akse je vrlo jednostavna ali velika i impozantna, pravougaona graĎevina. Zauzima područje od 3 500 kvadratnih metara i može da primi do

500 molitelja istovremeno. Quibla koja je okrenuta prema jugu u pravcu Medine i stena unutar Hrama na steni su na sredi njoj liniji

Džamija ima vi e od 100 prozora od providnog i

stakla, 14 lukova, 27 mermernih stu ova na istočnoj

strani i isti broj kamenih stubova na zapadnoj.

ojenog

Spolja nja kupola je prekrivena olovom 1985 godine kad je zamenjena aluminijumska kupola iz 1964. godine da bi se povratio prvobitni izgled krova.

Unutra nja kupola datira iz 13 veka

Prema Muslimanskoj tradiciji mu karcima i ženama je dozvoljeno da se mole unutar glavne zgrade džamije ali u odvojenim delovima, tri puta dnevno. Preostale dve dnevne molitve, kao i molitve petkom u podne, Al-Aksa je otvorena samo za mu karce Zgrada džamije je delimično pretvorena u Vitezov hostel, a delom u Kapelu tokom Krsta kog perioda Saladin je o novio Islamsku atmosferu.

Godine 1969, nakon dve godine okupacije Izraela, jedan

Jevrejin je podmetnuo požar u zgradi džamije po prvi put

u njenoj istoriji Popravke jo

brojnih dragocenosti uni tenih u požaru je ručno raĎena predikaonica ili propovedaonica iz Alepa u Siriji. To je bio dar od Saladina i stajala je u mihrabu ni i) u Al Aksa džamiji Predikaonica koja se smatrala jednom od

uvek traju Jedna od

najlep ih u svetu

isprepletenih delova kedrovine i drugog drveta, slonovače i sedefa pričvr ćenih bez imalo lepka i bez ijednog eksera Neuni teni deo predikaonice je izložen u Islamskom muzeju u južnom delu Svetog hrama.

ila je izraĎena od preko 10000

Restauracija podzemnog Marwani Musallah (mesta za

molitvu) je zavr ena 1996 godine. Marwani Musallah se prostire na 4000 kvadratnih metara i ovo mesto je

o loženo pločicama za dva meseca Pločice su

postavljali isključivo volonteri Pojedinci veruju da je

Marwani Musallah mesto na kom su se nalazili obori za konje cara Solomona ali ima dokaza da zapravo potiče iz 8. veka.

Sredinom 19. veka Al Aksa je otvorena za nemuslimane. Džamija je otvorena za nemuslimane radnim danima, u tačno odreĎeno vreme prepodne i popodne Ulaz se naplaćuje Džamija je zatvorena za nemuslimane petkom i za sve muslimanske praznike.

Iako su u pro losti svi ulazili u Al Aksu

muslimani i turisti mogu da uĎu o uveni MeĎutim

o uća se izuva na ulazu u Hram na steni i glavnu zgradu

džamije kao znak čistoće i po tovanja Slikanje je takoĎe dozvoljeno na otvorenom prostoru džamije ali nije dozvoljeno ni u jednoj zgradi Žene tre a da imaju

pokrivenu glavu.

osi sada

Kupola na steni (Zlatna kupola)

Predivna Kupola na steni, poznata i pod imenima Omarova džamija ili Zlatna kupola, koja dominira panoramom Jerusalima izgraĎena je pre vi e od 1300 godina. Izgradio ju je Omejadski kalif AbdulaMalek bin Marwan Hram je zavr en 691. godine, a gradnja je počela 689. godine. Ovo je najstarija postojeća muslimanska graĎevina i uop te islamski spomenik. Kupola na steni je hram u džamiji Al Aksa. Nalazi se na vizuelnom sredi tu platoa poznatog kao Hramova Gora.

se na vizuelnom sredi tu platoa poznatog kao H ramova Gora. Kupola na steni je prilagoĎena

Kupola na steni je prilagoĎena mestu koje je od davnina bilo jevrejska i hri ćanska svetinja Prema predanju, Sveta stena - vrh planine Morija, koja se nalazi u sredini džamije je mesto Avramove žrtve, ali i mesto odakle je Muhamed uznesen na Nebo tokom Noćnog putovanja.

U Srednjem veku hri ćani i muslimani su verovali da je Kupola Biblijski Solomonov hram.

Osam stepeni ta sa arkadama vodi do platoa Kupole na Steni. Na vrhu jednog zasvedenog ulaza se nalazi sunčani sat koji pokazuje tačno vreme sa odstupanjem od pet minuta.

Hram može da primi 1500 ljudi Mu karci i žene se mole

u odvojenim delovima, a za podnevne molitve petkom, hram je rezervisan samo za žene

Hram na steni je visok 25 metara to je ekvivalentno zgradi od 10 spratova. Sama kupola je visoka 4,5 metra.

Prečnik spolja nje kupole je 21 metar a unutra nje 20 metara. Originalna kupola je bila od zlata. Promenjena je

u bakrenu, zatim aluminijumsku. Godine 1994.

aluminijumska kupola je pozlaćena sa 60 kg 24-karatnog

zlata. To je bio poklon pokojnog Jordanskog kralja Huseina Kupola je na vrhu ukra ena punim mesecom koji nas asocira na simbol islama - polumesec.

Unutra nja drvena kupola je dekorisana ž ukom Restaurirao ju je Saladin 1187. godine nakon pobede nad Krsta ima Za vreme Krsta a Hram na steni je preimenovan u Templum Domini Božiji hram) Krsta i su se divili njegovoj lepoti Unutra njost zlatne kupole krase cvetni ukrasi u crvenoj i zlatnoj boji, kao i razni natpisi Glavni natpis u kupoli uzdiže Saladina koji je i finansirao opsežne restauratorske radove na graĎevini

Stena iznad koje je izgraĎen matematički precizan osmougaoni hram, meri 12x15 metara i izdiže se dva metra inad nivoa tla Al Aksa džamije Četiri strane osmougaonika imaju velike zasvoĎene kapije okrenute ka severu, jugu, istoku i zapadu.

Izvanredan vizuelni dojam Kupole na steni jednim delom proizvodi matematički ritam njenih proporcija Na primer spolja nji zid je dugačak 21 metar koliko iznosi i prečnik kupole kao i visina od osnove do tam ura Isti principi su primenjivani i u Vizantijskim crkvama u Italiji Siriji i Palestini ali nijedan ne može da se uporedi sa precizno ću s kojom je sproveden plan i nacrt kakvu nalazimo u Hramu na steni.

Arapski natpisi oko oktagonalnog dela Kupole na steni su stihovi iz Kurana. Natpisi datiraju iz perioda renoviranja za vreme Sulejmana Povr ina pod pločicama ispod zlatne kupole je tam ur Glazirane pločice su napravljene u Turskoj, a Arapski natpisi govore o Muhamedovom Noćnom putovanju kako je opisano u Kuranu.

Od 54 prozora, dva su od providnog stakla, a 36 od obojenog stakla. 16 obojenih staklenih prozora u tam uru kružnom ili poligonalnom delu graĎevine koji drži kupolu) imaju stihove iz Kurana i ubrajaju se u najlep e prozore u svetu

U hramu zasvoĎeni zid koji se naziva oktogonalna arkada ili unutra nji oktogon prati spolja nji o lik Otvoreni prostor izmeĎu ovog i centralnog kruga formira unutra nji deam ulatorijum oko Stene, sa crvenim tepihom Prostor izmeĎu unutra njeg i spolja njeg oktogona spolja nji zid) formira manji spolja nji deambulatorijum sa zelenim tepihom. Dva deambulatorijuma podražavaju ritualno kruženje hodočasnika oko Ka e u Meki

Stubovi koji podržavaju unutra nji oktogon i cetralni

krug (ima ih ukupno 28) su različite visine

su stu ovi sa nekada njih Vizantijskh i Rimskih graĎevina Krstovi na nekim od njih pokazuju da su uzeti iz crkava. Ovi mermerni stubovi i kapiteli formiraju dva

reda oko stene. Stubovi su spojeni sa 24 luka koja su pokrivena obojenim kamenom i staklenim mozaikom.

Iskori ćeni

Mali mihra

najstariji očuvani mihra

ograda oko svetog kamena je poklon Ajubidskog sultana Al-Aziza iz 1198. godine Krsta i su za titili stenu od

hodočasnika-lovaca na relikvije tako

pregradu od kovanog gvožĎa izmeĎu stu ova Ograda je

stajala do 1960

pripada originalnoj graĎevini i to je

u Islamskom svetu Drvena

to su podigli

a sada je izložena u Islamskom Muzeju

Kivot ćivot) pored stene datira iz Otomanskog perioda i

u njemu se čuvaju dlake sa Muhamedove

rade

Unutra nji mozaici prikazuju realistične i stilske

predstave vegetacije i sličnu tematiku Muslimanski

zakon za ranjuje prikazivanje živih

Mozaici podsećaju na egzotični vrt možda Rajske

vrtove. Prikazan je i

i Persijsku krunu. Kalif Omar je osvojio Persiju 637. godine i mozaici simbolizuju Persijske krune koje je

poslao u Meku.

ića u umetnosti

ogat nakit uključujući ogrlice kao

Spolja nji mozaici koji su nekad krasili Kupolu na steni

su propali z og izloženosti Jerusalimskim zimama

Obnovljeni su za vreme Mameluka i zatim potpuno zamenjeni pločicama Sulejmana Veličanstvenog 1545 godine. Prozori Hrama takoĎe datiraju iz ovog perioda Pločice su u potpunosti zamenjene za vreme poslednje

velike restauracije 1956-62. godine. Prekrasne razno ojne Turske pločice koje ukra avaju spolja njost hrama su verne kopije Persijskih pločica Sulejmana

Veličanstvenog Donji deo eksterijera je od mermera.

elog

Pećina ispod stene do koje može da se siĎe stepeni tem

u lizini južnog ulaza je poznata pod imenom Bir el-

Arwah ili Bunar du a Legenda kaže da se ovde glasovi umrlih me aju sa vodopadima nižih reka raja dok tonu u večnost Druga legenda glasi da se ovde dva puta mesečno mrtvi okupljaju na molitvu. Ranije, oni koji su

se pomolili ovde nakon

to su o i li krug oko Svete

stene, dobijali su sertifikat (potvrdu) da su stekli pravo da uĎu u raj Taj sertifikat se sahranjivao sa njima

Put suza Via Dolorosa

Put suz

koj

Golgot

s

l t Via Dolorosa) je ulic

poslednji put Isus

z

pet n

sv

k

o

elež v

gde je Isus

io r

putu Krst

14 St nki n

u st rom Jerus limu

Hrist

n

rdo

krstu Put je o eležen

St nk

o

elež v

i lijski dog Ď j Isusove p sije od osuĎenj

u rimskoj

tvrĎ vi Antonija do vrh

K lv rij ) Poslednjih pet St nki Krst

Golgote pozn t

i k

o

desile su se n

rdu Golgot

gde je d n

s crkv

V skrsenj Hristovog)

Svetog gro

Hr m

Prvа stаnkа - Vil

Antonij ; Isus je n

ovom mestu

osuĎen n

smrt

A

Isusа povedoše od Kаjаfe u sudnicu. Ali beše jutro, i oni ne uđoše

u

sudnicu dа se ne bi opogаnili, nego dа bi mogli jesti pаshu. (Ev.

po Jovanu 18:28)

nego dа bi mogli jesti pаshu. (Ev. po Jovanu 18:28) D n s je to mesto

D n s je to mesto

dvorište Omаrijske škole (muslimanska medresa) spomen n

nek d

nju vilu

Antoniju je Torаnj Antonijа. Franjevački fratri odavde svakog petka započinju svoju procesiju duž Via Doloresa.

Drugа stаnkа - Litostrotos (Lithostrotos)

Drugа stаnkа - Litostrotos (Lithostrotos) Mesto početk P sije – Hrist ovde nakon ičevanja do ija

Mesto početk

P sije – Hrist ovde nakon ičevanja do ija krunu od trnja i uzima svoj krst.

Hristove

Ova stanka je ispred franjevačkog Manastira bičevanja.

U blizini se nalazi rimska katolička crkva Ecce Homo u znak sećanja na reči koje je izgovorio Pilat kad je izručio Isusa Jevrejima. Crkva je danas deo manastira Sionskih sestara a sadrži deo luka rimskog prolaza. Luk je deo rimskog prolaza koji su činila tri luka, a koji je podigut za vreme Hadrijanove vladavine 135. godine, da proslavi osvajanje Jerusalima (slavoluk).

135. godine, da proslavi osvajanje Jerusalima (slavoluk). Manastir Sionskih sestara je izgraĎen ezedesetih godina 19.

Manastir Sionskih sestara je izgraĎen

ezedesetih godina

19. veka a sadrži i ostatke ogromnog antičkog

azen – The Struthion Pool) u kom

se sakupljala ki nica sa krovova Bazen je prvobitno bio

rezervoara Vrapčev

prekriven pločnikom

grčki: lithostrotos).

I obukoše Mu skerletnu kаbаnicu, i opletаvši venаc od trnjа metnuše

nа Nj. (Ev. po Marku 15:17)

Pored Litostrotos

je izrečen

pozn t

rečenic

Ecce

homo Ecce homo n

je Isus izručen n rodu Judeje

A Isus izаđe pod vijencom od trnjа i u skerletnoj hаljini. Pilаt im reče: "Evo čovjekа!" (Ev. po Jovanu 19:5)

l tinskom zn či Evo čovek ) gde

Isus je podigao krst i započeo Put Krst

Tаdа im gа predаde, dа se rаzаpne. A oni uzeše Isusа i odvedoše. (Ev. po Jovanu 19:16)

Trećа stаnkа - Isus p dne prvi put ispod krst

D n s to mesto o

su izgradili jermenski katolici iz Poljske. Renovacije 1947-48. godine su izvr ene uz pomoć velike finansijske donacije Poljske vojske. Na tom mestu su se prvobitno nalazila Turska kupatila. Ova stanka se nalazi na raskrsnici Ulice suza i ulice El Wad kojom se može izaći iz Starog grada kroz Damasku kapiju.

elež v

Poljskа kаpelа. Ovu kapelu

Četvrtа stаnkа - Isus sreće M jku Bogorodicu

Bi

lij

i mogl

govori k ko je Svet

poslednji put da

Hristom D n s to mesto o

Bogorodic

st

j

l

ude licem uz lice s

uz put d Isusom

elež v

mala Jermenskа

kаpelа (Kapela Bogorodičinog grča). Iznad ulaza kapele je luneta (arhitektonski - uokvireno polukružno polje iznad portala crkve ili iznad prozora, obično s reljefnim

prizorom i ukrasima) ukra ena

areljefom koje je delo

poljskog umetnika Zieliensky. Kapela je izgraĎena 1881 godine, ali su u kripti očuvani arheolo ki ostaci iz ranijih Vizantijskih graĎevina uključujući podni mozaik

Petа stаnkа - Uspon prem

Golgoti

podni mozaik Petа stаnkа - Uspon prem Golgoti Simon iz Kirineje je prinuĎen d pomogne Isusu

Simon iz Kirineje je prinuĎen d pomogne Isusu da nosi krst. Ovaj dogaĎaj potvrĎuju sva jevanĎelja osim Jovanovog u kom se posebno ističe deo puta kojim

Isus sam nosi svoj krst.

I nаterаše nekog Simonа iz Kirine, ocа Aleksаndrovog i Rufuvog, koji idаše iz poljа, dа Mu ponese krst. (Ev. po Marku 15:21)

D n s je to mesto Frаnjevačkog orаtorijuma (Kapela

Simona iz Kirineje), gde se Via Dolorosa n glo uspinje

prem

1895. Natpis u arhitravu jednih od vrata kapele pominje

dogaĎaj opisan u Sinoptičkim evanĎeljima Matej

Marko, Luka). Arhitrav ili epinus je

z

stubovim

gl

Golgoti Ova franjevačka graĎevina je izgraĎena

rhitektonski izr z

kl sičnim

gredu koj

vnog venc

rhitr ve friz

stoji n

ehinusu i k pitelu n

i vezuje ih Arhitr v je niž

kl sičnog sklop i venc

komponent

koji se s stoji od

Šestа stаnkа - Veronik

ri e Hristovo lice

Dana nja

susret izmeĎu Isusa i Veronike Prema srednjovekovnoj

esta stanka čuva uspomenu na legendarni

katoličkoj legendi Veronika je istrčala iz kuće i o risala Hristovo lice svilenom maramom (Veronikin veo) na

kojoj su se ocrtale njegove crte lice Veo se jo

azilici Svetog Petra u Rimu Ovaj dogaĎaj

nije opisan u Bibliji. Ime Veronika je nastalo spajanjem

latinskih reči vera i icon

opet navode da ime potiče od imena Berenike, po ženi koju je Isus izlečio i koja ga je u znak zahvalnosti sledila.

veka čuva u

od osmog

to znači pravi lik Drugi izvori

Ova lokacija je odreĎena kao mesto susreta u 19-om veku; 1883 g Grči katolici su kupili ru evine iz 12-og veka na ovoj lokaciji i izgradili Crkvu Svetog Lica i Svete Veronike na ru evinama tvrdeći da se Veronika susrela sa Isusom ispred svoje kuće i da se kuća prvo itno nalazila na tom mestu Crkva sadrži neke od ostataka graĎevina iz 12 -og veka koje su se tu nalazile, uključujući lukove sa Manastira Sv. Kozmasa koji su izgradili krsta i D n s na mestu Veronikine kuće stoji oltаr sа svećаmа, a kapelu vodi red Isusovih sestara. Kapela o ično nije otvorena za javnost

Sedmа stаnkа - Isus p da drugi put ispod krst pri izl sku iz gr dskih k pij

- odm h

Mesto je o eleženo rimskim stu om – tetrapilonom, koji se o ično postavlja na raskrsnicama, a tu d n s stoji Frаnjevačkа kаpelа izgraĎena 1875 ). Ostaci stuba mogu da se vide u donjem delu Franjevačke kapele U

Hadrijanovo do a ovde su se ukr tali glavni cardo (put u pravcu sever-jug) i decumanus (put u pravcu isto- zapad) Danas se tu Via Dolorosa ukr ta sa živopisnom

Pijačnom ulicom Kon čn

svoj o

smrt) je ovde do il i Kаpijа sudbine.

sud in

r

z p

se ovo mesto n ziv

Osmа stаnkа - Isusov se susreće sa po ožnim ženama iz Jerusalima.

- Isusov se susreće sa po ožnim ženama iz Jerusalima. n s n Osma stanka o

n

s n

Osma stanka

o eležava dogaĎaj

opisan jedino u EvanĎelju po Luki – Isus se susreće na svom putu sa po ožnim ženama zaustavlja se i o raća tom mestu stoji l tinski krst nа zidu

im se. D

grčkog pravoslavnog mаnаstirа (Manastir Sv. Haralampija). Latinski krst na zidu okružuju reči IC XC NIKA Isus Hristos po eĎuje) Nika je grčka reč za pobedu.

A Isus obаzrevši se nа njih reče: Kćeri jerusаlimske! Ne plаčite zа mnom, nego plаčite zа sobom i decom svojom. (Ev. po Luki 23:28)

Devetа stаnkа - Isus p da po treći i poslednji put n

putu prem

Golgoti

Treći pad nije zapravo označen na Via Dolorosa već na ulazu u Etiopijski pravoslavni manastir i Koptski manastir Sv. Antonija, koji zajedno obrazuju krovnu strukturu (apsida i krov) podzemne Kapele Svete Helene u Crkvi Svetog Groba; Koptska i Etiopijska crkva su se podelile 1959. godine, a do te godine manastirske graĎevine su smatrane jednim manastirom

Poslednjih pet stanica se nalazi unutar Crkve Svetog Groba.

Desetа stаnkа - Deljenje Isusovih h ljin

„r zdijeli e h ljine njegove

civ i kocke‖ (Ev. po Mateju 27:35)

D n s je to nekoliko metara desno od glavnog ulаzа u

crkvu Svetog Grobа Hr m Gro

dograĎenom latinskom kapelom ispred čijeg ulaza stoji krst. Na ovom mestu je Hristu skinuta odeća i ponuĎena smirna za olak avanje bolova koju je odbio.

Gospodnjeg), sa

Jedаnаestа stаnkа - Isus Hristos je r z pet n

krstu

I noseći krst svoj iziđe nа mesto koje se zove Kosturnicа а jevrejski Golgotа. (Ev. po Jovanu 19:17)

Opkoliše me psi mnogi; četа zlikovаcа ide oko mene, probodoše ruke moje i noge moje. (Psalam 22:16)

D

n s je to mesto na kom je Isus razapet ispred njegove

M

jke u Lаtinskom delu crkve Svetog grobа. Tu se

nalazi franjevačka Kapela raspeća na krst (Chapel of the

Nailing on the Cross). Veliki mozaik na podu kapele prikazuje raspetog Hrista, njegovu majku u crnini kako stoji iznad njega. U podnožju krsta na kolenima kleči Marija Magdalena. Ovde je Isus prikovan na krst, sa jo dva razbojnika i prenet na Golgotu, samo par metara odavde.

Dvаnаestа stаnkа - Isus Hristos umire r z pet n

krstu

A oko devetog sаtа Isus glаsno govoreći: Ili! Ili! Lаmа sаvаhtаni?

To jest: Bože moj! Bože moj! Zаšto si me ostаvio? (Ev. po Mateju

27:46)

A Isus opet povikа glаsno i ispusti dušu. (Ev. po Mateju 27:50)

Pored sk le K lv rije Kosturnice) d n s stoji Prаvoslаvni oltаr. Sa desne strane oltara nalazi se stena Golgote pod staklom, koja je pukla u zemljotresu u trenutku smrti.

Trinаestа stаnkа - Beživotno telo Isus

spu teno s

krst

Hrist

je

Dođe Josif iz Arimаteje, pošten sаvetnik, koji i sаm cаrstvo Božje čekаše, i usudi se te uđe k Pilаtu i zаiskа telo Isusovo. (Ev. po Marku 15:43)

D n s je t j kr j odmаh nа ulаzu u crkvu Svetog grobа. Na ovom mestu je Isus ležao kada su ga posle skidanja sa krsta umotali u platno i miropomazali. Ploča miropomazanja je duga oko 2,5 m, napravljena od crvenog poliranog mermera iznad koga je osam belih

lampi svih hri ćanskih zajednica. U pozadini ploče, na zidu se nalazi veliki mozaik koji prikazuje Hristovo stradanje.

Četrnаestа stаnkа - Isus Hristos je položen u gro nicu

I metnu Gа u novi svoj grob što je bio isekаo u kаmenu; i nаvаlivši veliki kаmen nа vrаtа od grobа otide. (Ev. po Mateju 27:60)

N jsvetije mesto hri ć nstv

gro

mesto Hristovog v skrsenj

crkve Svetog gro

denominacije. Tačno se zna satnica kad koja zajednica

ima svoje

je d n s mesto Svetog

Crkva u crkvi. To je i

T

j je kr

j d

n

s cent

r

- u crkvi Svetog gro

koju dele sve hri ć nske

ogosluženje

ilo

vremena da se za njega pronaĎe odgovarajuća gro nica

Čovek po imenu Josif iz Arimateje je ponudio svoju porodičnu pećinu za sahranjivanje koja se nalazila u lizini i tako je lokacija najsvetijeg mesta u hri ćanstvu odlučena Kad se Marija Isusova majka vratila do gro a u nedelju sa Marijom Magdalenom nisu prona le njegovo telo a anĎeo im je ispričao o njegovom

čudesnom vaskrsnuću Isusov Gro

okrugle sale unutar pravougaone graĎevine poznate pod

imenom Edikula. Edikulа l t aedicula) je u rimskoj

Isus je skinut sa krsta kad se Ša at pri ližavao i nije

se nalazi u sredi tu

rhitekturi gr Ďevin

u vidu minij turnog hr m

u koju

je post vlj n st tu nekog ož nstv Ov j n ziv se

koristi i z

d se u njih odlože urne ili post ve

ni e u gro

nim gr Ďevin m

koje su služile

iste pokojnik

ve ni e u gro nim gr Ďevin m koje su služile iste pokojnik Do Gro

Do Gro a vodi Kapela AnĎela u kojoj se nalazi deo stene koja je postavljena ispred Isusovog Groba i pomerena posle njegovog vaskrsenja; a u unutra njoj prostoriji je Sveti Grob. Svake godine na Veliku su otu dan pre Uskrsa) održava

se ceremonija Svete Vatre kad Patrijarh Grčke

pravoslavne crkve ulazi u grobnicu i moli se.

Sveti Oganj, koja sim olizuje Isusovo vaskrsnuće silazi

sa Ne a pali sveću u ruci Patrijarha i plamen se prenosi meĎu vernicima koji ga okružuju Iza gro a se nalazi Koptska kapela, a nasuprot ulazu u kapelu je Rimska

pećina za sahranjivanje dokaz da je ovo nekoć

mesto za sahranjivanje Nasuprot ulazu u pećinu je Grčki pravoslavni Katolikon koji sadrži okruglu vazu u kojoj se nalazi kugla poznata kao omphalos i označava centar sveta.

ilo

Iz centra Katolikona može se sići u Jermensku kapelu Svete Jelene i u pećinu u kojoj se nalazi Kapela Časnog krsta gde je Jelena otkrila pravi krstIsusov, koji je kasnije izgu ljen tokom pada Krsta a i čiji su sveti

delovi ra trkani po crkvama

irom sveta

s

Konst ntin

gl vni cilj krst

gro

Crkv

je

il

gr Ďen

već z

vreme viz ntijskog c r

vreme krst

io oslo oĎenje Božijeg

Velikog i preureĎen

kih r tov

je

z

-

Ispod velike rotunde Crkve Sv. groba, napravljena

je mala posebna crkva u kojoj se nalazi Hristov grob. Crkvica je u polutami, spolja neoslikana, sive boje, sa spiralnim stubovima. Ispred ulaza u grob sa obe strane stoje veliki svećnjaci. Kandila i slike svih apostola natkriljuju ulaz u grob. Sa leve strane stoji sveća večni oganj, na kojoj se upale sveće koje se kupuju u crkvi u buntu od 33 komada i koje simbolizuju Isusove godine života na zemlji. Odmah se i ugase u posebnom metalnom zvonu. Tanke su, zakrivljene, prave vo tanice, čuvaju se kao relikvija i pale u posebnim prilikama, poklanjaju se kumovima i prijateljima.

U sredi tu kapele AnĎela je oltar prekriven staklom ispod koga je deo kamene stene koja je zatvarala grob. Pod je od mermera u kombinaciji bele, crne i crvene boje.

Nekoliko koraka odatle se nalazi lučni otvor visine oko

koji vodi u prostoriju

Hristovog groba. Iznad nadgrobne ploče stoji nekoliko srebrnih lampi koje pripadaju grčkim pravoslavcima, katolicima i jermenskim pravoslavcima. Kandila, sveće, cveće, pokrivka sa natpisom Hristos anecth (Hristos vaskrse). Na zidu stoji ikona Bogorodice, koja zapravo predstavlja mala polukrna vratanca koja iza sebe kriju

1 5 m

od stilizovane slonovače

stenu pravog groba.

Hristovo vаskrsenje

Isus Hristos v skrsne n po r speću

I ne nаšаvši telа njegovog dođoše govoreći dа su im se аnđeli jаvili koji su kаzаli dа je On živ. (Ev. po Luki 24:23)

nedelju Božiji d n) treći d n

Crkva Svetog groba

Crkva Svetog groba Hr m V skrsenj Hristovog t koĎe pozn t i k o Hr

Hr m V skrsenj Hristovog t koĎe pozn t i k o Hr m Gro Gospodnjeg ili Crkv V skrsenj Hristovog Crk v Svetog Gro ) jeste crkv koj se n l zi u St rom gr du u Jerus limu Svetoj zemlji i sm tr se centrom hri ć nskog svet

Mesto n

kome je crkv

 

Hristovog je n

rdu

Golgot

K lv

rij

)

n

V skrsenj kome je r

z pet gde je k snije

sahranjen

z tim i v skrs o Isus Hristos

D

n s je Hr m V skrsenj

Hristovog sedi te grčkog

pr

vosl vnog p trij rh

jerus limskog kontrol

celog

o

jekt

kompleks ) podeljen

je izmeĎu nekoliko

hri ć nskih crk v

pojedinih delov crkve k pel olt r ; t koĎe postoje

pose n

gde postoji podel

n d upr vom

pr vil

kojih se svi pridrž v ju vekovim

 

1. Ulaz

15.

Koptska kapela

 

2. Muslimanski čuvari

16.

Jakobinska kapela

 

3. Kamen pomazanja

17.

Grob Josifa iz Arimateje

 

4. Adamova kapela

18.

Oltar Marije Magdalene

Golgota je 5, 6, and 7 19. Franjevačka crkva

Golgota je 5, 6, and 7

19.

Franjevačka crkva

8.

Oltar pribijanja na krst

20.

Bogorodičini lukovi

9.

Oltar Stabat Mater

21.

Sveti zatvor

10.

Oltar raspeda

22.

Longinova kapela

 

Katolikon ili Grčka katedrala

 

Kapela deljenja Hristovih haljina

11.

23.

12.

Mesto oplakivanja

24.

Kapela Svete Jelene

13.

Rotunda i Hristov Grob

25.

Kapela izrugivanja

14.

Hristova grobnica

26.

Latinska pevnica

Golgota - 10-13 stanka

Golgota (aramejski=lobanja) ili Kalvarija je

rdo izv n

Jerus lim

mestu r speć

Ovo

gde je prem

Bi liji r z pet Isus Hristos Na

Hristovog

li k

ko se

je podignut Hr m V skrsenj

Jerus lim

rdo se n l zilo izv n zidin

gr

d

irio

d

n

s se n

l

zi unut

r gr

d

L tinsk

reč

K

lv rij

zn

či lo

nj

po to je

i u

silueti verov

tno podseć

n

lo

rdo od k men nju Tu su vr en

pogu ljenj

u st rom veku

 

Crkva je podeljena na dva dela Levi deo pripada Grčim

pravoslavcima, a desni Rimokatolicima. Deseta stanka se

o eležava na vrhu stepenica koje vode na Kalvariju gde

su Isusu skinuli haljine. Jedanaesta stanka je kod srebrnog oltara gde je Isus pribijen na krst. Dvanaesta stanka je kod Grčkog pravoslavnog oltara o eležava mesto gde je Isus umro na krstu. Krečnjačka stena ispod pokazuje gde je stajao Isusov krst, kao i krstovi dvojice lopova koji su razapeti sa njim. Veliki rascep koji je izazvao zemljotres u trenutku Hristove smrti se takoĎe vidi.

Trinaesta stanka je na Rimokatoličkoj strani gde je Isus skinut sa krsta To se o eležava kod Oltara Bogorodičinog bola.

Kapela Svetog Adama (ispod Kalvarije). Prema predanju Adam prvi čovek sahranjen je ispod Stene Golgote, a Hristova krv je kapala na Adamovu lobanju,

sim olizujući iskupljenje za Adamov Prvi greh u Edenskom vrtu. Deo stene je vidljiv u Adamovoj kapeli, naročito crvene crte za koje se misli da su krv Hristova

U pozadini se vidi Hristos na krstu, a iznad njega

optuž a „Ovo je Isus, car JevrejaIspod oltara je mala ni a ispod koje je stajao krst

Iskopavanja pokazuju ostatke Krsta ke i Vizantijske crkve pored zidina Irodovog hrama. Ostaci, zajedno sa drugim artefaktima koji su ovde pronaĎeni upućuju na autentičnost ovog mesta kao mesta raspeća

Kamen pomazanja

U podnožju Golgote se nalazi kamen pomazanja To je

uglačani crveni kamen dug oko

1m. Prema predanju, ovde je Isusovo telo bilo pomazano i pripremljeno za sahranu.

est metara i

irok oko

Rotunda i Hristov Grob

U centru Rotunde stoji prazna Hristova grobnica ili

Edikula Sa o e strane Edikule stoje dva reda svećnjaka

koji pripadaju Grčkim pravoslavcima, Jermenima i Rimokatolicima Ispred Edikule nalaze se četiri reda lampi.

Unutra njost Edikule je oivičena mermerom i ukra ena slikama lampama i kandela erima koji su rojčano

podeljeni izmeĎu tri glavne zajednice: Grčke pravoslavne, Jermenske i Rimokatoličke

Skoro uvek ljudi čekaju u redu da uĎu u Edikulu Prostor je ograničen i ne može da primi vi e od četvoro ljudi istovremeno Ljudi o ično provedu unutra oko tri minuta.

Katolikon i Grčka katedrala

Grci su u periodu od 1808-1810. postavili visoke zidove

presecajući centar

crkve. Ispod kupole je mala mermerna polulopta koja označava takozvani centar sveta

azilike Kupola pokriva zapadni deo

U Katolikonu Grci proslavljaju Pranje nogu na Veliki četvrtak i petak pred Uskrs Vrhunac proslave je zakopavanje Hristove ikone. Na Veliku su otu uveče gase se sve lampe i masa ljudi ostaje u potpunom mraku. Pravoslavno sve tenstvo zatim odlazi sa Jermenskim Patrijarhom u Edikulu gde se pali sveća i prenosi ljudima. Ovako se objavljuje Vaskrsenje.

Franjevačka kapela i deambulatorijum (otvoren hodnik oko kojeg se nižu kapele)

Kapela Pojavljivanja ili Prikazivanja vaskrslog Hrista Mariji Magdaleni ili Kapela Marije Magdalene. U ovoj

kapeli se nalazi Stu

kad su ga

ičevanja za koji je Hrist

evali Rimski vojnici.

io vezan

Kapela Svete Jelene i Krstovdan

Kapela Svete Jelene pripada Jermenima. Severni oltar je posvećen raz ojniku koji se pokajao a centralni oltar Svetoj Jeleni. Ali Jermeni tu sad odaju počast svom nacionalnom svecu, Svetom Grigoriju Prosvetitelju. Pored oltara se nalazi stolica Legenda kaže da je tu stolicu koristila Sveta Jelena za vreme iskopavanja krsta.

U Krstovdanskoj kapeli ili Kapeli pronalaženja Krsta Franjevački čuvar proslavlja 7 maja Krstovdan noseći jednu od relikvija (ostataka) Krsta i postavljajući je na Oltar. Iza oltara je velika bronzana statua Svete Jelene. Sa desne strane oltara se nalazi mala cisterna ili bunar gde su navodno pronaĎeni Isusov i krstovi dva razbojnika.

U ovoj kapeli Franjevci održavaju odreĎene ceremonije, uključujući posete Latinskog patrijarha

Vizаntijski period (početаk grаdnje hrаmа)

Konst ntin Veliki Flavius Valerius Constantinus) svojim Mil nskim ediktom 313 godine z ust vio je progon hri ć n Godine 324 Konst ntin po eĎuje Likinij i post je s modrž c Rimskog c rstv

Dvadesetog maja 324 godine počinje sa radom Prvi vaseljenski sabor u Nikeji, koji je sazvan radi arijanske jeresi Na ovom sa oru učestvovao je i jerusalimski

episkop Makarije u to vreme jo

nije

ila osnovana

jerusalimska patrijar ija) Episkop Makarije je za vreme Sabora nekoliko puta razgovarao sa Konstantinom o stvarima koje su se ticale svetih mesta u Jerusalimu. Tako je jednom prilikom pomenut idolopoklonički hram Afrodite, koji je bio podignut na Golgoti, ka kojoj su, kao mestu stradanja Hristovog hri ćani već činili svoja hodoča ća U to vreme sveta Jelena majka cara Konstantina Velikog, doputovala je u Jerusalim sa namerom da vaspostavi pravu veru u Boga, a da se na onim mestima koja je Bogočovek Hristos Svojim nogama osvetio, podigne crkve.

Posebnu brigu sveta Jelena posvetila je oblasti Golgote. Na ovom mestu car Adrijan je postavio nezna ožačke statue sa namerom da spreči hodoča će hri ćana na to

sveto mesto Prvi zadatak svete Jelene

Časni Krst Njen trud urodio je plodom po to je u jednoj

pećini na Golgoti prona la Časni Krst zajedno sa druga dva krsta na kojima su bili raspeti razbojnici. Kada je Časni Krst položen na jednu upokojenu ženu ona je vaskrsla čime je projavljena sila Časnoga Krsta. Posle ovog divnog čuda čitavo mesto je oči ćeno od idola a potom osvećeno Tako je mesto Raspeća i pogre enja Hristovog postalo svima dostupno. Svi predmeti iz nezna ožačkog hrama su uklonjeni a radovima i ureĎenjem toga mesta postavljen je arheolo ki temelj ponovnog otkrivenja sve tenih mesta u Jerusalimu Uz carsku pomoć tada je prvi put izgraĎena crkva

io je da naĎe

Vaskrsenja na Golgoti O tome nam svedoči Jevsevije Kesarijski navodeći u svojoj Crkvenoj istoriji pismo koje je Konstantin Veliki uputio episkopu jerusalimskom Makariju. Konstantin Veliki je sam dao nacrt za izgradnju crkve, ali je u tome veliku slobodu dao i samome Makariju. Po Teodoritu Kirskom, sveta Jelena je predala Konstantinovo pismo episkopu Makariju. Sokrat u svojoj Crkvenoj istoriji svedoči da je crkva podignuta po planu arhitekte Zinovija. Elementi ovog projekta sačuvani su i u kasnijim rekonstrukcijama kao na primer otvorena kupola (rotunda) iznad Svetog Groba verovalo se da jedino ne o može pokrivati Gro Gospodnji). Za izgradnju crkve Vaskrsenja uložen je veliki trud i

podvig jer je čitava o last oko Svetog Gro a morala ureĎena i poravnata Pored toga mesto Gro a

iti

Gospodnjeg je tako napravljeno da je svuda oko njega

moglo

da je Golgota

upravo u njenom dana njem o liku To možemo zaključiti i iz mnogih drugih istorijskih spisa kao

svedočanstva koja je u svojim Katihezama ostavio sveti

Kirilo Jerusalimski (gl. 24). Radovi na crkvi Vaskrsenja su zavr eni 325 godine a

osvećenje je

Sabora u Tiru. Prva crkva Vaskrsenja poznata je kao

„Konstantinova

iti slo odnog prostora Većina arheologa se slaže

ila o uhvaćena i prvom crkvom i to

to su

ilo 13 septem ra 336 godine u vreme

azilika‖ a delimičan opis o njenom

nastanku zapisan je u delu Život svetog Konstantina od Jevsevija Kesarijskog.

Persijski i аrаpski period

Godine 614. persijski kralj Hozroj Drugi osvojio je Jerusalim Tom prilikom Jerusalim je doživeo stra na razaranja Brojni hri ćani stradali su od Persijanaca i njihovih saradnika Judeja Tada je razru eno vi e od trista manastira u Jerusalimu i okolini. Istu sudbinu doživele su i crkve u gradu kao npr crkva Presvete Bogorodice na svetom Sionu izgraĎena u vreme cara Justinijana u spomen Uspenja Presvete Bogorodice na Maslinskoj gori.

Crkva Vaskrsenja Hristovog je takoĎe

Zorooasta, pa je bila spaljena. Persijanci su iz crkve pokrali sve najvrednije darove starije od trista godina, koje su crkvi Vaskrsenja darovali Konstantin Veliki i

carica Jelena a i carica Evdokija IzmeĎu ostalih dragocenosti, tu se na ao i dijamantski krst Teodosija Drugog, koji je bio postavljen na Golgoti; veoma vredan krst carice Teodosije; putir od oniksa (za koji se verovalo da je sam Gospod Hristos na Tajnoj večeri pio

iz njega); dijadema etiopske carice Elisvan; svete utvari iz Solomonovog hrama, veliki dar cara Justinijana.

Najvrednija ukradena dragocenost

se nalazio na zlatnom postolju na Golgoti i bio zapečaćen patrijara kim pečatom Ovaj dogaĎaj je

ila meta mržnje

io je Časni Krst koji

uzdrmao hri ćanski svet Časni Krst je sa svim drugim dragocenostima, odnesen u glavni grad Persijskog carstva, a jerusalimski patrijarh Zaharija odveden je u ropstvo.

U ovo vreme, Modest, iguman manastira svetog

Teodosija uz pomoć aleksandrijskog patrijarha Jovana Milostivog činio je sve da pomogne i ute i palestinske hri ćane Sam je mnoge zaro ljenike otkupio iz ropstva i rinuo se da prehrani mno tvo sirotinje a mona tvo da vrati u manastire. Ponovnu izgradnju crkve Vaskrsenja, Modest je počeo sa monahom Antiohom sakupljajući pomoć na čitavom Istoku. U tom velikom podvigu

pomagao im je sveti Jovan Milostivi

novac već i mnoge radnike i potre ne materijale za

izgradnju crkve Vaskrsenja.

aljući ne samo

Radovi na crkvi Vaskrsenja zavr eni su 626 godine MeĎutim z og velikog siroma tva koje je vladalo u čitavoj o lasti crkva nije o novljena u istom sjaju kao prvi put Predanje kaže da je prvi čovek koji se krstio u obnovljenoj crkvi Vaskrsenja bio jedan persijski vojnik, kasniji velikomučenik Anastasije Persijanac Kada je vizantijski car Iraklije pobedio Persijance, oslobodio je patrijarha jerusalimskog Zahariju a sam je uzeo Časni Krst i doneo ga u Konstantinopolj, a potom ga 630. godine vratio u Jerusalim Taj dogaĎaj se praznuje kao Vozdviženje Časnoga Krsta i od tada se u svim pravoslavnim crkvama 14. septembra praznuje taj

jedinstveni dogaĎaj Car Iraklije je dao velike priloge za

novu i ukra avanje crkve Vaskrsenja i drugih svetih mesta u Jerusalimu a osiroma eni narod je oslo odio

o

poreza kako

i mu omogućio lak i život Nova crkva

Vaskrsenja

ila je izgraĎena u vizantijskom stilu a

istorijske podatke o njenoj obnovi, u vreme Iraklija, nalazimo u putnim zapisima Arkulfa iz 1680. godine.

Kalif Omar je 637. godine zavladao Jerusalimom. Po dogovoru sa patrijarhom jerusalimskim Sofronijem, on izdaje dekret (Actiname), kojim se osigurava vlast Romeja nad svetim mestima i defini e pravo i o aveze hri ćana Ovaj dokument je garantovao sigurnost hri ćanima i svim hodočasnicima kao i svetim mestima Drugi dekreti upućeni potonjim patrijarsima, detaljnije opisuju vlasnička prava vezana za sveta mesta

Godine 813. u vreme kalifa Al Mamouna, patrijarh jerusalimski Toma počinje rekunstrukciju i o novu

kupole crkve Vaskrsenja Radove je u najvećoj meri

platio

dovožena sa Kipra a radovi su zavr eni 814 godine Patrijarh Toma je prilikom ovih radova u sredi njoj kupoli crkve ugradio jednu manju, sa ciljem da crkvu za titi od vremenskih nepogoda MeĎutim to je izazvalo protivljenje jednog moćnog muslimana Obaidvala, koji je, zbog ovih navodnih izmena na hramu, pokrenuo tuž u protiv patrijarha optužujući ga da je crkva Vaskrsenja postala vi a i od Omarove džamije On je

ogati Egipćanin Vokam Potre na graĎa je

svojim uticajem uspeo da okrivi patrijarha i njegove saradnike, koji su potom bili uhap eni Prilikom svoje odbrane, a po savetu drugog dobronamernog muslimana, patrijarh Toma je pitao svoje tužitelje da li znaju koja je visina kupole Po to oni to nisu znali oti li su posramljeni. Tako su patrijarh i njegovi saradnici bili oslo oĎeni a ovaj dobronamerni musliman koji im je

svojim savetom pomogao

io je

ogato nagraĎen

Odnosi jerusalimskih hri ćana i muslimanske vlasti zavisili su najvi e od odnosa izmeĎu Kalifata i vizantijskih careva.

Godine 969. jedna razjarena grupa muslimana upala je u crkvu Vaskrsenja i potpuno je demolirala izražavajući nezadovoljstvo prema nekim odlukama tada njeg cara Nikifora Drugog Foke. Tom prilikom, jerusalimski patrijarh Jovan Četvrti stradao je mučenički plamenom sažežen

Godine 995. Egiptom je zavladao Hakim Ibn Amrilah,

čija je majka

nepostojanog i nepredvidivog tiranina. Njegove odluke

to je imalo velikog uticaja

na njegovu politiku, posebno u sferi odnosa prema veri. Progonio je hri ćane sa mnogo većim fanatizmom od njegovih prethodnika želeći time da prikrije svoje

nikada nisu

ila hri ćanka Istorija ga pamti kao jednog

ile dugotrajne

hri ćansko poreklo Najveći izraz njegove mržnje prema hri ćanima rezultirao je razorenjem crkve Vaskrsenja

1110. godine. Tvrdi se da je neko od njegovih ljudi u noći napada na crkvu Vaskrsenja u acio psa u

jerusalimsku džamiju

muslimana usmeren protiv jerusalimskih hri ćana Tada je Hakim naredio potpuno razorenje crkve Vaskrsenja, dok je razjarena masa ru ila druga sveta mesta Kada su ih poru ili muslimani su sakupili drva i sve ru evine spalili U ovim stravičnim razaranjima preostala je samo Golgota, kao znak svetosti ovog mesta. Pre nego su zavr ili svoje divljanje fanatični muslimani su zarobili jerusalimskog patrijarha, oslepili ga i poslali u okovima

u Kairo Ovo drugo pusto enje crkve Vaskrsenja ostavilo je gorak utisak na čitav hri ćanski svet Promeniv i kasnije svoje mi ljenje Hakim je dozvolio ponovnu obnovu crkve, ali se niko nije usudio da to učini sve dok je trajala njegova tiranska vlast. Posle Hakimove smrti, nasleĎuje ga njegov sin Dareh U to vreme vizantijski car

je

dobiti dozvolu za obnovu crkve Vaskrsenja. Tada počinju radovi na crkvi koji će se nastaviti u vreme njegovog naslednika Mihaila i Konstantina Osmog Monomaha.

to je izazvalo veliki gnev

io Roman Treći On će u dogovoru sa Darehom

Posle progona kalifa Dareha, dolazi do novog sporazuma sa Konstantinopoljem. Shodno tom sporazumu, Konstantin Monomah oslo aĎa pet hiljada muslimana sa ciljem da pomognu radove na obnovi crkve

Vaskrsenja Tako će 1048 godine radovi na crkvi zavr eni

iti

Krstaški, Otomanski i kasniji period

Godine 1099 dolaze krsta i pred zidove Jerusalima U pregovorima sa muslimanima zaključen je sporazum o za titi hri ćanskih svetinja a 16 jula iste godine Jerusalim pada u ruke Franaka i njihovog voĎe Gotfrida Njihova vlast će trajati osamdeset osam godina Za ovo vreme Latini su pazili na crkvu i uz pomoć vizantijskih careva održavali je i čuvali od promena njenu graĎevinu Oni su se posvetili prvenstveno obnovi latinskog patrijarhata u čemu im je takoĎe pomogao vizantijski car Manuil Komnen. Godine 1187. Saladin progoni

krsta e i postaje vladar Jerusalima Zajedno sa konjanicima i latinski klir napu ta sveti grad. Saladin je, u cilju o ez eĎenja crkve zazidao sva vrata osim glavnih i postavio prozore na kupoli crkve. Uz to, Saladin je naredio da se uzme krst sa crkve Vaskrsenja,

koji je krasio kupolu i dozvolio da on

ulicama grada Štete na crkvi

pravovremene intervencije vizantijske diplomatije. Car Isakije Angel o svemu je obavestio i samog sultana, posle čega Saladin izdaje dekret po kome sve crkve u svetim mestima ponovo postaju vlasni tvo Romeja Ovaj dekret će kasnije biti postavljen na samom ulazu u crkvu. Od tada pa sve do 1229 godine pravoslavni hri ćani su imali vlast nad crkvom Vaskrsenja. Te 1229. godine,

ude no en

i

ile i veće da nije

ilo

nemački car Fridrih Drugi Bar arosa osvaja Palestinu i postaje vladar u Jerusalimu. Ponovo dolazi do povratka latinskog klira a pravoslavnima će sve do 1244 godine iti ukinuta sva prava i oni će za to vreme trpeti velike strahote. Egipatski sultan Saleh Egijup, 1244. godine osvaja Svetu Zemlju i vraća pravoslavnima vlast nad svetim mestima predajući ključ crkve Vaskrsenja grčkom patrijarhu Godine 1390. crkva Vaskrsenja biva potpuno obnovljena i renovirana uz pomoć grčkog cara Jovana Kantakuzina Krajem 14 i početkom 15 veka muslimani su doživeli veliko stradanje od Mongola tako da se održala samo jedna jaka dinastija Mameluka u Egiptu Oni su preživeli zahvaljući suživotu sa Koptima u Egiptu Koptima je pripadao jedan deo u hramu Vaskrsenja, kao i poneka druga sveta mesta Od tada počinje pojava da se i drugim nepravoslavnima daje pone to od svetih mesta. Oni su dobili kapelu gde je razdeljivana riza Gospoda Isusa Hrista i jedno mesto iza Groba Gospodnjeg (Baldahin). Maroniti su do ili kapelu na mestu Ne dotiči me se a Jermeni mesto gde je stajala Presveta Bogorodica i sveti apostol Jovan.

Posle pada Konstantinopolja

položaj pravoslavnih) monofiziti će se drznuti da traže i

sam ključ crkve Vaskrsenja Ovakvo stanje će trajati sve do 1517. godine, do dolaska otomanskog sultana u sveti grad Jerusalim On će svojim hati erifom garantovati prava i vratiti vlast nad crkvama i svetim mestima

to će dodatno otežati

jerusalimskom patrijarhu Doroteju. I pored toga, godinama su trajale trzavice sa nepravoslavnima oko toga ko tre a da poseduje ključ hrama Sultana Selima nasleĎuje njegov sin Sulejman koji će ključ crkve Vaskrsenja predati na čuvanje muslimanima i ta tradicija je sačuvana do danas Godine 1537 potpisan je mir izmeĎu Evropljana i Otomanske imperije posle čega

u Svetu Zemlju stižu franciskanski monasi Oni su malo- pomalo latinizirali maronite i tako preuzeli njihova sveta mesta Na sličan način franciskanci će se pro iriti i na druga sveta mesta. Crkva Vaskrsenja je ponovo obnovljena 1720. godine, u

to su predstavnici svake

vreme patrijarha Hrisanta s tim

konfesije obnavljali deo crkve koji je pripadao njima,

dok je Sveti Gro

Crkva Vaskrsenja doživeće novu tragediju 1808 godine kada će nepažnjom jednog jermenskog mornara iz iti požar na ikonostasu jermenske kapele Požar se veoma rzo pro irio a u njegovom ga enju učestvovali su

franciskanci i monasi

plamen se toliko pro irio da je uskoro stigao i do kupole Od vatrene stihije u crkvi je sačuvan samo Gro

Gospodnji Ovo je

Gospodnji uop te nije

požara u crkvi Vaskrsenja U vreme ove tragedije patrijarh jerusalimski Polikarp je bio u Konstantinopolju. Kada je čuo za požar u crkvi o ratio se vaseljenskom patrijarhu Kaliniku za pomoć Tako oni zajedno kreću u

ostao kao

to je i

io

ratstva Svetoga Gro a MeĎutim

ilo očigledno čudo da Gro

io zahvaćen vatrom velikog

obnovu crkve, u koju će se uključiti i drugi patrijarhati Tom prilikom upućen je i dopis sultanu Mahmutu da odo ri o novu crkve Radovi na o novi crkve će početi 1809. godine, pod rukovodstvom carskog arhitekte Komninosa Uprkos te koćama koje su pravili nepravoslavni i nehri ćani crkva je relativno

o novljena tako da će njeno ponovno osvećenje

septembra 1810. godine. Jednim delom radove je

pomogla čak i Francuska vlada Delovi crkve koji su

pripadali nepravoslavnima

Godine 1834. otvoreni su prozori na kupoli crkve Vaskrsenja, koji su zatvoreni u vreme Saladina. Sredinom 1842 godine crkva Vaskrsenja će doživeti novu o novu koju će izvesti pravoslavni Grci uz dozvolu sultana Medgita. I ovom prilikom u obnovi crkve delimično su učestvovali i Francuzi. Posle Krimskog rata Rusija Francuska i Turska odlučuju da zajedno o nove crkvu zadržavajući status quo po pitanju vlasni tva crkve Ovi radovi su počeli 1867 godine i trajali su ukupno dve godine Time su zaključeni najznačajniji dosada nji radovi na crkvi Vaskrsenja Hristovog u Jerusalimu.

rzo

iti 13

ili su im ponovo vraćeni

Dаnаšnje stаnje

Hr m Hristovog v skrsenj

d n s veliki

crkv

Gro

Gospodnjeg) je

rhitektonski kompleks pod kupolom n

Golgoti i mestu R speć

kupole hr m

N

centr lnom delu ispod

k pel

) Gro

n

l

zi se i crkvic

Hristovog Tu je i sedi te grčkog Pr vosl vnog P trij rh Jerus limskog

Pod velikom kupolom se n l zi vi e crkvic k pel Gro Hristovog k pel Svetog Gro ) druge k pele

g lerije prostorije i kripte r zličitih stilov

podeljene izmeĎu pr vosl vne kojoj prip d n jveći

deo) k toličke jermenske koptske i drugih hri ć nskih

z jednic

pozn ta po n zivu ―Status quo‖ koje sve z jednice po tuju Ip k se ponek d de v ju nespor zumi i

konfliktne situ cije izmeĎu r zličitih konfesij k d

In če

jedn

koje su

Postoje i pose n

pr vil

pon

nj

u crkvi

od str n

prekr i neko od pr vil

pon

nj

ključeve hr m V skrsenj Hristovog po tr diciji čuv ju dve muslim nske porodice jo iz vremen S l din )

koje sv ki d n otv r ju vr t hr m

Strаžаri Hristovog Grobа Jerus limski P trij rh s svojim r tstvom episkopim sve tenstvom mon sim

i drugima, vodi Br tstvo Svetog gro Ovo r tstvo im

z d

Zemlji i d se z l žu z pr vosl vlje U okviru r tstv

postoji i podgrup

pose n

Jelene

Gro Hristovog i ost l svet mest i d r ne veru Tu

t

k d

čuv

pr vosl vnu veru i svet

mest

u Svetoj

koji se zovu ―str ž ri‖ odnosno

iz m n stir Sv Konst ntin

d

t

k d

čuv ju k pelu

grup Ovi mon si im ju z

mon h

i

će

iti n jm nje jed n ―str ž r‖ kod k pele AnĎel

T

tr

dicij

je uspost vljen

jo

od posete Svete Jelene 326

godin

Sveti Ogаnj. Sv ke godine se uoči V skrs

Su otu kod Hristvovog Gro

moli Bogu d po lje Bl god tni og hodoč snike Sveti Og nj se j vlj nikome vi e

n

Veliku

rh

pr vosl vni p trij

i

njeg

s mo pr vosl vnim

nj n

i

Z nimljivo je i to d

Hr m V skrsenj Hristovog i Grčke p trij r ije i d n s

n l

Arh ngel

se u neposrednoj

lj

Milutin

lizini svetog

zi z

duž

in

kr

Srpski m n stir svetih

u Jerus limu

Ulаz u crkvu Hristovog grobа

Z hri ć ne je Jerus lim sveti gr d jer je to mesto gde je

Isus Hristos mučen r z pet i v skrs o Jerus lim se

pominje u Novom z vetu vi e od 100 put

Po

i lijskom verov nju Isus je ovde donesen u rzo posle

iz

roĎenj

hr

drevnog Jerus lim

gr

tu je k snije ister o trgovce i menj če novc

postolim

m

d

i tu je večer o s

)

Isus je r spet i s

Neposredno izv n

verov tno mesto je d n s unut r

hr

njen Hri ć nski hodoč snici

i turisti posećuju ulicu kojom je Hristos pro

o k

d

je

voĎen n

pogu ljenje Njeno ime je Vi

Doloros

to

zn

či „Put

ol ― U ulici su ozn čen

mest

n

kojim

je

Isus p d o noseći krst

Golgot

D

n

s se tu n

d

n

gde je r z pet Hristos

l

zi pij

l

s se n

N

c zi crkv

rdu

V

skrsenj

Hristovog Crkv

Svetog Gro

)

u rupu u

zemlji u koju je ruke.

io po oden krst posetioci st vlj ju

Maslinova Gora

Ruska Crkva Vaznesenja

Ovo je crkva aktivnog Ruskog pravoslavnog manastira

izgraĎena u periodu od 1870-1887. Njena kula-zvonik je

izgraĎena dovoljno visoko da

suvi e nemoćni da otpe ače do reke Jordana mogli da je vide izdaleka Zvono te ko osam tona su dovukli Ruski hodočasnici sa Jafa kapije

i hodočasnici koji su

Tokom izgradnje crkve pronaĎena su dva jermenska mozaika Iznad lep eg Artavan mozaika, koji je fragmetarno očuvan i potiče iz V veka ne izgraĎen je mali muzej. Mozaik je dobio ime po posveti ispisanoj

duž njegove ivice: „Ovo je gro nica

Suzane, majke Artavanove ― U sredini mozaika je

prikazano jagnje. Oko njega su rasporeĎeni

grozdovi limun i tri živa

Životinje deluju trodimenzionalno z og načina na koji je povr ina naj liža posetiocu

lagoslovene

iser

ića: koko ka patka i ri a

Drugi mozaik koji je čitav ali ne to lo ijeg kvaliteta i potiče iz kasnijeg perioda nalazi se u kapeli Glave Jovana Krstitelja, u samoj crkvi. Gvozdeni kavez na podu označava mesto gde je navodno pronaĎena glava Jovana Krstitelja.

Natpis na mozaiku glasi: „Spomenik gospodara Jakova uraĎen po njegovom nalogu ‖ Na mozaiku se smenjuju

kvadrati i krugovi na kojima su prikazani fazani, flamingosi i isi golu ice patke papagaji koko ke i jedna usamljena ri a U sredi njem horizontalnom redu pas laje na prestra eno jagnje. Simbolizam je nejasan.

Džamija Vaznesenja

Luka je jedini jevanĎelista koji pominje Vaznesenje Hristovo Na kraju svog jevanĎelja kaže:

I izvede ih napolje do Vitanije, i podignuvši ruke svoje blagoslovi ih.

I kad ih blagosiljaše, odstupi od njih, i uznošaše se na nebo (Ev. po

Luki 24:50-51).

Čitanjem celog 24 Poglavlja stiče se utisak da se ovaj dogaĎaj odigrao na Uskr nju Nedelju; mesto nije precizno odreĎeno Prema Lukinom drugom delu Delima apostolskim (1:9), Vaznesenje se odigralo 40 dana nakon Vaskrsenja (Dela 1:3), negde na Maslinovoj Gori, jedan subotnji dan hoda od grada Jerusalima (oko 2000 koraka dugih 76 cm) (Dela apostolska 1:12).

Nesaglasnost ova dva izve taja je očigledna ali Luka je

to mogao da prihvati jer je

o istorijskom dogaĎaju; iz njegovog ugla posmatranja

Vaznesenje je vi e literaran način da se podvuče crta izmeĎu zemaljske misije Hristove i misije apostola koja

io svestan da nije izve tavao

je

počela na Duhove (Dela 2:1-4).

U

periodu pre Konstantinovog o raćenja u hri ćanstvo

(312.godine), rani hri ćani su o eležavali Hristovo

Vaznesenje u pećini na Maslinovoj Gori, verovatno iz sigurnosnih razloga. Kad je hodočasnica iz Galije Egerija ili Aetheria koja se često naziva Silvija), 384. godine posetila Jerusalim Vaznesenje se već

o eležavalo na dana njem lokalitetu pod vedrim ne om uz rdo od pećine.

Prvu crkvu je ovde izgradila Poimenia po ožna Rimska plemkinja, pre 390. godine. Crkva je imala tri koncetrična portika trem sa stu ovima) oko nenatkrivenog prostora, gde je pra ina čudesno formirala otiske Hristovih stopala Prvo itnu crkvu su uni tili Persijanci 614. godine, ali je kasnije obnovljena.

Hodočasnik Arculf je opisao crkvu kao kružnu

obnovljena. Hodočasnik Arculf je opisao crkvu kao kružnu graĎevinu ez krova sa tri portika i ulazom

graĎevinu

ez krova sa tri portika i

ulazom sa južne strane Unutra je bila centralna edikula koja je sadržala otiske Hristovih stopala

jasno otisnute u pra ini unutar

ograde Hodočasnicima je

dozvoljeno da ponesu malo pra ine

sa sobom.

ilo

Zapis iz 9-og veka sadrži podatak da je crkva imala 3 sve tenika i duhovnike

Krsta i su ponovo izgradili crkvu oktagonalnog o lika oko 1150 godine) i utvrĎenje oko crkve.

Nakon pada Krsta kog kraljevstva 1198 godine Saladin je dao crkvu dvojici svojih sledbenika koji su dodali kube i mihrab. Vaznesenje Hristovo se priznaje u Islamu, iako se ne spominje u Kuranu GraĎevina je služila kao džamija vi e od 300 godina

Godine 1620 je pored kapele izgraĎena džamija sa minaretom, a ceo lokalitet je i danas u muslimanskom posedu.

Džamija iz 17 veka nazvana Zawiyat al-Adawiyya) se danas nalazi desno od ulaza odakle se pruža odličan vidik na Kapelu Vaznesenja i okolinu.

Ulaz vodi u dvori te sa popločanom stazom koja vodi u malu kapelu Vaznesenja. Glavna graĎevina kapele je iz Krsta kog perioda a okta onalni tam ur i kamenu kupolu su dodali Muslimani.

Spolja nji oktagonalni zidovi su ukra eni sa lukovima i tankim mermernim stu ovima koji podržavaju lepe kapitele iz 12 veka Kapiteli su ukra eni isprepletenim li ćem a dva pose no lepa imaju životinjske motive koji prikazuju krilate četvorono ce sa glavama golu ica

Kas se uĎe sa zapada u južnom zidu kapele se nalazi

mihra

nalazi se kamena ploča u kojoj se nalazi otisak desnog Hristovog stopala. Deo u kom se nalazi levo stopalo je preme ten u Al-Aksa džamiju u srednjem veku

Na podu u asimetrično postavljenom okviru

Kuke u zidu oko dvori ta se koriste za irenje

proslavu Vaznesenja, koja privlači mnogo hodočasnika

atora za

Pored kapele se nalazi mala kripta za sahranjivanje. Jevreji veruju da je tu sahranjena proročica Olda iz 7 veka pre Hrista jedna od sedam proročica koje se pominju u Bibliji (2. Carevima 22:14-20); Hri ćani veruju da je ovo grobnica svetice Pelagije iz 5. veka, a Muslimani da je tu sahranjena sveta žena Rabi'a al- Adawiya po kojoj je džamija do ila ime

Crkva Paternoster (Oče naš)

kojoj je džamija do ila ime Crkva Paternoster (Oče naš) Crkva Pater Noster, koja je dobila

Crkva Pater Noster, koja je dobila ime po molitvi

Očena

Noster) izdiže se na mestu na kom je, kako se veruje, Isus naučio svoje učenike da

na latinskom: Pater

mole Očena

EvanĎelje po

Luki 11:1-4).

Car Konstantin je u IV. veku (326. godine) naložio da se ovde izgradi crkva nad pećinom koja je danas delimično restaurirana. Izgradnju crkve je nadgledala careva majka, Jelena, i ta crkva je nazvana Eleona (elaion na grčkom znači „maslinova).

Do Krsta kog perioda crkva je

ila tri puta uni tavana i

graĎena Dana nja crkva i Karmeličanski manastir su izgraĎeni u 19 veku izmeĎu 1868 i 1872 godine Iskopavanja Vizantijske crkve koja su vr ena 1910- 1911. godine, dovela su do pronalaska mermerne ploče na kojoj je na latinskom jeziku izgraviran Očena Godine 1920. restaurirana je pećina ali planovi za rekonstrukciju crkve iz IV. veka nikada nisu realizovani do kraja zbog nedostatka finansijskih sredstava.

Danas su crkva i manastir iz 19 veka poznati po pločama na kojima je ispisan Očena na 62 jezika

Grobnice Proroka

Jugozapadnu padinu Maslinove Gore, koja gleda na Kedronsku dolinu, zauzimaju Jevrejska groblja. Na vrhu padine nalazi se neo ična lepezasta katakomba sa kokhim grobnicama (grobnice koje izgledaju kao kru ne peći) Prema hri ćanskoj i jevrejskoj tradiciji ovde se nalaze gro nice proroka poslednje tri knjige Starog Zaveta: Ageja, Zaharije i Malahije.

i jevrejskoj tradiciji ovde se nalaze gro nice proroka poslednje tri knjige Starog Zaveta: Ageja, Zaharije

MeĎutim to ne može

gro nice počele da se upotre ljavaju tek u prvom veku pne. Grobnice proroka su zapravo katakomba koja je bila deo Jevrejskog groblja pre 135 g. pne. Natpisi iznad gro ova pokazuju da su gro nice kori ćene za sahranjivanje hri ćana iz inostranstva u IV i V veku nove ere.

iti istina po to su kokhim

Katakom a ima veoma neo ičan plan sa centralnom kružnom odajom i zrakastim lepezastim hodnicima koji vode do grobnica (kokhim).

Crkva Dominus Flevit (Plač Gospodnji)

Crkva Dominus Flevit je mala Franjevačka crkva koja se nalazi na gornjem delu zapadne padine Maslinove Gore. Dobri poznavaoci Biblije znaju da je najkraći stih u Bi liji EvanĎelje po Jovanu 11:35, kad „udari e suze Isusuzbog Lazarove smrti. Ali, Dominus

Flevit

priliku kad je Isus bio ganut do suza. Prema EvanĎelju po Luki 19:41: „I kad se pri liži ugleda grad i zaplaka za njim

„I kad se pri liži ugleda grad i zaplaka za njim ― to znači Plač Gospodnji

to znači Plač Gospodnji o eležava jednu drugu

„Jer će doći dani na tebe, i okružiće te neprijatelji tvoji opkopima, i opkoliće te, i obuzeće te sa sviju strana; I razbiće tebe i decu tvoju u

tebi, i neće ostaviti u tebi kamena na kamenu, zato što nisi poznao vreme u kome si pohođen.“ (Luka 19:43-44)

Hri ćani veruju da se ovo ispunilo 70 godine kada su Rimljani razorili Jerusalim. Veruje se da Crkva Dominus Flevit označava mesto gde je Isus oplakivao Jerusalim

Dana nju crkvu su podigli Franjevci po projektu Italijanskog arhitekte Antona Barluzina. Crkva u obliku suze je izgraĎena 1954 godine. Podignuta je na ru evinama crkve iz 7 veka Očuvano je nekoliko mozaika iz te crkve.

Tokom izgradnje dana nje crkve otkrivena je Jevrejska

grobnica koja datira iz prvog veka pne. Posetioci mogu

videti gro

i nekoliko kosturnica kovčega sa kostima).

Sa zapadnog prozora Crkve Dominus Flevit pruža se divan pogled na Hramovu Goru.

Crkva Marije Magdalene

se divan pogled na Hramovu Goru. Crkva Marije Magdalene Car Aleksandar III je 1885. godine dao

Car Aleksandar III je 1885. godine dao da se izgradi crkva Marije Magdalene u znak sećanja na njegovu majku, Mariju Aleksandrovnu. Crkva je izgraĎena u tradicionalnom ruskom stilu. Kupole i drugi arhitektonski i dekorativni elementi su uraĎeni u Moskovskom stilu 16-17. veka. Lako uočljive sa

Hramove Gore sedam zlatnih kupola Ruske crkve sveže

pozlaćenih

različite visine i o lika crkva izgleda

lista na suncu U kom inaciji sa tornjevima

ajkovito

Crkva je osve tena 1888 godine u prisustvu Velikog

kneza Sergeja Aleksandroviča carevog

žene Velike Kneginje Jelisavete Fjodorovne.

rata) i njegove

Crkva se nalazi usred tihog vrta a u njoj mno tvo pravoslavnih ikona i fresaka.

U kripti se nalaze pogrebni ostaci Velike Kneginje Jelisavete, koja je ubijena u Ruskoj revoluciji 1917.

Getsimanski vrt

Getsim nski vrt he Hortvs Gethsemani) je jed n od

n jpozn tijih vrtov

M slinove gore odm h do zidin

Getsim nski vrt je io mesto Isusovih molitv i t jnog druženj s njegovim sled enicim postolim ) To je i mesto gde je Jud Isk riotski do o s vojnicim i z

mito koje mu je d o K jf s polju cem n levu str nu

u istoriji čoveč nstv

Stoji ispod

st rog Jerus lim

od

o Isus

Hrist

Isus je već un pred zn o d

d

g

ko je moguće d

g

će

iti od n i molio se Bogu

po tedi

I otišаvši mаlo pаde nа lice svoje moleći se i govoreći: Oče moj! Ako je moguće dа me mimoiđe čаšа ovа; аli opet ne kаko jа hoću nego kаko Ti. (Mt 26:39)

Aret ciji je sledilo n glo suĎenje i Isusov Put stradanja

gde je

io n

kr ju r

z

pet n

rdu zv nom K lv rij

Golgot )

Jo

i d n s u Getsim nskom vrtu r stu m sline

Getsim ne ozn č v

m slinovo ulje) Neke od njih

potiču iz vremen

k d je pored njih molio Isus Hristos

Bazilika Agonije ili Crkva svih nacija

Bazilika Agonije (ili: Crkva svih nacija) nalazi se u podnožju Maslinove Gore u Jerusalimu pored Getsimanskog vrta. Crkva je nazvana po kamenu u Getsimanskom vrtu na kom se Isus Hrist molio noć pre hap enja

Tada dođe Isus s njima u selo koje se zove Getsimanija, i reče učenicima: Sedite tu dok ja idem tamo da se pomolim Bogu. I uzevši Petra i oba sina Zevedejeva zabrinu se i poče tužiti.Tada reče im Isus: Žalosna je duša moja do smrti; počekajte ovde, i stražite sa mnom. I otišavši malo pade na lice svoje moleći se i govoreći: Oče moj! Ako je moguće da me mimoiđe čaša ova; ali opet ne kako ja hoću nego kako Ti (Ev. po Mateju 26: 36-39).

ne kako ja hoću nego kako Ti (Ev. po Mateju 26: 36-39). Crkva iz IV veka

Crkva iz IV veka sagraĎena na ovom mestu izmeĎu 379 i 384 godine uni tena je u zemljotresu 747 godine.

Krsta i su izgradili novu drugačije centriranu da

pokrila tri izdanka stene u znak sećanja na tri Hristove

i

molitve tokom noći Crkva je osve tana 1170 godine ali je nakon 1345. prestala da se koristi.

Nakon eskavacije lokaliteta početkom 20 veka Antonio

Barluzzi je projektovao novu crkvu Crkva je izgraĎena

1924 godine zahvaljujući prilozima 12 nacija - otud

potiče drugo ime crkve sa 12 kupola ukra enih nacionalnim grbovima. U centru crkvene laĎe je kamen iz Vizantijske crkve ograĎen gvozdenim vencom od trnja. Mozaik u apsidi prikazuje Hristovu agoniju, a pored njega se nalaze mozaici koji prikazuju njegovo hap enje i Judin polju ac Plan Vizantijske crkve se ocrtava na crnom mermernom podu, a mogu se videti i delovi Vizantijskog podnog mozaika.

Spolja pozlaćeni mozaik koji ukra ava za at nadvratak) takoĎe prikazuje Hristovu agoniju Pored crkve se nalazi Getsimanski vrt sa drvećem maslina

Bogorodičin grob (Crkva Bogorodičinog groba)

maslina Bogorodičin grob (Crkva Bogoro dičinog groba) Bogorodičin gro je jed n od pet n jvećih

Bogorodičin gro je jed n od pet

n jvećih hri ć nskih svetili t To je gro nic u steni gde je prem svedočenju postol ,

s hr njen Presvet Bogorodic .

Ovu pećinsku crkvu krase viseća

kandila i uzvi ena atmosfera

Sme ten je u crkvi Uspenj

Getsim niji u podnožju z p dne p dine M slinske gore

u dolini Kedron

Presvete Bogorodice u

u Jerus limu Izr el

Bi lija ne pruža informacije o kraju Marijinog života ili

mestu njenog pogreba. Veći

mesto njene sahrane, uključujući Efes u Turskoj Pojedini katolici veruju da je mesto Bogorodičinog groba u Efesu, gde ju je navodno odveo apostol Jovan posle Isusovog stradanja, a grob je otkriven zahvaljujuci privenju jedne nemačke monahinje.

roj mesta se navodi kao

Predanja o Marijinom pogrebu u ovom delu Jerusalima datiraju iz II ili III veka Predanja su ojačala u V veku, kad je snažno osporavana tvrdnja da je Marija sahranjena u Efesu.

Oko 455. godine, drevni grob je pronaĎen kad je otkopan kamen koji ga je okruživao. Prvi pisani pomen o crkvi na ovom mestu datira iz VI. veka. IzgraĎena je crkva kružne osnove iznad groba Mauricija Tiberija (582-602.g.), ali su je uni tili Persijanci 614 godine

Crkva je ponovo izgraĎena i posetio ju je hodočasnik Arculf Franjevački biskup) 680. godine. On je za eležio da je crkva imala dva nivoa o a kružnog o lika Gornji nivo je imao četiri oltara; donji je imao oltar na istočnom kraju i Marijin grob na desnoj strani. Crkveni zapis iz 9. veka glasi da je tu služilo 13 sve tenika i duhovnika 6 kaluĎera i 15 časnih sestara.

Kad su stigli Krsta i prona li su samo ru evine Ponovo su izgradili crkvu 1130 godine i uključili Benediktanski manastir, te tako osnovali Opatijsku crkvu Svete Marije Josafatske. Manastirski kompleks je imao gotske stubove, freske crveno-na-zelenom i tri kule za za titu Kraljica Melisanda Jerusalimska je sahranjena u donjoj crkvi 1161. godine.

Kad je 1187 godine palo Krsta ko kraljevstvo Saladin je razorio veći deo gornje crkve i upotre io kamen za popravku gradskih zidina, ali je donja crkva (kripte) ostala gotovo netaknuta. Lokalitet su preuzeli Franjevci nakon odlaska Krsta a i otada ga dele Grci Jermeni Sirijci, Kopti, Abesinjani i Muslimani.

Muslimani odaju po tu Bogorodičinom gro u jer je Muhamed na Noćnom putu od Meke do Jerusalima ugledao svetlost iznad Marijinog groba. Pored toga, kalif Omer se molio u Getsimaniji 638. godine.

Stepenice sa puta vode u kvatratno dvori te u kom se nalazi gornja crkva.

Spoljni izgled crkve, 47 kamenih stepenica koje vode dole u pećinu i kraljevske hri ćanske gro nice u ni ama sa desne i leve strane stepeni ta datiraju iz 12 veka

Unutra, sedam stepenica naniže od ulaza, sa desne strane, nalazi se grobnica Kraljice Melisande koja je

umrla 1161. godine. Gro nica je nekad

ila za tićena

gvozdenim

postoji. Preko puta njene gro nice nalazi se porodična kripta njenog sina, Kralja Boldvina II Jerusalimskog. Zidovi koji okružuju stepenice potiču takoĎe iz 12 veka kao i prozori koji su zabarikadirani da bi izdržali izlivanje Kedrona.

ipkama; luk sa motivom ljiljana jo

uvek

Melisandino telo je preseljeno u 14. veku na mesto u dnu stepeni ta i njena gro nica se od tog vremena po tuje kao grobnica Marijinih roditelja, Joakima i Ane. Grobovi porodice Kralja Boldvina se poistovećuju sa Josifovim grobom.

Donja crkva na dnu stepeni ta je Vizantijska kripta iz 5 veka delimično isklesana u steni prikazuje izvorno Vizantijsko zidarstvo. Mesto je osvetljeno prigu enom svetlo ću a zidovi pocrneli od dima dajući mu izgled du oke starosti Prostorija je rasko no ukra ena ikonama i mno tvom visećih kandila

Bogorodičin gro

se nalazi u istočnom delu kripte u

maloj četvrtastoj kapeli sa apsidama na zapadu izgraĎena) i istoku duža isklesana u kamenu). Veoma je sličan gro u njenog sina u Crkvi Svetog Groba. Oltar u grobnici prekriva ostatke gro nice koja možda datira iz 1. veka.

Ni a jugozapadno od grobnice jeste mihrab, koji pokazuje u kom pravcu se nalazi Meka, a koji je postavljen nakon Saladinovog osvajanja. Preko puta, na

suprotnom zidu, nalazi se grobnica iz I veka koja predstavlja dokaz o najranijoj upotrebi ovog mesta za sahranjivanje. Grčki i Jermenski oltari dele istočnu apsidu; Etiopijski oltar i cisterna zauzimaju zapadnu apsidu.

Pogreb Bogorodice

Prem

Jerus limu

kojoj su prethodno

pred nju Bogorodic

M rij

je preminul

u

u Getsim niji su je s hr nili u gro nici u

ili s hr njeni njeni roditelji Sveti

Jo

kim i An

i Pr vedni Josif z

kog

je

il

z ručen

Po

to nije

io u mogućnosti d

prisustvuje s hr ni,

Apostol Tom

je do

o n

kon tri d

n

u Getsim niju i

z

molio ih d

otvore kovčeg k ko

 

i se oprostio od

M

rije Otvoreni kovčeg je

io pr

z

n

K o uspomen

n

smrt Bogorodice i d n k d

se on

v

znel

n

ne

o i „pred

l

svoj duh u ruke Sp sitelj ―

pr

znuje se Uspenje Presvete Bogorodice ili Velik

Gospojin

28

vgust

odnosno 15

julij nskom k lend ru k d

se z

vr

vgust

po

v

i post koji tr je

14 d

n

Velik

Gospojin

hri ć nskih pr znik

je jed n od n jvećih

Kedronska dolina

Kedronsk dolin

potok Kedron odnosno to je dolin

Jerus lim i Hr m od M slinske gore n

Kedron) je dolin

kroz koju protiče

koj

j

istoku Bi lija

r zdv

naziva Kedronsku dolinu Josafatova dolina. Josafatova dolina se pominje u Bibliji samo u jednom odeljku:

„Sabraću sve narode, i svešću ih u dolinu Josafatovu, i onde ću se suditi s njima za svoj narod i za nasledstvo svoje Izrailja, kog rasejaše među narode i razdeliše zemlju moju” (Knjiga proroka Joila 3:2).

Mnogi hri ćani veruju prema ovom stihu da će ovde da

se održi Stra ni Sud Sudnji Dan)

Po biblijskom pred nju D vid je vi e put

dolinu z vreme

or i protiv Aves lom

prel zio ovu Isus Hristos je

vi

e put

i

o ovom dolinom n

putu u Getsim nski vrt

N

strmoj str ni Kedronske doline u sred pustinje

izmeĎu Vitlejem

i Mrtvog mor

n

l

zi se jed n od

n

jst rijih i n jzn č jnijih pr vosl vni m n stir Svetog

S

ve Osvećenog Veliki doprinos r zvoju i opst nku

ovog pr vosl vnog m n stir

su njime upr vlj li preko 130 godin

su d li srpski mon si koji

Davidov grad

Najstariji deo Jerusalima leži na kamenitom grebenu koji se prostire južno od Hramove Gore (Haram esh-Sharif), pored Kedronske doline. Njegov vrh su nastanjivali Jevuseji, Hananski narod, u 20. veku pre Hrista. David je navodno od Jevuseja uzeo grad za svoju prestonicu oko 1000. godine pne. (2. Samuilova 5: 617; 1. Dnevnika 11:4-7). Jerusalim je bio grad-država vi e od jednog

milenijuma kad ga je David osvojio i učvrstio svoju poziciju kao vladara ujedinjenih plemena Izrailja i Jude. David je utvrdio i povećao grad i odredio ga za prestonicu svog ujedinjenog kraljevstva nazvav i da vlastitim imenom „grad Davidov‖ Strate ki ovo je io mudar iz or jer je lokalitet io do ro prilagoĎen da od ije napad Politički ovo je takoĎe io do ar iz or jer Jerusalim nije pripadao ni Izrailju ni Judi već je ležao izmeĎu ove dve meĎuso no sumnjičave i lju omorne strane Davidovog sveta Religijski grad je već uživao ugled kao sveto mesto i David se potrudio da ojača ovaj ugled. Podsetio je Izrailjce kako je njihov predak Avram primio blagoslov od Melhisedeka nekada njeg kralja i prvosve tenika Jerusalima i plaćao mu desetak I vi e od toga: Kovčeg Zaveta Kovčeg Saveza) svetinja Izrailjskih plemena i simbol njihovog jedinstva, donet je u Jerusalim i svečano postavljen u atoru-hramu koji je David pripremio za njega. Uspeh ove politike se možda delimično temelji na značaju koju imena kao to su Jerusalim i Sion imaju u hri ćanstvu i danas

Davidov naslednik, Solomon, nastavio je očevu politiku

tako

koje je danas poznato kao Haram esh-Sherif. Iako je ujedinjeno kraljevstvo razjedinjeno nakon Solomonove smrti Jerusalim je i dalje uživao po tovanje kao dom

Jehove, Boga Izrailja. Tokom četiri veka

od grada Davidovog i područje hrama su nastanjeni i

rda zapadno

to je izgradio hram za Kovčeg Zaveta na mestu

ograĎeni zidom a grad koji su zajedno sa hramom osvojili i uni tili Vavilonci 587 godine pne zauzimao je mnogo veću povr inu od citadele koju je David osvojio

Na lokalitetu se nalaze ostaci gradskih graĎevina uključujući zidove iz 13 veka pne koji su pripadali

Jevusejskom akropolju (gradu na brdu), fragmente palate koja se pripisuje Davidu i kuća spaljenih u napadu Vavilonaca. Oko 100 metara od ulaza u arheolo ki lokalitet akropolja nalazi se Vorenovo okno, nazvano po Čarlsu Vorenu Charles Warren), njegovom engleskom pronalazaču koji ga je otkrio u 19 veku Strmi tunel, do kog se stiže spiralnim stepenicama vodi do vertikalnog

okna na čijem dnu se nalazi

Geonskog izvora. Ovaj sistem su izgradili Jevuseji da bi

obezbedili vodosnabdevanje tokom opsada. U blizini se nalazi njihov gradski zid iz 18. veka pne, koji se prepoznaje po velikim neo raĎenim kamenim lokovima koji su kori ćeni za njegovu izgradnju

azen koji se puni vodom iz

U 10. veku pne iskopan je tunel, koji je kasnije pripisan Solomonu, kako bi doveo vodu od Geonskog izvora do polja u Kedronskoj dolini Uoči Asirske invazije oko 700 godina pne., kralj Jezekija je dao da se izgradi novi tunel kako bi doveo vodu pravo u grad, prikrivajući tako izvor snabdevanja. Jezekijin tunel je bio dugačak 533 metra od izvora do novog rezervoara za skladi tenje – Banje Siloamske – u južnom delu grada Nedaleko od zavr etka Siloama jedan natpis koji je isklesao inžinjer

opisuje izgradnju tunela. Rezervoar je sada manji nego

to su

to je prvo itno bio, ponovno je izgraĎen nakon

Rimljani opusto ili Jerusalim 70 godine i spalili ga „sve

do Siloama‖ kao Flavije.

to je zapisao istoričar iz tog do a Josif

Banja Siloamska je

po Jovanu u devetoj glavi, kada je Isus izlečio slepog

čoveka

latom i rekao mu da ide da se umije

azen koji se pominje u EvanĎelju

Nedavna iskopavanja (2004. godine) u Davidovom gradu su dovela do pronalaska bazena ili rezervoara koji

bi mogao da

ude upravo taj gde je Isus učinio ovo čudo

samo 50 metara od tradicionalnog lokaliteta (koji se

ponekad naziva iz Vizantijskom banjom).

Različite vere jo

svetinju. Hrist je koristio vodu iz banje za ritual oči ćenja za vreme praznika senica a to je verovatno i mesto gde se nalazio paganski Hram četiri nimfe koji je podigao Hadrijan 135 g. pne.

od davnina drže Banju Siloamsku za

Vizantijska banja je uski pravougaoni kanal koji se puni vodom iz Jezekijinog tunela. Pored njega se vide ru evine crkve koju je izgradila Evdokija oko 450. godine pne a koju su poru ili Persijanci 614 godine. Ovde su dolazili rani hodočasnici da veličaju Isusova čuda i prime isceljenje i koje se već dugo poistovećuje sa biblijskom banjom Siloamskom.

Nova

anja ili Banja Drugog hrama je mnogo veća i

monumentalnija; tri stepeni ta sa po 5 stepenica vode do nje Verovatno je izgraĎena početkom prvog veka n e ali je nestala ispod zemlje i ru evina do kraja veka Pola azena ostaje zakopano ispod vrta Grčke pravoslavne crkve koji je lep i plodan voćnjak zahvaljujući o ilju vode koja se sakuplja u bazenu ispod nje.

Crkva Svetog Petra u Gallicantu

sakuplja u bazenu ispod nje. Crkva Svetog Petra u Gallicantu Ova crkva, koja stoji istočno od

Ova crkva, koja stoji istočno od Sionske Gore na padinama koje gledaju na Davidov grad i Kedronsku dolinu,

o eležava mesto na kom se

Sveti Petar tri puta odrekao Hrista čime je ispunjeno Njegovo proro tvo: „Dok petao dvaput ne zapeva odreći

će me se triput ‖ Ev po Marku 14:72)

Crkva je izgraĎena 1931 i ima moderan izgled MeĎutim u kripti se nalaze drevne pećine gde je Hrist

proveo noć pre nego

Ispod crkve su pronaĎeni ostaci arhitekture iz Irodovog

do

stepeni ta koje je

povezivalo grad sa Kedronskom dolinom TakoĎe su otkriveni i mozaici iz preĎa nje Vizantijske crkve i manastira iz 5.-6. veka.

uvek postoji deo Hasmonejskog ilo u upotre i u do a Hrista i koje je

to je izveden pred Pontija Pilata

a a u vrtu jo

Sionska Gora

Sionsk

gor

Sion) je n ziv z

rdo

režulj k u

jugoistočnom delu i neposrednoj

Jerus limu Brdo je omeĎeno Kedronskom dolinom na istoku, dolinom sina Enomovog (Hinnom Valley) na zapadu, gradskim zidinama na istoku. Ovo mu daje izgled ostrva van granica Starog grada MeĎutim to nije uvek bilo tako. Na mapi u Madabi, delu podnog mozaika Mada a mozaic map) u crkvi Svetog ĐorĎa u Jordanu, Sionsko brdo je prikazano unutar gradskih zidina. Izgleda da je brdo bilo izostavljeno 1542. kada je zid ponovo izgraĎen Postoji ledenda koja kaže da su ga arhitekte Sulejmana Veličanstvenog gre kom izostavile

lizini St rog gr d

u

Hri ćani su počeli da se okupljaju ovde posle Hristove smrti da se mole i odaju po tovanje u Sionskoj Gornici i kasnije na kamenu gde je, kako neki tvrde, umrla Devica Marija.

N

Sionskom

rdu se n

l

zi kuć

Sionsk

Gornic

so

n

spr tu) u kojoj se z

il

T jn

večer

poslednj

 

večer ) koj

je nek d

il

crkv

z tim dž mij

s

d

je mesto o

il

sk

svih poklonik

Svete zemlje U

 

neposrednoj

Ps

Sionske porte k pije) n

presvete Bogorodice

jermensk

lizini s le T jne večere je i D vidov gro

d

Uspenj

lmopisc

Neposredno pored zidin

u

St rog gr

i

rdu Sion je i Crkv

lizini je i st rohri ć nsk

crkv

Biblijski. N

rdu Sion je

io gr d Jevusej

koji je

D

vid osvojio K d

je gr d osvojen n zv n je

D

vidovim gr

dom Sion je im o i drug

i lijsk

zn čenj

k o: Božiji gr d

J

hvin gr d

Sveto

rdo

Prem

Novom z vetu, Isus je održ o govor n

Sionskoj

gori pozn t k o Besed

n

gori. Sionsk

gor

se po

Novom z vetu predstvlj sim ol novog sp senj

i k o mesto iskupljenih ljudi i

Sveti Sаvа nа Sionskoj gori. Sveti S v je prilikom svog prvog hodoč ć u Svetu zemlju sa patrijarhom Atanasijem iz Jerusalimske patrijar ije, bio veliki

d rod

poslednj Hristov večer Sionsk Gornic gde se z il

T jn

sre rom koje je do io od kr lj R dosl v N Sionu je kupio i zemlji te z srpski m n stir podig o je i Crkvu Svetog Jov n koju će z jedno s kućom m n stirom

d riv ti k o metoh L vri Svetog S ve Osvećenog U

krst kim r tovim i crkv i kuć m n stir su poru eni

N jverov tnije su je z p lili templ ri u poslednjem

krst kom r tu O novili su je fr njevci u 14 Veku (1355. godine) To je mesto poslednjeg odmor svetog Stef n

v

c m

n stir

i crk

v

p

je i kuću gde se z

i pl

tio je zl

tom i

il

večer ) kupio od S r cen

Crkvа Uspenjа presvete Bogorodice na Sionskoj Gori

Crkvа Uspenjа presvete Bogorodice na Sionskoj Gori Prepoznatljiva po plavoj kupastoj kupoli sa četiri male ugaone

Prepoznatljiva po plavoj kupastoj kupoli sa četiri male ugaone kule i visokom kulom- zvonikom, neoromanska

crkva Uspenj

presvete

Bogorodice dominira Sionskom Gorom. To je velika nemačka Benediktanska crkva od belog kamena koja označava mesto na kom je Bogorodica „zaspala‖ dormitio) IzgraĎena je na zemlji koju je Turski sultan poklonio nemačkom Kajzeru Vilhelmu II 1898. godine prilikom kajzerove posete Jerusalimu. Kajzer ju je poklonio nemačkom Dru tvu Svete Zemlje. Temelj je postavljen 1900. i gradnja je zavr ena 1910. , kad je i osve tena (10. aprila). Arhitekta je bio Heinrich Renard.

Nakon Hristove smrti prema hri ćanskom predanju njegova majka se preselila na Sionsku Goru, gde je živela do svoje smrti Brdo je u rzo postalo sveto mesto a raspoložive informacije nagove tavaju da je na tom mestu možda postojala jo u IV veku nove ere. Izvesno

je da je negde u

estom veku na ovom mestu izgraĎena

velika

do li Krsta i izgradili su crkvu sa kapelama posvećenim

Bogorodičinom Uspenju i Tajnoj večeri

azilika koja je kasnije postala ru evina Kad su

Sada nja crkva o uhvata Kapelu Uspenja i Opatiju Uspenja. U glavnom delu crkve nalazi se lepi podni mozaik koji prikazuje horoskopske znake i imena svetaca i proroka. Mozaik u kupoli prikazuje Hrista kako prima Marijinu du u U apsidi se nalazi zlatni mozaik Madone i Deteta u Vizantijskom stilu iz 1939. godine. U kripti se nalazi skulptura „usnule― Marije od slonovače dok su zidovi ukra eni slikama Starozavetnih žena uključujući Evu Juditu, Rutu i Jestiru. U prostorijama na meĎuspratu se nalaze ostaci prethodnih crkava Šest kružnih kapela je ukra eno zlatom

Sionska Gornica (Soba Tajne Večere)

Sionska Gornica je prostorija na drugom spratu koja o eležava „veliku sobugde je Isus jeo Poslednju Večeru sa svojim učenicima Nalazi se direktno iznad Davidovog groba i u blizini Crkve Uspenja presvete Bogorodice na Sionskoj Gori.

blizini Crkve Uspenja presvete Bogorodice na Sionskoj Gori. Autentičnost Lokacija Poslednje Večere nije poznata a

Autentičnost Lokacija Poslednje Večere nije poznata a Bi lijski izve taji pružaju malo podataka Ne može da ude u sada njoj odaji koja je izgraĎena u 12 veku MeĎutim moguće je da se ova odaja nalazi iznad ili u blizini izvornog mesta Poslednje Večere i/ili Duhova

Ispod poda zgrade su Vizantijski i Rimski pločnici a temelji potiču najdalje iz II veka na e ere Moguće je da se „mala crkva Božija‖ koja je postojala na Sionskoj Gori 130 g na e ere spomenuo ju je Epifanije Kiparski) nalazila na ovom mestu. Opasnost i progonstva isključuju da su Hri ćani izmislili novo sveto mesto u II veku n.e., pa ako je aktivna crkva postojala 130. g. mora

a

Tajne večere

kraj i moguće je da je

doma i dao da se koristi kao crkva.

da je bila važna već neko vreme - možda zato

ila u

lizini

U to do

a to je

to je so

io imućan

ogati hri ćanin otvorio vrata svog

Istorija. Crkva na Sionskoj Gori je rekonstruisana u IV veku nove ere kad su progonstva hri ćana prestala i tada je bila poznata pod imenom Gornja Apostolska Crkva. Ovaj naziv se meĎutim odnosio na ispunjavanje apostola Svetim Duhom na Duhove, a ne na Poslednju

Večeru

apostolska 1:13; 2:1). Prema predanju, gornja soba u kojoj su se apostoli napunili Svetim Duhom nalazila se na Sionskoj Gori, kad ju je pomenuo Kiril Jerusalimski.

to se takoĎe odigralo u gornjoj prostoriji Dela

U V veku crkva se pominjala kao „Sion majka svih crkava‖ i negde u to vreme je počela da se povezuje sa mestom održavanja Tajne večere To se izgleda temeljilo na logičnom zaključku: po to su se Duhovi i Poslednja Večera desili u gornjoj odaji o a dogaĎaja su se odigrala u istoj prostoriji.

Vizantijska crkva je uni tena u požaru 614 godine tokom napada Persijanaca i ponovo 965. godine. Bila je u ru evinama kad su stigli Krsta i koji su je izabrali kao jednu od stanica na pokajničkoj litiji koja je prethodila konačnom napadu na grad u julu 1099 godine Sionsku Gornicu koju danas posećuju hodočasnici su izgradili krsta i u 12 veku kao deo Crkve Svete Marije Sionske. Krsta ka crkva je postala jedna od Jerusalimskih dika, ali