Załącznik do Uchwały Nr 91/V/11 Sejmiku Województwa Pomorskiego z dnia 28 lutego 2011 roku

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO na lata 2011 - 2014

GDAŃSK 2011

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014

Spis treści
Spis treści I. Wprowadzenie II. Prawne i programowe uwarunkowania ochrony zabytków i opieki nad zabytkami 1. Podstawy ochrony zabytków i opieki nad zabytkami 1.1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej 1.2. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami 1.2.1. Cele programu opieki w świetle ustawy 1.2.2. Uchwała w sprawie przyjęcia zasad i trybu udzielania dotacji celowej na prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków 1.3. Ustawa o samorządzie województwa 2. Konwencje i porozumienia międzynarodowe 2.1. Konwencja w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego 2.2. Konwencja o ochronie dziedzictwa architektonicznego Europy 2.3. Europejska konwencja o ochronie dziedzictwa archeologicznego 2.4. Europejska konwencja krajobrazowa 2.5. Konwencja w sprawie ochrony i promowania róŜnorodności form wyrazu kulturowego 2.6. Konwencja w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego 2.7. Dokument w sprawie edukacji konserwatorów-restauratorów dzieł sztuki i warunków uprawniających do wykonywania zawodu 2.8. Dokumenty Parlamentu Europejskiego dotyczące ochrony dziedzictwa kulturowego 3. Dokumenty krajowe 3.1. Narodowa strategia rozwoju kultury na lata 2004–2013 3.2. Krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami 4. Dokumenty regionalne 4.1. Strategia rozwoju województwa pomorskiego 4.2. Strategia rozwoju turystyki województwa pomorskiego 4.3. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa pomorskiego 4.4. Regionalny Program Operacyjny 4.5. Program rozwoju produktów turystycznych województwa pomorskiego na lata 2008-2013 2 5

9 9 9 10 12

12 13 13 13 14 15 15 16 16 16 16 17 17 21 22 22 24 25 26 26

2

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014

III. Charakterystyka zasobów dziedzictwa kulturowego województwa pomorskiego 1. Chronione zasoby dziedzictwa kulturowego 1.1. Lista UNESCO Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego 1.2. Pomniki Historii 1.3. Rejestr zabytków 1.4. Ewidencja zabytków 1.5. Parki kulturowe 2. Zabytki nieruchome 2.1 Krajobraz kulturowy 2.2 Zespoły urbanistyczne i ruralistyczne 2.3 Dzieła architektury i budownictwa 2.3.1 Obiekty sakralne 2.3.2 Obiekty rezydencjonalne i mieszkalne 2.3.3 Obiekty uŜyteczności publicznej 2.3.4 Obiekty architektury obronnej 2.3.5 Obiekty przemysłu i techniki 2.4 Cmentarze 2.5 Zespoły zieleni 2.6 Miejsca historyczne 3. Zabytki ruchome 3.1. Zabytki ruchome w zbiorach muzealnych 3.2. Zabytki ruchome we wnętrzach sakralnych i świeckich 3.3. Zbiory i kolekcje 4. Zabytki archeologiczne 5. Niematerialne dziedzictwo kulturowe 6. Potencjał dziedzictwa kulturowego województwa pomorskiego 6.1 Charakterystyczne i unikatowe elementy dziedzictwa kulturowego 6.1.1. Dziedzictwo morskie 6.1.2. Dziedzictwo rzeczne 6.1.3. Budownictwo ceglane 6.1.4. Budownictwo drewniane 6.1.5. Dziedzictwo modernizmu IV. Dotychczasowa realizacja wojewódzkiego programu opieki nad zabytkami 1. Dotychczasowa realizacja celów wojewódzkiego programu opieki nad zabytkami V. Diagnoza 1. Analiza SWOT dziedzictwa kulturowego województwa pomorskiego VI. Cele, priorytety i typy działań programu opieki nad zabytkami województwa pomorskiego 1. Cel strategiczny Priorytet 1 Priorytet 2 Priorytet 3

27 27 27 28 29 33 35 36 36 39 39 39 40 40 41 41 41 42 42 42 42 44 44 45 47 48 50 50 51 51 51 51

52 52 55 55

59 59 60 61 62

3

WdraŜanie wojewódzkiego programu opieki nad zabytkami 1.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 VII. Podstawy opracowania programu opieki nad zabytkami województwa pomorskiego 65 65 67 68 70 4 . Organizacja instytucjonalna 2. Finansowanie programu opieki VIII. Koordynacja. monitorowanie i ocena realizacji wojewódzkiego programu opieki nad zabytkami IX.

dziełami sztuki. kierunków i załoŜeń. Przygotowany program zawiera rozpoznanie problematyki opieki i ochrony zabytków w województwie pomorskim. 5 . jak waŜne miejsce mogą zajmować i zajmują zabytki w Ŝyciu społeczności lokalnych. Wreszcie – są wytworem poprzednich pokoleń i przekazanym nam spadkiem. obiektami cennymi naukowo.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 I. Zabytki są świadkami historii. Ilość przygotowanych projektów i realizowanych działań świadczy teŜ o tym. Tylko niektóre z nich przynoszą natychmiastowe skutki. 1568 z późniejszymi zmianami). 87 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. iŜ załoŜona przez samorząd wojewódzki polityka opieki i ochrony zabytków przewiduje działania wieloletnie. często niedocenianą. Po uzyskaniu opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. które uchronią zabytki przed destrukcją i zniknięciem oraz uwraŜliwią lokalne społeczności na zagadnienia z nimi związane. jakim jest materialne i niematerialne dziedzictwo kulturowe regionu. Co 2 lata Zarząd Województwa Pomorskiego sporządza sprawozdanie z realizacji programu i przedstawia je sejmikowi. siłą na świadomość i toŜsamość społeczeństwa. Stanowią zasób tym cenniejszy. po analizie dotychczasowego funkcjonowania programu. Niniejszy Program Opieki nad Zabytkami Województwa Pomorskiego na lata 2011-2014 jest dokumentem stanowiącym aktualizację programu opieki nad zabytkami wdroŜonego w latach 2007-2010. Dla właściwego rozumienia wojewódzkiego programu opieki nad zabytkami konieczne jest objaśnienie pojęć opieki nad zabytkami oraz ochrony zabytków. historycznie i artystycznie. Pamiętać teŜ naleŜy. Nr 162. Stanowi element wpływający z wyjątkową. z 2003 r. Dlatego otrzymane przez nas dziedzictwo to takŜe wielka odpowiedzialność i obowiązek moralny – opieki nad nim i zachowania go dla przyszłych pokoleń. zaleŜnie od potrzeb i moŜliwości. wyróŜniającym lokalne społeczności. Wprowadzenie Dziedzictwo kulturowe jest niezwykle waŜnym składnikiem środowiska człowieka. Natomiast efekty części z podjętych długofalowych przedsięwzięć (jak choćby kształtowanie świadomości społecznej i działania edukacyjne) będą widoczne dopiero w przyszłości. Doświadczenia tych lat pokazują. Ŝe będący dobrem nieodnawialnym. jak duŜe jest społeczne zapotrzebowanie na ochronę zabytków. ewentualne korekty przyjętych celów. Przyjmuje cele i priorytety. w ramach których pomieścić się mogą potencjalnie najróŜnorodniejsze inicjatywy. poz. Sprawozdania i aktualizacje programu umoŜliwiają. U. sejmik województwa w trybie uchwały przyjmuje program do realizacji. Kształtowana przez stulecia zabytkowa materia i wartości przez nią niesione decydują o autentyzmie i unikatowości dziedzictwa. Obowiązek sporządzania co 4 lata wojewódzkiego programu opieki nad zabytkami nakłada na samorząd województwa art. częścią współczesnej kultury. W trosce o wspólne dobro. samorząd województwa pomorskiego podjął działania polegające na programowaniu oraz wykonywaniu zadań związanych z ochroną i opieką nad zabytkami województwa. Konieczne jest zapoczątkowanie wieloletnich procesów.

wspierając i koordynując działania. Nad pozostałymi zabytkami leŜącymi w granicach województwa samorząd wojewódzki sprawuje ochronę. 4) przeciwdziałanie kradzieŜy. wspólnotami i władzami lokalnymi. Program zakłada. stowarzyszeniami i związkami wyznaniowymi. w szczególności. doradczą. 3) udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków. na podejmowaniu przez organy administracji publicznej działań mających na celu: 1) zapewnienie warunków prawnych. Podkreślania wymaga teŜ załoŜenie ustawowe (art. 4) korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości. Ŝe zabytki podlegają ochronie i opiece bez względu na stan zachowania. Na część działań uwzględnianych przez Program Opieki nad Zabytkami Województwa Pomorskiego wskazuje juŜ nazwa programu. Generalnego Konserwatora Zabytków. Ochrona zabytków sprawowana jest przez administrację rządową (szczególnie Ministra Kultury. państwowych. finansowych i organizacyjnych. a takŜe z organami administracji państwowej i unijnej. samorząd województwa nie moŜe ponosić odpowiedzialności. przede wszystkim nad zabytkami będącymi jego własnością lub przez niego administrowanymi. 6 Ustawy). na zapewnieniu warunków: 1) naukowego badania i dokumentowania zabytków. w szczególności. instytucjonalnych. współpracują w tym zakresie z właścicielami i uŜytkownikami zabytków. 5) popularyzowania i upowszechniania wiedzy o zabytku oraz jego znaczeniu dla historii i kultury. Za zabytki mające swoich właścicieli i uŜytkowników prywatnych. MoŜe jednak wobec tych podmiotów pełnić funkcję wspomagającą. opiniodawczą. organizacyjnych i finansowych umoŜliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie. sprawuje nadzór nad własnymi inwestycjami związanymi z zabytkami oraz nad instytucjami i jednostkami zarządzającymi zabytkowym mieniem w imieniu samorządu wojewódzkiego. 2) zapobieganie zagroŜeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków. Natomiast ochrona zabytków polega. wyznaniowych. 3) zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie. instytucjami. inicjując. wojewódzkich konserwatorów 6 .PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 Pojęcia te zostały zdefiniowane przez ustawę o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w artykule 5 i 4: Opieka nad zabytkami sprawowana jest przez ich właścicieli lub posiadaczy i polega. zaginięciu lub nielegalnemu wywozowi zabytków za granicę. 6) uwzględnianie zadań ochronnych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przy kształtowaniu środowiska.pomocniczą w kwestiach finansowania. restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku. a takŜe . iŜ samorząd województwa sprawuje opiekę. 2) prowadzenia prac konserwatorskich. Władze samorządowe wykonując ochronę zabytków i opiekę nad zabytkami. Podejmuje działania własne.zgodnie z przepisami dotyczącymi gospodarki finansowej jednostek sektora finansów publicznych . Samorząd województwa podejmuje działania ochrony i opieki nad zabytkami w ramach swoich moŜliwości prawnych. 5) kontrolę stanu zachowania i przeznaczenia zabytków.

samorządowych konserwatorów zabytków). adaptacje i ekspozycje zabytków. będące istotnym punktem odniesienia dla programów konstruowanych na następne. jednostkami samorządu terytorialnego i administracji państwowej. przy czym jest on kluczowy dla kolejnych programów. środowiskami naukowymi i badawczymi oraz innymi podmiotami zainteresowanymi dziedzictwem kulturowym województwa pomorskiego. obecny stan zachowania zasobu. zabezpieczenia. Program Opieki umoŜliwia samorządowi województwa współdziałanie w dziedzinie ochrony zabytków i opieki nad zabytkami z właścicielami i uŜytkownikami zabytków. Działania wykonane podczas realizacji tego celu juŜ przyniosły spektakularne efekty. SłuŜyć ma równieŜ pobudzeniu mechanizmów regulujących opiekę nad zabytkami oraz ukształtowaniu dobrych praktyk w tej dziedzinie. MKiDN i społeczności lokalne. Olbrzymią rolę w tych przedsięwzięciach odegrali właściciele i uŜytkownicy zabytków oraz samorządy. gospodarcze i kulturowe (w tym równieŜ w analizie SWOT). przyjętego Uchwałą Nr 72/VI /07 Sejmiku Województwa Pomorskiego z dnia 26 lutego 2007 r. Dlatego podkreślić trzeba. co posłuŜyć ma zachowaniu zabytków. Cel ten stanowi kontynuację dotychczasowych działań oraz dąŜenia do znaczącej poprawy stanu zasobów regionalnego dziedzictwa kulturowego. bezpośrednio i pośrednio wpływając na szeroko pojęty rozwój społeczno-gospodarczy województwa. przeprowadzone juŜ działania oraz monitoring realizacji programu w latach 2007-2010. Ŝe zachowanie dziedzictwa kulturowego regionu leŜy w interesie jego mieszkańców. Obecny program stanowi kontynuację polityki zapoczątkowanej Programem Opieki nad Zabytkami Województwa Pomorskiego na lata 2007-2010. Ŝe za główny cel niniejszego Programu przyjęto potrzebę wzmocnienia poziomu ochrony i opieki nad zasobami dziedzictwa kulturowego.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 zabytków) oraz administrację samorządową niŜszych szczebli powiatowe i gminne. budowaniu toŜsamości regionalnej oraz promocji turystycznej regionu. kilkuletnie okresy. Ŝe podjęto prawidłowe kierunki działań. Ŝe w realizacji nakreślonych celów i załoŜeń nieodzowna jest partycypacja społeczna. Trzeba teŜ 7 . Analiza funkcjonowania tego programu w minionych 4 latach wykazała. Zaowocowały duŜą ilością inicjatyw zapewniających zachowanie. zmieniające się warunki społeczne. Zachowane i dobrze zagospodarowane (w róŜnych aspektach) dziedzictwo kulturowe stanowi natomiast niezwykle istotny czynnik wpływający na budowanie toŜsamości mieszkańców regionu oraz promocję turystyczną województwa. społecznościami lokalnymi i stowarzyszeniami. a takŜe wieloma działaniami badającymi. Jednocześnie przypomnieć naleŜy. popularyzującymi i promującymi zabytki. Poprawę rozumieć naleŜy jako uchronienie obiektów zabytkowych i krajobrazu kulturowego przed zniszczeniem oraz polepszenie stanu jego zachowania i utrzymania. Skuteczność dotychczas obowiązującego programu spowodowała. (samorządy Przedmiotem Programu Opieki nad Zabytkami Województwa Pomorskiego na lata 2011-2014 jest zaprogramowanie działań związanych z ochroną zabytków i opieką nad zabytkami znajdującymi się w granicach administracyjnych województwa pomorskiego na okres czterech lat. Opierał się na szerokim rozpoznaniu złoŜonej problematyki i wyznaczał priorytetowe kierunki. Modyfikacja uwzględnia więc nowe uwarunkowania prawne i administracyjne. Program opieki na lata 2007-2010 był pierwszym dokumentem programującym opiekę nad zabytkami. Program na lata 2007-2010 za cel strategiczny przyjmował: Zachowanie dziedzictwa kulturowego Pomorza słuŜące budowaniu toŜsamości regionalnej oraz promocji turystycznej województwa. Wymaga cyklicznej aktualizacji.

wspólne wypracowywanie rozwiązań oraz podejmowanie międzyregionalnych działań.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 przyznać. - 8 . Wskazane w programie działania nie stanowią nakazów i zakazów a wyznaczają jedynie cel strategiczny. kierunki działań wynikające z diagnozy zasobów dziedzictwa kulturowego województwa pomorskiego. Ŝe problemy ochrony zabytków występujące w województwie pomorskim. 1568 z późniejszymi zmianami). w duŜej części są typowe i charakterystyczne dla całej Polski. Nr 162 poz. Dlatego teŜ nieodzowna jest wymiana doświadczeń pomiędzy województwami. Ilekroć w dalszej części niniejszego programu będzie mowa o: Programie Opieki .. Program obejmuje jedynie postanowienia wynikające z innych form ochrony zabytków i nie stanowi formy aktu prawa wiąŜącego. Ustawie – oznaczać ona będzie Ustawę o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. z 2003 r. U.oznaczać on będzie Program Opieki nad Zabytkami Województwa Pomorskiego na lata 2011-2014. Zaproponowane zadania i rozwiązania odpowiadają ustawowym regulacjom z dziedziny ochrony zabytków w Polsce.

Od 2005 r. po wejściu Polski do Unii Europejskiej.pl) Ponadto ochroną zabytków w Polsce zajmują się: organizacje pozarządowe.Ośrodek Ochrony Zbiorów Publicznych (www. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Obowiązek ochrony dziedzictwa kulturowego (zarówno przez Państwo Polskie. zasób ten rozszerzył się lub został zmodyfikowany w związku z prawem unijnym.kobidz. regionalnym.mkidn. Podstawy ochrony zabytków i opieki nad zabytkami 1. 9 .pl) ..PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 II. z późniejszymi zmianami).Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Tekst uchwalony w dniu 2 kwietnia 1997 r.: o Stowarzyszenie Architektury Krajobrazu "Zieleń Polska" o Stowarzyszenie Historyków Sztuki o Stowarzyszenie Konserwatorów Zabytków o Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich o Stowarzyszenie Muzealników Polskich o Stowarzyszenie Na Rzecz Zabytków Fortyfikacji "Pro Fortalicium" o Stowarzyszenie Ochrony Narodowego Dziedzictwa Materialnego o Towarzystwo Opieki nad Zabytkami organizacje i instytucje międzynarodowe. jak i wszystkich jego obywateli) określa Ustawa Zasadnicza .oozp.: . Scientific and Cultural Organisation (UNESCO) o Rada Europy o Komisja Europejska o International Council on Monuments and Sites (ICOMOS) o International Council of Museums (ICOM) - - 1. ogólnopolskim oraz międzynarodowym.www. instytucjonalnymi podmiotami odpowiedzialnymi za ochronę dziedzictwa narodowego są m. in. Przede wszystkim są to właściciele i uŜytkownicy zabytków.1.Wojewódzkie Urzędy Ochrony Zabytków (w Gdańsku .pl) .gda. Innymi. in.pl) .Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków (www.ochronazabytkow. Samorząd województwa jest jednym z wielu podmiotów zobowiązanych przepisami prawa do ochrony dziedzictwa kulturowego i opieki nad zabytkami. Prawne i programowe uwarunkowania ochrony zabytków i opieki nad zabytkami Obowiązujący w Polsce system ochrony zabytków i opieki nad nimi uwarunkowany jest róŜnorodnymi aktami prawnymi funkcjonującymi na poziomie lokalnym.Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (www.gov. takie jak: o United Nations Educational. przez Zgromadzenie Narodowe. m.

7) prowadzenia prac konserwatorskich. 8) zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie. 6 mówi.) jest troska o dobro wspólne”. samorząd województwa ma obowiązek chronić wszystkie zabytki znajdujące się na terenie województwa.2. Natomiast opieka nad zabytkami. Ponadto art. zaginięciu lub nielegalnemu wywozowi zabytków za granicę.. jak i dla sformułowania zadań wojewódzkiego programu opieki nad zabytkami.. na podejmowaniu przez organy administracji publicznej działań mających na celu: 7) zapewnienie warunków prawnych.) [są] zobowiązani. Definicje tych pojęć mają zasadnicze znaczenie dla zrozumienia obowiązków organów administracji publicznej (w tym samorządu województwa) względem zabytków.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 Zapisami Preambuły „wszyscy obywatele Rzeczypospolitej (..) kierując się zasadą zrównowaŜonego rozwoju”. 12) uwzględnianie zadań ochronnych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przy kształtowaniu środowiska. Nr 162 poz. w szczególności. 1568 z późniejszymi zmianami). 10 . organizacyjnych i finansowych umoŜliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie. iŜ „Rzeczpospolita Polska stwarza warunki upowszechniania i równego dostępu do dóbr kultury. W myśl art. z 2003 r. 5 Konstytucji RP „Rzeczpospolita Polska „strzeŜe dziedzictwa narodowego (. 4 oraz art.. będącej źródłem toŜsamości narodu polskiego. sprawowana przez ich właścicieli lub posiadaczy. 8) zapobieganie zagroŜeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków. restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku. polega w szczególności na zapewnieniu warunków: 6) naukowego badania i dokumentowania zabytków. Zgodnie z przytoczonymi definicjami. 9) korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami Podstawowym aktem prawnym określającym zasady ochrony zabytków i opieki nad zabytkami w Polsce jest Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. Ochrona zabytków polega. 11) kontrolę stanu zachowania i przeznaczenia zabytków. NaleŜy w związku z powyŜszym podkreślić. co cenne z ponad tysiącletniego dorobku”. Istotnym elementem tego dziedzictwa są zabytki. 82 Konstytucji wskazuje. 9) udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków. U.. Ŝe za zabytki odpowiedzialni są przede wszystkim ich właściciele i uŜytkownicy. jego trwania i rozwoju” 1.. Art. by przekazać przyszłym pokoleniom wszystko. 5). Ustawa wprowadza pojęcia ochrony zabytków oraz opieki nad zabytkami (art. iŜ „obowiązkiem Obywatela (. 10) popularyzowania i upowszechniania wiedzy o zabytku oraz jego znaczeniu dla historii i kultury. które w swych niematerialnych wartościach są dobrem wspólnym. 10) przeciwdziałanie kradzieŜy. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz..

środkami transportu oraz maszynami i narzędziami świadczącymi o kulturze materialnej.. d) dziełami budownictwa obronnego. 6 Ustawy wyszczególnia przedmioty ochrony i opieki: 1) zabytki nieruchome będące w szczególności: a) krajobrazami kulturowymi. a zwłaszcza urządzeniami. a zwłaszcza militariami. hutami. b) układami urbanistycznymi. .PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 jako organ administracji publicznej. ogrodami i innymi formami zaprojektowanej zieleni. elektrowniami i innymi zakładami przemysłowymi. 2) zabytki ruchome będące w szczególności: a) dziełami sztuk plastycznych. f) instrumentami muzycznymi. odznakami. b) cmentarzyskami. f) cmentarzami. h) przedmiotami upamiętniającymi wydarzenia historyczne. a zwłaszcza kopalniami. c) dziełami architektury i budownictwa. h) miejscami upamiętniającymi wydarzenia historyczne.ustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo w decyzji o lokalizacji inwestycji celu publicznego. g) parkami. sztandarami. . d) reliktami działalności gospodarczej. Art. decyzji o zezwalaniu na realizację inwestycji drogowej. e) obiektami techniki. bądź działalność wybitnych osobistości lub instytucji.wpis do rejestru zabytków. placu. religijnej i artystycznej. ulicy lub jednostki osadniczej” (art. o bibliotekach (Dz.uznanie za pomnik historii. Ponadto „ochronie mogą podlegać nazwy geograficzne. g) wytworami sztuki ludowej i rękodzieła oraz innymi obiektami etnograficznymi. rzemiosła artystycznego i sztuki uŜytkowej. . oraz sprawować opiekę przede wszystkim nad zabytkami. charakterystycznymi dla dawnych i nowych form gospodarki. z 1997 r. d) wytworami techniki.utworzenie parku kulturowego. 3) zabytki archeologiczne będące w szczególności: a) pozostałościami terenowymi pradziejowego i historycznego osadnictwa. Podkreślić trzeba. 5 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. bądź działalność wybitnych osobistości lub instytucji. c) numizmatami oraz pamiątkami historycznymi. które tworzyły te kolekcje.U. c) kurhanami. ruralistycznymi i zespołami budowlanymi. medalami i orderami. o których mowa w art. historyczne lub tradycyjne nazwy obiektu budowlanego. do których posiada tytuł prawny. 7): . 539 z późniejszymi zmianami). dokumentującymi poziom nauki i rozwoju cywilizacyjnego. e) materiałami bibliotecznymi. pieczęciami. Ustawa określa następujące formy ochrony zabytków (art. 6 ust. 2). Ŝe wymienione zabytki podlegają ochronie i opiece bez względu na stan zachowania. decyzji o warunkach zabudowy. b) kolekcjami stanowiącymi zbiory przedmiotów zgromadzonych i uporządkowanych według koncepcji osób. decyzji o 11 . Nr 85 poz.

prezydent miasta) sporządza na okres czterech lat odpowiednio wojewódzki. 1 Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami zarząd województwa.2. Cele wojewódzkiego programu opieki w świetle ustawy Opracowanie programu opieki nad zabytkami jest zadaniem własnym samorządu terytorialnego. Sejmik województwa pomorskiego w celu zachowania wojewódzkich zasobów dziedzictwa kulturowego wykorzystał tę moŜliwość i podjął w dniu 26 marca 2007 r. powiatu i wójt (burmistrz. W myśl art. Uchwała w sprawie przyjęcia zasad i trybu udzielania dotacji celowej na prace konserwatorskie. 87 ust. 5) podejmowanie działań zwiększających atrakcyjność zabytków dla potrzeb społecznych. 1. 6) określenie warunków współpracy z właścicielami zabytków.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 ustaleniu lokalizacji linii kolejowej lub decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie lotniska uŜytku publicznego. które przedstawia odpowiednio sejmikowi województwa. restauratorskie i roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków Art. Uchwałę nr 87/VII/07 w sprawie przyjęcia zasad i trybu udzielania dotacji celowej na prace konserwatorskie.1. przez organ samorządu województwa na zasadach określonych w podjętej przez ten organ uchwale. 4 i 5). 87 ust. Ustawa w następujący sposób określa cele przygotowania wojewódzkiego programu opieki nad zabytkami (art. rada powiatu i rada gminy. restauratorskie i roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków. 2) uwzględnianie uwarunkowań ochrony zabytków. radzie powiatu lub radzie gminy (art. Została ona zmieniona Uchwałą nr 359/XXI/08 z dnia 28 kwietnia 2008 r. 12 . 4) eksponowanie poszczególnych zabytków oraz walorów krajobrazu kulturowego. turystycznych i edukacyjnych oraz wspieranie inicjatyw sprzyjających wzrostowi środków finansowych na opiekę nad zabytkami.2. 87 ust. a następnie Uchwałą Nr 1152/XLVII/10 Sejmiku Województwa Pomorskiego z dnia 28 kwietnia 2010 roku. eliminujących sytuacje konfliktowe związane z wykorzystaniem tych zabytków. powiatu lub wójt (burmistrz. restauratorskie i roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków. 3). prezydent miasta) sporządza sprawozdanie. 1. wynikających z koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju. 7) podejmowanie przedsięwzięć umoŜliwiających tworzenie miejsc pracy związanych z opieką nad zabytkami. łącznie z uwarunkowaniami ochrony przyrody i równowagi ekologicznej. restauratorskie i roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków. w tym krajobrazu kulturowego i dziedzictwa archeologicznego. Program przyjmuje odpowiednio sejmik województwa. 2): 1) włączenie problemów ochrony zabytków do systemu zadań strategicznych. powiatowy lub gminny program opieki nad zabytkami.2. po uzyskaniu opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków (art. 81 Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami pozwala na udzielanie dotacji na prace konserwatorskie. 87 ust. w sprawie przyjęcia zasad i trybu udzielania dotacji celowej na prace konserwatorskie. Następnie dwa lata od ogłoszenia w dzienniku urzędowym zarząd województwa. 3) zahamowanie procesów degradacji zabytków i doprowadzenie do poprawy stanu ich zachowania.

W myśl dokumentu „za dziedzictwo kulturalne i naturalne uwaŜane są: zabytki: dzieła architektury. Nr 142. 14 ust.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 Uchwała ta.in. groty i zgrupowania tych elementów. Ŝe samorząd województwa wykonuje zadania o charakterze wojewódzkim. a takŜe pielęgnowanie i rozwijanie toŜsamości lokalnej. 18. in. z 2009 r. Konwencja w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego Konwencja przyjęta została 16 listopada 1972 r. uwzględniającą cele. m. 8) promocja walorów i moŜliwości rozwojowych województwa. W myśl art.. 1 pkt 3). 1590 z późniejszymi zmianami) stanowi.3. udzielać wsparcia finansowego projektom z zakresu ochrony dziedzictwa. m. 13 . W wymienionych dokumentach uwzględniane są równieŜ zagadnienia związane z ochroną zabytków i opieką nad zabytkami.: 7) wspieranie rozwoju kultury oraz sprawowanie opieki nad dziedzictwem kulturowym i jego racjonalne wykorzystywanie. Konwencje i porozumienia międzynarodowe 2. iŜ samorząd województwa określa strategię rozwoju województwa. 4) zachowanie wartości środowiska kulturowego i przyrodniczego przy uwzględnieniu potrzeb przyszłych pokoleń. 11 ust. opierając się na katalogu prac wskazanym w art. Na tej podstawie sejmiki województw mogą m. 2 określa zakres działalności samorządu województwa. 11 ust. 1 stanowi.in. U.1. 2. o samorządzie województwa (Dz. w zakresie kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami (art. Art. U. Nr 157 poz. obywatelskiej i kulturowej mieszkańców. sztuki lub nauki. Nauki i Kultury (UNESCO).2. o finansach publicznych (Dz. z 2001 r.in. Ponadto do zadań zarządu województwa naleŜy w szczególności m. 77 Ustawy. poz. elementy i budowle o charakterze archeologicznym. „uchwalanie strategii rozwoju województwa”.2. Ustawa o samorządzie województwa Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. planu zagospodarowania przestrzennego i regionalnych programów operacyjnych oraz ich wykonywanie” (art. „przygotowywanie projektów strategii rozwoju województwa. ale równieŜ z ustawą z dnia 27 sierpnia 2009 r. umoŜliwia pomoc w zachowaniu i rewaloryzacji zabytków nie będących własnością samorządu województwa i w ten sposób rozszerza zakres opiekuńczych działań wobec zabytków prowadzonych przez samorząd województwa. niniejszego programu). w ParyŜu na siedemnastej sesji Konferencji Generalnej ONZ dla Wychowania. 2. Art. 5) kształtowanie i utrzymanie ładu przestrzennego. mające wyjątkową powszechną wartość z punktu widzenia historii. dzieła monumentalnej rzeźby i malarstwa. 2 i 3 ustawy o samorządzie województwa do wyłącznej właściwości sejmiku województwa naleŜy m. „uchwalanie planu zagospodarowania przestrzennego”. 4). 1240 z późniejszymi zmianami). z których trzy moŜna odnieść bezpośrednio do zagadnień związanych z ochroną zabytków i dziedzictwa kulturowego: 1) pielęgnowanie polskości oraz rozwój i kształtowanie świadomości narodowej. 41 ust.in. poprzez dotacje celowe (patrz pkt 1. Realizacja tych zadań jest bezpośrednio związana nie tylko z ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. pkt. pkt. 1. napisy.

zachowania lub naturalnego piękna. Z obszaru województwa pomorskiego na liście tej znalazły się dotychczas 2 obiekty: Zamek w Malborku (dziedzictwo kulturalne) i Słowiński Park Narodowy (dziedzictwo naturalne). Konwencja w całości została ratyfikowana przez Polskę (publikowana w Dz. miejsca lub strefy naturalne o ściśle oznaczonych granicach. mające wyjątkową powszechną wartość z punktu widzenia. Za dziedzictwo naturalne uwaŜane są: pomniki przyrody utworzone przez formacje fizyczne lub biologiczne albo zgrupowania takich formacji. U. rewaloryzacji i oŜywienia tego dziedzictwa. mające wyjątkową powszechną wartość z punktu widzenia historycznego. konserwacji. kryteria kwalifikacji dziedzictwa na Listę Światową. wzmacniać w swoich społeczeństwach poszanowanie i przywiązanie do dziedzictwa kulturalnego i naturalnego”. Konwencja definiuje pojęcie dziedzictwa architektonicznego i zwraca uwagę na potrzebę jego ochrony nie tylko na szczeblu krajowym.in. Dokument postuluje konieczność identyfikacji zasobów mających podlegać ochronie oraz tworzenia i wdraŜania systemu ich ochrony.2. ale i europejskim.. Państwa – strony zobowiązują się do prowadzenia działań systemowych w celu zapewnienia ochrony i opieki nad dziedzictwem architektonicznym oraz przyjęcia zintegrowanej polityki konserwacji zabytków. przedstawiające wyjątkową powszechną wartość z punktu widzenia nauki lub ich zachowania.. 6 maja 1976 r. z 1976 r. Realizacja tych zobowiązań polegać będzie m. naukowych i technicznych oraz administracyjnych i finansowych w celu identyfikacji. a takŜe stanowiska archeologiczne. estetycznego. utworzyła Fundusz Ochrony Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego. Konwencja zakłada współudział społeczeństwa w procesie ochrony zabytków. podkreśla rolę promocji dziedzictwa i rozwijania 14 . 2. Państwa – Strony przyjmujące Konwencję zobowiązują się „wszelkimi właściwymi środkami. 190). Konwencja zakłada równieŜ zarządzanie miejscami Światowego Dziedzictwa zgodne z zasadami zrównowaŜonego rozwoju.” Konwencja określa zakres ochrony dziedzictwa na poziomie krajowym i międzynarodowym i w tym celu: ustanowiła Międzynarodowy Komitet Ochrony Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego prowadzący Listę Dziedzictwa Światowego. Nr 32 poz.in. zorganizowanego w sposób stały i zgodny z metodami współczesnej nauki. a weszła w Ŝycie 1 grudnia 1987 r. określiła warunki i tryb udzielania pomocy międzynarodowej. jak równieŜ strefy. podejmowaniu środków prawnych. opracowane zostały „Wytyczne dla realizacji Konwencji. a w szczególności przez ustalanie odpowiednich programów oświatowych i informacyjnych. na włączaniu ochrony dziedzictwa do programów planowania ogólnego. Zasadniczym celem dokumentu jest ochrona europejskiego dziedzictwa architektonicznego. Utworzony został Polski Komitet ICOMOS.. Strony ratyfikujące zobowiązują się ponadto do ustanowienia skutecznego systemu ochrony dziedzictwa kulturowego i naturalnego o wyjątkowym znaczeniu dla całej ludzkości. Przez Polskę została podpisana 18 marca 2010 r. W lutym 1996 r. w Granadzie. etnologicznego lub antropologicznego.” określające m.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 miejsca zabytkowe: dzieła człowieka lub wspólne dzieła człowieka i przyrody. ochrony. Konwencja o ochronie dziedzictwa architektonicznego Europy Konwencja przyjęta została 3 października 1985 r.

Jej celem jest ochrona dziedzictwa archeologicznego. zapobieganiem niedozwolonemu obiegowi przedmiotów dziedzictwa archeologicznego.. który przyczynia się do tworzenia kultur lokalnych. Zobowiązuje równieŜ strony podpisujące konwencję do wymiany informacji na temat polityki konserwacji zabytków.. Strony Konwencji zobowiązały się takŜe do podejmowania działań na rzecz zidentyfikowania krajobrazów na obszarach własnych krajów. Nr 14 poz. Strony ratyfikujące Konwencję zobowiązały się do podejmowania działań na rzecz szkolenia specjalistów w zakresie oceny krajobrazu. Celem Konwencji jest promowanie ochrony. gospodarki i planowania krajobrazu. Prezydent Rzeczypospolitej przyjął i ratyfikował Konwencję (opublikowana w Dz.3. Zapisy konwencji definiują dziedzictwo archeologiczne.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 świadomości społecznej w zakresie ochrony zabytków. społeczną i gospodarczą. ustanowienie i wdroŜenie polityki w zakresie jego ochrony. zintegrowania krajobrazu z własną polityką w zakresie planowania regionalnego i urbanistycznego oraz z własną polityką kulturalną. Postuluje zrównowaŜenie i zachowanie harmonijnych relacji pomiędzy potrzebami społecznymi. gromadzeniem i rozpowszechnianiem badań naukowych. która bezpośrednio lub pośrednio oddziałuje na krajobraz. Konwencja traktuje krajobraz jako podstawowy składnik europejskiego dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego. identyfikują je i przedstawiają środki jego ochrony. kształtowaniem świadomości publicznej. 98). z 2006 r. Nr 120 poz. środowiskową. Środkami dla realizacji tego celu są w szczególności: prawne uznanie krajobrazu jako istotnego komponentu otoczenia ludzi oraz podstawy ich toŜsamości. 15 . z 1996 r. 2. rolną. przeznaczonych dla specjalistów w sektorze prywatnym i publicznym i dla stowarzyszeń związanych z krajobrazem. 564).4. U. W imieniu Rzeczpospolitej Polskiej 13 grudnia 1995 r. promowania multidyscyplinarnych programów szkolenia dotyczących polityki. ochrony. Konwencja odnosi się do zagadnień związanych z finansowaniem badań i konserwacji. Funkcje kontrolne nad stosowaniem niniejszej konwencji sprawuje Komitet Ekspertów powołany przy Komitecie Ministrów Rady Europy. Europejska konwencja o ochronie dziedzictwa archeologicznego (poprawiona) Konwencja sporządzona została w La Valetta 16 stycznia 1992 r. 2. U. Europejska konwencja krajobrazowa Konwencja sporządzona została we Florencji w dniu 22 października 2000 r. a takŜe wzajemną pomocą techniczną i naukową. Sygnatariusze konwencji zobowiązują się do ustanowienia prawnego systemu ochrony dziedzictwa archeologicznego. W imieniu Rzeczpospolitej Polskiej ten dokument przyjął i ratyfikował w dniu 24 czerwca 2004 roku Prezydent Rzeczypospolitej (opublikowany w Dz. gospodarki i planowania w zakresie krajobrazu. a takŜe organizowanie współpracy europejskiej w zakresie zagadnień dotyczących krajobrazu. gospodarki i planowania. a ponadto do promowania w szkołach i na uniwersytetach nauk związanych z krajobrazem i zagadnieniami jego ochrony. jako źródła zbiorowej pamięci europejskiej oraz jako instrumentu do badań historycznych i naukowych. działalnością gospodarczą i środowiskiem.

(ogłoszona w Dz.ochronę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. a kulturowe aspekty rozwoju są równie istotne jak aspekty ekonomiczne.zapewnienie międzynarodowej współpracy i pomocy w celu realizacji postanowień Konwencji. które muszą zapewnić przekazanie tego dziedzictwa przyszłym pokoleniom. określić i zdefiniować jego róŜne elementy oraz sporządzić rejestr niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Konwencja w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego Konwencja została przyjęta przez Konferencję Generalną UNESCO w ParyŜu 17 października 2003 r. wartości oraz znaczeń. Parlament Europejski przyjął rezolucję wyraŜającą potrzebę działania Wspólnoty w obszarze kultury. Nr 215 poz. Ŝe jest ona podstawowym warunkiem trwałego i zrównowaŜonego rozwoju.zapewnienie poszanowania niematerialnego dziedzictwa kulturowego wspólnot. krajowych i międzynarodowych oraz jej znaczenia dla ludzkości. 2.5. Konwencja uznaje.6. Dokumenty Parlamentu Europejskiego dotyczące ochrony dziedzictwa kulturowego W 1974 r. grup oraz jednostek. krajowym i międzynarodowym do wzrostu świadomości znaczenia niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Art. niezastąpionego świadectwa przeszłości. .PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 2. z 2007 r.U. . Głównym celem konwencji jest promowanie szacunku dla róŜnorodności kulturowej.7. Ochrona dziedzictwa kulturowego.” 2. Konwencja podkreśla róŜnorodność kulturową jako bogactwo jednostek i społeczeństw. Stanowi fundamentalny wyraz bogactwa i róŜnorodności europejskiej kultury.. Dlatego opieka i konserwacja oraz wymogi uŜytkowania i umoŜliwienia dostępu do dziedzictwa kulturowego zarówno w sektorze publicznym. Konwencja przyjmuje za cele: . Wskazuje na potrzebę jej ochrony i promowania oraz uznaje. leŜy we wspólnym interesie Państw Członkowskich. Dokument Europejskiego Zrzeszenia Krajowych Związków KonserwatorówRestauratorów ECCO przyjęty przez Komisję Europejską w Brukseli w § 20 mówi: „Dziedzictwo kulturowe jest częścią definicji europejskiej toŜsamości. 2. 1585). w szczególności w celu ochrony dziedzictwa kulturowego. uświadamianie jej wartości na poziomach lokalnych. Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską jest podstawą prawną działań dotyczących ochrony i rozwoju dziedzictwa kulturowego. Dokument w sprawie edukacji konserwatorów-restauratorów dzieł sztuki i warunków uprawniających do wykonywania zawodu Dokument ten został zatwierdzony przez IV Generalne Zgromadzenie ENCoRE (Europejskiej Sieci WyŜszego Szkolnictwa Konserwatorskiego) w Toruniu z 8-9 maja 2003 roku (wspólny z ECCO).8. poniewaŜ są nośnikami toŜsamości. Od 1993 r. jak i prywatnym leŜy w publicznym interesie. . KaŜde Państwo-Strona konwencji zobowiązane jest podjąć środki zapewniające ochronę dziedzictwa niematerialnego znajdującego się na jego terytorium. 151 16 . Ŝe kultura jest jedną z głównych sił napędowych rozwoju. Konwencja w sprawie ochrony i promowania róŜnorodności form wyrazu kulturowego Konwencja UNESCO przyjęta została w ParyŜu w 2000 r.doprowadzenie na poziomie lokalnym.

opartej na wspólnym dziedzictwie kulturowym oraz rozwój współpracy miedzy twórcami. m. w tym planowania strategicznego. .Zachowanie dziedzictwa kulturowego i aktywna ochrona zabytków.in.in. Dokumenty krajowe 3.: . dziedzictwo przyrody (krajobrazy i tereny przyrodnicze).in. Ramy dla nowoczesnego mecenatu państwa w sferze kultury. uczestnikami Ŝycia kulturalnego oraz instytucjami kulturalnymi krajów uczestniczących w programie.Konwencja o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego. następnie zaś na dziedzictwo archeologiczne i architektoniczne. z 1957 r. Ŝe Wspólnota wspiera oraz uzupełnia działania państw członkowskich w celu zachowania i ochrony dziedzictwa kulturowego o znaczeniu europejskim.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 Traktatu stanowi. Przy realizacji zadań związanych ze sprawowaniem ochrony i opieki nad zabytkami znaczenie mają równieŜ inne prócz opisanych dokumenty międzynarodowe. w realizacji celu cząstkowego nr 4 Strategii . U. Celem strategicznym przyjętego przez Radę Ministrów w dniu 21 września 2004 roku dokumentu jest zrównowaŜenie rozwoju kultury w regionach. a takŜe wspólnoty Polski z Unią Europejską wyznacza Narodowa Strategia Rozwoju Kultury na lata 2004–2013. WaŜnym elementem takiego planowania jest wyznaczenie zadań i konstruowanie priorytetów dla realizacji krótko i długookresowych. Początkowe działania Wspólnoty wspierania prac restauratorskich zostały rozszerzone na muzea.. biblioteki. ParyŜ 2001. wspieranie dialogu miedzy kulturami. Haga 1954. (DZ. . z 1974 r. m. ale przede wszystkim – dla nowocześnie pojmowanej polityki kulturalnej państwa. przez Program Kultura 2007-2013. 3. 106). zbiory. wywozowi i przenoszeniu własności dóbr kultury. archiwa. wspieranie ponadnarodowego obiegu dzieł oraz wyrobów artystycznych i kulturalnych. Działania Wspólnoty w obszarze kultury realizowane są m. Jego realizacja odbywać się będzie przez osiąganie celów cząstkowych. które mają 17 . W celu wdroŜenia tej strategii w dziedzinie ochrony zabytków w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego opracowano Programy Operacyjne. Narodowa strategia rozwoju kultury na lata 2004–2013 Wstąpienie Polski do struktur Unii Europejskiej stworzyło szansę wprowadzenia w róŜnych dziedzinach Ŝycia publicznego. 212). Niniejszy Program Opieki jest spójny z Narodową Strategią Rozwoju Kultury. (DZ. W dokumencie wskazano trzy szczegółowe priorytety: wspieranie ponadnarodowej mobilności osób działających w sektorze kultury. ParyŜ 1970. U.. w tym i kultury – długookresowego planowania. funkcjonującej w warunkach rynkowych.czy teŜ Konwencja w sprawie ochrony podwodnego dziedzictwa kulturalnego. dziedzictwo językowe i kulinarne oraz tradycyjne zajęcia. Nr 46 poz.Konwencja dotycząca środków zmierzających do zakazu i zapobieganiu nielegalnemu przywozowi.1. Celem programu jest wzmocnienie przestrzeni kulturowej wspólnej dla Europejczyków. Nr 20 poz.

zwiększenie roli zabytków i muzealiów w rozwoju turystyki i przedsiębiorczości poprzez tworzenie zintegrowanych narodowych produktów turystycznych. instytucje kultury. . refundacja). Stanowią podstawę do ubiegania się o środki resortu na zadania z zakresu kultury realizowane przez jednostki samorządu terytorialnego. w tym zakup niezbędnego wyposaŜenia i sprzętu multimedialnego. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rok 2011 ogłosił programy.) i bibliotek (dotyczy ksiąŜek. kartografii. zabezpieczenie zabytków. muzealiów i archiwaliów przed skutkami klęsk Ŝywiołowych. szkoły i uczelnie artystyczne. W tym priorytecie kwalifikować się będą następujące zadania: . 18 . prezentacja i popularyzacja materialnego dziedzictwa kulturowego. zwłaszcza o charakterze ogólnopolskim i międzynarodowym. kradzieŜami i nielegalnym wywozem za granicę oraz na wypadek sytuacji kryzysowych.organizacja czasowych wystaw muzealnych. prawnych i organizacyjnych w zakresie ochrony zabytków i ich dokumentacji.modernizacja stałych wystaw muzealnych poprzez wykorzystanie nowoczesnych technik multimedialnych. W tym priorytecie kwalifikować się będą następujące zadania: .zakup obiektów do zbiorów muzeów (niezaleŜnie od czasu wytworzenia)2. czasopism. restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków planowane do przeprowadzenia w roku udzielenia dotacji niewymagające wyłonienia wykonawcy na podstawie przepisów o zamówieniach publicznych. archiwów (dotyczy dokumentów wytworzonych do końca 1951 r. .prace konserwatorskie. restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków przeprowadzone w okresie trzech lat poprzedzających rok złoŜenia wniosku (tzw. organizacje pozarządowe oraz podmioty gospodarcze.prace konserwatorskie. Programy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego ogłaszane są co roku decyzją. Wspieranie działań muzealnych Cele priorytetu to ochrona. restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków planowane do przeprowadzenia w roku udzielenia dotacji wymagające wyłonienia wykonawcy na podstawie przepisów o zamówieniach publicznych. z których zabytków bezpośrednio dotyczą: Program Dziedzictwo kulturowe Priorytet 1. zachowanie.prace konserwatorskie. poprawę warunków instytucjonalnych. Priorytet 2. kompleksową rewaloryzację zabytków. instytucje filmowe. Ochrona zabytków Cele priorytetu to ochrona i zachowanie materialnego dziedzictwa kulturowego. starych druków. . . a takŜe udostępnianie zabytków na cele publiczne.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 na celu ochronę i zachowanie materialnego dziedzictwa kulturowego. w tym edycja katalogów spełniających wysokie normy jakościowe i merytoryczne oraz zakup niezbędnego wyposaŜenia i sprzętu do realizacji wystawy. konserwacja i rewaloryzacja zabytków oraz udostępnianie zabytków na cele publiczne. zwiększanie narodowego zasobu dziedzictwa kulturowego (w tym dziedzictwa archeologicznego). rękopisów.

działania na rzecz ochrony unikalnych elementów kultury tradycyjnej. przeglądy.tworzenie źródeł słuŜących dokumentowaniu i archiwizowaniu zjawisk kultury ludowej. dokumentów Ŝycia społecznego. ikonografii. „warsztatów tradycyjnych rzemiosł”.promowanie badań naukowych nad dziedzictwem narodowym poza granicami kraju. udostępnianie i popularyzacja. . zachowanie. z uwzględnieniem ich lokalnych cech i kontekstów społeczno-kulturowych. promujące m. W tym priorytecie kwalifikować się będą następujące zadania: .). ich gromadzenie. szkolenia i inne działania o charakterze edukacyjnym słuŜące przekazywaniu umiejętności i tradycji szczególnie w formie tzw.warsztaty. archiwalne i inwentaryzacja). „szkół tradycji” i „szkół ginących zawodów”. wykorzystujące elementy sztuki ludowej i rękodzieła. które z jednej stron wykorzystują najnowsze techniki multimedialne. zakup wyposaŜenia pracowni konserwatorskich.dokumentowanie utraconego i rozproszonego za granicą polskiego dziedzictwa kulturowego (w tym badania naukowe. współczesne wzornictwo. konserwacja. festiwale sztuki i rękodzieła ludowego. konserwacja muzealiów. jednak przy zachowaniu charakterystycznych cech lokalnego stylu oraz dawnych manier wykonawczych. . starych druków. ikonografii. kartografii. dokumentowanie i przekaz autentycznych wartości kultury tradycyjnej z uwzględnieniem elementów podlegających lokalnym i społecznym zmianom oraz promowanie róŜnorodnych form popularyzacji kultury ludowej. W tym priorytecie kwalifikować się będą następujące zadania: . spontaniczność). muzykaliów. 19 . . w tym specjalistyczne szkolenia dla animatorów. ochrona i zachowanie zabytkowych cmentarzy i miejsc pamięci narodowej poza granicami kraju. grafiki artystycznej. tańca. muzyki. Priorytet 3. w tym nowatorskie formy przybliŜające współczesnemu odbiorcy unikalne elementy kultury ludowej. kursy. . Kultura ludowa Cele priorytetu to wzmacnianie poczucia toŜsamości regionalnej. .rewaloryzacja. grafiki artystycznej. szczególnie w zakresie architektury regionalnej oraz dziedzictwa niematerialnego: gwar.tworzenie programów i projektów edukacyjnych dotyczących zagadnień tradycyjnej kultury regionalnej o atrakcyjnej i nowoczesnej formule skierowanych do dzieci i młodzieŜy. ochrona.konkursy. archiwaliów. znajdujących się poza granicami kraju. .rewaloryzacja oraz prace remontowe i konserwatorskie w zabytkach polskich lub z Polską związanych. Priorytet 4. dokumentów Ŝycia społecznego wytworzonych do końca 1945 r.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 - muzykaliów. instruktorów kultury i nauczycieli. . Ochrona dziedzictwa kulturowego za granicą Cele priorytetu dokumentowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego poza granicami kraju. .projekty i działania o charakterze artystycznym. rękopisów. kwerendy biblioteczne.in. wprowadzające twórcze podejście do tradycji (kreatywność i własna inwencja. a z drugiej strony osobisty kontakt ze źródłem tej kultury.

nieinwazyjne badania archeologiczne z wykorzystaniem nowoczesnych metod i sprzętu. .PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 - upamiętnianie wybitnych osób lub zdarzeń historycznych związanych z dziedzictwem narodowym poza granicami kraju. Kwalifikować się będą następujące zadania: . nieinwazyjnymi metodami oraz upowszechnianie wyników przeprowadzonych nieinwestorskich badań archeologicznych. Ochrona zabytków archeologicznych Cel priorytetu to ochrona dziedzictwa archeologicznego w Polsce. W tym priorytecie kwalifikować się będą następujące zadania: . rozszerzenie i wzbogacenie oferty instytucji/organizacji zajmujących się działalnością kulturalną oraz edukacyjną w zakresie kultury. badanie zabytków archeologicznych nowoczesnymi. . pomoc instytucjom stowarzyszonym w Stałej Konferencji Muzeów.międzynarodowe przedsięwzięcia kulturalne. . .opracowanie (monograficzne bądź syntetyczne) i publikacja wyników przeprowadzonych nieinwestorskich badań archeologicznych. zgodnie z zasadami konserwatorskimi wynikającymi ze strategii zrównowaŜonego rozwoju.analizy i konserwacja ruchomych zabytków archeologicznych przekazanych decyzją WKZ do depozytu instytucji. Ponadto moŜliwe jest ubieganie się o fundusze z poniŜszych programów Ministra Kultury I Dziedzictwa Narodowego: Program Promesa Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego ZałoŜone cele to zwiększenie efektywności wykorzystania środków europejskich na rzecz rozwoju kultury. Priorytet 5.budowa.ewidencja i inwentaryzacja zabytków archeologicznych metodą badań powierzchniowych. Program Infrastruktura kultury Cele to poprawa warunków funkcjonowania. Program polega na dofinansowaniu przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego wkładu krajowego do wybranych projektów kulturalnych. . 20 .rozwój infrastruktury społeczeństwa informacyjnego w dziedzinie kultury. .rozwój zasobów ludzkich oraz podnoszenie poziomu wykształcenia społeczeństwa. Cele szczegółowe priorytetu obejmują ewidencję i dokumentowanie zabytków archeologicznych. prowadzącym działalność w zakresie ochrony dziedzictwa narodowego poza granicami kraju. Bibliotek i Archiwów Polskich poza Krajem oraz innym instytucjom emigracyjnym i organizacjom polonijnym.ochrona i zachowanie dziedzictwa kulturowego. . w tym kontynuacja badań w ramach programu Archeologiczne Zdjęcie Polski oraz weryfikacja badań dotychczasowych. realizowanych ze środków europejskich. rozbudowa i przebudowa infrastruktury kulturalnej oraz infrastruktury szkół i uczelni artystycznych. w tym analizy i konserwacja pozyskanego materiału.

przebudowa (modernizacja) nieruchomości na cele działalności kulturalnej i edukacyjnej oraz zakup wyposaŜenia słuŜącego działalności kulturalnej i edukacyjnej w zakresie kultury.koordynacja programu przez MKiDN) Priorytet XI. zasady odwracalności metod i materiałów.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 - - - - Kwalifikować się będą następujące zadania: remont. 3. itp. w zakresie ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. które powinny być podjęte. w szczególności przez organy i jednostki administracji publicznej (w tym takŜe przez samorząd wojewódzki). przy pomocy Generalnego Konserwatora Zabytków. Podejmowane w ramach programu działania umoŜliwią wykorzystanie potencjału kultury i dziedzictwa kulturowego dla zwiększenia atrakcyjności Polski. Wymienione zasady obowiązują pracowników urzędów (w tym konserwatorskich). Program ten określi cele i kierunki działań oraz zadania. co na oryginał działa niszcząco. roboty budowlane (z wyjątkiem budowy). zgodnie z którą usuwać naleŜy to (i tylko to). analizy oddziaływania na środowisko. roboty budowlane (z wyjątkiem budowy). Krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami Obowiązkiem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest opracowanie. Celem programu krajowego będzie wzmocnienie ochrony i opieki nad dziedzictwem kulturowym oraz poprawa stanu zabytków w Polsce. konserwatorów i restauratorów dzieł sztuki. a ponadto stworzenie wykładni porządkującej sferę ochrony poprzez wskazanie siedmiu podstawowych zasad konserwatorskich: zasady primum non nocere.). zasady. studia wykonalności. ze środków europejskich mających podpisane umowy na dofinansowanie projektu.2. współfinansowanie projektów budowy. zasady minimalnej niezbędnej ingerencji (powstrzymywania się od działań niekoniecznych). zasady maksymalnego poszanowania oryginalnej substancji zabytku i wszystkich jego wartości (materialnych i niematerialnych). przygotowanie dokumentacji technicznej niezbędnej do prowadzenia inwestycji (projekty architektoniczne. przebudowa (modernizacja) nieruchomości na cele działalności kulturalnej i edukacyjnej w zakresie kultury. konserwatorów- 21 . remont. Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko (środki UE . zasady czytelności i odróŜnialności ingerencji. zasady wykonywania wszelkich prac zgodnie z najlepszą wiedzą i na najwyŜszym poziomie. zakup wyposaŜenia słuŜącego działalności kulturalnej i edukacyjnej w zakresie kultury. Krajowego Programu Ochrony Zabytków i Opieki nad Zabytkami. z wyłączeniem zakupu instrumentów muzycznych przez szkoły i uczelnie artystyczne. Kultura i dziedzictwo kulturowe Program ten ma na celu aktywne wspieranie rozbudowy i modernizacji infrastruktury kultury i szkolnictwa artystycznego oraz ochronę dziedzictwa kulturowego o znaczeniu europejskim i światowym. rozbudowy i przebudowy (modernizacji) obiektów słuŜących działalności kulturalnej.

in. Są one doprecyzowane poprzez opis kierunków działań. Ŝe: poczucie toŜsamości regionalnej jest w województwie pomorskim zróŜnicowane. Ponadto województwo pomorskie posiada unikatowe i róŜnorodne zasoby przyrodnicze i krajobrazowe oraz dziedzictwa kulturowego. stanowiąca mieszankę dziedzictwa polskiego (w tym kaszubskiego. ale równieŜ ukraińskiego. kociewskiego i kresowego). zainicjowane przez Solidarność w Gdańsku przemiany polityczne otworzyły społeczności pomorskiej nową drogę realizacji demokracji. Strategia określa sposób realizacji głównych celów rozwoju. archeologów. Cel strategiczny 3: Rozwój gospodarki wykorzystującej specyficzne zasoby regionalne. wśród nich zachowanie wartości środowiska kulturowego i przyrodniczego przy uwzględnieniu potrzeb przyszłych pokoleń. hanzeatyckiego. społeczne. istotne jest takŜe dziedzictwo historii najnowszej. urbanistów. 4. pruskiego. innowacji i nowych technologii. budowę aktywnego społeczeństwa opartego na wiedzy. przyjętej w dniu 18 lipca 2005 r. Zawiera cele gospodarcze. poprawę atrakcyjności osiedleńczej. która wskazała m.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 architektów. Uchwałą nr 587/XXXV/05 Sejmiku Województwa Pomorskiego. Do zakończenia prac nad niniejszym programem Krajowy Program Ochrony Zabytków i Opieki nad Zabytkami nie został jeszcze uchwalony. o duŜym potencjale generującym ruch turystyczny Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego wytyczająca kierunki rozwoju województwa pomorskiego do roku 2020 obejmuje 14 celów strategicznych ujętych w ramach 3 priorytetów. wolności i samorządności. Priorytet I. Strategia rozwoju województwa pomorskiego Problematyka ochrony dziedzictwa i krajobrazu kulturowego oraz opieki nad zabytkami została zawarta w Strategii Rozwoju Województwa Pomorskiego 2020. wykonawców prac budowlanych. Opis wybranych kierunków działań: 22 . społeczność kaszubska i kociewska są zintegrowane i dobrze zorganizowane. Cele strategiczne mają charakter ogólny i określają poŜądane stany lub procesy. KONKURENCYJNOŚĆ Oddziaływanie na silną i trwałą pozycję regionu w skali europejskiej poprzez: rozwój przedsiębiorczości. w tym na fakt. na wagę i znaczenie wartości regionalnych: kultury i toŜsamości. jako trwałych wartości społeczeństwa obywatelskiego. województwo pomorskie wyróŜnia oryginalna wielokulturowość. a ich kultura i tradycja zajmują szczególne i trwałe miejsce w wartościach kulturowych regionu. inwestycyjnej i turystycznej. Dokumenty regionalne 4. badaczy. jej materialnym odzwierciedleniem są liczne zabytki i obiekty kulturalne.1. W ramach prac nad strategią opracowana została diagnoza stanu rozwoju społeczno-gospodarczego województwa. właścicieli i uŜytkowników (w tym duchownych – codziennych konserwatorów zabytkowych świątyń). kulturowe i ekologiczne ujmowane z ponadpokoleniowego punktu widzenia.

Cel strategiczny 4: Zachowanie i poprawa stanu środowiska przyrodniczego. wiedzy i energii dzięki efektywnie funkcjonującej infrastrukturze. a takŜe pielęgnowanie tradycji morskich i historycznych. 2) wspieranie kompleksowej odnowy wsi pomorskiej. kultury. utrwalanie dziedzictwa Kaszub. pielęgnacja i rozwój języka kaszubskiego i lokalnych dialektów. Opis wybranych kierunków działań: 23 . Opis wybranych kierunków działań: 4) promocja postaw obywatelskich i działalności prospołecznej. poszerzanie partnerstwa i współpracy w turystyce oraz rozwój zintegrowanego systemu promocji i informacji turystycznej. w tym takŜe tworzenie warunków dla ośrodków integracji i aktywizacji społeczności lokalnych.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 4) ochrona dziedzictwa historycznego. 5) wspieranie działań słuŜących umacnianiu róŜnorodności i toŜsamości regionalnej. w tym solidarnościowych. Opis wybranych kierunków działań: 2) modernizacja wyposaŜenia i wspieranie działalności instytucji kultury. DOSTĘPNOŚĆ Zapewnienie mobilności ludzi. dostępności usług oraz sprawnego i bezpiecznego przepływu towarów. informacji. 3) wsparcie funkcjonowania i rozwoju zintegrowanych systemów informacyjnych w obszarach: administracji publicznej. zwłaszcza na obszarach strukturalnie słabych. Priorytet II. rynku pracy. Priorytet III. Cel strategiczny 4: Kształtowanie procesów społecznych i przestrzennych dla poprawy jakości Ŝycia. poprzemysłowych i powojskowych. wspieranie rozwoju regionalnych przemysłów kultury oraz regionalnych produktów turystycznych. w tym m. podnoszenie jakości usług turystycznych. z poszanowaniem zasobów i walorów środowiska. Kociewia. zdegradowanych obszarów miejskich. kulturowego i przyrodniczego sprzyjająca jego racjonalnemu wykorzystaniu w rozwoju społeczno-gospodarczym. Cel strategiczny 3: Lepszy dostęp do infrastruktury społecznej. pomocy społecznej. obszarów cennych kulturowo oraz obszarów zdegradowanych przyrodniczo. SPÓJNOŚĆ Oddziaływanie na zmniejszenie zróŜnicowań wewnątrz województwa w poziomie rozwoju społecznego. Cel strategiczny 3: Rozwój społeczeństwa obywatelskiego. 5) budowa i modernizacja infrastruktury turystycznej i uzdrowiskowej. zdrowia. Powiśla i śuław oraz innych części regionu. osiedli popegeerowskich. gospodarczego i przestrzennego.in. 6) wspieranie rozwoju kultury i poprawa dostępności mieszkańców regionu do oferty kulturalnej. edukacji. Opis wybranych kierunków działań: 1) rewitalizacja obszarów regresu społeczno-gospodarczego.

identyfikacji z „małą ojczyzną” wielokulturowego społeczeństwa. spójnej polityki promocji potencjału turystycznego województwa pomorskiego oraz kreowanie produktów turystycznych. 2) 24 . . poprawa zwartości przestrzennej lasów. Strategia rozwoju turystyki województwa pomorskiego Strategia Rozwoju Turystyki Województwa Pomorskiego na lata 2004-2013 (przyjęta Uchwałą nr 587/XXXV/05 Sejmiku Województwa Pomorskiego w dniu 18 lipca 2005 r. . Celem Strategii jest m. Tworzenie markowych produktów turystycznych.2. Zadanie 3.zwiększenia atrakcyjności krajobrazowej i przyrodniczej regionu. Budowanie markowych produktów turystycznych opartych na zasobach dziedzictwa kulturowego. uwraŜliwienia i akceptacji społecznej w sferze ochrony dziedzictwa kulturowego. 4. Budowanie markowych produktów turystycznych opartych na zasobach przyrody. . . .PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 wzmocnienie zwartości i ciągłości przestrzennej systemu obszarów chronionych województwa.rewitalizacji centrów miast.wzrostu świadomości.3. w tym realizacja przedsięwzięć związanych z ustanowieniem obszarów sieci NATURA 2000. Działania podejmowane w ramach tych Priorytetów przyczyniają się między innymi do: . a w tym obszarów wiejskich. . W analizie czynników wpływających na rozwój turystyki wskazano jako atut bogate i róŜnorodne środowisko przyrodnicze i antropogeniczne.2. Poprzez zrównowaŜony rozwój chronimy obszary przyrodniczo i kulturowo cenne.4. przez co zwiększa się atrakcyjność turystyczna generująca oŜywienie gospodarcze i nowe miejsca pracy.” Priorytet III wspomnianej strategii odnosi się bezpośrednio do dziedzictwa kulturowego regionu: Priorytet III.6. . Rozwój turystyki stwarza szansę na zaktywizowanie obszarów strukturalnie słabych. w tym kulturowe.2.zwiększenia standardu mieszkaniowego. a takŜe umacniamy toŜsamość opartą na historii i kulturze oraz tradycjach. . Na jego potencjale oparto misję województwa pomorskiego w zakresie turystyki: „Turystyka daje moŜliwości dynamicznego rozwoju regionu opartego na bogatym potencjale walorów przyrodniczych i kulturowych oraz zasobach ludzkich.wzrostu znaczenia województwa pomorskiego w kraju. Wykreowanie markowych produktów turystycznych identyfikujących unikatowe i osobliwe cechy regionu.) zakłada realizację kompleksowego systemu informacji turystycznej.2. Zadanie 3. jak np.zahamowania degradacji i poprawy estetyki środowiska kulturowego. Wspieranie promocji produktów markowych województwa.2. Zadanie 3. wskazanie kierunku rozwoju funkcji turystycznych w dziedzinach związanych silnie z turystyką. w tym morskich. kultura.stworzenia środowiska przyjaznego człowiekowi.in.zainteresowania województwem inwestorów wewnętrznych i zewnętrznych. Cel 3. 3) ochrona róŜnorodności biologicznej. ochrona środowiska morskiego.

Zmieniono go w dniu 26 października 2009 Uchwałą Sejmiku Województwa Pomorskiego Nr 1004/XXXIX/2009.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 4. zespołów rezydencjalnych. 3. Znajdujemy w nim między innymi wytyczne: 1. wybitnych dóbr kultury współczesnej. w nawiązaniu do strategii rozwoju województwa pomorskiego. Kształtowanie i rozwój spójnego systemu przestrzeni publicznej obszaru aglomeracji w oparciu o strefy śródmiejskie o wysokim zasobie i potencjale kulturowym. w tym: wymagania w zakresie ochrony środowiska przyrodniczego i ochrony dziedzictwa kulturowego z uwzględnieniem obszarów podlegających szczególnej ochronie. dziedzictwa budownictwa ceglanego (przede wszystkim najstarsze kościoły i załoŜenia klasztorne. obiektów dziedzictwa obronnego i techniki (w tym systemów hydrotechnicznych). Zachowanie róŜnorodności kulturowej województwa oraz zapewnienie dostępności zasobów i walorów dziedzictwa kulturowego jako atutu w rozwoju zrównowaŜonym i konkurencyjności przestrzeni województwa. 3. m. w tym odtworzenie krajobrazów zdegradowanych oraz przeciwdziałanie procesom zagraŜającym walorom krajobrazu. 2. Kształtowanie nowych walorów krajobrazowych. Kaszub i Kociewia). zabytków wsi pomorskiej. gdzie została zachowana historyczna struktura przestrzeni i szczególne walory przyrodniczokrajobrazowe – zalecane formy ochrony to odpowiednie zapisy miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego lub powołanie parku kulturowego. Zachowanie i eksponowanie najwartościowszych zespołów i fragmentów krajobrazu.: układów urbanistycznych i ruralistycznych. 25 . 6. zamki krzyŜackie) i drewnianego (przede wszystkim dziedzictwo kulturowe Ziemi Słupskiej. Oraz: 1. dziedzictwa morskiego i rzecznego.3.in. panoram widokowych i wnętrz architektoniczno-krajobrazowych dla wzmacniania wizerunku regionu. zwłaszcza wynikających z połoŜenia w strefie brzegowej morza. określa zasady kształtowania struktury przestrzennej województwa w dalekiej perspektywie czasowej. wzmacniających wizerunek regionu jako integralnego elementu środowiska kulturowego Europy Bałtyckiej. 4. Uchwałą Nr 639/XLVI/02 Sejmik Województwa Pomorskiego przyjął Plan zagospodarowania przestrzennego województwa pomorskiego. Powiśla. zwłaszcza bogatej spuścizny historycznej i kulturowej oraz tradycji morskich i solidarnościowych. najwartościowszych zespołów i obiektów środowiska kulturowego. Obejmowanie ochroną miejsc o wyjątkowych wartościach. śuław. Zachowanie i eksponowanie przestrzennych świadectw tradycji morskich kraju i województwa. kultury materialnej portów morskich i rzecznych oraz wsi rybackich. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa pomorskiego W dniu 30 września 2002 r. Dokument ten. zespołów zieleni urządzonej. Ukształtowanie ciągłości struktury ekologicznej obszaru aglomeracji. Plan zawiera równieŜ 46 propozycje tego typu obszarów krajobrazu kulturowego o wyjątkowych wartościach z postulatem ich ochrony w planach miejscowych lub w ramach parków kulturowych. 5. zapewniającej trwałość i bioróŜnorodność zasobów przyrodniczych i krajobrazowych. Zachowanie i wykorzystanie zasobów dziedzictwa kulturowego obszaru aglomeracji. materialnych reliktów dziedzictwa solidarnościowego. Ochronę i odnowę charakterystycznych zasobów dziedzictwa kulturowego regionu. 2.

4. Program ten w bieŜącym roku został aktualizowany (Komisja Europejska zatwierdziła zmiany zaproponowane przez Zarząd Województwa Pomorskiego w dn. Oś Priorytetowa 9: Lokalna infrastruktura społeczna i inicjatywy obywatelskie. 3 września 2010 r. Oś Priorytetowa 6: Turystyka i dziedzictwo kulturowe. Program rozwoju produktów turystycznych województwa pomorskiego na lata 2008-2013 Program przyjęty Uchwałą nr 65/179/09 Zarządu Województwa Pomorskiego z dnia 27 stycznia 2009 roku wskazuje kierunki rozwoju produktów turystycznych ściśle związane z regionalnym dziedzictwem kulturowym.1 Kompleksowe przedsięwzięcia rewitalizacyjne.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 4.1.5. 26 . 6. będące wyróŜnikiem regionu. m. lub eksponujące róŜnorodność kulturową pozostałych subregionów województwa. proponując m. 9. 8.3.2. Promocja i informacja turystyczna. Kierunek 5.in. Produkty wzmacniające i eksponujące toŜsamość regionalną Kaszub. Regionalne dziedzictwo kulturowe o potencjale turystycznym.3 Lokalne inicjatywy obywatelskie. 6. Program rozwoju produktów turystycznych opiera się m. 3. Oś Priorytetowa 8: Lokalna infrastruktura podstawowa. Rozwój produktów wykorzystujących specyficzne i unikatowe zasoby kulturowe. śuław. Infrastruktura wzmacniająca potencjał turystyczny.2. Produkty. 6. 3. 6. na całym obszarze Województwa Pomorskiego.in. które budują swoją markę w oparciu o kluczowe wyróŜniki turystyczne regionu pomorskiego. Powiśla. 4.1 Lokalna infrastruktura wspierająca rozwój gospodarczy.: Kierunek 2. 8.: Priorytet 5.4.) Program Opieki zgodny jest z Osiami Priorytetowymi i kierunkami wsparcia RPO WP: Oś Priorytetowa 3: Funkcje miejskie i metropolitalne.in. Wspieranie i zachowanie przyrodniczych walorów przyrodniczych.2.2 Lokalna infrastruktura turystyczna i dziedzictwo kulturowe. Regionalny Program Operacyjny Samorząd Województwa Pomorskiego przyjął Regionalny Program Operacyjnego Województwa Pomorskiego na lata 2007-2013. na zasobach dziedzictwa kulturowego. Wzrost atrakcyjności przestrzeni miejskiej.1. Kociewia.

jak i jego walorów. Ponadto zabytki chronione są w sposób wskazany przez Ustawę o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Ewidencja zabytków. ratowanie zabytków przed zniknięciem. W pierwszej kolejności wskazane zostały ogólne dane o prawnie chronionych zasobach dziedzictwa kulturowego. ONZ podjęła rezolucję w sprawie uruchomienia międzynarodowego systemu ochrony światowej spuścizny 27 . inne objęto ochroną poprzez utworzenie parków kulturowych lub teŜ zapisy w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. wpływa zasadniczo na planowanie i późniejsze prowadzenie działań ochronnych. Analizy umoŜliwią usystematyzowanie obszarów dziedzictwa wymagających interwencji. 1. w 1972 r. którzy powinni stać się partnerami samorządu województwa w działaniach ochronnych i opiekuńczych nad zabytkami. chroniona jest równieŜ Ustawą Prawo Budowlane. Część z nich wpisano do rejestru zabytków. a takŜe wykorzystywanie potencjału dziedzictwa. Konieczne jest określenie zarówno wielkości regionalnych zasobów dziedzictwa kulturowego. Lista UNESCO Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego Lista Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO została ogłoszona po raz pierwszy w 1978 r. Chronione zasoby dziedzictwa kulturowego Na terenie województwa pomorskiego znajdują się zasoby dziedzictwa kulturowego objęte róŜnymi formami prawnej ochrony. PoniŜsza ogólna charakterystyka zasobów dziedzictwa kulturowego województwa pomorskiego umoŜliwi późniejsze sformułowanie celów i zadań na rzecz jego zachowania. rozpoznać właścicieli i uŜytkowników zabytków. z konieczności dokonując wybór. czy struktury ich własności. RównieŜ rozpoznanie stanu zachowania zabytków. Na zakończenie wskazano elementy dziedzictwa kulturowego charakterystyczne dla specyfiki regionu. (ta forma ochrony dotyczy takŜe duŜych zasobów ewidencyjnych). niektóre uznano za pomniki historii. 1.1. a wymienione w tym rozdziale zabytki nie są jedynymi cennymi z terenu województwa pomorskiego. Oczywiście podane przykłady nie wyczerpują róŜnorodności zasobów regionu.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 III. na poziomie gminnym – Gminnych Ewidencji Zabytków. Następnie scharakteryzowano grupy i typy obiektów zabytkowych. Charakterystyka zasobów dziedzictwa kulturowego województwa pomorskiego Wszelkie działania związane z programowaniem ochrony zabytków i opieki nad nimi muszą opierać się na rzetelnym rozpoznaniu chronionych zasobów. decyzjach o warunkach zabudowy. reagowanie na występujące zagroŜenia. skuteczne powstrzymanie degradacji zabytków. Podstawą do dalszych analiz będzie sformułowanie przedmiotu ochrony. Te parametry pozwalają m. Wcześniej.in. Najbardziej prestiŜową formę ochrony stanowi wpis na listę UNESCO Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego. itp. Pozwoli to na planowanie działań.

Ołowiankę. 415). w 2002 r. Uznanie za pomnik historii zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków lub parku kulturowego następuje w drodze rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. na wniosek ministra właściwego do spraw kultury i dziedzictwa narodowego (art. 1. groty i zgrupowania tych elementów. a takŜe stanowiska archeologiczne mające wyjątkową powszechną wartość z punktu widzenia historycznego. Według przyjętych kryteriów Rada wydaje opinie o zgłaszanych wnioskach.” – uznany za pomnik historii Zarządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 r. Obecnie na Liście Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO znajduje się 13 obiektów z terenu Polski. w której zdefiniowano pojęcie dziedzictwa kulturalnego. Wówczas przyjęto „Konwencję w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego". w granicach wyznaczonych przez wybudowane w XVII-tym wieku obwarowania. zasługują na szczególną uwagę i ochronę. z uwagi na swoją historię. Celem ochrony tego obszaru jest: 28 . sztuki lub nauki. Lista pomników historii została utworzona w 1994 r. estetycznego. Obejmuje ono: – zabytki . elementy i budowle o charakterze archeologicznym. Na terenie Województwa Pomorskiego status pomnika historii uzyskały następujące zabytki: Zespół zabytkowy „Gdańsk – miasto w zasięgu obwarowań XVII w. Nr 50 poz. dzieła monumentalnej rzeźby i malarstwa. jednolitość lub zespolenie z krajobrazem mają wyjątkową powszechną wartość z punktu widzenia historii. 1 Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami). Nowe Ogrody i Grodzisko. Stare Przedmieście. w tym jeden z obszaru Województwa Pomorskiego – zespół zamku krzyŜackiego w Malborku (wpisany na listę w 1999 r. Rada Ochrony Zabytków przy Ministrze Kultury przyjęła i zarekomendowała do stosowania „Kryteria i procedury uznawania obiektu za pomnik historii”. Długie Ogrody.) Ponadto na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO „Pamięć Świata” (istniejącą od 1997 r. napisy. 2 Ustawy). (Monitor Polski z 1994 r. sztuki lub nauki.2. – zespoły budowli oddzielnych lub łącznych. które ze względu na szczególną wartość i znaczenie dla kultury narodowej. Biskupią Górkę. które ze względu na swoją architekturę. Granica wpisu obejmuje historyczne dzielnice Gdańska: Główne Miasto. klasę architektury oraz piękno otaczającego je krajobrazu. Pomniki Historii Pomniki historii to miejsca. Stare Miasto. Minister składa wniosek po zasięgnięciu opinii Rady Ochrony Zabytków (art. Obecnie liczy 39 zespołów i obiektów połoŜonych na obszarze całej Polski. wpisano tablice z 21 postulatami powstałymi podczas strajku w Stoczni Gdańskiej w sierpniu 1980 roku. Spichlerze. jak równieŜ strefy. W dniu 6 października 2005 r. dzieła człowieka lub wspólne dzieła człowieka i przyrody. Dolne Miasto. 15 ust. – miejsca zabytkowe.dzieła architektury. mające wyjątkową wartość z punktu widzenia historii.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 kulturalnej i naturalnej..) obejmującą najcenniejsze dla rozwoju świata dokumenty i wydawnictwa. 15 ust. etnologicznego lub antropologicznego.

placówką „Elektrownia”. Celem jego ochrony jest: „zachowanie unikatowych wartości historycznych. z 2003 r. 8 Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami). przestrzennych.U. Obszar Westerplatte jest miejscem pamięci. Obecnie w rejestrze zabytków nieruchomych województwa pomorskiego znajduje się około 3311 zabytków. (Monitor Polski z 1994 r. w tym równieŜ układy urbanistyczne i ruralistyczne. indywidualnie wpisane do rejestru. ulicami Piastowską i Starościńską oraz murem ograniczającym fosę po południowo-wschodniej stronie Zamku Wysokiego. ze względu na wartości historyczne. Gdańsk – „Pole Bitwy na Westerplatte” – uznane za pomnik historii Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 sierpnia 2003 r. Nr 50 poz. Rejestr zabytków prowadzony jest przez wojewódzkiego konserwatora zabytków (art.. XVII-wiecznego zespołu miejskiego Gdańska”. wpisanych pod 579 numerami rejestru (stan na wrzesień 2010 r. 1..3. Kanałem Juranda. Wpisem objęty został zabytkowy obszar zespołu zamku krzyŜackiego. usytuowany pomiędzy rzeką Nogat. 420). W rejestrze zabytków ruchomych województwa pomorskiego znajduje się około 7231 zabytków. 1448). „Malbork – zespół zamku krzyŜackiego” – uznany za pomnik historii Zarządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 r. Wpisem został objęty obszar dawnej Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Półwyspie Westerplatte wraz z obiektami: wartownią nr 1. symboliczny i niezwykle waŜny dla narodowej tradycji. wpisanych pod 1813 numerami rejestru (stan na wrzesień 2010 r. placówką kaprala Szamlewskiego. koszaramiwartownią nr 6. tzw. zabytków ruchomych (księga rejestru B) oraz zabytków archeologicznych (księga rejestru C).PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 „zachowanie.) 29 . Nr 148 poz.) Ponadto toczy się procedura administracyjna w ramach następnych 7 postępowań administracyjnych w sprawie wpisu do rejestru. placówką „Fort”. przestrzenne. Zabytki połoŜone na terenie tych układów przestrzennych nie są indywidualnie wpisane do rejestru i nie są osobno wliczane do przytoczonych statystyk. W rejestrze figurują zabytki nieruchome. Zamek w Malborku jest jednym z najznakomitszych przykładów średniowiecznej architektury obronno-rezydencjonalnej w Europie. Kieruje on Wojewódzkim Urzędem Ochrony Zabytków w Gdańsku oraz delegaturą tego urzędu w Słupsku. materialnych i niematerialnych symbolizujących heroizm i waleczność Ŝołnierza polskiego w okresie II wojny światowej – największej z wojen XX wieku”. (Dz. architektoniczne oraz wartości niematerialne. Teren tworzy niepowtarzalny zespół architektoniczno-krajobrazowy. przypominającym dzień wybuchu II wojny światowej oraz jest jednym z najwaŜniejszych symboli obrony ideałów wolności o wybitnym znaczeniu uniwersalnym. Rejestr zabytków Rejestr zabytków województwa pomorskiego prowadzony jest dla trzech kategorii zabytków: zabytków nieruchomych (księga rejestru A). wartownią nr 3. Na terenie województwa pomorskiego rejestr prowadzony jest przez Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. bunkrem i wieŜą obserwacyjną.

(źródło: dane WUOZ w Gdańsku). Ponadto toczy się procedura administracyjna w ramach następnego jednego postępowania administracyjnego w sprawie wpisu do rejestru. (źródło: dane WUOZ w Gdańsku). ruchomych i archeologicznych. ilości pozycji rejestru z podziałem na poszczególne powiaty.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 Natomiast do rejestru zabytków archeologicznych województwa pomorskiego wpisano dotychczas 558 stanowisk archeologicznych (stan na październik 2010). Zabytki nieruchome. powiat bytowski chojnicki człuchowski Gdańsk gdański Gdynia kartuski kościerski kwidzyński lęborski malborski nowodworski pucki Słupsk słupski Sopot starogardzki sztumski tczewski wejherowski razem Ilość pozycji rejestrowych ruchome nieruchome archeologiczne 75 17 23 45 13 3 47 25 21 384 106 3 60 35 65 67 8 2 67 27 58 36 18 62 105 18 16 34 13 13 96 25 101 17 63 31 33 56 14 5 144 39 64 86 4 1 90 47 45 86 30 16 107 60 45 62 12 83 1813 579 558 razem 115 61 93 493 160 77 152 116 139 60 121 118 127 75 247 91 182 132 212 157 2950 Tabela II. ruchome i archeologiczne wpisane do rejestru zabytków. Rejestr zabytków nieruchomych. Stan na wrzesień 2010 r. Tabela I. powiat bytowski chojnicki Ilość zabytków wpisanych do rejestru ruchome nieruchome archeologiczne 102 160 23 84 107 3 razem 285 194 30 . z podziałem na poszczególne powiaty. Stan na wrzesień 2010 r. Zestawienia ilości pozycji rejestrowych oraz ilości zabytków wpisanych do poszczególnych rejestrów obrazują poniŜsze tabele (Tabela I i II).

9 ust. a takŜe nazwa geograficzna. Tabela III. Przedmiotowego wpisu dokonuje wojewódzki konserwator zabytków wydając decyzję administracyjną. na którym znajduje się zabytek nieruchomy (art. (źródło: dane WUOZ w Gdańsku). Do rejestru moŜe być wpisane równieŜ otoczenie zabytku wpisanego do rejestru. przedstawione zostało w tabeli (Tabela III). 9 ust. Stan na wrzesień 2010 r. 1 Ustawy). typ zabytku – kategoria ogólna Budownictwo mieszkalne Budownictwo sakralne Budownictwo obronne (w tym zamki) Budownictwo uŜyteczności publicznej Budownictwo przemysłowe i gospodarcze Mała architektura Zabytki sepulkralne Zabytkowa zieleń Układy przestrzenne ilość zabytków 1111 517 137 235 549 112 161 286 49 31 . Zabytki nieruchome wpisane do rejestru zabytków. 2 Ustawy).PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 człuchowski Gdańsk gdański Gdynia kartuski kościerski kwidzyński lęborski malborski nowodworski pucki Słupsk słupski Sopot starogardzki sztumski tczewski wejherowski razem 76 690 132 125 129 78 188 41 176 152 131 74 249 126 255 134 213 156 3311 296 1214 476 28 364 168 242 125 369 227 260 153 403 173 722 854 740 148 7231 21 3 65 2 58 62 16 13 33 5 64 1 45 16 45 83 558 393 1907 673 155 551 308 446 179 545 379 424 232 716 300 1022 1004 998 387 11100 Wpisanie zabytku nieruchomego (w tym archeologicznego) do rejestru moŜe nastąpić z urzędu lub na wniosek właściciela zabytku lub uŜytkownika wieczystego gruntu. z zaszeregowanych do kilku ogólnych kategorii. Zestawienie typów zabytków nieruchomych znajdujących się w rejestrze. historyczna lub tradycyjna tego zabytku (art. z podziałem na kategorie.

PoniewaŜ nie ma aktualniejszych. Rejestr nie jest zamkniętym zbiorem obiektów. historycznych i naukowych. Jego wyniki nie są jednak jeszcze udostępniane. dla których został wpisany do rejestru zabytków. Schemat tego dokumentu. dające pogląd o poruszanej problematyce (Tabela IV i V). wykonane przez Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku. zestawiają wielkości procentowe. 32 . kompletnych danych obejmujących całe województwo pomorskie. W ostatnich latach nie powstał inny tego typu dokument. natomiast w przypadku uzasadnionej obawy zniszczenia. bez zgody właściciela (art. Wpisanie zabytku ruchomego do rejestru moŜe nastąpić na wniosek właściciela zabytku. Raport przyczynił się równieŜ do określenia stanu zachowania zabytków i rozpoznania struktury własności nieruchomości zabytkowych. Do rejestru wpisywane są zabytki o wysokich walorach zabytkowych. Ciągle wpisywane są kolejne zabytki. Dane zawarte w Raporcie ukazują stan zasobów zabytkowych na grudzień 2004 roku. a tworzenie rejestru zabytków jest procesem ciągłym. posłuŜymy się zestawieniami z Raportu o stanie zabytków. Aktualnie Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w Warszawie wraz z Oddziałami Terenowymi prowadzi prace nad nowym raportem. Zabytek moŜe być teŜ skreślony z rejestru (decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego). uszkodzenia lub nielegalnego wywiezienia tego zabytku za granicę. bowiem w ramach jednej decyzji moŜe być wpisany zespół kilku lub nawet kilkudziesięciu obiektów zabytkowych. wojewódzki konserwator zabytków moŜe dokonać wpisu z urzędu. W 2004 roku powstało dla województwa pomorskiego opracowanie pt. artystycznych. 10 ust 1 i 2). wykonywanego przez wojewódzkich konserwatorów zabytków we wszystkich województwach. a zawarty w rejestrze zasób nie wyczerpuje najwartościowszych obiektów i zespołów znajdujących się na terenie województwa. Przedstawione analizy struktury własności nieruchomości zabytkowych oraz zakresu niezbędnych do przeprowadzenia w zabytkach prac konserwatorskich. został przygotowany przez Departament Ochrony Zabytków Ministerstwa Kultury oraz Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w Warszawie (instrukcja Ministerstwa Kultury z dnia 2 lutego 2004 r. nie zostały potwierdzone w nowych ustaleniach naukowych (art.) Jednym z głównych celów tego raportu było rozpoznanie rzeczywistej liczby obiektów zabytkowych objętych wpisami do rejestru zabytków. 13 Ustawy). Raport o stanie zachowania zabytków. Tak się dzieje równieŜ w przypadku rejestru zabytków ruchomych. na temat typów własności oraz stanu zachowania zabytków. jeŜeli uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości lub teŜ wartości. kompleksowo analizującym zasoby zabytkowe.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 Otoczenie zabytków Inne razem 152 2 3311 Ilość zabytków wpisanych do rejestru nie jest toŜsama z ilością wydanych decyzji administracyjnych.

(źródło: Raport o stanie zabytków). ze wskazaniem zakresu niezbędnych prac konserwatorskich.5 % nie wymagające podjęcia prac 365 14.2 % 588 22.1 % Tabela V.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 Tabela IV. Ewidencja zabytków Ewidencję zabytków stanowią zabytki wpisane do rejestru zabytków oraz nie wpisane do rejestru zabytków. (źródło: Raport o stanie zabytków). wojewódzkim i gminnym.1 % 1.7 % nieuregulowana 5 0 3 0 2 3 0 0 0 1 0 0 0 4 9 0 0 0 0 1 28 1.8 % typ własności prywatna wyznaniowa 27 24 14 20 5 26 30 58 50 33 36 6 44 27 14 38 58 46 15 13 36 43 70 22 50 14 21 9 78 41 62 5 79 37 26 38 60 44 34 44 809 31. 33 . Stan na grudzień 2004 r. powiat bytowski chojnicki człuchowski Gdańsk gdański Gdynia kartuski kościerski kwidzyński lęborski malborski nowodworski pucki Słupsk słupski Sopot starogardzki sztumski tczewski wejherowski ilość zabytków w% Skarb Państwa komunalna 7 5 10 9 6 6 86 360 19 15 10 9 15 17 1 9 16 51 5 5 17 37 3 19 19 14 11 17 31 7 14 46 37 84 40 15 22 26 27 23 396 15. Zabytki nieruchome wpisane do rejestru.9 % remont zabezpieczający 427 16.2 % 774 29. ze wskazaniem własności i podziałem na poszczególne powiaty. zabytki objęte wpisem do rejestru zabytków ilość zabytków w% wymagające podjęcia prac konserwatorskich drobne naprawy 1029 39.5 % remont kapitalny 760 29. Stan na grudzień 2004 r. Ewidencja zabytków jest tworzona na róŜnych poziomach: krajowym.4. Zabytki nieruchome wpisane do rejestru.

jak i gminne. Zasób gminnej ewidencji zabytków powinien zawierać obiekty wpisane do rejestru zabytków. zabytki ujęte w wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz inne zabytki wyznaczone przez wójta (burmistrza. 2 Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami). Zobrazowaniu orientacyjnych zasobów wojewódzkiej ewidencji zabytków słuŜy Tabela VI. Aktualny wykaz wojewódzkiej ewidencji zabytków jest opracowywany. Tabela VI. Zabytki znajdujące się w gminnych ewidencjach zabytków chronione są poprzez zapisy róŜnych aktów prawa miejscowego oraz dokumentów programowych. zostanie przekazany Urzędom Miast i Gmin. Wojewódzki konserwator zabytków dysponuje archiwalnym wykazem obiektów ujętych w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Wojewódzką ewidencję zabytków prowadzi wojewódzki konserwator zabytków. zarówno krajowa. 22 ust. wojewódzka. które obecnie słuŜą jako materiały pomocnicze do tworzenia gminnych ewidencji zabytków. prezydent miasta) w formie zbioru kart adresowych zabytków (art.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 Generalny Konserwator Zabytków prowadzi krajową ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych znajdujących się w wojewódzkich ewidencjach zabytków. prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. 6161 Funkcjonująca przed 2003 rokiem ewidencja zabytków nieruchomych (w postaci tzw.) Były to zasoby. 4). w terminie ustawowym. zabytki wpisane do rejestru zabytków archiwalna wojewódzka ewidencja zabytków (bez obiektów wpisanych do rejestru) ilość zabytków objętych ewidencją wojewódzką nieruchome 3311 ok. Uwzględnianie są przede wszystkim w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Dlatego teŜ dokładna liczba obiektów zabytkowych objętych ewidencją wojewódzką. fiszek adresowych). ani teŜ zasobów wszystkich gminnych ewidencji z obszaru województwa pomorskiego nie jest znana (jedynie mała część gmin z terenu województwa wykonała dotąd gminne ewidencje zabytków). Stan na wrzesień 2010 r. 22 ust. Wojewódzka ewidencja zabytków nieruchomych. w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa (art. 2850 ok. są obecnie w trakcie tworzenia. Obok zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru i ich otoczenia 34 . Ewidencja zabytków. Natomiast gminną ewidencję dla zabytków prowadzi wójt (burmistrz. a po opracowaniu. obejmowała w województwie pomorskim ponad 38000 obiektów (dane na podstawie Raportu o stanie zachowania zabytków z 2004 r. (źródło: dane WUOZ w Gdańsku).

Ponadto Ustawa z dnia 18 marca 2010 r. 414). 1 utworzenie parku następuje w drodze uchwały rady gminy. Artykuł 39 pkt. Nr 89 poz. Dotychczas na terenie województwa pomorskiego utworzono cztery parki kulturowe: w Gdańsku. gdzie krajobraz zachował historyczną strukturę przestrzenną i swój historyczny charakter. . 1). 35 . pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje właściwy organ budowlany w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. 19 ust. decyzje o zezwoleniu na realizacje inwestycji w zakresie lotniska uŜytku publicznego. Są to tereny o wyjątkowej wartości. decyzje o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw doprecyzowała wykaz innych dokumentów. 3 tej ustawy mówi bowiem.19 ust. a ujętych w gminnej ewidencji zabytków. 2) oraz w innych dokumentach prawa miejscowego. z 1994 r. po zasięgnięciu opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. iŜ w stosunku do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków.5. Rzucewie i Słupsku (patrz Tabela VII).U. ochronę zabytków objętych gminną ewidencją uwzględnia się takŜe w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy (art.Prawo budowlane. decyzje zezwalające na realizacje inwestycji drogowych. JeŜeli gmina posiada gminny program opieki nad zabytkami. ustalenia tego programu uwzględnia się zarówno w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 oraz parków kulturowych. 16 ust. Sierakowicach. Parki kulturowe Park kulturowy jest nową formą ochrony zabytków. decyzje o lokalizacji inwestycji celu publicznego. przez Ustawę o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. 21 Ustawy). Dz. w których naleŜy uwzględniać ochronę obiektów ujętych w gminnych ewidencjach zabytków. Zgodnie z zapisami art. Są to w szczególności decyzje o warunkach zabudowy. Gminna ewidencja zabytków stała się teŜ przedmiotem dodatkowej ochrony dzięki zapisom znowelizowanego Prawa budowlanego (Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. 1. powiaty i gminy (art. Prowadzone są równieŜ prace nad utworzeniem parku kulturowego i skansenu archeologicznego na terenie Zamczyska w Gdańsku oraz na terenie Cypla Helskiego i w Leśnie. wprowadzoną w 2003 r. Ewidencja zabytków jest podstawą dla sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa. w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego (art. W aktualnym Planie Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Pomorskiego wytypowano 46 miejsc i obiektów zasługujących na ochronę poprzez utworzenie parków kulturowych (obszary te przytoczone zostały w następnym rozdziale programu). Utworzenie parków kulturowych umoŜliwia kompleksową ochronę krajobrazu kulturowego oraz zachowanie wyróŜniających się krajobrazowo terenów z zabytkami nieruchomymi charakterystycznymi dla miejscowej tradycji budowlanej i osadniczej..

Zabytkami nieruchomymi są m. poprzez odpowiednie zapisy miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego lub powołanie parków kulturowych. 2. Ochrona krajobrazu kulturowego moŜe być realizowana w ramach utworzonych parków kulturowych.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 Tabela VII.: krajobrazy kulturowe. stanowiących przeprawę przez dolinę Dzierzgonki. dzieła architektury i budownictwa (w tym obiekty przemysłu i techniki). 3 pkt 14 Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami). Somonino) – cmentarzysko kurhanowe z kręgami kamiennymi. cmentarze. miejsca upamiętniające wydarzenia historyczne lub działalność wybitnych osobistości i instytucji. będące dziełem człowieka związane z jego działalnością stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia. Park Kulturowy „Klasztorne Stawy” Słupsk 2010 2. układy urbanistyczne i ruralistyczne. 2. Nazwa parku kulturowego Miejscowość Rok utworzenia 1. artystyczną lub naukową” (art. Zabytki nieruchome Zabytek nieruchomy to „nieruchomość. jej część lub zespół nieruchomości. Park Kulturowy „Osada Łowców Fok” Rzucewo 2008 4.in. Krajobraz kulturowy Krajobraz kulturowy to przestrzeń historycznie ukształtowana w wyniku działalności człowieka. Dzierzgoń) – stanowiska archeologiczne związane z systemem drewnianych pomostów. Park Kulturowy Fortyfikacji Miejskich „Twierdza Gdańsk” Gdańsk 2002 2. Parki kulturowe na terenie województwa pomorskiego. Bągart – Święty Gaj (gm. warmińsko-mazurskim). Stan na październik 2010 r. mała architektura. 3 pkt 1 i 2 Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami). Babi Dół – Borcz (gm. Park Kulturowy Ośmiu Błogosławieństw we wsi Sierakowice Sierakowice 2006 3. zawierająca wytwory cywilizacji oraz elementy przyrodnicze (art. załoŜenia zabytkowej zieleni. których zachowanie leŜy w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną. Wytypowane miejsca i obiekty to: 1. określono w Planie Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Pomorskiego. datowanych na okres wpływów rzymskich (na granicy z woj.1. Propozycje ochrony obszarów krajobrazu kulturowego o wyjątkowych wartościach kulturowych. 36 . Lp.

dwa grodziska. Kwidzyn – zespół zamkowo-katedralny kapituły pomezańskiej. 6. Borzyszkowy (gm. Trójcy XVIII–XIX w. 22. Kartuzy – zespół klasztorny z 1391 r. ciągłość tradycji miejsca od późnego średniowiecza i wielka kompozycja krajobrazowa. Gdańsk Wisłoujście – zespół unikatowych warowni morskich.. 16. pozostałości murów obronnych. Mikorowo (gm. miejsce rozpoczęcia II wojny światowej. kościół parafialny pw. Pruszcz Gdański i Gdańsk – Kanał Raduni – średniowieczny zespół hydrotechniczny (kanał wraz z obiektami hydrotechnicznymi). Leśno (gm. Św.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 3.). Łeba – osada rybacka i ruiny gotyckiego miasta Starej Łeby (rezerwat archeologiczny). Czarna Dąbrówka) – cmentarzysko szkieletowe wczesnośredniowieczne (element tzw. pozostałości murów miejskich. budynek poczty. Megalitów Łupawskich). z XIX w. Krokowa – załoŜenie rezydencjonalno-krajobrazowe. relikty krajobrazu manierystycznego.. pałac Fermora. Świętego Marcina z 1721–1722 r. pozostałości (struktura niwy siedliskowej i rozłogu pól) po wsi holenderskiej lokowanej w 1599 r. 20. osada obronna. Kołczygłowy) – przełom rzeki Skotawy. 5. Potęgowo) – cmentarzysko gockie (element tzw. Głuszyno (gm. i miasto (ciągłość tradycji). Człuchów – zespół kulturowo-krajobrazowy zamku i starego miasta z otoczeniem. gmach sądu ziemskiego. Megalitów Łupawskich). przez starostę puckiego J. Kluki (gm. przekształcony w miasto ok. ciągłość tradycji rodowej. 10. Hel – Cypel Helski – blisko 40 obiektów militarnych o róŜnej wartości historycznej. załoŜony jako baza wypadowa przez KrzyŜaków ok. torfowiskami. dworki gł. Gniew – zamek wzniesiony przez KrzyŜaków po 1283 r.. Wejhera. 4. 13. ratusz. Kuźnica (gm. domy. z miejscowymi nazwami. 9. Lipnica) – drewniany kościół parafialny pw. cmentarzysko kurhanowe oraz zabytkowe elektrownie i urządzenia wodne z 2 poł. Gałęźnia Mała i Wielka (gm. 12. Krokowa) – załoŜenie ruralistyczne. kamienice podcieniowe z XIV–XV w. 15. 1254 r. Gdańsk Westerplatte – pole bitwy będące miejscem pamięci narodowej. 21. (Pałac Marysieńki. Gdańsk Święty Wojciech – Sanktuarium Świętego Wojciecha.). 24. Smołdzino) – wieś rybacka z zachowaną unikatową regionalną architekturą. 23. jedna z ostatnich zachowanych osad holenderskich tego typu. 19. 1233 r. Jastarnia) – unikatowa osada rybacka typu wyspowego. 37 . XIX w. Bytów – zamek krzyŜacki murowany z XIV/XV w. Mikołaja. (katedra. jedna z dwóch tego typu w Europie. Jastarnia Bór – unikatowa osada rybacka typu wyspowego. 7. Brusy) – największe w Polsce cmentarzysko kurhanowe z kręgami kamiennymi kultury wielbarskiej. Karwieńskie Błota (gm. z dawnym układem melioracyjnym pól i łąk. 11. św. i załoŜenie krajobrazowe z cennym drzewostanem (buczyna pomorska). Pałac Myśliwski.. 14.. Gdańsk Oliwa – pocysterski zespół klasztorny. kościół parafialny pw. jedyna kartuzja w Polsce północnej. pałac z XIV w. 8. 18. 17. oraz zespół miejski lokowany po 1297 r.

27.. cmentarzysko kurhanowe (element tzw. załoŜenie rezydencjonalno-krajobrazowe.. 38.. Wiele (gm. Wolinia (gm. najsławniejszy nad Bałtykiem kurort morski. Odry (gm. Węsiory (gm. 33. 28. Megalitów Łupawskich). ratusz. 36.. 1276 r. Puck) – relikty neogotyckiego pałacu rodziny von Below. cmentarzysko kurhanowe z przełomu epoki brązu i Ŝelaza (kultura wejherowskokrotoszyńska) z grobami skrzynkowymi i kurhanowymi oraz kręgami kamiennymi z poł. cmentarzyskami kultury pomorskiej z popielnicami twarzowymi. 32.. Runowo (gm. (kultura grobów jamowych). Potęgowo) – pomnikowy drzewostan bukowy. stanowisko archeologiczne kultury rzucewskiej z grobami szkieletowymi i śladami słupowego budownictwa naziemnego (osada łowców fok). Stegna) – zespół pracowni bursztyniarskich kultury rzucewskiej. 41. Czersk) – kamienne kręgi. Słupsk) – załoŜenie ruralistyczne. Paraszyno (gm. z parkiem. Sopot – zespół urbanistyczny z XIX w. układ urbanistyczny. Główczyce) – pałac z oficynami i parkiem z XVIII w. molo. miejsce kultu. Pelplin – zespół pocysterski załoŜony ok. gotyckie kaplice. Stary Targ) – załoŜenie rezydencjonalne z pałacem Sierakowskich z XVII w. największy w Europie zespół neolitycznych pracowni bursztynu. grodzisko.. rynna Jezior Krępsko i Szczytno – cztery grodziska w Krępsku. unikatowe w Europie miasto kalwaryjne (załoŜone na planie Jerozolimy).PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 25. cmentarzysko kurhanowe (rezerwat archeologiczny). pałac biskupi. największe załoŜenie pocysterskie w Polsce północnej. Gwieździnie. Rzucewo (gm. wyznaczającym południową granicę jednostki plemiennej. 39. 34. kościół farny BoŜego Ciała. Ŝeglugi rewskiej.. (ulica Bohaterów Monte Cassino. 42. 30.e. n. I–II w. hotel-kasyno). kaplicą dworską. Olszanowie z osadami przygrodowymi oraz osadami od VI/VII/VIII wieku – do powstania XIII-wiecznej kasztelani szczycieńskiej z siedzibą na wyspie jeziora Szczytno. Waplewo Wielkie (gm. tradycje tzw.. (zespół klasztorny. Główczyce) – cmentarzysko gockie (element tzw. Opera Leśna. dom kuracyjny. klasztor z XIV w. altaną z XVIII–XIX w. 37. Swołowo (gm. XVIII-wieczna rezydencja z wielką kompozycją krajobrazową. 29. katedra z cennymi organami z XVII w. Karsin) – unikatowa kalwaria typu bawarskiego (kościół z 1905 r. Rewa (gm. kanonie). 40. 38 . Wejherowo – kalwaria z XVII w.. Sulęczyno) – rezerwat archeologiczny. 31. Łęczyce) – zespół dworski i załoŜenie krajobrazowe doliny Łeby. 26. załoŜenie rezydencjonalno-krajobrazowe rozwijane od XVI w. Megalitów Łupawskich). Słowiński Park Narodowy – zespół stanowisk archeologicznych neolitycznych i kultury wielbarskiej w obrębie wychodni gleb kopalnych na obszarze z Górą Rowokół. Kosakowo) – wieś rybacka i letniskowa.). Mikołaja. Ustka – osada rybacka z dzielnicą uzdrowiskową XIX/XX w. cmentarzysko szkieletowe kultury wielbarskiej oraz relikty XV-wiecznej kaplicy św. na której znajdują się dwa grodziska. dworek z XVIII w. Niedźwiedzica – Niedźwiedziówka (gm. 35. Szczypkowice (gm. cmentarzyskami kurhanowymi kultury łuŜyckiej oraz największym na Pomorzu cmentarzyskiem kurhanowym wczesnośredniowiecznym w Chrząstowie.

Najwięcej z nich występuje w Trójmieście. Zespoły urbanistyczne i ruralistyczne Na terenie województwa występuje 49 wielkoobszarowych załoŜeń. Budowie. Dolne Miasto w Gdańsku (XVII w. Malbork (1276 r. kaplica cmentarna z XVIII w. 2. 45. Klukowa Huta). Skarszewy (1320 r. Osiek. Mierzeszynie. Trójcy w Gdańsku.). Trutnowach Swołowie. Sierakowie. Starkowo. Mikołaja w Słupsku. w tym równieŜ wsie pohutnicze (StęŜycka Huta. 1279 r. Prabuty (1305 1321 r. Chojnice (1309 r. Lębork (1341 r. zespół urbanistyczno-krajobrazowy Sopotu z przełomu XIX/XX oraz XX-wieczna Gdynia.i inne (Mechowo.). w Gdańsku. . śukowo – zespół poklasztorny norbertanek z 1209 r. 1286 r.).3. Subkowach. Tczew (1260 r. MoŜdŜanowo. .). załoŜony przez księcia Mściwoja I (zabudowania z XIV–XV i XVII w. Puck (1348 r.). Zębowie.wsie Ŝuławskie.). Słupsku.). Duninowo. Główne Miasto. . Starogard Gdański (1348 r. Lublewie.). . Kościerzyna (XIV w.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 43. Sztum (1416 r.wiejskie kościoły gotyckie – w Gnojewie. Kluki).wsie rybackie (Jastarnia. 39 .3.in. Obiekty sakralne Do szczególnie cennych budowli sakralnych występujących na terenie województwa pomorskiego naleŜą m.2. Pucku. Ględowie. Juszki.). Tczewie. Swołowo.. wsie w Delcie Wisły. łach i punktów orientacyjnych) oraz związanej z nim obrzędowości i obyczajowości.) Układy ruralistyczne reprezentują załoŜenia powstałe w średniowieczu: . Kłodawie.). Zabytkowe układy urbanistyczne to przede wszystkim układy przestrzenne miast lokowanych w średniowieczu: Bytów (1346 r. Kwakowie. Słupsk (1310 r. zespół kościoła św.). Brusy). Gniew (1297 r. zespół pojezuicki w Gdańsku-Starych Szkotach.). 46.. zespół pocysterski w Oliwie.). Chojnicach. Koźlinach. Trąbki Wielkie..in. gotycki kościół Wniebowzięcia NMP. 2. 44. Dzieła architektury i budownictwa 2. WaŜną grupę stanowią równieŜ wsie XVII i XVIII-wieczne: Wdzydze Tucholskie. i 1360 r. Pęplino). Jedynym przykładem miasta nowoŜytnego w regionie jest Wejherowo (1650 r. Krokowa) – zespół klasztorny benedyktynek (ok. kościół szkolny z XVII w. Krzemień. zespół pocysterski w śarnowcu.). Rowy.wsie przyklasztorne (śukowo). zespół pojezuicki w Chojnicach. mielizn.okazałe miejskie kościoły gotyckie – m.). Zatoka Pucka (Małe Morze) – obszar tradycyjnego rybołówstwa kaszubskiego (z miejscowymi nazwami topograficznymi toni.in.).).zespoły kościelne i klasztorne – m. Oliwa i Jelitkowo w Gdańsku. Gniewie.). śarnowiec (gm. średniowieczna tradycja miejsca i kompozycja krajobrazowa. Kwidzyn (1233 r. Najstarsze załoŜenia średniowiecze to: Stare Miasto. zespół pocysterski w Pelplinie.: . Człuchów (1348 r. kościół ponorbertański św. Nowy Staw (1343 r. kościół ponorbertański w śukowie.1.). w tym 30 miejskich (urbanistycznych) i 19 wiejskich (ruralistycznych). Lęborku. i 1336 r. Zespół osiedleńczy: Przymuszewo – Wysoka Zaborska – Windorp – Parzyn (gm. .

Szpitale Miejskie w Słupsk i w Gdańsku. Lęborku. Kiezmarku. Raciniewo). Obiekty uŜyteczności publicznej W grupie tej występują: . Świerkach.dwory.zespoły szpitalne i przytułki (Zakład Balneologiczny w Sopocie. Smołdzinie zespół XVII i XVIII-wiecznych kościołów szkieletowych ziemi człuchowskiej (m. Sikorzynie. Krzemieniewo. Palczewie.: Wiechertów w Starogardzie Gdańskim. Wśród nich są: . m. Stegnie. Trąbkach Wielkich. jak np. 40 . Starej Jani. w Czapielsku. Cecenowo. Przebendowskich w Wejherowie. chałupy. Starogard Gdański – Kocborowo. Wytownie. Starogardzie Gdańskim i Kwidzynie. NaleŜą do niej obiekty powstałe w róŜnych okresach historycznych. 2.3. chaty. Duninowie. . duŜa grupa neostylowych z XIX w. Dom Bractwa Strzeleckiego w Bytowie). Jerzego w Gdańsku.2. Mikołaja. – kościół pw.in. NaleŜy teŜ wymienić ekspozycję archeologiczną w podziemiach Hali Targowej w Gdańsku. . Puck.kościoły barokowe oraz gotyckie przebudowane w baroku – Kaplica Królewska w Gdańsku – kościoły w Łęgowie. kolegium jezuickie w Chojnicach. Lęborku). Wejherowo. Chmielnie. Gimnazjum Miejskie w Słupsku).pałace. przytułek dla sierot i starców przy ulicy Sierocej w Gdańsku). . . Politechnika Gdańska. Sucuminie. liczna grupa dworów z XIX i XX w. w Słupsku. Przodkowie. m. gdzie prezentowane są relikty romańskiego kościoła św.in. . Brusach. Dobieszewie. w Rzucewie. Brzeźnie Lęborskim. występującą w krajobrazie miejskim i wiejskim: kamienice z oficynami..zespoły kalwaryjne w Wejherowie i w Wielu.szkoły (seminarium duchowne w Pelplinie.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 wiejskie kościoły z XVII i XVIII w. . barokowy w Krokowej. . d. domy. Brzeźnie Lęborskim. Świetlinie. wille.3. w Nowej Wsi Rzecznej. Oddzielną waŜną grupę tworzą: . Wolinia. w Ciekocinie.ratusze (gotyckie i gotycko-renesansowe na czele z ratuszami Głównego i Starego Miasta w Gdańsku.: w Swornychgaciach. . 2.: XVIII-wieczne szkieletowe dwory w Mirachowie i Swochowie.synagogi: w Gdańsku-Wrzeszczu. w Chojnicach i Kościerzynie..siedziby cechów.3. i w XX w. Szczególną grupą zabytków o funkcji mieszkalnej są obiekty rezydencjonalne.in. Czarne.kościoły neostylowe – np. w Mierzeszynie. Miłocicach. Chynowie. Kopytkowie. Na terenie województwa pomorskiego występuje około 230 pałaców i dworów wpisanych do rejestru zabytków. Objeździe.: klasycystyczny w Sasinie. Szpital Jerozolimski w Malborku. Ignacego Loyoli w Gdańsku-Oruni. RóŜynach. WyŜsza Szkoła Techniczna – ob.oraz zbory – np. i przełomu XIX/XX w. Warcino. Krokowej. np. św. Górzyno. Obiekty rezydencjonalne i mieszkalne Obiekty o funkcji mieszkalnej są najliczniejszą grupą zabytków. Bińcze. Damnica. z przewagą tych wybudowanych w 2 połowie XIX w. W obiektach sakralnych zgromadzony jest bogaty zasób ruchomych dzieł sztuki stanowiących świadectwo wielu kultur obecnych na Pomorzu w przeszłości. oraz z przełomu XIX i XX w. Zbeninach. stowarzyszeń i organizacji (Dwór Artusa i Dwór Bractwa św.

mosty stałe (Tczew-Lisewo. . zespół browaru w Gdańsku-Wrzeszczu. Tczew). Gdańsk-Wisłoujście. Sztum. Ciechocin. Lębork. Obiekty architektury obronnej Charakterystyczną dla regionu grupę budowli stanowią zamki (11 obiektów): . Stogi. Chojnice. Szaleniec).małe zamki krzyŜackie – straŜnice . parowozy. Starogard Gdański. wagony. Cukrownia Pruszcz w Pruszczu Gdańskim. .Bytów. Lębork. . Starogard Gdański). Gdańsk. Podwilczyn. 2.mennonickie (Orłowo. leśników w Pysznie.Charakterystyczną dla regionu grupę zabytków techniki stanowią obiekty związane z dziedzictwem morskim i rzecznym. Dzieła fortyfikacyjne reprezentowane są przez zespoły fortyfikacji.ruiny zamków .ewangelickie (Salino. 2. kuźnie). . Starogard Gdański.Ŝydowskie (Sopot. bramy. .wiejskie obiekty produkcyjne zlokalizowane w folwarkach (gorzelnie.3. .zamki kapitulne .4. Słupsk. śluza w Przegalinie. Kluki. kuźnie.in. Cmentarze Wśród zabytkowych cmentarzy (122 wpisane do rejestru zabytków.in.3. Skarszewy Bączek). browary. . najczęściej pochodzące ze średniowiecza i nowoŜytności: mury miejskie. 41 . które zostały omówione w dalszej części dokumentu.4. w Lęborku – młyn zamkowy z cennym wyposaŜeniem. Lipusz).urządzenia wodne (Kanał Raduni w Gdańsku i Pruszczu Gdańskim. Bytów) i zwodzone (dwa mosty w Rybinie). .rzymskokatolickie (Czersk. Stara Kiszewa. 2. browar w Słupsku).zamki ksiąŜęce – Słupsk. . Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego w Gdańsku.duŜe zamki krzyŜackie . czasu I wojny światowej: jeńców austriackich w Tczewie-Suchostrzygach.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 - poczty (Słupsk.Kwidzyn. wliczając cmentarze przykościelne) występują: . Malbork. nowoŜytne zabytki techniki zachowane m. .duŜe. . Tczew). pochylnia w Mylofie. Stary Dzierzgoń. twierdze (m. Gniew. WaŜną grupę stanowią umocnienia nadbrzeŜne (w Gdańsku w rejonie Nowego Portu i Brzeźna oraz na Półwyspie Helskim). Najwięcej istniejących zabytków techniki pochodzi z XIX i XX wieku.Sobowidz. Gdańsk. Chojnice. w Słupsku – młyn zamkowy. wzdłuŜ Potoku Oliwskiego w Gdańsku – młyny.wojenne i wojskowe (np.zabytki dziedzictwa kolejowego: dworce. baszty. . Zalesin). semafory. Obiekty przemysłu i techniki Do zabytków tej grupy naleŜą: . wieŜe ciśnień. Gdańsk). najczęściej miejskie zespoły produkcyjne (Port Gdyński. jeńców rosyjskich w Czarnem). Osiek. XVII-wieczna śluza Kamienna Grodza w Gdańsku. . hipodromy (Sopot-Wyścigi.najstarsze. prochownie. karczmy (Trąbki Wielkie.Przezmark.5. . Luboń.

Zabytki ruchome Zabytek ruchomy to „rzecz ruchoma. miejsca martyrologii .6. Najliczniejsze zbiory posiadają: Muzeum Narodowe w Gdańsku.lub pałacowo-parkowego (Park Oliwski i Oruński w Gdańsku. ale równieŜ słuŜą budowaniu lokalnej toŜsamości i identyfikacji z regionem.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 2. Wolinia. szkół). liczne pomniki i tablice pamiątkowe (np. 42 . obozy kaźni . aleja wzdłuŜ drogi Osłonino-Rzucewo. Działalność muzeów stanowi najwaŜniejszą organizacyjnie formę ochrony i opieki nad zabytkami ruchomymi. Chynów. Zabytki ruchome w zbiorach muzealnych Do rejestru zabytków nie wpisuje się zabytku wpisanego do inwentarza muzeum lub wchodzącego w skład narodowego inwentarza muzealnego. szpitali. których zachowanie leŜy w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną artystyczną lub naukową” (art. 3. Ogółem na terenie regionu wpisano do rejestru 289 zabytków zieleni.parki miejskie (np. Warcino. Damnica.Piaśnica. W muzeach pomorskich przechowywane są cenne zbiory materiałów źródłowych.5. Bobrowniki. dawną i współczesną kulturę materialną i artystyczną. Muzeum w Krokowej oraz w Zabytkowej Kuźni Wodnej w Gdańsku. niezastąpionych do badań naszych dziejów i kultury. aleje ulic miejskich. Na obszarze województwa pomorskiego działa 36 muzeów (wraz ze swoimi filiami – ponad 71 instytucji muzealnych).zespoły zieleni komponowanej. a najmniej liczne w Muzeum Sopotu.parki wchodzące w skład innych zabytkowych zespołów zabudowy (np. Rynkówka. 2. Muzeum Zamkowe w Malborku i Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku. Plac Solidarności w Gdańsku. Centralne Muzeum Morskie w Gdańsku. Krzywań.1. bądź działalność wybitnych osobistości: Pole bitwy na Półwyspie Westerplatte. jak Wielka Aleja w Gdańsku-Wrzeszczu.parki stanowiące pozostałość po zespole dworsko. . 3 pkt 1 i 3 Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami).parki stanowiące część zespołu dworsko. . Hallera w Pucku). planty w Słupsku). . Muzeum Ziemi Zaborskiej w Wielu.lub pałacowo-parkowym (Smarzewo). Miejsca historyczne W województwie pomorskim licznie występują miejsca upamiętniające wydarzenia historyczne. Prezentują nie tylko dzieje. Równolegle prowadzą równieŜ działalność edukacyjną oraz naukową. aleja lipowa do Wieszyna. a jedno jest w organizacji (Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku). 3. .obóz Stutthof. Motarzyno). słup zaślubinowy i pomnik gen. Gołębiewo Średnie. Muzeum Archidiecezjalnym w Oliwie. Las Szpęgawski. organizując między innymi sesje naukowe z udziałem przedstawicieli świata nauki z kraju i z zagranicy. jej część lub zespół rzeczy ruchomych będących dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki lub zdarzenia. Zabytkowe zespoły zieleni Zabytkowe parki województwa moŜna podzielić trzy zasadnicze grupy: .

Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni. 9. Muzeum Archeologiczne w Gdańsku. Muzea posiadają róŜnych organizatorów: . 5. m. 11. Muzeum Sopotu. 2. Muzeum Narodowe w Gdańsku (współprowadzone z MKiDN).muzea prowadzone przez jednostki samorządu terytorialnego. . Zabytkowa Kuźnia Wodna nad Potokiem Oliwskim (filia Muzeum Techniki w Warszawie). Muzeum Ziemi Kościerskiej w Kościerzynie. Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie (współprowadzone z samorządem województwa pomorskiego). 8. Centralne Muzeum Morskie w Gdańsku. Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie. 8. 3. 7. 13. Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku (w organizacji). 10. 6. Muzeum Narodowe w Gdańsku. Muzeum Zachodnio-Kaszubskie w Bytowie. Muzeum Regionalne w Człuchowie. Muzeum Historyczne Miasta Gdańska. 16. 2. Muzeum Zamkowe w Malborku. 5. Floriana Ceynowy w Pucku. . inne instytucje.in. Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku. Muzeum Regionalne w Krokowej. 3. dla których organizatorem jest Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego to: 1. 6. Muzeum Stutthof w Sztutowie. Muzeum Inkluzji w Bursztynie w Gdyni. Muzeum w Lęborku (Galeria Strome Schody). Akwarium Gdyńskie Morskiego Instytutu Rybackiego w Gdyni.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 Na liście Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego muzeów rejestrowanych znajdują się następujące muzea pomorskie: 1. 3. 9. 3. Muzeum Ziemi Puckiej im. 4. Tredera w Kartuzach. Państwowe Muzeum Stutthof w Sztutowie. Muzeum Kaszubskie im.: 1. 2. Muzeum Ziemi Zaborskiej im. Muzeum Kaszubskie im. 15. Muzeum Zamkowe w Malborku. Muzeum. Franciszka Tredera w Kartuzach. 2. Muzeum Ziemi Puckiej im. 12. Teodory i Izydora Gulgowskich we Wdzydzach Kiszewskich. 17. 5. Floriana Ceynowy w Pucku. Centralne Muzeum Morskie w Gdańsku.muzea z obszaru województwa pomorskiego. Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku. Leonarda Brzezińskiego we Wielu. Muzeum Historyczno-Etnograficzne w Chojnicach. 4. Muzeum – Kaszubski Park Etnograficzny we Wdzydzach Kiszewskich. Muzeum Miasta Gdyni. Muzeum Ziemi Kociewskiej w Starogardzie Gdańskim. 4. 14. 7. F.Kaszubski Park Etnograficzny im.muzea prowadzone przez samorząd województwa: 1. 4. 43 .

czy zabytkowe ornaty. tkaniny oraz inne elementy wystroju wnętrz.in. malowidła. np. Muzeum Przyrodnicze Słowińskiego Parku Narodowego w Smołdzinie. Są to m. 25% zasobów muzealnych poddanych zostało zabiegom konserwatorskim. Na te zasoby składają się m. Muzeum śuławskie w Nowym Dworze Gdańskim. 5. sanie. Obecnie jedynie ok. 3. 6. znacznych środków finansowych. archiwach lub szkołach oraz jako wyodrębnione ekspozycje o charakterze muzealnym (np. Muzeum Parafialne w śukowie. kadzielnice. Gdyńskie Muzeum Motoryzacji w Gdyni. Do tego typu zabytków naleŜą takŜe zabytkowe zegary. boazerie.2. .muzea prywatne.in. Zabytkami ruchomymi znajdującymi się we wnętrzach świeckich. świeczniki. Okoniewskiego w Pelplinie. Okręt Muzeum ORP „Błyskawica” w Gdyni. Pod patronatem Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego działają izby regionalne (Chata Rybacka w Jastarni. uŜyteczności publicznej (jak ratusze. dzwony. Muzeum Gospodarstwa Wiejskiego w Lipuszu. a takŜe ekspozycja muzealiów wymaga zainwestowania dodatkowych. Muzeum Diecezjalne im. ale i zabytki takie jak kielichy. Charakterystyczną grupą zabytków ruchomych są takŜe zabytkowe pojazdy. np. biblioteki). Muzeum PoŜarnictwa przy OSP w Przodkowie. kropielnice. Muzeum Archidiecezjalne w Oliwie. bpa W. Zabytki ruchome we wnętrzach sakralnych i świeckich Większa część zabytków ruchomych wpisanych do rejestru zabytków stanowi wyposaŜenie i wystrój wnętrz sakralnych. muzeum parafialne w śukowie). ławy. obrazy. . Zbiory i kolekcje Zabytki ruchome o wartości muzealnej gromadzone są takŜe w bibliotekach. Często z braku funduszy dzieła sztuki lub rzemiosła artystycznego trafiają do kolekcjonerów prywatnych. ołtarze. konfesjonały. Największe muzea: centralne oraz samorządowe posiadają dobrze wyposaŜone pracownie konserwatorskie. dysponujące wysoko wykwalifikowaną kadrą. Przykładem zbiorów prywatnych są 44 . Problem ten dotyczy równieŜ moŜliwości gromadzenia i uzupełniania zbiorów o pozycje występujące na rynku antykwarycznym lub w ofertach domów aukcyjnych. 2. ale równieŜ wyposaŜenie sklepów. 20. Nierzadko właściwe przechowywanie oraz zabezpieczenie. szczególnie kościołów rzymskokatolickich i klasztorów. piece. obrazy. 19. witraŜe.: 1. 3. rzeźby. JednakŜe niewystarczająca ilość środków finansowych nie pozwala prowadzić systematycznej konserwacji swoich muzealiów. okładziny ceramiczne. 4. Zdecydowana większość muzeów pomorskich zlokalizowana jest w obiektach zabytkowych.3. ambony. Ekspozycja Muzealna „Kościerzyna i Ziemia Kościerska” w ratuszu w Kościerzynie). drzwi z okuciami i zamkami. uprzęŜe. balustrady. Kondycja muzeów województwa pomorskiego na ogół jest dobra.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 18. organizacje pozarządowe. chrzcielnice. organy. 3.: 1.muzea prowadzone przez diecezje. Muzeum Latarnictwa Morskiego w Rozewiu. jest wyposaŜenie i wystrój budynków mieszkalnych (dworów). Muzeum Gospodarstwa Wiejskiego w Lipuszu. broń.

jak np. według Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (art. a takŜe dzięki przypadkowym odkryciom zgłaszanym słuŜbom konserwatorskim lub instytucjom kultury przez znalazców. Stanowiska lokalizowane są równieŜ podczas nadzorów archeologicznych związanych z działaniami inwestycyjnymi. rolników. obozowiska. Gniewa. w tym szczególnie Gdańska. a takŜe w związku z prowadzonymi budowami obwodnic miasta Gdańska i Słupska oraz budowami autostrad. a takŜe załoŜenia miejskie i zamkowe. kultury pomorskiej. z badań wschodniopomorskich grodów epoki plemiennej oraz najstarszych ośrodków miejskich. stanowiska archeologiczne (obiekty i warstwy zlokalizowane w terenie). Obecnie na szeroką skalę wykonywane są badania ratownicze i wykopaliskowe na terenach nowych duŜych inwestycji – budowy trójmiejskiej kolei metropolitalnej oraz budowy mostu na Wiśle w okolicach Kwidzyna. cmentarzyska kurhanowe.) W rejestrze znajdują się najwaŜniejsze dla regionu obiekty archeologiczne. będący tym wytworem”. jak i ruchome zabytki (przedmioty) pochodzące z tych stanowisk. niewidoczne na powierzchni ziemi (osady. oraz cmentarzysko z XII – XIII wieku liczące 553 pochówki. Strucka w Jastarni. Przede wszystkim wykonywane są planowe badania archeologiczne. Najwięcej tego typu badań w ostatnich latach prowadzono w Gdańsku. osady. lub zabytek ruchomy. kultury rzucewskiej. wielbarskiej i oksywskiej. złoŜoną z nawarstwień kulturowych i znajdujących się w nich wytworów. Obecnie jest to liczba 558 stanowisk archeologicznych (stan na listopad 2010 r. Starogardu Gdańskiego i Skarszew. Europejska konwencja o ochronie archeologicznego dziedzictwa kulturowego uznaje je za źródło „zbiorowej pamięci europejskiej i instrument dla badań historycznych i naukowych”. Na zasób zabytków archeologicznych składają się zarówno tzw. Ponadto toczy się procedura administracyjna w ramach następnego jednego postępowania w sprawie wpisu do rejestru archeologicznego. Ponadto prowadzone są wyprzedzające badania ratownicze. Ostatnim stanowiskiem wpisanym do rejestru są fundamenty kościoła romańskiego z końca XII wieku. Informacje o stanowiskach archeologicznych pozyskiwane są z róŜnych źródeł.systematyczne badania własne Muzeum Archeologicznego w Gdańsku prowadzone na stanowiskach dokumentujących toŜsamość kulturową regionu. pod Halą Targową na Placu Dominikańskim w Gdańsku. przebudowanego w 1 połowie XIII wieku. Część z odkrytych stanowisk archeologicznych z obszaru województwa pomorskiego zostało wpisanych do rejestru zabytków archeologicznych. 3 pkt 4). firmy budowlane. cmentarzyska kurhanowe. Najliczniejszych i kompleksowych informacji dostarczają planowe badania poszukiwawcze prowadzone od 1978 roku w ramach tzw. bądź ich śladów. Stanowiska archeologiczne moŜna podzielić na posiadające własną formę krajobrazową (grodziska. podziemną lub podwodną pozostałością egzystencji i działalności człowieka. „zabytek nieruchomy będący powierzchniową. Tczewa.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 takŜe wspomniane juŜ muzea prywatne. niektóre osady) oraz stanowiska płaskie. grupy kaszubskiej kultury łuŜyckiej. takie jak: grodziska. np. Muzeum Ceramiki Kaszubskiej Neclów w Chmielnie. Zasoby archeologiczne Zabytek archeologiczny to. czy Muzeum Rybackie J. cmentarzyska płaskie szkieletowe i ciałopalne). a szczególnie . Archeologicznego Zdjęcia 45 . 4.

12. oraz ponad 500 jako cmentarzyska (w tym ok. 5. 10. 3. 14. 150 cmentarzysk kurhanowych – stanowisk o własnej formie krajobrazowej). Na obszarze województwa pomorskiego zarejestrowano ogółem ponad 26200 stanowisk archeologicznych (stan na listopad 2010 r. 4000. Układają się one w szlaki tematyczne. Podkreślić teŜ trzeba. studiów zagospodarowania itp. W latach 2007-2010 wykonano kolejnych 7 arkuszy AZP i pozyskano informację o nowych 250 stanowiskach archeologicznych. okres wędrówek ludów . Jednocześnie jest waŜnym narzędziem słuŜącym w procesie opiniowania konserwatorskiego wszelkich inwestycji. Odry. Na obszarze województwa pomorskiego zostały rozpoznane m. 64 jako grodziska.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 Polski (AZP). późne średniowiecze – ok. W Sopocie funkcjonuje skansen archeologiczny „Grodzisko“. neolit/epoka brązu . paleolit .8. wczesne średniowiecze – ok. przechowywania.16. 6. okres lateński/okres wpływów rzymskich . Leśno). „Szlak turystyczny dawnym Szlakiem Bursztynowym nad Zatoką Gdańską” (faktoria w Pruszczu Gdańskim). 1730.na Zamczysku przy ulicy Grodzkiej. 2. a takŜe pozostałości po fortyfikacjach ziemnych. Część z nich zostało wskazanych w niniejszym programie w rozdziale dotyczącym krajobrazu kulturowego. 3500.6.in. neolit . 13. Węsiory. 11. okres późno-lateński . mezolit . Ponadto planowane jest utworzenie rezerwatów i skansenów w Węsiorach – kręgi kamienne Gotów.ok. Najcenniejszymi stanowiskami są te posiadające własną formę krajobrazową – cmentarzyska kurhanowe (149 stanowisk) i grodziska (64 stanowiska). W Rzucewie ustanowiono park kulturowy – „Osadę łowców fok”. planów zagospodarowania przestrzennego. 2500. np. Do grupy stanowisk archeologicznych wpisanych do rejestru zabytków stosowane są równieŜ inne formy ochrony wskazane przez Ustawę o ochronie 46 . Pruszczu Gdańskim – faktoria rzymska oraz w Gdańsku . 15. wczesna epoka Ŝelaza –ok. Ŝe na terenie województwa pomorskiego istnieje wiele stanowisk archeologicznych o duŜym potencjale dla tzw. turystyki kulturowej. „Pierwsi rolnicy na Pomorzu” (BarłoŜno). następujące stanowiska z poszczególnych okresów historycznych (w układzie chronologicznym): 1. epoka brązu . Dane dotyczące zasobów dziedzictwa archeologicznego w regionie rejestrowane są w bazie danych FIBULA opracowanej przez Muzeum Archeologiczne w Gdańsku. okres wpływów rzymskich . BarłoŜnie – osada pierwszych rolników. okres lateński .195. 1600 określono jako osady. okres środkowo-lateński .1.19. 8. 9.117. 4. Program ten słuŜy do gromadzenia.750. „Łowcy fok nad Bałtykiem” (Rzucewo).20.3. analizowania i udostępniania danych o stanowiskach i zabytkach archeologicznych.) Ok. Na obszarze województwa pomorskiego działają rezerwaty archeologiczne: Kręgi Kamienne w Leśnie i w Odrach. „Szlak gocki” (Borcz.

Innymi nośnikami niematerialnych wartości kultury jest kultywowana w społecznościach lokalnych obyczajowość. Surowiec ten znany był od 5 tysięcy lat na tym terenie. Warto teŜ wskazać na kultywowanie we wspólnotach lokalnych tradycyjnych zajęć i wzornictwa ludowego. Ponadto kontynuowana jest tradycja produkcji stylizowanych mebli wzorowanych na charakterystycznych meblach gdańskich. Półwysep Westerplatte oraz Zespół Zamku KrzyŜackiego w Malborku. charakterystyczny element krajobrazu kulturowego regionu. Spośród wciąŜ uprawianych i kultywowanych rzemiosł warto wymienić tradycyjne rybołówstwo. Niektóre zabytki archeologiczne znajdują się na obszarach objętych ochroną jako pomniki historii. Najbardziej charakterystycznym elementem tradycji kulturowej Pomorza była obróbka bursztynu. śukowo. Chojnice. świadectwem minionych pokoleń oraz historii i wielokulturowości regionu. Człuchów. Zabory). Niematerialnymi elementami dziedzictwa kulturowego są równieŜ nazwy geograficzne i historyczne (Kaszuby. czy garncarstwa. 9 ust. Ponadto w Chmielnie istnieje ośrodek garncarstwa. Natomiast najczęściej stosowanym instrumentem ochrony konserwatorskiej w odniesieniu do dziedzictwa archeologicznego jest czwarta określona ustawowo forma ochrony – regulacje zawarte w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Gochy. jak miasto Gdańsk w granicach XVII-wiecznych obwarowań. Spowodowały tę sytuację przede wszystkim dwie XX-wieczne wojny światowe i związana z nimi migracja ludności. jak np. Mimo stopniowego odwrotu od tego zajęcia wciąŜ na plaŜach moŜna spotkać łodzie rybackie. Trwają prace nad utworzeniem następnych parków kulturowych. Puck. Ponadto „Osada łowców fok” w Rzucewie została ustanowiona parkiem kulturowym. 2 Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami). kultura obróbki bursztynu) oraz wspólne dziedzictwo Morza Bałtyckiego i Europy Północnej: kultura rzucewska. Sierakowice.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 zabytków i opiece nad zabytkami. NajwaŜniejszymi ośrodkami hafciarstwa kaszubskiego są: Wdzydze. Kartuzy. kultura Wikingów. Obecnie jego obróbka równieŜ stanowi waŜną i cenną gałąź regionalnego przemysłu. Kociewie. 5. hafciarstwa. Niematerialne dziedzictwo kulturowe Obszar województwa pomorskiego jest jednym z najbardziej zróŜnicowanych pod względem etnograficznym regionów w Polsce. Powiśle. Niejednokrotnie są one nośnikami tradycji. 47 . dziedzictwo Gotlandii oraz dziedzictwo Hanzy. Gdańsk. działających w oparciu o zabytki archeologiczne. Wiele stanowisk archeologicznych znajduje się takŜe w granicach układów urbanistycznych i ruralistycznych wpisanych do rejestru zabytków. Na obszarze województwa pomorskiego moŜna odnaleźć relikty dawnych kultur wpisujących się we wspólne dziedzictwo europejskie (kultura wielbarska. Wejherowo. dziedzictwo językowe i kulinarne (z tym związane chociaŜby organizowane na Kaszubach „Święto truskawek”). Sposobem ich zachowania jest moŜliwość wpisu do rejestru zabytków (art.

Bractwa św. Holbeina.osada łowców fok w Wisłoujście. Zestawienie zabytków województwa europejskim i krajowym. Twierdza . Miasta oraz Dworu Europejskim zespół cmentarzysk Artusa (Muzeum 48 . Poziom znaczenia zabytków pomorskiego o znaczeniu światowym. europejskim i krajowym. zabytki nieruchome ruchome (w zbiorach muzealnych) Sąd Ostateczny Hansa Memlinga (Muzeum Narodowe w Gdańsku) Biblia Gutenberga (Muzeum Diecezjalne w Pelplinie) archeologiczne światowy . Rzucewie (jedyna nad Brama Złota i Dwór . rysunki i grafika Dürera. Narodowe w Gdańsku).miasto w zasięgu obwarowań XVII w. Wielkiej Sali Rady . --- europejski - - .pracownie bursztyniarskie Obiekty z obszaru .zabytkowe elementy południowym Bałtykiem). Tabela VIII. datowane na epokę Wielki Arsenał. .Zespół zabytkowy Gdańsk . Salą BHP oraz budynkiem Dyrekcji. Rembrandta i kamienia).. Ratusza Głównego zachowany na NiŜu Brama Zielona. Bramą Nr 2.Plac Solidarności wraz z Pomnikiem Poległych Stoczniowców. .Bazylika Konkatedralna Najświętszej Marii Panny w Gdańsku . Rubensa (Muzeum Brama WyŜynna.Zespół zamku krzyŜackiego w Malborku. Potencjał dziedzictwa kulturowego województwa pomorskiego Charakteryzując zasoby dziedzictwa kulturowego województwa pomorskiego spośród najcenniejszych zabytków regionu naleŜy podkreślić obiekty o znaczeniu światowym. .Pole bitwy na Westerplatte.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 6. rzemiosła zachowane w Europie artystycznego oraz zagłębie bursztynowe Miasta.kolekcje sztuki flamandzkiej i na obszarze śuław (jedyne Gdańska: Ratusz Głównego holenderskiej.Megality Łupawskie (jedyny Jerzego.

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014

Historyczne Miasta Zespoły: - kościoła św. Trójcy Gdańska), - kolekcja włoskich i w Gdańsku, - pocysterski w holenderskich obrazów Oliwie, marynistycznych (Centralne Muzeum - fortyfikacji na Półwyspie Helskim; Morskie). - krajobraz kulturowy śuław.

megalitycznych i osad kultury pucharów lejkowatych z Rezerwatem Archeologicznym w Runowie), - zespół stanowisk archeologicznych neolitycznych i kultury wielbarskiej w obrębie wychodni gleb kopalnych na obszarze Słowińskiego Parku Narodowego z Górą Rowokół, - cmentarzyska kurhanowe i z kręgami kamiennymi, połoŜone na tzw. „Szlaku wędrówki Gotów”: Babi Dół – Borcz, Węsiory, Leśno i Odry.

krajowy (wybrane przykłady)

Obiekty zabytkowe głównie z miasta Gdańska (w tym Kanał Raduni) oraz z terenu: Pelplina (w tym zespół pocysterski), Wejherowa (Kalwaria z XVII w.) , Gniewu, Sopotu, Kartuz (w tym zespół klasztorny), Bytowa, Gdyni, Słupska, Tczewa, śarnowca (w tym zespół pocysterski), śukowa (w tym zespół ponorbertański), Kwidzyna ( w tym zespół zamkowokatedralny kapituły pomezańskiej), załoŜenie ruralistyczne w Karwieńskich Błotach. Ponadto obiekty tej rangi występują we wsiach: Leśnie, Mątowach Wielkich oraz na Półwyspie Helskim.

Malarstwo Polskie XIX w. i I poł. XIX w., Polska Sztuka Współczesna, Sztuka Gdańska i Pomorska XV–XIX wiek, rzemiosło artystyczne (Muzeum Narodowe w Gdańsku), kolekcja Pastelowych Portretów Stanisława Ignacego Witkiewicza – największa w Polsce (Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku), kolekcja średniowiecznych witraŜy i zbiorów oręŜa od XIII do XVIII wieku (Muzeum Zamkowe w Malborku), zabytkowe jednostki pływające: Dar Pomorza, Sołdek (Centralne Muzeum Morskie), zabytkowa jednostka pływająca ORP Błyskawica (Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni).

cmentarzyska kultury pomorskiej z popielnicami twarzowymi, cmentarzyskami kurhanowymi kultury łuŜyckiej (na obszarze Pojezierza Kaszubskiego), wczesnośredniowieczne cmentarzysko kurhanowe w Chrząstowie (największe na Pomorzu), wczesnośredniowieczne cmentarzysko szkieletowe w Mikorowie (od końca staroŜytności po 2 poł. X w.), cmentarzyska gockie w Głuszynie i Szczypkowicach, zespół cmentarzysk kultury pomorskiej z osadami (na Pojezierzu Bytowskim).

49

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014

- budownictwo drewniane na obszarze Kaszub, Kociewia i Borów Tucholskich (wraz z zasobami MuzeumParku Etnograficznego we Wdzydzach); - budynki o konstrukcji szkieletowej, skupione m.in. w regionie słupskim.

6.1. Charakterystyczne i unikatowe obiekty i elementy dziedzictwa kulturowego Spośród róŜnorodnych, wymienionych juŜ w Programie Opieki, zasobów dziedzictwa kulturowego województwa pomorskiego naleŜy wskazać grupy zabytków posiadające wysoki potencjał, związany z ich unikatowym lub reprezentatywnym dla regionu charakterem: 6.1.1. Dziedzictwo morskie: Niewątpliwie czynnikiem wyróŜniającym województwo pomorskie spośród pozostałych w kraju, jest jego nadmorskie połoŜenie, u ujścia Wisły. Unikatowa kultura materialna regionu została ukształtowana przez wielowiekowe tradycje morskie mieszkańców. Dziedzictwo to wpisuje się w tradycje basenu Morza Bałtyckiego oraz jest świadectwem wzajemnego oddziaływania i przenikania się kultur narodów Północnej Europy. Jego specyfikę ilustrują grupy zabytków: - stanowiska archeologiczne zlokalizowane pod powierzchnią wód Bałtyku; - wraki dawnych jednostek pływających leŜące na dnie morskim; - latarnie morskie wraz z towarzyszącą zabudową: w Rozewiu (wraz z maszynownią i syrenownią), w Krynicy Morskiej, w Czołpinie (wraz z osadą latarników), Ustce, w Helu, w Gdańsku-Nowym Porcie oraz latarnia Stilo koło Sasina, Krynicy Morskiej; - zabytkowe jednostki pływające, wśród nich najcenniejsze: Statek-Muzeum „Sołdek”, Statek-Muzeum „Dar Pomorza”, Okręt-Muzeum „Błyskawica”; - historyczne porty, stocznie z towarzyszącą zabudową i pochylniami; - zabytki etnograficzne (np. łodzie rybackie z rejonu Zatoki Gdańskiej i Zalewu Wiślanego); - stacje ratownictwa brzegowego (Jastarnia, Łeba); - zabytki polskiego Ŝeglarstwa (jacht „Dal” i „Opty”); - wsie rybackie: (Jastarnia-Pucka, Kuźnica, Łeba, Ustka, Rewa, Hel);

50

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014

-

domy rybackie (Hel, Jelitkowo); architektura kurortowa (Sopot, Krynica Morska, Ustka), kąpieliska.

W Gdańsku działa jedyne w Polsce muzeum powołane do ochrony nadmorskiego, nadrzecznego, morskiego i podwodnego dziedzictwa kulturowego, jest to Centralne Muzeum Morskie działające od 1960 r. Posiada ono oddziały w Helu – Muzeum Rybołówstwa, w Tczewie – Muzeum Wisły, w Gdyni – StatekMuzeum „Dar Pomorza”, Muzeum Zalewu Wiślanego w Kątach Rybackich. Posiada pracownię konserwatorską, specjalizującą się w zabezpieczaniu róŜnorodnych zabytków wydobywanych z dna morskiego. Ponadto instytucja ta uczestniczy w pracach nad podwodnym AZP oraz zajmuje się ochroną zabytków znajdujących się pod powierzchnią wody. Od września 2005 r. na mocy porozumienia pomiędzy Wojewodą Pomorskim a Dyrektorem Centralnego Muzeum Morskiego o prowadzeniu spraw z zakresu właściwości Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków CMM sprawuje opiekę nad zabytkami wpisanymi do rejestru a występującymi na obszarach morskich, oraz wydaje pozwolenia na poszukiwania zabytków znajdujących się pod wodą. 6.1.2. Dziedzictwo rzeczne: - elementy doliny Delty Wisły: system polderów, rowów melioracyjnych, kanałów z przepustami, groblami, śluzami, stacjami pomp, przepompowniami, mostami (zwodzonymi, obrotowymi), innymi urządzeniami hydrotechnicznymi, straŜnice wałowe; - architektura śuław: domy podcieniowe (Lipce, Koszwały, Miłocin, Trutnowy), zagrody typu holenderskiego, średniowieczne kościoły; - wsie Ŝuławskie (śuławki, Drewnica); - elementy dziedzictwa olęderskiego i mennonickiego (zabudowa, cmentarze); - zabytkowe młyny i elektrownie wodne (na rzece Raduni: w Łapinie, Bielkowie i Straszynie, na rzece Słupi: Struga-Soszyca, Gałęźna Mała, Konradowo, Krzynia, na rzece Łupawie, na Brdzie, na Potoku Oliwskim i Jelitkowskim, na rzece Wierzycy w Czarnocińskich Piecach, Stockim Młynie i w Kolinczu); - zabytkowe łodzie i statki rzeczne. 6.1.3. Budownictwo ceglane: - sieć zamków krzyŜackich: Malbork, Gniew, Bytów, Sztum, Grabiny Zameczek, Człuchów, Lębork, Czarne, Przezmark; - a ponadto: zespoły fortyfikacji miejskich (mury, baszty, bramy), obiekty sakralne: (zespoły klasztorne, kościoły). 6.1.4. Budownictwo drewniane: - zabytkowa zabudowa regionalna (głównie Kaszub, Kociewia i śuław); - budownictwo szkieletowe (głównie śuław, PobrzeŜa Słowińskiego, człuchowskiej, ): domy, zagrody, kościoły.

ziemi

6.1.5. Dziedzictwo modernizmu: - zabytki modernizmu międzywojennego: szczególnie liczna grupa kamienic, willi, domów miejskich i wiejskich oraz obiektów uŜyteczności publicznej, sakralnych, przemysłowych i innych (m.in. w Gdyni, Gdańsku, Sopocie, Wejherowie, Jastarni, Juracie); - zabytki modernizmu powojennego (np. budynek dworca kolejowego w Gdyni).

51

itd.wspierał działania prowadzone przez jednostki samorządu terytorialnego. słuŜące budowaniu toŜsamości regionalnej oraz promocji turystycznej województwa” oraz trzema wyznaczonymi priorytetami: Priorytet I: Odnowa dziedzictwa kulturowego miast i wsi Priorytet II: Ochrona kulturowego dziedzictwa morskiego i rzecznego Priorytet III: Badanie. np.monitorował całokształt działań i inicjatyw podejmowanych z zakresie ochrony zabytków i opieki nad zabytkami w województwie pomorskim (takŜe tych.oraz współpracował z innymi instytucjami i organami zajmującymi się ochroną zabytków. działania administracji rządowej.) . Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków. następujące działania: . Dotychczasowa realizacja wojewódzkiego programu opieki nad zabytkami 1. np. Generalny Konserwator Zabytków. samorządowi konserwatorzy zabytków. . Samorząd Województwa podejmował następujące działania: . dokumentacja i promocja dziedzictwa kulturowego NajwaŜniejszym instrumentem realizacji Programu było stworzenie moŜliwości finansowania prac konserwatorskich ze środków pochodzących z róŜnych źródeł. Ministerstwo Kultury.in. w tym samorządu województwa. organizacje pozarządowe. W latach 2007-2010 samorządu województwa prowadził m.prawne: 52 . Dotychczasowa realizacja celów wojewódzkiego programu opieki nad zabytkami Samorząd Województwa Pomorskiego w 2007 roku rozpoczął realizację Programu Opieki nad Zabytkami Województwa Pomorskiego na lata 2007-2010. sektorowych programów operacyjnych i innych . W tych latach prowadzono działania zgodne z załoŜonym celem strategicznym: „Zachowanie dziedzictwa kulturowego Pomorza. związki wyznaniowe. w których samorząd wojewódzki bezpośrednio nie uczestniczy. które stanowią własność lub teŜ są we władaniu innych podmiotów.prowadził działania własne (w ramach własnego budŜetu województwa). takŜe tych. wojewódzkiego konserwatora zabytków.koordynował realizację ochrony i opieki nad zabytkami przez podmioty korzystające z funduszy strukturalnych. instytucje kultury. Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków. . Nowelizacja w roku 2007 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami pozwoliła samorządom województw na pełniejsze włączenie się w działania zmierzające do ratowania obiektów zabytkowych. osoby prywatne oraz inne podmioty realizujące działania na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego w województwie pomorskim.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 IV.

Program Rozwoju Produktów Turystycznych Województwa Pomorskiego na lata 2008-2013. . Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego. m. w ramach następujących działań: 2.in. o udzielano dotacji celowych na prace konserwatorskie.3.4. o dotowano konferencje o tematyce z zakresu ochrony zabytków. o finansowano instytucje kultury (m. restauratorskie i roboty budowlane w obiektach zabytkowych będących własnością samorządu województwa. wykonującego część zadań Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku dotyczących ochrony zabytków archeologicznych. dla twórców kultury. Wzrost atrakcyjności przestrzeni miejskiej d 6. o finansowano publikacje dot.programowe: o realizowano projekty i programy regionalne. takŜe o charakterze programowym. Lokalna infrastruktura wspierająca rozwój gospodarczy o koordynowano wykorzystanie europejskich instrumentów finansowych (fundusze Unii Europejskiej) . o finansowano działalność Muzeum Archeologicznego.finansowe: o finansowano prace konserwatorskie. ochrony zabytków. o popularyzacja wiedzy o dziedzictwie kulturowym regionu.in.2. 53 . równieŜ zabytkowej. Regionalny Program Operacyjny dla Województwa Pomorskiego na lata 2007-2013.2.1.1.in. muzea. podmiotom realizującym te zadania.1 Infrastruktura wzmacniająca potencjał turystyczny 6. takie jak: o promocja zabytków i turystyki opartej na dziedzictwie kulturowym i naturalnym. np. o popularyzacja i promocja efektów wykorzystania funduszy europejskich w województwie pomorskim (kampania „Zmieniamy Pomorskie". .2. Gdańsk 2010. restauratorskie i roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków. o Sejmik Województwa Pomorskiego przyjął Uchwałę Nr 87/VII/07 z dnia 26 marca 2007 roku w sprawie przyjęcia zasad i trybu udzielania dotacji celowej na prace konserwatorskie. Promocja i informacja turystyczna 6. o organizowano konkursy.in. o fundowano stypendia. o tworzenie szlaków tematycznych dotyczących zabytków. restauratorskie i roboty budowlane przy zabytkach wpisanym do rejestru zabytków. m.2. Infrastruktura edukacyjna i naukowo-dydaktyczna 3. Regionalne dziedzictwo kulturowe o potencjale turystycznym 6. Wspieranie i zachowanie walorów przyrodniczych 8. zabytkowe siedziby instytucji kultury samorządu województwa pomorskiego). takie jak „Najlepsza Przestrzeń Publiczna Województwa Pomorskiego” promujące dobre rozwiązania w przestrzeni publicznej.: Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Pomorskiego. Przewodnik Beneficjenta RPO WP 2007-2013).oraz podejmowano inne działania stymulujące. m.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 o uwzględniano zagadnienia ochrony i opieki nad zabytkami w dokumentach wojewódzkich. połoŜonych na obszarze województwa pomorskiego.

Sprawozdanie to zostało przyjęte przez Sejmik Województwa Pomorskiego Uchwałą Nr 852/XXXVI/09 z dnia 29 czerwca 2009 roku. 54 . Szczegółowe dane dotyczące realizacji zadań Samorządu Województwa Pomorskiego. Następne sprawozdanie sporządzone zostanie za lata 2009-2010 (obecnie w przygotowaniu). wynikających z Programu Opieki nad Zabytkami Województwa Pomorskiego na lata 2007-2010. zostały zawarte w „Sprawozdaniu z realizacji w latach 2007-2008 Programu Opieki nad Zabytkami Województwa Pomorskiego na lata 2007-2010”.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 o stymulowanie samorządów niŜszego szczebla do tworzenia dokumentów programowych dotyczących opieki nad zabytkami.

Analiza SWOT ochrony dziedzictwa kulturowego województwa pomorskiego. Przede wszystkim dofinansowania konserwacji i rewaloryzacji zabytków z funduszy samorządu oraz dystrybucja funduszy strukturalnych i innych unijnych powodują zmianę nastawienia do spraw ochrony zabytków duŜej części właścicieli zabytków. trzy zespoły zabytkowe posiadające status Pomnika Historii). które powinny być rozwijane w latach następnych. Diagnoza 1. SILNE STRONY • występowanie na obszarze województwa zabytków o znaczeniu europejskim i krajowym (jeden zespół wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO. • przekształcenie zespołów zabudowy historycznych miast i miasteczek poprzez wprowadzenie nowej zabudowy. by po wieloletnim niedofinansowaniu sfery ochrony i opieki nad zabytkami udało się rozwiązać wszystkie problemy naszego regionu (analogiczne dla większości województw). zieleni zabytkowej. • prowadzenie działań niszczących zabytki. Wykonana matryca SWOT zawiera oceny stanu obecnego (silne i słabe strony) oraz spodziewane zjawiska przyszłe (szanse i zagroŜenia). SŁABE STRONY • zły stan zachowania znacznej części obiektów zabytkowych zwłaszcza zespołów dworsko-parkowych i folwarcznych. jak i społeczności lokalnych. jak: Strengths – silne strony. obiekty dziedzictwa morskiego i rzecznego. Trudno oczekiwać. architekturą i historycznymi uwarunkowaniami. Tabela IX. Threats – zagroŜenia.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 V. • słaby stan ochrony zabytków przemysłu. • bogaty i róŜnorodny zasób zabytków charakterystycznych i wyróŜniających region – m. Zestawienie to stanowić będzie podstawę do wskazania celu i priorytetów wojewódzkiego programu opieki nad zabytkami. Podkreślenia wymaga fakt. Opportunities – szanse. • bogactwo zasobów róŜnych grup zabytków: nieruchomych. wynikających z niewiedzy oraz z braku lub 55 . zabytków postindustrialnych. zabytków połoŜonych na śuławach.in. DuŜa część problemów ochrony pozostaje niestety aktualna. która stanowi zestawienie takich cech. PoniŜsza analiza SWOT ochrony dziedzictwa kulturowego województwa pomorskiego nawiązuje do analizy przeprowadzonej na potrzeby programu opieki z lat 2007-2010. nie liczącej się z lokalną tradycją. archeologicznych. iŜ działania prowadzone przez samorząd województwa na rzecz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami (Ustawa dopiero od roku 2007 pozwala samorządom województwa dotować prace przy obiektach zabytkowych) zapoczątkowały mechanizmy. techniki i sztuki inŜynierskie. Analiza SWOT ochrony dziedzictwa kulturowego województwa pomorskiego Analiza SWOT jest podstawowym i powszechnie stosowanym narzędziem diagnostycznym. Weaknesses – słabe strony. ruchomych.

gospodarki. turystyki i kulturowego dla celów społecznych. • dofinansowania wybranych grup zabytków. funduszy unijnych). • niedostateczna edukacja społeczności lokalnych w zakresie znaczenia dziedzictwa kulturowego i jego ochrony. gospodarczych i turystycznych. niestosowanie tradycyjnych materiałów budowlanych. • zanikanie tradycyjnych form i sztuki budowlanej. • brak popularyzowania dobrych wzorów wykonawczych.koniecznych zezwoleń konserwatorskich i tycznych obiektów z okresu państwa budowlanych. samorządu wojewódzkiego. jak i firm budowlanych i konserwatorskich). • zachowana duŜa ilość zabytków wych i rozbiórek zabytków. restauratorskich i robót budowlanych w tych zabytkach. • róŜnorodny zasób zabytków budownictwa kulturowego. 56 . nawarstwiania się kultur i narodów. • brak systemów zabezpieczeń obiektów zabytkowych (ochrony przeciwpoŜarowej. • słabe zainteresowanie obiektami krzyŜackiego. w tym charakterys. • wysokie walory i atrakcyjność środowiska • małe wykorzystanie potencjału środowiska kulturowego dla mieszkańców. • istniejące moŜliwości pozyskiwania przez właścicieli i uŜytkowników zabytków dotacji i dofinansowań na wykonywanie prac konserwatorskich. stanowiący świadectwo potencjalnych właścicieli o wysokich ich kosztach. • samowolne wykonywanie prac remontoregionalnego. przede wszystkich sakralnych. • niedostateczne ilości środków finansowych na konserwację i rewaloryzację obiektów zabytkowych. • bogaty zasób ruchomych dzieł sztuki zabytkowymi ze względu na koszty zgromadzonych w obiektach sakralnych remontów i utrzymania lub teŜ przekonanie oraz w muzeach. z róŜnorodnych źródeł (z budŜetów Ministra Kultury. • niedostateczne skoordynowanie i powiązanie działań administracji publicznej i instytucji zajmujących się ochroną zabytków. wojewódzkiego konserwatora zabytków. • niedofinansowanie słuŜb konserwatorskich. brak rzemieślników. części samorządów powiatowych i gminnych. bez uzyskania architektury obronnej. antywłamaniowej). • niedostateczna promocja zasobów środowiska kulturowego (prócz wybranych grup zabytków). drewnianego i ceglanego. • brak skutecznych i spójnych ogólnopolskich rozwiązań prawnych w zakresie ochrony zabytków i opieki nad zabytkami.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 • wyjątkowy w skali kraju zasób zabytków niedostatecznej ilości środków finansowych na konserwację i rewaloryzację dziedzictwa dziedzictwa olęderskiego. • niedostateczna ilość profesjonalnych wykonawców prac konserwatorskich (zarówno projektantów.

technologii wykonania i materiałów budowlanych). kolejowym. kolorystyki. • zagroŜenie nadmierną komercjalizacją zabytków. architekturą modernistyczną. dalsze prowadzenie prac konserwatorskich i restauratorskich. spowodowany niewłaściwym uŜytkowaniem. • migracje ludności (odcięcie od rodzinnych • rosnące społeczne zainteresowanie opieką korzeni) oraz coraz większy wpływ nad zabytkami: powstawanie stowarzyszeń. celowym niszczeniem (w szczególności zabytków XIX-wiecznych. • społeczne i naukowe zainteresowanie „nowoodkrywanymi” obszarami dziedzictwa. budownictwem przemysłowym.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 SZANSE • zatrzymanie degradacji zasobów dziedzictwa kulturowego. popularyzacja społecznej opieki nad zabytkami. wystawy. • wzrost wykorzystania dziedzictwa kulturowego dla celów społecznych. warsztaty studenckie). ZAGROśENIA • pogarszający się stan techniczny substancji zabytkowej. • wykorzystywanie zabytków do nowych funkcji. kulturowego. układu przestrzennego. • klęski Ŝywiołowe (w szczególności na obszarze śuław) i zdarzenia losowe powodujące niszczenie zabytków. • dalsza ekspansja inwestycyjna na obszarach miast i wsi ingerująca w historyczne układy urbanistyczne i ruralistyczne oraz w bezpośrednim sąsiedztwie obszarów cennych kulturowo i krajobrazowo. • działania promujące dziedzictwo kulturowe. poprzemysłowych). militarnym. gospodarczych i turystycznych – włączanie dziedzictwa kulturowego w obieg gospodarczy przy jednoczesnym priorytecie zachowania wartości zabytkowych. funkcji. zunifikowanej kultury masowej. • promowanie przykładów dobrej architektury kontynuującej miejscową regionalną tradycję budowlaną. 57 . • brak poszanowania dla wartości autentyzmu zabytków (oryginalnej substancji. • samowolne niszczenie zabytków. • edukacja w dziedzinie zarządzania dziedzictwem kulturowym. • dokonywanie wtórnych podziałów i parcelacji obiektów i zespołów zabytkowych. adaptacje na funkcje słuŜące społecznościom lokalnym. bez równoczesnego zachowania ich zabytkowego charakteru i walorów. • promowanie i nagradzanie dobrych rozwiązań architektonicznych uwzględniających regionalne cechy architektoniczne (konkursy. np. • niedostatek mechanizmów promujących • inicjatywy edukujące społeczności lokalne działania na rzecz ochrony i opieki nad w zakresie ochrony dziedzictwa zabytkami. • wzrost zainteresowania właścicieli i uŜytkowników obiektów zabytkowych opieką nad nimi.

województwa. związane ze staraniami właścicieli i części samorządów powiatowych i uŜytkowników zabytków o dofinansowania gminnych. 58 . doktrynalnych w zakresie ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. i ich pozyskiwanie przez właścicieli i uŜytkowników zabytków. z • nadmierne i szkodliwe dla zabytków róŜnorodnych źródeł (z budŜetów Ministra przyspieszanie procesów projektowaniaKultury. robót budowlanych w tych zabytkach. gmin i miast. programach. prac oraz późniejszym pośpiesznym • rosnące zainteresowanie dofinansowaniami wydawaniem pozyskanych środków. • niedostatek narzędzi administracyjnych egzekwowania prawa wobec działań samowolnych. samorządu wojewódzkiego. • powiększające się moŜliwości pozyskiwania • brak środków na skuteczną ochronę i przez właścicieli i uŜytkowników zabytków zabezpieczenie zabytków. • rozwój inicjatyw lokalnych i organizacji pozarządowych w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego. skich. • brak rozwiązania problemów organizacyjnych i finansowych słuŜb konserwatorskich. • deprecjonowanie problemów ochrony • uwzględnianie problemów ochrony zabytków przez część samorządów dziedzictwa kulturowego w róŜnorodnych lokalnych. restauratorskich i konserwację zabytków. • rosnąca rola (równieŜ koordynująca) • niedostrzeganie przez część samorządów samorządu regionalnego poprzez lokalnych potencjału dziedzictwa włączenie ochrony zabytków w sferę kulturowego. strategiach i planach rozwoju kraju. uzgadniania-wykonania prac konserwatorwojewódzkiego konserwatora zabytków. • poprawa organizacyjnego i prawnego • niewypracowanie skutecznych i spójnych ogólnopolskich rozwiązań prawnych i systemu ochrony zabytków w Polsce.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 • wykorzystanie internetu do popularyzacji historii i tradycji regionalnych oraz popularyzacji ochrony zabytków. dotacji i dofinansowań na wykonywanie • nieumiejętność zdobywania środków na prac konserwatorskich. funduszy unijnych). rozwoju regionalnego.

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 VI. priorytety i typy działań programu opieki nad zabytkami województwa pomorskiego Na podstawie przeprowadzonej analizy zasobów dziedzictwa kulturowego województwa pomorskiego. w odniesieniu do zabytków będących własnością samorządu wojewódzkiego. ZałoŜona przez samorząd województwa polityka opieki i ochrony zabytków przewiduje działania wieloletnie. Pamiętać trzeba. finansowych. DOKUMENTACJA I PROMOCJA DZIEDZICTWA KULTUROWEGO 59 . Cel. poprzez instytucje. których jest on organizatorem. które wpływają na zakres i moŜliwości opieki nad zabytkami oraz wykonywanie działań na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego. zawierającą oceny stanu obecnego (silne i słabe strony) oraz spodziewane zjawiska przyszłe (szanse i zagroŜenia). W wyniku powyŜszych analiz oraz doświadczeń z dotychczasowego wykonania programu opieki. Natomiast część z nich dopiero w dłuŜszej perspektywie złoŜy się na realizację wyznaczonych w programie kierunków. 1. koordynowane lub tylko monitorowane. w których mieszczą się potencjalnie najróŜnorodniejsze inicjatywy. Inicjatywy i przedsięwzięcia innych podmiotów. Stanowią moŜliwie szeroką propozycję i elastyczne ramy. wykonano matrycę SWOT. społecznogospodarczych i innych. Część z zaproponowanych działań przeprowadzona zostanie jako zadania własne samorządu województwa. uwarunkowań prawnych. instytucjonalnych i prywatnych. kierunki działań i typy wsparcia działań. BUDOWANIU TOśSAMOŚCI REGIONALNEJ ORAZ PROMOCJI TURYSTYCZNEJ REGIONU Cel ten będzie realizowany w ramach 3 priorytetów: Priorytet 1: ZACHOWANIE DZIEDZICTWA KULTUROWEGO MIAST I WSI Priorytet 2: ZACHOWANIE KULTUROWEGO DZIEDZICTWA MORSKIEGO I RZECZNEGO Priorytet 3: BADANIE. wskazane zostały cele oraz priorytety. Cel strategiczny programu Celem strategicznym Programu Pomorskiego na lata 2011-2014 jest: Opieki nad Zabytkami Województwa WZMOCNIENIE POZIOMU OCHRONY I OPIEKI NAD DZIEDZICTWEM KULTUROWYM WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO SŁUśĄCE ZACHOWANIU ZABYTKÓW. będą wspierane (część z nich równieŜ finansowo). które powinny lub mogą być podejmowane dla ich realizacji. Ŝe nie są one katalogiem nakazów. Mogą one być podejmowane np. W związku z tym część z podjętych zadań zostanie zakończona w ramach zaprogramowanego czteroletniego okresu i przyniesie natychmiastowe efekty.

Zachowanie dziedzictwa kulturowego miast i wsi regionu słuŜące budowaniu toŜsamości mieszkańców oraz promocji turystycznej. . stajnie. 7. przytułki. zabezpieczeń przeciw włamaniom. pokolejowych.). zagrody itp. 6. szkoły.parków. kuźnie. 3. 5. spichlerze. karczmy itp. pałace. 5. budowle obronne itp. Typy wsparcia działań 1. muzealiów oraz trwałego zachowania i uŜytkowania tych budowli.). . zieleni komponowanej. edukacyjne. instalacji dla zapewnienia właściwych warunków przechowywania i eksponowania zabytków ruchomych.obiektów przemysłu i techniki (fabryki. turystyczne obszarów i obiektów poprzemysłowych i powojskowych. klasztory.obiektów gospodarczych (magazyny. zamki. cmentarze. szpitale.). kalwarie itp. hale produkcyjne.) 60 . . Działania uwzględniające w szczególności konserwację. . ryglowe itp. tradycyjne obiekty budownictwa wiejskiego. 3.obiektów uŜyteczności publicznej (ratusze.obiektów mieszkalnych miast i wsi (dwory. w tym zachowanie wyróŜniających się krajobrazowo terenów z zabytkami nieruchomymi charakterystycznymi dla miejscowej tradycji budowlanej i osadniczej.). kapliczki przydroŜne. wille. Zachowanie krajobrazu kulturowego wsi pomorskiej.). 4. Rewaloryzacja. stodoły i inne obiekty w obrębie zespołów folwarcznych. renowację. OŜywienie obszarów zabytkowych zespołów ruralistycznych oraz urbanistycznych. 7. MontaŜ w obiektach zabytkowych niezbędnych urządzeń technicznych. poprawę stanu zachowania: . wieŜe ciśnień. 4.architektury drewnianej (domy podcieniowe. . browary. 8. Trwałe zachowanie i bezpieczeństwo obiektów zabytkowych. zniszczeniem i kradzieŜą (montaŜ instalacji przeciwpoŜarowej i alarmowej. gorzelnie itp. kamienice.obiektów budownictwa obronnego (mury. dworce. domy. znakowanie i ewidencjonowanie zabytków ruchomych itp. Ekspozycja najcenniejszych zabytków dziedzictwa kulturowego miast i wsi.obiektów sakralnych (kościoły. zagród itp. twierdze. Ochrona charakterystycznych elementów krajobrazu kulturowego. baszty. Zachowanie dziedzictwa architektury obronnej oraz przemysłu i techniki. adaptacja na cele kulturalne. sądy. Poprawa stanu ochrony i opieki nad zbiorami muzealnymi i archiwalnymi.) . 2. Zabezpieczenie obiektów zabytkowych przed poŜarem. Rewitalizacja zabytkowych zespołów ruralistycznych i urbanistycznych. 2. . kaplice.). 6. wiatraki. domy modlitwy. rewaloryzację. zespoły fortyfikacji. Rewitalizacja zespołów zabytkowej zieleni i małej architektury.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 Nazwa Priorytet 1: ZACHOWANIE DZIEDZICTWA KULTUROWEGO MIAST I WSI Kierunki działań 1. młyny. zespoły koszarowe. ogrodów. Konserwacja i rewaloryzacja zabytków nieruchomych i ruchomych (w tym archeologicznych).

budowli przemysłowych związanych z gospodarką morską (w tym z przemysłem stoczniowym). związanych z zagospodarowaniem wód śródlądowych regionu. . Zachowanie dziedzictwa morskiego i rzecznego słuŜące budowaniu toŜsamości mieszkańców oraz promocji turystycznej. . Ekspozycja najcenniejszych zabytków dziedzictwa morskiego i rzecznego. Zachowanie i ochrona charakterystycznych obiektów hydrotechnicznych. edukacyjne. . 6. młyny. Działania uwzględniające w szczególności konserwację. takich jak: mosty zwodzone. działań rewaloryzację. Zachowanie zanikającej kultury materialnej portów morskich i rzecznych oraz wsi rybackich. Działania własne województwa (w odniesieniu do zabytków będących własnością samorządu województwa) polegające na zachowaniu i konserwacji zabytków oraz zatrzymaniu ich degradacji. 3. 61 . 4. . renowację.elementów dziedzictwa architektury kurortów i uzdrowisk. 7. 4. adaptacja na cele kulturalne. Iluminacja najcenniejszych zabytków dziedzictwa kulturowego miast i wsi. Ochrona krajobrazu kulturowego strefy przybrzeŜnej. 9. stacje pomp. 2. Zachowanie krajobrazu kulturowego charakterystycznych obszarów depresyjnych województwa (śuławy. nadbrzeŜne fortyfikacje. Pielęgnowanie i promocja bogatych tradycji morskich kraju i regionu oraz tradycji lokalnych związanych z Ŝyciem codziennym mieszkańców strefy przybrzeŜnej. Rewaloryzacja. Nazwa Priorytet 2: ZACHOWANIE KULTUROWEGO DZIEDZICTWA MORSKIEGO I RZECZNEGO Kierunki działań 1. 8.urządzeń hydrotechnicznych (np. Powiśle). 5.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 8.obiektów charakterystycznych.: śluzy.osad rybackich i dziedzictwa materialnego związanego z osadnictwem Powiśla. Rewitalizacja zabytkowych obszarów portowych i poprzemysłowych związanych z przemysłem morskim i gospodarką morską. latarnie morskie. Typy wsparcia 1. 3. Konserwacja i rewaloryzacja zabytków nieruchomych i ruchomych dziedzictwa morskiego i rzecznego (w tym archeologicznych). przepusty. elektrownie wodne). 2. turystyczne obszarów i obiektów dziedzictwa morskiego i rzecznego. poprawę stanu zachowania: . . Odnowa i oŜywienie zdegradowanych obszarów portowych i poprzemysłowych związanych z przemysłem morskim. obrotowe.portów morskich – handlowych i rybackich z towarzyszącą zabudową i pochylniami.

. zamki krzyŜackie) i drewnianego (przede wszystkim dziedzictwo kulturowe Ziemi Słupskiej. Kaszub i Kociewia). Specjalistyczne rozpoznanie badawcze poszczególnych obiektów.inwentaryzacje architektoniczno-konserwatorskie. Iluminacja i rzecznego.dokumentacje projektowe. 4. 3. Rozpoznanie i promocja najcenniejszych zabytków. .przygotowanie i organizacja konferencji naukowych. rozwiązań konstrukcyjnych). kolorystyki. Rozpoznanie zasobów i specyfiki regionalnego dziedzictwa kulturowego. Typy wsparcia działań 1. w szczególności obejmująca charakterystyczne zabytki świadczące o odrębności i specyfice regionu: dziedzictwa morskiego i rzecznego. Promowanie tradycyjnych form i cech regionalnej architektury (w zakresie bryły. 6. najcenniejszych zabytków dziedzictwa morskiego Nazwa Priorytet 3: BADANIE.organizacja konkursów. DOKUMENTACJA I PROMOCJA DZIEDZICTWA KULTUROWEGO Kierunki działań 1. 5. detalu architektonicznego.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 5. śuław. zespołów oraz obszarów zabytkowych związane z przygotowywanym lub realizowanym procesem inwestycyjnym obejmujące: . Wspieranie działań edukacyjnych i promocyjnych oraz popularyzujących wiedzę o dziedzictwie kulturowym województwa pomorskiego – w szczególności: . . Szeroki dostęp do informacji o dorobku kultury regionalnej. . 3.publikacje ksiąŜkowe i foldery. dziedzictwa budownictwa ceglanego (przede wszystkim najstarsze kościoły i załoŜenia klasztorne. Edukacja i popularyzacja wiedzy o regionalnym dziedzictwie kulturowym. . Specjalistyczne opracowania badawczo-dokumentacyjne obiektów. zespołów oraz obszarów zabytkowych związane z przygotowywanym lub realizowanym procesem inwestycyjnym. . 2. Promocja regionalnego dziedzictwa kulturowego słuŜąca kreacji produktów turystyki kulturowej. Współpraca z instytucjami kultury w zakresie rozpoznania regionalnego dziedzictwa kulturowego oraz wymiany informacji o jego zasobach. materiału. popularyzacja dobrych praktyk projektowych przy zabytkach.programy prac konserwatorskich i restauratorskich. 4.badania konserwatorskie i architektoniczne. .ekspertyzy techniczne i konserwatorskie.popularyzacja dobrych realizacji konserwatorskich i budowlanych przy zabytkach. a takŜe zagospodarowania obszarów 62 . 2.

krajowych i europejskich programach ochrony zabytków oraz tworzenie własnych tematycznych programów ochrony zabytków. przyrodniczo i krajobrazowo. związkami wyznaniowymi. - - - - - - - 63 .udostępnianie w Internecie baz danych o zabytkach. kontynuacji wykorzystania środków finansowych na zachowanie. a takŜe z organami administracji państwowej i unijnej.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 oraz terenów cennych kulturowo. stymulowania zasad partnerstwa publiczno-prywatnego z sektorem przedsiębiorców działających na rzecz dziedzictwa kulturowego (zagospodarowanie obiektów zabytkowych). Rozbudowa warstwy dziedzictwa kulturowego w ramach Systemu Informacji Przestrzennej. które uległy degradacji. oznakowania szlaków. propagowania i wspieranie popularyzacji. szlaki tematyczne). 8. materiałowych. społecznościami i władzami lokalnymi. rewaloryzację. instytucjami. stowarzyszeniami. 5. włączenia dziedzictwa kulturowego w obszar interwencji i wsparcia samorządów terytorialnych zgodnie z zasadami planowania i wdraŜania programów prorozwojowych. 6. Wspieranie tworzenia oraz promocji produktów markowych i turystycznych województwa opartych na zasobach dziedzictwa kulturowego i krajobrazowego. detalu architektonicznego. ochrony i propagowania tradycyjnych form i cech architektury regionalnej (w zakresie bryły. kolorystyki). zachowania zasobów i walorów dziedzictwa kulturowego. zmierzającej do: konsekwentnej i planowej realizacji zadań kompetencyjnych samorządu województwa poprzez wykonywanie wojewódzkiego programu opieki nad zabytkami. dbałości o krajobraz kulturowy regionu. Uczestniczenie w wojewódzkich. mapy w terenie. współpracy w zakresie ochrony i opieki nad zabytkami z właścicielami i uŜytkownikami zabytków. badań i dokumentowania dziedzictwa kulturowego. Upowszechnianie informacji o moŜliwościach pozyskiwania środków finansowych na prowadzenie prac przy zabytkach. umoŜliwienia kreowania i realizowania regionalnych i lokalnych projektów związanych z kompleksowymi pracami konserwatorskimi i restauratorskimi oraz chroniącymi krajobraz kulturowy. zabezpieczenia i ekspozycji obiektów o szczególnych wartościach zabytkowych. . w tym działań polegających na oznakowaniu cennych i ciekawych zabytków umoŜliwiające ich lokalizację w terenie i identyfikację (tablice. rozwiązań konstrukcyjnych. Zakłada się kontynuowanie prowadzonej przez samorząd województwa pomorskiego polityki w dziedzinie ochrony i opieki nad dziedzictwem kulturowym. w tym zachowania jego charakterystycznych elementów przestrzennych i przyrodniczych. 7. rewaloryzacji cennych elementów dziedzictwa kulturowego.

wspierania aktywności lokalnej w działaniach mających na celu poszanowanie materialnego dziedzictwa oraz zachowanie własnej odrębności i toŜsamości (odbudowa i wzmocnienie regionalnej toŜsamości).PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 - wykorzystania dziedzictwa kulturowego w promocji kultury i dla rozwoju turystyki w regionie. kreowania standardów i dobrych praktyk w dziedzinie ochrony zabytków (w tym takŜe prac konserwatorskich). kreowania modelu odpowiedzialności za zasoby dziedzictwa kulturowego w regionie w społecznościach lokalnych i we władzach samorządowych. 64 .

1. W latach 2007-2010 wypracowane zostały procedury postępowania. jak i środki własne Województwa Pomorskiego (m.in. organizacje pozarządowe. Organizacja instytucjonalna Cele operacyjne przyjęte przez Program Opieki nad Zabytkami Województwa Pomorskiego na lata 2011-2013 będą osiągane w wyniku: . Program włączył problematykę opieki nad zabytkami i ochrony zabytków do zadań strategicznych województwa.instytucjami ochrony środowiska. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Uzyskana praktyka umoŜliwi sprawne realizowanie Programu Opieki w latach 2011-2013. Generalny Konserwator Zabytków. jednostki samorządu terytorialnego. Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej). samorządowi konserwatorzy zabytków. i in. .samorządami gmin partnerskich.in.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 VII. instytucje międzynarodowe.innymi samorządami (współdziałanie we wspólnych przedsięwzięciach oraz w ramach wymiany doświadczeń).w zakresie ochrony i opieki nad zabytkami sakralnymi. samorządowi konserwatorzy zabytków.organizacjami pozarządowymi zajmującymi się ochroną i opieką nad zabytkami. zgodnie z zapisami Ustawy (art. Niezbędne będzie kontynuowanie współdziałania samorządu województwa z: . który stanowi jego kontynuację. wojewódzki konserwator zabytków.). restauratorskie i roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków). Doświadczenia uzyskane w trakcie realizowania zadań Programu Opieki nad Zabytkami Województwa Pomorskiego w latach 2007-2010 będą bazą do wdraŜania niniejszego programu. Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków. Politechnika Gdańska.uczelniami i ośrodkami naukowymi (np. przyjęto ramy współpracy z innymi instytucjami.inicjatyw własnych samorządu województwa: 65 . . Cele programowe osiągane będą równieŜ dzięki partnerom uczestniczącym (ministerstwa. . Uniwersytet Gdański. Zarząd Województwa Pomorskiego. Przygotowane sprawozdania z realizacji programu pozwoliły na weryfikację kierunków i sposobów działania. . związki wyznaniowe.związkami wyznaniowymi . samorządami lokalnymi. przedsiębiorcy. dzięki uchwale Sejmiku Województwa Pomorskiego w sprawie przyjęcia zasad i trybu udzielania dotacji celowej na prace konserwatorskie. Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków). właścicielami i uŜytkownikami zabytków. WdraŜanie Programu Opieki Za wdraŜanie Programu Opieki nad Zabytkami Województwa Pomorskiego na lata 2011-2014 odpowiada. Na realizację Programu Opieki pozwolą programy rządowe i sektorowe.instytucjami ochrony zabytków (m. instytucje kultury państwowe i samorządowe. . . 87).

dokumenty strategiczne i programowe. programowych i koordynujących – m. itp.in. finansowanie remontów i prac konserwatorskich w zabytkach będących własnością samorządu województwa. muzeów). i in. związkami wyznaniowymi. innych (działania stymulujące) . . nagrody. plan zagospodarowania przestrzennego. jego tradycją oraz kulturą. w których samorząd wojewódzki bezpośrednio nie uczestniczy.prowadzenie prac badawczych.in. finansowych – finansowanie instytucji kultury (m. Norweski Mechanizm Finansowy). budowlanych i ruralistycznych.wykorzystywania europejskich instrumentów finansowych (fundusze unijne.wzmacnianie poziomu opieki i ochrony dziedzictwa i kultury województwa pomorskiego. działania administracji rządowej. stypendia. 66 . promowanie dobrych praktyk. ośrodkami naukowymi oraz właścicielami i posiadaczami obiektów. wojewódzkiego konserwatora zabytków.monitorowania całokształtu działań i inicjatyw podejmowanych z zakresie ochrony zabytków i opieki nad zabytkami w województwie pomorskim (takŜe tych. finansowanie i dotowanie publikacji. udzielanie dotacji celowych na prace konserwatorskie.wspólnego działania władz regionu z ministrem właściwym do spraw kultury i ochrony dziedzictwa kulturowego. Mechanizm Finansowy Europejskiego Obszaru Gospodarczego.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 - - - - prawnych – tworzenie prawa miejscowego (m.in.inicjowanie i wspieranie badań z dziedziny ochrony dziedzictwa oraz upowszechniania i promowania dziedzictwa kulturowego Pomorza. promocja i popularyzowanie dziedzictwa kulturowego. edukacyjne.) Samorząd Województwa Pomorskiego w ramach posiadanych instrumentów prawnych kontynuować będzie: . . . realizacja projektów i programów regionalnych (Regionalny Program Operacyjny dla Województwa Pomorskiego). . np. .wspieranie działań na rzecz tworzenia programów edukacyjnych oraz projektów promocyjnych w celu upowszechniania wiedzy oraz pobudzenia zainteresowania historią regionu. . restauratorskich i budowlanych w substancji zabytków nieruchomych wraz z ich otoczeniem oraz w historycznych centrach urbanistycznych.in. stron internetowych. dobrych praktyk ochrony i opieki). działania doradcze.wspieranie prac konserwatorskich. konferencji. .popularyzowanie dobrych wzorów aktywnej opieki nad zabytkami i dziedzictwem kulturowym regionu (w tym równieŜ dobrych realizacji konserwatorskich. . restauratorskie i roboty budowlane w obiektach wpisanych do rejestru zabytków.). dotacje. itd. organizacjami pozarządowymi i stowarzyszeniami regionalnymi.m. a takŜe zabytkowego wyposaŜenia i wystroju.. jednostkami samorządu terytorialnego. wojewódzkim konserwatorem zabytków.

restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 2. Finansowanie Programu Opieki Finansowanie ochrony zabytków i opieki nad zabytkami realizowane jest z róŜnych źródeł. dotacje na finansowanie prac konserwatorskich. Finansowanie Programu Opieki nad Zabytkami Województwa Pomorskiego na lata 2011-2014 będzie realizowane z wykorzystaniem środków z wielu źródeł: z własnych środków budŜetowych. . dotacje inwestycyjne dla instytucji kultury podległych samorządowi województwa pomorskiego – obiekty wpisane do rejestru zabytków). Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na prace konserwatorskie przy zabytkach archeologicznych. źródła publiczne: .budŜet państwa – m. fundacji. .budŜety samorządów niŜszego szczebla – m.osób prawnych. . Program Rozwoju Obszarów Wiejskich. Program Operacyjny Infrastruktury i Środowiska. źródła prywatne: . dotacje celowe na prace konserwatorskie. Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na remont i konserwacje obiektów sakralnych wpisanych do rejestru zabytków.: Regionalny Program Operacyjny. Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka.wyznaniowych osób prawnych.in. inicjatyw wspólnotowych oraz ze środków prywatnych. restauratorskie i roboty budowlane przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków. . . nagrody.budŜet samorządu województwa – m.in. 2.in. nieruchomych i ruchomych wpisanych do rejestru zabytków.inne źródła zagraniczne.granty samorządu województwa dla podmiotów nie zaliczanych do sektora finansów publicznych. środki w ramach dotacji programów Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Sejmik Województwa Pomorskiego w miarę posiadanych środków budŜetowych będzie przyznawał dotacje celowe na prace konserwatorskie. . . . 67 .in. restauratorskie i roboty budowlane przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytków. funduszy strukturalnych. . Program Europejskiej Współpracy Terytorialnej.osób fizycznych – składki i zbiórki publiczne na określony cel dla danej wspólnoty społecznej.fundusze Unii Europejskiej związane z programami uwzględniającymi dziedzictwo kulturowe.projekty realizowane przez instytucje kultury.organizacji pozarządowych – stowarzyszeń. Podstawowe to: 1. m.

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 VIII. itp. aktualizacji i realizacji krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Pełniejszej analizie Programu słuŜyła współpraca z instytucjami. Skoncentrowano się przede wszystkim na działaniach Samorządu Województwa Pomorskiego. Podjęto takŜe próbę zebrania informacji od innych podmiotów na temat ochrony dziedzictwa kulturowego województwa pomorskiego (realizowanej w ramach funduszy strukturalnych. wojewódzkiego konserwatora zabytków. Departamentu Programów Regionalnych i Departamentu Rozwoju Regionalnego i Przestrzennego. sektorowych programów operacyjnych. W związku z rozpoczęciem działań wynikających z Programu Opieki nad Zabytkami Województwa Pomorskiego na lata 2007-2010. bowiem zadania zawarte w Programie wykraczają poza zakres zadań własnych samorządu województwa. ankiet przeprowadzonych wśród jednostek samorządu terytorialnego szczebla gminnego i powiatowego). Sprawozdanie to powinno być przekazywane Generalnemu Konserwatorowi Zabytków i Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków w celu jego wykorzystania przy opracowywaniu. Następne sprawozdanie sporządzone zostanie za lata 2009-2010 (obecnie w przygotowaniu). działań jednostek samorządów terytorialnych. Koordynacja. organizacje pozarządowe. które posiadają wieloletnie doświadczenie w tej materii. Dane zostały opracowane na podstawie własnych analiz. programu monitorowanie i ocena realizacji Za koordynację i monitorowanie realizacji Programu Opieki nad Zabytkami Województwa Pomorskiego na lata 2011-2014 odpowiada Zarząd Województwa. Dla uzyskania całokształtu działań próbowano równieŜ zestawić inne przedsięwzięcia związane z ochroną i opieką nad dziedzictwem kulturowym. Zestawiono inicjatywy podejmowane w ramach poszczególnych priorytetów przyjętych przez program opieki nad zabytkami. jednostki samorządu terytorialnego. W ramach monitoringu wykonano „Sprawozdanie z realizacji w latach 20072008 Programu Opieki nad Zabytkami Województwa Pomorskiego na lata 20072010” (przyjęte Uchwałą Sejmiku Województwa Pomorskiego Nr 852/XXXVI/09 z dnia 29 czerwca 2009 roku). który co dwa lata zobowiązany jest przedstawiać Sejmikowi Województwa sprawozdanie z realizacji programu. instytucje kultury. a w których samorząd nie był inicjatorem ani partnerem. związki wyznaniowe oraz inne podmioty realizujące działania na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego w województwie pomorskim. Monitoring przebiegu realizacji Programu Opieki prowadzony jest przez Departament Kultury. 68 . przy współpracy innych departamentów Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego w Gdańsku.in. zapoczątkowano prace sprawozdawcze i monitorujące aktywność wykazywaną przez Samorząd Województwa. ankiet i innych otrzymanych informacji i sprawozdań (m. Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. w tym przede wszystkim Departamentu Turystyki. podejmowane na terenie województwa pomorskiego. wojewódzkiego konserwatora zabytków.).

Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków. UmoŜliwił równieŜ aktualizację programu i sformułowanie Programu Opieki nad Zabytkami na lata 2011-2014.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 Monitoring wszelkich działań dotyczących Programu opieki nad zabytkami pozwolił na ocenę funkcjonowania programu. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. samorządy powiatowe i gminne. Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Monitoring polegający na prowadzeniu stałej obserwacji procesów i zjawisk. będzie w dalszym ciągu prowadzony. 69 . Na potrzeby analiz i oceny działania programu będzie równieŜ wykorzystywana sprawozdawczość i działania monitorujące prowadzone przez inne instytucje: m. które są istotne z punktu widzenia realizacji programu. uzyskanych efektów.in. prawidłowości przyjętych celów i priorytetów.

Podstawy opracowania programu W pierwszym etapie prac nad Programem Opieki nad Zabytkami Województwa Pomorskiego na lata 2007-2010 wykonano opracowania eksperckie o charakterze diagnostycznym zawierające opis zasobów dziedzictwa kulturowego regionu. • „Diagnoza stanu zasobów dziedzictwa kulturowego województwa pomorskiego oraz prognoza skutków bieŜących procesów przemian środowiska kulturowego regionu” dr inŜ. Gdańsk 2004. Gdańsk 2004. Metoda postrzegania wartości” dr inŜ. • „Wartościowanie regionalnego zasobu zabytków. Gdańsk 2004. Metoda postrzegania wartości” dr inŜ. arch. Materiały te zostały wykorzystane w trakcie opracowywania tego dokumentu: • „Wojewódzki program opieki nad zabytkami (Zawartość dokumentu z uwzględnieniem treści innych dokumentów programowych – przegląd treści innych dokumentów warunkujących zapisy Programu)” dr inŜ. Aleksander Piwek. Gdańsk 2004. wykorzystano takŜe przede wszystkim: • Program Opieki nad Zabytkami Województwa Pomorskiego na lata 20072010. Jerzy Litwin. • „Waloryzacja regionalnych zasobów dziedzictwa archeologicznego (identyfikacja zasobów o znaczeniu europejskim. nad aktualizacją programu na lata 2011-2014. Gdańsk 2004. Gdańsk 2004. jego wartościowanie i waloryzację. praca pod redakcją Renaty Wierzchołowskiej i Tomasza Błyskosza. arch. Gdańsk 2004. dr Tomasz Czapiewski. • „Waloryzacja kościelnych regionalnych zasobów dziedzictwa kulturowego (w tym w szczególności dzieł sztuki oraz zbiorów muzeów i archiwów kościelnych)” ks. arch. Marcin Gawlicki. • „Wartościowanie regionalnego zasobu zabytków. • „Waloryzacja regionalnych zbiorów muzealnych w województwie pomorskim” Tadeusz Piaskowski. Województwo pomorskie”. Gdańsk 2004. Artur Kostarczyk. W dalszych pracach. • materiały i sprawozdania Departamentu Kultury Urzędu Marszałkowskiego w Gdańsku • materiały dotyczące rejestrów i ewidencji zabytków udostępnione przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku • materiały dotyczące rejestru i ewidencji zabytków archeologicznych udostępnione przez Muzeum Archeologiczne w Gdańsku oraz Delegaturę Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Słupsku 70 . krajowym. Feliks Pankau. Gdańsk 2004.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 IX. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku. Gdańsk 2007. • „Raport o stanie zachowania zabytków. arch. regionalnym)” Henryk Paner. • „Stan i potrzeby ochrony dziedzictwa morskiego i rzecznego na obszarze województwa pomorskiego” dr inŜ.

576 z późniejszymi zmianami). Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 o samorządzie województwa (Dz. Nr 32 poz. Warszawa 2004.. Nr 14 poz. 564). opracowana przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. U. U. Ocena realizacji inwestycji. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Nr 120 poz. Narodowy Program Kultury „Ochrona Zabytków i Dziedzictwa Kulturowego” na lata 2004–2013. 190).U. Narodowa Strategia Rozwoju Kultury na lata 2004–2013.) Raport o stanie zagospodarowania przestrzennego województwa pomorskiego. Gdańsk 2006. pod red. Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego. Uzupełnienie Narodowej Strategii Rozwoju Kultury na lata 2004–2020. 1568 z późniejszymi zmianami).. Nr 91 poz. z 1976 r.) Program Rozwoju Produktów Turystycznych Województwa Pomorskiego na lata 2008-2013 (Uchwała nr 65/179/09 Zarządu Województwa Pomorskiego z dnia 27 stycznia 2009 r. Europejska konwencja krajobrazowa (Dz. z 1996 r.) Strategia Rozwoju Turystyki Województwa Pomorskiego na lata 2004-2013 (Uchwała nr 587/XXXV/05 Sejmiku Województwa Pomorskiego z dnia 18 lipca 2005 r. Konwencja w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego (Dz..U. o muzeach (Dz. Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego. Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego.. • • • • • • • • • • • • • • • 71 . o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. Regionalny Program Operacyjny dla Województwa Pomorskiego na lata 20072013. Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego.. z 1997 r.U. z 1998 r. inne opracowania: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r.PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2011-2014 • • materiały Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w Warszawie dotyczące muzeów oraz rejestrów i ewidencji zabytków materiały Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego dotyczące programów Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Akty prawne. Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego. 98). Nr 162 poz.. Pankau. 24 z późniejszymi zmianami). Gdańsk 2006. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Warszawa 2004. Nr 5 poz.) Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Pomorskiego. z 2006 r. Europejska konwencja o ochronie dziedzictwa archeologicznego (poprawiona) (Dz. F. U. z 2003 r. Ustawa z dnia 21 listopada 1996 r. Gdańsk 2010 (Uchwała nr 1004/XXXIX/2009 Sejmiku Województwa Pomorskiego z dnia 29 października 2009 r. Gdańsk 2005 (Uchwała nr 587/XXXV/05 Sejmiku Województwa Pomorskiego z dnia 18 lipca 2005 r. Warszawa 2005.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful