Below is the text of the poem, "Mi Ultimo Adiós" (My Final Farewell), written by the national hero of the Philippines

, Dr José Rizal, in Fort Santiago on the eve of his execution by the Spanish on December 30, 1896:

Mi Ultimo Adiós Adios, Patria adorada, region del sol querida, Perla del Mar de Oriente, nuestro perdido Eden! A darte voy alegre la triste mustia vida, Y fuera más brillante más fresca, más florida, Tambien por tí la diera, la diera por tu bien. En campos de batalla, luchando con delirio Otros te dan sus vidas sin dudas, sin pesar; El sitio nada importa, ciprés, laurel ó lirio, Cadalso ó campo abierto, combate ó cruel martirio, Lo mismo es si lo piden la patria y el hogar. Yo muero cuando veo que el cielo se colora Y al fin anuncia el día trás lóbrego capuz; Si grana necesitas para teñir tu aurora, Vierte la sangre mía, derrámala en buen hora Y dórela un reflejo de su naciente luz. Mis sueños cuando apenas muchacho adolescente, Mis sueños cuando joven ya lleno de vigor, Fueron el verte un día, joya del mar de oriente Secos los negros ojos, alta la tersa frente, Sin ceño, sin arrugas, sin manchas de rubor. Ensueño de mi vida, mi ardiente vivo anhelo, Salud te grita el alma que pronto va á partir! Salud! ah que es hermoso caer por darte vuelo, Morir por darte vida, morir bajo tu cielo, Y en tu encantada tierra la eternidad dormir. Si sobre mi sepulcro vieres brotar un dia Entre la espesa yerba sencilla, humilde flor, Acércala a tus labios y besa al alma mía, Y sienta yo en mi frente bajo la tumba fría De tu ternura el soplo, de tu hálito el calor. Deja á la luna verme con luz tranquila y suave;

Y cuando ya mi tumba de todos olvidada No tenga cruz ni piedra que marquen su lugar. por presos en tortura Y ora por tí que veas tu redencion final. Voy donde no hay esclavos. Por huérfanos y viudas. Ahi te dejo todo. mis amores. Oh Patria. padres y hermanos. Vibrante y limpia nota seré para tu oido. Querida Filipinas. . tu espacio. Tu atmósfera. No turbes su reposo. Y si desciende y posa sobre mi cruz un ave Deja que el ave entone su cantico de paz. Amigos de la infancia en el perdido hogar. donde el que reyna es Dios. yo que te canto á ti. Dad gracias que descanso del fatigoso día. mi alegria. canto. rumor. Por cuantos padecieron tormentos sin igual. dulce extrangera. querida Patria. no turbes el misterio Tal vez acordes oigas de citara ó salterio. trozos del alma mía. Soy yo. dolor de mis dolores. El polvo de tu alfombra que vayan á formar. Deja gemir al viento con su murmullo grave.Deja que el alba envíe su resplandor fugaz. Por nuestras pobres madres que gimen su amargura. luz. Adios. mi amiga. Deja que un sér amigo mi fin temprano llore Y en las serenas tardes cuando por mi alguien ore Ora tambien. Deja que el sol ardiendo las lluvias evapore Y al cielo tornen puras con mi clamor en pos. Deja que la are el hombre. Adios. Aroma. oye el postrer adios. Y cuando en noche oscura se envuelva el cementerio Y solos sólo muertos queden velando allí. colores. por mi descanso á Dios! Ora por todos cuantos murieron sin ventura. Donde la fé no mata. mis padres. tus valles cruzaré. la esparza con la azada. Mi Patria idolatrada. verdugos ni opresores. gemido Constante repitiendo la esencia de mi fé. Entonces nada importa me pongas en olvido. Y mis cenizas antes que vuelvan á la nada.

no tear in thine eye. Through the gloom of night. All hail ! cries the soul that is now to take flight. fresher. All hail ! And sweet it is for thee to expire . queridos séres morir es descansar. To die for thy sake.Adios. And if color is lacking my blood thou shalt take. My dreams. when life first opened to me. Dream of my life. without doubt or heed. clime of the sun caress'd Pearl of the Orient seas. my living and burning desire. to serve our home and country's need. . combat or martyrdom's plight. Others have given their lives. dear Fatherland. My dreams. O gem of the Orient sea From gloom and grief. English translation of the above poem My Final Farewell Farewell. or more blest Still would I give it thee. The place matters not-cypress or laurel or lily white. 'mid the frenzy of fight. our Eden lost!. If over my grave some day thou seest grow. No blush on thy brow. Pour'd out at need for thy dear sake To dye with its crimson the waking ray. nor count the cost. On the field of battle. Scaffold or open plain. And were it brighter. I die just when I see the dawn break. to herald the day. that thou mayst aspire. Were to see thy lov'd face. a humble flower. when the hopes of youth beat high. While I may feel on my brow in the cold tomb below The touch of thy tenderness. Gladly now I go to give thee this faded life's best. And sleep in thy bosom eternity's long night. from care and sorrow free. Draw it to thy lips and kiss my soul so. T is ever the same. In the grassy sod. thy breath's warm power.

Throbbing and cleansed in thy space and air With color and light.Let the moon beam over me soft and serene. with song and lament I fare. from my soul torn away. and God reigns e'er on high! Farewell to you all. And in the still evening a prayer be lifted on high From thee. And heavenward in purity bear my tardy protest Let some kind soul o 'er my untimely fate sigh. Before into nothingness at last they are blown. Let the sun draw the vapors up to the sky. Pray for all those that hapless have died. For all who have suffered the unmeasur'd pain. that sadness to my sorrow lends Beloved Filipinas. the spade turn it o'er That my ashes may carpet earthly floor. Where faith can never kill. Friends of my childhood in the home dispossessed ! Give thanks that I rest from the wearisome day ! . For widows and orphans. hear now my last good-by! I give thee all: parents and kindred and friends For I go where no slave before the oppressor bends. raising a song unto thee. 0 my country. And if on my cross a bird should be seen. Ever repeating the faith that I keep. Let the dawn shed over me its radiant flashes. Then will oblivion bring to me no care As over thy vales and plains I sweep. And even my grave is remembered no more Unmark'd by never a cross nor a stone Let the plow sweep through it. And when the dark night wraps the graveyard around With only the dead in their vigil to see Break not my repose or the mystery profound And perchance thou mayst hear a sad hymn resound 'T is I. For our mothers that bitterly their woes have cried. for captives by torture tried And then for thyself that redemption thou mayst gain. that in God I may rest. Let the wind with sad lament over me keen . O my country. My Fatherland ador'd. Let it trill there its hymn of peace to my ashes.

farewell! In death there is rest! (This is the 1911 translation by Charles Derbyshire of the Spanish original of José Rizal's poem. matamis sa puso at di ikahapis. maluag sa dibdib. mutyang mahalaga sa dagat Silangan. kaluwalhatiang sa ami'y pumanaw.Farewell to thee. lirio ma'y patungan pakikipaghamok. Jose Rizal Pinipintuho kong Bayan ay paalam. too. Mi Ultimo Adiós) Tagalog Version of "Mi Ultimo Adios" PAHIMAKAS ni Dr. maging maringal man at labis alindog sa kagalingan mo ay aking ding handog. Sa pakikidigma at pamimiyapis ang alay ng iba'y ang buhay na kipkip. Lupang iniirog ng sikat ng araw. cipres o laurel. Beloved creatures all. yaon ay gayon din kung hiling ng Bayan. sweet friend that lightened my way. Masayang sa iyo'y aking idudulot ang lanta kong buhay na lubhang malungkot. ngayong namamalas na sa silinganan ay namamanaag yaong maligayang araw na sisikat sa likod ng luksang nagtabing na ulap. walang agam-agam. Ako'y mamamatay. at ang bibitayan. . Saan man mautas ay dikailangan.

Natuyo ang luhang sa mata'y nunukal. ay ang tanghaling ka at minsan masilip sa dagat Silangan hiyas na marikit. sa lamig ng lupa ng aking libingan. taas na ang noo't walang kapootan. sa mga labi mo'y mangyayaring itapat.Ang kulay na pula kung kinakailangan na maitina sa iyong liway-way. mabuhay ka lamang bangkay ko'y masilong sa iyong Kalangitan. sa kaluluwa ko hatik ay igawad. dugo ko'y isabong at siyang ikinang ng kislap ng iyong maningning na ilaw Ang aking adhika sapul magkaisip ng kasalukuyang bata pang maliit. At sa aking noo nawa'y iparamdam. walang bakas kunot ng kapighatian gabahid man dungis niyong kahihiyan. Bayaang ang buwan sa aki'y ititig ang iwanag niyang lamlam at tahimik. ang init ng iyong paghingang dalisay at simoy ng iyong paggiliw na tunay. Kung sa libingan ko'y tumubong mamalas sa malagong damo mahinhing bulaklak. Ikaw'y guminhawa laking kagandahang akoy malugmok. pag hingang papanaw ngayong biglang-bigla. at ikaw ay matanghal. Sa kabuhayang ko ang laging gunita maningas na aking ninanasa-nasa ay guminhawa ka ang hiyas ng diwa hingang papanaw ngayong biglang-bigla. hiniga'y malagot. .

ako. Bayan. huwag bagabagin ang katahimikan. magbalik sa langit ng boong dalisay kalakip ng aking pagdaing na hiyaw. Ang mga bao't pinapangulila. yaring pagka himbing. mga ina naming walang kapalaran na inihihibik ay kapighatian. Ang kanyang hiwagay huwag gambalain. Bayaan ang ningas ng sikat ng araw ula'y pasingawin noong kainitan. ang mga bilanggong nagsisipagdusa.liwayway bayaang sa aki'y ihatid magalaw na sinag at hanging hagibis. Kung sakasakaling bumabang humantong sa krus ko'y dumapo kahit isang ibon doon ay bayaan humuning hinahon at dalitin niya payapang panahon. Bayaang sino man sa katotang giliw tangisang maagang sa buhay pagkitil. At kung an madilim na gabing mapanglaw ay lumaganap na doon sa libinga't tanging mga patay ang nangaglalamay. dalanginin namang kanilang makita ang kalayaan mong. . Bayan yao't kita'y aawitin. Idalanging lahat yaong nangamatay. mangagatiis hirap na walang kapantay. kung tungkol sa akin ay may manalangin idalangin. tunog ng gitara't salterio'y mag saliw. kaipala'y maringig doon ang taginting. ikagiginhawa.

Bayang iniirog. dinggin mo ang aking pagpapahimakas. mamatay ay siyang pagkakagupiling! . paalam estranherang kasuyo ko't aliw. walang umiinis at berdugong hayop. bayaang linangin ng taong masipag. Katagalugang ko pinakaliliyag. si Bathala lamang dooy haring lubos. Kung magka gayon na'y aalintanahin na ako sa limot iyong ihabilin pagka't himpapawid at ang panganorin mga lansangan mo'y aking lilibutin. pananalig doo'y di nakasasalot. mga kulay. lupa'y asarolin at kauyang ikalat. ang ugong at awit. At mga buto ko ay bago matunaw maowi sa wala at kusang maparam. masamyong pabango. diya'y iiwan ko sa iyo ang lahat. paalam sa inyo. ilaw. Ako'y patutungo sa walang busabos.Kung ang libingan ko'y limat na ng lahat at wala ng kurus at batang mabakas. sakit niyaring hirap. pag asang dalisay ng pananalig ko. alabok ng iyong latag ay bayaang siya ang babalang doo'y makipisan. Pag pasasalamat at napahinga rin. magulang at mga kapatid kapilas ng aking kaluluwa't dibdib mga kaibigan bata pang maliit sa aking tahanan di na masisilip. mga ginigiliw. Paalam. pag hibik sa iyo. Matining na tunog ako sa dingig mo.

Sa salin ni Andres Bonifacio .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful