Гарчиг

1. Төслийн үндэслэл
2. Төслийн зорилго
3. Маркетингийн төлөвлөгөө
Хэрэглээ
3.1.1 Дотоодын хэрэглээ, цаашдын хандлага
3.1.2 Дэлхийн хэрэглээ, цаашдын хандлага
Түүхий эд
3.2.1 Түүхий эдийн байдал, хэтийн төлөв
3.2.2 Түүхий эдийн эрүүл ахуй, стандартын шаардлага
Өрсөлдөгч
3.3.1 Импортын хуурай сүүний тухай
3.3.2 Дотоодын үйлдвэрлэгчдийн тухай
4. Үйлдвэрлэлийн төлөвлөгөө, тооцоо
Үйлдвэрлэлийн процесс
Тоног төхөөрөмжийн сонголт, түүний үзүүлэлтүүд
Хүний нөөцийн судалгаа
Үйлдвэрлэлийн тооцоо
4.4.1 Үйлдвэрлэлийн зардал
4.4.2 Бүтээгдхүүний өртөг
4.5 Сав баглаа боодол
5. Санхүүгийн төлөвлөгөө
5.1 Эхлэлтийн баланс
5.2 Орлого зарлагын төлөвлөгөө
5.3 Мөнгөн орлого ба төлбөрийн төлөвлөгөө

5.4 Үр ашгийн шинжилгээ
6. Эрсдлийн судалгаа
6.1 Гадаад эрсдэл
6.2 Дотоод эрсдэл
Ä¿ãíýëò

1. Төслийн үндэслэл
Монгол орон 30 гаруй сая малтай бөгөөд 2,4 сая хүн амын амьжиргаа, сайн сайхан амьдрах нь мал аж ахуй
үүний дотор сүүний үйлдвэрлэлээс ихээхэн хамааралтай. Бэлчээрийн мал аж ахуй эрхэлж, таван хошуу малаа сааж,
уламжлалт аргаар цагаан идээ хийж ирсэн нь хүн амын сүү цагаан идээний хэрэгцээг хангах, орлого, ажлын байр
нэмэгдүүлэхэд томоохон үүрэг гүйцэтгэдэг.
Төрийн мэдлийн эзэмшлээс хувийн эзэмшилд шилжих огцом үед сүүний салбар задарч, уналтанд орж,
үйлдвэрийн аргаар боловсруулсан сүүний хэмжээ 1990 онд 65 сая литр байсан ба түүний 14 000 тонныг хуурай сүү
хэлбэрээр ЗХУ-д экспортонд гаргаж байсан бол 2002 онд үйлдвэрийн аргаар боловсруулсан сүүний хэмжээ 5 сая
орчим литр болтлоо буурсан байна. Энэ нь хүнсний аюулгүй байдалд болон олон хүний амьжиргаа, амьдралд
сөргөөр нөлөөлжээ. Мөн сүүлийн жилүүдэд дараалан тохиолдсон ган, зудын гамшиг хүнд байдлыг улам
даамжруулав. Нийт малын 1/3 нь хорогдов. Сүүний хангамж, эрэлт хэрэгцээ нийлүүлэлтийн зөрүүг арилгаж сүүний
салбарыг сэргээх, зах зээлийн нөхцөлд тохирсон үйлдвэрлэл хөгжүүлэх зорилгоор Монгол Улсын Засгийн Газраас
“Цагаан хувьсгал” үндэсний хөтөлбөр санаачилж дотоодын сүүний үйлдвэрлэлд дэмжлэг үзүүлэх шийдвэр гарсан.
Энэ хугацаанд сүүний аж ахуй, үйлдвэрлэл эрхлэх олон хувийн компаниуд шинээр үүсч ажиллаж эхэлсэн. Нэг
хэсэг нь зах зээлийн ширүүн өрсөлдөөнийг давж чадалгүй унаж, зарим хэсэг нь түүхий эд-малын сүү цуглуулж авахад
хүндрэлтэй учирсан байна. Нийт ХАА-д бэлтгэж байгаа сүүний 1/3-г цуглуулж чадахгүй алдаж байгаа тухай

статистикийн мэдээ бий. Мөн ихэнх хэрэглэгч дотоодод үйлдвэрлэсэн сүү цагаан идээний чанар, аюулгүй байдалд
эргэлзэн импортын бүтээгдэхүүнийг өдөр тутмын хоол хүнсэндээ ихээр хэрэглэх болсон байна.
Хуурай сүүний гол түүхий эд болох шингэн сүүний нийлүүлэлт улирлын шинжтэйгээс гадна түүнийг удаан
хадгалах боломжгүй байдгаас сүүг хуурай байдлаар хэрэглэх нь ихээхэн ач холбогдолтой болж хуурай сүүний
хэрэглээ улам бүр өсч байна.
2004 оны байдлаар манай улсад 8100,0 мянга орчим ам.долларын сүү сүүн бүтээгдэхүүн импортлогджээ.1 Ýíý
èìïîðòûí 25 îð÷èì õóâийг õóóðàé ñ¿¿ ýçýëæ áàéãàà íü ýíý çàõ çýýëä ºðãºí áîëîìæ áàéãààã õàðóóëæ áàéíà.
Өнөөгийн байдлаар манай зах зээл дээр худалдаалагдаж буй хуурай сүү нь гялгар уут, болон төмөр саванд
ñàâëàãäñàí, àìò ¿íýð ÷àíàðûí õóâüä èìïîðòëîãäîí èðñýí óëñààñàà õàìààð÷ ÿíç á¿ð áàéäàã. ¯¿íèéã äàãààä çàõ çýýëä
áîðëóóëàãäàæ áàéãàà ¿íý íü áàãà çýðýã çºð¿¿òýé ÷ åðºíõèé人 1 êã õóóðàé ñ¿¿íèé ¿íý íü 2800-3600 òºãðºãèéí õîîðîíä
хэлбэлздэг. Манайд эрчимжсэн ферм зогсонги байдалд орсноос шалтгаалж одоогоор зун намрын ид саамны үед үнэ
нь бага зэрэг хямдарч өвлийн улиралд эрс өсдөг байна. Харин хуурай сүүний онцлог нь шингэн сүү шиг улирлын
íºëººëºë áàãàòàé õàëæ ãàøèëàõ, èñýæ ìóóäàõ, àìò ¿íýð íü àëäàãäàõ, óóðøèõ çýðýã íºëººëºë áàéõã¿éãýýðýý äàâóó
òàëòàé. ¯¿íèéãýý äàãààä òýýâýðëýëò õàäãàëàëòàä òýñâýðòýé ó÷èð îëîí óëñûí çàõ çýýë äýýð ñ¿¿ ñ¿¿í á¿òýýãäýõ¿¿íèé
õóäàëäààíä ãîë áàéð ñóóðèéã ýçýëäýã.
2. Òºñëèéí çîðèëãî
Õóóðàé ñ¿¿íèé ¿éëäâýð áàéãóóëàõ òºñëèéí çîðèëãî íü:
1. ªºðèéí îðíû õóóðàé ñ¿¿íèé õýðýãöýýíèé òîäîðõîé õýñãèéã ýõ îðíû ¿éëäâýðèéí

÷àíàðòàé áàòàëãààòàé

á¿òýýãäýõ¿¿íýýð õàíãàõ
2. Èìïîðòûã îðëîõ ýõ îðíû á¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýõ
3. Өөрийн орны бэлэн түүхий эдийг үйлдвэрлэлд ашиглах, ингэснээр малчдын үйлдвэрлэлийг дэмжих, тэдний
орлогыг нэмэгдүүлэх
4. ¯éëäâýðëýëèéí îð÷èí ¿åèéí îëîí óëñûí ñòàíäàðòàä á¿ðýí íèéö¿¿ëýí óëìààð á¿òýýãäýõ¿¿íýý ýêñïîðòëîõ
5. Ажлын байр бий болгох

6. Үр хүүхдээ Монголдоо үйлдвэрлэсэн сүүгээр хооллож хүнсний аюулгүй байдлыг сайжруулахад оршино.

1

Статистикийн мэдээнээс

äóíäæààð 3800 îð÷èì òºãðºãèéã ñ¿¿ öàãààí èäýý õóäàëäàí àâàõàä çàðöóóëäàã áàéíà. Ýíý çàðëàãà íü ºðõèéí íèéò
мөнгөн зарлагын 3 орчим хувийг эзэлдэг нь тийм ч бага тоо биш юм.

3. Маркетингийн төлөвлөгөө
3.1 Õýðýãëýý
3.1.1 Дотоодын хэрэглээ, цаашдын хандлага
Ñòàòèñòèêèéí ìýäýýëýëä òóñãàãäñàíààð ìàíàé óëñûí íýã õ¿íä íîãäîõ ñ¿¿ ñ¿¿í á¿òýýãäýõ¿¿íèé ñàðûí äóíäàæ
õýðýãëýý 10.5 êã áºãººä íýã ºðõ ñàðä

1200

1105.6
976.3

1000
835.2
800
600

458

400
200
0
2001

2002

2003

2004

Зураг 1:Монгол улсын 2001-ээс 2004 он хүртэлх хуурай сүүний хэрэглээ1
Гаалийн дүн мэдээгээр 2000 онд манай улс жилдээ 345.47 тонн хуурай сүү импортлож байсан бол энэ тоо жил
дараалан огцом өсч 2002 онд 835.2 тонн, 2003 онд 976.3 тонн, 2004 онд 1105,6 тонн болтлоо өсчээ. Энэ нь мөнгөн
ä¿íãýýð áîäâîë 2004 îíä îéðîëöîîãîîð 2108 ìÿíãàí àì.äîëëàð áóþó 2.7 òýðáóì îð÷èì òºãðºãíèé õóóðàé ñ¿¿ã
èìïîðëîñîí áàéíà.
Гэвч энэ нь зөвхөн гаалийн бүрдүүлэлт хийж орж ирсэн хуурай сүүний хэмжээ бөгөөд үүгээр манайд хуурай
сүүний томоохон зах зээл байгааг харж болно.

1

гаалийн ерөнхий газрын дүн мэдээнээс

Өнгөрсөн онд манай улсад 10 гаруй улсаас хуурай сүү импортолсон бөгөөд дийлэнх хувийг нь ОХУ, Солонгос,
Шинэ Зеланд, Сингапур, Белорусс улсууд эзэлж байна. Манай оронд хуурай сүүг нарийн боовны болон нийтийн
õîîëíû ãàçðóóäàä, ñ¿¿ çàéðìàãны үйлдвэрүүдэд бэлэн бүтээгдэхүүний түүхий эд хэлбэрээр голчлон хэрэглэж байна.
Õóóðàé ñ¿¿ã òîñëîãèéí áàéäëààð íü 5% áóþó òîñëîãã¿é, 10%-ийн 20%-ийн, 25%-ийн, 32%-ийн, 35%-ийн тослогтой
гэж ангилдаг.

440
660
тослогтой
тослоггүй

Зураг 2: Хуурай сүүнд агуулагдаж байгаа тослогийн хэмжээнээс шалтгаалсан борлуулалтын хэмжээ /тн-оор/.
Зөвхөн Улаанбаатар хотын хэмжээнд 23 сүүний үйлдвэр, 115 зайрмагны үйлдвэр ажиллаж байна.
Òîñëîãòîé ñ¿¿íèé òóõàéä èõýâ÷ëýí øèíãýí ñ¿¿, òóõàéëáàë Òåòðàïàê ñàâëàãààòàé, ýëåêñòð áîëîí àðèóòãàñàí ñ¿¿,
òàðàã, ààðö ¿éëäâýðëýõýä àøèãëàäàã áîë òîñëîãã¿é ñ¿¿ã çàéðìàãíû, íàðèéí áîîâíû ¿éëäâýð¿¿äýä àøèãëàæ áàéíà.
5%- 15%-òàé áîëîí òîñëîã áàãàòàé ñ¿¿ãýýð çàéðìàã õèéõäýý 10 ë øèíãýíä 2 êã õóóðàé ñ¿¿ã õýðýãëýí 100 øèðõýã
çàéðìàã ¿éëäâýðëýæ áàéíà. ªâºë çóíû áîðëóóëàëòûí áàéäëààñ øàëòãààëàí íýã æèæèã öåõ ñàðä äóíäæààð 5000 ø
çàéðìàã ¿éëäâýðëýæ áàéíà.

Ñ¿¿ ÕÊ ºäºðò 6-12 òîíí ñ¿¿, 5-12 òîíí òàðàã ¿éëäâýðëýæ áàéíà. 25-35%-èéí òîñëîãòîé õóóðàé ñ¿¿ã íýã òîíí
øèíãýíä 128.4 êã-ийн харьцаатай найруулдаг. Зуны улиралд буюу өөрөөр хэлбэл ид саамны үеэр борлуулалт
áàãàñäàã.

Ìîíôðåø ÕÕÊ-íèé õóâüä 25%-èéí õàéðöàãòàé ñ¿¿ ¿éëäâýðëýõäýý 25%-èéí òîñëîãòîé õóóðàé ñ¿¿ãýýð äýýðõ
õýìæýýòýé àäèë õàðüöààãààð íàéðóóëäàã. ªýë¿í ýõ ñ¿¿íèé õóâüä 35%-èéí õóóðàé ñ¿¿ã àøèãëàæ áàéíà.
3.1.2 Дэлхийн хэрэглээ, цаашдын хандлага
Ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä äýëõèéí çàõ çýýë äýýð ñ¿¿ ñ¿¿í á¿òýýãäýõ¿¿íèé ýðýëò õýðýãöýý òàñðàëòã¿é ºñºõ õàíäëàãàòàé
áàéãàà áºãººä äýëõèéí óëñ îðíóóä æèë á¿ð 12 ñàÿ ãàðóé òîíí ñ¿¿ ñ¿¿í á¿òýýãäýõ¿¿íèéã õóäàëäààëæ áàéãààãèéí
ãîëëîõ áàéð ñóóðèéã õóóðàé ñ¿¿, öºöãèé, áÿñëàã ýçýëæ áàéíà. Äýëõèéí çàõ çýýë äýýð õóóðàé ñ¿¿íèé ãîë ýêñïîðòëîã÷
îðíóóä íü Øèíý Çåëàíä, ÀÍÓ, Åâðîïûí õîëáîîíû îðíóóä, Àðãåíòèí, Àâñòðàëè çýðýã îðíóóä áàéäàã. Äýëõèéí ýäèéí
çàñãèéí ñåêòîðò ñ¿¿, ñ¿¿í á¿òýýãäýõ¿¿íèé çàõ çýýë òîìîîõîí áàéð ñóóðèéã ýçýëäýã áºãººä äîòðîî õýä õýäýí
ñåãìåíò¿¿äýñ á¿ðääýã. Òóõàéëáàë , øèíãýí ñ¿¿íèéõ, òîñëîãã¿é õóóðàé ñ¿¿ (SMP), òîñëîãòîé õóóðàé ñ¿¿ (WMP),
êàçåèíèé çàõ çýýë ãýæ àíãèëàãääàã áàéíà. Ýäãýýð íü á¿ãä áýëýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëä çîðèóëàãääàã.

Зураг 3. Голланд улсын сүүний чиглэлийн үнээний ферм

Түүхий сүүний зах зээл
Äýëõèéí ñ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë 2002 îíä 226 ñàÿ ¿íýýíýýñ 56 ñàÿ òîíí ñ¿¿ õ¿ëýýí àâ÷ýý. Ýíý íü íýã ¿íýýíýýñ

äóíäæààð 2.2 òîíí ñ¿¿ àâñàí áàéíà. 1998-2002
îíä ñ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë çóðãààí õóâü íýìýãäæýý. 2002 îíä ÅÕ-íû 15 îðíû ä¿íãýýð 24% , ÀÍÓ-ûí ñ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëò
ºññºí áàéíà. Ñ¿¿ëèéí 5 æèëä ÅÕ-íû îðíóóäûí ñ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëò áàãà õýìæýýíèé ººð÷ëºëòòýé áàéãàà íü ò¿¿íä
õÿçãààðëàëò / êâîò/ õèéæ áàéñàíòàé õîëáîîòîé þì. ÀÍÓ íýã ¿íýýíýýñ ãàðàõ ñ¿¿íèé õýìæýýã íýìýãä¿¿ëæ ÷àäñàíû ¿ð
ä¿íä ¿éëäâýðëýë íàéìàí õóâü ºñ÷ýý. 2002 îíä Ýíýòõýãèéí ñ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëò äîëîîí õóâü ºñ÷ 38 ñàÿ ¿íýýíýýñ 35
ñàÿ òîíí ñ¿¿ ¿éëäâýðëýñýí áàéíà. Òóñ óëñàä ¿õðèéí òîî ÀÍÓ-òàé õàðüöóóëàõàä 4 äàõèí èõ áîëîâ÷, íýã ¿íýýíýýñ
ñààñàí ñ¿¿íèé õýìæýý Àìåðèêèéí ¿ç¿¿ëýëòèéí 1/8-èéã ýçýëæ áàéíà. Äýëõèéí ñ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëä Îðîñ 6-8 õóâèéã
ýçýëäýã. 1998-2002 îíä Áðàçèë óëñàä ñ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë 17 õóâü ºññºíèé ä¿íä ñ¿¿í á¿òýýãäýõ¿¿íèé õýìæýý 30 õóâü
ºñ÷ ôåðìåðèéí àæ àõóéä îðóóëàõ õóâèéí õºðºí㺠îðóóëàëò íýìýãäæýý. Ñ¿¿, ñ¿¿í á¿òýýãäýõ¿¿íèé òîìîîõîí
¿éëäâýðëýã÷ áîëîõ Óêðàéí, Ïîëüø óëñ äýëõèéí ñ¿¿íèé ãàðãàëòûí 5%-èéã ýçýëäýã áàéíà. 1998-2002 îíä ýäãýýð

îðíóóäàä ñ¿¿íèé ¿õðèéí òîëãîéí òîî áàãàññàí áîëîâ÷ ¿éëäâýðëýëèéí õýìæýý ºññºí áàéíà. Óêðàéíä 1998-2002 îíä
íýã ¿íýýíýýñ ñààñàí ñ¿¿íèé õýìæýý 30 õóâèàð íýìýãäæýý. Õÿòàä óëñàä ýíý òàâàí æèëä ñ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéí õýìæýý
õî¸ð äàõèí íýìýãäæýý. 2002 îíä Øèíý Çåëàíä 14 ñàÿ òîíí ñ¿¿ ¿éëäâýðëýñýí íü äýëõèéí ¿éëäâýðëýëòèéí áàðàã
гуравны нэг хувь хувийг эзэлж байна.

Òîñëîãã¿é õóóðàé ñ¿¿íèé (SMP) çàõ çýýë
SMP-èéí äýëõèéí ¿éëäâýðëýë 1998-2002 îíä 3.1-3.5 сая тонн болж өсч энэ нь цөөхөн улсын үйлдвэрлэлд

төвлөрчээ. Үүнд ЕХ SMP-èéí äýëõèéí ¿éëäâýðëýëä 31 õóâü, ÀÍÓ 21, Øèíý Çåëанд, Австрали, Орос 22 хувийг тус тус
эзэлдэг буюу өөрөөр хэлбэл дэлхийн SMP-ийн үйлдвэрлэлийн бараг дөрөвний гурван хувийг дээрх орнууд бий
болгож байна. Зөвхөн аравхан орон дэлхийн үйлдвэрлэлийн 90 хувийг эзэлдэг. ЕХ-íû îðíóóäàä SMP-èéí ¿éëäâýðëýë
1998-2002 онд харьцангуй тогтвортой , жилд дунджаар нэг сая тонныг үйлдвэрлэж байгаа ба
бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлтийн өсөлтийн хувь

Шинэ Зеландын

35, Австрали, Польш 20 хувиар тус тус өсчээ. АНУ сүүний

үйлдвэрлэлийг тогтвортой хангах үүднээс үнийн уян хатан бодлîãî õýðýãæ¿¿ëñíýýñ ñ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëò íýìýãäæýý.
Îðîñò 1998-2000 îíä SMP-èéí ¿éëäâýðëýëä îíöûí ººð÷ëºëò ãàðààã¿é áàéíà. SMP-èéí ¿íäñýí ¿éëäâýðëýã÷ ýäãýýð
орнуудад бүтээгдэхүүний чанарт томоохон ахиц гаргажээ.Дэлхийн нийт хэрэглэгчдийн 47 хувийг АНУ, ЕХ, 14 хувийг
ОХУ, Япон, 5 хувийг Австрали, Шинэ Зеланд зэрэг улсуудын хэрэглэгчид эзэлж байна. Сүүн бүтээгдэхүүний олон
óëñûí
õóäàëäààíä SMP ºðòãèéí ¿ç¿¿ëýëòýýð áÿñëàã, òîñëîãòîé õóóðàé ñ¿¿, WMP-èéí äàðàà ãóðàâäóãààðò îðäîã. SMP-èéí
ýêñïîðò 2002 îíä 1998 îíòîé õàðüöóóëàõàä 27 õóâü ºñ÷ 1.2 ñàÿ òîííä õ¿ðñýí áàéíà. Ãàäààä çàõ çýýëä àðâàí óëñûí
нийлүүлэлт бүх хангалтын 86 хувийг эзэлж байна. Шинэ Зеланд, Австралид экспортын ивээн тэтгэлт байхгүй боловч
íèéò ýêñïîðòîä 46 õóâèéã ýçýëæ áàéíà. SMP-èéí äýëõèéí ýêñïîðòîä ÅÕ-íû îðíóóäûí ýçëýõ õýìæýý 13 õóâü áàéíà.
Èâýýí òýòãýëòèéí àðãà õýìæýýã äýìæèæ áàéñàí áîëîâ÷ ÄÕÁ-ûí ãýðýýíä çààñàí õýìæýýíä çîõèöóóëàí ñ¿¿ëèéí ¿åä
õóâü õýìæýýã áóóðóóëæýý. ÀÍÓ-ûí SMP-èéí ýêñïîðò 90-ýýä îíû ýöñýýñ õºíãºëºëòèéí õóâèéã õîðîãäóóëñàí ó÷ðààñ
áóóðñàí áàéíà. SMP-èéí òîìîîõîí áýëòãýí íèéë¿¿ëýã÷èéí òîîíä Ïîëüø, Êàíàä, Óêðàéí, ×åõ, Áåëîðóññ, Àðãåíòèí
îðäîã. SMP-èéã îëîí îðîí õóäàëäàí àâäàã áîëîâ÷ õºãæèæ áàéãàà 10 îðîí äýëõèéí èìïîðòûí ãóðàâíû õî¸ð õóâèéã

ýçýëæ áàéíà. 2002 îíä ýíý á¿òýýãäýõ¿¿íèé õàìãèéí òîìîîõîí èìïîðòëîã÷ íü Ìåêñèê óëñ áàéâ. Ýíý íü òýð ¿åä óã
áàðààã ãàëèéí òàòâàðã¿é îðóóëæ áàéæýý. Äýëõèéí èìïîðòîä Àëæèð óëñ õî¸ðäóãààðò îðæ áàéâ. Ýíý á¿òýýãäýõ¿¿íèé
òîìîîõîí èìïîðòëîã÷ íü Ôèëèïïèí, Òàéëàíä, Èíäîíåç, Ñèíãàïóð, Õÿòàä, çàðèì ÅÕ-íû îðíóóä îðæ áàéíà.

Òîñëîãòîé õóóðàé ñ¿¿íèé (WMP) çàõ çýýë
Äýëõèéí WMP ñ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë 1998-2000 îíä òîñëîãã¿é õóóðàé SMP ñ¿¿íèé îéðîëöîî áàéñàí. 2002 îíä 2.7

ñàÿ òîíí áîëæ ºññºí. ¯éëäâýðëýëòèéí íèéò ºñºëòèéí 26 õóâèéã ÅÕ-íû 15 îðîí , 20 õóâèéã Øèíý Çåëàíä ýçýëæ áàéâ.
Ýäãýýð îðíóóä äýýð Áðàçèë,Àâñòðàë, Àðãåíòèí óëñûã îðîëöóóëáàë òóõàéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé íèéë¿¿ëýëòèéí ãóðàâíû
äºðºâèéã õàíãàæ áàéíà ãýñýí ¿ã. 1998-2000 îíä WMP-èéí ¿éëäâýðëýëò ÅÕ-íû 15 îðîíä 13 õóâèàð áóóð÷ áÿñëàãíû
¿éëäâýðëýëä ñ¿¿ äóòàãäàæ , ¿íý ºññºí áàéíà. WMP-èéí ãàðãàëò ÀÍÓ, Àðãåíòèíä áàðàã ãóðàâíû íýãýýð áóóðñàí áàéíà.
ͺ㺺 òàëààð ò¿¿íèé ¿éëäâýðëýëò Øèíý Çåëàíäàä ãó÷èí çóðãààí õóâü , Áðàçèë áàðàã òàâèí õóâü, Àâñòðàëèä áàðàã 2
äàõèí íýìýãäñýí áàéíà. Ýêñïîðòûí ¿íäñýí çàõ çýýë áîëîõ ç¿¿í ºìíºä àçèéí îðîí, ëàòèí àìåðèêò ýðýëò íýìýãäñýíýýñ
¿éëäâýðëýëò ºñ÷ýý. WMP-èéí òîìîîõîí õýðýãëýã÷ íü Áðàçèë áºãººä äýëõèéí õýðýãëýýíèé 20%-èéã ýçýëäýã. WMP-ã
èõýýõýí õýðýãëýäýã îðíóóäàä ÅÕ-íû îðíóóä îðäîã. ¯¿íèé òîìîîõîí õýðýãëýã÷ íü Ìåêñèê, Àëæèð, Îðîñ ìºí Õÿòàä
Øðèëàíê, ×èëè îðäîã. ÀÍÓ WMP-ýýð äýëõèéí ¿éëäâýðëýëòèéí íýã õóâüä õ¿ðäýãã¿é áºãººä òîìîîõîí õýðýãëýã÷ 10
орны тоонд ч ордоггүй байна. WMP-èéí äýëõèéí ýêñïîðòîä Øèíý Çåëàíä, ÅÕ, Àâñòðàëè äàâàìãàéëäàã. 2002 îíä
ãàäààä çàõ çýýëä 1.7 ñàÿ òîíí á¿òýýãäýõ¿¿í íèéë¿¿ëñíèé äîòîð Øèíý Çåëàíä 529 ìÿíãàí òîíí, ÅÕ-íèé 15 îðîí
481 ìÿíãà, Àâñòðàë 245 ìÿíãà þì. WMP-èéí äýëõèéí ýêñïîðòûí 72 õóâèéã ýäãýýð îðíóóä íèéë¿¿ëæ áàéíà. Òýð÷ëýí
Àðãåíòèí,ÀÍÓ òóõàéí á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ýêñïîðòîëäîã. 1998-2002 îíä WMP-èéí äýëõèéí ýêñïîðò 23 õóâü ºññºíèé äîòîð
Øèíý Çåëàíä 48 õóâü, Àâñòðàë 67 õóâèàð íèéë¿¿ëýëò ºðãºæñºí áàéíà. ÅÕ, ÀÍÓ-èéí ýêñïîðò 18 õóâü áóóð÷ýý. WMPèéí èìïîðò æèëäýý 1.1-1.2 ñàÿ òîíí áàéäàã. Äýëõèéí WMP-èéí èìïîðòûí áàðàã õàãàñ õóâèéã äýýðõè 10 îðîí ýçýëäýã.
Ýíý á¿òýýãäýõ¿¿íèé òîìîîõîí õóäàëäàí àâàã÷èä Àëæèð îðäîã áºãººä ýíý á¿òýýãäýõ¿¿íèé íººöèéí áàðàã 10 õóâèéã
õóäàëäàí àâäàã. 2000 îí õ¿ðòýë ýíý á¿òýýãäýõ¿¿íèé øèëäýã èìïîðòëîã÷ íü Áðàçèë áàéâ.

446

529
Шинэ Зеланд

245

Европ

481

Австрали
бусад

Зураг4. 2002 оны дэлхийн томоохон экспортлогчид мян.тонн
2002 îíä WMP-èéí Áðàçèëèéí èìïîðò 96 ìÿíãàí òîíí, Àëæèðûíõ 120 ìÿíãà áàéâ. Òýð÷ëýí 2002 îíû òîìîîõîí
импортлогчид Хятад /76 мян.тн/ Малайз / 64 мянга/, Саудын Араб /52 мянга/, Шриланка /50 мянга/ орж байна.
3.2 Түүхий эд
Ò¿¿õèé ýäèéí ¿íý óëèðëûí чанартайгаас шалтгаалан тодорхой хэлбэлзэлтэй бөгөөд зундаа литр сүүг 180¥,
öààøèä ºâëèéí óëèðàëä 400¥-ººð õóäàëäàí àâàõ áºãººä ò¿¿õèé ýäèéí áýëòãýí íèéë¿¿ëýã÷ íàðòàé óðò õóãàöààíû
ãýðýý áàéãóóëàí áàòàëãààòàé ò¿¿õèé ýä ñîíãîí àâíà.
Õóóðàé ñ¿¿ ¿éëäâýðëýõ ¿íäñýí ò¿¿õèé ýä áîëîõ ¿íýýíèé ñ¿¿ã õîò îð÷ìûí íèéò ôåðìåð¿¿äèéí 47% îð÷ìîîñ íü
байнгын гэрээ байгуулж нийлүүлнэ. Тоон үзүүлэлт хүснэгтэнд харуулбал: 2004 оны 12-ð ñàðûí 7íû óëñûí ìàë
òîîëëîãûí áàéäëààð:

Óлаанбаатар хотын ойролöоох сүүний
чиглэлийн үнээний тоо
Õ¿ñíýãò1

Ñàëáàðûí áàéðøèë

Á¿ãä
¿íýý

ôåðì

¯éëäâýðò ñ¿¿
íèéë¿¿ëýõ ¿íýý

1

Õàí-Óóë ä¿¿ðýã

250

11

150

2

Ñîíãèíî õàéðõàí

1980

101

670

3

Áàÿíç¿ðõ

510

38

240

4

Áîðíóóð

400

13

140

5

Áàòñ¿ìáýð òºâ àéìàã

410

15

260

6

Äàðõàí-Óóë

210

16

120

Íèéò

3760

194

1580

Òîîëëîãûí óëñûí êîìèññûí ä¿í ìýäýýíýýñ àâàâ.
1 ¿íýýíèé ºäðèéí íèéò ãàðö / ñààìàíä/ äóíäæààð 20 ë ãýâýë ºäºðò 30600ë ñ¿¿ õ¿ëýýí àâàõ áîëîìæòîé áàéãàà íü
ìàíàé ¿éëäâýðèéí õ¿÷èí ÷àäàëä õàíãàëòòàé íººö þì.
3.2.1 Түүхий эд бэлтгэл, хэтийн төлөв
Ìàíàé õóóðàé ñ¿¿ ¿éëäâýðëýõ ¿éëäâýðèéí öààøäûí çîðèëò íü 2005 îíû 1-р улирлаас Монгол улсын малын
óäìûí ñàíòàé õàìòðàí õîò îð÷ìûí ä¿¿ðã¿¿äèéí ãýðýýò ôåðìåð¿¿äèéíõýý ¿íýýã ºíäºð àøèã øèìò ¿¿ëäðèéí ã¿í
õºë人ñºí ¿ðýýð çîõèîìëîîð õýýëò¿¿ëæ ºâëèéí óëèðàëä ñààëü àâàõ áîëîìæèéã õàíãàõ ÿâäàë þì. Ү¿íèé ãîë çîðèëãî
íü:
1.

Æèëèéí 4 óëèðàëä ò¿¿õèé ýäýýð òàñðàëòã¿é ¿éëäâýðëýëýý õàíãàõ

2.

Ìàëûí àøèã øèì ãàðöûã íýìýãä¿¿ëýõ

3.

Çàõ çýýëèéí ýð¿¿ë áóñ ãàæ ¿çýãäëèéã àðèëãàõ: Ó÷èð íü ºíººãèéí áàéäëààð ¿íýýí¿¿ä íü áàéãàëèéí õýâèéí
ìº÷ëºãººðºº òóãëàæ áàéãàà íü çóíû öàãò ñ¿¿íèé èë¿¿äýë ãàð÷ ¿¿íýýñ ¿¿äýí ñ¿¿ õýðýãëýã÷èääýý õ¿ðýõýýñ ºìíº
ãàøèëæ ìóóäàõ, ¿íý íü õýò óíàõ õàðèí ºâëèéí öàãò õîìñäîëä îðæ ¿íèéí õººðºãäºë ¿¿ñýõ çýðýã ñºðºã ¿çýãäýë
àæèãëàãäàæ áàéíà. Ýíý øàëòãààíààð ºâëèéí öàãò ¿íäýñíèé ¿éëäâýðëýã÷èä áàðàã çîãñîíãè áàéäàëä îðæ çàõ
çýýëèéã á¿õýëä íü èìïîðòûí ñ¿¿ ýçýëäýã íü íóóö áèø.

4.

Малчдын орлогыг нэмэгдүүлэх: Малчид, фермерүүд маань ч зундаа хэт их сүү сааж ашиг багатай, эрсдэл ихтэй
õºäºëìºðëºñíººñ ºâºë人 àõèóõàí ñ¿¿ ñààõ ñîíèðõîëòîé áàéíà. Èéìä ¿ðæëèéí ìº÷ëºãèéã çîõèöóóëñíààð
ìàë÷äûí îðëîãûã íýìýãä¿¿ëæ ºðõèéí àìüæèðãààã äýýøë¿¿ëýõýä èõýýõýí õóâü íýìýð áîëíî.

5.

Ìîíãîë óëñûí ìàëûí öºì ñ¿ðãèéí ãåíèéí õºãæèëä íºëººëºõ: ªì÷ õóâü÷ëàëààð ºìíº íü õýâèéí àæèëëàæ áàéñàí
ñààëèéí ìåõàíèêæñàí ôåðì¿¿ä ¿íäñýíäýý óíàëòàä îðæ ¿ðæèë, óäìûí ñàíãèéí àñóóäàë ÷ ìºí îðõèãäñîí áºãººä
үүний үр дагавар нь малын үүлдэр угсаа чанаргүйжих, àøèã øèì áóóðñàí.

256.7 1968.9

1792.8

тэмээ

адуу

10652.9

үхэр

10756.4

хонь
ямаа

зЗураг5. Монгол улсын мал
сүргийн бүтэö
3.2.2 Түүхий эдийн эрүүл ахуй, стандартын шаардлага
1. Улсын мал эмнэлгийн газартай хамтран бүх үнээнүүдийг шаардлагатай вакцин паразитийн эсрэг эмчилгээнд
áàéíãà õàìðóóëíà.
2. Ìàë÷èä ñààëü÷äàä ñààëèéí ¿åèéí ýð¿¿ë, àõóé ìàëûí äýëýíãèéí ýð¿¿ë àõóé, ñààëèéí ñàâ áèäîíû ýð¿¿ë àõóéí
ñóðãàëò ñóðòàë÷èëãààã ººðèéí ãýðýýò ìàëûí ýì÷ ìàë ç¿é÷ýýð äàìæóóëàí ñèñòåìòýé ÿâóóëàõ ò¿¿íä õÿíàëò òàâèõ
Ñ¿¿ã öàã àëäàëã¿é íèéë¿¿ëýõ íü ñ¿¿ã èñýõ íÿãòøèëä îðîõîîñ ñýðãèéëæ á¿òýýãäýõ¿¿íèé öààøäûí ÷àíàðò íºëººëºõ ãîë
õ¿÷èí ç¿éë.

3.3 Өрсөлдөгч
3.3.1 Импортын хуурай сүүний тухай
Нийт сүү сүүн бүтээгдэхүүний импортын 25 орчим хувийг эзлэх ойролцоогоор 2100,0 мянган ам.доллартай
тэнцэх хуурай сүү нь нэгэнт манай зах зээлд өөрийн
байр сууриа олж нэвтэрч чадсан бөгөөд тодорхой байнгын хэрэглэгчидтэй болсон. Гэтэл энэхүү импортын барааг зах
зээлээс шахах буюу түүний зах зээл дээрх байр суурийг эзэлнэ гэдэг нь биднээс нөр их хөдөлмөр, бүтээгдэхүүний
чанарын дээд зэргийн баталгаа, ажлын өндөр хариуцлага шаардах нь дамжиггүй.
ªíººãèéí áàéäëààð ìàíàé çàõ çýýë äýýð õóäàëäààëàãäàæ áóé õóóðàé ñ¿¿ íü õóâàíöàð óóò, õóâàíöàð ñàâ áîëîí
òºìºð ñàâàíä ñàâëàãäñàí, àìò ¿íýð ÷àíàðûí õóâüä èìïîðòëîãäîí èðñýí óëñààñàà õàìààð÷ ÿíç á¿ð áàéäàã. ¯¿íèéã
äàãààä çàõ çýýëä áîðëóóëàãäàæ áàéãàà ¿íý íü áàãà çýðýã çºð¿¿òýé ÷ åðºíõèé人 1 êã õóóðàé ñ¿¿íèé ¿íý íü 2800-3600
төгрөгийн хооронд хэлбэлзэж байна. Манай улсын онцлогоос хамаарч сүү сүүн бүтээгдэхүүний үнэ нь улиралаас
хамааран нэлээд хэлбэлзлэлтэй байдаг. Õóóðàé ñ¿¿íèé çàõ çýýë äýýðõ ¿íèéã õ¿ñíýãò 2-ä õàðóóëáàë:
Õóóðàé ñ¿¿íèé ìîíãîëûí çàõ çýýë äýýðõè
¿íèéí ñóäàëãàà
Õ¿ñíýãò2
¯éëäâýðëýãäñýí

Ñàâëàãàà

îðîí
ÎÕÓ

25 êã-èéí áîð

Òîñëîãèéí

Áººíèé

õýìæýý (%)

(1 êã)

¿íý Æèæèãëýíãèéí
¿íý (1 êã)

35

3400

3600

25

3000

3500

35

3600

3800

öààñàí óóò
ÎÕÓ

25 êã-èéí áîð
öààñàí óóò

Ôèíëÿíä

25 êã-èéí áîð
öààñàí óóò

Ñîëîíãîñ

1 êã-èéí ãÿëãàð

22

2800

3000

25

2850

3100

35

3400

3600

35

3600

3800

óóò
Ñîëîíãîñ

1 êã-èéí ãÿëãàð
óóò

Ñèíãàïóð

25 êã-èéí áîð
öààñàí óóò

Швейцари

25 êã-èéí áîð
öààñàí óóò

2005 îíû 1-ð ñàðûí áàéäëààð Óëàíáààòàð õîòûí Ẻíèé õóäàëäààíû áàéãóóëàãóóäàä õóäàëäààëàãäàæ áóé ¿íèéã
¿íäýñëýâ

3.3.2 Дотоодын үйлдвэрлэгчдийн тухай
Зөвхөн Улаанбаатар хотын хэмжээнд 23 сүүний үйлдвэр, 115 зайрмагны үйлдвэр ажиллаж байна.Эдгээрээс
зөвхөн “Сүү” ХК өөрийн хуурай сүү үйлдвэрлэлийн цехтэй бөгөөд одоогоор энэ нь ажиллахгүй зогсонги байдалд
байгаа. Харин дээр дурдсан бусад үйлдвэрүүд манай түүхий эд худалдан авалтын гол өрсөлдөгчид юм. Гэвч
нөгөөтэйгүүр сүүн бүтээгдэхүүний гол түүхий эд нь хуурай нунтаг хэлбэрт боловсруулсан сүү учир эдгээр үйлдвэрүүд
манай ирээдүйн хэрэглэгчид болно.
4. Үйлдвэрлэлийн төлөвлөгөө, тооцоо
¯éëäâýðèéí áàéð

300 ì2-ààñ áàãàã¿é òàëáàé á¿õèé õîòûí çàõàä áàéðëàõ ò¿ðýýñèéí áàéðàíä ¿éë àæèëëàãààãàà ÿâóóëíà. Óã áàéð íü
õ¿íñíèé ¿éëäâýðèéí àæëûí áàéðíû ñòàíäàðòûí øààðäëàãàä íèéöñýí,ýð¿¿ë àõóéí øààðäëàãà õàíãàñàí ¿éëäâýðèéí
¿íäñýí öåõ, áýëýí á¿òýýãäõ¿¿íèé ñêëàä, ò¿¿õèé ýäèéí ñêëàä ãýñýí ¿íäñýí 3 õýñãýýñ á¿ðäýíý. Èéì øààðäëàãà õàíãàñàí
áàéðûã îëîõîä òºâºãòýé áèø áºãººä ò¿ðýýñëýí àâñàí òîõèîëäîëä çàðèì çàñâàðûã õèéæ ñòàíäàðòàä íèéö¿¿ëýõ á¿ðýí
áîëîìæòîé.
4.1 . Үйлдвэрлэлийн процесс
¯éëäâýðëýëèéí òåõíîëîãè
Äýëõèéí óëñ îðîíä õóóðай сүүг үйлдвэрлэдэг 2 технологи байдаг. Үүнд: тоосруулан хатаах, хальсалж хатаах.
Ýíý 2 àðãà íü ººð ººðñäèéí äàâóó áîëîí ñóë òàëòàé. Ìàíàé ¿éëäâýð òîîñðóóëàí õàòààõ áîëîí ¿ëýýëãýí õàòààõ
òåõíîëîãèéã õîñëóóëàí õýðýãëýíý. ¯¿íèéã õîñëóóëàí õýðýãëýõèéí äàâóó òàë íü ñ¿¿íèé óóñàõ ÷àíàð íü õàðüöàíãóé èë¿¿
áàéäàã. Ãýõäýý ñóë òàë íü çàðäàë õàðüöàíãóé ºíäºð áàéäàã. Ãýõäýý ìàíàé ¿éëäâýðèéí õóâüä èìïîðòîîð îðæ èðæ
áàéãàà ºíäºð ÷àíàðòàé á¿òýýãäýõ¿¿íòýé ºðñºëäºõ ó÷èð ÷àíàðûã ãîëëîí àíõààð÷ ¿çýõ çîðèëãîòîé áàéãàà áèëýý.
- Нийлүүлэгчээс ирж буй шингэн сүүг доорх багажнуудын тусламжтай /өөрсдийн сонголтоор/ эрүүл ахуйн
øèíæèëãýýãýýð îðóóëæ æèíëýæ õ¿ëýýí àâíà.

зураг 6. лактометр, термометр гэх мэт гар ажиллагаатай сүүний анализатор.

зураг 7. Ñ¿¿íèé íÿãòøèë, óóðàã, õàòóóëàã, ëàêòîç òîäîðõîéëîã÷ ýëåêòðîí àíàëèçàòîð.
- Сүүг технологийн дарааллын дагуу бэлтгэж ариутгасны дараа өтгөрүүлэх процесс явагдана. Сүүний чийгийг
óóðøóóëæ ºòãºð¿¿ëýýä ºòãºð¿¿ëñýí ñ¿¿ã ÷èõýðòýé, àðèóòãàñàí ãýæ ÿëãàíà. ªòãºð¿¿ëýõ àæèëáàðûã ãîë òºëºâ
ñèéðýãæ¿¿ëñýí àãààðòàé îð÷èíä íàì õýìä ñ¿¿íèé ÷èéãèéã óóðøóóëàõ çàìààð õýðýãæ¿¿ëíý. Ñ¿¿ã ºòãºð¿¿ëýõýä îãöîì áà
äàâòàí ºòãºð¿¿ëýõ òºõººðºìæèéã àøèãëàíà.

зураг8. Танк Модель ОМГ 4,0

зураг9. Хөргүүр Модель МКТ-45

Тоног төхөөрөмжийн үзүүлэлт
Хүснэгт3

Модель

Багтаамж

/хүчин Тоо ширхэг

чадал/

Нэгж үнэ

Нийт

/ам.доллар/

өртөг

ОМГ 4,0

4000 л

1

17,0

17 000

МКТ-45

1000л/цаг

2

56,0

112,0

зураг10. Тоосруулан хатаагч
-

Өòãºð¿¿ëñýí ñ¿¿ã 120-160 ì/ñ õóðäòàéãààð öàöàõ ÿâöàä íü õàëóóí àãààðààð ¿éë÷ëýí ÷èéãèéã óóðøóóëíà. 1 ë

ñ¿¿íýýñ îéðîëöîîãîîð 50ìêì õýìæýýòýé 1500 øèðõýã äóñàë ¿¿ñýõ áà ýäãýýð äóñëóóäûí ãàäàðãóóãèéí íèéò òàëáàé
äóíäæààð 100-150 ì2 áàéíà. Õàëóóí àãààðòàé ø¿ðãýëöýõ ÿâöàä ñ¿¿íèé ãàäàðãóóãûí õýìæýý èõñýæ õàðüöàíãóé áîãèíî
õóãàöààíä ÷èéã óóðøèõ íºõöºë á¿ðäýíý.Ñ¿¿ã õàòààõ àãààðûí òåìïåðàòóð òîîñðóóëàí õàòààõ òºõººðºìæèä îðîõ ¿åä
180-2150Ñ ãàðàõ ¿åäýý 80-850Ñ áàéõàä òîõèðîìæòîé.

- Òîîñðóóëàí õàòààñíû äàðàà ¿ëýýëãýí õàòààõ äàìæëàãàä øèëæèíý. Òîîñðóóëàí õàòààñàí ñ¿¿ã ÷èéãëýæ ¿ðýë
õýëáýðòýé áîëãîí, ¿ðýë áîëîí áàðüöàëäñàí ñ¿¿ã 100-110 0Ñ òåìïåðàòóðò ¿ëýýëãýí õàòààíà. Óã àðãààð ñ¿¿íèé ¿ðëèéã
õàëóóí àãààðààð ¿ëýýëãýí áóöëàõ òºëºâò ÷èéãèéã íü óóðøóóëäàã îíöëîãòîé.
- Õºðãºõ ¿å øàò . Ñ¿¿ã õàòààñíû äàðàà äàðóé õºðãºõ øààðäëàãàòàé.
Òîîñðóóëàí áîëîí ¿ëýýëãýí õàòààõ àðãûã õîñëóóëàí ¿éëäâýðëýñýí õóóðàé ñ¿¿íèé óóñàõ ÷àíàð õàðüöàíãóé èë¿¿òýé þì.
Хуурай сүүний төрөл:
- Õóóðàé õýâèéí ñ¿¿:
Хатаасан хэвийн сүүг тосгүй, 20 ба 25% тостой байдлаар үйлдвэрлэнэ. Уг сүүний технологийг өмнө өгүүлсэн
áîëíî.
- Õóðäàí óóñäàã õóóðàé ñ¿¿:
Òîîñðóóëàí õàòààñàí ñ¿¿ã çîðèóëàëòûí òºõººðºìæèä îðóóëàí ¿ðýë õýëáýðòýé áîëãîí óëìààð õàòààõ àæèëáàðûã
ÿâóóëíà.Óã òºõººðºìæèéí ýõíèé ñåêöýíä õàòààñàí ñ¿¿ã 65-80 ãðàäóñûí òåìïåðàòóðò ¿ðýë áîëãîí áàðöàëäóóëíà.
Äàðààãèéí ñåêöýíä 100-110 ãðàäóñûí òåìïåðàòóðò ¿ëýýëãýí õàòààæ óëìààð óäààõ ñåêöýíä 25 ãðàäóñûí
òåìïåðàòóð õ¿ðòýë õºð㺺ä ñàâëàíà. Õóðäàí óóñäàã ñ¿¿ã àçîòîò îð÷èíä ñàâëàñàí íºõöºëä 0-10 ãðàäóñ òåìïåðàòóðò
12 ñàð õàäãàëíà.
-Îãöîì óóñäàã õóóðàé ñ¿¿:
Харьцангуй их чийгтэй хуурай сүүг үрэл хэлбэртэй болгон гадаргуугын идэвт бодисоор бүрхэж, уг төрлийн
á¿òýýãäýõ¿¿íèéã ¿éëäâýðëýíý.Ãàäàðãóóãûí èäýâõò áîäèñûí áýëäìýëýýð ìåòàðèí áà õàéëñàí òîñíû õîëüö ýñâýë
øàð áóóðöàãíû ôîñôàòûí áàÿæìàë áàòîñíû õîëüöíû àëü íýãèéã õýðýãëýíý.Ñ¿¿ã 7-9%-èéí ÷èéãòýé áîëòîë õàòààõ,
¿ðýë ¿¿ñãýõ, ¿ðëèéã õàòààõ àæèëáàðûã õóðäàí óóñäàã ñ¿¿íèéõòýé èæèë çàð÷ìààð õýðýãæ¿¿ëíý.
Õýâèéí áà õóðäàí уусдаг хуурай сүүний харьöуулсан
үзүүлэлт /тосгүй хуурай сүүний үзүүлэлт /
Хүснэгт4
¯ç¿¿ëýëò

Õýâèéí

Õóðäàí

Øèðõýãèéí õýìæýý, ìêì

20-80

300-500

Чийгшилт, сек

>10000

<100

Óóñàõ ýð÷èì, %

60-70

88-96

Óóñàëòûí èíäåêñ

>8.2

0.2-0.5

4.2 Тоног төхөөрөмжийн сонголт, түүний үзүүлэлтүүд
Холбоо тогтоож тоног төхөөрөмжийн талаарх судалгаа хийсэн нийлүүлэгч компаниуд:

Kolding gruppen.Handels-og ingenierfirma A/S 5, Toldbodgade, DK-6000 Kolding, Denmark

“Прогрессивные Технологий”141006,г Мытищи, Московская обл.,Олипийский пр-т., д. 38 стр.5
Тел.:+0007-/095/ 933-60-63, Факс:007-/095/-933-60-64, email: protex@co.ru

Niro A/S Gladsaxevej 305, P.O.Box 45 2860 Soeborg Denmark email: niro@niro.dk

А/О “АНГИДРО” Дания, 2860 Копенгаген-Себорг, Остмаркен 8

Тайвань улсын YNB SUPPLY ASIA

¯ндсэн тоног төхөөрөмж
Òºñëèéí ñóäàëãààíû ÿâöàä äýëõèéí óëñ îðíû õóóðàé ñ¿¿ ¿éëäâýðëýã÷äèéã òîíîã òºõºººðºìæ, ò¿¿íèé ñýëáýã
õýðýãñëýýð õàíãàäàã íýëýýä îëîí үйлдвэртэй танилцаж өөрийн үйлдвэрийн хүчин чадал, зах зээлийн цар хүрээнд
òîõèðóóëàí òîíîã òºõººðºìæ ¿éëäâýðëýã÷äýýñ ìàøèíû ¿íý áîëîí õóäàëäàõ òºëáºðèéí íºõöëèéã õàðãàëçàí ¿çñýíèé
үндсэн дээр ОХУ-н “Прогрессивные Технологии” хуурай сүү үйлдвэрлэх тоног төхөөрөмжийг сонголоо.Энэхүү тоног
òºõººðºìæèéí äàâóó òàë íü:

1. Òàëáàé áàãà ýçýëäýã
2. Õ¿÷èí ÷àäàë ºíäºð
3. 10 õ¿ðòýëõ æèëèéí ëèçèíãèéí íºõö뺺ð õóäàëäàí àâ÷ áîëîõ çýðýã áîëíî.
Прогрессивные Технологии компани нь нийт 45 оронд бүтээгдэхүүнээ борлуулдаг бөгөөд манай үйлдвэр нь уг
êîìïàíèòàé ãýðýý áàéãóóëàí óã òîíîã òºõººðºìæèéã 10 æèëèéí õóãàöààòàé ëèçèíãèéí íºõö뺺ð õóäàëäàí àâ÷ áîëîõ
боломжтой юм. Прогрессивные Технологии компаíè íü òîíîã òºõººðºì溺 àøèãëàëòûí ÿâöàä õîëáîãäîõ ñýëáýã
õýðýãñëýýð õàíãàäàã òºäèéã¿é ¿éëäâýðëýë ýõëýõ 2 ñàðûí õóãàöààíä òîíîã òºõººðºìæèí äýýð àæèëëàõ àæèë÷äûã
ìýðãýæèëòýí ÿâóóëæ ñóðãàëòàíä õàìðóóëäàã çýðýã ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëäýã àæýý.
Ìàíàé ¿éëäâýðèéí ¿íäñýí õºðºíãèéí ¿íèéí ä¿íãèéí 98.2%-èéã õóóðàé ñ¿¿íèé ¿éëäâýðèéí òîíîã òºõººðºìæ ýçýëæ
áàéíà.
à) Õóóðàé ñ¿¿íèé ¿éëäâýðèéí òîíîã òºõººðºìæ

зураг11. Тос ялгагч

зураг12. Жигдрүүлэгч

зураг13. Ñүү ариутгагч

Тоног төхөөрөмжийн үзүүлэлт
Хүснэгт 5
Модель

Багтаамж
чадал/

/хүчин Тоо ширхэг

Нэгж үнэ

Нийт

/ам.доллар/

өртөг

Ж5-ОХ2-С

10000 л/цаг

1

17 000

17 000

МКТ-45

1000л/цаг

2

56 000

112 000

Үндсэн хөрөнгийн үнэ /мян.төг /
хүснэгт6
Òîíîã òºõººðºìæèéí íýð

Òîî
øèðõýã

¯íý$

Íèéò

¯íý
(Òºãðºãººð)

¯éëäâýðëýëèéí òîíîã òºõººðºìæ
1

Ò¿¿õèé ýä õ¿ëýýí àâàã÷

1

17,0

17 ,0

20 740, 0

2

Ïÿíçàí õºðãºã÷, õàëààã÷

2

56,0

112 ,0

136 640, 0

3

ªãºëò òîõèðóóëàã÷

1

25,0

25 ,0

30 500, 0

4

Æèãäð¿¿ëýã÷

2

15,8

31 ,6

38 552, 0

5

Óóðøóóëàã÷

4

15,2

60 ,8

74 176, 0

6

Ñåïåðàòîð

2

37,0

74 ,0

90 280, 0

7

Òîîñðóóëàí õàòààã÷

1

375,0

375 ,0

457 500, 0

8

Ñàâëàãààíû àâòîìàò

1

24,0

24 ,0

29 280, 0

9

Òàíê

4

3,5

14 ,0

17 080, 0

10 Áóñàä

1

27,477

27 ,477

33 521, 94

11 Öèñòåðí /автомашин/

1

Íèéò

12 000, 0
760 ,877

949 270, 0

¯éëäâýðëýëèéí áóñ òîíîã
òºõººðºìæ
1

Áîðëóóëàëòûí àâòîìàøèí

1

3 000, 0

2

Êîìïüþòåð

2

1 000, 0

3

Ïðèíòåð

1

380, 0

4

Áóñàä

750, 0

Íèéò

5 130, 0

Íèéò ¿íäñýí õºðºíãº

954 400, 0

Ýëýãäýë áàéãóóëàõ æèëèéí õóâüä ñ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëèéí òîíîã òºõººðºìæ áîëîí àâòîìàøèíûã 10 æèëýýð,
компьютер, принтер, бусад тоног төхөөрхөмжийг 5 жилээр тооцсон болно. Элэгдлийн шулуун шугамын аргаар
áàéãóóëñàí.

зураг 14. тоног төхөөрөмжийн ерөнхий байдал

Уг тоног төхөөрөмж цагт 3200 л сүү боловсруулан,400 кг тослогтой болон тослоггүй хуурай сүү үйлдвэрлэх хүчин
чадалтай. Бөөний хэрэглэгчдэд зориулсан 25 кг-ийн ууттай сүүг цагт 16 ширхэгийг, 1 кг-ийн ууттай сүүг 400 ширхэгийг
савлан
бэлэн бүтээгдэхүүн болгох хүчин чадалтай.Үйлдвэрлэл жилд 5 сар нийт 130 өäºð, ºäºðò 16 öàã àæèëëàõ áà äàðààõ
õýìæýýòýé õóóðàé ñ¿¿ ¿éëäâýðëýíý.
4.3 Хүний нөөцийн судалгаа
Àæëûí öàã
4 àæèë÷èí 2 ýýëæýýð ¿éëäâýðëýë ÿâóóëíà. 1 àæèë÷èí ºäºðò 8 öàã àæèëëàíà. ¯éëäâýðò ºäºðò íèéò 16 öàã àæèëëàíà.
Ñàðûí 26 àæëûí ºäºðòýé. Ñ¿¿íèé ¿éëäâýðèéí ò¿¿õèé ýäèéí õàíãàìæ íü óëèðëûí ÷àíàðòàé áîëîõûã äýýð ºã¿¿ëñýí.
Ýíý áàéäàëä òîõèðóóëàí ¿éëäâýð áàéãóóëàãäñàí ýõíèé 2 æèëäýý 5,6,7,8,9-ð ñàðä ¿éëäâýðëýë ÿâóóëàí ¿ëäñýí 7 ñàðä
õóóðàé ñ¿¿ ¿éëäâýðëýõã¿é, õàðèí áîðëóóëàëòûã æèëèéí 12 ñàðä ÿâóóëàõààð òîîöñîí. Ìýðãýæëèéí àæèë÷èäàà ¿éëäâýð
àæèëëàõã¿é 7 ñàðä ñàðûí öàëèíãèéí 50%-èàð öàëèíæóóëíà. 2 ìàíàà÷ 2 ýýëæýýð àæèëëàíà. Íèéò 12 àæèëòàíòàé.

Жилийн цалингийн тооцоо
Хүснэгт7
Ажиллах сард/мян.төг/ Ажиллахгүй сард/мян.төг/
1 Àëáàí òóøààë

òîî

öàëèí

íèéò

òîî

öàëèí

íèéò

2 Äàðãà

1

220, 0

220, 0

1

220, 0

220, 0

3 Åðºíõèé íÿáî

1

150, 0

150, 0

1

150, 0

150, 0

4 Íÿðàâ

1

120, 0

120, 0

1

120, 0

120, 0

1

120, 0

120, 0

1

120, 0

120, 0

Áîðëóóëàëòûí
5 ìåíåæåð

6 Æîëîî÷

2

90, 0

180, 0

1

90, 0

90, 0

7 Ñ¿¿íèé òåõíîëîãè÷

2

120, 0

240, 0

2

60, 0

120, 0

8 Àæèë÷èí

2

80, 0

160, 0

2

40, 0

80, 0

9 Ìàíàà÷

2

60, 0

120, 0

2

60, 0

120, 0

1 310, 0

11

Íèéò

12

1 020, 0

Ñ¿¿íèé ¿éëäâýðëýëä àæèëëàõ 4 àæèëòíû 2 íü ñ¿¿íèé òåõíîëîãè÷, 2 íü õ¿íñíèé øàòàëñàí ñóðãàëòòàé ñóðãàëò
¿éëäâýðëýëèéí òºâèéã ñ¿¿íèé ÷èãëýëýýð òºãññºí ìýðãýæëèéí àæèëòàí áàéíà.

Манай орны хувьд хүнсний технологич мэргэжлээр жилд 50-60 оюутан ШУТИС-иар бэлтгэгдэн гарч байна. Хүнсний
шаталсан сургалттай сургалт үйлдвэрлэлийн төвийг сүүний чиглэлээр 1990 оноос өмнө 80-100, 1990 оноос хойш
жилд 20-30 мэргэжлийн ажилтан төгсгөж байна. Манай үйлдвэрийн хувьд мэргэжлийн боловсон хүчний нөөц
хангалттай.
Ò¿¿õèé ýä òàòàõ öèñòåðíèéã æîëîîäîõ æîëîî÷ Ñ àíãèëëûí, áîðëóóëàëòûí 2.5 òîííû à÷ààíû ìàøèíûã  àíãèëëûí
çîõèõ äàäëàãà òóðøëàãàòàé ìýðãýæëèéí æîëîî÷ íàð áàéíà.
Áîðëóóëàëòûí ìåíåæåð íü íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýëèéí çîõèõ ìýäëýãòýé, ºìíº íü õ¿íñíèé áàðààíû áîðëóóëàëò õèéæ
áàéñàí çîõèõ òóðøëàãàòàé õ¿í áàéíà.
4.4 Үйлдвэрлэлийн тооцоо
Жилд шаардагдах түүхий эд
Хүснэгт6
Зардлын ангилал
Øààðäàãäàõ ò¿¿õèé ýä /ëèòð/

Дүн
3,818,886

¯éëäâýðëýëèéí õýâèéí õîðîãäîë /0.5%/

19094.43

¯éëäâýðëýëä îðîõ ò¿¿õèé ýä /ëèòð/

3,799,887

Ò¿¿õèé ýäèéí ¿íý /¿éëäâýð íºõöºëººð//¥/

180

Æèëä øààðäàãäàõ ò¿¿õèé ýäèéí ¿íý /¥/

687,399,558

Түүхий эдийн зардлыг нийт зах зээлийн 35%-ийг эзлэх төлөвлөгөөтэйгээр тооцоолсон. Үүнд жилд манай
үйлдвэр 471450 кг хуурай сүү үйлдвэрлэх бөгөөд хэрэв 1 кг хуурай сүүг хийхэд 8,06 л шингэн сүү шаардлагатай гэж
үзвэл 471450кг хуурай сүүнд 3,818,886 л сүү орох ба үйлдвэрлэлийн явцад 0,5%-ийн хэвийн хорогдол гарна гэж
тооцоолоход хорогдол нь 19094,43 л сүү болох юм. Цэвэр үйлдвэрлэлд орох шингэн сүүг олохдоо нийт шаардлагатай
сүүнээс хэвийн хорогдлоо хасаад жилд 3,799,887 л сүү болно. Манай үйлдвэр эхний 2 жилдээ 5,6,7,8,9-р сард буюу
сүү хамгийн хямд байхад явагдах учир литр сүүг 180₮ байхаар тооцоолсон ба жилд түүхий эдэд 687,399,558₮
зарцуулагдана.

4.4.2 Бүтээгдэхүүний өртөг
Өртөг зардлын тооцоо /мян.төг/
Хүснэгт7

Зардлын ангилал

Àæèëëàõ

Àæèëëàõ-ã¿é

5 ñàðä

7 ñàðä

Íèéò

Öàëèíãèéí çàðäàë (¿éëäâýðèéí 4
1

àæèëòàí)

2

ÍÄØ-èéí çàðäàë

2 000, 0

1 400 ,0

3 400, 0

380 ,0

266, 0

646, 0

480, 0

Хүснэгт

3

Çàñâàð ¿éë÷èëãýýíèé çàðäàë

4

Ò¿ðýýñèéí çàðäàë (80%)

5 760, 0 үйлдвэрлэсэн

5

Äóëààí óóð óñíû çàðäàë (80%)

1 843, 2 өртгийн

6

Öýâýð óñíû çàðäàë (80%)

7

Ýð÷èì õ¿÷íèé çàðäàë (95%)
öèñòåðíèé ýëýãäýë)

9

Ñàâëàãààíû ìàòåðèàëûí çàðäàë

бүтээгдэхүүний

тооцооллыг

387, 6 байна.

Энэ

харуулж

тооцоололд

9 085, 159 бүтээгдэхүүн үйдвэрлэхэд орж
байгаа

Ýëýãäëèéí çàðäàë (¯éëäâýðèéí ÒÒ,
8

7

хувьсах

94 027, 0 зардлууд орж
33 001, 5 хөдөлмөрийн

ба

тогтмол

байна.

Шууд

зардалд

5 781, 6 үйлдвэрийн 4 ажилтны цалин,
НДШ-ийн
зардал,
шууд

10 Øàòàõóóíû çàðäàë (60%)
Ò¿¿õèé ýäèéí ìàòåðèàëûí çàðäàë (1 ë

687 399, 558 материалын
841 811, 617 үйлдвэрлэлд

11 ñ¿¿ 180¥, 0,5%-èéí õýâèéí õîðîãäîë)
12 Íèéò ºðòºã

471, 45 шингэн сүүний
1,78558 материалын

13 Æèëä ¿éëäâýðëýõ õóóðàé ñ¿¿ (êã)
14 Íýãæèéí ºðòºã (¥)

үйлдвэрлэлийн

зардалд
шаардагдах
үнэ,

савлах
үнэ,
нэмэгдэл

зардалд үйлдвэрлэлд хэрэглэгдэх уур ус дулаан, эрчим хүч, үйлдвэрийн талбайн түрээсийн зардал, түүхий эдийг
татах цистерний шатахуун, үйлдвэрийн тоног төхөөрөмжийн элэгдэл, засвар үйлчилгээний

зэрэг зардлууд орж

тооцогдож байна.
4.5.

Сав баглаа боодол

Тайвань улсын YNB SUPPLY ASIA компаниас нийлүүлэх GTL-30 ба GTL-60 савлагч машиныг сонгон авч
үйлвэрлэлдээ ашиглах ба уг машин нь доорх үзүүлэлттэй болно.
-

Нэг удаа хэвлэхдээ 7 хүртэлх төрлийн өнгөний сонголлттой

-

500 гр багтаамж бүхий цаасан хайрцаг. Хэмжээ нь 480х320х320 мм

-

1000 гр багтаамж бүхий цаасан хайрцаг

-

1 цагт 500 ширхэгийг савлана 210 000 ш-г 20тн-ы контейнерт ачих боломжтой.

Уг төхөөрөмжийг FOB нөхцлөөр тус компаний Шанхай хот дахь салбараас худалдан авна.

зураг15. Бөөний савлагч

зураг16. жижиглэнгээр савлах

Á¿òýýãäýõ¿¿íèé íýð òºðºë

¯éëäâýð íü òîñëîãèéí õýìæýýíýýñ õàìààðàí 5%, 25%, 35% ãýñýí 3 òºðëèéí õóóðàé ñ¿¿ ¿éëäâýðëýíý. Íýð òºð뺺ñ
õàìààð÷ 1 êã-èéã íü äóíäæààð 2600- төгрөгөөр зах зээлд нийлүүлнэ.

5. Санхүүгийн төлөвлөгөө

Óã õóóðàé ñ¿¿íèé ¿éëäâýðèéã áàéãóóëàõàä øààðäàãäàõ õºðºíãèéí áîëîí ñàíõ¿¿æ¿¿ëòèéí ýõ ¿¿ñâýðèéí õýìæýýã
õ¿ñíýãò

8-ààñ õàðíà óó. ¯¿íä 35 ñàÿ ¥-íèé ìºíãºí õºðºí㺺ð ºäºð òóòìûí çàðäàëä òóõàéëáàë øàòàõóóí òîñëîõ

ìàðòåðèàë çýðãèéã õóäàëäàí àâàõàä õýðýãëýíý. 5 ñàÿ òºãðºãíèé ò¿¿õèé ýäýýð ¿éëäâýðëýëýý ýõëýí ÿâóóëíà. Òîíîã
òºõººðºìæèéí ¿íèéí ä¿íãèéí 20%-èéã áýëíýýð òºëæ, ¿ëäñýí òºëáºðèéã 10 æèëèéí õóãàöààíä æèëèéí 3%-èéí õ¿¿ãèéí
õàìò æèëä 1 óäàà òºëºõ íºõö뺺ð àâíà.

Øààðäàãäàõ 250 îð÷èì ñàÿ òºãðºãèéã õóâü íèéë¿¿ëñýí õºðºí㺺ð

ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý.
5.1 Эхлэлтийн баланс
¯éëäâýðèéí ýõëýëòèéí áàëàíñ /ìÿí òºã/
Õ¿ñíýãò8
À.ժЪÍê

Á.ªÐ ÒªËÁªÐ ÁÀ ÝÇÝÌØÈÃ×ÄÈÉÍ ªÌ×

1.Ýðãýëòèéí õºðºíãº
̺íãº

3.Óðò õóãàöààò ºð òºëáºð
35.000.0 Ëèçèíãèéí ºð òºëáºð

Ò¿¿õèé ýä

5.000.0

Ñàâ áàãëàà áîîäîë

1.500.0

Ýðãýëòèéí õºðºíãèéí ä¿í

41.500.0 ªð òºëáºðèéí íèéò ä¿í

2.Ýðãýëòèéí áóñ õºðºíãº

742.616.0

742.616.0

4.Ýçýìøèã÷äèéí ºì÷

Ìàøèí òîíîã òºõººðºìæ

954.400.0 Õóâü íèéë¿¿ëñýí õºðºíãº

253.284.0

Ýðãýëòèéí áóñ õºðºíãèéí ä¿í

954.400.0 Ýçýìøèã÷äèéí ºì÷èéí ä¿í

253.284.0

Íèéò õºðºíãèéí ä¿í

995.900.0

ªð òºëáºð áà ýçýìøèã÷èéí
ºì÷èéí ä¿í

995.900.0

5.2 Орлого зарлагын төлөвлөгөө
Орлого үр дүнгийн тооöоо
Õ¿ñíýãò9
Íèéò/мян.төг/
1

Áîðëóóëàëò
ͪÀÒ-ûí çàðäàë

1 225 770, 0
183 865 ,5

2

¯éëäâýðëýñýí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðòºã

841 811 ,617

3

Íèéò àøèã

200 092, 883

4

¯éë àæèëëàãààíû çàðäàë
Öàëèí (ÁÓ-ûí àæèëòàí íàðò)

22 451, 566
10 027, 5

ÍÄØ (ÁÓ-ûí àæèëòàí íàðò)

2 340 ,8

Ò¿ðýýñèéí çàðäàë (êîíòîð, àãóóëàõ)

1 440 ,0

Äóëààí óóð óñ (¿éëäâýðëýëèéí áóñ)

460 ,8

Öýâýð óñíû çàðäàë (¿éëäâýðëýëèéí áóñ)

96 ,9

Ýð÷èì õ¿÷íèé çàðäàë (¿éëäâýðëýëèéí áóñ)

478, 166

Àëáàí òîìèëîëòûí çàðäàë

1 440 ,0

¯íäñýí õºðºíãèéí ýëýãäýë (¿éëäâýðëýëèéí
áóñ)

513, 0

Çàð ñóðòàë÷èëãààíû çàðäàë

1 800, 0

Øàòàõóóíû çàðäàë

3 854 ,4

5

¯éë àæèëëàãààíû àøèã

6

¯éë àæèëëàãààíû áóñ çàðäàë

177 641 ,316
96 540, 08

Ëèçèíãèéí ¿íäñýí òºëáºð

74 261, 6

Ëèçèíãèéí õ¿¿ãèéí òºëáºð

22 278 ,48

7

Òàòâàð òºëºõèéí ºìíºõ àøèã

81 101, 236

8

ÎÀÒ-ûí çàðäàë (30%)

24 330 ,371

9

Öýâýð àøèã

56 770 ,866

Хүснэгт 9-д үйлдвэрийн эхний жилийн орлого үр дүнгийн тоцоог харуулсан байна. Эхний жилд 471450 кг-ийг
үйлдвэрлэх ба 1 кг хуурай сүүг 2600₮ -өөр борлуулах бөгөөд борлуулалтын үнэнд НӨТ орсон байна.

БО-оос НӨАТ болох 183 865 ,5мян төгрөгийг хасаад гарсан дүнгээс нь үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүний өртөг болох
841811,617мян төгрөгийг хасаад үйлдвэрийн нийт ашиг гарна. Үйлдвэрийн нийт ашгаас борлуулалт удирдлагын
зардал болох шууд бус хөдөлмөрийн зардал, шууд бус материалын зардал, болон энэ хэсэгт хамаарагдах бусад
зардлыг хасахад үйл ажиллагааны ашиг нь 177641,316 мян төгрөг болж байна. Үйл ажиллагааны ашгаас үйл
ажиллагааны бус зардал болох лизингийн үндсэн ба хүүгийн зардлыг хасаад татвар төлөхийн өмнөх ашиг нь 81 101,
236 мян төгрөг болж байна.
Манай үйлдвэрийн борлуулалтын хэмжээ 100 сая төгрөгөөс дээш байгаа тул ААНБОАТ-ын тухай хуульд заасны
дагуу орлогын татвар 30% төлөх бөгөөд ТТӨА-аас 30%-иар ОАТ-ыг тооцоолоход 24 330 ,371 мян төгрөг болж байгаа
юм. Ингээд ТТӨА-аас ОАТ-ын зардлыг хасаад жилийн цэвэр ашиг 56 770 ,866 мян төгрөг болж байна.
5.3 Мөнгөн орлого ба төлбөрийн төлөвлөгөө

Áîðëóóëàëòûí òîîöîî / Äîòîîäûí çàõ çýýëèéí 35 õóâèéã ýçëýõýýð òîîöîâ/. Õóóðàé ñ¿¿íèé õóäàëäààëàõ ¿íý 1êã íü
2600¥ áàéãàà íü ìàíàé îðíû çàõ çýýë äýýð õóäàëäààëæ áàéãàà ñ¿¿í¿¿äèéí ¿íýòýé õàðüöóóëàõàä õàðüöàíãóé õÿìä ¿íý
þì.
Жилийн борлуулалтын хэмжээ / мян.төг/
Õ¿ñíýãò10
Æèëä
Çàõ çýýëèéí 35 õóâèéã ýçëýõ ¿åä

471,450 êã

Áîðëóóëàëòûí ¿íý ¥-ººð

2,600

Íèéò áîðëóóëàëò ¥-ººð

1,225,770,0

Ëизингээрх тоног төхөөрөмжийн төлбөр /мян.төг/
Õ¿ñíýãò11
1 äýõ
æèë
¯íäñýí òºëáºð

74261,6

6 äýõ
2 äýõ æèë 3 äýõ æèë 4 äýõ æèë 5 äýõ æèë
74261,6

74261,6

74261,6

æèë

74261,6 74261,6

Õ¿¿ãèéí òºëáºð 3%

22278,48 200506,32 178227,84 155949,36 133670,88 111392,4

Æèëä òºëºõ)

96540,08 94312,232 92084,384 89856,536 87628,688 854008,4

7 äýõ æèë 8 äýõ æèë 9 äýõ æèë 10 äýõ æèë
¯íäñýí òºëáºð
Õ¿¿ãèéí òºëáºð 3%
Æèëä òºëºõ)
Íèéò

74261,6

74261,6

74261,6

8911,392

6683,544

4455,696

74261,6

Íèéò
742616,0

2227,848 122531,64

83172,992 80945,144 78717,296 76489,448
865147,64

Ëèçèíãèéí ãýðýýãýýð àâ÷ àøèãëàõ òîíîã òºõººðºìæèéí õóâüä:
-

Ò¿ðýýñëýã÷ íü ëèçèíãèéí óðüä÷èëãàà òºëáºð áîëîõ íèéò ¿íèéí ä¿íãèéí 20 õóâèéã ãýðýý õ¿÷èí

òºãºëäºð áîëæ òîíîã òºõººðºìæ õóäàëäàí àâàõûí ºìíº õóäàëäàã÷ òàëä øèëæ¿¿ëíý.
- Ëизингийн эöсийн хугаöаа 10 жил ба уг хугаöаанд нэг жилийн хүүгийн хэмжээ 3 хувь байна.
- Òºëáºðèéã ¿íäñýí òºëáºð õ¿¿ãèéí õàìò æèëä íýã óäàà òºëíº.
- Äýýðõ á¿õ íºõöëèéã áèåë¿¿ëñíýýð ëèçèíãèéí òîíîã òºõººðºìæ íü ò¿ðýýñëýã÷èéí ºì÷ëºëä øèëæèíý.
Ëèçèíãèéã àíõ àâàõäàà 600000¥-íèé çàðäàë ãàðãàæ, æèë á¿ð 3%-èéí õ¿¿ òºëíº.

5.4 Үр ашгийн шинжилгээ

Хөрөнгө оруулалтын төслийн үнэлгээ
Хүснэгт12
Анхны хөрөнгө оруулалтын эргэн төлөгдөх
õóãàöàà

4.3 æèë

Àøãèéí íîðì

5,02

Êàïèòàëûí ºðòºã
Ëèçèíãèéí ºðòºã

16,50%

Õóâü íèéë¿¿ëñýí õºðºíãèéí ºðòºã

9,90%

Êàïèòàë äàõü ëèçèíãèéí òºëáºðèéí ýçëýõ õóâü

75,25%

Êàïèòàë äàõü õóâü íèéë¿¿ëñýí õºðºíãèéí
ýçëýõ õóâü

24,75%

Êàïèòàëûí íèéò ºðòºã

14,88%

Á¿òýýãäýõ¿¿íèé ºðòºã

1785.58 ¥

Áîðëóóëàõ ¿íý

2600 ¥

Àøãèéí õóâü

31,30%

Öýâýð àøãèéí 50%-тай тэнцэх хэмжээний хуримтлагдсан ашиг хувь нийлүүлэгчдэд олгоно гэж тооцоолсон.
Капиталын нийт өртөг 14.88% нь ашгийн хувь 31.3%-иас бага учир хөрөнгө оруулалт àøèãòàé.
6. Эрсдлийн судалгаа
Гадаад эрсдэл
Гадаад эрсдэл нь Үнэ бүрдэлт, Татвар оноолт, байгалийн гамшиг, Түүхий эдийн үнэ өртөг нэмэгдэх, өрсөлдөөн
хурцдах зэргээс тогтдог.

Манай үйлдвэрийн хувьд үхэр сүрэг ган, зуд, цаг уурын эрс өөрчлөлтөд өртөх, халдварт өвчин гэх мэт нь нэлээд
нөлөөлөлтэй.
Манай үйлдвэрийн хувьд цаашид дээрх биднээс шууд бус хамааралтай эрсдлүүдийг урьдчилан тооцоолж
түүнээс зайлсхийх эрсдлийн хувийг бууруулах арга хэмжээг цаг тухайд нь авч байх болно. Түүхий эдийн хангамжтай
холбоотой
эрсдлээс сэргийлэх нэг арга зам нь өөрийн түүхий эдийн бааз үхэр сүргийн фермийн аж ахуйг байгуулан ажиллах
болно. Энэхүү төслийг хэрэгжүүлэгч нь уг фермийн аж ахуйг байгуулах талаар цаашдын стратеги төлөвлөгөөндөө
тусгах хэрэгтэй.
6.2 Дотоод эрсдэл
Энэ төрлийн эрсдэлд:техник эрсдэл, эрхзүйн эрсдэл, даатгалын эрсдэл
эд хөрөнгийн шууд хохирол / тоног төхөөрөмж, материал түүхий эд, тээврийн хэрэгслийн осол/, Шууд бус хохирол /
түрээсийн үнийн өсөлт, тоног төхөөрөмжинд өөрчлөлт оруулсны зардал/, ажиллагсад / осол гэмтлийн зардал,
ажилчдыг сольж өөрчилснөөс гарах зардал/ зэрэг эрсдлүүд тус тус хамаарах ба уг үйлдвэрийн төсөлд хамгийн ихээр
нөлөөлөхүйц эрсдэл нь даатгалын эрсдэл юм. Иймд байнгын тогтвортой ажиллагаатай
хамтран ажиллавал зохино.

даатгалын

компанитай

Ä¿ãíýëò
Òºâëºðñºí òºëºâëºãººò ýäèéí çàñãèéí ¿åä ìàíàé óëñ ñ¿¿í á¿òýýãäýõ¿¿íýý äîòîîääîî òºâëºðñºí áàéäëààð
áîëîâñðóóëæ á¿õ õýðýãöýýãýý õàíãàæ ÷àääàã áàéñàí áîë îäîî ìàíàéõ æèëäýý 8064 ìÿíãà îð÷èì àì.äîëëàðûí ñ¿¿ ñ¿¿í
á¿òýýãäýõ¿¿í èìïîðòîîð õýðýãëýæ áàéíà. Ýíý èìïîðòûí 25 îð÷èì õóâèéã õóóðàé ñ¿¿ ýçýëæ áàéãàà íü ýíý çàõ çýýëä
ºðãºí áîëîìæ áàéãààã õàðóóëæ áàéíà.
ªíººãèéí áàéäëààð ìàíàé çàõ çýýë äýýð õóäàëäààëàãäàæ áóé õóóðàé ñ¿¿ íü õóâàíöàð óóò, õóâàíöàð ñàâ áîëîí
òºìºð ñàâàíä ñàâëàãäñàí, àìò ¿íýð ÷àíàðûí õóâüä èìïîðòëîãäîí èðñýí óëñààñàà õàìààð÷ ÿíç á¿ð áàéäàã. ¯¿íèéã
äàãààä çàõ çýýëä áîðëóóëàãäàæ áàéãàà ¿íý íü áàãà çýðýã çºð¿¿òýé ÷ åðºíõèé人 1 êã õóóðàé ñ¿¿íèé ¿íý íü 2800-3400
òºãðºãèéí õîîðîíä õýëáýëçýæ áàéíà.
Манай үйлдвэр монгол улсынхаа зах зээлийн 35 хувийг хангах бүрэн боломжтой бөгөөд цаашид ч
борлуулалтаа өсгөн гадаад зах зээл дээр гарах бүрэн боломжтой юм.

Манай үйлдвэрийн тоног төхөөрөмж цагт 3200 л сүү боловсруулан,400 кг тослогтой болон тослоггүй хуурай сүү
үйлдвэрлэх хүчин чадалтай. Бөөний хэрэглэгчдэд зориулсан 25 кг-ийн ууттай сүүг цагт 16 ширхэгийг, 1 кг-ийн ууттай
сүүг 400 ширхэгийг савлан бэлэн бүтээгдхүүн болгох хүчин чадалтай.Үйлдвэрлэл жилд 5 сар нийт 130 өдөр, өдөрт 16
öàã àæèëëàõ áà äàðààõ õýìæýýòýé õóóðàé ñ¿¿ ¿éëäâýðëýíý.
Óã õóóðàé ñ¿¿íèé ¿éëäâýðèéã áàéãóóëàõàä øààðäàãäàõ õºðºíãèéí áîëîí ñàíõ¿¿æ¿¿ëòèéí ýõ ¿¿ñâýðèéí õýìæýýã
õ¿ñíýãò

-ýýñ õàðíà óó. ¯¿íä 35 ñàÿ ¥-íèé ìºíãºí õºðºí㺺ð ºäºð òóòìûí çàðäàëä òóõàéëáàë øàòàõóóí òîñëîõ

ìàðòåðèàë çýðãèéã õóäàëäàí àâàõàä õýðýãëýíý. 5 ñàÿ òºãðºãíèé ò¿¿õèé ýäýýð ¿éëäâýðëýëýý ýõëýí ÿâóóëíà. Òîíîã
òºõººðºìæèéí ¿íèéí ä¿íãèéí 20%-èéã áýëíýýð òºëæ, ¿ëäñýí òºëáºðèéã 10 æèëèéí õóãàöààíä æèëèéí 3%-èéí õ¿¿ãèéí
õàìò æèëä 1 óäàà òºëºõ íºõö뺺ð àâíà.

Øààðäàãäàõ 250 îð÷èì ñàÿ òºãðºãèéã õóâü íèéë¿¿ëñýí õºðºí㺺ð

ñàíõ¿¿æ¿¿ëíý.
Төслийн эргэн төлөгдөх хугацаа 4 жил орчим ба цаашид эдийн засгийн үр ашигтай ажиллах бүрэн боломжтой юм.