You are on page 1of 3

‫ﻗﺴﻤﺖ دوم‬

‫ﺑﺮﻳﺪﻩ هﺎی از ﺗﺎرﻳﺦ اﻳﺮان‬

‫ر‪ .‬راﺳﺦ ‪Roshangaran.aol.com‬‬

‫ﮔﺎو ﻣﻘﺪس ﺷﻔﺎ ﻣﯽ ﺑﺨﺸﺪ!‬


‫داﺳﺘﺎن از ﺁﻧﺠﺎ ﺁﻏﺎز ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ ١٢٦٥‬ﻗﻤﺮی در ﺗﺒﺮﻳﺰ ﻗﺼﺎﺑﯽ‪ ،‬ﮔﺎوی را ﺑﺮای‬
‫ذﺑﺢ ﺑﻪ ﮐﺸﺘﺎرﮔﺎﻩ ﻣﯽ ﺑﺮد‪ .‬از دﺳﺖ ﻗﻀﺎ‪ ،‬ﮔﺎو هﺮاﺳﺎن ﺑﻨﺪ ﮔﺴﻴﺨﺘﻪ و ﺑﻪ ﺑﻘﻌﻪ ای ﺑﻨﺎم » ﺻﺎﺣﺐ‬
‫اﻻﻣﺮ« ﭘﻨﺎﻩ ﻣﯽ ﺑﺮد‪ .‬ﻗﺼﺎ ب ﺑﻪ ﻣﺤﺾ ورود ﺑﻪ ﺑﻘﻌﻪ ﺟﺎن ﺑﻪ ﺟﺎن ﺁﻓﺮﻳﻦ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﮐﺮدﻩ و در ﺷﻬﺮ‬
‫ﻏﻮﻏﺎﻳﯽ ﺑﺮ ﭘﺎ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺗﺒﺮﻳﺰ ﺷﻬﺮ ﺻﺎﺣﺐ اﻻﻣﺮ اﺳﺖ و ﺑﺎﻳﺪ از ﻣﺎﻟﻴﺎت و ﺣﮑﻢ ﻣﻌﺎف ﺷﻮد‪.‬‬
‫ﮔﺎو ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ ﺑﻮﺳﻴﻠﻪ ﻣﻼﻳﺎن و ﻣﻔﺘﺨﻮران ﺑﺎ ﺑﺎﻓﺘﻪ هﺎﻳﯽ از ﮐﺸﻤﻴﺮ ﺗﺰﺋﻴﻦ ﺷﺪﻩ ﺗﺎ ﻣﺮدم ﻓﺮﻳﺐ‬
‫ﺧﻮردﻩ ﻓﻮج ﻓﻮج ﺑﻪ زﻳﺎرﺗﺶ رﻓﺘﻪ و ﺑﺮای ﻃﻠﺐ ﺷﻔﺎ و اﺟﺎﺑﺖ ﺧﻮاﺳﺘﻪ هﺎی ﺧﻮﻳﺶ ﺑﺮ‬
‫ﺻﻮرﺗﺶ ﺑﻮﺳﻪ زﻧﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺁﺧﻮﻧﺪهﺎ ﺑﺎ ﻣﻐﻠﻄﻪ وﺳﻔﺴﻄﻪ‪ ،‬در ﺑﺎ زﺗﻮﻟﻴﺪ ﺧﺮاﻓﺎت در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻧﻘﺶ اﺻﻠﯽ را اﻳﻔﺎ ﮐﺮدﻩ و ﺑﺎ هﺮ‬
‫ﮔﻮﻧﻪ ﻧﻈﺮات ُﻣﺪرن و ﭘﻮﻳﺎﺋﯽ از در ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ وارد ﻣﯽ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﻘﻮل ﺣﺎج ﺳﻴﺎح ﮐﻪ در دورﻩ‬
‫ﻧﺎﺻﺮی ﻣﯽ زﻳﺴﺘﻪ " ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ دراﻳﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻧﺎﺻﺮ اﻟﺪﻳﻦ ﺷﺎﻩ هﻢ ﻣﻴﻞ ﻣﯽ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺳﻨﮓ‬
‫ﻧﻈﻢ و ﺗﺮﻗﯽ را در اﻳﺮان ﺑﮕﺬارد ﻗﻄﻌﺎ ﻣﻼهﺎﺋﻴﮑﻪ اﻗﺘﺪار و ﻧﻔﻮذ ﺧﻮد را در ﺑﯽ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ و‬
‫ﺧﻮدﺳﺮی ﻣﯽ دﻳﺪﻧﺪ ﺷﻤﺸﻴﺮ ﺗﮑﻔﻴﺮ ﻣﯽ ﮐﺸﻴﺪﻧﺪ"‪.‬‬

‫ﻣﺮدﻩ ﺧﻮری ﭘﺪﻳﺪﻩ ای اﺑﺪاع ﺷﺪﻩ ﺗﻮﺳﻂ ﺁﺧﻮﻧﺪهﺎ‬

‫در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻧﻪ ﭼﻨﺪان دور‪ ،‬زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﻧﺴﺎﻧﻬﺎی ﺑﯽ ﮐﺲ و ﮐﺎر‪ ،‬ﭼﺸﻢ از ﺟﻬﺎن ﻓﺮو ﻣﯽ ﺑﺴﺘﻨﺪ‪،‬‬
‫اﮐﺜﺮاﻣﻮا ل ﻣﺘﻮﻓﻴﺎن ﺑﻮﺳﻴﻠﻪ ﺁﺧﻮﻧﺪهﺎ و روﺿﻪ ﺧﻮاﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﭼﭙﺎول ﻣﯽ رﻓﺖ‪ .‬اﻳﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﺳﺒﺐ ﺷﺪﻩ‬
‫ﺑﻮد ﮐﻪ ﺁﺧﻮﻧﺪهﺎ ﺑﻪ ﻣﺮگ و ﻣﻴﺮ دﻳﮕﺮان ﻋﻼﻗﻤﻨﺪ ﺷﺪﻩ و زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻴﻤﺎرهﺎی ا ﭘﻴﺪﻣﯽ ﻧﻈﻴﺮ وﺑﺎ‬
‫ﺟﺎﻣﻌﻪ را ﮐﺸﺘﺎر ﻣﯽ ﮐﺮد‪ ،‬ﺷﺎد و ﺷﻨﮕﻮل ﺑﻪ ﻣﺮدﻩ ﺧﻮاری ﻣﺒﺎدرت ﻧﻤﺎﻳﺪ‪ .‬ﺑﺮای ﻧﻤﻮﻧﻪ ﮔﺰارﺷﯽ‬
‫را از ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﻩ ﺳﻔﺎرت اﻳﺮان در اﺳﺘﺎﻧﺒﻮل در ﻣﻮرد وﺑﺎﺋﯽ ‪ ١٢٨٢‬ﻗﻤﺮی ﻧﻘﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﻴﻢ‪:‬‬

‫"ﻋﺮض ﻣﯽ ﺷﻮد ‪ ...‬هﻤﻴﻦ ﻗﺪر ﻣﯽ داﻧﻴﻢ ﮐﻪ ﺁﻧﭽﻪ از اهﺎﻟﯽ ﺧﻤﺴﻪ دﺷﺖ وﻓﺎت ﻧﻤﻮدﻩ اﻧﺪ‬
‫ﻣﺘﺮوﮐﺎت ﺁﻧﻬﺎ را اﻣﺎم ﺟﻤﻌﻪ اﺑﻬﺮ ﺟﻤﻊ ﺁوری ﻧﻤﻮدﻩ ‪...‬ﻣﺘﺮوﮐﺎت اهﺎﻟﯽ ﺁذرﺑﺎﻳﺠﺎن را ‪ ...‬ﻣﻴﺮزا‬
‫ﺻﺎدق ﺳﺮﺗﻴﭗ ﺟﻤﻊ ﺁوری ﻧﻤﻮدﻩ اﺳﺖ ‪ ...‬و اﻣﻮال اهﺎﻟﯽ ﻗﺰوﻳﻦ را ﭘﺴﺮ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﻼ ﺻﻔﺮ ﻋﻠﯽ‬
‫ﻣﺠﺘﻬﺪ ﻗﺰوﻳﻨﯽ ﺗﺼﺎﺣﺐ ﮐﺮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ ﻳﮏ ﻧﻔﺮ از وﺑﺎ ﺑﻤﻴﺮد‪ ،‬ﺳﺎدات و ﺁﺧﻮﻧﺪان ‪...‬‬
‫دﻧﺪان ﺗﻴﺰ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ دار و ﻧﺪارش را ﺑﻪ ﻳﻐﻤﺎ ﺑﺒﺮﻧﺪ"‪.‬‬
‫و ﺷﺎﻳﺪ ﺑﺮای هﻤﻴﻦ دﻟﻴﻞ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻃﺒﻘﺎت ﺣﺎﮐﻢ ﻋﻼﻗﻪ ﭼﻨﺪاﻧﯽ ﺑﻪ ﻣﻬﺎر ﺑﻴﻤﺎری وﺑﺎ‪ ،‬ﮐﻪ در ﺁن زﻣﺎن‬
‫ﺳﺒﺐ ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪن ﺗﻌﺪاد ﮐﺜﺮی از ﻣﺮدم ﺑﯽ ﮔﻨﺎﻩ ﻣﯽ ﺷﺪ‪ ،‬از ﺧﻮد ﻧﺸﺎن ﻧﻤﯽ داﻧﺪ‪ .‬و اﺣﺘﻤﺎﻻ‬
‫ﺑﺎزرﮔﺎﻧﺎن ﺁن دوران راﺳﺖ ﻣﯽ ﮔﻔﺘﻨﺪ ﮐﻪ " اﻳﻦ ﺑﺰرﮔﺎن و ﺣﮑﺎم ﮐﻪ ﻣﯽ ﺑﻴﻨﻨﺪ‪ ،‬و اﻳﻦ ﻧﺎﺧﻮﺷﯽ هﺎ‬
‫ﮐﻪ ﺑﻪ ﺟﺎن ﻣﯽ ﮔﻴﺮﻧﺪ ﮔﻮﻳﺎ ﻻزم و ﻣﻠﺰوم ﻳﮑﺪﻳﮕﺮﻧﺪ"‪.‬‬
‫» ﺳﻴﺪ ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻬﺒﻬﺎﻧﯽ« ‪ :‬ﻣﺸﺮوﻃﻪ ﺧﻮاﻩ ﻳﺎ ﻋﻮام ﻓﺮﻳﺐ؟‬

‫وﺟﻮد دو دﻳﮑﺘﺎﺗﻮری ﺳﺘﻢ ﺷﺎهﯽ در دﻳﺮوز و ﺳﺘﻢ ﺷﻴﺨﯽ در اﻣﺮوز‪ ،‬اﻣﺎن را از ﻣﺎ ﺑﺮﻳﺪﻩ ﺗﺎ‬
‫ﺑﺘﻮاﻧﻴﻢ ﺑﺪون دﻏﺪﻏﻪ هﺎی ﻓﮑﺮی از ﺳﺎﻧﺴﻮر و ﺗﻌﻘﻴﺐ ﺑﻪ ﻳﮏ ﺳﺮی از ﺣﻘﺎﻳﻖ ﺗﺎرﻳﺨﯽ ﺁن ﭼﻨﺎن‬
‫ﮐﻪ ﺑﻮدﻩ ﺑﺮ ﺧﻮرد ﮐﻨﻴﻢ‪ .‬ﺗﺎرﻳﺦ هﺎی ﺳﺎﺧﺘﮕﯽ در هﺮ دورﻩ ای‪ ،‬ﺁب ﺗﻄﻬﻴﺮ را ﺑﺮ ﺳﺮ ﮔﺮوهﯽ‬
‫رﻳﺨﺘﻪ و ﺷﻤﺸﻴﺮ ﻧﻔﺮت را ﺑﺮ ﻋﻠﻴﻪ ﮔﺮوﻩ دﻳﮕﺮ از ﻧﻴﺎم ﺑﻴﺮون ﮐﺸﻴﺪﻩ اﺳﺖ‪ .‬ﻳﮑﯽ از ﭼﻬﺮ هﺎی‬
‫در اﻳﻦ ﻣﻴﺎن ﮐﻪ در ﻧﻈﺎم ﺟﻤﻬﻮری اﺳﻼﻣﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﻴﺸﻘﺮاول ﻣﺒﺎرزات ﻣﺮدم اﻳﺮان در دورﻩ‬
‫ﻣﺸﺮوﻃﻴﺖ از ﺁن ﻧﺎم ﺑﺮدﻩ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ ،‬ﺳﻴﺪ ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻬﺒﻬﺎﻧﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭼﻬﺮﻩ ای ﮐﻪ ﺑﺎ ﺳﻴﺎهﮑﺎری‪،‬‬
‫دﻏﻠﺒﺎزی و رﺷﻮﻩ ﮔﻴﺮی ﻳﮑﯽ از اﻓﺮادی ﺑﻮد ﮐﻪ در ﺗﺒﺪﻳﻞ ﻣﺸﺮوﻃﻴﺖ ﺑﻪ اﺳﺘﺒﺪاد ﻧﻘﺶ اﻳﻔﺎ ﮐﺮد‪.‬‬
‫اﻣﺎ ﺳﻴﺎﺳﺘﻬﺎی ﮐﺞ دار و ﻣﺮﻳﺰ ﺑﻬﺒﻬﺎﻧﯽ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻧﻬﻀﺖ ﻣﺸﺮوﻃﻴﺖ ﺧﺘﻢ ﻧﻤﯽ ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ وی در‬
‫واﻗﻌﻪ رژی ﻧﻴﺰ ﻧﻘﺶ ﺑﺴﻴﺎر ارﺗﺠﺎﻋﯽ اﻳﻔﺎ ﻧﻤﻮد‪ .‬ﺑﻪ اﻋﺘﺮاف اﻋﺘﻤﺎد اﻟﺴﻠﻄﻨﻪ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ اﮐﺜﺮ‬
‫ﻣﺮدم ﺣﺘﺎ در درون ﺣﺮم ﺳﻠﻄﺎن ﮐﺸﻴﺪن ﺗﻨﺒﺎﮐﻮ را ﺗﺤﺮﻳﻢ ﮐﺮدﻩ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺳﻴﺪ ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻬﺒﻬﺎﻧﯽ در‬
‫ﺣﻀﻮر ﺳﻔﻴﺮ اﻧﮕﻠﻴﺲ ﻗﻠﻴﺎن ﻣﯽ ﮐﺸﻴﺪ و ﺣﮑﻢ ﻣﻴﺮزای ﺷﻴﺮازی را ﺑﻪ رﻳﺸﺨﻨﺪ ﻣﯽ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﺳﻴﺪ‬
‫ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻬﺒﻬﺎﻧﯽ ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ اﻣﻴﻦ اﻟﺪوﻟﻪ " هﺰار ﻟﻴﺮﻩ از »ارﻧﺴﺘﻴﻦ« ﻣﺪﻳﺮ ﮐﻤﭙﺎﻧﯽ رژی رﺷﻮﻩ‬
‫ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﻪ ﻣﻨﺒﺮ ﺷﺪ و ﻣﺮدم را ﺑﻪ ﮐﺸﻴﺪن ﻗﻠﻴﺎن ﻣﺸﻮق ﮔﺸﺖ‪ ،‬و ﺷﺮﮐﺖ او در ﺟﻨﺒﺶ ﻣﺸﺮوﻃﻴﺖ‬
‫هﻢ ﻓﺮﺻﺘﯽ ﺑﻮد ﺗﺎ ﺁﺑﺮوی رﻓﺘﻪ را ﺑﺪﺳﺖ ﺁورد‪.‬‬

‫ﺳﻴﺪ ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻬﺒﻬﺎﻧﯽ ﮐﻪ در ﺗﻤﺎم دوران زﻧﺪﮔﻴﺶ ﻣﺴﺎﻟﻪ ی ﻣﺎدی و ﺷﺨﺼﯽ اش ﺑﺮ ﺗﻤﺎم ﻣﺴﺎﺋﻞ‬
‫دﻳﮕﺮ ارﺟﻴﺖ داﺷﺖ در دوران ﻣﺸﺮوﻃـﻴﺖ و ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﯽ ﻣﺠﻠﺲ ﻧﻴﺰ‪ ،‬ﻋﻼوﻩ ﺑﺮ ﺣﻤﺎﻳﺖ از ﭼﻬﺮﻩ‬
‫ی ﺁزادی ﮐﺸﯽ ﻧﻈﻴﺮ » ﻣﻴﺮزا ﻋﻠﯽ اﺻﻐﺮﺧﺎن اﺗﺎﺑﮏ اﻣﻴﻦ اﻟﺴﻄﺎن«‪ ،‬ﺑﻪ رﺷﻮﻩ ﮔﻴﺮی و ﺳﺮﮐﻴﺴﻪ‬
‫ﮐﺮدن ﻣﺮدم اداﻣﻪ داد‪ .‬در اﻳﻦ راﺑﻄﻪ » ﻧﺎﻇﻢ اﻻﺳﻼم ﮐﺮﻣﺎﻧﯽ« ‪ ،‬در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﺑﻨﺎم » ﺗﺎرﻳﺦ‬
‫ﺑﻴﺪاری اﻳﺮاﻧﻴﺎن« در ﻣﻮرد اﻳﻦ ﻣﻮرد ﻣﯽ ﻧﻮﻳﺴﺪ‪:‬‬

‫" ﺧﻴﻠﯽ اﻓﺴﻮس ﺧﻮردﻳﻢ ﮐﻪ ﻣﺮدم ﻗﺪر اﻳﻦ ﻧﻬﻀﺖ را ﻧﺪاﻧﺴﺘﻪ ﮐﺎری ﻧﮑﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺘﻮان ﻋﺬری‬
‫ﺧﻮاﺳﺖ‪ .‬ﺁن از ﺧﻴﺎﻧﺖ وﮐﻼ و ﺁن رﺷﻮﻩ ﺧﻮاری ﺳﻴﺪ ﻋﺒﺪاﷲ‪ ،‬ﺁن از اﻓﺎدﻩ هﺎی ﺁﻗﺎزادﻩ هﺎ‪ ،‬ﮐﻪ‬
‫هﻤﮕﯽ دﺳﺖ ﺑﺪﺳﺖ هﻢ دادﻩ و ﭘﺪر ﻣﺮدم را ﺳﻮﺧﺘﻪ‪ .‬ﺁﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﺁﻗﺎ ﺳﻴﺪ ﻋﺒﺪاﷲ از »ﺟﻬﺎن ﺷﺎﻩ ﺧﺎن«‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ هﺸﺘﺎد هﺰار ﺗﻮﻣﺎن ﻧﻘﺪ و ﻣﻘﺪاری روﻏﻦ ﺑﻮدﻩ اﺳﺖ‪ .‬هﻤﻴﻦ رﺷﻮﻩ هﺎ و هﻤﻴﻦ ﭘﻮﻟﻬﺎﻳﯽ‬
‫ﮐﻪ از ﻣﺮدم ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و ﺣﻘﻮق ﻣﺮدم را زدﻧﺪ‪ ،‬ﺗﻴﻮل را ﺑﺎزﮔﺮداﻧﻴﺪﻧﺪ ‪ .....‬اﻳﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻣﺮوز ﻣﺮدم‬
‫ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﻨﺪ اﺳﻢ ﻣﺸﺮوﻃﻪ را ﺑﺒﺮﻧﺪ‪ ...‬ﺁﻗﺎ ﺳﻴﺪ ﻋﺒﺪاﷲ ﻣﺤﺾ اﻏﺮاض ﺷﺨﺼﻴﻪ ﺧﻮد ﻣﺸﺮوﻃﻪ و‬
‫ﻣﻠﺖ اﻳﺮان را از دﺳﺖ داد "‪.‬‬

‫ﺗﺎرﻳﺨﻨﮕﺎر دﻳﮕﺮی ﺑﻨﺎم » ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻬﺪی ﺷﺮﻳﻒ ﮐﺎﺷﺎﻧﯽ« در ﻣﮑﺘﻮﺑﺎت ﺧﻮد ﺑﻨﺎم » واﻗﻌﻴﺎت اﺗﻔﺎﻗﻴﻪ‬
‫در روزﮔﺎر« ﺑﻪ ﺳﻴﺪ ﻋﺒﺪاﷲ ﭼﻨﻴﻦ اﻧﺪرز داد ﮐﻪ "ﺟﻨﺎب ﺳﻴﺪ ﻋﺒﺪﷲ ﻳﮏ هﻤﭽﻮ ﺷﺮاﻓﺘﯽ ﻧﺼﻴﺐ ﺗﻮ‬
‫ﺷﺪ ﭼﺮا ﺣﻔﻆ ﻧﮑﺮدی؟ ﺑﻪ اﻳﻦ اﻋﻤﺎل‪ ،‬وﻗﻴﺢ و ﻗﺒﻴﺢ ﺿﺎﻳﻊ ﮐﺮدی؟ ‪ ...‬ﻗﺪری ﺑﻬﻮش ﺑﻴﺎﺋﻴﺪ! ﺗﻬﺬﻳﺐ‬
‫اﺧﻼق ﻧﻤﺎﺋﻴﺪ! ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﺣﻘﺎرت ﺑﻪ ﻣﺮدم ﻧﮕﺎﻩ ﻧﮑﻨﻴﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﻣﺨﻠﻮق ﺧﺪا ﻃﺮﻳﻘﻪ ی ﻣﺴﺎوات را از‬
‫دﺳﺖ ﻧﺪهﻴﺪ‪ ،‬ﻗﺪری ﺑﻪ ﺗﺼﻔﻴﻪ و ﺗﺴﻮﻳﻪ ی اﻋﻤﺎ ل و اﻣﻮر ﺷﺨﺼﯽ ﺧﻮد ﺑﭙﺮدازﻳﺪ‪ ...‬ﺧﻮب ﻧﻴﺴﺖ‬
‫ﮐﻪ ﺗﻈﻠﻢ در ﻣﺠﻠﺲ ﻋﺪاﻟﺖ ﺑﯽ اﻋﺘﺪاﻟﯽ اﺣﮑﺎم و اﻋﻤﺎ ل ﺷﻤﺎ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﭼﻨﻴﻦ ﭘﻮل ﮔﺮﻓﺖ و ﭼﻨﺎن‬
‫ﺣﮑﻢ داد ‪ ...‬ﺁﻗﺎ ﻧﻴﺖ ﺧﻮد را اﺻﻼح ﮐﻦ‪ ،‬ﺁﻗﺎ ﻃﻤﻊ ﺧﻮد را ﮐﻢ ﮐﻦ‪ ،‬ﻏﻴﺮت ﺗﻮ ﮐﺠﺎ رﻓﺘﻪ "‬

‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺳﻴﺪ ﻋﺒﺪاﷲ ﺑﻬﺒﻬﺎﻧﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﻧﻴﺮوهﺎی ﻣﺴﻠﺢ هﻮادار ﺟﻨﺎح دﻣﮑﺮا ت‪ ،‬ﮐﻪ ﺟﻨﺎح رﻗﻴﺐ‬
‫وی در ﻣﺠﻠﺲ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺮور ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻨﺎﺑﻊ‪:‬‬
‫ﺳﻔﺮﻧﺎﻣﻪ ﺣﺎج ﺳﻴﺎح‪ :‬ﺣﺎج ﺳﻴﺎح‬
‫روﻧﺎﻣﻪ ی ﺧﺎﻃﺮات‪ :‬اﻋﺘﻤﺎد اﻟﺴﻄﻨﻪ‪،‬‬
‫ﺧﺎﻃﺮات ﺳﻴﺎﺳﯽ‪ :‬اﻣﻴﻦ اﻟﺪوﻟﻪ‪،‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﺑﻴﺪاری اﻳﺮاﻧﻴﺎن‪ :‬ﻧﺎﻇﻢ اﻻﺳﻼم ﮐﺮﻣﺎﻧﯽ‪،‬‬
‫واﻗﻌﻴﺎت اﺗﻔﺎﻗﻴﻪ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻬﺪی ﺷﺮﻳﻒ ﮐﺎﺷﺎﻧﯽ‪،‬‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﻣﺸﺮوﻃﻴﺖ‪ :‬ﻣﻬﺪی ﻣﻠﮏ زادﻩ‪،‬‬
‫ﻣﺤﻤﻮد ﻣﺤﻤﻮد‪ :‬ﺷﺮح ﺣﺎل رﺟﺎل اﻳﺮان‪،‬‬
‫هﻤﺎ ﻧﺎﻃﻖ‪ :‬ﺗﺎﺛﻴﺮ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﻴﻤﺎری وﺑﺎ در دورﻩ ﻗﺎﺟﺎر )ﻣﻘﺎﻟﻪ(‬