SEMINARSKI RAD IZ PREDMETA « UTVRĐIVANJE I NAPLATA JAVNIH PRIHODA »

NAZIV SEMINARSKOG RADA: DOPRINOSI

Student: Miljana Adamović Br. indeksa II 723/08

Mentor: prof.Slavko Vukša

juni 2011..................................................................6 6............................. OBVEZNICI DOPRINOSA................7 7......................................................................................... OBRAČUNAVANJE I UPLATA DOPRINOSA U FBiH......3 4................................................................................ LITERATURA..................5 4...................................................BANJA LUKA.. Obveznici doprinosa za zdravstveno osiguranje........2............................8 2 ..................................................... ZAKLJUČAK.....1 2....... SADRŽAJ 1....................................................................................5 5..........................4 4..........3........................4 4.....................................................................2 3......................................1................................... VRSTE DOPRINOSA.................................. Obveznici doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje................................................................................. UVOD.................................................................. Obveznici doprinosa za osiguranje za slučaj nezaposlenosti........................ POJAM DOPRINOSA...............

Od najranijeg početka svog razvoja. Tako su se racionalnije koristili raspoloživi resursi i povoljnije zadovoljavale ljudske potrebe. ljudi su ovu proizvodnju dobara obavljali u formi manjih ili većih zajednica kolektivnog rada. do preduzeća kao specijalizovanih ekonomskih sistema. U savremenim uslovima privređivanja.1. Da bi se preduzeće shvatilo i definisalo. preduzeća su nosioci sopstvenog i društvenog razvitka svake zemlje. Proizvodnja dobara je trebalo da kvalitativno i kvantitativno zadovolji izmijenjene potrebe. koji se svodi na proizvodnju materijalnih dobara. Razvoj privređivanja se mijenjao i usavršavao od domaćinstava. UVOD Sa razvojem proizvodnih snaga i društveno-ekonomskih odnosa. potrebno je sagledati njegov razvoj i njegova obeležja. preko zanatske i manufakturne radionice. svako preduzeće ima svoj zadatak. potrebe ljudi kao članova društvene zajednice postaju sve veće i raznovrsnije. koja se sreću kod svih njegovih oblika. vršenje usluga ili stvaranje korisnih učinaka kojima se zadovoljavaju određene potrebe društva1. 3 . U procesu društvene reprodukcije.

preduzeće mora imati sjedište koje je vezano za mjesto obavljanja glavnih aktivnosti.statut. dobit. Ekonomska karakteristika podrazumijeva preduzeće kao nosioca i realizatora ekonomske aktivnosti.Beogradska poslovna škola. nadoknadu utrošenih elemenata reprodukcije. preduzeće mora poštovati i određene pravne norme. žiro račun. Pored ekonomskih.54 2. samostalno udruživanje. Promjene su vršene sa ciljem povećanja efektivnosti u zadovoljenju potreba i efikasnosti u korištenju raspoloživih resursa. Dobit predstavlja krajnji cilj preduzeća. raspodjela dobiti i sl. imovinska samostalnost. Organizacija predstavlja jedinstvo materijalnih i personalnih elemenata. međusobno uslovljenih aktivnosti koje su grupisane u odgovarajuće funkcije. Preduzeće vodi poslovne knjige. Samostalnost je značajno obilježje preduzeća. Zavisno od djelatnosti. Materijalni činioci su imovina preduzeća ( stvari i novac ). Vođenje se povjerava posebnoj službi. Omogućuje efikasnu kontrolu raspolaganja sredstvima iz imovine preduzeća. opšta akta. jasna i pokazivati vrstu posla i djelatnosti. U pravna obilježja preduzeća spadaju : materijalni i personalni činioci. Služe i za analizu obima i kvaliteta poslovanja. Personalni dio čine osnivači i radnici preduzeća. Beograd. firma. snošenje posljedica iz tih odnosa i pravo raspolaganja sredstvima sa kojima raspolaže. putem kojeg se vrši bezgotovinsko plaćanje. Stoga se pod ekonomskom samostalnošću podrazumijeva raspolaganje određenim sredstvima koja su neophodna za djelatnost. podmirenje društvenih potreba i sopstvenog razvoja. Kao pravni subjekt. veličine i organizacione 4 . poslovne knjige.god. predmetima rada i radom. preduzeće se organizaciono ustrojava prema pravilima internih opštih akata i zakonskih okvira. sjedište.str. Preduzeće treba samostalno da ostvaruje svoju poslovnu aktivnost. Najbitnije odrednice samostalnosti preduzeća su : samostalno planiranje.2005. Preduzeće stvara materijalna dobra ili usluge koje razmjenjuje na tržištu. djelatnost. Ovom razmjenom ostvaruju se određeni ekonomski efekti koji služe za zadovoljenje potreba zaposlenih. Svako preduzeće ima osnovni opšti akt. Opšti akti su pravna obilježja kojima se uređuje unutrašnji pravni život na osnovama zakona. preduzeće mora raspolagati sredstvima. Žiro račun služi za obavljanje platnog prometa kod banke ili finansijske organizacije. Za obavljanje bilo koje funkcije. Preduzeće se osniva da obavlja neku privrednu ili društvenu djelatnost za koju ispunjava zakonom propisane uslove._______________________________________________________________ 1 Bogdan Sekulović:Poslovna ekonomika. utvrđivanje cijena. Pravna samostalnost obuhvata pravo stupanja u različite imovinsko-pravne odnose. ekonomska i pravna samostalnost. FUNKCIJE PREDUZEĆA Poslovanje preduzeća realizuje se preko ostvarivanja brojnih. OBILJEŽJA PREDUZEĆA Kroz istorijski razvoj mijenjali su se ekonomski. Firma je ime pod kojim se preduzeće javlja. Imaju određenu formu uspostavljenu propisima. Na osnovu tog jedinstva. organizacija. pravni i organizacioni sadržaji preduzeća. Djelatnost je polazno obilježje preduzeća. čija svrha je da pruži informacije značajne za poslovanje i da omogući nadzor nad poslovanjem. Ekonomska samostalnost se odnosi i na pravo formiranja raspodjele i raspolaganja sa ostvarenom dobiti. Preduzeće ima ekonomsku i pravnu samostalnost. 3. Treba biti kratka. Nosioci tih funkcija su organi koji obavljaju svoje parcijalne zadatke u skkladu sa ciljevima tekućeg poslovanja i razvoja preduzeća 2. ugovaranje. na koju preduzeće ima pravo svojine i sa kojom raspolaže.

Skupština deoničara zadržava jedan dio upravljačkih odluka. kontrole obavljenih poslova u preventivnom i korektivnom smislu.strukture.2. a u većim preduzećima i preduzećima sa više vlasnika kapitala konstituišu se organi upravljanja (skupština. Kod velikih preduzeća sa __________________________________________________ 2 Bogdan Sekulović:Poslovna ekonomika. Kod tehničke podjele rada. uslova pod kojim će se obaviti proces rada i ostvariti zadatak. rukovodilačka funkcija obezbjeđuje jedinstvo akcija u ostvarivanju ciljeva preduzeća. Upravni odbor je formiran kao stručni tim.funkciju rukovođenja . Dužni su da izvršavaju odluke organa upravljanja i da ih blagovremeno upoznaju sa rezultatima rada. posjeduju stručna znanja i odgovarajuće sposobnosti. Njeni elementi su : zadatak. Funkcija rukovođenja vrši transformaciju ciljeva u odgovarajuće zadatke. Odluke o rezultatima rada obuhvataju određivanje kriterijuma i uslova raspodjele ostvarenih rezultata preduzeća. Zadatke i ovlaštenja dobijaju od organa upravljanja. U odnosu na ostale funkcije u preduzeću. od generalnog direktora. VERTIKALNA PODJELA FUNKCIJA Vertikalna funkcija se zasniva na hijerarhiji. zadatka. a podjela se vrši prema ulozi koju pojedine aktivnosti imaju u definisanju i ostvarenju ciljeva preduzeća. Za izvršenje zadatka su neophodni izvršioci. kompetentan za vođenje preduzeća sa jasno definisanim ovlaštenjima i odgovornostima za upravljačke odluke. 3. Obuhvata aktivnosti : ostvarenja odluka organa upravljanja.Beogradska poslovna škola.funkciju upravljanja . Funkcija upravljanja je hijerarhijski najviša funkcija u preduzeću. treba ih realizovati. npr. upravljanje zauzima dominantno mjesto. Nosioci funkcije izvršenja su svi zaposleni radnici u preduzeću. Svaka od ovih funkcija ima svoje posebne nosioce.2005. kao predstavnički organ upravljanja. Ono odražava želje i naredbe vlasnika preduzeća. U cilju obezbjeđenja kontrole poslovanja. Kao nosilac dijela upravljačke funkcije javlja se i direktor. Zasniva se na hijerarhijskoj podjeli rada. plana rada.1. kad upravni odbor prenese dio svojih upravljačkih nadležnosti na generalnog menadžera. Oni su kvalifikovani. izbor članova upravnog odbora. Za svoj rad i uspjeh u upravljanju su nagrađeni u skladu sa poslovnim uspjehom preduzeća. Tu nastupa funkcija rukovođenja. 3.funkciju izvršenja. čine menadžeri. Klasifikovanje funkcija preduzeća se vrši po dva kriterijuma : po osnovu primarne ( vertikalne ) i po osnovu sekundarne ( horizontalne ) podjele rada. U okviru ove funkcije se donose najvažnije odluke u preduzeću. ukupna aktivnost preduzeća se može raščlaniti na veći ili manji broj nosilaca funkcija. Nakon donošenja upravljačkih odluka. Rezultat funkcije izvršenja se mjeri naturalnim i finansijskim efektima. Kod prostih ekonomskih subjekata sve aktivnosti može da obavlja jedna ličnost. Upravni odbor. Beograd. upravni odbor). Nosioci funkcije rukovođenja su rukovodioci raspoređeni na pojedina rukovodeća radna mjesta.god. Funkcija izvršenja podrazumijeva izvršenje svakog konkretnog zadatka na svakom pojedinom radnom mjestu.str. Zadatak je smisao postojanja svake funkcije u preduzeću. koordinaciju na svim nivoima. bilo da je obavljaju neposredno ili to povjeravaju svojim predstavnicima. Manja preduzeća nemaju potrebe da formiraju specijalizovane organe za sve svoje aktivnosti. Menadžeri odlučuju o poslovanju preduzeća. preko pomoćnih direktora do neposrednih rukovodioca kao predradnika.81 složenijim poslovima ta potreba postoji. skupština deoničara formira nadzorni odbor. Skupština deoničara predstavlja najviši organ upravljanja. Odluke o procesima rada obuhvataju određivanje cilja. izvršilac i rezultat. analizu poslovanja i kontrolu. Funkcije preduzeća se klasifikuju na3 : . Nosioci ove funkcije su vlasnici kapitala. HORIZONTALNA PODJELA FUNKCIJA 5 . U manjim preduzećima vlasnici su najčešće neposredni nosioci funkcije upravljanja. Ova uloga zahtijeva kvalitetno odlučivanje.

osiguranje. U prvu grupu spadaju : proizvodnja. potrebnu za izradu jedinice proizvoda. Normativi materijala mogu biti individualni i opšti. zaštita na radu. Direktno je podređena najvišem nivou organa rukovođenja. Svaki zastoj u prodaji vodi nagomilavanju zaliha. a ciljevi koji se njima žele postići su razvojni ciljevi. Stoga se osnovni zadatak svodi na proučavanje tržišta nabavke i prodaje. određenog kvaliteta i sa što nižim troškovima po jedinici.po ritmu proizvodnje – kontinuirana i diskontinuirana. pakovanja i isporuka robe.razvojna – u cilju usavršavanja proizvoda i proizvodnih procesa. Beogradska poslovna škola. Funkcija planiranja i analize ima zadatak da predvidi i definiše aktivnosti zadataka i rezultata poslovanja preduzeća za određeni vremenski period na koji se plan odnosi. u pitanju su operativni. radne snage i sredstava za rad. govori se o dugoročnim planovima poslovanja preduzeća. tehničku kontrolu proizvodnog procesa i održavanje sredstava za rad. kontaktiranje sa kupcima. U drugoj grupi su : planiranje. njegovo ulaganje. Obuhvata aktivnosti pripreme. Planovi za period od godinu dana su godišnji planovi. Njihovi ciljevi su operativni ciljevi. Planiranjem se određuje šta preduzeće treba da čini i kako da obezbijedi da se ciljevi ostvare na najbolji mogući način. Njene aktivnosti su usmjerene na pribavljanje. Za period kraći od godinu dana. propaganda. računovodstvo. Funkcija proizvodnje ima za zadatak proizvodnju određenih proizvoda.Beograd. Ako se planovi odnose na rok duži od pet godina.po sistemu proizvodnje – linijska ili smaknuta . Najvažnija planska odluka je odluka o ciljevima. Uspješnost nabavne i prodajne službe zavisi od subjektivnih ( unutar preduzeća ) i objektivnih ( van preduzeća ) faktora. Kako je poslovanje preduzeća neprekidan proces. Osnovne funkcije kao rezultat horizontalne podjele različite su od preduzeća do preduzeća. to se i planiranje mora vršiti kontinuirano. marketing i finansije.primjenjena – u cilju primjene naučnih saznanja u optimizaciji proizvodnje . Nabavka je uslovljena principima na kojima se zasniva nabavna politika i uslovima na tržištu. Funkcija istraživanja i razvoja ima zadatak da prati promjene u okruženju i istražuje mogućnosti primjene novih naučnih i tehničko-tehnoloških dostignuća u proizvodne svrhe. kvartalni ili mjesečni planovi. Instrumenti planiranja za kontrolu planskog trošenja su : normativi. kadrovi. Funkcija marketinga obuhvata nabavku i prodaju na tržištu. Diferenciraju se tri nivoa istraživanja i razvoja : . ugovaranja. vođenje evidencije i analizu. Prema ulozi u poslovanju preduzeća razlikuju se funkcije koje čine osnovu procesa rada i one koje pomažu koordinaciju 3 Mirjana Ratković-Abramović : Ekonomika preduzeća.Horizontalna ili sekundarna podjela funkcija se vrši u okviru izvršne funkcije. uređaja ili postrojenja. Pod nabavkom se podrazumijeva snabdijevanje preduzeća materijalnim činiocima neophodnim za obavljanje djelatnosti. serijska i masovna . Normativ sredstava za rad predstavlja unaprijed određeno vrijeme trajanja rada mašine. Prodaja je složeniji i odgovorniji posao. Složenost se ogleda u raznovrsnosti poslova prodaje : ispitivanje tržišta. racionalnu upotrebu i usklađivanje tokova novčanih sredstava u preduzeću 4. 6 . Normativi su unaprijed određene količine utrošaka elemenata proizvodnje. To je osnovna i tipično tehničko-ekonomska funkcija. fakturisanja i sl. Funkcija finansija je dio poslovne politike preduzeća.24 u poslovanju. kontrolu trošenja. Razlikuju se različiti tipovi proizvodnje: . Zasniva se na tehničkoj podjeli rada. planske cijene i planski instrumenti zahvatanja dijela prihoda i dobiti od strane društveno-političkih zajednica. Normativi rada predstavljaju količinu rada izraženu u vremenu. Njima se izrađuju planovi potrebnog matreijala. Srednjeročni planovi obuhvataju period od jedne do pet godina. naplatu potraživanja. razne evidencije. Sve ostale funkcije izvršenja zavise i konstituišu se u odnosu na funkciju proizvodnje.str. S tim u vezi formira se veći ili manji broj specijalizovanih jedinica za pojedine funkcije izvršenja.2007 god. plaćanje obaveza. opšti poslovi i kontrola poslovanja. Obuhvata : pribavljanje novca. razvoj.po vidu proizvodnje – pojedinačna. Finansijsko planiranje podrazumijeva predviđanje potreba za finansijskim sredstvima i izvore tih sredstava. Svojim aktivnostima prožima sve ostale funkcije jer je finansiranje osnova aktivnosti svih funkcija u preduzeću. Planske odluke se donose unaprijed.fundamentalna – u cilju novina teorijske nauke .

djelatnosti . Instrumenti zahvatanja dijela prihoda i dobiti su porezi.27 Kadrovska funkcija je važan element razvojne politike preduzeća. vatrogasci i sl.poslovi zaštite radne snage – zaštita radnika od povreda i dejstva tehnološkog procesa. Pored ovih osnovnih. 4. Informacije se odnose na preduzeće kao cjelinu. Osnovni zadatak je u funkciji polaganja računa i funkciji upravljanja preduzećem. Sporedna djelatnost se javlja kad preduzeće razvija aktivnosti koje nisu osnovni cilj.str. VRSTE PREDUZEĆA PREMA DJELATNOSTI Djelatnost predstavlja skup aktivnosti koja se obavlja u preduzeću.zajednička administracija – poslovi sekretarijata. zaštite od povreda. Prema značaju za poslovanje. Tehnička kontrola treba da obezbijedi odgovarajući kvalitet proizvoda. Funkcija polaganja računa je u nadležnosti finansijskog računovodstva. period je zakonski određen. može biti osnovna. Osnovni cilj je formiranje optimalnog sastava radnog kolektiva. Funkcija opštih poslova obuhvata administrativno-tehničke poslove vezane za poslove svih ostalih funkcija.2007 god. npr. pomoćna i sporedna djelatnost.veličini . Pomoćna djelatnost je preduslov za obavljanje osnovne djelatnosti. higijensko-tehničke zaštite i medicinske zaštite. Osnovnom djelatnošću se ciljevi neposredno ostvaruju. Finansijsko računovodstvo je zasnovano na sistemu dvojnog knjigovodstva. može biti ekonomska i tehnička. pravni poslovi i poslovi arhive i protokola .Beograd.vlasništvu. Prema svojim specifičnostima. Usmjerena je na funkcionisanje radnog kolektiva. Sastoji se iz tehničke zaštite. preduzeća se mogu podijeliti prema : . Tu spadaju : . 7 . prekvalifikaciju i unapređivanje kadrova.poslovi obezbjeđenja sredstava – obuhvataju poslove čuvanja imovine. Zadatak finansijskog računovodstva je davanje slike o finansijskim odnosima preduzeća sa okruženjem. u mjere zaštite na radu spada i socijalna zaštita. portiri. Optimalni sasatav se postiže organizovanim izborom za koji se utvrđuje procedura i metode kod izbora kandidata. Ograničeno je računovodstvenim načelima i standardima.strukturi elemenata proizvodnje . Računovodstvena funkcija iskazuje sve vrijednosti preduzeća. _________________________________________________________ 4 Mirjana Ratković-Abramović : Ekonomika preduzeća. a naknadna ispravlja već nastale. . Funkcija kontrole ima za cilj kontrolisanje izvršenja postavljenih zadataka. 4. Ekonomskom kontrolom se kontrolišu ekonomski rezultati poslovanja. S aspekta karakteristika elemenata koji se kontrolišu. i zakonskim regulativama. Preventivna kontrola sprečava nepravilnosti.Planske cijene čine dokumentacionu podlogu za izradu osnovnog finansijskog plana preduzeća. Funkcija zaštite na radu obuhvata skup mjera i aktivnosti koje su usmjerene na stvaranje uslova koji obezbjeđuju sigurnost i štite zdravlje radnika na radu. doprinosi i dr. čuvari. s ciljem da se utvrdi stepen ostvarenja tih rezultata. VRSTE PREDUZEĆA Preduzeća mogu biti organizovana na više različitih pravnih formi. usavršavanje.karakteru procesa rada .1. Zadaci kadrovske funkcije se svode na formiranje i razvoj radnog kolektiva. Kontrola može biti preventivna i naknadna. Orijentisano je na prošlost. Beogradska poslovna škola. a funkcija upravljanja preduzećem u nadležnosti upravljačkog računovodstva. odnosno onog sastava koji omogućuje najbolje izvršenje zadataka.

Kadar je sastavljen od finansijskih i pravnih stručnjaka. visoka tehnička podjela rada. biljnog i životinjskog porijekla.ekstraktivnu – eksploatacija nafte.poljoprivredna . VRSTE PREDUZEĆA PREMA KARAKTERU PROCESA RADA Prema karakteru procesa rada. Njihova proizvodnja je podložna uticaju prirodnih uslova i klimatskih promjena.2. Finansijska preduzeća su institucije koje se bave finansijskim poslovanjem. industrije. Nabavljaju robu radi njene prodaje. Podjela industrijskih preduzeća prema karakteru predmeta rada se vrši na : .trgovinska .proizvodna . . Eksploatacija šuma obuhvata preradu drvne mase i organizovanu sječu. Industrijska preduzeća se bave preradom sirovina mineralnog. široke mogućnosti specijalizacije itd.industrijska . trgovina i sl.finansijska. Zaposleni su uglavnom radnici šumarske struke.Jedinstvena klasifikacija preduzeća je utvrdila podjelu djelatnosti preduzeća na: .građevinska .prerađivačku – proizvodi proizvode čiju sirovinsku osnovu predstavljaju rezultati ekstraktivne industrije. zdravstvene potrebe ). Uobičajena je i podjela na laku i tešku industriju. Imaju specifičan sastav sredstava za rad. 8 . . poput banaka. rudarstva. berzi i sl. Podizanje i gajenje šuma obuhvata gajenje samoniklih šuma i gajenje novih šumskih zaseda.zanatska i dr. poljoprivreda. osiguravajućih zavoda. saobraćaj i veze.saobraćajna .neprivrednu djelatnost – pružaju usluge u neproizvodnoj oblasti. Šumarska preduzeća su djelatnost podizanja. Grade se objekti visokogradnje i niskogradnje. transport. Uobičajena podjela preduzeća prema djelatnosti je na : . Karakterišu ih i postojanje robne i novčane faze. gajenja i eksploatacije šuma. Proizvodna preduzeća se bave proizvodnjom u kojoj je dominanatna tehnološka faza. uglja. Dominantna je prometna faza.šumarska . Karakteristike su : visok stepen opremljenosti. prosvjetne. vodoprivreda. Izgrađuju se objekti namijenjeni reprodukcionoj ( za potrebe poljoprivrede. građevinarstvo.privrednu djelatnost – oblast industrije. U strukturi sredstava dominiraju obrtna sredstva sadržana u robi i novcu. npr. 4. državne uprave. Povećane su mogućnosti promjene djelatnosti. Poljoprivredna preduzeća se bave proizvodnjom i obradom proizvoda biljnog i životinjskog porijekla. kulturne. preduzeća se dijele na : . Građevinska preduzeća grade nove ili održavaju postojeće građevinske objekte. saobraćaja ) ili konačnoj potrošnji ( stambene. Na njihovo poslovanje utiču prirodni uslovi. Važno obilježje je i sezonski karakter. raznih nemetala. strukturu zaposlenih i smanjene mogućnosti za promjenu djelatnosti. Novčana faza ima dominantnu ulogu. Trgovinska preduzeća posreduju u robno-novčanoj razmjeni između proizvođača i potrošača. Poslovanje je vezano za prikupljanje slobodnih novčanih sredstava i njihovo usmjeravanje. zanatske i javne službe. šumarstvo.

Tehnički aspekt organskog sastava kapitala je izraz tehničke koncentrisanosti – naturalno posmatrane po jedinici radnika6.posrednička – posreduju između privrednih i prometnih organizacija . Vrjednosni aspekt se iskazuje vrijednošću sredstava za rad po jednom radniku.Saobraćajna preduzeća se bave prevozom materijalnih dobara.3. Treba znati da različiti kriterijumi u različitim granama djelatnosti imaju različit značaj. Srednja preduzeća imaju veću ekonomsku snagu od malih preduzeća. Kupoprodajna preduzeća se dijele na : . Malo preduzeće je dosta fleksibilno. to je preduzeće snabdjevenije sredstvima za rad i obrnuto. neka preduzeća imaju pretežno učešće radne snage. Najčešće su u porodičnom vlasništvu. Organizacija je dosta uprošćena. VRSTE PREDUZEĆA PREMA STRUKTURI ELEMENATA PROIZVODNJE Elementi strukture proizvodnje – rad. smještaju i čuvaju je u odgovarajućem skladištu . vazdušni. mjeri se razvijenost preduzeća. pa se lako može prilagoditi promjenama. prihod. količina i vrijednost proizvodnje.skladišna – preuzimaju robu.preduzeća na malo – nabavljaju robu u malim količinama i prodaju je direktno potrošačima. Privatni saobraćaj organizuju privatna fizička i pravna lica i koriste ga za sopstvene potrebe. Zanatska prozivodnja se obavlja ručno. pomorski. dobit i sl. Trgovinska preduzeća se bave kupoprodajom robe ili obavljaju usluge u robnom prometu. predmeti rada i sredstva za rad. Preduzeća kod kojih radna snaga ima dominantnu ulogu su subjekti sa nižim organskim sastavom kapitala. može biti : željeznički. režijski troškovi su mali i bave se poslovima koji nisu rentabilni za srednja i velika preduzeća. Zanatska preduzeća čine privrednu djelatnost zanatsko-proizvodnog i zanatsko-uslužnog karaktera. Zavisno od toga ko i kako ga organizuje. PTT saobraćaj itd.špediterska – otpremaju i dopremaju robu ili druge stvari po nalogu klijenta. su različito zastupljeni zavisno od vrste. a treća veće učešće sredstava za rad uz manje učešće rada i predmeta rada. a u uslužnom zanatstvu se vrše društveno korisne usluge. koriste se relativno mala sredstva po radniku i nema tehničke podjele rada. Organski sastav kapitala je stepen snabdjevenosti oruđima za rad.komisiona – prodaju robu u svoje ime. Imaju potrebu za većim obimom poslovanja od zahtjeva tržišta neposrednog 9 . Zavisno od toga koji je elemenat zastupljen. riječni. obima i djelatnosti. To su preduzeća sa malim obimom poslovanja. Zavisno od oblasti u kojoj se vrši. U obzir se uzimaju : broj zaposlenih. malim brojem zaposlenih i malim prihodom.Stoga. 4. drumski. 4. Što je veća vrijednost po radniku. imaju visok organski sastav kapitala5. Najveći stepen razvoja imaju automatizovana preduzeća u kojima je ljudski rad u tehnološkoj fazi skoro isključen. preduzeća se dijele na mala. druga sredstava za rad i predmeta rada. srednja i velika. Njihovo poslovanje prevazilazi lokalni značaj. U proizvodnom zanatstvu se proizvode nove upotrebne vrijednosti. proizvode i poluproizvode. mož biti javni i privatni. Osnivaju se u djelatnostima koja snabdjevaju velike subjekte privređivanja i potrebe lokalnog stanovništva. Mala preduzeća svojom ekonomskom snagom nemaju veliki uticaj na stanje u grani i privredi. teret poslovanja pada na radnu snagu. ljudi i vijesti iz jednog mjesta u drugo. Preduzeća u kojima dominiraju sredstva za rad u odnosu na radnu snagu. Zbog nedovoljne tehničke opremljenosti. Tipičan predstavnik su zanatska preduzeća. a za račun nalogodavca . Javni saobraćaj organizuju društveno-političke zajednice i koriste ga svi članovi društva. Može se posmatrati sa vrjednosnog i tehničkog aspekta. VRSTE PREDUZEĆA PREMA VELIČINI Prema veličini. Trgovinska preduzeća koja obavljaju usluge u robnom prometu mogu biti : .4.preduzeća na veliko – na veliko kupuju robu od proizvođača i prodaju je u manjim količinama trgovinama na malo . Za rangiranje se koriste isključivo ekonomski kriterijumi. vrijednost osnovnih sredstava.

VRSTE PREDUZEĆA PREMA VLASNIČKOJ SVOJINI Preduzeće mogu osnovati : pojedinci.mješovita. Isključivo ih vode profesionalni menadžeri. svi udruženi vlasnici upravljaju poslovanjem u preduzeću.nisu fleksibilna. Udruženi pojedinci mogu biti udruženi kao partneri ( ortaci ) ili kao akcionari. Kod udruživanja putem akcija. Prema kriterijumu svojine. ORGANIZACIONI OBLICI PREDUZEĆA U zemljama tržišne privrede u primjeni su različiti oblici organizovanja preduzeća. Upravljanje državnim preduzećima je u nadležnosti državnih organa. Karakteristike su : . Mogu nastati udruživanjem većeg broja malih preduzeća. Imaju dominantnu ulogu na tržištu. kao i druga fizička i pravna lica. postojeća preduzeća. Kod udruženih partnera – ortaka. Osnovne karakteristike su : . ili kad država otkupi dio imovine preduzeća od privatnog vlasnika i postane njegov suvlasnik. ____________________________________________________ 5 Bogdan Sekulović:Poslovna ekonomika.112 Velika preduzeća su preduzeća sa veoma razvijenom i jakom ekonomskom snagom.mnogo ulažu u naučno-istraživački rad . kao osnivač.raspolažu modernom opremom . U praksi se najčešće sreću : 10 . Beograd.raspolažu sa znatnim sredstvima i brojem zaposlenih . Ova preduzeća svoju funkciju obavljaju javno.primijenjenost naučno-tehničkih saznanja je veće nego kod malih preduzeća . tj. Profesionalci vode i njihove dijelove. upravlja preduzećem samostalno.2005. 5.Beogradska poslovna škola. Mješovito vlasništvo je najčešće. Obuhvataju brojne djelatnosti. ukoliko raspolažu odgovarajućim sredstvima predviđenim zakonom7.str.god. 4. ali i sam snosi odgovornost za neracionalno poslovanje. ali i svi snose rizik za eventualni neuspjeh.god. Time što raspolažu velikom radnom snagom i finansijskim potencijalom u mogućnosti su da stalno inoviraju proizvodnju. Beograd. preduzeća mogu biti : . Akcionari snose rizik u poslovanju do nivoa svog udjela.proizvodnja je specijalizovana .5.Beogradska poslovna škola.okruženja. To zahtjeva uvođenje savremenije tehnologije i zapošljavanje većeg broja radnika. upravljanje se povjerava profesionalnim menadžerima koji odgovaraju za uspjeh preduzeća. udruženi pojedinci. poslovne jedinice. država.pogodna su za inovacije.obim proizvodnje je veliki . Oni rukovođenje povjeravaju profesionalnim menadžerima koje postavlja odgovarajuće ministrastvo i njima odgovaraju.imaju veće fiksne obaveze . Pojedinac.državna .112 6 Bogdan Sekulović:Poslovna ekonomika. Postoji vrlo malo neposrednih i ličnih kontakata. Ovim preduzećem upravlja onaj ko ima veće učešće u uloženom kapitalu.2005.str.podjela rada je dosta zastupljena . Vlasništvo države i privatnog lica nastaje kad država proda jedan dio imovine preduzeća privatnom licu. Ona su glavni nosilac razvoja određene grane i privrede i društva u cjelini.privatna .

društva lica . Nastaje sporazumijevanjem dva ili više lica putem ugovora. po pravilu. vlasnik-preduzetnik . a često i radnik. sa stanovišta odgovornosti prema povjeriocima : komplementare i komanditore. 5.osniva ga i vodi samo jedno lice. učestvuju u raspodjeli ostvarene dobiti. Po donošenju ovog akta. Ugovorom o osnivanju se određuje : pravni odnos između članova društva. Posebne karakteristike su : . To su preduzeća koja stalno nastaju i nestaju. Ovaj oblik organizovanja preduzeća čini više udruženih fizičkih lica čiju sponu čini obavljanje zajedničkog posla. Odluke se donose glasanjem. već ograničeno do visine njegovog uloga u društvu. pokriće gubitka i sl. Za obaveze društva odgovaraju svojom imovinom i to neograničeno-solidarno.117 5. manjim dijelom u proizvodnji. Mogu biti organizovana na dva načina : 1) Ortačko društvo – naziva se još javno društvo. koji se razlikuje po mnogim karakteristikama. raspodjela dobiti.inokosna preduzeća-preduzetništva . Komanditori ne učestvuju u vođenju poslovanja društva i ograničeno odgovaraju za njegove obaveze prema trećim licima. Preduzeće ima svoju firmu sa svojim nazivom. Najčešće se osnivaju u prometnoj i uslužnoj djelatnosti. Beograd. 2 ) Komanditno društvo – drugi uobičajeni oblik organizacije preduzeća kao društva lica. otkazni rok ortacima. mada tokom poslovanja plaća poreze.zadruge. 11 . ______________________________________________ 7 Bogdan Sekulović:Poslovna ekonomika. zato što društvo lica čine ravnopravni partneri.Beogradska poslovna škola.. INOKOSNA PREDUZEĆA Uobičajen termin za ovaj oblik preduzeća je preduzetništvo.vlasnik je jedini nosilac rizika u poslovanju i odgovara povjeriocima svojom poslovnom i privatnom svojinom. zaposleni u društvu. Ortaci su. To je preduzeće koje osniva i vodi pojedinac. Ovi oblici organizovanja se nazivaju i partnerskim ili ortačkim društvima. a ne prema visini njihovog učešća u kapitalu. Vlasnik je istovremeno i preduzetnik.1. a ne posjedovanje kapitala. koji ulaže svoj kapital.društva kapitala . preduzeće se može registrovati kod nadležnog sudskog organa.str. trajanje društva. Komplementari vode poslovanje društva i odgovaraju za njegove obaveze prema povjeriocima neograničeno-solidarno. Osnivanje se vrši osnivačkim aktom o obavljanju određene djelatnosti8. prema broju ortaka. Komanditno društvo ima dvije vrste članova.2.god. Inokosna preduzeća su najbrojnija u privredama razvijenih zemalja. visina i vrsta uloga.osnivački kapital pribavlja sam vlasnik . srazmjerno uloženom kapitalu. samo do visine uloga u društvu. Najmanje jedan član ne odgovara neograničeno i solidarno za obaveze prema povjeriocima. Osnivanje ne podleže oporezivanju. Svaka od ovih grupa predstavlja specifičan organizacioni oblik. DRUŠTVA LICA Društva lica predstavljaju udruživanje dva ili više lica radi ostvarivanja određenih ciljeva 9. Lica koja osnivaju preduzeće ulažu potreban kapital i.2005.

komanditori su akcionari društva i svojim ulozima učestvuju u osnovnom kapitalu društva. vlasnik raspolaže pravom da. Kod sukcesivnog oblika postoje skupština. Predstavljaju poseban oblik udruživanja rada i sredstava individualnih poljoprivrednika.Članovi komanditnog društva mogu biti fizička i pravna lica. Odgovorni su samo prema društvu i to ograničeno. sa ciljem da se njihovo poslovanje podstiče i pospješuje zajedničkim preduzetništvom13. udružujući svoj rad i sopstvena sredstva da bi ojačali svoju tržišnu poziciju.društvo sa ograničenom odgovornošću .poljoprivredne – proizvodne zadruge u oblasti zemljoradnje. Beograd. Nadzorni odbor se obrazuje u srednjim i velikim društvima. a u određenim slučajevima upravni i nadzorni odbor. 5.3. mogu biti : .god. bez lične odgovornosti za obaveze društva12. uz pravo preče kupovine ostalih članova društva. cijelom svojom imovinom. Fizička lica mogu biti samo komplementari. već za tu obavezu odgovara društvo. Svaki član može imati samo jedan ulog. 5. podijeljenom na akcije. sa pravnog aspekta. Tu odgovornost imaju komplementari.str. Komanditno društvo na akcije je treći oblik društva kapitala i predstavlja kombinaciju komanditnog i akcionarskog društva. Osnivači nisu lično odgovorni za obaveze društva. učestvuje u raspodjeli ostvarene dobiti i imovine u slučaju likvidacije. značajno razlikuje od društva lica. a ne lica sa kojima se ulazi u poduhvat. Njegove članove bira skupština. uz odgovornost ograničenu na unaprijed određeni imovinski ulog11. već samo ulozi. Simultano se javlja kad osnivači sami otkupe emitovane akcije za koje se ne upućuje javni poziv10.4. stočarstva. srazmjerno visini svog udjela. Na osnovu akcija koje posjeduje. . Obaveza prema trećim licima ne postoji kod ulagača. ZADRUGE Zadruge predstavljaju društva koja se formiraju udruživanjem članova.119 9 Bogdan Sekulović:Poslovna ekonomika.komanditno društvo na akciji. Društvo sa ograničenom odgovornošću se osniva po osnovu ulaganja dva ili više lica.akcionarsko društvo . Njime rukovodi predsjednik. Skupština akcionara je najviši organ društva. Kod simultanog oblika to su skupština i direktor. Pri njegovom osnivanju je značajan kapital.proizvodne – one u kojima sitni proizvođači osnivaju svoje radnje. 12 . Upravni odbor bira skupština akcionara. kog biraju članovi upravnog odbora. Može se osnovati kao sukcesivno i simultano.str. Kod ovog društva. Akcionarsko društvo ima statut i svoje organe. Kako ulagači nisu bitni. DRUŠTVA KAPITALA Društvo kapitala se. do visine uloga. Ne postoje akcije. Poljoprivrednicima koji su udružili sredstva pripada dio dobiti. koji se može prenositi na treća lica.2005. Sredstva za osnivanje i poslovanje se pribavljaju izdavanjem akcija. Sukcesivno je kad osnivač upućuje javni poziv za upis i otkup akcija. Dobit se dijeli srazmjerno udjelima. ulozi se mogu lako prenositi. Čine je akcionari ili njihovi predstavnici. 8 Bogdan Sekulović:Poslovna ekonomika. Društvo ima uobičajene organe : skupštinu. Oni lično jemče za obaveze društva.Beogradska poslovna škola. vinogradarstva i sl. Akcionarsko društvo je najpoznatije društvo kapitala.2005. srazmjeran doprinosu. i to neograničeno. Beograd. Zavisno od djelatnosti u kojoj se formiraju. upravni i nadzorni odbor i direktora. upravni odbor i direktor.god.Beogradska poslovna škola.119 Postoje tri oblika društva kapitala : .

radi zajedničke nabavke sredstava za rad . uz povoljnije uslove i cijene. sa ciljem da prodaju robu neposredno potrošaču. Vlasnici deonica odgovaraju za poslovanje korporacije samo u visini deonica koje posjeduju.samo se na nivou korporacije utvrđuju poslovni rezultati i plaćaju poreske obaveze.god.str. Zadruge osnivaju zadrugari. Stambeno zadrugarstvo je povoljan oblik angažovanja ličnih sredstava građana za izgradnju i održavanje stanova. u većim količinama.Beogradska poslovna škola.po ustrojstvu je deoničko društvo . nabavljaju određena potrošna dobra. KORPORACIJE Korporacije su najčešći oblici organizovanja velikih poslovnih sistema u svijetu. To su velike firme.125 13 Bogdan Sekulović:Poslovna ekonomika.str. Beograd. Najveća prednost ovog oblika organizovanja je to što korporacija omogućava prikupljanje ogromnih finansijskih sredstava od raznih posrednika. Mogu se osnivati sa ograničenom i neograničenom odgovornošću. Veliki poslovni sistemi se uglavnom razlikuju u dva oblika : .2005. korporacije. 6. time izbjegavajući trgovačke posrednike.prodajne zadruge – organizuju ih sitni proizvođači. Kao oblik organizovanja.stambene zadruge – građani se udružuju da zajedničkim sredstvima izgrade stanove ili druge stambene jedinice. Uporedo sa osnivanjem. 13 .2005. OBLICI ORGANIZOVANJA VELIKIH POSLOVNIH SISTEMA Način i oblici organizovanja velikih poslovnih sistema se razlikuju od organizacije malih i srednjih preduzeća. poput poljoprivrednika. ____________________________________________________ 10 Bogdan Sekulović:Poslovna ekonomika. Vlasnici korporacija imaju ograničeno jemstvo.Beogradska poslovna škola.2005.kreditne zadruge – bave se poslovima prikupljanja i koncentrisanja novčanih sredstava kao kreditnog potencijala za njene članove uz povoljne uslove.124 12 Bogdan Sekulović:Poslovna ekonomika. po pravilu. . neposredno od proizvođača.Beogradska poslovna škola. svoju djelatnost i svoje organe upravljanja .123 11 Bogdan Sekulović:Poslovna ekonomika. Vlasništvo je lako prenosivo. Vlasnici deonica mogu da ih u cijelosti ili djelimično prodaju i to po cijeni koja im odgovara. korporacija ima niz specifičnosti : . često organizovane u multinacionalne kompanije. Beograd. Velike privredne organizacije u svijetu su.korporacije . jer za to odgovara korporacija kao pravni vlasnik poslovanja.nabavne zadruge – najčešće se udružuju sitni proizvođači-zanatlije.str.ima svoju imovinu. . Beograd. Oni nisu lično odgovorni za dugove korporacije.predstavlja jedinstvenu cjelinu u poslovnom i vlasničkom pogledu . čiji minimalni broj se određuje zakonom.1.njeni dijelovi nemaju ni sredstva ni organe upravljanja . biraju se i organi zadruge – upravni i nadzorni odbor.god. koje čine isljučivo zadrugari. koju čine svi zadrugari i u kojoj svaki član ima samo jedan glas.god.. Zadruga ima svoju skupštinu. 6.ribarske zadruge – profesionalni ribari udružuju svoja sredstva i rad da bi razvijali ribarsku profesiju .god.126 . Beograd.holdinzi.2005.str.Beogradska poslovna škola.potrošačke zadruge – potrošači se udružuju sa ciljem da.

U upravljačkom pogledu. 14 Bogdan Sekulović:Poslovna ekonomika.2. imovinu. Ono se registruje i ima sve karakteristike drugih vrsta preduzeća. Učlanjenjem u holding. kao grupu preduzeća. Preko svojih predstavnika učestvuje u upravljanju preduzeća članica. matično preduzeće je ključno preduzeće u grupaciji. od kojih jedno predstavlja matično ili upravljačko preduzeće. Preduzeća članice imaju status pravnog lica. istraživačkorazvojni. poslovne jedinice djeluju skoro kao zasebna preduzeća – vode svoje poslovanje. djelatnost ili firmu.god. Beograd. vodi poslovne knjige. Posebna karakteristika holdinga je vlasnička objedinjenost članova. Holding nema karakter jedinstvene poslovne cjeline. Prisvaja dio dobiti preduzeća članica. Holding. preduzeća koja idu u njegov sastav gube svoju upravljačku. što podrazumijeva osiguranje.2005. holding nema status pravnog lica. Čisti holding je onaj koji se isključivo bavi upravljačkom djelatnošću. pored upravljačkih. 6. finansiranje i upravljanje preduzećem. Ne bavi se drugim djelatnostima. npr. ali najčešće se govori o dvije vrste : čistom i mješovitom holdingu. već su sve članice autonomne u poslovanju. Ovi holdinzi obavljaju i određene zajedničke poslove za druge članice holdinga. Nema svoja sredstva.Beogradska poslovna škola. obavlja i poslove proizvodne. Holding djeluje na dva načina : kao preduzeće ili kao grupa preduzeća. a ostala su zavisna ili kontrolisana preduzeća14. trgovinske i uslužne djelatnosti. ali ne i poslovnu autonomiju. 14 . Holding.Ovi sistemi su manje-više decentralizovani i svi imaju brojne poslovne jedinice. različitog stepena samostalnosti u poslovanju. Ipak. članice su zavisne od matičnog preduzeća. i to srazmjerno uloženom kapitalu u njima. svoju firmu. i to u visini od 51 pa čak do 100 %. U poslovnom pogledu. marketinški. kadrovski i dr.129 Zahvaljujući tome. djeluje u formi matičnog preduzeća. Ogleda se u tome što matično preduzeće ima svoj udio – kapital u glavnici svih njegovih članica zavisnih preduzeća. ali i snosi rizike u njihovom poslovanju. čine matično i sva zavisna preduzeća. Ima više vrsta holdinga. poput proizvodnje i usluga. Ne vodi poslovne knjige. matično preduzeće ima upravljačku dominaciju nad njegovim preduzećima i sistemom kao cjelini. One i dalje nastavljaju da djeluju kao samostalni poslovni subjekti sa statusom pravnog lica. Matično preduzeće ima status pravnog lica. kao preduzeće. U svom sastavu ima više članica – preduzeća. U ovom slučaju. HOLDING Holding je složeniji organizacioni oblik od korporacije. Mješoviti holding.str. ništa se ne mijenja. U korporacijama konglomeratskog tipa. samostalno utvrđuju i raspodjeljuju ukupan prihod.

Za postizanje ovog cilja. Dobitak je osnovni cilj poslovanja preduzeća. 15 . u cilju povećanja materijalnih dobara. bitno je da se preduzeće stalno unapređuje i razvija. svaka organizacija mora biti spremna da zadovolji potrebe tržišta. Sve razvijene zemlje svijeta pridaju veliku pažnju razvoju i unapređenju kvaliteta proizvoda i usluga. ZAKLJUČAK Ljudi su osnovno obilježje u svakoj organizaciji. njihovo međusobno udruživanje i djelovanje. Ovi interesi će biti više i bolje podmireni ako su rezultati poslovanja veći. Povećanjem rasta potreba. Svaka organizacija mora da se oblikuje. Za postojanje preduzeća je bitno postojanje ljudske aktivnosti. Maksimizacija rezultata se ispoljava kao nužan uslov motivacije zaposlenih. Svako preduzeće se formira u skladu sa postojećim propisima. Ostvarenim rezultatom poslovanja podmiruje interese zaposlenih radnika.7. opstanka preduzeća i zadovoljavanja potreba društva. Svoju djelatnost započinje privrednom aktivnošću. preduzeća i društva u cjelini. usklađuje i usmjerava na postavljene ciljeve.

Beograd. 2007.Bajro : Osnove ekonomije. LITERATURA 1. 1996. god. 2005. Golić. 16 . 3. 2. Pravni fakultet Univerziteta u Sarajevu.Mirjana : Ekonomika preduzeća. Sarajevo. god. Ratković-Abramović. god. Beograd.Bogdan : Poslovna ekonomika.8. Beogradska poslovna škola. Beogradska poslovna škola-Visoka škola strukovnih studija. Sekulović.

17 .