You are on page 1of 1

‫اﺳﻼم رﺑﻄﯽ ﺑﻪ هﻮﻳﺖ ﻣﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﺪارد!


‫در ﻧﻈﺮﺧﻮاهﯽ ﮐﻨﺎر ﺻﻔﺤﻪ در ﻣﻮرد "ﻧﻘﺶ اﺳﻼم در اﻳﺮان"، ﮔﺰﻳﻨﻪ ﺳﻮم ﭘﺮﺳﺶ ﻣﻬﻤﯽ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮدﻩ اﺳﺖ ﮐﻪ‬ ‫ﺗﻮﺟﻬﯽ ﻣﻀﺎﻋﻒ را ﻣﯽ ﻃﻠﺒﺪ" :ﺁﻳﺎ اﺳﻼم ﺟﺰﺋﯽ از ﻓﺮهﻨﮓ اﻳﺮاﻧﯽ اﺳﺖ؟ "و ﻣﯽ ﺑﻴﻨﻴﻢ ﺗﺎ هﻤﻴﻦ ﻟﺤﻈﻪ، ﺗﻌﺪاد ﻗﺎﺑﻞ‬ ‫ﺗﻮﺟﻬﯽ از هﻤﻮﻃﻨﺎن اﻳﻦ ﮔﺰﻳﻨﻪ را ﻣﺜﺒﺖ ﺗﻠﻘﯽ ﮐﺮدﻩ، ﺑﺪان رﺁی دادﻩ اﻧﺪ. اﻣﺎ ﭘﻴﺎم ﻇﺮﻳﻔﯽ ﮐﻪ در اﻳﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﮐﻮﺗﺎﻩ‬ ‫ﮔﻨﺠﺎﻧﺪﻩ ﺷﺪﻩ ﭼﻴﺴﺖ؟‬ ‫ﻣﻦ ﺑﺸﺨﺼﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪم ﮐﻪ ﺗﺎرهﺎی اﺳﻼم - ﺑﻪ هﺮﺣﺎل - در ﻣﻴﺎن ﭘﻮدهﺎی ﻓﺮهﻨﮓ ﻓﻌﻠﯽ اﻳﺮان ﻣﺎ ﺧﻮد را ﺗﻨﺎﻧﺪﻩ اﺳﺖ و‬ ‫در ﺁن ﺑﻄﻮر ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﺣﻀﻮر دارد، هﻤﺎﻧﮕﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﻣﺜﻠﻦ "ﺗﺮﻳﺎک ﮐﺸﯽ" در ﺑﺨﺸﻬﺎﺋﯽ از ﻣﻴﻬﻦ ﻣﺎ ﺑﻌﻨﻮان ﻓﺮهﻨﮓ‬ ‫ﻋﺎﻣﻪ وﺟﻮد دارد و ﻣﺜﻠﻦ اﮔﺮ ﺑﻪ ﮐﺮﻣﺎن ﺑﺮوﻳﺪ، در ﺑﻌﻀﯽ از ﺗﻮاﺑﻊ ﺑﺎ ﺗﺮﻳﺎک از ﺷﻤﺎ ﭘﺬﻳﺮاﺋﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ! اﻣﺎ ﻧﮑﺘﻪ‬ ‫ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻨﺎ درﺳﺖ هﻤﻴﻨﺠﺎﺳﺖ ﮐﻪ" ﻓﺮهﻨﮓ ﺑﺎ هﻮﻳﺖ ﻣﻠﯽ ﺗﻔﺎوت دارد ."ﺑﻌﺒﺎرﺗﯽ، ﺑﺎﻳﺪ اذﻋﺎن داﺷﺖ ﮐﻪ هﻮﻳﺖ ﻣﻠﯽ‬ ‫اﻳﺮاﻧﯽ اﺻﻮﻟﻦ رﺑﻄﯽ ﺑﻪ اﺳﻼم ﻧﺪارد، و ﺑﺮﻋﮑﺴﺶ هﻢ اﻳﻨﺴﺖ ﮐﻪ اﺳﻼم رﺑﻄﯽ ﺑﻪ هﻮﻳﺖ ﻣﻠﯽ ﻣﺎ ﻧﺪارد.‬ ‫اﻳﻦ ﺑﺮداﺷﺖ را ﻣﯽ ﺗﻮان ﭼﻨﻴﻦ ﺗﺒﻴﻴﻦ ﮐﺮد ﮐﻪ ﻓﺮهﻨﮓ ﻋﺎم، ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ای ﺳﺖ از ﺑﺎورهﺎی روزﻣﺮﻩ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎ - ﮐﻪ در‬ ‫ﻣﻮرد اﻳﺮان - ﺑﺨﺘﮏ اﺳﻼم ﺳﺎﻟﻬﺎﺳﺖ ﭼﺘﺮ ﺧﻮد را ﺑﺮﺁن ﭘﻬﻦ ﮐﺮدﻩ اﺳﺖ. اﻣﺎ اﮐﻨﻮن ﻣﯽ ﭘﺮﺳﻴﻢ" :ﺁﻳﺎ اﻳﺮاﻧﯽ ﺑﺪون‬ ‫اﺳﻼم ﺑﺎز ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ هﻤﺎﻧﻄﻮر اﻳﺮاﻧﯽ ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻤﺎﻧﺪ؟" و ﺑﺎز ﻣﯽ ﭘﺮﺳﻴﻢ: "ﺁﻳﺎ اﻳﺮاﻧﯽ، اﻳﺮاﻧﯽ ﺑﻮدﻧﺶ ﻣﻨﻮط ﺑﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن‬ ‫ﺑﻮدن اوﺳﺖ، ﻳﺎ اﮔﺮ ﺑﻌﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﻳﻬﻮدی ﻳﺎ زرﺗﺸﺘﯽ ﻳﺎ ﻣﺴﻴﺤﯽ ﻳﺎ ... ﺑﻮد هﻢ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺎ هﻤﺎن ﮐﻴﻔﻴﺖ اﻳﺮاﻧﯽ ﺑﻤﺎﻧﺪ؟‬ ‫و ﭘﺎﺳﺦ ﻣﻌﻘﻮل ﭼﻨﻴﻦ اﺳﺖ: ﺑﯽ ﺗﺮدﻳﺪ ﺷﻤﺎ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻴﺪ اﻳﺮاﻧﯽ ﺑﺎﺷﻴﺪ، ﺣﺘﯽ ﺑﺎ ﺁﺋﻴﻨﯽ ﺳﻮا و ﺟﺪای اﺳﻼم و ﺣﺘﯽ ﻣﯽ‬ ‫ﺗﻮاﻧﻴﺪ اﻳﺮاﻧﯽ ﺑﺎﺷﻴﺪ، در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ هﻴﭻ دﻳﻨﯽ ﺑﺎور ﻧﺪارﻳﺪ و ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻴﺪ اﻳﺮاﻧﯽ ﺑﺎﺷﻴﺪ، ﺑﺎ وﺟﻮدی ﮐﻪ در ﺧﺎرج از‬ ‫اﻳﺮان زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽ ﮐﻨﻴﺪ.‬ ‫ﺑﺮای درک ﺑﻬﺘﺮ ﻣﻄﻠﺐ، ﺑﺪ ﻧﻴﺴﺖ ﻣﺜﺎﻟﯽ ﺑﺰﻧﻴﻢ:‬ ‫ﺑﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻠﻠﯽ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﻋﺮب ﻣﯽ ﻧﺎﻣﻨﺪ ﻧﻈﺮی ﺑﻴﺎﻓﮑﻨﻴﺪ. ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺷﻤﺎ اﺳﻼم ﭼﻪ ﻧﻘﺸﯽ را در ﻋﺮب ﺑﻮدن ﺁﻧﺎن‬ ‫ﺑﺎزی ﻣﯽ ﮐﻨﺪ؟ ﺑﻪ ﺑﺎور ﻣﻦ ﻧﻘﺶ اﺳﻼم، ﻧﻘﺸﯽ ﺑﻐﺎﻳﺖ ﺑﻨﻴﺎدﻳﻦ اﺳﺖ و اﮔﺮ ﻋﺮﺑﯽ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻧﺒﺎﺷﺪ، دﻳﮕﺮ ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺧﻮد‬ ‫را ﻋﺮﺑﯽ اﺻﻴﻞ ﺑﺪاﻧﺪ، و اﮔﺮ هﻢ ﺑﺪاﻧﺪ، ﮐﺴﯽ ﺑﻪ او اﻋﺘﻨﺎﺋﯽ ﻧﺨﻮاهﺪ ﮐﺮد. اﮔﺮ ﻣﺼﺮ و ﺳﻮرﻳﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﭼﻤﺎق ﺑﻪ اﺳﻼم‬ ‫ﮔﺮوﻳﺪﻧﺪ و زﺑﺎن و هﻮﻳﺖ ﻣﻠﯽ ﺧﻮﻳﺶ را از دﺳﺖ دادﻧﺪ، اﮐﻨﻮن ﺑﺎ هﻮﻳﺖ ﻋﺮﺑﯽ زﻧﺪﻩ اﻧﺪ و اﮔﺮ ﺁﻧﺮا از اﻳﻦ ﮐﺸﻮرهﺎ‬ ‫ﺑﮕﻴﺮی، ﺗﻼش ﻋﻤﻴﻖ ﻣﯽ ﻃﻠﺒﺪ ﮐﻪ ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻨﯽ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺮاﻳﺶ ﺑﻴﺎﺑﯽ ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ ﺳﺮاﻧﺠﺎم رﺳﺎﻧﺪن ﭼﻨﻴﻦ ﭘﺮوژﻩ ای ﻧﻴﺰ‬ ‫ﭼﻨﺪان اﻣﻴﺪوار ﻧﺘﻮان ﺑﻮد. ﭘﺲ ﻣﯽ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ" :ﺳﺨﻦ از ﺟﻬﺎن ﻋﺮب، ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻦ از ﺟﻬﺎن اﺳﻼم اﺳﺖ و اﻋﺮاب‬ ‫از اﺳﻼم هﻮﻳﺖ ﻣﻠﯽ ﺧﻮﻳﺶ را وام ﻣﯽ ﮔﻴﺮﻧﺪ ".اﺳﺮاﺋﻴﻠﯽ هﺎ ﭼﻄﻮر؟ ﻣﺮﮐﺰﻳﺖ ﺁﺋﻴﻦ ﻳﻬﻮد در ﻣﻠﻴﺖ اﺳﺮاﺋﻴﻠﯽ هﻤﺎن‬ ‫ﻧﻘﺶ ﺑﻨﻴﺎدﻳﻨﯽ را ﺑﺎزی ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﺳﻼم در ﻋﺮب دارد. اﮔﺮ ﻧﺎﺳﻴﻮﻧﺎﻟﻴﺴﻢ ﻳﻬﻮدی ﻳﺎ هﻤﺎن ﺻﻬﻴﻮﻧﻴﺴﻢ ﺑﻮﺟﻮد ﺁﻣﺪ و‬ ‫ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﮐﺸﻮری ﺑﺴﺎزد، ﺑﺨﺎﻃﺮ راﺑﻄﻪ ﺗﻨﮕﺎﺗﻨﮕﺶ ﺑﺎ ﺁﺋﻴﻦ ﻳﻬﻮد ﺑﻮد .ﻧﻪ ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ از واژﻩ ﻣﺮﮐﺐ "راﺑﻄﻪ ﺗﻨﮕﺎﺗﻨﮓ"‬ ‫در اﻳﻦ ﻣﻮرد ﺑﺨﺼﻮص اﺳﺘﻔﺎدﻩ ﻧﮑﻨﻴﻢ و ﺻﺮﻳﺢ ﺑﮕﻮﻳﻴﻢ ﻓﻘﻂ ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻳﻬﻮدی ﺑﻮدﻧﺶ ﺑﻮد. ﺣﺎل اﮔﺮ ﮐﺸﻮر‬ ‫دﻣﻮﮐﺮاﺗﻴﮏ اﺳﺮاﺋﻴﻞ از ﻧﻘﺶ ﺗﺌﻮﮐﺮاﺗﻴﮏ)ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﺬهﺐ( ﺧﻮد ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﮕﻴﺮد، ﺑﯽ ﺷﮏ هﻮﻳﺖ ﻣﻠﯽ و ﻣﺎهﻴﺖ ﺧﻮد‬ ‫را از دﺳﺖ ﻣﯽ دهﺪ. ﭘﺲ ﺑﺒﻴﻨﻴﺪ ﻣﺬاهﺐ ﭼﮕﻮﻧﻪ در اﻳﻦ دو ﻣﺜﺎل در هﻮﻳﺖ ﻣﻠﯽ ﻣﺮدﻣﺎن دﺧﻴﻞ هﺴﺘﻨﺪ و ﻧﻘﺶ ﺑﻨﻴﺎدﻳﻦ‬ ‫ﺑﺎزی ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ. اﻣﺎ اﻳﺮان ﻣﺎ ﭼﻄﻮر؟ ﺑﮕﺬارﻳﺪ ﺑﻪ ﺗﺮک هﺎ هﻢ اﺷﺎرﻩ ای داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﻢ:‬ ‫ﺗﺮﮐﻬﺎ ﺑﺎ اﻳﻨﮑﻪ ﺧﻮد ﻣﺒﻠﻎ اﺳﻼم و از ﺧﻠﻴﻔﻪ ﮔﺮی هﺎی ﻋﻤﺪﻩ و ﺟﺎﻧﺸﻴﻦ اﻋﺮاب ﺑﻮدﻧﺪ، اﻣﺎ ﺑﺎز هﻮﻳﺖ ﻣﻠﯽ ﺗﺮک ﺑﺪون‬ ‫اﺳﻼم ﻧﺎﻗﺺ ﻧﻤﯽ ﺷﻮد. ﺑﻌﺒﺎرﺗﯽ، ﺗﺮک ﺑﻮدن رﺑﻄﯽ ﺑﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﻮدن ﻧﺪارد و هﻮﻳﺖ ﻣﻠﯽ ﺗﺮک ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﺪون‬ ‫اﺳﻼم - ﺣﺘﺎ - ﺑﻪ ﺣﻴﺎت ﺧﻮد اداﻣﻪ دهﺪ، ﭼﺮا ﮐﻪ اﺳﻼم ﺗﻨﻬﺎ ﻧﻘﺶ ﻣﻌﺮﻓﺘﯽ و ﻣﻌﻨﻮی، و ﻧﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎری در ﺁن ﺑﺎزی ﻣﯽ‬ ‫ﮐﻨﺪ. و ﺑﯽ ﺷﮏ هﻤﻪ ﻣﺎن ﻣﯽ داﻧﻴﻢ ﮐﻪ ﻣﻌﻨﻮﻳﺖ راﺑﻄﻪ ﺗﻨﮕﺎﺗﻨﮓ ﺑﺎ ﻓﺮهﻨﮓ دارد و ﻓﺮهﻨﮓ ذاﺗﺶ ﻣﺘﻐﻴﺮ اﺳﺖ و در‬ ‫ﻃﻮل زﻣﺎن ﺟﺎﺑﺠﺎ ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺣﺘﺎ اﻳﻦ ﺟﺎﺑﺠﺎﺋﯽ هﺎ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻣﺘﻀﺎد هﻢ ﺑﺎﺷﻨﺪ. ﭘﺲ اﺳﻼم ﻣﻌﺮف هﻮﻳﺖ ﻣﻠﯽ ﺗﺮک‬ ‫ﻧﻴﺴﺖ.‬ ‫هﻮﻳﺖ ﻣﻠﯽ اﻳﺮان ﻣﺎ ﻧﻴﺰ ﭼﻨﻴﻦ اﺳﺖ. اﻳﺮاﻧﯽ ﺑﻮدن رﺑﻄﯽ ﺑﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﻮدن ﻧﺪارد و اﮔﺮ ﺁﻧﺮا ﺟﺰﺋﯽ از ﻓﺮهﻨﮓ‬ ‫"ﻓﻌﻠﯽ" اﻳﺮان ﻣﯽ داﻧﻴﻢ، ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻣﺘﻐﻴﺮ ﺑﻮدن ﺟﻮهﺮ ﻓﺮهﻨﮓ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ در ﺁﻳﻨﺪﻩ ﺑﺨﺸﯽ از ﺁن ﺑﺤﺴﺎب ﻧﻴﺎﻳﺪ.‬ ‫ﺑﻘﻠﻢ : اﻓﺸﻴﻦ زﻧﺪ‬