Neda MlrkoviC.

Vesna Ves{c

Uporedna analiza ornamenUke na grncariji neolitskih naselja Vinca-Belo Brdo I Petnica-naselje lspred Male pecine
Isvriena je komparacija omamenata vincansk« grope sa naselia Vinla - Belo Brdo i Petnica - naselje ispred Male pecine. Uz pomo: dokumeruacije Odeljenja za arheologiju ISP sa lokaliteta Petnica; [ormiranu je zbirku ad 75 reprezentativnih uzoraka iz sondi 7 i 8. Koristdi se nalazima M. VasiCu i obradom vinl!a/l.l'ke grupe koju je dIU>M. Garaianin; uporedena je omameruika na gmlanji ova dva
naselja i fljm razvoj.

Uvod
Medu kulturnim gruparna neolitskog doba u jugoistoenoj Evropi, svakako da jedno od najvidnijih mesta zauzima vintanska (Garasanin 1951). To je kulrura rane neolitske zemljoradnitko-slocarsko-ribolovaCke zajednice, sa stareevackom grupom kao pretecom, veoma bogata keramikom, Sarno praistorijsko naselje u Vinti len na desnoj obali Dunava, 14 km nizvodno od Bcograda i izuzetno je arheoloski plodno zemljiste sa vise od 10 m kulturnih slojeva (Gavela 1977). Prvi iSlrafivat Villre bio je prof. M. M. Vasil: koji ju je u prvn vreme nazivao jonskom kolonijom, Po njemu je uzrok naseljavaaja ovog podrucja u rudoom bogatsrvu koje se nalazi u pozadini Vince (rec je 0 cinabariru, zivinom sulfidu lepe crvene boje od kog se dobija cinober), Do sada je otkrivena vclika rasirenost grupe kojoj je Vinca polazna tacka, Obuhvara ufu Srbiju, veci deo Vojvodine (skoro ceo Banat), seve roistocnu Bosnu, znatan dco Transilvanije, zapadnu Oltcniju, Sofijsko polje, Jezgro joj je bila ub Srbija sa Kosovom i vecim deJom Vojvodine do istoene Makedonije na jugu. To je takozvana srbijanska varijanta, kojoj pripada i podrucie Gornje Kolubare, zajedno sa praistorijskim naseljem u Pctnici (Benac 1979). Na ovom lokalitetu razvijala se stocarsko-zemljoradrucka kullura (ribolov nije, iako je bilo uslova za to) srednjeg neolira, sa relativno velikirn spektrom rnarertiainln ostataka (alatki, oruzja, grncarije). Do sada se tame rna da su posiojale tri kuce koje su, kao i na samom ualazistu VincaBela Brdo, S8 specificnim urbanistickim planom. Pe tnic.a j e sa svoja tri horizon ta koj i pripada iu Villa. -Tor deS 2, V incaP10Cnik 1 i Vinta·PlOOllk 2 fazama vineanskc grupe, ooilovala razlicitim kcrarnickim materijalom i plasnkorn. Prisuian je utica] ponskc i sopotsko-lendelskc grupe (Jez 1985). Ipak, na osnovu fragmcntovanib nalaza grncarije koje smo uporcdili sa onima iz Vince moglo bi se z;aklju~iti da je (NO naselje imalo nekc

N.tA .trl<oPit ( ]976). Sombor. 12. lJO)uodan5ke uaarne brigade 68. ...."nlca 2 raueda P~OI.!It·

s.... varijacije ornamentalnih oje

motiva i tehnika u okvi.ru srbiianske varijante.

G(mn=lIe. Ve!lko u Somboru

v__ . V... 1t

I j 975).

Metode
Pri rcalizacjji projekta na potetlru se javio problem kako izdvojiti tragkO)1 bi sacinjavali zbirku, Nakoo preliminarne analize i konsultacija sa struenim saradnicima, izabrana je soada 7. Medutim, palo smo u njoj nasle

MitLdeno""c. Mila Peri/:a 9. ufenl"" 3. ra..zrcda Prve ~mds~ glmn=lIe
MEJ'iroK

mente

MUle" l'tedlt. student

ar~lIelJBeogradu

26

PETNltKE

SIIESKE 33

DEO III

21. rede kosi (sarno aka 2%. 1"24 51. Njih ima i u Vinci (51. 25). neke ispunjene ubodima. Pomotu kompjuterskih podataka odredile srno brojnost sa odrcdenim ornamentirna kroz horizorue. a postoje i trouglovi ispunjeni ubodims i inkrustrirani (1 %. TI4 51. u Vinti zasrupljenu motivima isecaka spirale i meandra (T27. Na kanelovanoj kerarnici cesta jc primena bradavicasuh ispupeenja kroz sva tri horizonta Pernice. Prenose se iz ranije faze motivi en . sl. sl. rede inkrustrirane ( 0. U ovo] fazi Pernice u sondi 7 i 8 naden je mali broj fragmena La. lease ili kao preplet. h.ncdovoljno istog SIO)3 Iragrneuata teristicne kerarnike uporedcni materijala horizonta Petnica II. Najstarije neolitsko naselje u Petnici pripada Vinca Tordos 2IGradac fazi Viole. redc okrugli. Tu dominira kerarnika grublje Jakture. scm u nelcim rnanjim varijacijama. posebno u fazi Vinca Plocnik 2. ornamentalne iehnikc sa pctnicke grncarije poklapaju sc sa nalazima sa Iokaliteta Vinca . Vasil: 193(14). 4651. a koje su leste u variiaatama Vincanske grope u Vojvodini (Brukner 1974)_ Slika 28. 51. isuvise mali da bi se mogao otkriti Wav rnotiv. 2. 6. koje ne postojc u ova. medutim.oee (T25 51. a takode i delovi uglast ih t raka (sl.k:rasa koji su mnogo kvaliretnije urade"i. Rebraste i ~iroke plitke su retkc (samo 1%).86%). 15 i Hi Tl. visecim ili naspramnim trouglovirna. Iinim kanelurama i uglacavanjern (ibid)_ U Petnici utisci prstorn postsju [etti (svega alto I %). uokvircna telvorostrukirn iii [cdnostrukirn volurastirn kanelurama (Tl sl. 2. 1-5). 6). 88. sl. g. sarno su nesio slre i krace. fakture i u.11 51 7). vertikalne. 2. U samoj Vin?:i se ta gruba kcramika javlja ranije. aka 3%. Pctnitki ubodi su krupni i okrugJi (TI sl. mahom kosi. Kanelure su takode zastupljcne i 10 kao Iine kanelure 51. Vasrc 193fJ/4). 91. Takode. 20). 10 jest ne pre laze liniju paralelnu sa ispupcenjern. Zatim srno sve karakmotive izdvojile tabelarno. sl 5 Be nac 1979). 24. 137. a test] so i ~lipani ornamenti (T) 51. Razlike su uglavnorn u brojtanoj zastupljcnosti odredenih Ofnamenata i kasoijoj pojavi pcrnicke ornarnentikc. 24). rornbovima iii bbov-skim poljima. ukrasena uglavnom uriscirna prstiju (TL slika 22. j. ili isto stipanjem i ut iscima noktorn (sl. 8 i 10TI) ispunjenih ubodima. 11). Benac 1979. Na kraju su motivi sa ve~ postojecirnu Vinti. Tl sl. 4). IlZ pomoc literature (Vasic. 5. a rede su fuoke i plitke {I % l. zastupljcnih u Vinfi. 23. Linije su ugJavnom paralelne (Tl. 6). sl.90 %). Fragmenti su. 4. Najcesce Iormiraju pravilni IU razbijeni meandar i spiralu (T}. 4. Rezultati analize 1zakljucak U celini glcdano. kombinovani sa paralelnim trakarna (oko 6. dolt postoji sarno [edna posuda sa pJastitnim aplikacijama takode zasIu pljeoim u Vinti (Garasanin 1951). koristile smo se i Iragmcniima iz sonde OR. TI7 sl. 44. Kanelura ima oko 2%. g.Bela Brdo. Neki ubodi su radcni instrurnentorn. Naselje Petnica II oouhvata Vinca Tordos 21Gradac Iazu. Tl predstavlja urezane rombove. sa oko 5% zastupljena je iehnika zarezivanja. fazi Vince. jer se u Vin~i u to vrernc javljaju drske drugatijeg oblika (Bcnac 1979). Vasic 1936/4). ad urezanih ornamenata za Vintu su karakteristicne uglaste i rncandraste bockane trake koje prate ubodi (ibid).96%). u Vinta Tordos I fazi 1 ukrasena je ili barbotinorn (T53.jelova grancica" koju Vasic ne pominje. 2 Vasic 1936/4).). Benae 1979). To sc poklapa sa nalazirna iz Vi. U sondi 08 postoji ornament . Horizont Petnice III obubvata kulturni slcj Viote P!otnik 2 faze sa ponovo relativno visoltim (5 % jprocenrom punktiranih traits koje su testa uradene irutrumentom (2%. Napravilc srno i tabetu Iragmcnata iz obe sonde koji su bili karakteristicni. Garasanin). Ovo bi prema tome trebala biti lokalna katakteristika petnicke kcrarnike. u Petnici (u sondi 07) nismo nasle. Uglacanih rnotiva. vertikalni (16 st. dolt dormniraju (rake sa ubodima (4. oko 5%. 24%) iii nokiom {Tl .

fine kanelure (5%).rneandra i spirale. 108 a. 2. Prlloz1 Tabla Tabla I . Tamo su i dalje zaslupljcne kanclur e svih varijanti (vcrtikalne . Beograd: Srpska akademija nauka 1 umetnosti. Novi Sad: Institut za lzucavanje proslosti VOjVQdUlC. ~L lO8b). i Tasic. 140. 158. 158. uglalani rnotivi i re lki I IgmH ru u hndi (1 11. Na slici 29 je fragment rnanje posude ukrase ne uglastirn trakarna ispun)COIm ubodirna. 1974_ Proistonja Vojvodine. Benac. mada ubodi nc prolaze kroz zid posude). ibid). 1985. 2. 6. 1936. te bi ani mogJi biti proizvod mastovitosti islcljutil'o pemi~kih grncara. 1932 Praistorijska Vinca 1. M. Beograd: Izdanje drzavne !lamparijc Vasic. 4.44·45 Vasil" M. 65-128 . 1979. sl. Petn ica i ncolit Gornje Kolrubare (dlplomski cad ncpublikovan}. 1951.d:iA zemalja (neolitsko doba} . M. Hronologija vincanske grupe. 31). 69-113 Garasanin. a postoje i snopovi ureznih linija (l %. 144-212 Brumer. 1992. Sarajevo: Akadc:mija nauka 1 umjetnosti BiH. ornamentalni rnouvi sa naselja Pcrnica i Bela Brdo I a kanelovani omamenri Literatura 1. ~to se rcdc srcce u ovoj Iazi Vince. a u omarnentici potpuni nedostatak uglacanog ukrasavaaja. Tl ~1. kao i spiraln ih kanelura u sondi 7 i 8. A. Jet.ca and II'S world. Vasic 19}6I4. 1973. 51. Zanimljivo je da nc postojc spiralnc kanclure kao ni uglacani rnouvi. sl. Ljubljana: Univerza v Ljubljani Garasanin. 1990. 5. Praistorija jUf(Oswvt'n. Praistorija lUI 11" Srbi]« I. ali da slika 19 (vrlo duboko ubadanje u zdelu debelih zidova koja liti oa cedila. 38a vaste 1936/4. Nakon srvcga mozemo da potvrdirno pripadnost Pernice vincanskoj grupi. N. kosc iii spiralne. Drugo pitanjc bila bi direktna veza ova dva naselja. 9. Beograd: Sprska knjirevna zadruga. 55-60 Srarovic. A. 3. )0. Praisusijska Vlllla 2-4. 7. 32 predstavljaju relativno "problema!itne" motive koje Vasic ne porninje. M. B. 8. Vu. 35. OEO " . 28. 29. Pregled ncolitskih i eneolitskih kultura Goroje Kolubarc: lstraiivania 2 Srejovic. D. Beograd: lzdanje drtavne stampsrije t.

'i' -'1~ ~ ~ I _.~1?~:'i. ~~:¥:\~ L~~· :~~?.~------ ---~- .}!t~ll l~. 8 11'4663 -'_# 10 - 11 IJ 2481 Q ----..T1: tabla ornamentalnih motlva 2. ~!. '. .: "~lt~~~:i(>~::r..\ ~ ~I f.!j .to.!!.. 3 Cf!0~~~:~~f:~ :m (.f~l. .

-.04328 ••• 2.... N"4115 17 1.......3 ~---------------------------------------------- .T1(nastavak) ..... 6 .03531 'I . 1a> .

1/ ~ ..2 ..?y"~ ~~~.'\. .. '~'i!-.4- j . '. ".0 ••• " •• .'<" '~~ ~(' v ~ . N''SJ.... ... _~ I 29 30 )P4451 \ 31 1/°S"998 32.---------- T1 (nastavak) --- 2.'.

T1a: tabla kanelovanlh omamenata IB 4~2~ 18~ 'B 4445/M 15 ~}75/84 IB ~626/84 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful