BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU

TAJUK 1

FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU

SINOPSIS Tajuk ini akan membolehkan anda mengetahui perkara-perkara berikut: • • • Konsep fonetik dan fonologi Matlamat sebutan baku Pelaksanaan Sebutan baku

Fonologi ialah kajian tentang sistem bunyi sesuatu bahasa yang terhasil melalui mulut manusia. Fonologi lazimnya dibahagikan kepada dua bidang, iaitu fonetik dan fonemik. Fonetik mengkaji bunyi bahasa dari segi cara pengeluarannya, daerah pengeluarannya dan sifat fizikalnya. Fonemik ialah cabang fonologi yang menitikberatkan analisis sistem bunyi sesuatu bahasa yang dikaji pada masa tertentu khususnya untuk menghasilkan sistem tulisan. Pandangan yang ini, digambarkan dalam rajah di bawah, menjadi pegangan kita.
FONETIK FONOLOGI FONEMIK

Di Barat, kajian tentang fonologi telah bermula sejak awal tahun 1800 apabila para ahli bahasa memulakan kajian tentang perubahan bunyi bahasa dengan cara membandingkan bunyi bahasa yang wujud dalam pelbagai bahasa yang berkaitan. Namun demikian, penumpuan bidang fonologi moden lebih menekankan aspek sebutan, dan seterusnya meneliti aspek fizikal artikulasi sebutan yang sebenarnya. 1

BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU HASIL PEMBELAJARAN Pada akhir unit ini, anda seharusnya dapat: 1.menjelaskan konsep fonetik dan fonologi; 2.membanding beza antara bidang kajian fonetik dan fonologi; 3.menerangkan matlamat sebutan baku bahasa Melayu; 4.menerangkan pelaksanaan sebutan bahasa baku bahasa Melayu. KERANGKA TAJUK-TAJUK

Fonetik dan Fonologi

Konsep fonetik dan fonologi serta perbezaannya

Matlamat sebutan baku bahasa Melayu

Pelaksanaan sebutan baku bahasa Melayu

1.0

KANDUNGAN ISI

Kandungan isi untuk topik ini meliputi huraian tentang konsep fonetik dan fonologi, matlamat sebutan baku bahasa Melayu dan pelaksanaan sebutan baku bahasa Melayu.

1.1 Definisi

Apakah yang dimaksudkan dengan fonologi? Fonologi (daripada Greek: φωνή, phōnē, "suara, bunyi" dan λόγος, lógos, "perkataan, pertuturan, subjek perbincangan") ialah kajian yang dilakukan mengenai pola bunyi bahasa iaitu 2

BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU tentang bunyi-bunyi yang berfungsi dalam sesuatu bahasa. Mengikut Frank Parker (1994), fonologi merupakan suatu bidang yang mengkaji sistem bunyi sesuatu bahasa: iaitu rumus-rumus yang menentukan aspek sebutan. Dalam tradisi barat, pengkajian tentang bidang fonologi ini telah bermula sejak 200 tahun yang lalu, iaitu bermula lebih kurang pada awal tahun 1800, apabila para ahli bahasa memulakan pengkajian tentang perubahan bunyi bahasa dengan cara membandingkan bunyi bahasa yang wujud dalam pelbagai bahasa yang berkaitan. Sehubungan itu dengan kata lain, fonologi ialah ilmu tentang perbendaharaan fonem sesebuah bahasa. Dalam pengkajian fonetik, ahli bahasa mempelajari bagaimana bunyi-bunyi fonem sebuah bahasa direalisasikan atau dilafazkan. Fonetik juga mempelajari cara kerja organ tuhuh manusia, terutama yang berhubungan dengan penggunaan bahasa. Fonetik (daripada perkataan Yunani φωνή (phonê) "bunyi" atau "suara") ialah kajian terhadap bunyi fizikal percakapan manusia. Ia berkaitan dengan sifat fizikal bunyi (fon), serta proses penghasilan fisiologi, penerimaan auditori, dan persepsi neurofizikal. Ilmu fonetik mula dikaji seawal 2,500 tahun lalu di India purba, berikutan catatan Pāṇini mengenai tempat dan kelakuan penghasilan bunyi bagi bunyi konsonan di dalam buku bertarikh abad ke-5 SM dalam Bahasa Sanskrit. Sistem huruf Indik utama hari ini menyusun huruf konsonan mengikut klasifikasi Pāṇini. Menurut Rahimah Haji Sabran dan Rahim Sham (1985), bidang fonologi mengkaji sistem bunyi- bunyi yang tertentu dalam pertuturan, khusus bagi sesuatu bahasa. Ini jelas daripada pendapat Henderson yang menyatakan “the study of the systematic organization of selected speech sounds in the spoken form of individual language has variously been called phonology”. Menurut Dal bor, salah seorang ahli linguistik Barat, “phonology is the study of the function and patterning of speech sounds“ yang bermaksud “fonologi ialah kajian tentang fungsi dan pencorakan dalam bunyi yang bermakna yang diucapkan oleh manusia”. 3

BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU

Bagi Arbak Othman (1983), fonetik adalah kajian tentang bunyi-bunyi ujar. Sebagai ilmu, fonetik berusaha menemukan kebenaran-kebenaran umum dan memformulasikan hukum-hukum umum tentang bunyi-bunyi itu dan pengucapannya, manakala sebagai kemahiran, fonetik memakai data deskriptif dasar daripada fonetik ilmiah bagi memberi kemungkinan pengenalan dan pengucapan bunyi-bunyi ujar itu. Selain itu, fonetik boleh didefinisikan sebagai mempelajari segala bunyi yang diucapkan melalui mulut manusia, baik bunyi manusia, bukan bunyi bahasa, mahupun bunyi-bunyi marginal, dan memberikan simbol fonetik untuk setiap bunyi, yakni menurut Dr. Lufti Abas (1985). Menurut ahli linguistik Kenstowicz dan Kisserberth (1979) fonetik

ditafsirkannya sebagai “the study of the sounds human beings employ when speaking a language is phonetics” yang bermaksud “pengkajian tentang bunyibunyi oleh manusia yang kita gunakan semasa bertutur ialah fonetik”. Para pengkaji fonologi menggunakan istilah-istilah teknikal ketika

menjelaskan sesuatu bunyi. Antaranya ialah, bunyi-bunyi itu dibahagikan kepada bunyi-bunyi vokal, konsonan dan diftong. Bunyi-bunyi itu diberi lambang yang diiktiraf pada peringkat antarabangsa. Satu unit bunyi fonetik dinamakan fon dan diberi lambang tertentu dalam kurungan siku. Contohnya [o]. Satu unit bunyi fonem diberi lambang hampir sama dengan huruf dan ditulis dalam garis miring. Contohnya /o/. Huruf pula, seperti yang kita ketahui, tidak diapit oleh sebarang tanda baca. (Fonem ialah unit bunyi yang lebih besar daripada fon dan mempunyai fungsi tertentu dalam sesuatu bahasa.) Lazimnya fonetik dikaji secara berasingan. Hal ini demikian kerana bidang fonetik amat rumit dan bersifat teknikal. Fonetik ialah ilmu yang mengkaji bunyi bahasa, iaitu ujaran atau pertuturan yang dihasilkan oleh manusia dengan mengecualikan bunyi seperti berdengkur, batuk, berdeham, bersiul, sebagainya. Ruang lingkup fonetik 4

1. lelangit keras.Dari ketiga-tiga cabang ini. lelangit lembut. dan sebagainya.1. 1. anak tekak. Gelombang bunyi ini dapat diukur dengan menggunakan alat seperti spektrogram dan osiloskop.1 Fonetik Artikulasi Cabang ini mengkaji tentang cara penghasilan bunyi bahasa dan bahagianbahagian (artikulator) yang terlibat dalam penghasilan bunyi. Kajian fonetik terbahagi kepada tiga cabang.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU merangkumi antara lain proses pertuturan atau penghasilan bunyi dan pengelasan. 1. Proses ini adalah proses yang paling kompleks dalam kajian fonetik kerana proses ini melibatkan kajian yang bersifat mujarad. Selain itu. Dua cabang lagi. Antara sifat yang diberi perhatian dalam kajian fonetik akustik termasuklah nada. iaitu fonetik akustik dan fonetik auditori agak kurang diberi perhatian kerana tiadanya peralatan dan kepakaran yang menyebabkan kesukaran untuk pengajaran.1. Sifat fizikal yang dimaksudkan di sini ialah gelombang bunyi ujaran yang dihasilkan oleh pita suara.3 Fonetik Auditori Cabang ini mengkaji tentang cara bunyi bahasa ditanggapi oleh pendengar melalui pendengaran dan diterjemahkan (persepsi) oleh otak. 1. 5 . fonetik artikulasi adalah cabang yang paling diberi tumpuan dalam pengajaran dan pembelajaran fonetik di Malaysia. iaitu fonetik artikulasi. seperti lidah. fonetik akustik dan fonetik auditori.2 Fonetik Akustik Cabang ini mengkaji sifat-sifat bunyi bahasa. cabang ini juga melakukan pengelasan terhadap bunyi bahasa berdasarkan cara bunyi itu dikeluarkan oleh alat tutur (artikulator). frekuensi dan amplitud. bibir.

(Siti Hajar Abd. Input kepada kajian linguistik tinggi. Fonetik pula bermaksud bidang yang mengkaji segala bunyi bahasa yang dihasilkan oleh alat-alat artikulasi manusia dan ia memberi lambang kepada bunyi-bunyi tersebut. 2008: 90) 1. Aziz. Asas kepada kajian fonologi. Secara individu anda dikehendaki melayari internet untuk mendapat bahan tentang fonetik artikulasi. dan fonetik auditori. Dapat merumuskan. Fonologi Mengkaji sistem bunyi-bunyi tertentu dalam pertuturan bagi sesuatu bahasa.2 Perbezaan Fonetik dan Fonologi Fonologi ialah satu cabang ilmu yang mengkaji tentang sistem bunyi yang diucapkan oleh manusia yang berfungsi atau dalam bahasa yang lebih mudah difahami bahasa yang difahami oleh kedua-dua belah pihak.3 Matlamat Sebutan Baku Bahasa Melayu 6 . kemudian bentangkan di dalam kelas anda. Tidak dapat memerikan seluruh bunyi yang dihasilkan oleh manusia. 1. iaitu morfologi dan sintaksis. menghuraikan dan menjelaskan segala bentuk bunyi dalam sesuatu bahasa secara teliti dan terperinci dengan tujuan untuk menentukan peraturan dan bentuk bunyi secara spesifik. Banding beza bahan tersebut. 2. Perbezaan antara kedua-dua bidang kajian ini dapat dijelaskan menerusi jadual berikut: Fonetik Fenomena bunyi atau pertuturan manusia seluruhnya.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU 1. tidak dapat menghalusi segala variasi bunyi tersebut dan tidak dapat menghuraikan sistem bunyi semua bahasa yang dituturkan oleh manusia dengan sempurna. fonetik akustik.

Kini. alat komunikasi dalam urusan rasmi dan tidak rasmi. Jika dilihat dari sudut usianya bahasa Melayu sudah boleh dikelaskan sebagai bahasa yang mantap dan kukuh. Bahasa Melayu baku mempunyai keseragaman dalam empat sistem yang utama iaitu fonologi.1999). mempunyai struktur yang lengkap dan sempurna dari segi sistem ejaan.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU Bahasa Melayu sekarang sudah berusia lebih 2000 tahun (Asmah. sebutan baku di Malaysia telah ditetapkan dalam Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu Kali Ke-3 (1956) yang memutuskan bahawa sebutan baku ialah sebutan fonemik (berdasarkan 7 . bahasa Melayu khususnya bahasa Melayu baku menempuh banyak proses sejak zaman kesultanan Melayu lagi sehingga pada masa ini. Keyakinan negara dalam meletakkan bahasa Melayu sebagai bahasa ilmu adalah kerana bahasa ini sudah ada sistemnya yang tersendiri seperti ditulis oleh Rohizah Halim dan Sharifah Fazliyaton Shaik Ismail. tatabahasa. pendidik bimbang apatah lagi pejuang bahasa yang melihat kian hari bahasa Melayu kian tersisih. Bahasa baku ialah bahasa standard. 2008 bahawa: ”Bahasa Melayu adalah bahasa yang mempunyai struktur dan bersistem. Peranan bahasa Melayu dalam bidang pendidikan pula tidak perlu dipertikaikan lagi. Sebutan baku pula mencakup aspek fonologi sahaja. Menurut Awang Sariyan (2004). dan kosa kata. ia merupakan bahasa ilmu dan asas kepada perpaduan negara. bahasa Melayu jelas sekali telah diperlengkapkan sebagai bahasa intelek dengan wibawa yang kukuh ”. Kegagalan meletakkan bahasa Melayu ditempat yang sewajarnya memberi kesan kepada perlaksanaan bahasa Melayu baku dengan jayanya. dengan asas yang padu dan kukuh ini. Ini boleh dilihat daripada peranannya sebagai bahasa rasmi bagi negara kita. Namun sebagai bahasa yang hidup dan berkembang. sintaksis dan semantik. bahasa Melayu baku menghadapi cabaran dan tekanan ekoran arus pemodenan dan globalisasi. morfologi. Penggiat bahasa risau.

supaya sistem sebutannya menjadi mantap dan baku sejajar dengan pemantapan dan pembakuan tatabahasa. iv. sistem ejaan. ahli. Perkara ini adalah bertepatan dengan keterangan K. Untuk meningkatkan kecekapan berbahasa Melayu dalam kalangan pengguna bahasa.4 Pelaksanaan Sebutan Baku Bahasa Melayu Menurut Awang Sariyan (1988:6). iii. dan tidak ada huruf yang senyap”. kosa kata (perbendaharaan kata umum dan istilah). dan laras bahasa. untuk menyeragamkan cara berbahasa dan bertutur serta mengurangkan penggunaan pelbagai variasi dan gaya sebutan serta menghindarkan penggunaan dialek setempat di dalam pengajaran dan pembelajaran Bahasa Melayu di peringkat sekolah 1. Pelaksanaan sebutan baku di institusi pendidikan khususnya sekolah berjalan serentak dengan KBSM (1988). Secara khusus. ii. Untuk memantapkan sistem dan struktur dalaman bahasa Melayu.L pike dalam bukunya Phonemics (1943:57) iaitu ”Kata-kata dieja sebagaimana diucapkan dan diucapkan sebagaimana dieja. Tujuan pembakuan bahasa Melayu adalah seperti yang berikut: i.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU ejaan) bukan berdasarkan kelaziman sebutan menurut dialek Riau-Johor. Untuk mewujudkan satu variasi sebutan baku dalam bahasa Melayu yang dapat digunakan dalam situasi formal atau situasi rasmi.ahli bahasa telah bersependapat tentang dasar sebutan baku Bahasa Melayu iaitu sebutan bagi kata bahasa Melayu hendaklah berdasarkan sebutan fonemik atau sebutan berdasarkan ejaan. Garis panduan dasar umum tentang sebutan baku bahasa Melayu adalah seperti berikut : 8 .

Mengikut sebutan baku fonem vokal ‘i’ perlu dibunyikan dengan [ i ]. setiap huruf dalam ejaan Rumi atau Jawi perlulah dilafazkan dengan jelas mengikut nilai bunyi bahasa Melayu yang dilambangkan. tertutup. Intonasi: Intonasi ialah nada suara yang turun naik atau tinggi rendah sewaktu bercakap dan hendaklah berdasarkan jenis dan bentuk ayat atau kalimat dalam Bahasa Melayu serta keperihalan keadaan yang berkenaan.Ini bermakna vokal ‘a’ disebut seperti mana dieja dan dieja seperti mana dilafazkan. Contoh: 9 Sebutan [sa ya] [be ra pa] [a pa] .BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU Sebutan Huruf: Pada umumnya. Ini bermaksud vokal ‘i’ perlu dibunyikan seperti mana dieja. Contoh: Huruf Vokal a Fonem/ bunyi [a] Ejaan saya berapa apa Fonem vokal yang dilambangkan dengan huruf ‘i’. di tengah atau di akhir kata. sama ada terletak pada suku kata akhir terbuka dan suku kata tertutup. Sebutan Kata: Sebutan kata hendaklah berdasarkan ejaan secara keseluruhan dan juga berdasarkan bentuk kata (pola pada suku kata) sama ada kata dasar atau kata terbitan. Sebutan Johor-Riau bagi fonem vokal ‘i’ pada suku kata tertutup dibunyikan dengan [e]. Huruf dan fonem vokal ‘a’ Sebutan Baku Vokal ‘a’ dilafazkan dengan [ a ] pada bahagian mana pun ia terletak sama ada terbuka.

sama ada terletak pada suku kata akhir terbuka dan suku kata tertutup. KVK + KVK.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU Ejaan Alih Mukim Hasil Sebutan baku [a lih] [mu kim] [ha sil] Sebutan Johor Riau [ a leh] [mu kem] [ha sil] Fonem vokal yang dilambangkan dengan huruf ‘u’. Ini bermaksud vokal ‘u’ perlu dibunyikan seperti mana dieja. Sebutan Johor-Riau bagi fonem vokal ‘u’ pada suku kata tertutup dibunyikan dengan [o]. KVK . Mengikut sebutan baku fonem vokal ‘u’ perlu dibunyikan dengan [ u ]. KV + KV . Indonesia dan Inggeris 10 . Contohnya: Ejaan Betul Lanun tutup Penyebutan Kata Terbitan Kata terbitan mengikut garis panduan dasar umum tentang sebutan baku Bahasa Melayu hendaklah dilafazkan berdasarkan pola ejaan KV . Kata terbitan dengan imbuhan awalan Ejaan Pengajar Pengedar Terasa Berlari terangkat Sebutan baku [pe nga jar] [pe nge dar] [te ra sa] [ber la ri] [ter ang kat] Sebutan Johor-Riau [pe nga ja] [pe nge da] [te ra sé] [ber la ri] [ter ang kat] Sebutan baku [be tul] [la nun] [tu tup] Sebutan Johor-Riau [ be tol] [la non] [tu top) Kata terbitan bahasa Arab.

5 Intonasi dalam Bahasa Melayu 11 . Indonesia dan Inggeris yang sudah sebati dengan bahasa Melayu dibunyikan seperti sebutan baku Bahasa Melayu.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU Kata serapan Bahasa Arab . Ejaan Standard i) Bahasa Indonesia Sama bunyi Anda Merdeka Berbeza bunyi Bangsa ii) Bahasa Arab Sama bunyi Fatwa Takwa Beza bunyi Makna iii) Bahasa Inggeris [fra sa] Frasa drama [dra ma] [fra sa] [dra ma] [mak na] [mak né] [fat wa] [tak wa] [fat wa] [tak wa] [bang sa] [bang sé] [an da] [mer de ka] [an da] [mer de ka] Sebutan baku Sebutan Johor-Riau 1.

kekecualian. Fungsi psikologi: Untuk membantu menggubah bahasa menjadi unit-unit ujaran yang mudah dilihat dan diingat. penjual ubat atau sarjan tentera. ayat tanya. Fungsi tekstual: Untuk membentuk nada dan gaya suara yang turun naik bagi wacana yang lebih luas seperti pembacaan teks berita yang membezakan satu berita dengan berita yang lain. ii. vi. ayat terbalik atau songsang atau ayat pasif dan seumpamanya. 12 . Intonasi wujud dalam bahasa Melayu bagi menandai dan memisahkan frasa yang pelbagai jenis dan bentuknya. ketakutan dan ratusan sikap yang lain. Intonasi bahasa Melayu dapat dikenali dan digayakan dengan empat tingkat nada yang biasa ditandai dengan angka 1. Antaranya: i. 3 dan 4. seperti khatib. keakraban. sama ada sesebuah klausa atau ayat itu berupa pertanyaan atau pernyataan. Ada beberapa fungsi intonasi. kekejutan. Fungsi emosional: Untuk menyatakan pelbagai makna sikap. Angka 1 menandai nada yang paling rendah dan angka 4 menandai nada yang paling tinggi. kebosanan. seperti belajar urutan nombor yang panjang atau ungkapan dalam ucapan. seperti kegembiraan. positif atau negatif dan seumpamanya. Fungsi ‘indexical’: Untuk menandai identiti seseorang. kemarahan. Fungsi gramatis: Untuk menandakan kontras dari segi tatabahasa terhadap sesuatu ujaran. Fungsi struktur informasi: Untuk memberikan sesuatu yang baru berbanding dengan yang telah dimaklumi dalam makna sesebuah ujaran iaitu dengan menekankan kata yang membawa makna tersebut.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU Intonasi ialah nada suara yang turun naik atau tinggi rendah sewaktu bercakap dan hendaklah berdasarkan jenis dan bentuk ayat atau kalimat dalam bahasa Melayu. iii. sama ada ayat penyata biasa. iaitu membantu mengenali seseorang sama ada tergolong dalam kumpulan sosial atau pekerjaan yang berbeza. iaitu dapat membezakan jenis dan bentuk ayat. v. Nada 2 memulakan ujaran dan nada 3 merupakan nada tekanan. Intonasi bahasa Melayu mempunyai hubungan yang rapat dengan sintaksis. 2. iv. ayat perintah.

rul éh.ros gha.ros but. Contohnya: Ejaan Muhammad Hatta James Bond Nelson Mandela Lim Keng Yaik Boutros Boutros-Ghali Sebutan [mu.li] Nama tempat di Malaysia atau di luar Malaysia dilafazkan menurut kebiasaan sebutan setempat atau kebiasaan antarabangsa.yang] [niu zi.lẼnd] [sun.dé.gun] 13 .la.na] [pyong.ta] [jéms bÕnd] [nẼl.ngor da.ham.la] [lim kéng yék] [but.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU Sebutan bagi Nama Khas Nama orang di Malaysia atau di luar Malaysia dilafazkan menurut kebiasaan orang yang empunya nama atau kebiasaan setempat atau kebiasaan antarabangsa.go.sen man. Contohnya: Ejaan Selangor Darul Ehsan Bosnia-Herzegovina Pyongyang New Zealand Sunway Lagoon Sebutan [se.san] [bos.wéi le.vi.mad hat.ze.nia her.

atau (ii) cara sebutan ungkapan atau nama yang penuh.ém] atau (Tentera Laut Diraja Malaysia) [jé.él.da] atau (Federal Land Development Authority) (Lembaga Kemajuan Tanah Persekutuan) [yu.ké.nan mul.lé.mi.dun] atau (Ahli Dewan Undangan Negeri) [plus] atau (Projek Lebuh Raya Utara-Selatan) Akronim yang tidak berbentuk kata dan singkatan jenis inisialisme dalam ejaan Rumi dilafazkan dengan dua cara.di.ra] [ra.ver. atau (ii) cara sebutan ungkapan atau nama yang penuh.bi. Contohnya: Ejaan DBP TLDM JKKK Sebutan [di.no.si peng.lo.sia] [u.ké.la. iaitu (i) cara sebutan singkatan menurut bunyi huruf Rumi.lé.sia] [a.ka] atau (taman didikan kanak-kanak) [a.ni.syen me. Scientific and Cultural Organization) [am.si pe.te.lé.gén.gén.ngi.nés.pi] atau (Dewan Bahasa dan Pustaka) [ti.no] atau (United Malays National Organization) (Pertubuhan Kebangsaan Melayu Bersatu) [ta.ti. Contohnya: Ejaan Felda UNESCO UMNO tadika ADUN Plus Sebutan [fél.la.pu.ti ték.gi me.dio té.si.di. Öik.ko] atau (United Nations Educational.vi. Contohnya: Ejaan Bank Bumiputera Radio Televisyen Malaysia Universiti Teknologi Malaysia Agensi Pengiklanan Multimedia Sebutan [baângk bu.dia] atau [a.ké] atau (Jawatankuasa Keselamatan dan Kemajuan 14 .mé.mé.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU Nama Khas yang lain yang mengandungi atau tidak mengandungi nama orang atau nama tempat dilafazkan menurut sistem sebutan baku bahasa Melayu.ti.dia] Akronim atau singkatan yang terbentuk sebagai kata (dalam bahasa Melayu atau bukan bahasa Melayu) dilafazkan dengan dua cara iaitu (i) cara sebutan akronim menurut cara pemenggalan suku kata ejaan.nan mul.

Agensi Penerbitan Nusantara. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Kepelbagaian Fonologi Dialek-dialek Melayu. (1977). (1988). Sebutan Baku Bahasa Melayu.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU Kampung) [ar. Ilmu Fonetik dan Linguistik. (1982). Awang Sariyan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.ém] atau (Radio Televisyen Malaysia) [pi. Petaling Jaya: Mengapakah bahasa baku diperkenalkan di dalam sebuah negara majmuk seperti Malaysia? Apakah halangan yang akan timbul sekiranya setiap ahli di dalam masyarakat menggunakan dialek atau loghat masing-masing? 15 . Raja Mukhtaruddin Raja Dain.ti.o] atau (Palestinian Liberation Organization) (Pertubuhan Pembebasan Palestin) RTM PLO BACAAN TAMBAHAN Asmah Hj Omar.él.

Tumpuan khusus diberi kepada alat-alat artikulasi vokal yang digunakan untuk menghasilkan bunyi vokal.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU TAJUK 2 SINOPSIS ARTIKULASI DAN ARTIKULATOR Tajuk ini membincangkan definisi dan jenis alat-alat artikulasi yang terlibat untuk menghasilkan ujaran. Mengenal pasti alat-alat artikulasi dan artikulasi vokal Menghuraikan jenis-jenis alat-alat artikulasi dan artikulasi vokal KERANGKA TAJUK-TAJUK ARTIKULASI DAN ARTIKULATOR DEFINISI ARTIKULASI DAN ARTIKULATOR ALAT-ALAT ARTIKULASI Rajah 2. HASIL PEMBELAJARAN (i) (ii) (iii) Mengenal pasti definisi artikulasi dan artikulator.1: Kerangka Tajuk 1 ALAT-ALAT ARTIKULASI VOKAL 16 .

lelangit keras dan lelangit lembut. alat-alat artikulasi meliputi artikulator dan daerah artikulasi?. Rajah 1 menunjukkan kedudukan alat-alat artikulasi manusia seperti bibir (atas dan bawah). Artikulator adalah bahagian alat pertuturan yang boleh digerakgerakkan seperti lidah. gusi. iaitu artikulator dan daerah artikulasi.2 Alat-Alat Artikulasi Tahulah anda bahawa. iaitu lidah. Artikulator merupakan bahagian alat pertuturan yang boleh digerakgerakkan. Oleh itu. bibir dan gigi bawah yang terletak di bahagian bawah rongga mulut. manakala daerah artikulasi ialah gigi atas.1 Definisi Artikulasi dan Artikulator Untuk pengetahuan anda. lelangit keras dan lelangit lembut. 17 . iaitu mengunyah makanan. Alat artikulasi terbahagi kepada dua bahagian. 2. 2. tugas alat-alat ini saling bertindih termasuklah tugas menghasilkan bunyi-bunyi bahasa. Bahagian alat pertuturan ini terletak di atas rongga mulut yang tidak boleh digerak-gerakkan dan hanya dapat didekati atau disentuh dalam proses pengeluaran bunyi-bunyi bahasa. artikulasi atau alat pertuturan merupakan alat-alat yang terlibat dalam proses pengeluaran bunyi-bunyi bahasa.0 KANDUNGAN ISI Kandungan isi untuk topik ini meliputi huraian tentang definisi dan jenis-jenis alat-alat artikulasi dan artikulasi vokal. menelan dan menghembus nafas. gusi. Daerah artikulasi termasuklah gigi atas. Alat-alat ini sebenarnya mempunyai tugas-tugas asas.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU 2. bibir dan gigi bawah yang terletak di bahagian bawah rongga mulut. gigi. Daerah artikulasi ialah bahagian alat pertuturan di atas rongga mulut yang tidak boleh digerak-gerakkan dan hanya dapat didekati atau disentuh dalam proses pengeluaran bunyi-bunyi bahasa.

iaitu bahagian lidah dan keadaan bibir.2: Alat-Alat Artikulasi 2. Jenis-jenis bunyi vokal dapat ditentukan berdasarkan kedudukan bahagian lidah. Alat-alat artikulasi vokal meliputi rongga mulut. Bunyi vokal terhasil apabila udara yang dikeluarkan dari paru-paru melalui rongga mulut tanpa mengalami sebarang sekatan. ruang udara antara bahagian lidah yang berkenaan dan keadaan bibir. separuh 18 . anak tekak. 1998:16-17) Kedudukan Artikulator Daerah Artikulasi 1. Bibir atas 2. Lidah 10. Tenggorok Rajah 2. Gigi atas 4. Gigi bawah 5. Lelangit keras 7. Anak tekak 9.3 Alat-Alat Artikulasi Vokal Anda perlu mengetahui bahawa. iaitu tinggi. Kedudukan lidah dapat dibahagikan kepada empat peringkat. Rongga hidung 14. separuh tinggi. Rongga mulut 15. i. Huruf-huruf tersebut ialah a. Rongga tekak 13. dan u. Pita suara 12. e. lidah. Bibir bawah 3. dan rongga hidung (Nor Hashimah Jalaluddin. o. Epiglotis 11.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU lelangit. Lelangit lembut 8. Gusi 6. Sistem Ejaan Rumi mempunyai lima huruf vokal yang digunakan untuk melambangkan enam fonem vokal atau bunyi vokal baku.

iaitu sempit. bibir terhampar. iaitu [i. iaitu [ε] dan [ ]. Layari internet untuk melihat pergerakan bibir ketika menyebut bunyi vokal Bahasa Melayu. separuh sempit. separuh luas dan luas. iaitu depan. Keadaan bibir semasa menghasilkan vokal belakang. e. seperti beg dan bos. ruang udara dapat dibahagikan kepada empat juga. Selaras dengan kedudukan bahagian lidah itu. o. Bahagian lidah yang terlibat pula terbahagi kepada tiga bahagian. tengah dan belakang lidah seperti yang ditunjukkan dalam linguagram (gambar lidah) yang berikut: Rajah 2. Dalam Bahasa Melayu standard terdapat enam jenis vokal yang dapat dihasilkan.  ] dan dua vokal tambahan dalam dialek Melayu. keadaan bibir terbahagi kepada tiga bahagian. u. T in g g i e m (s Keadaan Bibir semasa menghasilkan vokal hadapan. hampar dan bundar.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU rendah dan rendah. bibir bundar 19 S e p a ru h . a. iaitu neutral.3: Bahagian Lidah Seterusnya. Bunyi-bunyi [ε] dan [] merupakan bentuk sebutan harian dan juga perkataan yang dipinjam daripada bahasa Inggeris.

berdasarkan rajah di bawah.___________________________ xi.______________________________ v.__________________________ ix.___________________________ x.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU Rajah 2.___________________________ xii._______________________________ iii.___________________________ 20 ._______________________________ vi.__________________________ viii. i. labelkan alat-alat artikulasi yang digunakan untuk menghasilkan bunyi bahasa.4: Keadaan Bibir AKTIVITI Secara berpasangan._______________________________ ii.______________________________ vii.______________________________ iv.

Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Nor Hashimah Jalaluddin (1998). Petaling Jaya: Agensi Penerbitan Nusantara. Indirawati Zahid. Mardian Shah Omar (2006). Nyatakan alat-alat artikulasi yang terdapat untuk kedudukan artikulator dan daerah artikulasi. Asas Fonetik. BAHAN BACAAN Abdullah Hassan. Kuala Lumpur : Dewan Bahasa dan Pustaka. Abdullah Hassan. Fonetik dan Fonologi Siri Pengajaran dan Pembelajaran Bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Penerbitan PTS Abdullah Hassan (penyunting) (1983). Petaling Jaya: Penerbit Fajar Bakti. (1980). 2. TAJUK 3 ARTIKULASI DAN ARTIKULATOR 21 . Linguistik Am untuk Guru Bahasa Malaysia.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU LATIHAN 1. Rencana Linguistik. Nyatakan perbezaan antara artikulasi dan artikulator. (1982). Ilmu Fonetik dan Linguistik. Raja Mukhtaruddin Raja Dain.

0 KANDUNGAN ISI 22 . HASIL PEMBELAJARAN (i) (ii) (iii) Mengenal pasti definisi diftong dan konsonan Mengenal pasti jenis-jenis diftong dan konsonan Bahasa Melayu Menghuraikan artikulasi diftong dan konsonan Bahasa Melayu KERANGKA TAJUK-TAJUK DIFTONG DAN KONSONAN DEFINISI DAN JENIS DIFTONG SERTA KONSONAN ARTIKULASI DIFTONG ARTIKULASI KONSONAN Rajah 3.1: Kerangka Tajuk 3 3. Perbincangan turut ditumpukan kepada definisi dan jenis diftong serta konsonan dalam Bahasa Melayu.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU SINOPSIS Tajuk ini membincangkan artikulasi diftong dan konsonan yang berfungsi untuk menghasilkan bunyi diftong dan konsonan.

geseran dan sebagainya. lelangit keras. Bahasa Melayu mempunyai tiga bunyi diftong. lelangit lembut. 3. dan [au] dalam [pulau] pulau?. sama ada letupan. letusan. Sekatan itu dapat dilakukan dalam bentuk hentian sepenuhnya. 3. Diftong boleh membentuk suku kata seperti dalam perkataan [# tupai #]. [# panau #] dan [# amboi #]. Bunyi konsonan pula dapat dihuraikan berdasarkan cara penghasilannya.1997:63). Keadaan sebegini membezakan diftong daripada deretan vokal contohnya. mengenai (Abdullah Hassan. serta titik artikulasi atau daerah sebutannya. Konsonan pula ialah semua bunyi selain vokal yang dihasilkan dengan melakukan sekatan terhadap arus udara yang dilepaskan melalui paru-paru. seperti dua bibir.3 Artikulasi Diftong dan Konsonan Bahasa Melayu 23 . sengauan. 2006:42). gigi-gusi. [au] dan [oi].2006:44). menurut Kamus Tatabahasa Bahasa Melayu (Marzukhi Nyak Abdullah. anak tekak dan lain-lain. iaitu [ai]. jenis-jenis diftong dan konsonan serta artikulasi diftong dan konsonan Bahasa Melayu. 3.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU Kandungan isi untuk topik ini meliputi huraian tentang definisi. [ai] dalam [pandai] pandai. hentian sebahagian atau hentian sekejapsekejap (Abdullah Hassan.2 Jenis-Jenis Diftong dan Konsonan Bahasa Melayu Anda perlu mengetahui bahawa. diftong (diphthong) ialah gabungan dua bunyi vokal yang disebut sebagai satu suku kata akibat perubahan kedudukan lidah contohnya.1 Definisi Diftong dan Konsonan Tahukah anda.

sengauan. lelangit keras. malaran dan getaran. [oi] dalam [sepoi] sepoi. Udara yang dilepaskan daripada paru-paru akan mengalami sekatan sepenuhnya sama ada di bahagian bibir. [ai] dalam [pandai] pandai dan (iv) diftong sempit. Diftong Bahasa Melayu terdiri (i) diftong biasa. Kemudian udara akan dilepaskan serta-merta dan akan terhasillah bunyi letupan. lelangit lembut atau pita suara. Kedudukan alat artikulasi lidah ketika menyebut bunyi diftong adalah seperti berikut: Rajah 3. (iii) diftong menurun.2: Kedudukan Lidah Untuk Bunyi Diftong Seterusnya. (ii) diftong lebar yang melibatkan perubahan yang luas pada kedudukan lidah contohnya. iaitu gabungan dua bunyi vokal yang disebut dalam satu suku kata akibat perubahan kedudukan lidah contohnya. geseran. konsonan Bahasa Melayu meliputi bunyi letupan. Hentian sepenuhnya dapat menghasilkan bunyi letupan (plosif). dan [aυ ] dalam [pulaυ ] pulau. [ai] dalam [pandai] pandai. iaitu diftong yang puncak kenyaringannya jatuh pada vokal pertama contohnya.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU Tahukah anda bahawa. [ai] dalam [pantai]. Bunyi Letupan 24 . bunyi diftong bersifat satu suku kata yang melibatkan alat artikulasi lidah?. anda juga perlu mengetahui bahawa. iaitu diftong yang melibatkan perubahan yang sempit pada kedudukan lidah contohnya. sisian. letusan.

Hentian sebahagian pula akan menghasilkan bunyi sisian. Sekatan sepenuhnya dapat menghasilkan bunyi letusan (afrikat). Bunyi sisian dalam bahasa Melayu dihasilkan dengan melakukan penyekatan terhadap arus udara yang dilepaskan oleh paru-paru di bahagian lelangit keras oleh hujung lidah menyebabkan udara hanya melalui kawasan sisi di kiri dan kanan rongga mulut. iaitu bunyi [t] digabungkan dengan bunyi [š] untuk menghasilkan bunyi [č].BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU Fon [p] [b] [t] [d] [k] [g] [ ] Awal Akhir [pulau] [atap] [bumi] [rəbab] [talam] [liat] [datu ] [kad] [kata] * [garau] [bε g] ** [ana ] *bunyi [k] tidak dapat hadir pada akhir suku kata dalam bahasa Melayu. Bunyi ini dihasilkan dengan cara menyekat arus udara sepenuhnya yang dilepaskan oleh paru-paru. Ada juga pendapat yang menyatakan bunyi afrikat ini adalah hasil gabungan dua bunyi. Kemudian arus udara itu dilepaskan perlahan-lahan. []. Ini menyebabkan udara yang dilepaskan dari paru-paru akan melalui rongga hidung dan terhasillah bunyi nasal [m]. 25 . Ini menghasilkan bunyi [l]. **bunyi [] adalah variasi kepada bunyi [k] dan hadir pada akhir suku kata dalam Bahasa Melayu. Satu lagi bentuk sekatan yang dilakukan sepenuhnya akan mengeluarkan bunyi sengauan (nasal) yang dihasilkan dengan cara menurunkan anak tekak (uvula) untuk menutup rongga mulut (oral). geseran (frikatif) dan malaran. dan []. manakala bunyi [d] pula digabungkan dengan bunyi [ž] untuk mendapatkan bunyi [j]. [n].

Dalam bahasa Melayu hanya terdapat satu bunyi getaran. Bunyi geseran dalam bahasa Melayu ialah [f]. Bunyi Letusan [č] [cawan] [j] [jam] [caj] [mač] Bunyi Sengauan [m] [muda] [cium] [n] [niat] [jalan] [] [aa] [buja] [] [ai] * *Bunyi [] tidak dapat hadir pada akhir suku kata Bunyi Sisian [l] [lalu] [awal] 26 . Bunyi malaran dalam bahasa Melayu ialah [w] dan [y]. Bunyi malaran juga sama seperti untuk menghasilkan bunyi vokal. Udara yang dilepaskan oleh paru-paru disekat dengan menggetarkan hujung lidah di lelangit keras. Bentuk sekatan udara yang ketiga ialah hentian sekejap-sekejap.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU Bunyi geseran dihasilkan dengan menyempitkan saluran udara supaya udara yang melaluinya bergeser dan kedengaran bunyi berdesis. dan sesetengah ahli fonetik menamakannya bunyi separuh vokal. Untuk menghasilkan bunyi malaran. iaitu [r]. [s]. Bentuk ini menghasilkan bunyi getaran. [š]. [z]. [v]. dan [h]. kedudukan artikulator adalah seperti menghasilkan bunyi geseran tetapi geseran yang dihasilkan adalah terlalu lemah.

(iii) Geseran gigi tak bersuara. Udara dikeluarkan dari paru-paru melalui rongga mulut dan dibiarkan bergeser keluar di daerah rapatan bibir bawah dan gigi atas itu tanpa menggetarkan pita suara. Perbezaannya ialah. [m]. seperti bunyi [p]. Bunyi bersuara dihasilkan dengan menggetarkan pita suara. Sebaliknya pita suara tidak digetarkan untuk menghasilkan bunyi tidak bersuara. bibir bawah dirapatkan kepada gigi atas supaya membuat sempitan untuk udara keluar. (v) Geseran lelangit lembut tak bersuara dan (vi) Geseran lelangit lembut bersuara. Contoh sebutan: [vkal] ‘vokal’. [k]. [vərsi] ‘versi’. pita suara tidak digetarkan. dan [y]. Ketika mengeluarkan geseran bibir-gigi tak bersuara. 27 . [f]. [g]. Cara mengeluarkan geseran bibir-gusi bersuara pula sama dengan cara mengeluarkan geseran [f]. [w]. [n]. seperti bunyi [b]. [r]. dan [h]. dan [maaf] ‘maaf’. [s]. [d]. dan [univərsiti] ‘universiti’. [hafal] ‘hafal’.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU Bunyi Geseran [f] [faseh] [alaf] [v] [vε n] * [s] [sarat] [awas] [z] [zat] [lafaz] [š] [šarat] [skuaš] [h] [harta] [sah] Bunyi Getaran [r] [rasa] [siar] Bunyi konsonan terbahagi kepada bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara. Konsonan pinjaman Bahasa Melayu terdiri daripada (i) Geseran bibirgigi tak bersuara. Contoh sebutan: [fiker] ‘fikir’. [l]. (ii) Geseran bibir-gusi bersuara. (iv) Geseran gigi bersuara. Lelangit lembut dinaikkan rapat kepada belakang rongga tekak. [t].

Perbezaannya ialah. Lelangit itu sendiri dinaikkan rapat kepada belakang rongga tekak. dan [hadeθ ] ‘hadis’ (hadith).BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU Penghasilan geseran gigi tak bersuara ini menunjukkan daun lidah berada di antara gigi atas dengan gigi bawah. bunyi ini sebenarnya terdapat dalam pertuturan orang Melayu ketika menyebut perkataan-perkataan Melayu seperti orang [ a] dan  [ba a] sebagai kelainan kepada getaran gusi [r]. [axbar] ‘akhbar’. [iθ nen] ‘Isnin’ (Ithnin). Udara dikeluarkan dari paruparu dan dibiarkan bergeser pada sempitan di daerah lelangit itu tanpa menggetarkan pita suara. Contoh sebutan: [ðalem] ‘zalim’ (dzalim). Akhirnya. Perbezaannya ialah. belakang lidah dirapatkan ke lelangit lembut supaya membuat satu sempitan. ] Contoh sebutan: [ aeb] ‘ghaib’. Lelangit lembut dinaikkan rapat kepada belakang rongga tekak. Ketika menghasilkan geseran lelangit lembut tak bersuara. dan [haðer] ‘hadir’ (hadzir). Cara mengeluarkan geseran gigi bersuara pula. ketika mengeluarkan bunyi [ð] pita suara digetarkan. Udara dikeluarkan dari paru-paru melalui rongga mulut dan dibiarkan bergeser keluar di daerah gigi itu tanpa menggetarkan pita suara. dan [bale ‘baligh’. 28 . Contoh sebutan: [xabar] ‘khabar’. [lo ‘loghat’. penghasilan geseran lelangit lembut bersuara menunjukkan persamaan dengan cara menghasilkan geseran lelangit lembut tak bersuara. sama dengan cara mengeluarkan geseran gigi tak bersuara. dan [axer] ‘akhir’. ketika mengeluarkan bunyi [ pita suara digetarkan. Menurut Raja at] ] Mukhtaruddin (1965:44). Contoh sebutan: [θ alaθ a] ‘Selasa’ (thalatha).

BAHAN BACAAN 29 . LATIHAN 1. Pastikan contoh perkataan tersebut berada pada posisi yang berbeza. berikan lima contoh perkataan yang mengandungi setiap jenis diftong Bahasa Melayu seperti yang telah anda pelajari. Beri satu contoh perkataan untuk keenam-enam jenis konsonan pinjaman yang telah anda pelajari. Berikan juga sepuluh contoh perkataan yang mengandungi diftong dialek Melayu yang berbeza. (Beri contoh daripada beberapa dialek yang berbeza. Nyatakan jenis bunyi konsonan dan diftong untuk perkataan yang bergaris berikut: (i) ghairah (vi) balai (vii) laut (viii) sepoi (ix) tekukur (x) sarat (ii) cabar (iii) masyhur (iv) dekad (v) pulau 2.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU AKTIVITI Secara berkumpulan.

Lutfi Abas. Fonetik dan Fonologi Siri Pengajaran dan Pembelajaran Bahasa Melayu. (1977). TAJUK 4 HURUF-HURUF DALAM BAHASA MELAYU 30 . Kamus Tatabahasa Bahasa Melayu. (1985). Petaling Jaya: Penerbit Fajar Bakti. (1997). Kuala Lumpur:PTS Professional Publishing Sdn. (1975). Marzukhi Nyak Abdullah. Kuala Lumpur: Penerbitan PTS Abdullah Hassan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU Abdullah Hassan. Indirawati Zahid. Mardian Shah Omar (2006). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (1980). Linguistik Deskriptif dan Nahu Bahasa Melayu.Bhd. Asmah Hj Omar.Bhd. Raminah Sabran dan Rahim Syam. Linguistik Am untuk Guru Bahasa Malaysia. Kepelbagaian Fonologi Dialek-dialek Melayu. (2006). Abdullah Hassan. Petaling Jaya: Penerbit Fajar Bakti. Kajian Bahasa untuk Pelatih Maktab Perguruan. Linguistik Am Siri Pengajaran dan Pembelajaran Bahasa Melayu. Shah Alam:Penerbit Fajar Bakti Sdn.

HASIL PEMBELAJARAN (i) (ii) (iii) Mengenal pasti definisi dan jenis huruf dalam Bahasa Melayu Menghuraikan jenis-jenis huruf vokal. gandingan dan rangkap.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU SINOPSIS Tajuk ini membincangkan definisi dan jenis-jenis huruf yang terdapat dalam Bahasa Melayu. Huruf-huruf tersebut meliputi huruf vokal. pinjaman. konsonan dan diftong. konsonan dan diftong dalam Bahasa Melayu Membandingkan jenis-jenis huruf konsonan dalam bahasa Melayu. GANDINGAN DAN RANGKAP BAHASA MELAYU 31 . iaitu konsonan asal. KONSONAN DAN DIFTONG BAHASA MELAYU Rajah 4.0 KANDUNGAN ISI JENIS-JENIS HURUF VOKAL. PINJAMAN. Huruf konsonan pula diperincikan kepada konsonan asal. KERANGKA TAJUK-TAJUK HURUF-HURUF DALAM BAHASA MELAYU DEFINISI HURUF VOKAL. gandingan dan rangkap. KONSONAN DAN DIFTONG DALAM BAHASA MELAYU 4. pinjaman.1: Kerangka Tajuk 4 KONSONAN ASAL.

hentian sebahagian atau hentian sekejap-sekejap. e pepet. Rajah 4. u. pinjaman. Konsonan dan Diftong Bahasa Melayu Tahukah anda bahawa huruf ialah lambang dalam sistem bunyi bahasa yang daripadanya sesuatu perkataan dalam tulisan dibentuk? (Marzukhi Nyak Abdullah.2006:44). 1977:42). bunyi vokal terhasil apabila udara keluar daripada rongga mulut tidak mengalami sekatan atau himpitan. Seperti yang telah dipelajari. Huruf Vokal Fonem / Bunyi 32 Ejaan Sebutan . konsonan dan diftong dalam Bahasa Melayu. jenis-jenis huruf vokal. gandingan dan rangkap serta artikulasi diftong dan konsonan Bahasa Melayu.2 di bawah menunjukkan huruf dan fonem (bunyi bahasa) dalam Bahasa Melayu. 4. e taling dan o.2 Jenis-Jenis Huruf Vokal. Diftong pula terhasil daripada gabungan bunyi vokal. iaitu konsonan asal. Perbincangan juga turut ditumpukan kepada jenis-jenis konsonan dalam Bahasa Melayu. diftong terbentuk apabila berlaku pengeluncuran bunyi-bunyi vokal. Bunyi vokal juga dipengaruhi oleh Konsonan pula pengaruh lidah. Konsonan dan Diftong Bahasa Melayu Anda perlu mengetahui bahawa dalam Bahasa Melayu terdapat enam huruf vokal. ialah bunyi yang dihasilkan dengan melakukan sekatan terhadap arus udara yang dilepaskan melalui paru-paru. i. 4. Dengan perkataan lain. iaitu huruf a. keadaan rongga mulut dan bentuk bibir. Sekatan itu dapat dilakukan dalam bentuk hentian sepenuhnya.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU Kandungan isi untuk topik ini meliputi huraian tentang definisi. iaitu satu vokal mengeluncur dari satu vokal kepada vokal yang lain (Abdullah Hassan.1 Definisi Huruf Vokal.

rus] [wa.lem] [yu.la] [ca.ga] [ja.rat] [la.bus] [gha.rik] [ta.ri] [ra.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU a e taling e pepet i o u [a] [é] [e] [i] [o] [u] ada semak selak bilik botol duduk [a.la] [ka.ran] . terdapat 27 fonem atau bunyi konsonan yang ditunjukkan dalam rajah 4.lai] [ma.da] [fa.di] [khai.kah] [nge.. Huruf Konsonan b c d f g gh h j k kh l m n ng ny p q r s sy t v w x y Fonem / Bunyi [b] [c] [d] [f] [g] [gh] [h] [j] (1)[k] (2) ? (3) ‫؟‬ (4)[q] [kh] [l] [m] [n] [ng] [ny] [p] [q] [r] [s] [sy] [t] [v] [w] [z] [y] 33 Ejaan bola catat dada fakir gabus ghazal harga jaga kala kapak nikmat kadi khairat lalai madah nafkah ngeri nyala papar qari rapat saham syirik tajam virus wajah xylem yuran Sebutan [bo.jah] [zi.kir] [ga.ga] [ka.par] [qa.da] [sé.zal] [har.la] [pa.ri] [nya.lak] [bi.pat] [sa.pa?] [ni‫؟‬mat] [qa.jam] [vi.duk] Rajah 4.tol] [du.tat] [da.mak] [se.ham] [syi.2: Huruf dan Fonem Vokal Bahasa Melayu Seterusnya dalam Bahasa Melayu juga.lik] [bo.3 di bawah.dah] [naf.

sisian. Daripada segi cara sebutan. iaitu ai. Konsonan gandingan dan rangkap turut dikenali sebagai huruf gabung dan konsonan gabungan (Nik Safiah Karim et. sengauan dan separuh vokal.pin] Rajah 4. getaran.4 di bawah. Sebenarnya terdapat 19 bunyi (fon) tetapi bunyi [?] dianggap variasi kepada bunyi [k] di akhir suku kata. au dan oi yang ditunjukkan dalam Rajah 4.4: Huruf dan Fonem Diftong Bahasa Melayu 4. konsonan asal Bahasa Melayu terbahagi kepada tujuh. Huruf Diftong ai au oi Fonem / Bunyi [ai] [au] [oi] Ejaan pantai pulau sepoi Sebutan [pan. pinjaman.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU z [z] zapin [za. letusan. 2006). Gandingan dan Rangkap Bahasa Melayu Tahukah anda bahawa terdapat tiga jenis konsonan yang berbeza dalam Bahasa Melayu? Konsonan tersebut ialah konsonan asal.5 di bawah.lau] [se. iaitu letupan. Bacalah modul ini seterusnya untuk memahami ketiga-tiga jenis konsonan tersebut.al. Terdapat 18 fonem konsonan asal Bahasa Melayu.tai] [pu.poi] Rajah 4. 34 . seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 4.3: Huruf dan Fonem Konsonan Bahasa Melayu Bahasa Melayu juga menunjukkan tiga bunyi diftong. geseran.3 Konsonan Asal. Pinjaman. gandingan dan rangkap.

5: Konsonan Asal Bahasa Melayu Berdasarkan Sebutan Terdapat sepuluh konsonan pinjaman dalam Bahasa Melayu yang berasal daripada Bahasa Arab melainkan konsonan v. huruf ‘i (‘ilmu). Selain itu. sebagai darjah kebesaran yang dikurniakan oleh Sultan atau Yang Dipertuan Negeri. skuasy. ‘u (‘umur) digugurkan. digunakan untuk mengeja perkataan pinjaman daripada Bahasa Inggeris contohnya. digantikan dengan huruf k menjadi makna. Sa’odah.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU Daerah Sebutan Lelangit Lembut Lelangit Keras Gusi-L Keras Cara Sebutan Pita Suara 6  h 1 Letupan Letusan Sengauan Geseran Getaran Sisian Separuh Vokal t b b t b b b t b b b b b w p b Gusi 2 t d Bibir 3 4 5 k g č m f v r l y n j  s z Š  x Rajah 4. Konsonan v dipinjam daripada Bahasa Inggeris. Nor ‘Aini sudah ditiadakan. ‘a (‘alam). Ejaan nama seperti ‘Abdullah. Pada tempat lain. 35 . huruf hamzah digugurkan tetapi masih terdapat dalam perkataan seperti Dato’. Huruf ain seperti dalam perkataan ma’na. Konsonan sy pula yang dipinjam lebih awal daripada Bahasa Arab.

Hanya konsonan gandingan dan rangkap dikurangkan daripada sembilan kepada lima. Akan tetapi. dalam sistem ejaan lama Bahasa Melayu. gh. iaitu ch menjadi c. 36 . tidak banyak huruf dipinda dalam Sistem Ejaan Rumi Baharu. walaupun huruf berubah. dh dan th. bunyi sebutannya tetap sama. iaitu empat kekal. terdapat sembilan konsonan gandingan dan rangkap yang digunakan. AKTIVITI Secara berpasangan. dh menjadi d dan th menjadi s. Empat daripadanya dikekalkan penggunaannya hingga kini.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU Seterusnya. teliti kedudukan vokal dalam Bahasa Melayu berdasarkan rajah di bawah. (Abdullah Hassan. empat konsonan gandingan dan rangkap ditukar menjadi konsonan tunggal. ng. dz menjadi z. manakala satu berubah satu huruf. ch. sh. Sebenarnya jika anda peka. Namun. Kemudian senaraikan lima perkataan untuk setiap jenis vokal yang ditunjukkan. iaitu kh. iaitu kh. dz. 2006:95-96). gh. Selain itu. Empat lagi konsonan gandingan dan rangkap dijadikan konsonan tunggal untuk memudahkan ejaan. konsonan gandingan dan rangkap sh diubah suai menjadi sy. ny. ny dan ng.

Daerah Sebutan Lelangit Lembut 5 G č j   h Lelangit Keras Gusi KerasGusi-L Bibir Cara Sebutan Pita Suara 6  1 Letupan Letusan Sengauan Geseran Getaran Sisian Separuh b w b b 2 t d 3 4 l 37 . Kemudian isikan konsonan yang dikosongkan untuk melengkapkan rajah tersebut.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU LATIHAN 1. Teliti kedudukan konsonan Bahasa Melayu berdasarkan rajah di bawah.

Indirawati Zahid. 38 . Kajian Bahasa untuk Pelatih Maktab Perguruan. Petaling Jaya: Penerbit Fajar Bakti.al. (2006). Kuala Lumpur: Penerbitan PTS Abdullah Hassan. (1997).Bhd. (2006). Kuala Lumpur:PTS Professional Publishing Sdn. (1980). Shah Alam:Penerbit Fajar Bakti Sdn. Linguistik Deskriptif dan Nahu Bahasa Melayu. Abdullah Hassan. Marzukhi Nyak Abdullah. Fonetik dan Fonologi Siri Pengajaran dan Pembelajaran Bahasa Melayu. Nik Safiah Karim et. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU Vokal BAHAN BACAAN Abdullah Hassan. Petaling Jaya: Penerbit Fajar Bakti. Kamus Tatabahasa Bahasa Melayu. (1975). Linguistik Am untuk Guru Bahasa Malaysia. Tatabahasa Dewan. Raminah Sabran dan Rahim Syam. Lutfi Abas. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Linguistik Am Siri Pengajaran dan Pembelajaran Bahasa Melayu.Bhd. (1985). Mardian Shah Omar (2006).

simbol konsonan. HASIL PEMBELAJARAN Pada akhir unit ini. Mengenal simbol-simbol fonologi bahasa Melayu. Simbol-simbol yang dimaksudkan ialah simbol vokal. anda seharusnya dapat: 1. simbol konsonan rangkap dan simbol diftong. Menggunakan simbol-simbol fonologi untuk mentranskripsikan bahan yang diperdengarkan oleh rakan mahupun pensyarah. KERANGKA TAJUK-TAJUK Simbol Fonologi Vokal Konsonan Diftong 39 .BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU TAJUK 5 SIMBOL FONETIK DALAM BAHASA MELAYU SINOPSIS Tajuk ini akan membolehkan anda mengetahui simbol fonologi dalam bahasa Melayu. 2.

simbol konsonan rangkap.1 Simbol Vokal Bahasa Melayu Sistem ejaan bertujuan untuk mewakili bunyi yang digunakan oleh penutur sesuatu bahasa.1: Simbol Vokal Bahasa Melayu 40 .BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU 5.0 KANDUNGAN ISI Kandungan isi untuk topik ini meliputi huraian tentang simbol fonologi yang meliputi simbol vokal. Huruf a e (pepet) e taling i o u Simbol bunyi [a] [e] [ə] [i] [i] [u] Jadual 5. Dalam hal ini tumpukan hanya kepada ejaan Rumi sahaja. simbol konsonan. 5. dan simbol diftong. berikut disenaraikan bunyi dalam bahasa bahasa Melayu untuk dipadankan dengan simbol ejaan (huruf). Untuk mencapai tujuan tersebut.

41 . dan 3.3: Simbol Diftong Berdasarkan senarai dalam jadual 1.2: Simbol Konsonan Huruf Gabungan Vokal ai au oi Simbol bunyi [ai] [au] [oi] Jadual 5. 2. [Q] [l] [m] [n] [P] [q] [r] [s] [š] [t] [v] [w] [z] [Y] [z] Jadual 5.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU 5. kita dapati ada simbol-simbol bunyi yang diwakili oleh satu huruf dan ada juga yang mewakili dua huruf dalam bahasa Melayu. [/].2 Simbol Konsonan Huruf b c d g h j k l m n p q r s t v w x y z Simbol bunyi [b] [č] [d] [g] [h] [j] [k].

4 Simbol Konsonan Gandingan dan Rangkap Konsonan Rangkap gh ny ng sy th dz akh Simbol bunyi [ ] [ɲ] [ŋ] [∫] [θ ] [ð] [x] Rajah 5. 4: Konsonan Gandingan dan Rangkap 42 .BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU 5.

Selangor: Prentice Hall Pearson Malaysia Sdn Bhd. kemudian transkripsikan petikan tersebut dengan menggunakan simbol-simbol fonologi yang telah anda pelajari? 43 . 2005.BMM3108 FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU BACAAN TAMBAHAN Radiah Yussoff dan Nor ‘Aini Ismail. Linguistik Pengenalan. Petaling Jaya: Secara individu. (1982). Agensi Penerbitan Nusantara. Raja Mukhtaruddin Raja Dain. anda dikehendaki mencari sebuah petikan pendek yang panjangnya antara 30 perkataan hingga 50 patah perkataan. Ilmu Fonetik dan Linguistik.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful