GÜNEŞİ İKİ BOYUTTA İZLEYEN KONİK YOĞUNLAŞTIRICILI GÜNEŞ KOLLEKTÖRÜNÜN SIVI ISITMADAKİ VERİMİNİN İNCELENMESİ

Nazan Yılmaza, İnci Türk Toğrulb, Hasan Toğrulb
a) Afyon Kocatepe Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Kimya Mühendisliği Bölümü, Afyon, 03200, Türkiye nazanyilmaz@aku.edu.tr b)Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Eskişehir Sağlık Yüksekokulu, 26480 Eskişehir

itogrul@ogu.edu.tr htogrul@ogu.edu.tr ÖZET
Bu çalışmada güneşi iki eksende izleyebilecek yoğunlaştırıcılı kısmı konik olarak tasarlanmış bir sıvı ısıtıcının tasarımı yapıldı ve farklı akışkan debilerinin temel sistem parametrelerine etkisi incelendi. Bu amaçla 5 mL/s, 10 mL/s, 15 mL/s, 20 mL/s, 25 mL/s ve 30 mL/s olmak üzere 6 farklı akışkan debisinde çalışıldı. Yürütülen deneylerde farklı akışkan debilerinin çıkış sıcaklıklarına, faydalı ısıya ve kollektör verimine etkisi incelendi. Artan akışkan debisi ile çıkış sıcaklığının azaldığı gözlendi. Elde edilen faydalı ısıların ve kollektör veriminin ise artan akışkan debisi ile artış gösterdiği gözlendi. Konik yoğunlaştırmalı sıvı ısıtma sistemine ait karakteristik özellikler olan FR ve UL değerlerinin artan akışkan debileri ile değişimi incelendiğinde ısı kazanç faktörü (FR)’nin artış gösterdiği, ısı kayıp katsayısı (UL)’nin ise azaldığı görülmüştür. Anahtar sözcükler: Güneş Enerjisi, Konik yoğunlaştırıcı, Sıvı ısıtma

1. GİRİŞ
Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin sanayi ve üretime önem vermek zorunda olduğu günümüzde, ihtiyaçlarını karşılamak için daha fazla enerjiye ihtiyaç duymaktadır [1]. Günümüzde kullanılan enerjinin büyük bir kısmı sonlu, tükenebilir bir enerji kaynağı olan fosil yakıtlardan elde edilmektedir [2]. Dünyada birincil enerji kaynakları olan toprak kökenli enerji kaynaklarının hızla tükenmesi alternatif enerji kaynaklarının kullanımının araştırılmasına yol açmıştır [3]. Alternatif enerji kaynakları günümüz teknolojisinde şuan için rüzgar, akarsu, güneş, jeotermal, biomas ve nükleer enerji olarak sıralanabilir. Bunlar içerisinden en çok ısı ve ışık kaynağı olan güneş enerjisinden faydanılmaktadır [4]. Değişik teknolojilerin kullanılması ile güneş ışınımı enerjisi faydalı ve kullanılabilir enerjilere doğrudan dönüştürülebilir. Örneğin bunların güneş toplayıcıları (kollektör) ile toplanması sonucunda sıcak su elde edilebilir. Güneş pilleri (fotovoltatik) denilen cihazlar vasıtası ile güneş ışınımları doğrudan doğruya elektrik enerjisi haline dönüştürebilir [5]. Bunlar içerisinde en yaygın kullanım alanı bulan kollektörlü sıcak su hazırlama sistemleri olup bu alandaki payı çok

büyüktür. Önceleri düz kollektörlerden basit bir şekilde imal edilen güneş kollektörleri kullanılırken, çeşitli çalışmalarla bunun veriminin çok daha fazla artırılabileceğini gören insanoğlu, güneşi takip eden, yansıtıcılı, odaklayıcılı, adsorpsiyonlu, vakum tüplü gibi sistemleri geliştirmiştir [6]. Güneş kolektörleri, güneş enerjisinden yaralanmak amacı ile hazırlanan düzenekler olup güneş enerjisini ısı enerjisi şeklinde toplayan bir tür ısı değiştiricilerdir. Uygulamada en çok kullanılan tipleri düzlemsel yapıda olan güneş kolletörlerdir [7]. Güneş enerjisinden faydanılarak ısıl enerji elde edilen toplayıcı sistemleri, sistemde kullanılan akışkanın toplayıcı çıkış sıcaklığına göre; düşük sıcaklık uygulamalrı (<100°C), orta sıcaklık uygulamaları (100-300 °C) ve yüksek sıcaklık uygulamaları (> 300°C) şeklinde gruplandırlır. Tüm orta ve yüksek sıcaklık uygulamalarında kullanılan toplayıcılar, yansıtıcı bir yüzey üzerine yoğunlaştırır ve bu dar alanda bulunan ısı taşıyıcı akışkanın sıcaklığı yükseltilir [8]. Kullanılan yansıtıcı şekline göre konik, parabolik, parabolid ve küresel olabilen yansıtıcı toplayıcılar içinde en çok kullanılan parabolik şekilli yansıtıcılardır [9].

85 cm çapında ve 36.2 Konik yoğunlaştırıcılı sıvı ısıtma sisteminin blok diyagramı Program yüklenen açı bilgileri doğrultusunda Şekil 2.Bu çalışmada bugüne kadat kullanılan sistemlerden farklı olarak ışınım yoğunlaştırıcı kısmı konik şekilli olan bir güneş enerjisi toplama sistemi ile sıvının ısıtılması incelenmesi amaçlanmıştır. Şekil 2.1 Konik Yoğunlaştırıcılı Sıvı Isıtıcı Konik yoğunlaştırıcılı güneş enerjisi toplayıcı üç kısımdan oluşmaktadır.1.1 Konik Yoğunlaştırıcı Şekil 2.3’ de verilen akış şemasına göre çalışmaktadır. Koninin odak düzleminde 0. odak noktasına silindirik bir absorberin yerleştirildiği konik yoğunlaştrırıcılı bir sıvı ısıtıcı dizayn edilmiş ve performansı araştırılmıştır. Sistemin kontrolü yazılan bu program doğrultusunda sisteme bağlı bilgisayar tarafından yapılmaktadır. 2. Bu doğrultuda 6 farklı akışkan debilerinin sistem verimine etkisi araştırılmıştır.  Konik yoğunlaştırıcı  Hareket mekanizması  Sıcaklık Ölçüm birimi 2.1.1 Materyal Yapılan çalışmada daha önce üzerinde çok fazla çalışma yapılmamış olan güneşi iki boyutta izleyen konik yoğunlaştırıcılı güneş kolektörü araştırma materyali olarak kullanılmıştır. .2 Hareket Mekanizması Güneş enerjili sistemi hareket ettirebilmek için Hoffman.3’de cihazın blok diyagramı görülmektedir. gövdenin doğu batı yönünde hareketi üzerine yerleştirilen servo motorlar ile sağlanmaktadır.55 m2 açıklık alanına sahiptir.1.9 m uzunluğundaki bir bakır borunun spiral şeklinde kıvrılması ile elde edilen 9 cm çapında ve 120 cm uzunluğunda absorber boru bulunmaktadır.1 Konik yoğunlaştırıcılı sıvı ısıtıcı 2. Konik yoğunlaştırıcı gövde adını verdiğimiz doğu batı yönünde hareket edebilen tablaya oturtulmuştur. Konik yoğunlaştırıcılı güneş kolektörü genel konik şekilli yansıtıcı ve odak düzlemine yerleştirilen silindir şeklinde bakır borudan ibarettir. Koninin kuzey güney yönünde. Şekil 2.1’de görülen konik yoğunlaştırıcılı sıvı ısıtıcı. MATERYAL ve METOD 2.1. Sistemin kontrolü ise yazılan Hoffman. Bu amaçla güneşi gün boyu iki eksende izleyebilen. Absorber boru iki ucunda akışkan giriş ve çıkış sıcaklıklarını ölçen Elimko Firmasından temin edilen termokupllar bulunmaktadır. 2. konik şekilli bir yansıtıcı ve odak düzlemine yerleştirilen silindir şeklinde absorber bir borudan ibarettir.tr isimli bir program doğrultusunda sisteme bağlı olan bilgisayar ile sağlanmaktadır. Şekil 2. Yansıtıcıdan gelen güneş ışınımını alıp akışkana aktaran absorber güneş ışınlarını absorlama oranı yüksek olan siyah mat güneş enerjisi boyası ile boyanmıştır.tr isimli bir bilgisayar programı yazılmıştır.1. Üzerine rüzgar kayıplarını azaltmak amacıyla bora silikat cam bir boru geçirilmiştir. Güneşten gelen ışınları yansıtarak odak bölgesinde yoğunlaşmasını sağlayan konik şekilli yansıtıcı yüzey 18-10 Cr-Ni paslanmaz çelikten imal edilmiştir ve 5. Konik yoğunlaştırıcılı sıvı ısıtma siteminde aynı zamanda absorberden çıkan akışkanın bünyesindeki ısıyı bıraktığı üç adet su deposu ve akışkanın absorberde hareketini sağlayan pompa bulunmaktadır.

yoğunlaştırıcılı kısmı konik olarak tasarlanmış güneş kolektörü. 10. en yüksek günlük faydalı ısı değeri 30 mL/s akışkan debisinde.1. Güneş ışıması ölçümlerinde anlık.2 Metod Yeni ve farklı bir şekilde tasarlanan. Toplam ışınım miktarları kullanılarak çalışılan günlere ait difüz ışınım miktarları ve direkt ışınım miktarları hesaplanmıştır.2’de çalışılan 6 farklı akışkan debisinde elde edilen günlük faydalı ısılar görülmektedir. program akış şeması 2. Hesaplanan direk ışınım miktarları kullanılarak sistemden elde edilen faydalı ısı miktarları hesaplanmıştır. Şekil 3. Farklı akışkan debilerinde elde edilen faydalı ısı miktarları grafiğe geçirilmiştir. SONUÇ Yeni dizayn edilen konik yoğunlaştırıcılı güneş enerjisi sisteminin performansı üzerine farklı debilerinin etkisinin incelendiği çalışma için farklı akışkan debilerinin kollektör çıkış sıcaklıklarına etkisi incelediğimizde 30 mL/s debide 48-49 oC çıkış sıcaklığına ulaşılırken daha düşük debilerde 60-65 oC aralığında değişen sıcaklıklar elde edilmiştir.2 Farklı akışkan debilerinde elde edilen günlük faydalı ısı Şekil 3. Isı taşıyıcı akışkanın borulardaki hareketi yavaş olduğunda kendisi ısınır ancak absorber borulardaki ısıyı hızlı ve etkili bir şekilde bünyesine . alkol türevi olan etilen glikol (etandiol) kullanılmıştır. Sistemde kullanılan akışkan %50 antifiriz %50 su olacak şekilde hazırlanmıştır. Şekilden de görüldüğü gibi. güneşi iki eksende izleyebilecek.3Hoffman tr. ölçümlerin yapılacağı alana monte edilerek 2009 yılının yaz aylarında seri deneyler yapılarak gerekli ölçümler alınmıştır. Rüzgar hızı ölçümleri ise anemometre ile yapıldı.3. Şekil 2. iyi bir antifrizin özelliklerini taşıyan. Çalışılan günlerde kolektöre giren. Şekil 3. Hava sıcaklığı deney yapılan günlerde 1 saatlik ölçüm zaman aralığında sistemin yanında ölçüldü ve kayıt edildi.2 Isı Taşıyıcı Akışkan Yapılan çalışmada ısı taşıyıcı akışkan olarak.1 Farklı akışkan debilerinde elde edilen çıkış sıcaklıkları Sistemden elde edilen faydalı ısılar Q= mc ΔT eşitliği kullanılarak hesaplanmıştır. 2. çıkan akışkanın sıcaklıkları ve depo suyu sıcaklığı 5 dakikalık ölçüm zaman aralığında sistem tarafından kayıt edilmiştir. 30 ve 60 dakika zaman aralıkları ile ölçüm yapabilen CC12 model Kipp-Zonen piranometresi kullanılmıştır ve toplam ışınım miktarı 5 dakikalık zaman aralığında kayıt edilmiştir. en düşük günlük faydalı ısı değeri 5 mL/s akışkan debisinde elde edilmiştir. 6 farklı akışkan debisinde deneyler tekrarlanmıştır. 20. Yavaş bir şekilde akan bir akışkanın absorber içinde kalış süresi uzadığı için güneş ışınlarının absorbladığı yüzeyle daha fazla temas etmekte dolayısıyla daha fazla ısınmaktadır ve daha yüksek sıcaklıklara çıkılmaktadır.

[5] [6] [7] Şekil 3.3 Farklı akışkan debilerinde sistemin günlük verimi Şekil 3. Smith D.. Konvensiyonel bir ısı değiştiricinin etkinliğine eşit olan FR ile tüm absorber yüzeyinden çevreye konveksiyon ve radyasyonla transfer olan ısının ölçüsü olan UL katsayılarının farklı akışkan debilerindeki değişimi incelenmiştir.Güngör A. Teknoloji Dergisi. N. S.5’den görüldüğü üzere. En yüksek değere 30 mL/s akışkan debisinde ulaşılmıştır. Zonguldak (2007). “Güneş Enerjisi Toplayıcılarında Kullanılan Isı Transfer Akışkanları “.. ısı kayıp katsayısı. Toğrul Türk.3’de farklı akışkan debilerinde elde edilen günlük kollektör verimleri yer almaktadır... R..gov. S:2023 eylül 1980. Howird T. Fen Bilimleri Enstitüsü.2001. Şekil 3.4 Isı kazanç katsayısının akışkan debisi ile değişimi Şekil 3. Fen Bilimleri Enstitüsü.alamadığından güneşten gelen enerjinin ısı enerjisi formuna dönüşümü diğer bir deyişle güneşten alınan faydalı ısı miktarı düşük olmaktadır. Rifkin J. akışkan.. Fırat Üniversitesi. KAYNAKLAR [1] [2] [3] [4] EİE (Elektrik İşleri Etüd İdaresi) www. Şekilden de görüldüğü gibi.. 1989 Seçkin C. Farklı akışkan debilerinde kollektör veriminin değerlendirildiği çalışmalarda. O.11 1993. cilt 7 Sayı 3 s407414 2004. İ. “Entropi” İz Yayıncılık.5 Isı kayıp katsayınsın akışkan debisi ile değişimi Yine Şekil 3...4’den görüldüğü üzere hacimsel debinin artmasıyla FR artmaktadır. Menlik T.eie. “Kurutmada K:onik Yoğunlaştırıcılı Bir Güneş Enerjisi Sisteminin Kullanılması”.tr/türkce/günes-index. “Silindirik Parabolik Güneş Toplayıcılarının Termodinamik Değerlendirilmesi. .S. absorber içinde dolaşan akışkanın hacimsel debisindeki artış ile azalmaktadır.. Şekil 3. Güneşten ısı enerjisi olarak kazanılan kesir artıkça kayıplar azalacak dolayısıyla ısı kayıp katsayısı da azalacaktır. Özbalta N. güneşten ısı enerjisi olarak depolanan enerjiyi daha fazla bünyesine alabilmektedir. Dündar. ésolar hydrogen Energy”..2007 Backris J...html. aktaş M. M. Sayı:1.Veziroğlu T. Güneş Enerjisi Teknolojisi Dergisi. Kimya Mühendisliği Anabilim Dalı. “ Güneş enerjisi sistemlerinde Kanatçık Yüzeyindeki Sıcaklık Dağılımının sonlu Farklar Metodu ile Analizi” Karaelmas Üniversitesi Teknik eğitim Fakültesi. “Standart Düz Kollektörlü Güneşli Su Isıtma Sistemleri ile Vakum Tüplü Güneşli Su Isıtma Sistemlerinin Verim ve Performanslarının Karabük İli Şartlarında Deneysel Olarak Karşılaştırılarak İncelenmesi” Yüksek Lisans Tezi. absorblayıcı yüzeyle temas eden akışkan miktarı fazla olduğundan. %20 ile %25 arasında verim değeri elde edilmiştir. iletişim Yayınları.“Güneş Enerjisi İnsanlığın Hizmetinde" Bilim ve Teknik Sayı:142. Elazığ. [8] [9] . Yüksek debilerde. Büktaş B.Doktora Tezi. Doğan H. kollektör verimi artan akışkan debisi ile artış göstermiştir.41-47 İstanbul 1997. Makine Eğitimi anabilim Dalı. Zonguldak Karaelmas Üniversitesi. kollektör sisteminden elde edilen faydalı ısı miktarları çalışılan güne ait açıklık alana gelen toplam ışıma miktarına oranlanarak sisteme ait saatlik verim değerleri bulunmuştur.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful