You are on page 1of 5

‫ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺷﻜﻞ‪ ،‬ﺑﺮاي ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺤﺘﻮا!


‫ﻧﺎدرﻩ اﻓﺸﺎري‬

‫ﻲ داﺳﺘﺎن ﻟﻴﻠﻲ و ﻣﺠﻨﻮن( ﻣﺤﻜﻮ ِم ﻣﺤﻴﻂ ﺣﺮﻣﺴﺮاﻱﻲ ﺕﺎزﻱﺎن اﺳﺖ و ﺝﺮاﺋﻤﺶ‬ ‫او )ﻟﻴﻠ ِ‬
‫ﺑﺴﻴﺎر‪ :‬ﻱﻜﻲ ﺁﻧﻜﻪ زن ﺑﻪ دﻧﻴﺎ ﺁﻣﺪﻩ و ﭼﻮن زن اﺳﺖ‪ ،‬از هﺮ اﺧﺘﻴﺎر و اﻧﺘﺨﺎﺑﻲ‬
‫ﻣﺤﺮوم اﺳﺖ‪ .‬ﮔﻨﺎﻩ دﻱﮕﺮش زﻱﺒﺎﻱﻲ و زﻧﺪﮔﻲ در ﻣﺤﻴﻄﻲ اﺳﺖ آﻪ ﺑﻪﺝﺎي »ﺕﺮﺑﻴﺖ‬
‫ﻣﺮدان« ﺑﻪ ﻣﺤﻜﻮﻣﻴﺖ زﻧﺎن ﻣﺘﻮﺳﻞ ﻣﻲﺵﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫)ﻋﻠﻲ ﻣﻴﺮﻓﻄﺮوس(‬

‫ﻣﻦ ﺑﺎ اﻱﻦ ﻧﻈﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﻢ آﻪ ﺵﻜﻞ‪ ،‬ﺕﺎﺛﻴﺮي در ﻣﺤﺘﻮا ﻧﺪارد و ﻱﺎ اﺳﺎﺳﺎ ﻣﻘﻮﻟﻪي‬
‫ﺵﻜﻞ و ﻣﺤﺘﻮا از ارﺕﺒﺎﻃﻲ دوﻃﺮﻓﻪ ﺑﺎهﻢ ﺕﻬﻲ هﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺵﻜﻞ ﻇﺮﻓﻲ اﺳﺖ آﻪ ﻣﺤﺘﻮا‬
‫را در درون ﺧﻮد ﻣﻲﭘﻴﺮاﻱﺪ و ﺑﻪ ﻧﻤﺎﻱﺶ ﻣﻲﮔﺬارد‪ .‬ﺧﺎﻧﻪاي آﻪ ﺑﺮاﺳﺎس ﻣﻌﻤﺎري‬
‫ﻲ اﻧﺪروﻧﻲ و ﺑﻴﺮوﻧﻲ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺵﺪﻩ ﺑﺎﺵﺪ‪ ،‬ﻧﻤﻲﺕﻮاﻧﺪ ﻋﻤﻮﻣﺎ ﺝﺎﻱﮕﺎﻩ و ﻣﻨﺰﻟﮕﺎﻩ‬‫ﺳﻨﺘ ِ‬
‫زﻧﺎﻧﻲ ﺑﺎﺵﺪ آﻪ ﺝﺮات آﻨﻨﺪ ﻗﺎﺋﻢ ﺑﻪ ﺧﻮد در ﺝﺎﻣﻌﻪ ﺣﻀﻮر ﻱﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺮاي ﺕﺤﺼﻴﻞ‬
‫ﺣﻘﻮﻗﺸﺎن ﺑﺠﻨﮕﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪهﻤﻴﻦدﻟﻴﻞ هﻢ ﺵﻜﻞ‪ ،‬ﺕﺎﺛﻴﺮي ﻋﻴﻨﻲ و اﺳﺎﺳﻲ ﺑﺮ ﻣﺤﺘﻮا دارد و‬
‫ﻣﺤﺘﻮا ﻧﻴﺰ ـ هﺮ ﻣﺤﺘﻮاﻱﻲ ـ ﻧﻤﻲﺕﻮاﻧﺪ در ﻧﻬﺎﻱﺖ ﺑﻲﺵﻜﻞ ﺑﻤﺎﻧﺪ‪ ،‬و ﺵﻜﻞ ﻃﺒﻴﻌﻲ‬
‫ﺧﻮدش را آﻪ ﻧﻤﺎد هﻤﺎن ﻣﺤﺘﻮاﺳﺖ‪ ،‬ﭘﻴﺪا ﺧﻮاهﺪ آﺮد‪.‬‬
‫ﻞ ﭘﻮﺵﺶ و ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ زﻧﺎن در ﺝﻮاﻣﻊ اﺳﻼﻣﻲ ﻱﻜﻲ از هﻤﻴﻦ‬ ‫ﺵﻜ ِ‬
‫ﻣﺤﺘﻮاهﺎﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﺑﻴﺎﻧﻲ دﻱﮕﺮ ﺣﻜﻮﻣﺘﻲ آﻪ »زن« را ﺑﺮ اﺳﺎس ﺵﻜﻞ زﻧﺎﻧﮕﻲ و‬
‫ﻣﻮﺽﻮع ﺕﺤﺮﻱﻜﺶ از ﻣﺮدان ﺕﻌﺮﻱﻒ ﻣﻲآﻨﺪ‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎر اﺳﺖ آﻪ ﻇﺮف وﺝﻮدي اﻱﻦ‬
‫ﺕﻌﺮﻱﻒ را هﻢ ـ اﺝﺒﺎرا ـ اﻋﻤﺎل آﻨﺪ‪ .‬در هﻤﻴﻦ ﺣﻜﻮﻣﺖ اﺳﻼﻣﻲ ﻓﻌﻠﻲ اﻱﺮان‪ ،‬ﺵﻜﻞ‬
‫ﻇﺎهﺮي ﭘﻮﺵﺶ زﻧﺎن ـ و ﺣﺘﺎ ﻣﺮدان ـ ﺑﺮاﺳﺎس هﻤﺎن ﺕﺤﻠﻴﻞ از ﺝﻨﺴﻴﺖ ﺑﻪ اﻱﻦ‬
‫وﺽﻌﻴﺖ رﺳﻴﺪﻩ اﺳﺖ‪.‬‬
‫در ﻧﮕﺮش ﻣﺘﻮﻟﻴﺎن ﺵﻴﻌﻪ‪ :‬زﻧﺎن ﺝﺎﻣﻌﻪاي آﻪ ﺣﺠﺎب ﻧﺪارﻧﺪ و در ﭘﻮﺵﺶ‬
‫اﻱﻦ ﺕﻌﺮﻱﻒ ﺧﺎك ﻧﻤﻲﺵﻮﻧﺪ‪ ،‬روﺳﭙﻴﺎﻧﻲ هﺴﺘﻨﺪ آﻪ آﺎرﺵﺎن ـ ﻓﻘﻂ ـ ﺧﻮاﺑﻴﺪن ﺑﺎ ﻣﺮدان‬
‫ﻏﺮﻱﺒﻪ اﺳﺖ‪ .‬و آﺸﻮر اﻱﺸﺎن روﺳﭙﻲﺧﺎﻧﻪي ﺑﺰرﮔﻲ اﺳﺖ آﻪ اهﺎﻟﻲ ﺁن هﻤﻪ‬
‫ﻓﺎﺳﺪاﻻﺧﻼﻗﻨﺪ و ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﺵﻴﻌﻪ ﻧﺒﻮدن‪ ،‬آﺸﻮرﺵﺎن هﻢ ﺝﺎﻣﻌﻪي ﻓﺴﺎد و ﺕﺒﻪآﺎري‬
‫اﺳﺖ‪.‬‬
‫ن‬
‫ن ﺝﻮاﻣﻌﻲ هﻢ آﻪ ﺣﺠﺎب زﻧﺎ ِ‬ ‫و ﻻﺑﺪ در ﺕﻌﺮﻱﻒ اﻱﻦ ﺝﻤﺎﻋﺖ‪ ،‬ﻣﺮدان ﻣﺴﻠﻤﺎ ِ‬
‫ﺁن اﺝﺒﺎري ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺑﺎ دﻱﺪن هﺮ زﻧﻲ ﻣﺮﺕﺒﺎ ﺕﺤﺮﻱﻚ ﻣﻲﺵﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺑﻴﺎﻧﻲ دﻱﮕﺮ اﻱﻦ‬
‫ﻣﺮدان در اﻱﻦ آﺸﻮرهﺎ هﻴﭻآﺎري ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺠﺰ اﻱﻦ آﻪ ﻓﻘﻂ ﻣﻮاﻇﺐ ﺑﻨﺪ ﺕﻨﺒﺎﻧﺸﺎن‬
‫ﺑﺎﺵﻨﺪ‪.‬‬
‫رﺽﺎ ﺵﺎﻩ ﻱﻜﻲ از آﺴﺎﻧﻲ ﺑﻮد آﻪ درﻱﺎﻓﺖ‪ :‬ﺑﺮاي ﺕﻐﻴﻴﺮ در ﻋﻤﻖ ﺝﺎﻣﻌﻪ‪،‬‬
‫ﺕﻐﻴﻴﺮاﺕﻲ در ﺵﻜﻞ آﺸﻮر ﻻزم اﺳﺖ؛ ﭼﻮن ﺵﺮاﻱﻂ وﻱﮋﻩي ﺝﻬﺎﻧﻲ در ﺁن دوران ﺑﻪ‬
‫او ﻓﻬﻤﺎﻧﺪﻩ ﺑﻮد آﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر اﺕﻮدﻱﻨﺎﻣﻴﻚ ﺕﻐﻴﻴﺮ از ﺵﻜﻞ ﺵﺮوع ﺵﺪﻩ‪ ،‬در ﻧﻬﺎﻱﺖ ﺑﻪ‬
‫دﮔﺮﮔﻮﻧﻲ در ﻣﺤﺘﻮا ﻣﻲاﻧﺠﺎﻣﺪ‪.‬‬
‫ﺵﺎﻱﺪ آﺴﺎﻧﻲ ﻣﺜﻞ ﺑﺎزﻣﺎﻧﺪﮔﺎن ﻓﻜﺮي ﺣﺰب ﺕﻮدﻩ و هﻤﺴﻨﺨﺎن ﺵﻴﻌﻪﺵﺎن ﺑﻪ‬
‫رﺽﺎﺵﺎﻩ اﻱﺮاد ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ آﻪ اﻱﻦ ﺕﻐﻴﻴﺮات را از ﺑﺎﻻ و ﺑﺎﻻﺝﺒﺎر اﻋﻤﺎل آﺮدﻩ اﺳﺖ؛ اﻣﺎ‬
‫اﮔﺮ ﺝﺎﻣﻌﻪي ﺁن روز اﻱﺮان را ﺑﺸﻨﺎﺳﻴﻢ و درك آﻨﻴﻢ آﻪ ارﺕﺠﺎع ﺕﺎ ﻋﻤﻖ رگ و ﭘﻲ‬
‫ﺝﺎﻣﻌﻪ ﻧﻔﻮذ آﺮدﻩ‪ ،‬ﻣﻠﺖ را ﺑﺎﻻﺝﺒﺎر و ﻃﻲ ﻗﺮنهﺎي ﻣﺘﻮاﻟﻲ‪ ،‬ﺑﻪ ﺁن »ﺵﻜﻞ‬
‫ارﺕﺠﺎﻋﻲ« ﺕﻐﻴﻴ ِﺮ ﺵﻜﻞ دادﻩ ﺑﻮد‪ ،‬درك اﻱﻦ ﺽﺮب و ﻓﺸﺎر‪ ،‬زﻱﺎد هﻢ ﻋﺠﻴﺐ و‬
‫ﻏﻴﺮﻋﺎدي ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻧﺨﻮاهﺪ ﺁﻣﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﺑﻴﺎﻧﻲ ﺹﺮﻱﺢﺕﺮ اﻣﺮوزﻩ و ﺑﺎ ﺵﻨﺎﺧﺘﻲ آﻪ از ﻣﻜﺎﻧﻴﺴﻢ اﻋﻤﺎل ﻧﻔﻮذ رهﺒﺮي‬
‫ك ﺁن‬
‫ﺵﻴﻌﻪ ـ ﺑﺮاي در ﻣﻨﮕﻨﻪ ﻧﮕﻪ داﺵﺘﻦ ﻣﺮدم ـ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺎدي و ﻣﻠﻤﻮس دارﻱﻢ‪ ،‬در ِ‬
‫ﺵﻴﻮﻩي ﺕﻐﻴﻴﺮ‪ ،‬ﭼﻨﺪان هﻢ ﻣﺸﻜﻞ ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻦ ﺑﺮاي ﺕﻐﻴﻴﺮ ﺵﻜﻞ ﺝﺎﻣﻌﻪ از ﺁن ﺹﻮرت ﺑﺪوي و اﺝﺒﺎري‪،‬‬
‫ﺵﻴﻮﻩي ﺵﻨﺎﺧﺘﻪ ﺵﺪﻩي دﻱﮕﺮي هﻨﻮز هﻢ ﻣﻮﺝﻮد ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬و اﮔﺮ آﺴﻲ ﺑﺨﻮاهﺪ ﺝﺎﻣﻌﻪ‬
‫را از درون ﻣﺘﺤﻮل آﻨﺪ‪ ،‬ﻧﺎﮔﺰﻱﺮ ﺑﻪ ﺝﻨﮕﻲ اﺳﺎﺳﻲ ﺑﺎ ﻓﺴﻴﻞهﺎي رﺳﻮب ﺵﺪﻩ در ﻣﺘﻦ‬
‫ﺝﺎﻣﻌﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﻱﻦ ﻓﻀﻮﻻت را ﺝﺰ ﺑﺎ ﭼﻜﺶ و ﻓﺸﺎر ﻧﻤﻲﺕﻮان از ﻣﺘﻦ ﺝﺎﻣﻌﻪ ﭘﺎك‬
‫آﺮد‪.‬‬
‫ﻣﺘﺎﺳﻔﺎﻧﻪ ﺝﻨﮓ رﺽﺎ ﺵﺎﻩ ﺑﺮاي آﻤﺮﻧﮓ آﺮدن ﻧﻘﺶ ﻣﺨﺮب ﻋﻠﻤﺎي ﺵﻴﻌﻪ در‬
‫ﻣﺘﻦ ﺝﺎﻣﻌﻪ ﻋﻤﻼ ﻧﺎﻣﻮﻓﻖ ﻣﺎﻧﺪ‪ .‬و اﻱﻦ »ﺕﻐﻴﻴﺮ ﺵﻜﻞ« ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ در ﺝﺎﻣﻌﻪ ﻧﻬﺎدﻱﻨﻪ‬
‫ﻞ ﺝﺎﻣﻌﻪ را ـ آﻪ‬‫ﺵﻮد؛ ﺑﺎﻟﻄﺒﻊ رﺽﺎ ﺵﺎﻩ هﻢ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ‪ ،‬ﺣﺘﺎ ﺑﺎ اﻋﻤﺎل ﻓﺸﺎر‪ ،‬ﺵﻜ ِ‬
‫ارﺕﺠﺎع در ﻣﺘﻦ و ﺑﺴﺘﺮ ﺁن ﺝﺮﻱﺎن دارد ـ ﺕﻐﻴﻴﺮ دهﺪ؛ و دﻱﺪﻱﻢ آﻪ رهﺒﺮي ﺵﻴﻌﻪ‬
‫ﺕﻮاﻧﺴﺖ ﭘﺲ از ﭼﻨﺪ دهﻪ ‪ ،‬در ﻱﻚ ﻓﺮﺹﺖ ﺕﺎرﻱﺨﻲ وﻱﮋﻩ دوﺑﺎرﻩ ﺝﺎﻣﻌﻪ را ﺑﻪ هﻤﺎن‬
‫ﺖ ﺝﺎﻣﻌﻪ وارد‬ ‫ﻞ ﻣﺪﻧﻴ ٍ‬
‫»ﺵﻜﻞ ارﺕﺠﺎﻋﻲ دﻱﺮﻱﻦ« ﺑﺎزﮔﺮداﻧﺪﻩ‪ ،‬ﻓﺸﺎ ِر ﻣﻀﺎﻋﻔﻲ را ﺑﺮ آ ِ‬
‫ﺁورد‪ .‬آﻤﺎ اﻱﻨﻜﻪ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ هﻤﺎن ﻣﺤﺘﻮاي ارﺕﺠﺎﻋﻲ ﺝﺎري در ﻣﺘﻦ ﺝﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬ﭘﺲ از‬
‫ﺧﺮوج رﺽﺎﺵﺎﻩ از اﻱﺮان‪ ،‬ﺑﻪ ﻗﻮل ﺁن ﻓﺮزاﻧﻪي ﻋﺰﻱﺰ‪ ،‬ﭘﺴﺮش هﻤﻴﻦ دﺳﺘﺂورد ﻧﺎزل‬
‫او را هﻢ ﺑﻪ ﺑﺎد داد و رهﺒﺮي ﺵﻴﻌﻪ ﺑﺎ آﻮﺵﺶهﺎﻱﻲ ﭘﻲﮔﻴﺮ ﻣﻮﻓﻖ ﺵﺪ‪ ،‬ﺵﺮاﻱﻂ‬
‫اﺝﺘﻤﺎﻋﻲ را ﻣﺠﺪدا ﺑﻪ وﺽﻌﻴﺖ ﭘﻴﺸﻴﻦ ﺑﺎزﮔﺮداﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻣﺎ هﻤﻴﻦ ﺕﻐﻴﻴﺮ ﺵﻜﻞ و هﻤﺎن ﺕﻼش زﻣﻴﻨﻪاي ﺵﺪ آﻪ اوﻻ ﺑﻪ ﻗﺪرت و ﺕﻘﺪس‬
‫ﺖ ﻋﻠﻤﺎ‪ ،‬ﺽﺮﺑﻪاي ﺵﻜﻠﻲ وارد ﺁﻱﺪ‪ ،‬ﺛﺎﻧﻴﺎ اﻱﻦ ﺕﻐﻴﻴﺮ ﺵﻜﻞ ﭘﻴﺶزﻣﻴﻨﻪاي ﺵﺪ آﻪ‬ ‫ﺣﺎآﻤﻴ ٍ‬
‫زﻧﺎن ﺑﺴﻴﺎري ـ ﭼﻪ در ﺁن دوران و ﭼﻪ ﺑﻌﺪ از ﺁن ـ ﺑﻪ ﻣﺘﻦ ﺝﺎﻣﻌﻪ آﺸﺎﻧﺪﻩ ﺵﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ‬
‫ﺑﻴﺎﻧﻲ دﻱﮕﺮ هﻤﺎن ﺕﻼش ـ اﮔﺮ ﺑﻲاﻧﺼﺎف ﻧﺒﺎﺵﻴﻢ ـ ﻣﻘﺪﻣﻪي وﺽﻌﻴﺘﻲ ﺵﺪ آﻪ زن‬
‫اﻱﺮاﻧﻲ اﻣﺮوز آﻤﺎآﺎن درﮔﻴﺮ ﺁن اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﻱﻦ ﺳﺎلهﺎ ﺑﺎ اﻱﻦآﻪ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻓﻌﻠﻲ اﻱﺮان دﻱﻨﻲ اﺳﺖ و ﻋﻠﻤﺎ ﺕﻤﺎم و آﻤﺎل ﺑﻪ ﻗﺪرت‬
‫ﺣﻜﻮﻣﺘﻲ دﺳﺖ ﻱﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ؛ اﻣﺎ ﺕﻼﺵﺸﺎن ﺑﺮاي ﺕﻐﻴﻴﺮ ﺵﻜﻞ »ﻣﺠﺪد« ﺝﺎﻣﻌﻪ ﺑﻪ روال‬
‫ﻞ آﺎﻣﻼ واﺽﺢ آﻪ‪:‬‬ ‫دوران ﻗﺎﺝﺎر و ﻗﺒﻞ از ﺁن ﻋﻤﻼ ﻧﺎﻣﻮﻓﻖ ﻣﺎﻧﺪﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ اﻱﻦ دﻟﻴ ِ‬
‫ﺕﻐﻴﻴﺮ ﻣﺎهﻴﺖ و ﺕﻌﻮﻱﺾ هﻮﻱﺖ ﺝﺎﻣﻌﻪ و ﺕﻌﺮﻱﻒ ﺝﺪﻱﺪ از ﺁن از ﻣﻮﺽﻮع زن و ﺣﻖ‬
‫و ﺣﻘﻮﻗﺶ دﻱﮕﺮ ﺑﺮﮔﺸﺖﭘﺬﻱﺮ ﻧﻴﺴﺖ و ﻣﺘﻮﻟﻴﺎن ﺝﻤﻬﻮري اﺳﻼﻣﻲ ـ ﺧﻮد ـ ﺑﻪ ﻋﺪم‬
‫ﺕﻮﻓﻴﻘﺸﺎن در ﺕﻐﻴﻴﺮ ﺵﻜﻞ ﺝﺎﻣﻌﻪ آﻪ ﺑﺎ ﻣﺤﺘﻮاي ارﺕﺠﺎﻋﻲﺵﺎن هﻤﺨﻮاﻧﻲ داﺵﺘﻪ ﺑﺎﺵﺪ‪،‬‬
‫اذﻋﺎن دارﻧﺪ‪.‬‬
‫اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺎﻱﺪ ﺕﻮﺝﻪ داﺵﺖ آﻪ ﺕﻼش ﺕﻚﺕﻚ زﻧﺎن اﻱﺮاﻧﻲ ﻃﻲ ﺹﺪﺳﺎل اﺧﻴﺮ و‬
‫ﺣﺘﺎ ﭘﻴﺶ از ﺁن ـ ﺑﺎ هﺮ اﻧﺪﻱﺸﻪ و هﺮ ﻧﻘﻄﻪ ﻋﺰﻱﻤﺘﻲ ـ ﺑﺮاي درﻱﺪن اﻱﻦ »آﻔﻦ ﺳﻴﺎﻩ«‬
‫ﺖ ﺕﻌﺮﻱﻒ ﺝﺪﻱﺪ از ﻣﻮﺽﻮع زن‬ ‫و هﻤﭽﻨﻴﻦ ارﺕﺒﺎط اﺝﺒﺎري ﺝﺎﻣﻌﻪ ﺑﺎ ﻏﺮب و ﺵﻨﺎﺧ ٍ‬
‫ﻧﻤﻲﺕﻮاﻧﺴﺖ در ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺝﺎﻣﻌﻪ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻋﻠﻤﺎء ﺑﻲﺕﺎﺛﻴﺮ ﺑﺎﺵﺪ و ﻧﻤﻲﺕﻮاﻧﺪ ﺳ ِﺪِﺣﺠﺎب‬
‫را ﺳﻮراخ ﻧﻜﻨﺪ و در ﻧﻬﺎﻱﺖ ﺑﻪ رﻱﺰش اﻱﻦ ﺳ ِﺪ ـ ﻱﻌﻨﻲ ﻣﺬهﺐ ﺣﺎآﻢ ـ ﻣﻨﺠﺮ ﻧﺸﻮد‪.‬‬
‫ﺕﺎ ﺁﻧﺠﺎ آﻪ ﺕﺎرﻱﺦ ﻣﻌﺎﺹﺮ اﻱﺮان ﺧﺒﺮ ﻣﻲدهﺪ‪ ،‬اوﻟﻴﻦ ﺑﺎﻧﻮﻱﻲ آﻪ ﺕﻮاﻧﺴﺖ ـ‬
‫ﻋﻠﻴﺮﻏﻢ داﺵﺘﻦ درﺝﻪي اﺝﺘﻬﺎد ﻣﺬهﺒﻲ ـ اﻱﻦ »آﻔﻦ ﺳﻴﺎ« را از ﺳﺮ ﺑﺮدارد و‬
‫ﻲ ﺣﺎﺽﺮ در ﻣﺘﻦ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖهﺎي ﺳﻴﺎﺳﻲ و اﺝﺘﻤﺎﻋﻲ‬ ‫ﺕﻌﺮﻱﻒ آﺎﻣﻼ ﺕﺎزﻩاي از زن اﻱﺮاﻧ ِ‬
‫دوراﻧﺶ ﺑﺪهﺪ‪ ،‬ﻃﺎهﺮﻩ ﻗﺮﻩاﻟﻌﻴﻦ ـ زرﻱﻦﺕﺎج ﻗﺰوﻱﻨﻲ ـ از رهﺒﺮان ﺑﺎﺑﻴﻪ ﺑﻮد آﻪ ‪150‬‬
‫ﺳﺎل ﭘﻴﺶ ﺑﻪ اﻱﻦ ﻣﻬﻢ هﻤﺖ ﮔﻤﺎﺵﺖ‪ .‬ﻃﺎهﺮﻩ ﺕﻮاﻧﺴﺖ ﺑﺎ ﺵﺠﺎﻋﺘﻲ ﺑﻲﻧﻈﻴﺮ ـ ﺑﺎ ﺁن‬
‫ﺕﻌﺮﻱﻒ آﻬﻨﻪ از زن اﻱﺮاﻧﻲ ـ ﺑﺠﻨﮕﺪ و در ﻧﻬﺎﻱﺖ ﺳﺮش را ﻧﻴﺰ ﺑﺮ ﺳ ِﺮ ﺁرﻣﺎﻧﺶ‬
‫ﺑﮕﺬارد‪ .‬ﺣﺮآﺘﻲ آﻪ ﻣﺎ ﺣﺎﻻ ﺑﻪ ﺁن »اﻧﺘﺨﺎب ﺁزاداﻧﻪي ﭘﻮﺵﺶ« ﻱﺎ »ﺁزادي اﻧﺘﺨﺎب‬
‫ﭘﻮﺵﺶ« ﻣﻲﮔﻮﻱﻴﻢ‪ .‬هﺮﭼﻨﺪ ﻧﺎﺹﺮاﻟﺪﻱﻦ ﺵﺎﻩ ﺕﻼش ﺑﺴﻴﺎر آﺮد آﻪ اﻱﻦ ﺑﺎﻧﻮي ﺁزادﻩ را‬
‫ﺑﻪ ﺣﺮﻣﺶ ﺑﻜﺸﺎﻧﺪ و او را ـ ﺑﻪ ﺕﻌﺒﻴﺮ ﺧﻮدش ـ ﺑﺎﻧﻮي ﺣﺮم ﮔﺮداﻧﺪ و در ﻧﻬﺎﻱﺖ هﻤﺎن‬
‫ﺕﻌﺮﻱﻒ »زن ﺣﺮﻣﺴﺮاﻱﻲ« را در ﻣﻮرد او و ﺑﺎﻟﻄﺒﻊ ﺑﻘﻴﻪي زﻧﺎن اﻟﻘﺎء آﻨﺪ؛ اﻣﺎ اﻱﻦ‬
‫ﺑﺎﻧﻮي ﺵﺎﻋﺮ و ﺳﻨﺖﺵﻜﻦ ـ اﮔﺮ ﺑﺘﻮان ﺵﺮاﻱﻂ ﺣﺎآﻢ ﺑﺮ ﺝﻮ ﺝﺎﻣﻌﻪي ‪ 150‬ﺳﺎل ﭘﻴﺶ‬
‫اﻱﺮان را ﺕﺼﻮر آﺮد ـ ﺑﻪ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﺵﺎﻩ ﺝﻮاب ﻣﻨﻔﻲ داد و درﭘﺎﻱﺎن هﻢ ﺝﺎﻧﺶ را در‬
‫راﻩ ﺁرﻣﺎن ﺁزادﻱﺨﻮاهﺎﻧﻪاش ﮔﺬاﺵﺖ‪ .‬ﻧﺘﻴﺠﻪ از ﭘﻴﺶ ﻣﻌﻠﻮم ﺑﻮد‪ :‬او را ﺑﻪ دﺳﺘﻮر‬
‫رهﺒﺮي ﺵﻴﻌﻪ ﺧﻔﻪ آﺮدﻧﺪ و در ﭼﺎﻩ اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﺑﻴﺎﻧﻲ دﮔﺮ ﻃﺎهﺮﻩ ﺕﻮاﻧﺴﺖ اﻱﻦ اﺹﻞ اﺹﻮﻟﻲ را ﺛﺎﺑﺖ آﻨﺪ آﻪ‪ :‬ﺑﺪون‬
‫ﺑﺮاﻓﻜﻨﺪن اﻱﻦ ﺵﻜﻞ‪ ،‬ﺕﺼﻮ ِر ﺕﻐﻴﻴﺮ در ﻣﺤﺘﻮا ﻧﻴﺰ ﺑﺎوري آﻤﺪي ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻧﻴﺴﺖ و ﭼﻮن‬
‫اﻧﺪﻱﺸﻪاش ﺑﺮ ﭘﺎﻱﻪي ﺑﺮاﺑﺮي هﻤﻪي اﻧﺴﺎنهﺎ ـ ﺑﻲﺕﻔﺮﻱﻖ زﻧﺎﻧﻪ و ﻣﺮداﻧﻪ ـ اﺳﺘﻮار‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬در ﺑﺪو اﻣﺮ ﺑﺎﻱﺪ ﺁن ﺵﻜﻞ آﻬﻨﻪ را ﻧﻔﻲ ﻣﻲآﺮد‪ .‬از ﻧﻈﺮ او راﻩ ﺕﺮﻗﻲ ﻣﻠﺖ ـ آﻪ‬
‫اﻟﺰاﻣﺎ از ﺑﺴﺘﺮ رهﺎﻱﻲ زﻧﺎن ﻣﻲﮔﺬرد ـ درﻱﺪن‪ ،‬ﺳﻮﺧﺘﻦ و رﻓﻊ ﺣﺠﺎب اﺝﺒﺎري ﺑﻮد‪،‬‬
‫ﭘﻴﺎﻣ ٍﺪ در اﻓﺘﺎدن ﺑﺎ ﺁن رﺳﻮﺑﺎت آﻬﻨﻪ هﻢ از ﭘﻴﺶ ﻣﻌﻠﻮم و ﻧﺎﮔﺰﻱﺮ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺣﺪود ‪ 85‬ﺳﺎل ﭘﺲ از اﻱﻦ ﺕﺤﻮل ـ ﻱﻌﻨﻲ ﺑﺮاﻓﻜﻨﺪن ﺣﺠﺎب از ﭼﻬﺮﻩي‬
‫ﻃﺎهﺮﻩ ـ و اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺎ ﭘﻴﺶزﻣﻴﻨﻪهﺎﻱﻲ آﻪ از ﺳﺎل ‪ 1300‬ﺁﻏﺎز ﺵﺪﻩ ﺑﻮد‪ ،‬رﺽﺎ ﺵﺎﻩ در‬
‫ﺕﻼﺵﻲ ﻣﺴﺘﻤﺮ ﺑﺮاي ﺕﻐﻴﻴﺮ ﺵﻜﻞ ﺝﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬زﻧﺎن و ﻣﺮدان را ﺑﻪ ﺑﺮداﺵﺘﻦ ﺣﺠﺎب و‬
‫ﻲ ﻣﻮﺝﻮد در ﺝﺎﻣﻌﻪ ﻣﺠﺒﻮر ﺳﺎﺧﺖ‪ .‬اﻱﻦ ﺣﺮآﺖ در‬ ‫رهﺎ ﺵﺪن از ﺵﻜﻞ ﺳﻨﺘﻲ ﺕﺤﻤﻴﻠ ِ‬
‫ﺳﻴﺮ ﺕﻜﺎﻣﻠﻲ ﺧﻮد زﻣﻴﻨﻪاي ﺵﺪ آﻪ زﻧﺎن ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ از زﻱﺮزﻣﻴﻦهﺎ‪ ،‬اﻧﺪروﻧﻲهﺎ‪ ،‬ﭘﺸﺖ‬
‫ﺐ ﺵﻴﻌﻪ ﺑﻴﺮون ﺑﻴﺎﻱﻨﺪ و‬ ‫ﻂ ﻣﺬه ِ‬
‫ي ﻧﺎﺵﻲ از ﺕﺴﻠ ٍ‬ ‫ﭘﺮدﻩهﺎ و ﺁﻧﺴﻮي دﻱﻮارهﺎي ﻣﺮدﺳﺎﻻر ِ‬
‫ﺵﻜﻞ ﺝﺎﻣﻌﻪ را آﻤﻲ ﺕﻐﻴﻴﺮ ﺑﺪهﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻦ ﺕﻤﺎم ﺣﺮآﺎت ﻏﻴﺮارﮔﺎﻧﻴﻚ و ﺣﺘﺎ ارﮔﺎﻧﻴﻚ زﻧﺎن اﻱﺮاﻧﻲ ﺑﺪون‬
‫ﻲ رﻓﻊ ﺣﺠﺎب ﻧﻤﻲﺕﻮاﻧﺴﺖ آﺎﻣﻞ و ﻣﻮﺛﺮ ﺑﺎﺵﺪ‪.‬‬ ‫ﮔﺬار از ﺁن ﻣﺮﺣﻠﻪي وﻱﮋﻩي ﺕﺎرﻱﺨ ِ‬
‫اﻱﻦ اﻣﻜﺎن هﻢ ﺑﻪ ﺕﻨﻬﺎﻱﻲ و در ﺁن ﺵﺮاﻱﻂ ﺧﺎص‪ ،‬ﺑﺎ ﻓﺸﺎ ِر از ﺑﺎﻻ ﻣﻤﻜﻦ ﺵﺪ‪ .‬زن‬
‫ﻲ رﺳﻮب‬ ‫اﻱﺮاﻧﻲ ﭘﺲ از اﻱﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪي ﺕﺎرﻱﺨﻲ ﺕﻮاﻧﺴﺖ از زﻱﺮ ﻱﻮغ ﻣﺬهﺐ وارداﺕ ِ‬
‫آﺮدﻩ در ﻣﺘﻦ ﺝﺎﻣﻌﻪي ﻣﺮدﺳﺎﻻر ﻣﺎ ـ ﻓﻘﻂ آﻤﻲ ـ رهﺎ ﺵﻮد و ﺑﻪ ﻣﺘﻦ ﺝﺎﻣﻌﻪ ﭘﺎي‬
‫ﻞ ﺣﻘﻮﻗﺶ ﺑﻪ ﻣﺒﺎرزﻩ ﺑﺮﺧﻴﺰد‪.‬‬ ‫ﺑﮕﺬارد و ﺑﺮاي ﺕﺤﺼﻴ ِ‬
‫ﺑﻪ هﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ رﻓﻊ ﺣﺠﺎب ﺕﺎﺛﻴﺮي ﺝﺪي در ﻓﻬﻢ ﺝﺎﻣﻌﻪ و ﺑﺨﺼﻮص ﻓﻬﻢ‬
‫زﻧﺎن ﻣﺎ از ﻣﻮﺽﻮع ﺁزادي و ﺣﻘﻮﻗﺸﺎن ﮔﺬاﺵﺖ‪.‬‬
‫راﻩ دﻱﮕﺮي ﻧﺒﻮد آﻪ ﺑﺘﻮان ﭼﻬﺮﻩي اﻱﺮان ﻋﻘﺐ ﻣﺎﻧﺪﻩ را از ﭼﻬﺮﻩي‬
‫اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻃﺎﻟﺒﺎن ﻣﺘﻤﺎﻱﺰ آﺮد‪ .‬اﻱﻦ ﺕﺤﻮل ﺑﻪ ﻣﺎ ﻱﺎد داد آﻪ ﻣﻲﺕﻮان اﻱﺮاﻧﻲ ﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ‬
‫هﻤﺰﻣﺎن ارﺕﺠﺎع و واﭘﺴﮕﺮاﻱﻲ را از ﻣﺘﻦ ﺝﺎﻣﻌﻪ ﺵﺴﺖ‪ .‬در ﺵﺮاﻱﻂ ﻓﻌﻠﻲ ﺝﺎﻣﻌﻪ‬
‫ﻲ ﻣﺮدﺳﺎﻻ ِر ﺣﺎآﻢ ﺑﺮ ﻣﺘﻦ ﺝﺎﻣﻌﻪ اﺳﺖ آﻪ ﻣﺎﻧﻊ هﺮ ﻧﻮع‬ ‫ﮓ ﻣﺬهﺒ ِ‬
‫وﺝﻮ ِد هﻤﻴﻦ ﻓﺮهﻨ ٍ‬
‫ﺕﺤﻮﻟﻲ در ﺵﻜﻞ و ﻣﺤﺘﻮاي ﺝﺎﻣﻌﻪ ﻣﻲﺵﻮد‪ .‬ﺝﺎﻣﻌﻪي ﺳﺘﺮون و ﻧﺎزا را ﻣﺘﺎﺳﻔﺎﻧﻪ ﺑﺎﻱﺪ‬
‫ﺑﺎ ﺕﻠﻘﻴﺢ ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ و از ﺑﻴﺮون و ﺑﺎﻻﺝﺒﺎر ﺑﻪ ﺑﺴﺘﺮ ﺝﺎﻣﻌﻪي ﺝﻬﺎﻧﻲ آﺸﺎﻧﺪ؛ ﺕﺎ اﻣﻜﺎن‬
‫ﻱﺎﺑﺪ در ﺝﺮﻱﺎن ﺳﺮﻧﻮﺵﺖ ﺧﻮﻱﺶ راهﻲ ﭘﻴﺪا آﻨﺪ‪.‬‬
‫ش رﺽﺎ ﺵﺎﻩ ﺑﺮاي ﺛﺒﺖ او در ﺕﺎرﻱﺦ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آﺴﻲ‬ ‫ﺑﻪﻧﻈﺮﻣﻦ‪ ،‬هﻤﻴﻦ ﻱﻚ ﺕﻼ ِ‬
‫آﻪ آﻮﺵﻴﺪ اﻱﺮان را ﺑﻪ ﺵﺎهﺮاﻩ ﺕﻤﺪن ﺑﻜﺸﺎﻧﺪ و از ﻋﻘﺐﻣﺎﻧﺪﮔﻲ اﻱﺮان ﺝﻠﻮﮔﻴﺮي آﻨﺪ‪،‬‬
‫آﺎﻓﻲ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻣﻦ ﺑﺎ ﻧﻈﺮ ﺁن ﭘﮋوهﺸﮕﺮ ﺁواﻧﮕﺎرد اﻱﺮاﻧﻲ ﻣﻮاﻓﻘﻢ آﻪ‪ :‬هﺮآﺴﻲ را ﺑﺎﻱﺪ ﺑﺎ‬
‫ﺕﻮﺝﻪ ﺑﻪ »ﻣﻌﺪل« اﻋﻤﺎل و ﺑﺎزﺕﺎب اﻗﺪاﻣﺎﺕﺶ ﺵﻨﺎﺧﺖ‪ .‬اﺳﺎﺳﺎ ﻧﻔﺲ آﺸﺎﻧﺪن زﻧﺎن ﺑﻪ‬
‫ﺑﻴﺮون از ﺧﺎﻧﻪهﺎ و ﺵﺮآﺖ دادﻧﺸﺎن در ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺳﺮﻧﻮﺵﺖ ﺧﻮدﺵﺎن ـ ﺑﺎ ﺵﻨﺎﺧﺘﻲ آﻪ‬
‫اﻱﻦ روزهﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻋﻴﻨﻲ و ﻣﺎدي از رهﺒﺮي ﻣﺬهﺐ ﺵﻴﻌﻪ دارﻱﻢ ـ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺕﻨﻬﺎﻱﻲ‬
‫دل ﺵﻴﺮ ﻣﻲﺧﻮاهﺪ و از ﻋﻬﺪﻩي هﺮ »ﺑﺰ«ي هﻢ ﺑﺮﻧﻤﻲﺁﻱﺪ‪ .‬ﺕﻨﻬﺎ »ﻣﺮدي آﻬﻦ‬
‫ﻣﻲﺧﻮاهﺪ« آﻤﺎ اﻱﻨﻜﻪ ﺵﺎﻩ ﺑﻌﺪي ﻧﻪﺕﻨﻬﺎ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ در راﻩ ﺁزادي زﻧﺎن ﻗﺪم ﻣﻮﺛﺮي‬
‫ﺑﺮدارد آﻪ ﺧﻮد زﻣﻴﻨﻪ ﺳﺎز ﺑﻪ ﺣﻜﻮﻣﺖ رﺳﻴﺪن ﻣﺎﻣﻮتهﺎﻱﻲ ﺵﺪ آﻪ ﭘﺲ از ﺁن‬
‫ﺣﺮآﺖ ـ اﮔﺮ اﺳﺘﻤﺮار ﻣﻲﻱﺎﻓﺖ ـ ﻣﻲﺑﺎﻱﺪ‬
‫ﺕﺎ ﺑﺤﺎل هﻔﺘﺎد آﻔﻦ هﻢ ﭘﻮﺳﺎﻧﺪﻩ ﺑﺎﺵﻨﺪ‪ .‬در واﻗﻊ ﻣﺤﻤﺪ رﺽﺎ ﺵﺎﻩ ﺑﻪ دﻟﻴﻞ ﻋﺪم درك‬
‫درﺳﺖ از ﺵﺮاﻱﻂ و »ﺕﺤﻠﻴﻞ ﻣﺸﺨﺺ از ﺵﺮاﻱﻂ ﻣﺸﺨﺺ« و ﺕﻤﺎﻱﻞ روز اﻓﺰوﻧﺶ‬
‫ﺑﻪ ﭼﻨﺪ روزي ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﺮﺳﺮ آﺎر ﻣﺎﻧﺪن‪ ،‬زﻣﻴﻨﻪﺳﺎ ِز ﺑﻪ ﻗﺪرت رﺳﻴﺪن ﺑﻨﻴﺎد ارﺕﺠﺎع‬
‫ﻣﺬهﺒﻲ و ﺁﭘﺎرﺕﺎﻱﺪ دﻱﻨﻲ ﺵﺪ‪ .‬و اﻱﻦ ادﻋﺎ آﻪ‪ :‬وﻟﻴﻌﻬﺪ ﻣﺤﻤﺪرﺽﺎ ﺵﺎﻩ ﭘﻬﻠﻮي ـ ﻧﻪ‬
‫ﭘﺴﺮش ـ آﻪ ﺵﺨﺺ ﺳﻴﺪ روح اﷲ ﺧﻤﻴﻨﻲ ﺑﻮد‪ ،‬زﻱﺎد هﻢ ﻏﻴﺮ ﻣﻨﻄﻘﻲ ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬