P. 1
bana hoan chinh

bana hoan chinh

|Views: 2|Likes:
Published by Tran Tuan Dung
Dan toc bana
Dan toc bana

More info:

Categories:Types, Research
Published by: Tran Tuan Dung on Feb 08, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PPT, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/08/2012

pdf

text

original

DÂN T C BA NA

NHÓM SINH VIÊN
1.

TR

NG HUY N TRANG

- T ch c xã h i - Phong t c t p quán
2.

PHAN V N TI N
- Kinh t truy n th ng

3.

V CHÍ THÀNH
- Khái quát chung - V n hoá v t ch t

4.

BÙI TH THU LINH
- V n hoá tinh th n

M cl c
I. II. III. IV. V. VI.

Khái quát chung Kinh t truy n th ng V n hoá v t ch t V n hoá tinh th n T ch c xã h i Phong t c t p quán

I. Khái quát chung 
 



Tên dân t c: Bana (T Lô, Krem, Roh, Con Kde, ALa Công, Kr ng). Ng i Bana là dân t c nói ngôn ng -Kh me (ng h Nam Á) i n hình mi n Nam Trung B . Dân s : 174.456 ng i (n m 2004). Ng i Bana c trú trên vùng lãnh th t ng i khu bi t. a bàn sinh s ng c a ng i Bana là cao nguyên và núi r ng r ng l n, tr i dài theo h ng B c Nam, n m ph n ông B c Tây Nguyên. Di n tích t kho ng 9000 km2. Ranh gi i t c ng i c a Bana li n k v i ng i X ng phía B c, ng i Vi t phía ông, ng i Gia Rai phía Tây& phía Nam. 

Khí h u vùng ng i Bana mang nh ng c i m c a khí h u Tây Nguyên, là khí h u nhi t i gió mùa, nh ng do b ch n b i b Tr ng S n Nam nên nh h ng gió mùa không m nét nh các vùng phía B c. M t n m chia thành 2 mùa rõ r t là mùa m a và mùa khô. Mùa m a kéo dài t tháng 4-10, mùa khô t 4tháng 1-3. 1-

II. Kinh t truy n th ng
1. Tr ng tr t 

Tu theo nh ng tiêu chí khác mà ng i Bana chia r y thành nhi u lo i khác nhau, v i nh ng tên g i khác nhau l y ch t l ng làm tiêu chí, l y a hình làm tiêu chí có r y d c ven núi, có r y ven i hay chân núi, ven sông c ng có khi là gi a cù lao sông, l y cây tr ng làm tiêu chí, có r lúa, r ngô, r bông«.

Chu trình làm R y  

M u chu trình làm r y là vi c ch n r y, do àn ông trong gia ình m nhi m, ck t h p khi i s n b t, ánh cá trong 2 tháng sau mùa thu ho ch. Khi ch n c ám r y ng ý, ng i Bana kh ng nh chi m h u b ng cách phát quan m t kho ng r ng nh vài ch c m2 và c m trên ó m t o n cây có ch c ngang. 

Công c t a lúa là chi c g y ch c l , vu t nh n u vào gi a, có ho c không có ng s c b t u và chi c ng l ô ng h t gi ng do ph n s d ng. Cách th c th ng th y là ng i àn ông 2 tay 2 g y ch c l ng tr c, ph n dàn hàng ngang theo t a ng sau. 

R y c rào b ng thân cây v u ho c tre b ôi cao ch ng 1,5-1,75m l i i vào r y có 1,5c u thang lên xu ng b ng thân cây v ng to ch t kh c. ch b ng ph ng ng i ta d ng m t nhà r y có c u trúc nh nhà sàn qui mô nh h n nh ng gia ình n ngh ng i c ng nh b o v r y.

Kho thóc  



V i k thu t a canh n ng r y Bana em l i nhi u lo i s n ph m cung c p s n ph m các nhu y u ph m cho cu c s ng t s n, t tiêu. N ng r y Bana là hình th c tr ng tr t du canh Công c làm r y truy n th ng c a ng i Bana bao g m: rìu, dao, r a, dao có móc u, g y ch c l và ng l ô gieo t a, cu c con cu c c và dao bè cong rày c , gùi nh , gùi l n thu ho ch

Công c làm r y và hái l

m

2. Ch n nuôi  

Là ho t ng s n xu t có vai trò quan tr ng th hai sau tr ng tr t ng i Bana. V t nuôi truy n th ng bao g m trâu, bò, ng a, dê, chó, gà,«. Các v t nuôi c a ng i Bana mang nhi u c tính sinh h c c a ng lo i s ng trong r ng. V t nuôi quan tr ng nh t là trâu. Tr c ây, trâu c th rông ngoài r ng cho t ki m n và sinh s n, khi nào c n ng i ta m i lùa v

V t nuôi ng

i bana  

Gia súc gia c m c nuôi theo ph ng th c n a th rông n a ch m sóc. Các s n ph m ch n nuôi ho c sóc. dùng làm v t hi n sinh cho các l cúng trong n m ho c dùng trao i. i. Ít khi dùng c i thi n b a n hàng ngày càng không nh m m c ích kéo cày hay l y phân tr ng tr t. Trâu t. là v t nuôi có giá trong trao i, cúng l . Các l h i l n và các v vi ph m lu t t c trong làng th ng kèm theo vi c hi n t gia súc. súc.

3. Ng

i Bana làm m t s ngh th công 

an lát do àn ông th c hi n. Vì an lát là n. tiêu chu n b t bu c c a các thanh niên các cô gái ch n làm ch ng trong t ng lai. Mùa lai. an lát th ng vào 2 th i kì: tháng 6-7 theo kì: l ch a ph ng, th i kì chu n b vào mùa thu ho ch là t m tháng 111112, 12, th i kì sau mùa thu ho ch. ch.

Gùi ng

i bana  

S n ph m an lát ch y u cá lo i gùi áy h ng th p, áp v i nhau t 4 m nh g . Gùi bao g m nhi u lo i khác nhau: gùi l n ng lúa, gùi nh tu t lúa hay i nhau: r ng, gùi l n an th a m t cáo dùng ng b u n c l y n c và l y c i. i. Ngoài gùi, s n ph m an lát còn g m s t ng c cá lo i d ng c làm g o nh thúng, m ng, d n, sàng, nia, các công c ánh b t các nh m, t, s i, l nh cá, r xúc cá, tre r ng làm c p, mây r ng làm c p và dây eo gùi, g làm áy gùi. gùi.

Các lo i gùi c a ng i Bana c tr ng bày b o tàng Tây Nguyên 

D t v i là tiêu chu n b t bu c c a ng i thi u n c các chàng trai ch n làm v . Khung d t v i c a ng i Bana thu c lo i khung c a ng i Anh- ô-nê-giêng có Anh- ô-nêkh p các dân t c Tây Nguyên. Nguyên. S n ph m an ch y u là các t m v i nguyên kh , hoá v n trên các t m v i khác nhau tu theo m c ích s d ng c a t m v i ó

Thi d t v i 

M i làng Bana th ng có m t n 2 ng i làm ngh rèn, ng i làm ngh này th ng là àn ông. ông. Công vi c ch y u c a các th rèn là s a ch a các nông c , gia c , v khí nh rìu, cu c, giáo dài và ki m. m. Do y u t nguyên li u mà ngh g m không phát tri n ng i Bana. S n Bana. ph m g m là các n i, bát, bao g m n i n u c m, n i n u canh, n i ng n c, bát n«. n«

bình g m dân t c bana

4. Trao 


i

Ph ng th c trao i v n là v t i v t. t. Giá c trao i ch là t ng i nh ng ít sai bi t gi a các vùng. V t vùng. c em trao i th ng là gia súc, gia c m, nông s n, s n ph m d t, v t c n trao i là chiên, ché, n i ng, mu i, s t, ch thêu, l i ánh cá, cá khô«. khô«

5. Khai thác các ngu n l i t nhiên   

óng vai trò quan tr ng trong i s ng ng i Bana bao g m s n b n, s n b t và hái l m. m. S n t p th và s n cá nhân. S n t p th có chó là hình nhân. th c th ng th y mùa khô. khô. Cùng v i s n b t các lo i, ng i Bana tìm hái các lo i rau r ng, m ng r ng, n m r ng, các lo i qu r ng, c r ng, áp ng nhu c u b a n hàng ngày«. 3 lo i ngày« c mài: tr ng, en, , trong ó lo i tr ng khó ào mài: nh ng th m ngon, 2 lo i còn l i d ào nh ng không th m ngon b ng c tr ng. ng.

B t cá d i sông, em l i ngu n th c ph m th ng xuyên h n so v i s n b n dù có th vai trò không quan tr ng b ng s n b n ây là công vi c th ng xuyên c a c àn ông và àn bà ng i Bana. Bana. Hình th c ánh b t cá khá phong phú, p b , oá, mò b ng tay, xúc b ng r , úc nôm« nôm«. C ng có khi ánh cá b ng cách gi lá c l y trong r ng cho cá ng t mà n i lên

III. V n hoá v t ch t
1. 2. 3. 4.

Nhà c a Trang ph c m th c Ph ng ti n v n chuy n

Buôn làng
Làng là n v c trú c a ng i Bana,làng c t n i b ng ph ng ho c ven sông su i.Các ngôi nhà u i. cùng h ng ( k c nhà Rông). Rông). u quay theo h ng Nam, u h i n m theo h ng ông tây« tây«

1. Nhà c a

Nhà c a

Nhà Rông

Nhà

Nhà Rông
Là ngôi nhà công c ng, cao l n và p ng n i b t gi a làng, ó là tr s c a làng,n i các bô lão t t u làm vi c công,n i dân làng,n i thanh niên ch a v và trai goá v ng êm,n i ti n hành các nghi l phong t c c a c ng ng,n i ti p khách l vào làng. làng.

Quá trình làm nhà Rông
Vi c làm nhà Rông c th c hi n trong vòng 7 ngày. ngày.Ngày u dành cho c c t và o c t.Ngày th t. 2 dành cho ào l chôn c t,d ng c t, t xà ngang và kèo. kèo.Ngày th ba và th t dành cho làm nóc,mái,phên vách,ván,sàn.Ngày th 5 cho d ng các vách,ván,sàn. dàn giáo.Ngày th 7 làm sàn nhà,sàn l thiên và c u giáo. thang lên xu ng.

K t c u bên trong nhà Rông

Các lo i nhà Rông

L m ng nhà Rông m i

Sau khi nhà Rông c hoàn thành ít ngày,ng i Bana t ch c l âm trâu m ng nhà Rông m i kéo dài 1 ngày 1 êm. êm. 

Ng

i Bana

nhà sàn. sàn.

Nhà 

Ng i Bana th ng lo i nhà sàn dài hàng gian,có m t hành lang thông gi a các gian dành cho các gia ình l n g m nhi u c p v ch ng và con cái. cái. Nhà nh Bana có 3 gian hay 5 gian. gian. Ng i Bana th ng làm nhà m i vào mùa khô khi công vi c n ng r y ã hoàn t t. t.

Nhà dài dành cho gia ình l n

Nhà nh 3 gian 

Khi d ng nhà ng i ta d ng cây c t u h i phía trái c a chính tr c vì ây là gian v ch ng ch nhà,gian g c c a ngôi nhà.Sau ó nhà. ng i ch gia ình s làm l cúng xin các v th n linh phù h cho các thành viên trong nhà luôn luôn m nh kho .Ng i àn bà ch nhà là ng i d i n c vào h chôn c t nhà.Ti p ó nhà. các b ph n c a ngôi nhà m i c d ng nên« nên«

M t b ng sinh ho t nhà 5 gian Korobang

B p nhà ng

i Bana

2. Trang ph c 
Trang ph c truy n th ng c a ng i Bana bao g m:kh (kpen),áo m: (ao,ao(ao,ao-hop) váy (h pen), t m d (kh n) và kh n b t u (tleit n). n). Theo các già làng,v n x a,ng i bana ch có kh , áo,váy m c màu tr ng.V sau ng. ng bào m i bi t nhu m màu và d t hoa v n màu. màu.

Trang ph c nam 
Bao g m kh áo và th t l ng.Có 2 lo a kh ng. là kh ngày th ng và kh ngày l . Kh ngày th ng r ng 20-25 cm, 20dài 2,5-3m. Kh ngày l dài 2-2,5 m, r ng 3535-40 cm

Trang ph c n 
Bao g m kh n qu n u, áo và váy« Trang ph c n c ng có 2 lo i là dùng trong ngày l và ngày th ng«

Trang ph c n

Trang ph c trong ngày l

Trang ph c n

Váy và áo n trong ngày l

Trang ph c n

Ngày th

ng

Trang ph c già làng

Trong ngày l   

Trang ph c c a già làng và th y cúng gi ng nh trang ph c c a ng i th ng,nh ng hoa v n nhi u h n và nhi u màu h n. Tr em Bana ngày nh th ng tr n và c u sau l ng b ng t m áo choàng.Khi l n h n chúng c ng c may nh ng b trang ph c gi ng nh trang ph c c a ng i l n nh ng ít hoa v n h n. Nhìn t ng th ,hoa v n trên trang ph c ng i Bana có n n màu chàm,hoa v n màu là ch o,k t h p v i màu xanh và màu tr ng,t o c m giác v a trang nhã,v a s c s và gây chú ý cho ng i nhìn.

3. m th c
Ngu n th c n c a ng i Bana r t phong phú. phú.Bao g m các lo i l ng th c,các lo i th c ph m và các lo i cây n qu t s n xu t« t«

Các món n c a ng 

i Bana 

Món c m:tr c ây,g o n p n u trong ng l m: ô gi ng c m lam là món n ph bi n c a ng i Bana. Bana. Món cháo:th ng cháo: c n u trong l b m .G o n p ngâm vài gi ,v t ra ráo r i giã nh trong c i.X ng i. c n u nh r i b mu i và b t g o vào, un nh l a cho n khi cháo nhuy n.C ng có khi ng i Bana n. n u cháo hoa v i mu i và bí« bí«

Các món n c a ng 

i Bana 

Món bánh:ng i Bana có món bánh ót làm nh g o bánh: n p t ng t nh bánh Ch ng c a ng i Vi t.Khi t. n,bánh c ch m v i mu i t.Bánh ót hay có t. trong l b m ,do ng i dân trong làng óng góp cho gia ch . Món canh:canh là món n hàng ngày.Nguyên li u canh: ngày. làm canh r t a d ng.Bao g m các lo i ng. m ng,rau,n m,th t cá,x ng,cua, c«Vào nh ng d p c« cúng l ,ng i Bana ch bi n món canh t ng h p:th t,da,x ng,lòng p: c ch t nh n u v i bí,cà, t và mu i n u trong các n i ng to.. to..

Các món n c a ng 

i Bana  

Món rang:ngoài th t gia súc,thú r ng,thu sinh,ng i rang: Bana còn n các lo i côn trùng và u trùng nh :châu ch u,cào cào«Cách ch bi n là v t b cánh,lu c qua cào« r i rang v i mu i. i. Món th t tái:là món dành cho nam gi i trong các d p tái: ám th . Món mu i t:mu i t là món d làm và r t ph bi n t: trong b a n c a ng i Bana. t tr ng trên r y hay Bana. i c a ng i Kinh c tr n v i mu i r i giã nh trong c i hay bát« bát«

M t s cách b o qu n th c ph m c a ng i Bana 

Ng i Bana có m t s cách b o qu n th c ph m nh :làm khô,làm chua và mu i

4. Nh c c  

  

Có kho ng g n 20 lo i nh c c c a ng Bana.Chia làm 4 lo i khác nhau: Nh c c dây Nh c c rung Tr ng Nh c c t thân vang

i

M t s lo i nh c c thông th c a ng i Bana

ng

àn Broh

àn Goong ê

M t s lo i nh c c thông th c a ng i Bana

ng

àn Klonhpút

àn T r ng và KlângKlai

M t s lo i nh c c thông th c a ng i Bana

ng

C ng chiêng

C ng chiêng
C ng chiêng Là lo i nh c c c tr ng c a ng i Bana nói riêng và ng i Tây nguyên nói chung. chung. M t b c ng chiêng g m 2 lo i: i: Chinh: Chinh:là nh c c có núm. núm. Chiêng: Chiêng: là lo i nh c c không có núm. núm.

Chinh

chiêng    

C ng chiêng là lo i nh c c nghi l , c dùng trong các l th c. Có nhi u b c ng chiêng khác nhau dùng trong các l th c khác nhau: B 3 chi c(chiêng sor,chiêngpêng) dùng trong l âm trâu,m ng lúa m i. B 10 chi c(chiêng h uh)dùng trong các l b m ,l m ng chi n th ng,cúng máng n c.

Tr ng 
Tr ng th ng c dùng trong các ngày l ho c thông báo tin t c cho c ng ng. ng. Có 2 lo i tr ng: ng: - Tr ng to. to. - Tr ng nh

Ph

ng ti n v n chuy n và v khí c a ng i Bana

Ph

ng ti n v n chuy n

Ph ng ti n v n chuy n ch y u c a ng i Bana là Gùi. Gùi.Ph n v n chuy n gùi t t h n àn ông vì h ph i l y c i và n c hàng ngày. ngày.

V khí
V khí c a ng i Bana n gi n,bao g m:ná(sr ),khiên m: (khêl),giáo dài(htác) và g m( ao) ôi khi ng i ta c ng dùng dao,rìu làm v khí trong chi n u hay s n b t. t.

V khí c a ng

i Bana dùng trong is n

IV. V n hoá tinh th n

1) Ngôn ng : Nhóm ngôn ng Môn ± Khmer
Ng t c Môn-Khmer là m t nhóm ngôn ng bao g m kho ng Môn150 ngôn ng c a ng h Nam Á a s t p trung t i ông Nam Á

2)Tôn giáo - tín ng

ng:

a) Tín ng ng Quan ni m ³V n v t h u linh´. T t c các s v t hi n t ng trong t nhiên và chính b n thân con ng i u có linh h n b) Tôn giáo: Tôn giáo chính th ng Kon Tum trong ó có dân t c Bana hi n nay có: o Thiên Chúa, o Ph t, Tin Lành và Cao ài.

3) V n hóa- ngh thu t hóaa) L h i (còn mang tính
nguyên h p)

L b m
- là m t nghi l c a dân t c Konk eh thu c m t trong nh ng nhóm chính c a dân t c Ba na, t nh Gia Lai, Bình nh

+ Th i gian: Kéo dài 5 ngày + T ch c
d ng nhà m m i và sau ó m i ng i b t tay vào d n d p khu nhà m c chu n b d ng nhà m m i làng cùng gia ình ho c nh ng gia ình có ng ngh a a d ng nhà m m i cho ng i ch t i ch t ra

Ngày

u tiên: làm l c u xin h n ma ng i ch t cho tiên:

Ngày th hai: ngày làm nhà m (an r p m b xát) dân

Ngày th ba (b xát): sau khi ã th t heo xong, gia ình cùng dân làng em r u, th t t i khu nhà m n u ng chia tay (h pong) v i ng i ch t Ngày th t (an r tuk): T m sáng trâu ho c bò c d t ra nhà rông c a làng làm th t Ngày th n m (an r dak tong) : L tong) b m có th c coi là xong. Th nh ng, gia ình c a ng i ch t v n còn ph i ti p t c làm cho xong m t s công vi c có liên quan t i l b m : s a so n c m r u ãi nh ng ng i làm và làm l t n các th n, r a s ch n i niêu

- L h i Puh H Drih
L h i ã c t ch c cách ây trên 40 n m, c u m a thu n gió hòa,m i ng i oàn k t th ng yêu nhau, c u mùa màng t i t t b i thu, xua u i tà ma, d ch b nh

- L h i Cúng
Tum

t làng c a ng

i Ba Na

Kon

Dân làng Ba Na làm l cúng t làng vào cu i tháng 2 u tháng 3 âm l ch khi chu n b vào v s n xu t ho c khi d n n vùng t m i.

b) Múa  Ho t ng nh y múa ng i Bana g i là Soang.  Ng i Bana, tr già, trai gái, nam n ai c ng bi t múa và múa r t p.  Các i u múa chính: soang Khiêl, soang Tap s g , soang Grong Atâu«

c) V n h c
Ng i Bana có m t kho tàng v n h c dân gian vô cùng phong phú, các th lo i, t hát ru (plung), ca dao, t c ng (P k), hát giao duyên (Av ng) d n. Tr ng ca - S thi (H amon) V n h c dân gian Bana là th ng g n li n v i âm nh c trong t t c các th lo i, t th cho n v n xuôi - hát k

K t qu nghiên c u c a các nhà nghiên c u phônphôn-c -lo v v n h c dân gian thi u s thì v n h c dân gian Bana chia thành ba lo i hình: - V n h c nói v n: g m l i nói v n vè (nh t c ng , thành ng c a ng i Vi t) và câu . - V n h c k : g m c tích, truy n c i - V n h c hát g m: dân ca tr tình, th dân gian, th n tho i ca, s thi anh hùng ca. (Tác ph m tiêu bi u: s thi M NOI )

d) Âm nh c
Phát tri n khá cân i gi a nh c hát và nh c àn. H th ng nh c c phong phú, y các âm s c khác nhau, g m b n h nh c c c b n: - H nh c c dây: K ni, Goong hay còn g i là Tinh ning, Brõ« - H nh c c h i: Ala, T diep, Hi h (Ding y ng), Klông put« - H nh c c t thân vang: T¶r ng - Gl ng gl i, Ching ding (chiêng ng l ô, tre, n a), Chiêng (c ng chiêng). - H nh c c màng rung: các lo i tr ng (S g ) b t da«

e) Ngh thu t t o hình
Là nh ng ng nét hoa v n c trang trí trên trang ph c nam n , trên cán dao, trên gùi, trên nhà rông, trên nhà m , là ³R ng t ng m ´; là nh ng b c tranh trên mái nhà rông, trên mái nhà m ... Ph n ánh nh ng c nh sinh ho t th ng nh t c a ng bào nh : nh y múa, u ng r u, ánh c ng chiêng và t nh ng c nh nam n ái ân... ng sau nh ng ân... ng nét hoa v n, ng nét ch m kh c, nét v y là c m t tâm h n luôn h ng t i nh ng giá tr : Chân - Thi n - M .

V. T 

CH C XÃ H I
1. Thi t ch xã h i 1.1 Làng
i Ba Na g i là plei. Trên hay d i làng không còn

Làng là n v xã h i c a ng n v xã h i nào khác n a 

i u hành công vi c chung c a làng là ng i u làng hay ch làng. Ch làng có uy tín, c am hi u phong t c t p quán, có nhi u kinh nghi m s n xu t và c toàn th dân làng kính tr ng. V i ngo i: Ch làng là ng i i di n cho làng trong vi c giao ti p v i các làng i: khác và ón ti p khách chung c a làng. Ch c v ch làng không ph i cha truy n con n i, mà do dân c , vì th n u m t ch làng ch t ho c g p i u không hay x y ra nh h a ho n d ch b nh trong làng« thì dân làng s tìm ra mottj ng i tài s c và uy tín thay th . Giúp vi c cho ch làng là m t vài già làng, th ng bao g m 4-5 ng 4tu i.các già làng và ch làng h p thành h i ng già làng i àn ông cao    

V i n i: Khi trong làng có s ki n gì thì ng i ch làng s i: t p h p h i ng già làng l i bàn b c và tham kh o và th ng nh t ý ki n tr c khi quy t nh Trong làng c ng có tòa án phong t c, làm nhi m v xét x các vi ph m lu t t c hay các vi c ki n t ng, tranh ch p liên quan n phong t c Giúp vi c cho ch làng ngoài h i ng già làng còn có m t s ³ch c d ch´ nh ng i ch huy quân s , th y cúng, bà m v n. Ng i Ba Na c ng có t c k t ngh a gi a hai làng v i nhau. Tinh th n t ng tr và oàn k t gi a hai làng r t cao. Làng nào có vi c l n nh ám c i hay b m thì làng kia u có s giúp . Trai gái hai làng c ng c khuy n khích tìm hi u nhau và k t hôn v i nhau.   

2. Dòng h   

Dòng h Ba Na g m các thành viên là con cháu tr c h c a m t ông bà t trong m t s i còn nh c, th ng là 5-6 i ho c có 5th h n. Nhóm th nh t g m các thành viên t th h th nh t n th h th ba c g i là nhóm dòng h g n. Nhóm th hai g m các thành viên t th h th t tr i, c g i là nhóm dòng h xa.    

Dòng h b và dòng h m có vai trò nh nhau và có bình ng v i nhau M i dòng h u có ng i ng u g i là pg l krung ktum Trong h không phân bi t là con ông bác hay con cô con dì mà n u ai sinh ra tr c thì ng i ó là anh ho c ch C ng gi ng nh ng i Vi t vi c x ng hô c a con dâu hay con r gi ng nh con cháu mình

3. Hôn nhân   

Lu t t c Ba na khuy n khích trai khôn l y v , gái l n g ch ng. Ng i n tu i tr ng thành mà mu n ng. s ng c thân s b d lu n coi th ng và chê bai. Và bai. khi ng i c thân ch t i c chôn c t, b m s sài và n gi n h n so v i ng i ch t có v , có ch ng Nguyên t c hôn nhân c a ng i Ba na là n i hôn dân t c, ngo i hôn dòng h . Tuy nhiên tính ch t ngo i hôn dòng h c a ng i Ba na là không tuy t i. i. Lu t t c quy nh quan h tính giao và hôn nhân gi a các thành viên nam n cùng i và khác i, t c là con cô, con c u ru t ho c con chú con bác ru t b nghiêm c m ch t ch .   

Hôn nhân nhóm anh em ch ng và ch em v c ch p nh n nh ng theo nguyên t c xuôi chi u, anh trai l y ch gái, em trai l y em gái, không l y ng c chi u. V ch t ch ng có th l y u. em v nh ng không c l y ch v , ch ng ch t, v có th l y em ch ng nh ng không c l y anh ch ng. ng. Trong m t s tr ng h p ng i àn ông Ba Na v n c phép l y v hai n u ng i v c ng ý. N u nh ng i v ub vô sinh, s c kh e kém hay m c b nh tâm th n. Tuy nhiên n. tr c khi c i v hai, gia ình và dòng h bên ng i v c có quy n ph t v ng i ch ng m t s tài s n. n. Vi c li d hi m khi x y ra. N u có, nguyên nhân th ng là do ra. m t trong hai ng i ngo i tình, vô sinh, l i bi ng, r u chè, b o hành« Vi c li di do tòa án phong t c xét x , bên có l i hành« th ng ph i a cho bên kia m t s tài s n b i th ng danh d .   

T i ngo i tình dù b c m ng t nh ng không pah là không di n ra. T i ngo i tình th ng b ph t n ng. ra. ng. Theo lu t t c bên ngo i tình ph i b i th ng cho ng i kia 1 trâu, 1 l n, 1 ché r u, nh ng sau ó v chòng v n có th v i nhau n u không mu n li d Nam n c t do tìm hi u nh ng quy n quy t nh hôn nhân c a cha m c coi tr ng C trú sau hôn nhân là c trú luân phiên. Sau ám phiên. c i, ôi tân hôn l n l t nhà n 1-2 n m r i l i chuy n sang nhà kia. kia. n khi con cái ã l n và v ch ng có kh n ng t lo li u thì h c b m hai bên làm nhà và cho ra riêng. N u gia ình m t bên riêng. có hoàn c nh neo n thì co th c trú h n bên ó. ó. 

 

Gia ình Ba na mang tính ch t song h . Tr c ay gia ình Ba na th ng là gia ình l n, bao g m 3-4 th h . M i gia ình l n c trú trong m t ngôi nhà dài ng n thành nhi u bu ng cho các c p v ch ng và con cái. ng àu m i gia ình l n là ng i cái. ch nhà th ng là àn ông hi m khi là ph n . ó là ng i già có uy tín c m i ng i trong gia ình tôn kính và ph c tùng. Trong các gia ình khá gi ôi khi tùng. con có thêm tôi t s ng trong nhà ( m hay ích). ích). Ngày nay gia ình Ba na là gia ình nh bao g m v chông và con cái, m t s nhà còn có thêm ông bà, th ng là kho ng t 5-10 thành viên. Ng i àn ông viên. c ng là ch gia ình nh i u hành s n xu t và các ho t ng trong gia ình. ình.

4. Gia ình

VI. PHONG T C T P QUÁN 1. Phong t c c i h i 
   

Quá trình c i xin c a ng i Ba Na g m hai b c: l trao vòng và l c i L trao vòng: khi trai gái yêu nhau th ng có m t ng i xin ng ra làm m i. Ng i làm m i th ng là àn ông trung tu i, ã có v , kh e manh, th o phong t c và gi i vi c n nói. l trao vòng c kh i x ng t c hai phía. Tr c tiên ông m i g p ôi trai gái h i h có th c s th ng nhau và ng ý cho ông làm m i không. Khi hai bên ng ý h s nh ngày t ch c l trao vòng. L trao vòng di n ra tr oc s ch ng ki n c a hai bên gia ình và h hàng. Chàng trai trao cho cô gái chi c vòng eo làm t h t c m, cô gái trao cho chàng trai chi c vòng làm t ng. h nói v i nhau nh ng l i hay ý p i ý là khi h nhìn th y v t ã trao là nh ã th y nhau. K t ây chàng trai và cô gái chính th c c phép i l i hai bên và ch nagy làm l c i. V b n ch t l trao vòng giông nh l n h i hay l ính hôn c a ng i Vi t.

1.1 L c 


i  

Th i gian: sau l ch m vòng vài tháng tr lên nh ng không quá m t n m. Mùa c i th ng t tháng 12 n tháng 1 d ng l ch (t c là kho ng tháng 11 ên 12 l ch a ph ng) a i m t ch c có th là nhà rông ho c nhà dân. Tr c s ch ng ki n c a m i ng i, sau khi già làng làm l cúng th n linh ôi tân hôn u ng chung m t càn r u, n chung m t chi c ùi gà, bón cho nhau m t mi ng c m, nghe già làng và ông m i d n dò ph i yêu th ng chung th y ch m sóc lân nhau và nói nh ng l i t t lành. Tùy theo sau ám c i ôi tân hôn bên nào tr c thì s t ch c r c dâu hay r c r T i hôm k t thúc ám c i ông m i d n ôi v ch ng tr n nhà h s ng àu tiên, tr i chi c chi u h s n m. Các cô phù dâu n u c m, th t gà t i b p l a bên c nh và cô dâu chú r l i trao cho nhau hai cái ùi gà , m t n m c m và cùng n tr c s ch ng ki n c a m i ng i. n ây ám c i k nh k t thúc.

ôi v ch ng ng

i Ba Na

c in trên tem

2. Tang ma   

Tang ma là m t trong nh ng tr ng s c a ng i Ba Na. Khi trong làng có ng i ch t ng i ta ánh nh ng h i tr ng dài, ch m và u t i nhà rông báo cho dân làng và nh ng ngu i i r ng bi t mà tr v . Ng i ch t c khâm li m b ng áo váy m i , b g o và mu i vào trong mi ng, m t dúm mu i lên b ng, bu c ngón chân cái và các ngón chân vào v i nhau sau ó n m trên m t cáng tre t gi a nhà Lúc này bà con h hàng n chia bu n, ánh c ng chiêng, múa xoang và giúp gia ch lo vi c tang ma, thân nhân ng i ch t ng i quanh thi hài k l , than khóc, t tình th ng nh b ng cách út c m vào mi ng, th i h i thu c vào m t ng òi ch t     

Vi c chôn c t c ti n hành vào bu i chi u t i. Khi ra kh i nhà ng i ch t c a chân ra tr c, u ra sau. Trong lúc a ma có các nh c công eo m t n nh y múa, ánh c ng chiêng theo i u dành cho ám ma nhi u vòng quanh nhà. Khi ra n huy t ng i ta m i a xác vào quan tài. Ng i ta trong quan tài bên c nh ng i chêt m t qu b u ng g o, m t qu b u ng n c và m t s v t tùy thân c a ng i ch t nh t u thu c, kh n , kh , ná, xa quay s i« Khi l p m ng òi ta l i chia c a cho ng i ch t m t lân n a. Các tùy táng u c xé rách ho c p v mi ng. Chôn c t xong dân làng ng i x m quanh m nói m t vài l i ti n bi t v i ng i ch t, sau ó h ra su i t m r a s ch s tr c khi quay v nhà có tang n u ng chia bu n v i gia ch . Trong b a n, m i ng òi b m t mi ng c m, m t mi ng th t nh vào b p l a v i ý m i ng i ch t cùng v n. Sau hôm chôn c t m t ngày, anh em h hàng g n ra ngh a a làm nhà m cho ng i ch t.  

Nh ng ng i thân tong m t gia ìng th ng chôn gân nhau. N u s n ph và tr s sinh ch t, h c chôn chung trong m t quan tài, có m nh g ch n gi a. N u m con ch t cách nhau và tháng, ng òi ta c ng ào m và b t n p quan tài lên chôn chung. Tùy vào i u ki n kinh t , ng i ch t sau m t n m tr lên 3 n m c gia ình làm l b m , hay l óng c a nhà m

2.1 L b m  

 

Th i gian: là lúc giao th i gi a hai kì nông nghi p. gian: ng bào ã a h t thóc vào kho, ã làm l óng c a kho lúa. Kho ng tháng 12 n tháng 3 n m sau. Không gian: l h i t ch c t i ngh a a c a làng gian: Di n bi n: thông th ng m t l b m th ng kéo dài n: ba ngày hai êm Ngày u: là ngày chu n b . Thanh niên trong h , u: trong làng ra ngh a a giúp gia ch phát quang c cây, m t s khác vào r ng ch t cây mang v o các t ng. Nh ng ng i còn l i tham gia i c ng chiêng. Múa c ng chiêng, múa soang và u ng r u kéo dài n sáng ngày th hai.

C ng chiêng ánh trong l b m

Bi u di n c ng chiêng trong l b m 

    

Ngày th hai: L âm trâu b t u. Trâu c d t ra bu c vào cây c t ch c ch n. M t thanh niên kh e m nh c giao nhi m v âm trâu. Bài chiêng âm trâu c t u lên, ng i âm trâu tay trái c m khiên, tay ph i múa ng n giáo theo nh p chiêng u i trâu ch y vòng quanh c t. Sau nhi u vòng múa, ng n giáo c m ph p vào nách trâu, con trâu kh y xu ng, máu c h ng vào m t chi c ch u . Khi trâu ch t h n, m t ng i già c t uôi và treo lên c t. Ti p ó ng i ta gi t nh ng con bò và l n b ng cách p m nh vào u cho n ch t. Ng i àn ông ch nhà ng ra làm l cúng, v t cúng g m gan trâu và ti t trâu. L âm trâu k t thúc h hàng và dân làng giúp gia ch làm th t và ch bi n th c n. Hàng tr m ché r u c bu c thành m t hay hai hàng dài trong sân nhà m . n u gi chi u thì b a n b m c chu n b xong. B t u cu c n u ng, khi n u ng no say ng i ta b t u nh ng i u c ng chiêng và múa soang thâu êm.

L

âm trâu

nh ng ng

i khiêng tr ng bôi bùn

t

y ng

i, eo m t n

Quang c nh xung quanh m . Ng i ta nh y múa m y vòng li n quanh m . oàn khiêng chiêng tr ng i vòng tròn, i n âu thì có ng i quét s ch t á lá phía tr c cho i.

Cách m ch ng ch c mét, 1 dàn chiêng c treo và ánh r n rã. Xung quanh là các bã c a ghè r u ã dùng h t, tung tóe

Sau khi nh y múa xong, c oàn l i kéo v nhà rông, t m ngh nh ng v n khua chiêng tr ng cho n t i là bu i u ng r u và nh y múa. Già nh y, tr nh y, thanh niên c ng nh y. Và r u thì c c t thành hàng vào nh ng cây tre, ch c cho kh i và c chia thành t ng khu: khu cho thanh niên, khu cho tr em và khu cho nh ng ng i l n tu i.

THE END««

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->