You are on page 1of 2

‫دﻳﻦ و ﺳﻠﻄﻨﺖ‬

‫•هﻤﻪی ﺷﺎهﺎن ﻣﺎ و ﺣﺎﻣﻴﺎن اﻳﺸﺎن ﺁﻧﺎن را ﺳﺎﻳﻪی ﺧﺪا ﺑﺮ زﻣﻴﻦ ﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ و ﺁﺧﺮﻳﻦ ﺷﺎﻩ ﻣﺎ هﻢ ﺑﻪ زﻳﺮتهﺎی‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ رﻓﺖ و در ﮐﺘﺐ ﻣﺎءﻣﻮرﻳﺖ ﺑﺮای وﻃﻨﻢ ﻧﻮﺷﺖ ﮐﻪ در ﮐﻮدﮐﯽ و ﺑﻪ هﻨﮕﺎم اﻓﺘﺎدن از اﺳﭗ از ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺎس‬
‫ﮐﻤﮏ ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﻧﻴﻔﺘﺎدﻩ اﺳﺖ‬

‫دآﺘﺮ ﻋﻠﯽ ﺣﺼﻮري‬


‫ﺷﻨﺒﻪ ‪ ٢١‬ﺗﻴﺮ ‪١٣٨٢‬‬

‫ﻓﺮدوﺳﯽ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﭼﻨﺎن دﻳﻦ و ﺷﺎهﯽ ﺑﻪ ﻳﮑﺪﻳﮕﺮﻧﺪ ‪ /‬ﺗﻮ ﮔﻮﺋﯽ ﮐﻪ ﻓﺮزﻧﺪ ﻳﮏ ﻣﺎدرﻧﺪ‬
‫اﻳﻦ اﺷﺘﺒﺎﻩ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻴﺎل ﮐﻨﻴﻢ اﻳﻦ ﻧﻈﺮ ﺷﺨﺼﯽ ﻓﺮدوﺳﯽ ﻳﺎ ﻧﻈﺮ ﻏﺎﻟﺐ زﻣﺎﻧﻪی اوﺳﺖ‪ .‬هﻤﺮاهﯽ ﺳﻠﻄﻨﺖ و دﻳﻦ‬
‫ﭘﺪﻳﺪﻩای ﻋﺎم در هﻤﻪی روی زﻣﻴﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻪ در ﻣﻴﺎن هﻨﺪ و اروﭘﺎﺋﻴﺎن‪ ،‬ﭼﻪ در ﻣﻴﺎن زرد ﭘﻮﺳﺘﺎن‪ ،‬ﭼﻪ در ﻗﺎرﻩی‬
‫اﻓﺮﻳﻘﺎ و ﭼﻪ در ﻣﻴﺎن ﺑﻮﻣﻴﺎن ﻗﺎرﻩی اﻣﺮﻳﮑﺎ ﭘﺎدﺷﺎهﯽ ﻳﺎ هﺮ ﮔﻮﻧﻪی دﻳﮕﺮ رهﺒﺮی ﺟﺎﻣﻌﻪ هﻤﺮاﻩ رهﺒﺮی دﻳﻨﯽ و‬
‫ﭘﺰﺷﮑﯽ ﺑﻮدﻩ و راﻩ ﺗﺤﻮل ﺁنهﺎ هﻢ در هﻤﻪی ﺟﻬﺎن ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﻳﮑﺴﺎن اﺳﺖ‪.‬‬
‫در ﮐﻬﻦﺗﺮﻳﻦ ﺟﻮاﻣﻊ ﺑﺸﺮی ‪ ،‬در هﻤﻪ ﺟﺎ‪ ،‬رهﺒﺮی ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺎ ﮐﺴﯽ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎ اﻣﺮوز او را ﺟﺎدوﮔﺮ‬
‫ﻣﻲﻧﺎﻣﻴﻢ‪.‬ﺟﺎدو ﮔﺮان رهﺒﺮان ﺟﻮاﻣﻊ ﺑﺸﺮی در دورﻩهﺎی ﻣﺎدرﺗﺒﺎر و ﭘﺪرﺗﺒﺎر‪ ،‬ﭘﻴﺶ از رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﺟﻮاﻣﻊ ﺗﺠﺰﻳﻪ ﺷﺪﻩ و‬
‫ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ ﺑﻮدﻩاﻧﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎن ﮐﻪ اﺷﺎرﻩ ﺷﺪ اﻳﻦ ﺟﺎدوﮔﺮان دارای ﺳﻪ ﮐﺎر ﮐﺮد ﺑﻮدﻩاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﻼﺻﻪ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از‬
‫ﭘﺎدﺷﺎهﻲ‪ ،‬روﺣﺎﻧﻴﮕﺮی و ﭘﺰﺷﮑﻲ‪.‬‬
‫در ﮐﺎرﮐﺮد ﺳﻴﺎﺳﯽ ﺧﻮد ﻋﻼوﻩ ﺑﺮ ادارﻩی ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺁن را در ﺑﺮاﺑﺮ دﺷﻤﻨﺎﻧﺶ ﺣﻔﻆ ﻣﻲﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ هﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ‬
‫ﻣﻲﺑﺎﻳﺴﺖ ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪ و ورزﻳﺪﻩ ﻣﻲﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬در ﮐﺎرﮐﺮد ﻣﺬهﺒﯽ ﺧﻮد ﺑﺎﻳﺴﺘﯽ ﭘﺎﺳﺨﮕﻮی ﻧﻴﺎزهﺎی ﻣﻌﻨﻮی ﺟﺎﻣﻌﻪ‬
‫ﻣﻲﺑﻮدﻧﺪ و درﺳﺖ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳﮏ ﭘﻴﺸﻮای ﻣﺬهﺒﯽ ﻳﺎ اﻣﺎم ﺑﺎ ﻋﻮاﻟﻢ ﻣﻌﻨﻮی ارﺗﺒﺎط ﻣﻲداﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺧﺪاﻳﺎن را ﻓﺮا‬
‫ﻣﻲﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ اهﺮﻳﻤﻨﺎن ﻣﻲﺟﻨﮕﻴﺪﻧﺪ و ﺁﻧﺎن را دور ﻣﻲﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬در ﺳﻮﻣﻴﻦ وﻇﻴﻔﻪی ﺧﻮد ﺑﺎﻳﺴﺘﯽ ﻣﺜﻞ ﭘﺰﺷﮏ‬
‫ﻣﻲﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﻴﻤﺎريهﺎ را‪ ،‬ﭼﻪ ﺟﺴﻤﺎﻧﯽ و ﭼﻪ رواﻧﯽ درﻣﺎن ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻧﺎم ﻋﻤﻮﻣﯽ و ﮐﻬﻦ ﺑﺮای اﻳﻦ ﭘﻴﺸﻮاﻳﺎن ﺷﻤﻦ اﺳﺖ و ﺁﺋﻴﻦهﺎی ﺁﻧﺎن را هﻢ ﺁﺋﻴﻦهﺎی ﺷﻤﻨﻲ]‪ [1‬ﻣﻲﻧﺎﻣﻨﺪ‪ .‬اﻳﻨﮏ‬
‫ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ و ﻣﻌﺮوﻓﺘﺮﻳﻦ ﮐﺘﺎﺑﯽ ﮐﻪ در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ در دﺳﺘﺮس اﺳﺖ ‪ ،‬ﻧﻮﺷﺘﻪ دﻳﻦ ﺷﻨﺎس ﻣﺸﻬﻮر ﻣﻴﺮﭼﺎ اﻟﻴﺎدﻩ اﺳﺖ‬
‫ﮐﻪ ﺗﺎ ﺟﺎﺋﯽ ﮐﻪ ﻣﻦ ﺁﮔﺎهﯽ دارم ﺑﻪ زﺑﺎنهﺎی روﻣﻦ‪ ،‬ﻓﺮاﻧﺴﻪ‪ ،‬اﻧﮕﻠﻴﺴﯽ و ﻧﺮوژی در دﺳﺘﺮس اﺳﺖ‪.‬‬
‫در ﺟﻮاﻣﻊ هﻨﺪو اروﭘﺎﺋﯽ ﺷﻤﻨﻴﺴﻢ ﭘﺪﻳﺪﻩای ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪﻩ و ﻣﻌﺮوف اﺳﺖ‪ .‬در هﻨﺪ‪ ،‬اﻳﺮان و از ﻣﻴﺎن دﻳﮕﺮ اﻗﻮام‬
‫هﻨﺪواروﭘﺎﺋﻲ‪ ،‬در ﺑﻴﻦ ژرﻣﻦهﺎ و ﺳﮑﺎهﺎ )ﭼﻪ ﺷﺮﻗﯽ و ﭼﻪ ﻏﺮﺑﻲ( ﺷﻤﻨﻴﺴﻢ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ و از ﺟﻤﻠﻪ در اﺳﺎﻃﻴﺮ ﻣﺎ‬
‫ﺟﻤﺸﻴﺪ ‪ ،‬ﻓﺮﻳﺪون و ﺿﺤﺎک از اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺷﺎهﺎن هﺴﺘﻨﺪ‪ .‬وﻳﮋﮔﯽ اﻳﻦ رهﺒﺮان ﺧﺪا ﺷﺪن ﺁﻧﺎن در دورﻩهﺎی ﺑﻌﺪی و‬
‫ﭘﺲ از زﻧﺪﮔﯽ و ﺑﻪ ﮔﻤﺎن ﺧﻮد رﻓﺘﻦ ﺑﻪ ﺁﺳﻤﺎن اﺳﺖ‪ [2].‬در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﻋﺪﻩای از ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﮔﺎن اﻧﺴﺎنﺷﻨﺎس‪،‬‬
‫زﺑﺎنﺷﻨﺎس و دﻳﮕﺮان ﻣﺸﻬﻮرﻧﺪ ﮐﻪ از ﺁن ﻣﻴﺎن ﻟﻮی اﺳﺘﺮاوس‪ ،‬اﻣﻴﻞ ﺑﻨﻮﻧﻴﺴﺖ و ژرژ دو ﻣﺰﻳﻞ ﺗﺎ ﺣﺪی در اﻳﺮان‬
‫ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪﻩ هﺴﺘﻨﺪ‪[3].‬‬
‫هﻤﭽﻨﺎن ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻴﻢ اﻳﻦ ﺷﺎهﺎن ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ‪ ،‬در زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻮﺗﺎﻩ ﭘﺲ از زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد ﺧﺪا ﻣﻲﺷﺪﻧﺪ ﺑﻪ هﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﮔﺎهﯽ‬
‫ﺑﺮﺧﯽ از ﭘﮋوهﺸﮕﺮان ﺁﻧﺎن را ﺷﺎﻩ‪-‬ﺧﺪا ﻣﻲﻧﺎﻣﻨﺪ‪.‬‬
‫در اﻳﺮان ﺳﻪ ﮔﻮﻧﮕﯽ ﮐﺎر ﮐﺮد ﺷﺎﻩ‪-‬ﺧﺪاﻳﺎن را در اﺳﺎﻃﻴﺮﻣﺎن و از ﺟﻤﻠﻪ در ﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ‪ ،‬ﺑﻮﻳﮋﻩ در ﺳﺮﮔﺬﺷﺖ ﺟﻤﺸﻴﺪ و‬
‫ﻓﺮﻳﺪون ﻣﻲﺗﻮان دﻳﺪ‪.‬در اوﺳﺘﺎ )ﻓﺮﮔﺮد دوم وﻧﺪﻳﺪاد( ﺁﻣﺪﻩ اﺳﺖ ﮐﻪ در زﻣﺎن ﺟﻤﺸﻴﺪ ﻧﻪ ﺑﺪی و زﺷﺘﯽ ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﻪ‬
‫دﺷﻤﻨﯽ ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﻴﻤﺎري‪ ،‬ﻗﺤﻄﯽ و ﻣﺮگ‪ .‬ﻧﺒﻮدن ﺑﺪی و زﺷﺘﯽ ﻧﺸﺎﻧﻪی ﺟﻨﺒﻪی روﺣﺎﻧﻲ‪ ،‬ﻧﺒﻮدن دﺷﻤﻨﯽ ﻧﺸﺎﻧﻪی‬
‫ﺟﻨﺒﻪی ﺷﺎهﯽ و ﻧﺒﻮدن ﺑﻴﻤﺎري‪ ،‬ﻗﺤﻄﯽ و ﻣﺮگ ﻧﺸﺎﻧﻪی ﭘﺰﺷﮑﯽ ﺟﻤﺸﻴﺪ اﺳﺖ‪ .‬ﺟﻤﺸﻴﺪ زﻣﻴﻦ را ﺳﻪ ﺑﺎر‬
‫ﮔﺴﺘﺮش داد ﺗﺎ اﻧﺴﺎن و ﻧﺒﺎت و ﺣﻴﻮان ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ در ﺁن ﺑﻲﺁﺳﻴﺐ ﻣﺮگ و ﺑﻴﻤﺎری و ﻗﺤﻄﯽ زﻧﺪﮔﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬در ﺷﺎهﻨﺎﻣﻪ‬
‫ﺟﻤﺸﻴﺪ از ﺟﻤﻠﻪ ﺧﻮد را ﭼﻨﻴﻦ ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻣﻲﮐﻨﺪ‪:‬‬
‫ﻣﻨﻢ ﮔﻔﺖ ﺑﺎ ﻓﺮﻩی اﻳﺰدی ‪ /‬هﻤﻢ ﺷﻬﺮﻳﺎری هﻤﻢ ﻣﻮﺑﺪي‬
‫ﺑﺪان را زﺑﺪ دﺳﺖ ﮐﻮﺗﻪ ﮐﻨﻢ ‪ /‬روان را ﺳﻮی روﺷﻨﯽ رﻩ ﮐﻨﻢ‬
‫‪...............‬‬
‫ﭘﺲ از ﺁن در ﺑﺎرﻩی ﺟﻨﺒﻪی ﭘﺰﺷﮑﯽ او هﻢ اﺷﺎرﻩهﺎﺋﯽ وﺟﻮد دارد‪.‬‬
‫ﺑﺎ ﮔﺴﺘﺮش ﺟﻮاﻣﻊ و ﺗﺠﺰﻳﻪی ﮐﺎرهﺎ‪ ،‬ﭘﺪﻳﺪ ﺁﻣﺪن ﻧﺴﺒﯽ ﺗﺨﺼﺺ‪ ،‬ﻧﺎﮔﺰﻳﺮ ﮐﺎر ﺷﺎﻩ‪-‬ﺧﺪاﻳﺎن هﻢ ﺗﺠﺰﻳﻪ ﺷﺪ و از ﺁن‬
‫ﻧﺨﺴﺖ دو ﮐﺎر ﭘﺎدﺷﺎهﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺣﺮﻓﻪای ﻣﺴﺘﻘﻞ و روﺣﺎﻧﻴﮕﺮی و ﭘﺰﺷﮑﯽ ﺑﺎ هﻢ و ﭘﺲ از ﺗﺠﺰﻳﻪی ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺳﻪ‬
‫ﮐﺎر ﻣﺴﺘﻘﻞ ﭘﺪﻳﺪ ﺁﻣﺪ‪ ،‬اﻣﺎ هﻴﭻ ﮔﺎﻩ ﭘﻴﻮﻧﺪ اﻳﻦ ﺳﻪ ﮐﺎر ﮔﺴﺴﺘﻪ ﻧﺸﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﻮری ﮐﻪ ﻣﺜﻼ دراﻳﺮان دورﻩی ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ‬
‫ﺷﺎﻩ و ﻣﻮﺑﺪ ﻣﻮﺑﺪان در ادارﻩی ﻣﻤﻠﮑﺖ هﻤﮑﺎری ﻣﻲﮐﺮدﻧﺪ و ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ اﺳﺘﻘﻼل ﺁﻧﺎن از هﻢ ﻏﻴﺮ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﻮد]‪ .[4‬هﻤﮑﺎری‬
‫ﺷﺎهﺎن ﺑﺎ ﮐﻠﻴﺴﺎهﺎ در اروﭘﺎ دارای ﻣﺪارک ﻓﺮاوان و ﺟﺰﺋﯽ از ﺗﺎرﻳﺦ اروﭘﺎ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اﺳﻼم ﺑﺮای ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی از ﻇﻬﻮر ﻗﺪرﺗﯽ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺧﻮد و ﻧﻴﺰ ﺗﺒﺪﻳﻞ اﺳﻼم ﺑﻪ ﺳﻠﻄﻨﺖ و ﺣﻔﻆ اﺳﻼم ﺑﻪ ﻋﻨﻮان‬
‫ﻧﻴﺮوی ﺳﻴﺎﺳﻲ‪ -‬ﻣﺬهﺒﯽ ﺑﺎ ﺷﺎهﺎن ﺑﻪ ﻣﺒﺎرزﻩ ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و در ﻗﺮﺁن ﺁﻧﺎن را ﻣﻔﺴﺪاﻧﯽ ﺧﻮاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ هﺮ ﺟﺎ ﭘﺎ‬
‫ﻣﻲﮔﺬارﻧﺪ ﻣﺮدان ﮔﺮاﻣﯽ ﺁن را ذﻟﻴﻞ ﻣﻲﮐﻨﻨﺪ]‪ .[5‬اﻣﺎ ﺟﺎﻧﺸﻴﻨﺎن او ﺑﻮﻳﮋﻩ ﺑﻨﯽ اﻣﻴﻪ ﺑﺴﺎط ﺳﻠﻄﻨﺖ را ﺑﺎ ﻧﺎم ﺧﻼﻓﺖ‬
‫ﮔﺴﺘﺮدﻧﺪ و دوﺑﺎرﻩ ﺳﻠﻄﻨﺖ و روﺣﺎﻧﻴﺖ را ﺑﻪ هﻢ ﺑﺴﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﻃﻮری ﮐﻪ اﻳﻦ وﺿﻊ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺗﺎ ﭘﺎﻳﺎن ﮐﺎر ﺧﻠﻔﺎی ﻋﺒﺎﺳﻲ‪،‬‬
‫ﺑﻠﮑﻪ ﺗﺎ ﺗﺎ ﭘﺎﻳﺎن دورﻩی ﺳﻠﻄﻨﺖ ﺑﺮ ﺗﺎرﻳﺦ ﻣﺎ ﺳﺎﻳﻪ اﻓﻜﻨﺪ‪ .‬هﻤﻪی ﺷﺎهﺎن ﻣﺎ و ﺣﺎﻣﻴﺎن اﻳﺸﺎن ﺁﻧﺎن را ﺳﺎﻳﻪی ﺧﺪا ﺑﺮ‬
‫زﻣﻴﻦ ﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ و ﺁﺧﺮﻳﻦ ﺷﺎﻩ ﻣﺎ هﻢ ﺑﻪ زﻳﺮتهﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ رﻓﺖ و در ﮐﺘﺐ ﻣﺎءﻣﻮرﻳﺖ ﺑﺮای وﻃﻨﻢ ﻧﻮﺷﺖ ﮐﻪ در ﮐﻮدﮐﯽ‬
‫و ﺑﻪ هﻨﮕﺎم اﻓﺘﺎدن از اﺳﭗ از ﺣﻀﺮت ﻋﺒﺎس ﮐﻤﮏ ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﻧﻴﻔﺘﺎدﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫هﻤﻪی ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن از ﺗﺤﻮل ﻗﺪرت ﺷﺎهﺎن در اروﭘﺎ و ﭘﺪﻳﺪ ﺁﻣﺪن ﺳﻠﻄﻨﺖ ﻣﺸﺮوﻃﻪ و ﺳﺮاﻧﺠﺎم دﺳﺖ ﮐﺸﻴﺪن از ﺧﻴﺮ‬
‫ﺁن و ﺑﺮﻗﺮاری ﺣﮑﻮﻣﺖهﺎی ﺟﻤﻬﻮری ﺁﮔﺎﻩ هﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ در اﻳﺮان زﻣﻴﻨﻪی ﻓﺮهﻨﮕﯽ ﭼﻨﺎن ﺑﻮد ﮐﻪ ﭼﻨﺪ ﺑﺎر ﺳﻠﻄﻨﺖ ﭼﻨﺎن‬
‫ﺑﻪ دﻳﻦ ﮔﺮﻩ ﺧﻮرد ﮐﻪ ﻣﺜﻼ در دورﻩی ﺻﻔﻮی ﺑﺎ اﻳﻦ ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ از ﺷﺎهﺎن اﻳﻦ دورﻩ از ﻓﺮط ﺷﺮاﺑﺨﻮاری دﻳﻮاﻧﻪ ﺷﺪﻧﺪ‪،‬‬
‫ﮐﺴﯽ را ﭘﺮوای ﭘﺮداﺧﺘﻦ ﺑﻪ ﺁنهﺎ ﻧﺒﻮد ﻳﺎ ﻧﺎدر ﮐﻪ ﻧﺎﻣﺶ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ دزد اﺳﺖ )در ﺗﺮﮐﯽ ﻧﺪر و ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ دزد اﺳﺖ و در‬
‫ﻓﺎرﺳﯽ ﻋﻤﺪا ﺑﻪ ﺁن ﺷﮑﻞ ﻧﺎدر دادﻩاﻧﺪ( ﺑﺎز هﻢ ﺳﺎﻳﻪی ﺧﺪا ﺧﻮاﻧﺪﻩ و ﺳﺮاﻧﺠﺎم دﻳﻮاﻧﻪ ﺷﺪ و در دورﻩی ﻣﺎ دوﺑﺎرﻩ‬
‫ﺳﻠﻄﻨﺖ و دﻳﻦ ﺑﻪ هﻢ ﮔﺮﻩ ﺧﻮرد و ﻧﻈﺎم ﮐﻨﻮﻧﯽ اﻳﺮان ﭘﺪﻳﺪ ﺁﻣﺪ‪.‬‬
‫ﺷﺎهﺎن در ﺳﺎدﻩﺗﺮﻳﻦ ﺷﮑﻞ ﺧﻮد ﻧﻤﺎد ﻗﻮﻣﯽ ﻳﺎ ﮐﺸﻮری هﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ اﻳﻦ ﺗﻨﻬﺎ در دﻳﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮد ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻧﻤﺎد‬
‫واﻗﻊ ﺷﻮد‪ ،‬ﺧﺎرج از ﺑﺎﻓﺖ دﻳﻦ‪ ،‬اﻧﺴﺎن ﻧﻤﺎد ﻧﻤﻲﺷﻮد و اﺻﻮﻻ اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﻣﻘﺎﻣﯽ ﻏﻴﺮ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻓﺮوﮐﺶ ﻧﻤﻲﮐﻨﺪ ﻳﺎ ﺑﺮ‬
‫ﺁوردﻩ ﻧﻤﻲﺷﻮد‪ .‬ﺗﺎرﻳﺦ ﮔﻮﻳﺎی ﺁن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺳﻠﻄﻨﺖ ﺳﺮ اﻧﺠﺎم زوال ﺧﻮاهﺪ ﻳﺎﻓﺖ‪ ،‬زﻳﺮا ﮐﻤﺘﺮﻳﻦ زﻳﺎن ﺁن ﺗﺤﻤﻴﻞ‬
‫ﻣﺨﺎرﺟﯽ ﺑﺮ ﮐﺸﻮر ﺑﺮای ﺑﺰرگ و ﻣﺤﺘﺮم ﻧﮕﺎﻩ داﺷﺘﻦ ﻧﻤﺎد اﺳﺖ وﮔﺮﻧﻪ ﻧﻤﺎد ﻋﺎدي‪ ،‬ﺑﯽ اﺣﺘﺮام و هﻤﺎﻧﻨﺪ دﻳﮕﺮان ﺑﻪ‬
‫ﮐﺎری ﻧﺨﻮاهﺪ ﺁﻣﺪ و ﮐﺎرﮐﺮدی ﻧﺨﻮاهﺪ داﺷﺖ‪.‬‬

‫‪----------------------‬‬
‫‪de l,extase. Paris, 1951 M. Eliade Le Chamanisme et les techniques .1‬‬
‫)ﺑﻮﻳﮋﻩ ﻓﺼﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ هﻨﺪو اروﭘﺎﺋﻴﺎن(‬
‫‪ .2‬ﺿﺤﺎك ‪ ،‬ﺑﻪ هﻤﻴﻦ ﻗﻠﻢ ‪ ،‬ﺗﻬﺮان ‪ ،‬ﻧﺸﺮ ﭼﺸﻤﻪ ‪ ،1378‬ﻧﻚ ﺑﻪ ص ‪ 31‬ﺑﻪ ﺑﻌﺪ‬
‫‪souverains Iondo-Europeens. Gallimard, 1977, p. 23-25 Dumezil, Les dieux .3‬‬
‫‪Kultura Sasanidskogo Irana. Moskva. 1969 ,V.G. Lukonin .4‬‬
‫‪) .5‬اﻳﻦ آﺘﺎب ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪﻩ وﻟﯽ ﻣﻦ ﻣﺸﺨﺼﺎن ﺁن را در اﻳﻨﺠﺎ ﻧﺪارم‪(.‬‬