You are on page 1of 3

Giữa thế kỉ XIX, Việt Nam là một quốc gia độc lập, có chủ quyền, song chế độ phong

kiến đã lâm vào khủng hoảng, suy yếu nghiêm trọng. Sử 11-Bài 19 : NHÂN DÂN VIỆT NAM KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP XÂM LƯỢC ( TỪ1858 ĐẾN TRƯỚC 1873) I. LIÊN QUÂN PHÁP - TÂY BAN NHA XÂM LƯỢC VIỆT NAM. CHIẾN SỰ Ở ĐÀ NẴNG NĂM 1858. 1. Tình hình Việt Nam giữa thế kỉ XIX trước cuộc xâm lược của thực dân Pháp. Giữa thế kỉ XIX, Việt Nam là một quốc gia độc lập, có chủ quyền, song chế độ phong kiến đã lâm vào khủng hoảng, suy yếu nghiêm trọng. - Knh tế: + Nông nghiệp sa sút, mất mùa, đói kém thường xuyên. + Công thương nghiệp đình đốn. Nhà nước thực hiện chính sách “Bế quan tỏa cảng”. - Quân sự: lạc hậu. - Đối ngoại sai lầm: cấm đạo, xua đuổi giáo sĩ, làm rạn nút khối đoàn kết dân tộc. - Xã hội: nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra: Cao Bá Quát, Lê Duy Lương, Lê Văn Khôi, Nông Văn Vân … 2. Thực dân Pháp ráo riết chuẩn bị xâm lược Việt Nam. - Tư bản phương Tây và Pháp nhòm ngó Việt Nam từ rất sớm, bằng con đường buôn bán và truyền đạo. - Tư bản Pháp đã lợi dụng đạo Thiên Chúa như một công cụ xâm lược. Giám mục Bá Đa Lộc đã chớp cơ hội cho tư bản Pháp can thiệp vào Việt Nam khi Nguyễn Ánh cầu cứu các thế lực nước ngoài giúp giành lại quyền lực bằng Hiệp ước Véc-xai 1789. - Giữa thế kỉ XIX, Pháp tiến nhanh trên con đường công nghiệp hoá, tìm cách tiến đánh Việt Nam để tranh giành ảnh hưởng với Anh ở khu vực Châu Á . - Năm 1857, Na-pô-lê-ông III lập ra Hội đồng Nam Kì để bàn cách can thiệp vào nước ta, đồng thời tích cực xâm chiếm Việt Nam. Việt Nam đứng trước nguy cơ bị xâm lược. Trong cuộc chạy đua xâm lược Việt Nam, Pháp tỏ ra tích cực hơn cả, chớp mọi cơ hội để can thiệp vào Việt Nam. Cuối thế kỉ XVIII, khi phong trào nông dân Tây Sơn nổ ra, Nguyễn Ánh đã cầu cứu nước ngoài nhằm khôi phục lại quyền lực. Giám mục Bá Đa Lộc đã chớp cơ hội đó tạo điều kiện cho tư bản Pháp can thiệp vào Việt Nam bằng Hiệp ước Vécxai năm 1787.Với Hiệp ước này, tư bản Pháp hứa sẽ giúp Nguyễn Ánh đánh lại nhà Tây Sơn, đổi lại Pháp được sở hữu cảng Hội An, đảo Côn Lôn và độc quyền mua bán tại Việt Nam. Bá Đa Lộc là giáo sĩ người Pháp, năm 1776 được phái sang Cam-pu-chia, ở đây ông gặp Nguyễn Ánh. Bá Đa Lộc đã ra sức thuyết phục Nguyễn Ánh cầu viện nước Pháp. Năm 1784 Nguyễn Ánh giao Vương Ấn và hoàng tử Cảnh (mới 5 tuổi) nhờ Bá Đa Lộc đưa sang Pháp. Được sự đồng ý của vua Pháp, Bá Đa Lộc đã thay mặt Nguyễn Ánh ký với Pháp điều ước Véc- xai năm 1787. Năm 1799, trong một lần theo quân Nguyễn Ánh đánh ra Quy Nhơn, Bá Đa Lộc ốm chết. Nguyễn Ánh mang ơn người Pháp, vì vậy đã cho 40 cố vấn người Pháp tham gia chính quyền, nên người Pháp càng có điều kiện để điều tra tình hình và can thiệp vào Việt Nam 3. Chiến sự ở Đà Nẵng năm 1858 . - Ngày 31/08/1858, liên quân Pháp – Tây Ban Nha dàn trận trước cửa biển Đà Nẵng, âm mưu chiếm Đà Nẵng làm căn cứ tấn công ra Huế, buộc nhà Nguyễn đầu hàng. - Sáng 01/09/1858, Pháp gửi tối hậu thư song không đợi trả lời đã nổ súng tấn công và đổ bộ lên bán đảo Sơn Trà. - Quân dân ta anh dũng chống xâm lược, thực hiện kế sách “vườn không nhà trống” gây cho địch nhiều khó khăn. Pháp bị cầm chân 5 tháng trên bán đảo Sơn Trà. Kế hoạch “đánh nhanh thắng nhanh” của Pháp thất bại. Ngày 31-8-1858, liên quân Pháp - Tây Ban Nha dưới sự chỉ Rigault de Genouilly đã có mặt tại cửa Hàn (Đà Nẵng) chuẩn bị tấn công - Ảnh tư liệu huy của trung tướng

*Pháp chọn Đà Nẵng làm mục tiêu tấn công đầu tiên: + Đà Nẵng là cảng nước sâu vì vậy tàu chiến có thể hoạt động dễ dàng. + Có thể dùng Đà Nẵng làm bàn đạp tấn công Huế,buộc triều Nguyễn phải đầu hàng, kết thúc nhanh chóng cuộc xâm lược Việt Nam. + Là nơi thực dân Pháp xây dựng được cơ sở giáo dân theo Kitô, chúng hy vọng được giáo dân ủng hộ

II. CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP Ở GIA ĐỊNH VÀ CÁC TÌNH MIỀN ĐÔNG NAM KÌ TỪ 1859 – 1862. 1. Kháng chiến ở Gia Định - Tháng 02/1859, Pháp đánh chiếm thành Gia Định nhưng gặp nhiều khó khăn do hoạt động của các dân binh. Kế hoạch “đánh nhanh thắng nhanh” của Pháp thất bại, chúng phải chuyển sang kế hoạch “chinh phục từng gói nhỏ”.

Đó là trận đánh chìm tàu chiến Et-phê-răng ( Hi vọng ) của địch trên sông Vàm Cỏ Đông (đoạn chảy qua thôn Nhật Tảo) của nghĩa quân Nguyễn Trung Trực. người phủ Tân An. Thực dân Pháp đánh chiếm và các cuộc khởi nghĩa chống Pháp ở 6 tỉnh Nam Kỳ 1859-1874 III. Hơn nữa lúc này người Pháp phải hành động gấp vì tư bản Anh sau khi chiếm Singapo và Hương cảng cũng đang ngấp nghé chiếm Sài Gòn để nối liền cửa biển quan trọng trên.Nhân dân tiếp tục kháng chiến vừa chống Pháp vừa chống phong kiến đầu hàng . rồi điều ông ra miền Trung nhưng ông đã chống lệnh. Thực dân Pháp đã thú nhận:“Đây là một trận đau đớn làm cho tinh thần người Việt phấn khởi và gây cảm xúc sâu sắc trong một số người Pháp”. CUỘC KHÁNG CHIẾN CỦA NHÂN DÂN NAM KÌ SAU HIỆP ƯỚC 1862 1. bước đầu nhà Nguyễn đã đầu hàng thực dân Pháp. mọi thứ đều đầy rẫy”. Pháp thừa thắng đánh chiếm Định Tường. . .. quân ta kháng cự quyết liệt nhưng do hỏa lực địch quá mạnh. Định Tường ( nay thuộc Long An ). Rạng sáng ngày 16/6/1868 ông đưa quân đánh úp đồn Kiên Giang ( nay là thị xã Rạch Giá ) tiêu diệt toàn bộ quân địch ở đó. Nguyễn Trung Trực: tên thật là Nguyễn Văn Lịch. Lực lượng địch rất mỏng. trong khi triều đình Huế xuất hiện tư tưởng chủ hòa. Trận đánh trên sông Nhật Tảo khích lệ mạnh mẽ tinh thần cứu nước của nhân dân lục tỉnh. ông đã nói một câu nổi tiếng: ”Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam mới hết người Nam đánh Tây”. Pháp đang vô cùng bối rối thì triều Nguyễn đã kí với Pháp bản hiệp ước Nhâm Tuất (05/06/1862) gồm 12 điều khoản. tình thế cực kì khó khăn. . Khi Pháp xâm lược Nam Kì. + Xa kinh đô Huế sẽ tránh được sự tiếp viện của triều đình Huế. + “ Sài Gòn có triển vọng trở thành trung tâm của một nền thương mại lớn . Nguyễn Tri Phương buộc phải rút lui.Ông đã cùng một toán nghĩa quân dụ giặc lên bờ rồi cầm đầu 5 chiếc thuyền áp tới khiến bọn giặc trên tàu không kịp trở tay. Trận đánh nổi tiếng của ông là vụ đốt cháy chiến hạm Hi Vọng của Pháp trên sông Vàm Cỏ Đông trưa ngày 10/12/1862.xứ này giàu sản vật. Sau trận đánh đó ông được triều đình phong chức Quân cơ coi giữ vùng Hà Tiên. lập căn cứ ở Hòn Chông. .Pháp trả lại Vĩnh Long khi nào triều đình buộc nhân dân ngừng kháng chiến Về thông thương :mở 3 cửa biển Đà Nẵng . đánh ngược lên Campuchia (Cao Miên) làm chủ lưu vực sông Mê Kông. rảnh tay ở phía nam để đối phó với phong trào nông dân khởi nghĩa ở phía Bắc . Đánh giá : + Đây là một Hiệp ước mà theo đó Việt Nam phải chịu nhiều thiệt thọi. Biên Hoà. Xi-ri. *Hiệp ước Nhâm Tuất 5-6-1862.Nhân dân ba tỉnh miền Đông Nam Kì tiếp tục kháng chiến sau Hiệp ước 1862.Các nghĩa dũng do Dương Bình Tâm lãnh đạo tiếp tục tấn công giặc ở đồn Chợ Rẫy (07/1960).Phong trào kháng chiến của nhân dân dâng cao.Quảng Yên cho Pháp vào tự do buôn bán . . 2. Hiệp ước Nhâm Tuất (05/06/1862) . Tháng 9/1868 ông bị giặc bắt. Pháp tấn công Đại Đồn Chí Hoà. dụ dỗ nhưng ông kiên quyết không đầu hàng. phải rút quân từ Đà Nẵng về Gia Định. + Hiệp ước chứng tỏ thái độ nhu nhược của triều đình. Vĩnh Long. bị tiêu diệt hầu hết. vi phạm chủ quyền lãnh thổ Việt Nam. Về truyền giáo :cho phép người Pháp và Tây Ban Nha tự do truyền đạo Gia Tô và bãi bỏ lệnh cấm đạo * Nguyên nhân t đ Huế ký với Pháp HƯ Nhâm Tuất :nhân nhượng với Pháp để bảo vệ quyền lợi của giai cấp và giòng họ . Triều Nguyễn không tranh thủ phản công mà cử Nguyễn Tri Phương vào xây dựng phòng tuyến Chí Hoà để “thủ hiểm”. gây khó khăn cho triều đình.Ba Lạt . ông đã cùng nhân dân đứng lên chống Pháp. Pháp bị sa lầy trong cuộc chiến ở Trung Quốc.Triều đình ra lệnh giải tán các đội nghĩa binh.Tháng 02/1861. chứ không đánh ra Bắc Kì: + Gia Định xa Trung Quốc sẽ tránh được sự can thiệp của nhà Thanh. + Đánh xong Gia Định sẽ theo đường sông Cửu Long. + Chiếm được Gia Định coi như là chiếm được kho lúa gạo của triều đình Huế. *Pháp lại đánh Gia Định. Về chiến phí : bồi thường cho Pháp 288 vạn lạng bạc .Ngày 27/10/1868 giặc Pháp đã hành hình ông ở Rạch Giá. Năm 1867 triều đình phong cho ông chức Lãnh Binh. Về lãnh thổ : Huế thừa nhận quyền cai quản của Pháp ở Gia Định – Định Tường – Biên Hòa . Kháng chiến lan rộng ra các tỉnh miền Đông Nam Kì.Từ năm 1960.

lúng túng.Do lực lượng chênh lệch. Trương Định hy sinh.*Khời nghĩa Trương Định gây nhiều khó khăn cho Pháp.Ngày 20/06/ 1867. Pháp tấn công Gò Công. bằng nhiều hình thức linh hoạt. Thực dân Pháp chiếm ba tỉnh miền Tây N am kỳ .Từ 20 đến 24/ 06/1867). -Tháng 08/1864. cuối cùng phong trào thất bại nhưng đã thể hiện lòng yêu nước nồng nàn và ý chí bất khuất của nhân dân ta.Do lực lượng chênh lệch. miền Đông bình định miền Tây nghĩa binh chống -Khời nghĩa Trương Định gây nhiều khó Nam Kì sau Pháp khăn cho Pháp. + Nhân dân chủ động đứng lên kháng chiến với tinh thần cương quyết dũng cảm. liên kết lực lượng đánh địch ở nhiều nơi. -Tháng 08/1864. Pháp cử hạm trưởng tàu chiến Forbin là Simon đến cửa biển Thuận An để đưa thư thông báo triều đình Huế cử phái đoàn qua Pháp điều đình chuộc lại 3 tỉnh miền Đông Nam kỳ. . Mĩ Tho …. ảo tưởng đối với thực dân Pháp. Âu Dương Lân ở Vĩnh Long . thiếu chủ động tấn công. * Nhận xét : Từ sau 1862. + Nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra: Trương Quyền ở Tây Ninh. Định Tường. sáng tạo. giải phóng nhiều vùng ở Gia Định. Pháp tấn công Gò Công. -Tháng 02/1863. Mĩ Tho … . -Tháng 02/1863. Long Xuyên. . nghĩa quân anh dũng chiến đấu. Định Tường. Năm 1862. Kháng chiến -Ngày 20/06/ 1867. Trương Định hy sinh. Mặt trận Cuộc tấn công Cuộc kháng Cuộc kháng chiến của nhân dân của quân Pháp chiến của triều Nguyễn Kháng chiến Pháp dừng các Triều đình ra lệnh -Nhân dân vừa chống Pháp vùa chống ở ba tỉnh cuộc thôn tính để giải tán các đội phong kiến đầu hàng. + Một số sĩ phu ra Bình Thuận xây miền Tây Giản nộp thành Vĩnh .Từ 20 đến 24/ và viết thư khuyên lâu dài 06/1867). nghĩa quân anh dũng chiến đấu.Phong trào kháng chiến tăng cao: ở ba tỉnh Pháp ép Phan Thanh nhược. (Rạch Giá) Nguyễn Hữu Huân ở Tân An. Nghĩa quân xây dựng căn cứ ở Gò Công. Phan Liêm ở và Hà Tiên không tốn thành để “tránh đổ Ba Tri. An Giang Giang. Pháp chiếm Vĩnh Long . giải phóng nhiều vùng ở Gia Định.Triều đình bạc . nộp thành Vĩnh Long Thông cầm đầu mưu cuộc kháng chiến Nam Kì . Pháp ép Phan Thanh Giản nộp thành Vĩnh Long không điều kiện. Khởi nghĩa kết thúc. liên kết lực lượng đánh 1862. vừa chống Pháp vừa chống phong kiến đầu hàng “dập dìu trống đánh cờ xiêu. Cần Thơ… .Lợi dụng sự bạc nhược của triều đình Huế . cuộc kháng chiến của nhân dân mang tính độc lập với triều đình. Phan Tôn. Phong trào kháng chiến tăng cao: + Một số sĩ phu ra Bình Thuận xây dựng Đồng Châu xã do Nguyễn Thông cầm đầu mưu cuộc kháng chiến lâu dài. nhân dân tiếp tục kháng chiến mạnh hơn trước. Khi triều đình đầu hàng. Phan Liêm ở Ba Tri. 2. Nghĩa quân xây dựng căn Hiệp ước cứ ở Gò Công. 3. bạc nhược trước những đòi hỏi của thực dân Pháp. Nguyễn Trung Trực ở Hòn Chông (Rạch Giá) Nguyễn Hữu Huân ở Tân An. Nguyễn Trung Trực ở Hòn Chông một viên đạn máu vô ích”. Nhân dân ba tỉnh miền Tây chống Pháp . An Giang và Hà Tiên không tốn một viên đạn. phen này quyết đánh cả triều lẫn Tây”. cuộc kháng chiến của nhân dân gặp nhiều khó khăn do thái độ bỏ rơi. xalánh của triều đình với lực lượng kháng chiến *So sánh tinh thần chống Pháp của vua quan triều Nguyễn và của nhân dân từ 1858 – 1873: + Triều đình tổ chức kháng chiến chống Pháp ngay từ đầu song đường lối kháng chiến nặng nề về phòng thủ. . Đoàn thị Hồng Điệp sưu tầm và biên tập . Khởi nghĩa kết thúc. địch ở nhiều nơi.Phan Thanh Giản dựng Đồng Châu xã do Nguyễn Long không điều kiện. Phan Tôn. cuối cùng phong trào thất bại nhưng đã thể hiện lòng yêu nước nồng nàn và ý chí bất khuất của nhân dân ta. . Hà Tiên nộp Quyền ở Tây Ninh. Pháp chiếm quan quân hai tỉnh An + Nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra: Trương Vĩnh Long .