Altin Skrapalli

Fakulteti i Inxhinierise Mekanike
Dega Mekanike
Profili Energjitike

























Prof.As. Flamur Bidaj


Leksione te shkruara ne TURBOMAKINA
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 2

Kapitulli 1

HYRJE NË STUDIMIN E AVANCUAR TË MAKINAVE ME FLUID

1.1 Ekuacionet themelore

Makinat me fluid janë makina në të cilat kryhet transformimi i energjisë së fludit në energji
mekanike, si rezultat i bashkëveprimit të rrymës me pjesën e palëvizëshme dhe të lëvizshme. Ky
transformim ndodh si rezultat i ndryshimit të momentit të sasisë së lëvizjes së rrymës së fluidit.
Sikurse është e njohur makina me fluid përbëhet zakonisht nga dy pjesë:
- e palëvizëshme ose statori (cilindri)
- e lëvizëshme ose rrotori
Në këtë të fundit ndodh kryerja e punes si rezultate i ndryshimit te entalpisë dhe te presioneve.
Meqënëse renia termike e nje shkalle është në shumicën e rasteve e kufizuar, makinat me fluid
ndërtohen si makina me shumë shkallë.
Në funksion të drejtimit të lëvizjes makinat mund të jenë:
- Aksiale, kur drejtimi i shpejtësisë së lëvizjes së fluidit është pothuajse sipas aksit të
rrotullimit në makinë. Në këtë rast komponentja radiale është në një madhësi të vogël dhe
mund të neglizhohet.
- Radiale kur drejtimi i shpejtësisë së lëvizjes së fluidit është pothuajse pingul ndaj aksit të
rrotullimit në makinë. Në këtë rast komponentja aksiale është në një madhësi të vogël dhe
mund të neglizhohet.
- Aksialo – radiale , kur drejtimi i shpejtësisë është pjesërisht aksial, pjesërisht radial.
Sipas destinacionit të tyre makinat me fludi ndahen në makina:
- motorrike kur japin energji mekanike, psh turbina etj
- punuese, kur marrin energji mekanike psh pompa etj
Funksionimi dhe ndërtimi i makinës me fluid varet shumë vec të tjerave edhe nga vetitë
termofizike të fluidit.
Në funksion të dendsitetit të trupit të punës, makinat me fluid janë:
- me fluide të pashtypshëm
- me fluide të shtypshëm.
Rëndësia e studimit të avancuar të makinave me fluid konsiston në faktin e përdorimit të këtyre
makinave në shumë degë si:
- aviacion
- centralet e prodhimit të energjisë elektrike
- industri
- mjete lëvizëse
- mjetet lundruese
- aplikime biomjeksore etj.

Fluksi i rrymës në makinat me fluid është ndër më kompleksit në praktikën inxhinierike. Përvec
dendsitetit, në rastin e fluidit të ngjeshëm,edhe:
- subsonik
- sonik
- supersonik
- hipersonik
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 3

Fluidi mund të jetë gjithashtu një fazor ose me shumë faza, sikurse mund të jetë nga një lëndë
ose një gaz i përzier.
Nga ana tjetër vet fluidi është një fluid vizkoz dhe rrjedhja e tij mund të jetë laminare, kalimtare
ose turbulente. Së fundi duhet të theksohet që rrjedhja e fluidit mund të jetë e ndryshueshme në
kohë, pra të jetë jo stacionare, në dallim nga rastet kur ajo është stacionare.
Në të gjitha rastet rrjedhja është një rrjedhje hapësinore, pra tre përmasore. Kjo është arsyeja pse
studimi i rrjedhjes në makinat me fluid paraqitet i vështirë dhe kompleks, ai nga pikëpamja
teorike, ashtu edhe nga ana eksperimentale.
Prandaj studimi i rrjedhjes bëhet me modele të ndryshëm llogaritjeje, në funksion të kërkesës për
saktësinë e kësaj llogaritje. Megjithatë në praktikën inxhinierike jo vetëm pse ndeshen raste, por
edhe për procedurë të studimit, studimi i rrjedhjes trepërmasore realizohet nëpërmjet një
përqasjeje kalimi nga llogaritja një përmasore në llogaritjen dypërmasore dhe duke arritur në
llogaritjen trepërmasore.
Analiza e funksionimit të një makine me fluid mund të bëhet thjeshtë me modelin një përmasorë
të llogaritjes, që njihet me emrin modeli eulerian ose modeli i vëllim kontrollit. Në këtë rast
rrjedhja pranohet si rrjedhje stacionare.
Nëpërmjet kësaj llogaritjeje që mbështet në vlerat mesatare të parametrave, bëhet e mundur që të
përcaktohen madhësi të rëndësishme si rënia e presioneve dhe e temperaturave, rendimenti, fuqia
e dhënë në boshtin e makinës etj.
Sistemi i e kuacioneve diferencial që do të aplikohej në një model të tillë vëllim kontrolli do të
përbëhej nga ekuacioni i :
- vazhdueshmërisë ( ruajtjes së masës)
- energjisë
- sasisë së lëvizjes
- momentit të sasisë së lëvizjes

dhe do të kishte formën:

} } } }
} } } }
} } }
} }
· · · + · · = · · · · +
|
|
.
|

\
|
· · ·
c
c
· · + · = · · · +
|
|
.
|

\
|
· ·
c
c
· · · + ÷ = · · · +
|
|
.
|

\
|
· ·
c
c
=
|
|
.
|

\
|
· · +
|
|
.
|

\
|
·
c
c
V
V
S
s
S V
V
V
S
s
S V
V
V
s
S V
S V
dc F r dA F r dA c c r dc c r
dc F dA F dA c c dc c
dc F
d
dW
d
dq
dA c h dc e
dA c dc
µ µ µ
t
µ µ µ
t
µ µ
t t
µ µ
t
µ µ
t
) ( ) ( ) (
) (
) (
0
0 0
(1-1)

Në këto ekuacione:
- F
s
, F
v
tregojnë përkatësisht forcën që vepron në njësi të sipërfaqes dhe atë që vepron në
njësi të masës të sistemit të kufizuar në këtë vëllim kontrolli nëpërmjet sipërfaqes kufitare
S
- R është distanca nga origjina e sistemit të referimit deri në pikën e marrë në shqyrtim
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 4

- q dhe W
s
janë përkatësisht nxehtësia dhe puna e transferuar përmes sipërfaqes kufizuese
- e
0
dhe h
0
përkatësisht energjia e brendëshme dhe entalpia specifike totale
- z,r,u janë përkatësisht drejtimet aksial, radial dhe tagencial

Nëqoftë se i referohemi rrjedhjes njëpërmasore, ekuacioni i parë i sistemi (1-1) mund të shkruhet
në trajtën:

0
2 1
2 2 2 1 1 1
= · · + · ·
} }
S S
dA c dA c µ µ (1-2)

2 2 2 1 1 1
A c A c
m m
· · = · · µ µ (1-3)


Figura 1.1 Skema për llogaritjen e vëllim kontrollit në turbomakina


Ekuacioni i momentit të sasisë së lëvizjes, kundrejt aksit të rrotullimit shkruhet në trajtën:

} } }
· · · · + · · · · = · · ·
1 2
) ( ) ( ) ( ) (
1 1 1 1 1 2 2 2 2 2
S
u
S
u
V
u
dA c c r dA c c r dc F r µ µ µ (1-4)

Në qoftë se tubi i rrjedhjes konsiderohet pambarimisht i hollë, atëhere mund të pranohen
konstante konditat në hyrje dhe në dalje të makinës dhe ekuacioni (1-4) merr trajtën:

) (
1 1 2 2
.
u u
c r c r m d dc F r · ÷ · · = · · ·
}
µ
u
(1-5)
Ana e majtë e (1-5) jep momentin rezultant M të veprimit mbi sistem. Kështu që ekuacioni (1-5)
shkruhet në trajtën:

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 5

) (
1 1 2 2
.
u u
c r c r m d M · ÷ · · = (1-6)

Në qoftë se shumëzohet anë për anë me shpejtësinë këndore, atëhere shprehja (1-6) merr trajtën:

) (
1 1 2 2
.
u u
c u c u m N · ÷ · · = ÷ (1-7)

duke konsideruar si fuqi pozitive atë që futet në vëllim kontrolli.
Kur shpejtësitë periferike janë të njëjta, formula (1-7) shndrrohet:
) (
1 2
.
u u
c c u m N ÷ · · = ÷ (1-8)



Ekuacioni i energjisë mund të shkruhet në trajtën:

) (
01 02
. .
h h m N N Q
f
÷ · + + = (1-9)

Në këtë formulë N
f
është fuqia e kryer për mposhtjen e forcave të fërkimit.
Për një rrjedhje adiabatike, formula (1-9) merr trajtën:
) ( 0
01 02
.
h h m N ÷ · + = (1-10)

Formula (1-10) shkruhet për rrjedhje adiabatike të fluideve viskoze, në regjime stacionare, duke
neglizhuar fuqinë e shpenzuar për mposhtjen e forcave të fërkimit në sipërfaqet kufitare.
Duke kombinuar ekuacionet (1-8) dhe (1-10) merret shprehja e fuqisë në boshtin e makinës në
funksion të madhësive termodinamike:

) ( ) (
01 02
.
1 2
.
h h m c c u m N
u u
÷ · = ÷ · · = ÷ (1-11)


1.2 Transformimet termodinamike dhe rendimenti

Rrjedhja në një turbomakinë termike mund të paraqitet në diagramën h-s, me synim krahasimin e
saj me rrjedhjen ideale.
Kështu nqs i referohemi një shkalle të kompresorit, paraqitja në diagramën h-s jepet në figurën
1.2. Në rrotor do të ndodh rritja e presionit nga p
1
(p
01
) në p
2
. Në stator presioni do të zvogëlohet
për shkak të humbjeve nga fërkimi. Nga ana tjetër në stator do të ndodh edhe transformimi i një
pjese të energjisë kinetike në energji potenciale të presionit. Kështu që rendimenti do të
përcaktohet:

01 03
01 03
h h
h h
s r
K
÷
÷
= q (1-12)

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 6

Nqs nuk merret në konsideratë ndryshimi i nxehtësisë specifike, atëhere formula e mësipërme do
të shndërrohet në:

1
1
01
03
1
01
03
÷
÷
|
|
.
|

\
|
=
÷
T
T
p
p
k
k
r
K
q (1-13)



Fig.1.2 Paraqitja e procesit të ngjeshjes në diagramën h-s

Duke kombinuar ekuacionet (1-11) dhe (1-13), mund të merret shprehja:


(
¸
(

¸

÷ ·
·
· = ÷
÷
1 ) (
1
01
03
01
.
k
k
r
K
p
p
p
T c
m N
q
(1-14)


Për pompat rendimenti do të shprehej si raport i fuqisë efektive të dhënë fluidit me atë të marrë
nga motorri i makinës:

) (
) (
1 1 2 2
1 3
u u
r
P
c u c u
H H g
· ÷ ·
÷ ·
= q (1-15)

Ku H
3
dhe H
1
tregon ndryshimin e ngarkesës totale në makinë.
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 7

Në mjaft aplikacione ku kërkohet një rritje e madhe e presionit, makinat ndërtohen me shumë
shkallë. Për këtë arsye psh rendimenti i kompresorit me 7 shkallë, do të shprehet:

01 07
01 07
h h
h h
s r
K
÷
÷
= q (1-16)


Nqs krahasohet rendimenti i brendshëm relativ i kompresorit me një shkallë me atë të një
kompresori me shumë shkallë, për shkak të divergjencës së izobarave, do të rezultonte që
rendimenti i kompresorit me një shkallë është më i madh se ai i kompresorit me shumë shkallë,
sikurse duket edhe paraqitja në diagramën h-s, të dhënë në figurën 1.3.


Fig.1.3 Paraqitja e transformimit termodinamik tek kompresori me 7 shkallë.

Nga diagrama h-s duket qartë që puna teorike izoentropike e ngjeshjes me një shkallë është më e
vogël se shuma e punëve izoentropike të shkallëve të kompresorit. Për rrjedhojë kompresori me
një shkallë do të ketë rendiment të brendshëm më të madh. Është me interes që të shqyrtohet
edhe lidhja ndërmjet rendimentit adiabatik dhe atij hidraulik.
Per nje transformim izoentropik pambarimisht te vogel (pmv)
0
0
dh
dh
s h
K
= q (1-17)
Dhe:

0
0
0
µ
dp
dh
s
= (1-18)
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 8


Nga kombinimi i shprehjeve te mesiperme, do te merret:

0
0
0 0
0
h
dh
h
dp
h
K
· =
·
q
µ
(1.19)

Me kushtin qe ndryshimi i nxehtesise specifike eshte i paperfillshem, do te merret:

0
0
0 0
0
T
dT
T c
dp
h
K
p
· =
· ·
q
µ
(1-20)

Duke integruar shprehjen (1-20), do te merret:

k
k
h
K
p
p
T
T
·
÷
|
|
.
|

\
|
=
q
1
01
02
01
02
(1-21)


Se fundi rendimenti i brendshem relativ adiabatik merr formen:

1
1
1
1
÷
÷
=
÷
÷
h
K
k
k
k
h
K
q
|
|
q (1-22)

Ne kete formule (1-22)
01
02
p
p
= |

Le te merret ne konsiderate tashme nje kompresore me shume shkalle:

( ) ( ) ( )
( ) ( ) ( )
n
s n s s r
K
dT dT dT
dT dT dT
0 02 01
0 02 01
...
...
+ + +
+ + +
= q


Duke pranuar per thjeshtesi qe reniet e temperaturave jane te njejta:

( ) ( ) ( )
0 0 02 01
... dT dT dT dT
n
= = + = (1-23)


merret:


Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 9

( )
0
1
0
dT n
dT
n
i
s i
r
K
·
=
¿
=
q (1-24)
Duke pranuar qe rendimentet e shkalleve te vecanta te jene te barabarta, perfundimisht merret:

( )
( )
s
n
i
s i
h
K
r
K
dT n
dT
0
1
0
·
· =
¿
=
q q (1-25)

Nga kjo formule lehtesisht konstatohet qe:

h
K
r
K
q q <

Njesoj shtrohet dhe zgjidhet problemi edhe per nje shkalle turbine. Ne figuren 1.4 jepet
transformimi termodinamik ne nje turbine.
Zvogelimi i presionit te plote ndermjet hyrjes dhe daljes nga nje turbine elementare, shkaktohet
nga veprimi i forcave te ferkimit qe shfaqen gjate rrjedhjes ne dize dhe lopatat punuese.
Ne dalje nga lopatat punetore, rryma do te kete nje energji kinetike, e cila ne disa raste mund te
shfrytezohet, si ne rastin e motorrave te avioneve etj.


Fig. 1.4 Transformimi termodinamik ne nje turbine.

Keshtu qe percaktohet rendimenti statik dhe ai total perkatesisht:

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 10

ss
s r
T
h h
h h
3 01
03 01 ,
÷
÷
= q (1-26)




ss
t r
T
h h
h h
03 01
03 01 ,
÷
÷
= q (1-27)

Edhe ne kete rast per te pare ndikimin e faktoreve te ndryshem, supozohet qe trupi i punes eshte
gaz ideal. Keshtu qe formula e mesiperme do te marre trajten:

k
k
ss
t r
T
p
p
T
T
h h
h h
1
01
03
01
03
03 01
03 01 ,
1
1
÷
|
|
.
|

\
|
÷
÷
~
÷
÷
= q (1-28)


Edhe per turbinen me shume shkalle gjendet lidhja ndermjet rendimentit adiabatik dhe atij
hidraulik:



h
T
h
T
k
k
k
k
t r
T
q
q
|
|
q
·
÷
÷
÷
÷
=
1
1
,
1
1
(1-29)

Ne kete formule :

01
03
p
p
= | (1-30)

perfaqeson raportin e presioneve te plote gjate zgjerimit adiabatik ne shkallen e turbines.




1.3 Analiza papermasore e funksionimit

Nepermjet kesaj analize behet e mundur qe te behet studimi i proceseve dhe fenomeneve
nepermjet perdorimit te nje numri minimal te parametrave. Ne rastin e turbomakinave kjo analize
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 11

te lejon qe me anen e nje numri minimal te parametrave te shqyrtohet funksionimi i ketyre
makinave dhe nga ana tjeter krijohet mundesia edhe e nje klasifikimi tjeter te tyre.
Sikurse eshte e njohur, funksionimi i nje turbomakine varet;
- sasia e trupit te punes
- parametrat ne hyrje dhe ne dalje te trupit te punes ne kete turbomakine
- numri i rrotullimeve
- gjeometria e makines, sidomos diametri dhe lartesite l
1
e l
2
te pjeses rrjedhese ne stator
dhe rrotor
- karaktersitikat termofizike te trupit te punes, sidomos treguesi i adiabates, koeficienti i
viskozitetit dinamik, konstantja karakteristike etj

Prandaj mund te shkruhet:


...) Re , , , , , , , , , , (
2 1 02 01 01
.
v k l l d n p T p m f N = (1-31)

Ne te njejten menyre mund te shkruhet:

...) Re , , , , , , , , , (
2 1 01 01
.
02
v k l l d n T p m f p = (1-32)

...) Re , , , , , , , , , (
2 1 01 01
.
v q k l l d n T p m f
T
r
= (1-33)

Madhesite baze te perfshira ne kete fenomen jane: masa, gjatesia dhe koha, ndersa parametrat
baze per studim jane:
, , , ,
01 01
.
d T R p m ·

Nga analiza permasore e procesit te rrjedhjes, merren 7 madhesi papermasa qe jane:

d
l
d
l d n
k
T R k
d n
d p
T R m
p
p
2 1
2
01
2
01
.
01
.
01
02
; , ; ; ;
v
·
· ·
·
·
· ·
(1-34)
Ne makinat gjeometrikisht te ngjajshme, dy madhesite e fundit jane konstante.
Keshtu qe ekuacioni (1-32) mund te shkruhet ne trajten:

) , ; ; (
2
01
2
01
.
01
.
01
02
v
d n
k
T R k
d n
d p
T R m
f
p
p ·
· ·
·
·
· ·
=
(1-35)
Ne menyre analoge edhe ekuacioni (1-33), mund te shkruhet ne trajten:

) , ; ; (
2
01
2
01
.
01
v
q
d n
k
T R k
d n
d p
T R m
f
T
r
·
· ·
·
·
· ·
=
(1-36)
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 12


Nga keto dy formula konstatohet qe funksionimi i nje makine varet nga parametrat papermase te
prurjes ne mase, te regjimit te rrotullimit, fluidi dhe Re.
Duke pranuar qe numri i Re eshte ne vlera te larta dhe per rrjedhoje nuk ndikon ne karakteristikat
e funksionimit te makines, shprehjet e mesiperme (1-35) dhe (1-36) mund te shkruhen ne trajten:

) ; ; (
01
2
01
.
01
.
01
02
k
T R k
d n
d p
T R m
f
p
p
· ·
·
·
· ·
=
(1-37)

) ; ; (
01
2
01
.
01
k
T R k
d n
d p
T R m
f
T
r
· ·
·
·
· ·
= q
(1-38)

Keto dy relacione mund te thjeshtohen kur interesohemi per parametrat e funksionimit te nje
makine me nje gjeometri fikse, por kur ndryshon numri i rrotullimeve n dhe konditat ne hyrje te
makines. Ne kete rast parametrat papermasa vleresohen ne funksion te parametrave fiks ne hyrje
te makines perkatesisht p
a
e T
a
, per te cilat:
o
u
.
2
01
.
01
.
·
~
·
· ·
m
d p
T R m


u
n
T R k
d n
~
· ·
·
01


Ne keto formula :
a a
p
p
T
T
01 01
; = = o u


Keshtu qe formulat (1-37) dhe (1-38) marrin formen:

) ; (
.
.
01
02
u o
u n m
f
p
p ·
=
(1-39)
) ; (
.
u o
u
q
n m
f
T
r
·
=
(1-40)

Ne disa raste formulat (1-39) dhe (1-40) per funksionimin e makines, mund te shprehen ne
funksion te raportit te temperaturave, dhe jo te presioneve. Per kete qellim shfrytezohen
marredheniet e meposhteme:
1
01
01
.
01
02
1
÷
|
|
.
|

\
| A
+ =
k
k
K
r
T
T
p
p
q
(1-41)
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 13

ne rastin e kur makina eshte kompresor, dhe
1
01
01
.
01
02
1
1
÷
|
|
.
|

\
| A
÷ =
k
k
K
r
T
T
p
p
q
(1-42)
ne rastin kur makina eshte turbine

Nga transformimi i shprehjeve te mesiperme mund te nxirren edhe shprehjet e dy madhesive pa
permase qe perdoren gjate studimit te rrjedhjes, qe jane perkatesisht koeficienti i presionit dhe ai
i prodhimtarise:
2
0
u
T c
p
A ·
= ¢ (1-43)

u
c
z
= | (1-44)

Ne rastin e makinave hidraulike, ka kuptim te flitet edhe per nje karakteristike tjeter pa permase
qe eshte numri specifik i rrotullimeve. Per keto makina qe punojne sikurse u permend me fluide
te pangjeshem, madhesi karakteristike jane ne vend te prodhimtarise ne mase, perdoret ajo ne
vellim. Po keshtu nuk paraqet ndikim numri i Mahut. Keshtu qe per keto makina shkruhet:

) (| ¢ f = (1-45)

ku:
2
u
H g A ·
= ¢ (1-46)

u
c
z
= | (1-47)

Nga studimi qe behet, percaktohet nje numer rrotullimesh specifik:

( )4
3
H
Q n
n
A
·
= (1-48)

( )4
3
ad
L
Q n
n
·
= (1-49)


Mbi bazen e ketyre numrave makinat mund te klasifikohen dhe pervoja e perftuar mund te
shfrytezohet gjate projektimit te tyre.

2. Kompresori aksial
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 14

Kompresori eshte makine qe sherben per rritjen e presionit te fluidit. Ne rastin e kompresorit
aksial, zakonisht ai ndertohet me shume shkalle. Ne skemen e meposhteme, figura 1.5 jepen
trekendeshat e shpejtesise per nje kompresor aksial me 2 shkalle.











Fig.1.5 Trekendeshat e shpejtesise per nje kompresor aksial me dy shkalle

Si ne te gjitha makinat me fluid, shpejtesia absolute merret nga shuma gjeometrike e vektoreve te
shpejtesise ne levizjen mbartese, qe ne kete rast eshte nej levizje rrotulluese, me ahpejtesine ne
levizjen relative qe eshte nje levizje translative. Keto madhesi qe respektivisht shenohen me c, u
dhe w, lidhen me ekuacionin vektorial:

(1-50)

Ne funksion te pikes ku shkruhet ekuacioni (1-50), vendosen ne seicilen madhesi edhe indekset
perkatese.
Per makinat me fluid ekuacioni i energjise, shkruhet ne trajten:

(1-51)

Per rastin e makinave aksiale, kur pranohet qe levizja eshte pothuajse paralel me aksin e
rrotullimit te makines, ekuacioni (1-51) shndrrohet ne formen:

(1-52)

Ne funksion te entalpive statike, ekuacioni (1-52) shkruhet ne trajten:

(1-53)

Duke shprehur shpejtesite ne ekuacionin (1-54), pas transformimeve merret:

(1-54)

Ekuacioni (1-54) tregon qe ne levizjen relative, shuma e entalpise me energjine kinetike mbetet
nje madhesi konstante.
Ne rastin e fluideve te pangjeshem, jo viskoze, ekuacioni (1-54) shkruhet ne trajten:

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 15

(1-55)

Ne rastin me te pergjithshem, per nje makine jo aksiale, ekuacioni (1-51) shkruhet ne trajten:

(1-56)

Ekuacioni (1-56) tregon se ne levizjen relative ne turbomakina termi :

(1-57)

quhet rotalpi.
Ekuacioni (1-56) tregon qe rotalpia pergjate rrymes eshte nje madhesi konstante. Ky kusht eshte
i vlefshem me pranimin qe rrjedhja eshte stacionare dhe kur mungon puna e foracve te ferkimit
ndermjet rrymes dhe cilindrit. Ekuacioni (1-56) per nje fluid te pangjeshem shkruhet ne traten:

(1-58)

Duke ditur trekendeshat e shpejtesise mund te percaktohet rendimenti ne funksion te ndryshimit
te temperatures dhe presionit.
Nga trekendeshat e shpejtesive shkruhet:

(1-59)

(1-60)

Ekaucioni (1-60) mund te shkruhet edhe ne trajten:

(1-61)

Nga e cila nxirret:

(1-62)

Ne kete formule:

, eshte normalisht sa njesia.
Ekauacioni (1-60) mund te shkruhet edhe ne funksion te numrit te Mahut, per nje transformim
adiabatik, ne te cilin T
02
=T
03
:

(1-63)

Ne formulen (1-63):
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 16

;

Nga ekuacioni (1-63) mund te nxirret edhe shprehja ne funksion te raportit te presioneve:

(1-64)

Nga formulat (1-63) dhe (1-64) shihet qe rritja e temperatures dhe e presionit do te varet nga:
- Regjimi i rrotullimit ( u, M)
- Sasia e trupit te punes ( c
z
dhe M
z1
)
- Kendet e rrotullimit ( )
Raporti i presioneve varet gjithashtu edhe nga rendimenti i ngjeshjes.
Formula tregon gjithashtu qe raportet e presioneve, per nje gjeometri te dhene, varet nga A. Kjo
do te thote qe prodhimtari te vogla te makines dhe shpejtesi periferike te larta, cojne ne rritjen e
raportit te presioneve e per rrjedhoje edhe te temperaturave. Eshte me interes qe te theksohet se
ne kete rast madhesia e tensioneve qe veprojne ne elementet e makines ( elementet e rrotorit),
varet jo vetem nga vetite e materialeve te perdorur, por edhe nga regjimi i punes dhe lartesia e
lopates. Keto tensione rriten proporcionalisht me katrorin e shpejtesise periferike. Nga ana tjeter
perdorimi i shpejtesive aksiale te larta ne kompresor, pervec qe do te coje ne rritjen e presionit
dhe te temperatures ne fund te procesit te ngjeshjes, do te coje, per nje prodhimtari te fiksuar,
edhe ne zvogelimin e seksionit te kompresorit. Por edhe kjo madhesi duhet te shihet si nje
madhesi e kufizuar, per shkak se me rritjen e saj, sidoms ne pika te vecanta ( kulmet e loptave),
do te shfaqen regjime sonike te rrjedhjes, gje qe do te coje ne humbje suplementare. Rritja e
presionit dhe e temperatures varet edhe nga kendi i rrotullimit te rrymes. Por edhe ky kend nuk
mund te rritet shume meqenese do te conte ne fenomenin e shkeputjes se rrymes e per rrjedhoje
ne keqesimin e rendimentit te makines. Ne fakt kendi i rrotullimit te rrymes varet nga gradient i
presionit ne shtresen kufitare,sidomos ne anen e rrallimit te lopates. Trashesia e shtreses kufitare
ne prani te nje gradient presionesh, varet shume nga i ashtuquajturi faktori i difuzimit, qe shpreh:

(1-65)

Ne kete formule, wmaks, shenon shpejtesine maksimale te rrymes ne anen e rrallimit te lopates.
Meqenese percaktimi i kesaj shpejtesie, kerkon njohjen e fushes se shpejtesise pergjate profilit
te lopates, atehere llogaritja e koeficientit te difuzionit, behet ose me rryge eksperimentale, ose
me formula me te thjeshtuara. Keshtu vlerat e koeficientit te humbjeve te presionit, ne funksion
te faktorit te difuzionit, te nxjerra eksperimentalisht per nje profil lopate, jepen ne figuren Fig.1.6
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 17

Fig.1.6 Varesia e koficienti te humbjeve te presionit, nga faktori i difuzionit D.
Nga te dhenat e sjella ne kete figure mund te shihen zonat ku koeficienti i humbjeve te presionit
arrin vlera te konsiderueshme. Nga ana tjeter vlen te theksohen se keto te dhena mund te
perdoren edhe ne rastin e rrymave dy permsaore per fluide te pangjeshem.
Ne rastin e kompresoreve, difuzioni ndodh si ne rrotor, ashtu edhe ne stator, prandaj rritja e
presionit statik do te ndodh ne te dy keta elemente. Per rrjedhoje puna e makines do te varet, jo
vetem nga keto madhesi, por edhe nga menyra se si eshte bere shperndarja e kesaj rritje presioni.
Kjo gje shprehet nga shkalla e reaktivitetit, e cila pas disa transfomimeve duke pranuar makinen
aksiale, jepet nga formula:

(1-66)

Duke patur parasysh trekendeshat e shpejtesise, formula (1-66), mund te jepet edhe ne formen;

(1-67)

Analiza e bere me siper per kompresori, te jep mundesine qe te percaktosh shkallen e reaktivitetit
½, qe do te thote qe te pranosh renie entalpie te barabarta si ne rrotor, ashtu edhe ne stator.
Megjithate duhet theksuar, sikurse do te provohet me vone, qe kjo menyre e barabarte e
shperndarjes se renieve te entalpise, ne rastin e rrjedhjes dy dhe tre permasore, mund te coje ne
veshtiresi, pasi rrjedhoje e saj do te jene shkalle reaktiviteti shume te larta, sidomos ne disa zona
te elementeve te ndryshem te makines.
Ashtu si tek turbinat aksiale, edhe tek kompresoret, mund te shqyrtohen disa raste tipike te
ndryshimit te shkalles se reaktivitetit:
Kur shkalla e reaktivitetit eshte ½, sikurse u permend me siper, reniet e entalpive ne stator dhe ne
rrotor jane te barabarta. Kjo con ne profile te njejta te lopatave te rrotorit dhe te statorit:

.
Trekendeshat e shpejtesise jane simetrike.
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 18

Kur shkalla e reaktivitetit eshte 0, kjo do te thote qe rritja e presionit ndodh vetem ne lopatat e
statorit. Keshtu qe nga ekuacioni (1-67) del:

. Ne kete rast rrotori ka seksione te njejta
ne hyrje dhe ne dalje te tij dhe veprimi i rrymes eshte vetem aktiv.
Ne te njejten menyre behet diskutimi kur shkalla e reaktivitetit eshte 1. Kjo do te thote qe rritja e
entalpise behet vetem ne rrotor. Ne stator rryma vepron ne menyre aktive.
Ne disa raste eshte me interes qe te shqyrtohet rritja e presionit ne funksion te koeficientve te
forces se bashkeveprimit.
Nga ekuacioni (1-62) dhe 91-64) merret qe karakteristika ideale e funksionimit te kompresorit
zvogelohet ne menyre lineare me rritjen e prodhimtarise, nqs α
1
e β
2
mbahen konstante sikurse
tregohet ne figuren Fig. 1. 7. Ndryshime te vogla te α
1
e β
1
nuk sjellin ndryshime te β
2
dhe
rryma drejtohet mire nga lopatat ne dalje te tyre. Diferenza eventuale ndermjet kendit kinematik
dhe atij konstruktiv, shkaktojne nje ndryshim te rendimentit te makines. Ne realitet ndryshimi i
koeficienti te prodhimtarise se makines, ne krahasim me ate te projektuarin per te cilin makina ka
rendimentin maksimal, shkakton zvogelim te
shpejte te rendimentit.


Fig.1.7 Karakteristika ideale dhe reale e kompresorit.

Kur keto ndryshime jane te konsiderueshme, atehere mund te merren shkeputje te shtreses
kufitare te rrymes. Ne menyre te veante keto fenomene manifestohen nga ndryshimi i α
1
e β
2
, te
shkaktuara nga kendi i sulmit, qe per vlera te ulta te koeficientit te prurjes shkakton fenomenin e
pompazhit, te shfaqur nga prania ne zona relativisht te gjera te fenomenit te shkeputjes se rrymes
e per rrjedhoje ne renie te menjehershme te rendimentit. Efekti i kendit te rrotullimit (α
1
− α
2
)
dhe i humbjeve te presionit duket edhe ne figuren Fig.1-8.
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 19


Fig.1.8 Ndikimi i kendit te sulmit ne madhesine e kendit te rrotullimit dhe te humbjeve te
presionit

Ndikimi i kendit te sulmit per numra Mahu te ndryshem ne madhesine e koeficientit te humbjeve
duket qarte ne figuren Fig1.9.



Fig.1.9 Ndikimi i numrit te Mahut, ne madhesine e koeficientit te humbjeve te presionit per
kende te ndryshme te sulmit

Sikurse duket edhe nga figura 1.9 ndryshimi i numrit te Mahut ne hyrje te profilit, jep ndikime te
ndjeshme per numra Mahu mbi 0.8. Ky ndikim behet me i ndjeshem per kende te medhenj te
sulmit, sikurse duket edhe ne kete figure ndikimi i kendit te sulmit 7 eshte i konsiderueshem
edhe per numra Mahu te vegjel ne hyrje te profilit.
Sigurisht qe ndikimi i numrit te Mahut, ne koeficientin e humbjeve te presionit, varet edhe nga
regjimi i levizjes. Ne figuren Fig. 1.10 tregohet se ky ndikim eshte me i ndjeshem per numra te
vegjel te Rayoldsit
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 20



Fig.1.10 Ndikimi i numrit te Mahut ne koeficientin e humbjeve te presionit per Re te ndryshem

Rrjedhja ne kushtet e pompazhit ka nje karakter kompleks dhe per te ne fazen e projektimit
shfrytezohen relazione empirike ose simulime numerike. Ne figuren Fig1.11 tregohen rezultatet
e simulimit numeric te rrjedhjes ne nje pompe.

Fig.1.11 Rezultatet e simulimit numerik ( fusha e shpejtesise) ten je pompe centrifugale

Ne realitet fenomeni i pompazhit nuk ndodh njekohesisht ne te gjitha kanalete lopatave.
Fillimisht ai konstatohet ne nje apo me shume lopata dhe perhapet ne lopatat fqinje ne drejtim te
kundert te rrotullimit, sikurse duket edhe nga figura Fig.1.12.
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 21


Fig.1.12 Zhvendosja e shkeputjes se rrymes ne drejtimte kundert te rrotullimit.

Ne figuren 1.13 tregohet karakteristika e nje kompresori aksial, nga e cila konstatohet se per
regjime sonike ose supersonike, karakteristika e makines behet shume e pjerret dhe per rrjedhoje
pika e projektimit bie jashte zones se lejuar

Fig.1.13 Karakteristika e nje kompresori aksial

3. Turbina aksiale
Njesoj shtrohet dhe zgjidhet problem edhe per turbine. Sikurse eshte e njohur turbina perfaqeson
nje makine motorrike qe shndrron energjine potenciale te fluidit ne energji mekanike, ne boshtin
e saj. Nje avantazh i turbines kundrejt kompresorit konsiston ne faktin qe turbina eshte nje
makine qe lejon te pranohen gradient te pershtatshem te presionit pa patur rrezikun e shfaqjes se
shkeputjes se rrymes. Megjithate projektimi i turbines nderlikohet nga fakti se ajo duhet te
punoje me fluide me temperatura shume me te larta se ne rastin e kompresorit. Figura 1.14
tregon skemen e turbines, ndersa figura 1.15 dhe 1.16 japin perkatesisht rrotorin e nje turbine dhe
lopatat e statorit te nje shkalle dhe shkallen pasardhese duke treguar edhe forcat e
bashkeveprimit. Figura 1.17 jep trekendeshat e shpejtesise ne hyrje dhe ne dalje te rrotorit. Ne
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 22

skeme shihet qarte ndarja e shkalleve te turbines ne cilindrin e presionit te larte (CPL) dhe ne
cilindrin e presionit te mesem.






Fig.1.14 Skema e nje turbine


Fig.1.15 Pamje e rrotorit te nje turbine me avull.




Fig.1.16 Forcat e bashkeveprimit lopate – rryme.


Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 23


Fig.1.17 Trekendeshat e shpejtesise ne hyrje dalje te lopatave punetore.
Analiza e fluksit te nje rryme ne turbine ndjek te njejten procedure si ne rastin e kompresorit.
Duke pranuar te njejten shpejtesi periferike u2 = u1 = u, renia e temperaturave mund te shprehet
me formulen e ngjajshme me kompresorin:

(1-69)

(1-70)

Ekaucioni (1-70) mund te shkruhet edhe ne trajten:

(1-71)

Nga e cila nxirret:

(1-72)

Ne kete formule:

, eshte normalisht sa njesia.
Ekuacioni (1-70) mund te shkruhet edhe ne funksion te numrit te Mahut, per nje transformim
adiabatik, ne te cilin T
02
=T
03
:

(1-73)

Ne formulen (1-73):

;

Nga ekuacioni (1-73) mund te nxirret edhe shprehja ne funksion te raportit te presioneve:

(1-74)

Nga ekuacionet e mesiperme shikohet qe renia e temperaturave dhe e presioneve varet
shpejtesite e rrymes, nga prurja e trupit te punes dh eng akendet ne hyrje dhe ne dalje, ose me
sakte nga kendi i rrotullimit te rrymes. Duke e rritur kendin e rrotullimit te rrymes, behet e
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 24

mundur qe te merren renie termike me te medha ne turbine. Ne dallim nga kompresori, ne
turbine mund te merren kende me te medhenj te rrotullimit qe mund te arrijne deri 160 grade, pa
u shfaqur rreziku i shkeputjes se rrymes. Ndikimi i prurjes eshte i njejte me kompresorin. Per
vlera te fiksuara te α1 e β2, rritja e prodhimtarise con ne rritjen e renie te presioneve dhe te
temperaturave. Per vlera te fiksuara te α1, β2 dhe te prodhimtarise, rritja e shpejtesise periferike
con ne rritjen e parametrave fillestare T
0
dhe p
0
, duke e bere me kompakte motorrin, gje qe
eshte e rendesishme sidomos ne aplikimet aerospaciale. la portata, all’aumentare. Shkalla e
reaktivitetit, sikurs eshte e njohur, perfaqeson raportin dnermjet renies termike disponuese ne
lopatat punetore, kundrejt renies termike disponuese totale:

(1-75)

Ekuacioni (1-75) mund te thjeshtohet duke shfrytezuar marredheniet ne trekendeshat e
shpejtesise. Pas disa transformimeve, ekuacioni (1-75) sillet ne trajten:

(1-76)

Ne figuren 1.18 dhe 1.19 tregohen trekendeshat e shpejtesise per turbine aktive dhe reactive.



Fig.1.18 Trekendeshat e shpejtesise per shkallen aktive



Fig.1.19 Trekendeshat e shpejtesise per shkallen reactive
Per ted y keto turbine, ne figuren Fig.1.19 dhe fig.11.20 jepen variacioni ψ ne funksion te φ
per vlera te ndryshme te α1 . Ne te dy rastet , per vlera te fiksuara te α1, ψ rritet ne menyre
lineare me rritjen e φ.
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 25


Fig.1.20 Turbina aktive


Fig.1.21 Turbina reactive

Ne menyre te ngjajshme me kompresorin behet shqyrtimi i bashkeveprimit ndermjet rrymes dhe
lopatave, duke pranuar qe dendsitetit eshte i pandryshueshem dhe i barabarte me mesatarin e
rrjetit te loptatve.
Nje skeme shqyrtimi i ketij bashkeveprimi jepet ne figuren Fig.1.22

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 26


Fig.1.22 Per shqyrtimin e bashkeveprimit rryme – lopata

Ne fund te ketij shyrtimi, si ne rastin e kompresorit diskutohet edeh per eficiencen e turbines, qe
pranohet si raport i punes se dobishme, kundrejt renies termike disponuese. Nje paraqitje grafike
e rendimenti jepet ne figurat Fig1.23 deh Fig.1.24


Fig.1.23 Ndryshimi i rendimentit te nje turbine me dy shkalle ne funksion te raportit te
presioneve.



Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 27



Fig.1.24 Ndryshimi i rendimentit te nje shkalle ne funksion te dhe koeficienteve te prurjes dhe te
presionit

































Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 28


Kapitulli 2

Rrjedhja tre permasore ne makinat me fluid

Sikurse u theksua, rrjedhja ne makinat me fluid ne rastin me te pergjithshem eshte trepermasore
dhe viskoze. Keshtu qe te dy keto aspekte te rendesishme duhet te merren parasysh si ne
zgjidhjen e detyres se drejte te projektimit, ashtu edhe ne rastin e kryerjes se llogaritjeve
kontrolluese. Ne kete kapitull do te shqyrtohen aspekte te rendesishme te rrjedhjes trepermasore
te fluideve jo viskoze. Nje studim i tille do te mund te perfshije edhe efektet e viskozitetit
nepermjet perdorimit te relacioneve perafruese. . Fenomenet trepermasore te rrjedhjes se fluideve
jo viskoze, jane te natyrave te ndryshme:
- Ngjeshja dhe prania e gradienteve ne drejtimin radial
- Ndryshimi i gjeometrise se lopatave ne drejtimin radial ( perdredhja e tyre)
- Seksion i ndryshueshem i kalimit te fluidit ne drejtimin aksial
- Ndryshimi radial i punes se kryer
- Prania e rrjedhjeve te ndryshme
- Mosuniformiteti ne hyrje dhe prania e aparateve te drejtimit
- Prania e regjimeve te rrjedhjes subsonike, sonike dhe supersonike
- Rryma sekondare nga prania e gradienteve ne drejtimin perpendikual me muret etj
Per shkak te kompleksitetit te zgjidhjes se ekuacioneve diferenciale qe pershkruajne rrjedhjen
turbulente trepermasore ne makinat me fluid, kerkohen metoda te thjeshtuara te llogaritjes.
Procedura klasike mbeshtetet ne perdorimin e metodes se perfarimeve te njepasnjeshme te
ekuacioneve per rrjedhjen aksialosimettrike ne hapesiren aksiale ndermjet lopatave. Zgjidhja
aksialo simetrike perdoret per te percaktuar ndryshimin ne lartesi te lopates te parametrave te
ndryshem te rrymes. Nje paraqitje skematike per studimin e rrjedhjes aksialo-simetrike jepet ne
figuren Fig.2.1.

Fig.2.1 Skema per rrjedhjen aksialo-simetrike


2.1 Rrjedhja aksialo-simetrike
Ekuacionet diferenciale per ruajtjen e masese dhe te sasise se levizjes, per nje fluid te
shtypshem, jo viskoz dhe ne regjim jo stacionar, ne formen vektoriale shkruhen ne trajten:

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 29

(2-1)

(2-2)
Keto ekuacione mund te shkruhen ne kordinata cilindrike , ne te cilat vektori i shpejtesise
dhe operatori shkruhen ne trajten:

Ku indekset tregojne komponentet pergjate akseve te sistemit cilindrik me vektoret njesi:

. Ne vleresimin e operatoreve diferenziale duhet te kujtohet qe:

Ne kete menyre ekuacioni i ruajtjes se mases dhe tre ekuacionet e ruajtjes se sasise se levizjes,
shkruhen ne trajten:

(2-3)

(2-4)

(2-5)

(2-6)
Ekuacioni i rrotorit te fushes se shpejtesise, shprehet ne trajten:

(2-7)

Ekuacioni i sasise se levizjes (2-2), mund te shkruhet edhe ne nje forme tjeter vektoriale, duke
patur parasysh shprehjen analitike te ligjit te pare te termodinamikes:

(2-8)

sic jepet ne ekuacionin e meposhtem (2-9)

(2-9)

Ne ekuacionin (2-9), entalpia fillestare h
0
llogaritet:

.
Ne rastin e nje rrjedhje stacionar, me siperfaqe cilindrike te te rrymes, ekuacioni i mases dhe ai i
sasise se levizjes, shkruhen ne trajten:
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 30

(2-10)

(2-11)

(2-12)

(2-13)

Ndersa ekuacioni i rrotorit te fushes se shpejtesise merr formen:

(2-14)

Ne rastin e nje rryme stacionare, aksialo- simetrike, keto ekuacione do te mund te shkruhen ne
trajten:

(2-15)

(2-16)

(2-17)

(2-18)

Ekaucioni i rrotorit te fushes se shpejtesise, shprehet ne trajten:

(2-19)

Ne rastin kur rrjedhja eshte cilindrike dhe kur mungojne forcat e mases, ekuacionet e mesiperme,
thjeshtohen duke marre formen e ekuacioneve qe vijojne:

(2-20)

(2-21)

(2-22)

(2-23)

Ekaucioni i rrotorit te fushes se shpejtesise, shprehet ne trajten:

(2-24)
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 31

Ekuacione te tilla jane te aplikueshem vetem ne zonat jashte lopatave. Eshte interesant shqyrtimi
i ekuacionit (2-21), per ndryshimin e komponentes radiale, ne rastin e nje fluidi ideal ( jo
viskoz). Ne kete rast fluid nuk ndryshon ne drejtimet aksiale dhe tagenciale. Me keto hipoteza
ekuacioni (2-21) quhet edhe ekuacioni i thjeshte i ekuilibrit radial. Nje ekuacion i tille mund te
nxirret duke shqyrtuar ekuilibrin radial te grimcave te rrymes, sic tregohet ne figuren Fig.2.2.
Mbi grimcen e marre ne shqyrtim do te veproje, forca e inercise, qe llogaritet:

(2-25)

dhe forca e presionit ne drejtimin e rrezes, qe llogaritet:

(2-26)

Nga barazimi i ketyre forcave, nxirret:

Fig.2.2 Skema e llogaritjes per ekuacionin e thjeshte te ekuilibrit

(2-27)

Ne keta ekuacione:

;

Ne aplikime ku r
s
eshte mjaft e madhe dhe kendi i vogel, dy termat e fundit ne ekuacionin (2-
27) mund te neglizhohen, dhe ekuacioni i thjeshte i ekuilibrit radial te marre formen;

(2-28)

Nga kjo shprehje mund te merret nje forme e ekuacionit te energjise, qe lejon te percaktohet
ndryshimi i entalpise pergjate drejtimit radial. Duke diferencuar shprehjen e entalpise totale:

(2-29)
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 32

me kushtin qe shpejtesia ne drejtim te rrezes eshte 0, dhe per nje pike te cfaredoshm, merret:

(2-30)

Duke shfrytezuar formen diferenciale te ekuacionit termodinamik:

(2-31)

Pas zevendesimit ne te te shprehjes ((2-30), si dhe te (2-28) do te merret:

(2-32)

Nga ky ekuacion tashme behet e mundur qe te llogaritet gradienti radial i entalpise totale,
pergjate rrezes:

(2-33)

Ekuacioni diferencial (2-33) mund te perdoret ne fazen e projektmit te makines, duke pranuar nje
rryme izoentropike:

dhe duke ditur entalpine e frenimit te plote h
*
dhe shpejtesine tagenciale, behet llogaritja e
shpejtesise aksiale c
z
.

2.2 Rrjedhja izoentropike e fluidit ideal
Per te kuptuar rrjedhjen trepermasore ne nje makine me fluid, eshte e dobishme qe te studiohet
rrjedhja izoentropike stacionare e nje fluidi ideal, referuar nje sistemi absolut, qe koincidon me
entalpine totale konstante pergjate gjithe rrjedhjes. Nje rrjedhje e tille njihet me emrin Beltrami.
Ne kete rast ekuacioni i sasise se levizjes shkruhet ne formen:

(2-34)

Ky ekuacion kenaqet ne ratin qe rrotori i shpejtesise eshte 0 ose qe eshte paralel me vektorin e
shpejtesise. Ekuacioni (2-34) tregon qe nje rryme izoentropike stacionare me entalpi te frenimit
te plote konstante, nuk eshte e nevojshme te jete me rrotor 0.
Le te shkruhet ekuacioni i rrjedhjes per rrymen izoentropike, stacionare me entalpi te frenimit te
plote konstante dhe per siperfaqe cilindrike te rrjedhjes, ne te cilin komponentja radiale e
shpejtesise eshte 0:

(2-35)

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 33

(2-36)

Duke e zevendesuar ne ekuacionin (2-34) do te merret;

(2-37)
dhe :

(2-38)

Duke i zevendesuar keto rezultate ne ekuacionin (2-36), do te merret:

(2-39)

qe shpreh kushtin e paralelitetit ndermjet vektoreve te shpejtesise dhe te rrotorit te saj.
Nqs neglizhohen humbjet ne ferkim, atehere rrjedhja ne kanalet e lopatave te palevizshme mund
te pershkruhet me anen e ekuacioneve te sjella me siper. Ne vecanti, ne rastin e nje makine
aksiale ne te cilen siperfaqet e rrymes jane afersisht cilindrike, mund te perdoren ekuacionet e
mesiperm. Por ne kete rast rryma devijohet ne drejtimin tagencial per te cilin

ndryshon
pergjate aksit z, dhe sipas ekuacionit (2-37) kjo gje do te coje ne ndryshimin e komponentes
aksiale te shpejtesise c
z
. Keshtu rryma ne keto rrjeta lopatash nuk mund te jete aksialo –
simetrike, ndersa ne hapesiren aksiale ndermjet lopatave komponentja tagenciale nuk peson
ndryshime, per rrjedhoje edhe komponentja aksiale nuk ndryshon, gje qe te lejon qe ne keto
hapesira fluidi te pranohet aksialo-simetrik.

2.3 Fluksi aksialo simetrik: shtjella e lire

Kjo rrjedhje karakterizohet nga plotesimi i kushtit qe prodhimi i rrezes me komponenten
tagenciale te shpejtesise, ne cdo pike te jete nje madhesi konsante, dmth:

(2-40)

Nga ekuacioni (2-38) rezulton qe edhe komponentja aksiale e shpejtesise duhet te jete konstante
pergjate rrezes:

(2-41)

Ndersa ekuacioni (2-39) evidenton qe nje fluks i tille eshte i parrotullueshem. Edhe pse
komponentja aksiale e shpejtesise mund te pranohet konstante eprgjate rrezes, kjo gje nuk mund
te thuhet per gjendjen termodinamike te fluidit. Ne te vertete duke neglizhuar efektet e forces se
rendeses, kushti qe entalpia totale e sistemit te jete konstante, shkruhet ne trajten:

(2-42)
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 34


Ekuacioni (2-42), duke patur parasysh shprehjen (2-41), shndrrohet ne trajten:

(2-43)

Duke ditur entalpine ne nje rreze te caktuar r
1
,si dhe komponenten tagenciale te shpejtesise ne
kete pike, behet e mundur qe te llogaritet entalpia ne nje rreze te cfaredoshme r:

(2-44)


Duke patur parasysh lidhjen ndermjet entalpise dhe shpejtesise se zerit:

(2-45)

ekuacioni (2-44) pas zevendesimit ne te (2-45) dhe pas disa transformimeve, merr formen:

(2-46)

Ne kete formule:

, tregon numrin e Mahut te shpejtesise tagenciale ne rrezen r1.
Po ne te njejten menyre mund te shkruhet:

(2-47)

(2-48)

Paraqitja grafike e ndryshimit te presioneve p/p
1
, ne funksion te r/r
1
, per numra te ndryshem te
Mahut, jepet ne figuren Fig.2.3. Duke u nisur nga kushte te njohura per nje rreze te caktuar, me
hipotezen e vlefshmerise se ekuacionit (2-47), atehere konstatohet qe nuk mund te merret nje
rreze me e vogel se nje vlere kritike e saj, qe rritet me rritjen e numrit te Mahut

.
Po ne te njejten menyre do te shtrohet dhe zgjidhet problemi, per rastin kur shtjella do te ishte e
detyruar. Ne kete rast komponentja tagenciale e shpejtesise eshte proporcionale me rrezen, si ne
rastin e rrotullimit te trupit te ngurte.

(2.49)

Ku K eshte nje konstante.


Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 35



Fig.2.4 Ndryshimi i presionit ne funksion te ndryshimit te rrezes, per vlera te ndryshme te numrit
te Mahut, ne rastin e shtjelles se lire (k=1,4)


Nje alternative tjeter e dy rrjedhjeve te meparshme do te ishte rrjedhja ne te cilen kendi
β te jete constant pergjate rrezes ( sic do te ishte dalja nga nje rrjete me lopata te pa perdredhura.
Ne keto kushte shpejtesia tagenciale do te percaktohej nga relacioni:

(2-50)

Ku K eshte nje konstante.


2.3 Sistemi relativ i referimit

Sistemi i referimit me i pershtatshem ne studimin e rrotorit, eshte sistemi relativ, dmth sistemi qe
rrotullohet se bashku me rrotorin me te njejten shpejtesi kendore. Ekuacionet qe pershkruajn
rrjedhjen, mund te merren lehtesisht nga ekuacionet e shkruara ne sistemin absolute, por duke
zevendesuar ne te: .
Mes avantazheve te perdorimit te nje sistemi relativ te referimit, mund te permenden: rryma
relative mund te konsiderohet stacionare; thjeshtohen vendosja e kushteve rreth profilit te
lopates; profilet e shpejtesise dhe shtresat kufitare jane te ngjajshme si ne rastin e sistemeve
fikse, etj. Ne kete kendveshtrim, mund te verifikohet qe shpejtesia absolute ne nje rrotor, duhet
te jete jostacionare qe te pranoje ndryshimin e presionit. Ne fakt duke iu referuar nje vije rryme
s
A
ne figuren Fig2.5, per te cilen projeksioni i ekuacionit te sasise se levizjes ne rastin e rrymave
jo viskoze, jep relacionin qe vijon:

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 36

(2-51)



Fig.2.5 Shpejtesia relative dhe absolute ne kanalet e lopatave te levizshme

duke patur parasysh qe rrjedhja eshte izoentropike, dmth:

merr formen:

(2-52)

Nga e cila do te rezultoje:

(2-53)


Ekuacioni (2-53) tregon qe shpejtesia absolute duhet te jete jostacionare, ne menyre qe te jap
nje ndryshim te entalpise totale. Ne menyr eanaloge mund te provohet qe presioni statik per nje
rrotor, nuk mund te jete stacionar ne nje sistem absolut ne te vertet , per vijen e rrymes s
A
te
marre ne shqyrtim dhe per nje fluid jo viskoz merret:
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 37

(2-54)

Duke perdorur ekuacionin (2-53), ekuacioni (2-54) merr formen:

(2-55)


Keshtu ndryshimi i entalpise totale permes nej rrjete lopatash, mund te merret vetem nqs fusha e
presioneve eshte jostacionare. Prandaj duke perdorur nje sistem absolut referimi per studimin e
rrotorit, duhet perhere te konsiderohet nje rryme jostazionare, ndersa duke persorur nje sistem
relativ referimi termat per rrjedhjen jo stacionare (derivatet ne lidhje me kohen) duhet te
perfshihen ne sistemine keuacioneve qe perdoret per studimin e rrjedhjes, vetem nqs rryma ne
hyrje eshte jouniforme ne drejtimin tagencial, ose qe varet nga koha.
Ne nje sistem relativ referimi, shpejtesia absolute mund te shprehet si shume e shpejtesise
tagenciale ( mbartese) me ate relative, sic jepet nga ekuacioni

(2-56)

Ne kete formule c
0
eshte shpejtesia e levizjes se origjines se sistemit relative te referimit. Per
rrjedhjen ne makinat me fluid, c0 =0 ndersa shpejtesia kendore eshte parallel me aksin e
rrotullimit. Te shohim tani si do te shkruhet sistemi i ekuacioneve diferencial ne sistemin relative
te koordinatave.
Per nje madhesi skalare b, lidhja ndermjet derivative ne sistemin absolute dhe relative te
referimit, merret ne formen:

(2-57)

Shenja ‘ ne ekuacionin (2-57) tregon se derivati ne lidhje me kohen eshte llogaritur ne sistemin
relativ te koordinatave, duke treguar gjithashtu me

operatorin ne sitemin relative te
koordinatave. Ne kete menyre shprehja (2-57) mund te shkruhet ne trajten:

(2-58)
Relacionet koresponduese per nje madhesi vektoriale b, jepen me formulat e meposhteme:

(2-59)

(2-60)

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 38

Duke perdorur keta operatore, ekuacioni i ruajtjes se mases, ne sistemin relativ te koordinatave,
shkruhet ne trajten:

(2-61)

Per te shkruar ekuacionet e sasise se levizjes, nevojitet qe te jepen lidhjet ndermjet nxitimeve ne
sistemet absolute dhe relative te referimit.

(2-62)
Derisa:

(2-63)

Duke e zevendesuar ekuacionin (2-63) ne (2-62) do te merret shprehja:

(2-64)

Ne rastin e turbomakinave: c
0
=0 dhe , keshtu qe ekuacioni (2-64) shkruhet ne
trajten:

(2-65)

Shprehja (2-64) tregon qe nxitimi absolute merret nga shuma e nxitimit relative me ate te
Coriolisit me ate centripet: . Nxitimi i Coriuolisit ka nje rendesi shume te
madhe ne turbomakinat dhe eshte 0 vetem ne rastin kur dhe w jane paralel ndermjet tyre.
Derisa shpejtesia kendore eshte nje madhesi konstante, atehere nxitimi centripet mund te
shprehet si nje gradient in je potenciali. Per kete qellim le te konsiderojme nje siperfaqe
cilindrike me aks ate te rrotullimit dhe me rreze r. Derisa gradient i r eshte , eshte nje vektor
me drejtimin centrifugal, atehere mund te shkruhet:

(2-66)

Dersisa

ndersa shpejtesia kendore eshte nje madhesi konstante, atehere:

(2-67)

Ekuacioni i sasise se levizjes qe ne sistemin absolute te referimit shkruhet ne formen:

(2-68)

Ne kete ekuacion (2-68) F shenon rezultanten e forcave te mases, (qe veprojne ne njesi te
mases), ndersa I eshte tenzori i identitetit.
Ne te njejten menyre shprehet edhe ekuacioni i energjise, per te dy sistemet:
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 39

(2-69)

(2-70)

Ne keto ekuacione e
0
dhe e
0R
shenojne energjine e brendeshme per njesi te mases perkatesisht ne
sistemin absolute te referimit dhe ne ate relative.

:

Ndersa rotalpia I do te llogaritet:

(2-71)

Mund te vihet re qe ekuacioni i vazhdueshmerise, ne sistemin relative eshte i njejte me sistemin
absolute, mjafton qe te zevendesohet shpejtesia absolute c me shpejtesine relative w. Ne te
kundert ekuacionet e sasise se levizjes te shkruara per te dy sistemet absolute dhe relative jane
identike, pas zevendesimit te c me w, edhe pse eshte shtuar nje term qe eshte forca e mases qe i
korespondon nxitimit te Koriolisit dhe atij centripet. Per te analizuar efektin e forcave te tilla
shqyrtohet rasti me i thjeshte ai rrjedhjes se nje fluidi te pashtypshem, jo viskoze dhe ne mungese
te forcave te mases. Ne kete rast ekuacioni i sasise se levizjes shkruhet ne formen:

(2-72)

Vihet re qe kontributi i forcave centrifugal eshte ekuivalent me ate te forcave te presionit.
Nxitimi i Koriolisit merret nga shuma e dy efekteve me intensitet te barabarte: termi qe
merret nga derivati i plote i ne sistemin relative te koordinatave, dhe nje term i barabarte
me te qe ndodh per shkak te rrotullimit te sistemit. Keshtu forca e Koriolisit vepron ne planin
perpendicular me vektoret e shpejtesise relative w dhe ate te rrotullimit , dhe tenton te
ndryshoje drejtimin e shpejtesise relative ne planin perpendicular me shpejtesine kendore ,
ndersa derivatet e plota ne lidhje me kohen i shpejtesise relative

dhe

, ndryshojne ne te
tre drejtimet ne funksion te gjeometrise se kanalit dhe te rrjedhjes ne makine.


Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 40


Fig.2.6 Skema e veprimit te forcave dhe te nxitimit ne nje rrotor

Derisa nxitimi i Koriolisit eshte afersisht ne drejtimin radial te nje makine aksiale dhe ne
drejtimin tagencial te nje makine centrifugal, forca e Koriolisit nuk jep efekte mbi nje fluid
joviskoz, ne nje makine aksiale, ndersa kontributi i saj eshte shume i rendesishem ne makinen
radiale. Ndikimi me i madh i nje nxitimi te tille tek makina radiale, verifikohet si ne percaktimin
e ndryshimit te presionit, ashtu edhe ne humbjet. Keshtu ne nje makine te paster
radiale,komponentja tagenciale e ekuacionit te sasise se levizjes, shkruhet ne formen:

(2-73)

Presioni statik ne kete shprehje (2-73) mund te shkruhet ne funksion te termave te presionit total
relative:

(2-74)

Ne rastin e nje fluidi jo viskoz:

keshtu qe nga shprehja (2-74) do te rezultonte:

Duke bere kete zevendesim ne ekuacionin (2-73) do te merret:

(2-75)
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 41


Fig. 2.7 Skema e veprimit te forcave dhe te nxitimit ne makinen centrifugal.
Ky ekuacion lejon qe te vleresohet diferenca e shpejtesive ndermjet anes ne depression dhe asaj
ne presion (p) dhe ne kete menyre merret nje vleresim i ngarkeses mbi lopate. Eshte e qarte qe
nxitimi i Koriolisit fut nje gradient te presionit ( dhe te shpejtesise) ne drejtimin tagencial ne
makinat radiale edhe ne mungese te ndryshimit te drejtimit te levizjes te rrymes, te shkaktuar nga
ana e lopatave, duke patur ne te njejten menyre nje influence mbi shtresen kufitare te mureve dhe
per rrjedhoje edhe mbi humbjet. Ne makinen aksiale forca e Koriolisit, ka nje drejtim shume te
afert me ate radial dhe jep nje devijim radial te rrymes ne shtresen kufitare te mureve.
Nxitimi centripet eshte i drejtuar gjithnje ne drejtimin radial dhe influencon ne ndryshimin e
presionit ne makinat radiale dhe te fenomeneve viskoze si ne makinen radiale, ashtu edhe ne
makinen aksiale.
Nje rast interesant do te perfaqesonte rrjedhja e fluideve te pangjeshem dhe jo viskoze, ne te cilat
veprojne forcat e mases. Per nje rrjedhje te tille ka vlere teorema Kelvin, sipas se ciles, raporti
ndermjet diferencialit te plote te cirkulacionit pergjate cdo elementi te fluifit dhe atij te kohes,
nuk ndryshon ne lidhje me kohen:

(2-76)

Ne po te njejtat kushte vlen edhe nje teoreme tjeter qe njihet me emrin Helmholtz:

(2-77)

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 42

Ne ekuacionin (2-77) shenon rrotorin . Sipas kesaj teoreme raporti ndermjet diferencialeve te
plota ( derivati substancial) te shtjelles se rrymes me ate te kohes, qe del nga nje element i
siperfaqes se trupit te ngurte, ne ate te rrymes, eshte identikisht 0.
Nqs shkruhet ekuacioni i sasise se levizjes:

(2-78)

Pas disa zevendesimesh, ekaucioni (2-78) mund te shkruhet ne trajten:

(2-79)

Termi i pare ne anen e djathte eshte 0, ndersa termi i dyte shkruhet ne formen:

(2-80)

Keshtu qe ekuacioni (2-79) do te marre formen:

(2-81)

Ne rastin e rrjedhjes izoentropike me , ekuacioni (2-81), do te marre formen:

(2-82)

Ekuacioni (2-82) tregon se ne rrjedhjen izoentropike, duke munguar termi i dyte i ekuacionit
(2-81), eshte e vertete teorema e Helmholtz. Ne rastin e rrjedhjes se fluideve viskoze, ky
ekuacion nuk vlen, meqenese forcat e viskozitetit nuk jane forca konservative, dmth ato nuk
mund te shprehen si gradiente te madhesive skalare. Ekuacioni (2-81 tregon gjithashtu se ne
rastin e rrjedhjes supersonike pa ferkim, nese rrjedhja eshte e parrotullueshme perpara hopit, ajo
do te mbese po e parrotullueshme edhe pas ndodhjes se hopit te presioneve ( rrallimeve), vetem
qe hopi te mos jete i kurbezuar.
Keto relacione te nxjerra me siper mund te shkruhen ne menyre te ngjajshme edhe ne sistemin
relativ te referimit. Keshtu ne sistemin relativ te referimit,ekuacioni i sasise se levizjes
shkruhetne formen:

(2-83)

Ekuacioni (2-83) tregon qe ndryshe nga sa ndodh ne rrjedhjen ne sistemin absolut te referimit,
rrjedhja ne nje rrotor nuk mund te jete j e parrotullueshme, per shkak te pranise se nxitimit te
Koriolisit. Ne rastin e rrjedhjes se fluideve te pangjeshem dhe pa ferkim, ekuacioni (2-83) do te
marre formen:

(2-85)

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 43

Ana e djathte e ketij ekuacioni do te behet 0, vetem ne rastin kur siperfaqet e rrjedhjes do te jen
plane pingule me shpejtesine kendore, dmth pingule me aksin e rrotullimit. Megjithate kjo nuk
do te thote qe rryma do te jete e parrotullueshme.
Ne rastin e rrjedhjes se fluideve qe shtypen, ekuacioni i sasise se levizjes merr formen:

(2-86)

Le te supozojme se rrjedhja ne hyrje te rrotorit, ne sistemin absolut te referimit, ka entalpine
totale konstante:

Pranohet qe rryma (ne hyrje te rrotorit) ne seksionin 1, pervec qe duhet te jete aksialosimetrike,
duhet te plotesoje kushtin:

ose qe ajo te jete nje rryme e shtjelles se lire. Ne keto kushte edhe rotalpia ne seksionin 1 do te
jete nje madhesi konstante. Derisa per nje rryme izoentropike dhe stacionare rotalpia do te jete
nje madhesi konstante pergjate vijes se rrymes ne levizjen relative, dhe perderisa eshte pranuar
hipoteza qe rotalpia eshte konstante ne seksionin e hyrjes te rrotorit, atehere ne keto kushte do te
rezultoje nje rrjedhje qe e ka rotalpine konstante ne te gjithe fushen e rrjedhjes. Keshtu qe
ekuacioni (2-86) do te marre formen:

(2-87)

Ekuacioni (2-87) eshte i vlefshem ne brendesi te rrotorit. Shtjella (rrotori) i ketij fluksi te vecante
eshte konstant dhe rrotullimi elementar te grimcave te fluidit eshte i barabarte por me shenje te
kundert me drejtimin e rrotullimit te makines. Perfundimisht edhe ne rastin e rrjedhjes
aksialosimetrike ne hyrje te rrotorit, rryma nuk mund te jete aksialosimetrike ne brendesi te
kanalit te lopatave punuese. Kjo mund te vihet ne dukje duke shkruar ekuacionin e rrotorit te
shpejtesise ne levizjen relative:

(2-88)

Nga ekuacioni (2-88) nxirret:

(2-89)

Nga keto ekuacione nxirret perfundimi se mund te veproje nje cift forcash mbi nje rrotor, vetem
nese sasia e shprehur nga termi:

ndryshon ne drejtimin e rrjedhjes. Edhe sikur
rryma te jete aksialosimetrike ne hyrje te rrotorit, ajo nuk mbetet aksialosimetrike brenda
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 44

kanaleve te lopatave ku ndodh rrjedhja. Nese kjo ndodh ne nje seksion 2, derisa nuk ka
ndryshime te

, atehere do te merret:

Prej kendej gjendet:

(2-90)

Diferenca e entalpive shkruhet ne trajten:

(2-91)

Ne te njejten menyre shtrohet dhe trajtohet problemet e studimit te rrjedhjes potenciale dhe
aksialosimetrike.
































Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 45

Kapitulli 3

Rrymat dytesore

Ne pergjithesi rryma ne hyrje te nje makine me fluid rezulton te jete jo uniforme, sic tregohet ne
figuren 3.1, Gradienti ne drejtimin radial i shpejtesise, presionit dhe temperatures se frenimit te
plote izoentropik, mund te futen nga shtresa kufitare e mureve te kanalit ku kryhet rrjedhja, ne
drejtim te rrezeve te brendeshme dhe te jashteme, ose nga prania e nje rrjeti lopatash te vendosur
ne hyrje te makines, vecanerisht ne rastin e projketimit te realizuar jo sipas parimit te shtjelles se
lire.


Fig. 3.1 Mosuniformiteti i rrymes:
a) Shpejtesia ne drejtimin radial sipas rreze se brendeshme; b) shpejtesise dhe presionit nga rrjeta
ne hyrje;c) i shpejtesise; d) e shpejtesise dhe te presionit ne drejtimin tagencial; e) i temperatures
sipas rrezes se jashtme me rrjete ne hyrje; f) i temperatures dhe presionit ne kompresorin me
shume shkalle

Ne raste te tjera,si psh tek turbina me gaz, mosuniformiteti krijohet nga proceset e djegies ne
dhomen perkatese, si ne drejtimin radial, ashtu edhe ne drejtimin tagencial. Mosuniformitet
shfaqen te zhvilluara sidomos ne makinat me shume shkalle.
Pavaresisht mekanizmit dhe shkakut, mosuniformitetet jane shkaku i krijimit te rrymave
dytesore . Per te ilustruar formimin e ketyre rrymave dytesore, merret ne shqyrtim, nje rrjete
profilesh ne plan, me nje profil jo uniform te shpejtesise se rrymes ne hyrje te makines, sic
tregohet ne figuren 3.2 . Ne kete figure eshte perdorur sistemi orthogonal natyral i referimit, me
vektoret njesi perkatesisht s,n,b. Vija e rrymes ne zonen ku shpejtesia eshte uniforme shenohet
me indeksin A, ndersa ajo ne zonen me mosuniformitet te shpejtesise shenohet me germen B.
Nqs neglizhohen efektet e viskozitetit dhe ndryshimet e shpejtesise ne drejtimin n, normal me
vijen e rrymes A, dhe pot e pranohet rryma e pangjeshme dhe stacionare, merret qe pergjate n te
balancohen gradientet e presionit dhe te forces centrifugale:

(3-1)

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 46




Fig. 3.2 Skema per interpretimin e rrymave sekondare

Ne kete formule RA tregon rrezen e kurbatures locale. Derisa ne perafrimin e pare te
teorise se shtreses kufitare, presioni ne drejtimin pingul me muret rezulton te jete
konstant, gradienti i presionit ne drejtimin b eshte po ai i vijave te rrymes A dhe B.

(3-2)


Meqenese u
B
<u
A
dhe R
B
=R
A
, kushti i ekuilibrit pergjate n per grimcat e vijave te rrymes B,nuk
kenaqet, prandaj vija B duhet te paraqes nje kurbature me te madhe ( rreze kurbature me te
vogel), sikurse eshte treguar ne figuren 3-2, ne te cilen tregohet qe vija BB merr pozicionin
BB’B”. Ne kete rast R
B’
<R
A
, duke zhvilluar nje fluks terthor rryme nga ana e presionit ne
drejtim te anes ku ka renie presioni te lopates fqinje. Prania e fluksit terthor te rrymes, qe i
korespondon komponentes c te shpejtesise, tregon devijimin e rrymes kundrejt drejtimit te
rrymes kryesore,qe ne figuren 3.2 eshte paraqitur nga vija s. Per kete arsye kjo rryme terthore
quhet rryme sekondare. Per arsye te vazhdueshmerise do te kemi edhe nje rryme sekondare
pergjate lartesise se lopates te shpejtesise w: nqs

, atehere

. Nje fluks i
tille rryme quhet rryme dytesore dhe karakterizohet nga nje shtjelle dytesore, ne vecanti nga nje
komponente ne drejtimin e rrymes kryesore:

Ne Figuren 5.2 shtjella normale ( rrotori normal), eshte i drejtuar ne kahun negativ te n, dhe po
ahtu edhe rrotori i rrymes sekondare eshte negativ.
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 47

Rryma dytesore e pershkruar, qe gjeneron nje shtjelle te quajtur shtjella e kalimit, percaktohet
kur ne hyrje te lopatave eshte prezente nje komponente e shtjelles ne drejtiin normal, ose nje
rryme terthore (e shkaktuar nga prania e shtreses kufitare ne hyrje te lopatave) qe me pas
devijohet nga vet lopata.
Nje shembull tjeter, ne te cilen verifikohet lindja e rrymave dhe shtjellave dytesore, eshte ai i
rrymes terthore prerese qe bashkevepron me nje pengese.
Rendesia e analizes se rrymave dytesore, konsiston ne faktin qe ato kane nje efekt te
konsiderueshem ne karakteristikat e shfrytezimit te makinave me fluid. Keto analiza ne menyre
skematike mund te jepen si vijon:
- Fusin komponente te shpejtesise ne drejtimin terthor,kundrejt rrymes kryesore
- Tentojne te formojne struktura shtjellore qe mund te cojne ne shfaqjen e fenomentit te
shkeputjes se rrymes.
- Kane nje efekt te konsiderueshem ne rrotullimin e rrymes, qe ndikon ne diferencen e
presioneve te makines me fluid.
- Si pasoje e fenomeneve te siperpermendura, rrymat dytesore cojne ne humbje
suplementare, qe ndikojne ne rritjen e humbjeve totale. Per rrjedhoje rendimenti i
makines do te zvogelohet (humbjet e shkaktuara nga zhvillimi i shtreses kufitare dhe nga
rrymat dytesore cojne ne zvogelimin 5% te rendimentit te makines)
- Prania e rrymave dytesore con ne hyrje te lopatave te devijimit te rrymes kundrejt
kushteve te projektimit.

Ne figuren Fig 3.3 jepet nje paraqitje skematike e rrymave dytesore.


3.3 Rrymat dytesore dhe shtjellat

Per te analizuar me mire natyren e rrymave dytesore, eshte opportune te shfrytezohet ekuacioni
i transportit per shtjellen. Per nje rryme stacionare dhe duke neglizhuar forcat e mases, si dhe
duke patur parasysh qe rrotori i shpejtesise shkruhet ne trajten:

ekuacioni i transportit per dy komponentet e rrotorit, shkruhet ne formen:

(3-3)

(3-4)


Ne rezultatet praktike komponentja tejter e e shtjelles zakonisht nuk ndikon ne madhesine e
rrymave sekondare, prandaj dhe nuk eshte paraqitur. Ne nxjerrjen e ketyre termave eshte
neglizhuar efekti i shtypshmerise ne termat qe permbajne viskozitetin per et thjeshtuar
llogaritjet, nderkohe qe R shenon rrezen e kurbatures kryesore, ndersa , shenon rrezen e
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 48

perdredhjes se rrymes, qe percaktohet me formula te tjera, psh me formulat e Frenet. Duke
shqyrtuar termat jo viskoze te ekuacioneve (3-3) dhe (3-4), verehet se shtjellat dytesore
gjenerohen per efekt te nje komponenteje normale te shtjelles

, ne nje rryme me rreze
kurbature R dhe ne prani te gradienteve te dendsitetit dhe te presionit ne siperfaqet b dhe n ne
drejtime reciprokisht perpendikular. Edhe ne mungese te efekteve te tilla, shtjella dytesore
ndryshon ( per shkak te ngjeshmerise dhe te ndryshimit te shpejtesise) per efekt te fenomenit te
tendosjes se shtjelles nga termi

, si dhe te efektit te ferkimit.
Nqs shqyrtohet ekuacioni (3-3) qe paraqet ndryshimin e shtjelles dytesore ne drejtimin e rrymes
kryesore, qe eshte komponentja baze nga te tre komponentet, per rrymen jo viskoze me :

dhe me

, do te merret:

(3-5)


Nga shqyrtimi i ekuacionit te thjeshtuar (3-5) duket qe rrymat dytesore, zhvillohen:
- Ne prani te komponentes normale te shtjelles,sic ato shkaktohen nga shtresa kufitare me
murin
- Ne prani te nje gradient radial te temperatures ( statike ose te frenimit te plote izoentropik
te rrymes) ne hyrje te kanalit, sic ndodh ne rastin e dhomave te djegies.
Ne te dy rastet eshte present nje gradient i presionit total ne drejtimin radial. Ne figuren 3-3
jepen rrymat dytesore ne nje makine centrifugal, te shkaktuara nga a) kurbatura ne rrafshin
meridional; b) efekti i rrotullimit.


Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 49


Fig.3-3 Formimi i rrymave dytesore ne nje makine centrifugal: a) nga kurbatura meridionale;
b) nga rrotullimi
Ne rastin e nje makine radiale, duke u mbeshtetur edhe ne ekuacionet e sjella me siper, behet e
mundur qe te percaktohen tre shkaqe te krijimit te rrymave dytesore:
1. Kurbatura e rrymes ne planin meridional ne prani te nje komponente normale te shtjelles
kryesore.
2. Rrotullimit te shkaktuar nga kurbatura e lopatave gjithnje ne prani te nje komponenteje
normale te shtjelles.
3. Rrotullimi
Ne rastin e nje kompresori radial, s’ koincidon me drejtimin radial, n ‘ me drejtimin aksial ,
ndersa b’ me ate tagencial ne rastin e nje rrjedhje absolute te parrotullueshme, merret qe
shpejtesia kendore e shtjelles eshte dyfishi i shpejtesise se shtjelles se rrymes kryesore, por me
kah te kundert:
Ne keto kushte shtjella aksiale do te jete prezente ne te gjithe hapesiren e lopatave nga hyrja ne
dalje duke u spostuar nga lopata ne lopate, dhe duke qene ne drejtim te rrotullimit.
Ne rastin e nje makine te perzier ( aksialo- radiale) rryma dytesore do te jete e ndryshm ne pjesen
fillestare te makines dhe ne ate ne dalje nga makina. Ne pjesen fillestare kurbatura ne rrafshin
meridional dhe

jane ne madhesi te vogla dhe per rrjedhoje nga ato nuk merren
rryma dytesore. Ne menyre analoge rrymat dytesore te shaktuara nga shtjella normale dhe
kurbatura e lopatave praktikisht nuk jane prezente, per shkak te kurbatures se vogel te lopatave.
Po keshtu ne hyrje do te jete i neglizhueshem ne formimin e shtjellave dytesore, edhe ndikimi i
termit . Ne perfundim thuhet qe ne pjesen fillestare te makines, nuk merren rryma
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 50

dytesore te konsiderueshme. Ndryshe ndodh ne zonat ku rryma shmanget duke marre nje
drejtim te fort radial. Ne kete rast te tre shkaqet e permendura me siper ndikojne ndjeshem ne
formimin e rrymave dytesore. Ne vecanti:
1. Kurbatura ne planin meridional. Ne pjesen e dyte te rrotorit shtresa kufitare ka patur
mundesi te zhvillohet dhe per rrjedhoje rrotori i shpejtesise relative nuk eshte i
neglizhueshem.
2. Kurbatura e lopatave. Ne kete rast drejtimi i n’ pothuajse perputhet me drejtimin
tagencial,e per rrjedhoje prodhimi eshte ne nje madhesi te vogel dhe shkaku
kryesor i formimit te shtjelles dytesore, eshte gradient i shpejtesise relative

ne
shtrese n kufitare mbi paretet e brendeshme dhe te jashteme te makines. Kjo rryme
dytesore drejtohet nga ana e presionit te larte ne anen e presionit te ulet ne ted y
siperfaqet dhe eshte analoge me konfiguracionin e makinave aksiale.
3. Efekti i rrotullimit. Rryma dytesore shkaktohet nga termi

, qe
mund te shprehet me perafersi me :

Termi i pare jep nje kontribut qe eshte nje rryme dytesore e drejtuar nga ana e presionit te larte
ne anen e presionit te ulet. Ne figuren 3-3, kjo gje shprehet nga rryma dytesore C
1
, e cila rezulton
mbizoteruese ne zonen e shtreses kufitare. Termi i dyte ( qe varet nga kurbatura e rrymes ne
planin meridional), jep nje rryme dytesore qe ne figuren 3-3 shprehet me C2, me drejtim nga ana
e vakumit ne anen e presionit afer me murin e brendshem dhe e kunderta me paretet e murit te
jashtem.
Eshte me interes te vleresohet shkalla e ndikimit te dy faktoreve: kurbatures dhe rrotullimit ne
madhesine e formimit te rrymave dytesore. Duke bere raportin ndermjet ketyre dy termave qe
shprehin perkatesisht kurbaturen e rrotullimit ne planin meridional me rrotullimin, pas disa
thjeshtimesh, arrihet ne perfundimin qe ky raport i ndikimeve eshte:
r/R’
Keshtu rrymat dytesore e shkaktuara nga kurbatura ne planin meridional jane te ndjeshme
vetem ne rast se raporti r/R’ eshte ne vlera relativisht te rritura. Ne rastin e kundert rrotullimi
eshte shkaku kryesor i formimit te rrymave dytesore.
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 51


Fig.3.4 Skema e rrymave dytesore
Ne figurat qe vijojne tregohen disa raste te formimit te rrymave dytesore.

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 52



Fig.3.5 Rrymat dytesore te fotografuara gjate rrjedhjes se rrymes ne lopata
Ne Fig.3.6 jepet si ndryshojne rrymat dytesore

Fig. 3.6 Ndryshimi i rrymave dytesore




Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 53

2. Rrymat dytesore ne turbine
Skema klasike e veprimit te rrymave dytesore ne nje rrjete lopatash turbine ne plan, jepet ne
figuren 3-7. Ne kete rast ekziston nje komponente e shtjelles e drejtuar ne drejtim te rrjedhjes se
rrymes dhe e shkaktuar nga perdredhja e rrymes ne lopata dhe nga prania ne hyrje e nje filament
shtjelle prezente per shkak te shtreses kufitare qe zhvillohet mbi muret e brendeshme dhe te
jashteme te lopatave ( shtjella e kalimit)

Fig.3-7 Skema e veprimit te shtjellave ne turbine
Levizja shtjellore ne kufirin e daljes shkaktohet nga veprimi i kombinuar i :
a. filamentit te shtjelles i shkaktuar nga tendosja e filamentit te shtjelles ne hyrje dhe me
kalimin me shpejtesi te ndryshme ne siperfaqet e presionit dhe te depresionit
b. shtjellave ne ekstreme ( baze dhe kulme te lopatave) e shkaktuar nga ndryshimi i
cirkulacionit te shpejtesise ne lartesi te lopates.
Ne vijim te ketij diskutimi ne turbina eshte e mundur qe te takohet edhe nje system shtjellash i
shkaktuar nga perplasja e shtreses kufitare me nje cilinder te vendosur pingul me murin, sikurse
duket edhe nga figura 3-8.

Fig.3-8 Formimi i shtjelles nga pengesa
Nje fenomen i tille njihet me emrin shtjella ne forme patkoi ( horseshoe vortex) per shkak te
formes se vecante te struktures se rrymes rreth cilindrit. Per efekt te veprimit te shtjelles se
kalimit dhe te shtjelles ne forme patkoi, struktura e rrymave dytesore eshte mjaft komplekse,
sikurse tregohet edhe ne figuren 3-4.

Nje pershkrim me i detajuar i ndryshimit te te struktures se rrymes dytesore, mund te gjendet
ne literature speciale. Ne analizen e rrymave dytesore dhe te humbjeve relative vihet re edhe
prania e nje shtjelle tjeter te njohur me emrin shtjella kendore. Kjo eshte nje shtjelle qe
rrotullohet ne kahun e kundert me shtjellen e kalimit dhe krijohet perhere ne kendin ndermjet
lopates dhe murit. Ne pergjithesi ajo rezulton me dimensione te vogla, por prania e saj eshte
shume e dukshme ne lartesine e lopates. Duhet thene se prania e shtjellave kendore con ne
reduktimin e devijimit te rrymes, sikurse tregohet ne figuren 3-9.
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 54


Fig.3-9 Ndryshimi ne lartesi i devijimit te rrymes dhe pozicioni i shtjelles kendore

Ne hyrje te kufirit te sulmit, jane prezente dy vija te ndarjes kryesore: vija S
1
tregon ndarjen e
shtreses kufitare perpara shtjelles ne forme patkoi, ndersa vija e ndarjes dytesore S
2
shkaktohet
nga prania e vet shtjelles. Ketyre dy vijave u korespondojne edhe dy pikat A
1
dhe A
2
qe merren
nga nderprerja e vijave te rrymes me vijat ndarese, per piken e frenimit te plote te shenuar me R.
Pikat A
1
dhe A
2
i ndajne deget e vijave te ndarjes S
1
dhe S
2
perkatesisht S
1p
dhe S
2p
per anen e
presionit te lopates dhe S
1s
dhe S
2s
per anen ne depresion te saj.
Konstatohen dy tipe te ndryshme bashkeveprimi ne funksion te ngarkeses se lopates:
bashkeveprim i forte dhe bashkeveprim i dobet. Ne rastin e bashkeveprimit te forte merret nje
formim i shtjelles kendore me pasoje formimin e vijes se ndarjes S
3
qe fillon ne afersi te
nderprerjes se vijes S
1p
, me lopaten fqinje. Vija S
2p
ndjek paralelisht S
3
drejt seksionit te daljes
nga rrjeta. Ne rastin e bashkeveprimit te dobet eksperimenti tregon vetem vijen S
2p
qe leviz ne
afersi te anes se depresionit te lopates. Vijat e rrymes mund te ndjekin siperfaqen e lopates,
perderisa shtjella te spostohet ne drejtim te brendesise te hapesires se lopatave nen efektin e
rrotullimit te shtjelles se kalimit.

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 55


Fig. 3-10 Skema e pergjitheshme e karakteristikave te rrymes

Flukset dytesore te analizuara me siper, shoqerohen me humbje, qe mund te klasifikohen:
1- rritje te shtreses kufitare te mureve deri ne vijat e ndarjes
2- ndarje ne zonen kufitare te sulmit mes vijave S
1
dhe S
2

3- formimi i shtreses kufitare duke u nisur nga via S
2p

4- humbje te kendit si ne anen me presion, ashtu edhe ne anen me depression
5- humbje qe shoqerojne te gjitha vijat e ndarjes.
6- Ferkimi i shtjelles ne hyrje te rrjetit te lopatave
Rezulton gjithashtu e rendesishme shperndarja e humbjeve nga rrymat dytesore ne lartesi te
lopates dhe ne drejtimin tagencial. Ne perfundim mund te dallohen tre humbje kryesore te
perqendrimit te humbjeve dytesore ne hyrje te rrjetit te lopatave te nje turbine:
a. Humbjet kendore
b. Humbjet e shkaktuara nga shtjella e kalimit
c. Humbjet gjate vijes se ndarjes
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 56

Ne funksion te kthimit te lopatave dhe te trashesise se shtreses kufitare ne hyrje, keto humbje
mund te mbivendosen ne menyra te ndryshme. Dy shembuj te ketyre humbjeve jepen ne figuren
3-11.

Fig.3-11 Shembuj te humbjeve dytesore ne diza dhe ne lopatat e rrotorit.
Pozicioni i shtjelles se kalimit ne planin ne te cilin analizohen humbjet ( plani ne kufirin e daljes
nga rrjeti i lopatave perkatese) ka nje rendesi te vecante. Shikohet qe me rritjen e kendit dhe te
trashesise se shtreses kufitare, qendra e shtjelles se kalimit do te spostohet ne anen e depresionit
te lopates. Nje spostimi te tille, ne drejtimin tagencial i korespondon nje pjese e lartesise se
lopates. Nje reduktim i trashesise se shtreses kufitare, ne hyrje sposton qendren e shtjelles drejt
mureve dhe drejt anes se depresionit te lopates. Nje reduktim i raportit ndermjet lartesise dhe
kordes se profilit te lopates, deri ne vleren per te cilen merret interference e ndermjet rrymave
dytesore, jep nje spostim te shtjelles se kalimit drejt mureve te kanalit te lopatave. Ne dalje te
lopatave, shperndarja e humbjeve ne gjatesi te lopates, eshte e lidhur megjithate me pozicionin e
shtjelles se kalimit, keshtu qe varet nga kendi i kthimit te rrjetit te lopatave dhe nga
karakteriatikat e shtreses kufitare te murit ne hyrje te rrjetit. Rastet tipike jepen ne figuren 3-12:
shperndarja e humbjeve do te spostohet nga rasti a) ne rastin d) me rritjen e ngarkeses ( kthimin)
e lopates. Ne kete kuptim kreshta qe vihet re ne figuren 3-12b dhe piqet ne grafiket e figures 3-
12 c dhe d, qe ndeshen ne nje distance nga muri, shkaktohen nga veprimi i spostimit te shtjelles
se kalimit mbi shtresen kufitare te murit. Prania e dy piqeve, mund te jete shkaktuar nga humbje
te konsiderueshme ne vijen ndarese te rrymes, ose nga ndarja e shtjelles kryesore, per efekt te
veprimit preres te shtjelles se kalimit dhe te shtjellave ne kufirin e daljes.
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 57


Fig.3-12 Raste tipike te ndryshme te shperndarjes se humbjeve
Ne te vertete humbjet e mureve rriten duke u spostuar ne seksione gjithnje e me afer seksionit te
daljes per shkak te sforcimeve te ferkimit me muret dhe bashkeveprimi i tyre me humbjet
dytesore e bene edhe me te veshtire nje vleresim me te sakte te ketyre te fundit.
Pershkrimi i humbjeve dytesore i zhvilluar deri tani, i perket rrjetave ne plan. Shkurtimisht do te
vihen ne dukje vecorite e rrymave dytesore ne rrjetat unazore. Ne funksion te kritereve te
projektimit, rryma ne nje rrjete unazore karakterizohet nga prania e nje gradienti radial te
presionit qe ka nje efekt jo te neglizhueshem mbi ndryshimin e rrymave dytesore pergjate
mureve te brendshem dhe te jashtem. Per me teper shperndarja radiale e humbjeve dhe e kendit
ne dalje nga rrjeti i lopatave do te jete e ndryshme nga ai i rrjetit ne plan. Po keshtu ne rastin qe
rrjeti i lopatave eshte projektuar jo sipas kriterit te shtjelles se lire, ngarkesa mbi lopate nuk do te
jete konstante me ndryshimin e rrezes, kjo provokon nje rileshim te nje shtjelle qe spostohet nga
seksioni i daljes dhe per rrjedhoje edhe shfaqjen e rrymave dytesore. Figura 3-13 tregon
skematikisht rrymat dytesore ne planin e daljes nga lopata, ne figuren 3-13a, shikohet struktura
klasike e shtjelles se kalimit, ndersa ne figuren 3-13b, shikohet prania e strukturave dytesore te
shkaktuara nga projektimi i ndryshem nga ai i shtjelles se lire.
Eksperimentet e kryera ne laboratore kerkimore, kane tregaur se ne rastin e rrymave subsonike
shperndarja e shpejtesise ne drejtimin radial te jete pothuajse e njejte si per nje lopate te
projektuar sipas ligjit te shtjelles se lire, ashtu edhe per nje lopate te projektuar sipas ligjit te
kendit te daljes konstante. Keshtu qe humbjet jane te ngjajshme nga pikepamja sasiore, ne te dy
rastet, duke patur humbje ne seksionin e bazes se lopates me te medha se ato ne seksionin e
kulmeve te lopates, sikurse tregohen ne figuren 3-14. Perqendrimi i humbjeve ne rrezen e
brendeshme i atribuohet pranise se gradientit radial te presionit, qe gjeneron ne seksionin e daljes
te lopates nje transport te fluidit nga shtresa kufitare mbi muret nga rrezja e jashteme drejt rrezes
se brendeshme. Ky fenomen eshte shume me i dukshem ne rastin kur rryma ne seksionin e daljes
ka numer Mahu me te madh se 1 ( rryma supersonike), per shkak te nje fluksi radial te gjeneruar
ne anen e depresionit te lopates dhe te krijuar nga bashkeveprimi i shtreses kufitare te po kesaj
siperfaqeje, me hopin e presionit qe niset nga seksioni i daljes i lopates fqinje.
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 58


Fig.3-13 Skema e rrymave dytesore ne nje rrjete unazore


Fig.3-14 Izovijat e humbjeve te energjise kinetike ne dalje, per dy rrjeta lopatash te statorit, ne
regjimin subsonik te rrjedhjes.

Nje pershkrim me i detajuar i rrymave dytesore ne rrjetat unazore jepet ne rezultatet
ekasperimentale te dhena ne figuren 3-15. Ne figuren 3-16 jepet ndryshimi aksial i kendit te
rrymes pergjate lartesise se lopates.

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 59


Fig3-15 Rrymat dytesore, izovijat e presionit static, te presionit te plote dhe te kendit radial te
plane te ndryshme aksiale.

Fig.3-16 Ndryshimi aksial i kendit te daljes ne lartesi te lopates.

3.5 Rrymat dytesore ne kompresor

Ne kompresoret aksiale ne funksion te gjeometrise se lopates, ndeshet nje lidhje e forte
trepermasore e rrymes per shkak te kurbatures se gradientit radial te presionit dhe per rrymat
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 60

sonike, te siperfaqeve te hopit te presionit. Karakteristikat e rrymes ne nje rrjete lopatash te
kompresorit aksial, mund te skematizohen si vijon.
a. Rrotullimi, kurbatura dhe gradienti radial i presionit fusin nje rrjedhje trepermasore edhe
per shtresat kufitare te siperfaqeve te lopatave, te cilat rezultojne mjaft te ndryshme nga
ato te vleresuara per rrjetat dypermasore.
b. Rrymat dytesore jane evidente si ne rrezen e brendeshme,a shtu edhe ne rrezen e
jashteme, me formimi e shtjelles se kalimit. Kjo e fundit shkakton edh formimin e
shtjellave te tjera, si te shtjelles kendore ne zonen ndermjet murit dhe anes se depresionit
te lopates,keto rryma dytesore shkaktojne humbje dytesore dhe japin nje devijim te
fluksit nga kushtet ne dalje, per te cilat eshte projektuar makina,
c. Prania e luhatjeve dhe rrjedhjeve ne labirinthe, provokon formimin e shtjellave
dytesore, ne ekstermitetet e lopates, qe te kombinuara me rrymat e tjera dytesore,
shkaktojne nje situate mjaft komplekse.
d. Ne regjimet sonike, prania e valeve te presionit, do te shkaktoje nje gradient mjaft te
rritur te presionit radial, me pasoje intensifikimin e flukseve dhe te humbjeve dytesore.

Pershkrimi i mekanizmave te formimit te rrymave dytesore ne rrjetin e lopatave et kompresorit
eshte i ngjajshem me ate te turbinave, te analizuar me pare. Megjithate derisa karakteristikat e
rrjetit te kompresorit jane te ndryshme nga ato te turbinave, ky mekanizem do te kete ndryshimet
e veta, nga pikepamja sasiore. Ne vecanti gradienti i presionit mund te provokoje, pranine e
shkeputjes se rrymes ne shtresen kufitare si ne anen e murit, ashtu edhe ne anen e lopates. Ne
rastin kur shtresa kufitare eshte turbulente nga ana e depresionit, te karakterizuar nga nje trashesi
relativisht e vogel e saj, kjo shkeputje mund te ndodh ne afersi te kufirit te daljes nga lopata, ku
mund te takohen rritje te presionit.
Po i njejti gradient presioni, qe vepron ne shtresen kufitare, sa me shpesh qe te zhvillohet ne
muret e kanalit, aq me shpesh mund te provokoje shkeputjen e rrymes, qe eshte tipike ne zonen e
nderprerjes ndermjet murit dhe anes se depresionit te lopates. Keshtu mund te thuhet qe trashesia
e shtreses kufitare eshte e te njejtit rend me madhesine e kordes se lopates, nderkohe qe trashesia
e spostimit eshte e nje rendi me te vogel. Kjo gje sjell pranine e nje bllokazhi qe nuk duhet te
neglizhohet dhe qe ka nevoje te merret parasysh ne llogaritjet e ndryshme. Ne zonen e kendit
ndermjet mureve dhe siperfaqes se lopatave, ne vecanti ne anen e depresionit, merret formimi i
zonave te rrjedhjeve me shkeputje, qe kontribuojne ne shtimin e fenomenit te bllokimit dhe te
humbjeve.

Ne dallim nga rrjedhja ne turbine, per shkak te vlerave te ndryshme te kthimit dhe te formes te
kufirit te sulmit, ne kompresore eshte me pak i dukshem shtjella e patkoit te kalitd dhe me shume
rendesi paraqet prania e shtjelles kendore, e shoqeruar me nje zone te konsiderueshme te
shkeputjes se rrymes. Mbi bazen e rezultateve eksperimentale, shkencetaret kane propozuar nej
model te struktures se rrymes kendore ( shtjelles kendore) te sjelle ne figuren 3-17.
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 61


Fig.3-17 Modeli per strukturen e shkeputjes se rrymes kendore: a) vijat kufitare te rrymes: b)
skema tipologjike me shtjellen e rrymes.
Vijat kufitare tregojne pranine e nje shtjelle mbi mure dhe ne anen e depresionit.
Ne fund duhet te theksohet se ne strukturen e rrymes do te ndikojne edhe rrymat dytesore te
hapesires ndermjet lopatave te rrotorit dhe statorit, si per kompresoret ashtu edhe per turbinate.
Nje skeme e ketyre rrjedhjeve jepet ne figuren 3-18.


Fig.3-18 Rrymat ne ekstremet e lopatave











Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 62

Kapitulli 4

Regjimet e ndryshme te turbinave me avull

4.1 Shkalla e reaktivitetit

Gjate ndryshimit te regjimit te punes te shkalles, ndryshojne edhe karakteristika te rendesishme
te punes se saj:
- shkalla e reaktivitetit µ
r
;
- rendimenti i shkalles
sh
r
q
Keto karakteristika ndikojne ne sigurine dhe ekonomine e turbines ne teresi, dhe prandaj duhet
nje analize e detajuar e tyre.
Me shkalle reaktiviteti kuptohet:

0
02
h
h
r
A
A
= µ (4-1)

Per percaktimin e karakteristikave te shkalles ne nje regjim te çfaresoshem te punes se saj, duhet
te llogariten humbjet suplementare qe lindin gjate ndryshimit te kendit te hyrjes se rrymes ne
lopatat punetore, humbje qe llogariten:


( )
2
2
1
1
sin
sin
sin
sin
|
|
.
|

\
|
·
÷
· = A
lopt
lopt
hy hy
k
|
|
|
| |
ç (4-2)


ku koefiçienti k
hy
llogaritet:

k
hy
= 0,3(1+0,5b/l) (4-3)

Po keto formula perdoren edhe per hyrjen ne diza duke zevendesuar perkatesisht kendet | me o.

Kendet ne hyrje percaktohen nga ndertimi i trekendeshave te shpejtesive. Ne Figuren 4-1, jepet
ndertimi i trekendeshave te shpejtesise ne hyrje te lopatave punetore per regjimin llogarites dhe
per nje regjim te çfaredoshem.





Fig.4-1 Trekendeshi i
shpejtesise ne hyrje te lopatave



Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 63

Humbjet suplementare ne hyrje te lopatave punetore eshte me e pershtateshme qe te shprehen ne
pjese te energjise kinetike, qe i korespondon shpejtesise absolute c
I
:

2
0
1 1
2
1
5 , 0
(
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
|
÷
|
|
.
|

\
|
· · · = A
c
u
c
u
c k h
hy hy
(4-4)

Kur ka shmangie te theksuara te regjimit te punes koefiçienti k
hy
nuk duhet te pranohet konstant.

a. Ndikimi i raportit te shpejtesive

Po analizojme ndryshimin e shkalles se reaktivitetit gjate ndryshimit te punes te shkalles.
Nga formula e mesiperme (4-4) dhe pas disa transformimeve do te marrim:

( ) ( ) ( )
2
1 10
2
1 10 1
2 2
1
2
10
2
0
cos 2
1
1
1
1
x x k x x x x
hy
r r
÷ · + ÷ · · ÷ ÷ +
÷
=
÷
| o | |
µ µ
(4-5)

Formula (1.5) eshte nxjerre me keto supozime:

konst = =
0
| |
. cos cos
10 1
konst = = o o
konst
c
w
c
w
t
t
t
t
=
|
|
.
|

\
|
=
0
1
2
1
2




Nqs shmangia e regjimit te punes se shkalles nga regjimi per te cilen ajo eshte llogaritur (regjimi
llogarites) eshte jo shume e madhe, formula (4-5) merr formen:

( )
0 0
1
a
a
r
r
x
x
A
A
· =
÷
A
µ
µ


ku: (4-6)
( ) ( ) { }
1
2
0 1 0
1 cos 2
÷
÷ ÷ · · =
a r a
x x A µ o |

Kur ndryshimet jane te konsiderueshme, formula (4-4) merr formen:

( ) ( )
( )
a a a
r r r
a
a
a
a
r
r
x x x
x
x
B
x
x
A
A + =
A + =
(
¸
(

¸

A
· ÷
A
· =
÷
A
0
0
2
0 0 0
1
µ µ µ
µ
µ
(4-7)

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 64

Per llogaritjet praktike formula (4-6) thjeshtohet ne formen:

( )
( )
0
0
0
5 , 0
1
a
a
r
r
r
x
x A
· ÷ =
÷
A
µ
µ
µ
(4-8)

Nga formula e mesiperme (4-8) konstatohet qe shkallet me shkalle reaktiviteti llogaritese te
vogel, jane me te ndjeshme ne ndryshimin e raportit te shpejtesive.

b. Ndikimi i harxhimit vellimor dhe i numrit te rrotullimeve

Gjate llogaritjes ne regjim te ndryshem te punes se shkalles, shpesh ndodh qe njihet gjendja e
avullit pas shkalles, harxhimi dhe shpejtesia periferike, por nuk njihet renia tennike disponuese e
shkalles e per rrjedhoje edhe raporti i shpejtesive x
ao
.
Prandaj kerkohet te merret formula per percaktimin e shkalles se reaktivitetit ne regjime te
ndryshme te punes se shkalles, me konditat e siperpermendura.
Formules per percaktimin e shkalles se reaktivitetit (4-6) mund ti japim formen:

( ) | |
1
1
2 2
2
1
2
2 2
cos 2 1
1
o | |
µ
µ
t
t
t
t
o hy
ro
r
c
w
z
c
w
z z k z · · · + ÷
|
|
.
|

\
|
· ÷ · + ÷ =
÷
(4-9)

ku:

t
w
u
z
2
=


VIera e z
o
varet nga |
2
, µ
ro
dhe nga (x
a
)
o
.
Ne shkallet e turbinave te projektuara me dalje aksiale (o
2
)
0
=90 mund te pranohet z
o
=0.85.
Leverdia e karakteristikes z konsiston ne ate qe ajo dhe per regjimin e ri te punes njihet,
meqenese shprehet permes raportit te harxhimeve vellimore dhe numrit te rrotullimeve:

2 2
n
n
v
v
G
G
z
z
m
o o
· = (4-10)

Le te gjejme tani formulen per llogaritjen e perafert te ndryshimit te shkalles se reaktivitetit.
Duke shenuar:
z = z
o
+ Az

ro
a
c
u
µ
o |
÷ ·
·
=
|
|
.
|

\
|
1 2
cos
1
0
do te merret:
( )
0 2 0 2
v G Gv =
9 . 0 cos
1
= · o |
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 65


( )
( )
(
¸
(

¸

÷ · · · ÷ · =
÷
A
1 5 . 0 90 . 0
1
2
2 1
o
o o
ro
ro
n
n
v
v
G
G
µ
µ
µ
(4-11)

Te gjitha formulat e sjella me siper per rritjen e shkalles se reaktivitetit gjate ndryshimit te
regjimit te punes se shkalles, u bazuan ne perdormin e ekuacionit te vazhdueshmerise per
shpejtesi te rrjedhjes ne diza dhe ne lopatat punetore, nen shpejtesine e zerit.
Megjithate ato mund te perdoren edhe per regjimet ku M<l.l

c. Ndikimi i ndryshimit te siperfaqes se rrjetave.

Po analizojme ndikimin ne shkallen e reaktivitetit te ndryshimit te siperfaqeve ne dalje te
rrjetes se shkalles.
Fillimisht do te supozojme qe gjate ndryshimit te siperfaqeve karakteristika
1 1
c u x = mbetet nje
madhesi konstante. Kur n=konst, kjo do te thote qe renia termike disponuese e
shkalles eshte konstante.
Duke pranuar:
|= konst.
coso
1
= konst




konst
v
v
t
u
=
2

konst =
2
1
µ
µ

f
F
F
=
2
1


do te merret:

(
(
¸
(

¸

÷
|
|
.
|

\
|
=
÷
÷
÷
1
1 1
2
o ro
ro
r
r
f
f
µ
µ
µ
µ
(4-12)

Kjo formule mund te thjeshtohet meqenese ne detyrat praktike raporti i siperfaqeve dhe shkalla
perkatese e reaktivitetit, ndryshojne pak.

( ) fo
f
c
w
o
r
r
ro
r
A
·
|
|
.
|

\
|
· =
÷
A
2
1
2
2
1 µ
µ
(4-13)

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 66

Formules se mesiperme mund ti japim edhe nje forme tjeter duke marre parasysh vetem termin e
pare te rendit te vogelsise:


( )
o
ro
rf
f
f
k
A
· =
÷
A
2
1 µ
µ
(4-14)

ku:

( )
1
2
0
2
0
1
2
cos 1 1
2
o µ | · ÷ · · ÷ +
|
|
.
|

\
|
·
=
ro ao a
t
r
x x
c
w
k (4-15)

f f f
c
w
c
w
f
f
o
t
t
t
t
o
A + =
|
.
|

\
|
|
.
|

\
|
=
0
1
2
1
2


Ne nje forme tjeter formula (4-13) shkruhet:


( )
o
f ro rf
f
f
k
f
f
k
A
· =
A
· · ÷ = A
0
2
1 µ µ (4-16)

Koeficienti k
f
rekomandohet:
- 0.65 per shkallet aktive te CPL dhe te CPM
- 0.50 per shkallet reaktive te CPL dhe te CPM
- 0.8-0.9 per shkallet rregulluese
- 0.45-0.6 per shkallet e CPM me raport te presioneve c
shk
<0.6 dhe per shkallet e CPU Shihet se
nqs siperfaqja e dizave zmadhohet ose siperfaqja e lopatave punetore zvogelohet, atehere shkalla
e reaktivitetit rritet.
Ne rastin me te pergjitheshem, ne madhesine e shkalles se reaktivitetit ndikojne edhe ndryshimet
absolute te seiciles nga siperfaqet e njetave.
Me pare ne te gjitha konkluzionet u pranua qe raporti
t t
c w
1 2
eshte nje madhesi konstante.
Ne realitet kjo madhesi gjate ndryshimit te shkalles se reaktivitetit ndryshon pak. Ky ndryshim
mund te merret parasysh.
Le te supozojme se per regjimin llogarites te punes te shkalles njihen:
- renia termike disponuese e shkalles
- shpejtesia periferike
- shkalla e reaktivitetit.

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 67

Kur ndryshon regjimi i punes duke ndryshuar renien termike dhe shpejtesine periferike, shkalla e
reaktivitetit ne cdo regjim mund te percaktohet me formulat e dhena me siper, me kushtin qe
t t
c w
1 2
=konst. Meqenese ky raport ndryshon vetem per shkak te ndryshimit te raportit te
vellimeve specifike, atehere nga ekuacioni i vazhdueshmerise marrim:

o
t
t
o t
t
c
w
v
v
c
w
|
|
.
|

\
|
· =
1
2
1
2
(4-17)

ku:
t
t
v
v
v
1
2
=
Siç dhe pritej fomula (4-17) eshte e ngjajshme me formulen (4-13), mjafton te zevendesohet v
me r. Prandaj per llogaritjen e ndryshimit te shkalles se reaktivitetit si rrjedhoje e ndryshimit te
raportit te vellimit speciflk mund te perdoret fomula:

o
t
t
t
t
rv
v
v
v
v
|
|
.
|

\
|
|
|
.
|

\
|
A
· = A
1
2
1
2
65 , 0 µ (4-18)

Shkalla e reaktivitetit per regjimin e ri te punes, do te llogaritet:
Fillimisht percaktohet ndryshimi i shkalles se reaktivitetit per shkak te ndryshimit te x
a
, kur
raporti i vellimeve specifike mbetet konstant. Pastaj llogaritet ndryshimi i shkalles se reaktivitetit
per shkak te ndryshimit te raportit te vellimeve specifike. Keshtu qe ndryshimi i shkalles se
reaktivitetit merret si shume e ketyre dy ndryshimeve:

rv rx r
µ µ µ A + A = A (4-19)

Po ne kete menyre mund te futet edhe korigjimi i ndryshimit te shkalles se reaktivitetit per shkak
te ndryshimit te siperfaqeve.


d. Ndryshimi per shkak te rrjedhjeve ne hapesirat e brendeshme.

Deri tani shkalla e reaktivitetit u gjet pa marre parasysh rrjedhjet e mundeshme te avullit permes
hapesirave te brendeshme. Ne disa raste kjo mund te çoje ne gabime te ndjeshme, veçanerisht
gjate llogaritjes te forces aksiale.
Llogaritja e shkalles se reaktivitetit me marrjen parasysh te rrjedhjeve, mund te behet me formula
te peraferta. Saktesia e percaktimit te korigjimit varet nga saktesia e vleresimit te koeficienteve te
sasise qe rrjedh permes labirintheve. Megjithate theksojme se vet hapesirat e brendeshme mund
te ndryshojne per shkak te tolerancave te prodhimit dhe te montimit te turbines, si dhe te
kushteve te shfrytezimit.
Po shqyrtojme ketu dy raste qe paraqesin me shume interes.
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 68


a. Rrjedhja mbi lopatat punetore

Po pranojme qe kemi rrjedhje ne hapesiren mbi bandazhin e lopatave punetore.
Nga ekuacioni i vazhdueshmerise mund te shkruajme:

bt
bt b b
t
t
t
t
v
c F
v
w F
v
c F
2 2
2 2 2
1
1 1 1
· ·
+
· ·
=
· · µ µ µ

ku: (4-20)
lab lab r k b
z k d F · · · · = o t

eshte siperfaqja e hapesires mbi bandazhin e lopatave punetore ku kryhet njedhja.
Po shkruajme ekuacionin (4-20) ne nje forme tjeter:

t
t
t
t
v
w F
v
c F
2
2 2 2
1
1
,
1 1
· ·
=
· · µ µ
(4-21)

ku
,
1
F eshte siperfaqja fiktive e rrjetit te dizave, e cila duke pranuar:

*
0
2 h c
bt
A · · = µ

mund te llogaritet me formulen:

( )
(
(
¸
(

¸

÷
· · ÷ · = '
r
r b b
F
F
F F
µ
µ
µ
µ
1
1
1 1
1 1
(4-22)

Ne kete menyre rritja e shkalles se reaktivitetit, te shkaktuar nga rrjedhjet mbi bandazh Aµ
rb

mund te percaktohet si rritje e shkalles se reaktivitetit nga ndryshimi i siperfaqeve Aµ
rf
te
shkaktuar nga zvogelimi i siperfaqes se rrjetit te dizave nga F
1
ne
1
F' . Prandaj shkruajme:

( )
(
(
¸
(

¸

÷
· · ÷ · ÷ = A
r
r b b
rb
F
F
µ
µ
µ
µ
µ
1
1 65 , 0
1 1
(4.23)

b. Rrjedhja ne hapesiren ndermjet rrjetave

Shqyrtojme rastin e thithjes se avullit ne hapesiren ndermjet rrjetave.
Ndryshimi i shkalles se reaktivitetit ne kete rast ndodh per shkak te:
- zmadhimit te sasise se avullit qe kalon ne rrjeten punetore
- frenimit te rrymes se avullit qe del nga dizat.
Pas llogaritjeve do te marrim formulen per percaktimin e ndryshimit te shkalles se reaktivitetit
per shkak te rrjedhjeve ne kete hapesire:

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 69

G
G
thithje
thithje
r
· = A 3 , 1 µ
dhe (4.24)
G
G
rrjedhje
rrjhje
r
· = A 65 , 0 µ



4. 2 Ndryshimi i rendimentit dhe i renies termike te shkalles

a. Rendimenti
Shqyrtojme si ndryshon rendimenti relativ ne kuroren e lopatave gjate ndryshimit e te regjimit te
punes se saj.
Nga formula e rendimentit relativ ne kuroren e lopatave marrim:

( ) | |
2
1
2
2
10 1
2
1 1 1
2
1
2
2 1 1 1
1 cos 2 1
cos cos 2
o
t
t
hy
o
t
t
l
r
c
w
x x k x x
c
w
x x
|
|
.
|

\
|
+ ÷ ÷ + ÷ · · · +
(
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
|
· · + · ÷ · · · ·
=
o |
| ¢ | o | |
q (4-25)

Ne kete formule jane perfshire keto humbje:
- ne diza
- ne lopatat punetore
- me shpejtesine e daljes
- ne hyrje te lopatave punetore
Ne Figuren 4-2 jepet varesia e ketij rendimenti dhe e shkalles se reaktivitetit nga raporti i
shpejtesive x
a
. Ne kete rast eshte pranuar k
hy
= 1.



Fig. 4-2 Varesia e ( ) a
l
r
x f = q dhe ( ) a
r
x f = µ



Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 70

Nqs per regjimin e ri te punes njihet renia termike disponuese, atehere:

*
2
o
a
u
x
A ·
=
r
a
x
x
µ | ÷ ·
=
1
1
(4-26)

VIera e shkalles se reaktivitetit llogaritet sipas formules se thjeshtuar (4-6).
Nqs per regjimin e ri te punes, njihet harxhimi vellimor pas shkalles Gv
2
, atehere duke
shfrytezuar karakteristiken
2
w u z = , marrim:

( ) ( )
2
1
2
1 2
2
2
1 2
2 1
2
1
cos 2 1 1
cos cos 2
o hy
o
t
t
o
t
t
o
t
t
l
r
z z k z
w
c
z
w
c
z
w
c
z
÷ · + · ·
|
|
.
|

\
|
· · + ÷ +
|
|
.
|

\
|
· ÷
(
(
¸
(

¸

÷ · + ·
|
|
.
|

\
|
· · ·
=
o | |
| ¢ o |
q (4-27)






b. Renia termike


Formula per llogaritjen e renies termike te shkalles ne nje regjim te cfaredoshem te punes se saj,
mund te jepet ne formen pa permasore:

( )
2
1
2
2
1
2
2
2
1 2
2
*
1
cos
2 1
1
1 1
2
|
.
|

\
|
÷ · + ·
|
|
.
|

\
|
· · + ÷ ·
(
(
¸
(

¸

+
|
|
.
|

\
|
· ÷ =
A ·
z
z
k
z w
c
z w
c
u
h
o
hy
t
t
t
t o
o
| | (4-28)

Per shumicen e shkalleve (pervec shkalleve reaktive me raport presionesh <0.6) mund te
pranohet:

1
3
2
1
95 , 0
F
F
w
c
t
t
· =
|
|
.
|

\
|


Ne Figuren 4-3 jepet varesia tipike e ndryshimit te renies termike ne formen pa permase,
ne funksion te harxhimit vellimor te avullit qe kalon ne turbine kur numri i rrotullimeve
mbahet konstant.


Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 71











Fig. 4-3 Varesia e llogaritur e renies termike pa pemas, ne funksion te harxhimit vellimor e
avullit ne turbines

C. Rendimenti i brendshem relativ i shkalles

Po japim formulen per llogaritjen e humbjeve suplementare te shkalles se turbines, e per
rrjedhoje edhe ate te rendimentit te brendeshem relativ te shkalles.
- humbjet relative ne ferkimin e diskut me avullin llogariten:

3
1
2
a f f
x
F
d
k · · = ç (4-29)

Shtresa kufitare ne disk mund te konsiderohet turbulente dhe prandaj koeficenti i ferkimit
llogaritet:

2 . 0
1 . 0
2
Re 10 5 . 2
÷ ÷
·
|
|
.
|

\
|
· · =
u
d
f
r
s
k (4-30)
Ne kete formule:
s-hapesira ndermjet diskut dhe diafragmes
rd-rrezja e diskut
1
v
r u
R
d
e
·
=

Kur futja eshte parciale duhet te futen edhe humbjet e shkaktuara nga kjo futje e avullit,te cilat
llogariten:

( )
i x
F
l b l b
x m
e
e e
l
r a a
k
v
· · ·
· · + · ·
+ · ·
÷ ÷
· = q
o
ç
1
2 2 2 2 2
1
3 . 0 25 . 0 5 . 0 1
sin
065 . 0
(4-31)

Ne kete formule:
m- numri i kurorave ne lopate
e
k
-pjesa e harkut e zene me kafaz mbrojtes

i - numri i cifteve te fundeve te segmenteve te dizave
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 72

- humbjet relative nga rrjedhjet ne labirinthet e diafragmes llogariten:

l
r
b
b b b d
b
z F
k F
q
µ
µ
ç ·
· ·
· ·
=
1 1
(4-32)

Ne kete formule:
z
b
- numri i labirintheve
b b b
d F o t · · =

Per labirinthet e shkallezuar k
b
=1, ne rast te kundert ky koeficient duhet te llogaritet.
Humbjet relative nga rrjedhja ne hapesiren e bazes llogariten:

( )
G
G
thithja
thithjes
b
A
· ÷ = 1 5 . 0 ç (4-33)

Eksperimentet tregojne se per vlera relative te rrjedhjes 0.02-0.025, humbjet relative nga thithja
ne hapesiren e bazes mund te pranohen 0.
Prandaj formula (4-33) merr formen:

02 . 0 ÷
A
=
G
G
b b
b
ç

Madhesite e sasive percaktohen, nga bilanci i masave te avullit ne shkalle.
Humbjet relative nga rrjedhja ne hapesiren bandazh-cilinder shprehen me formulen:

l
r r
k
e k b
b
d
l
F
d
q µ
o t
ç · · + ·
· ·
= 8 . 1
1
(4-34)

d
k
- diametri ne kulmet e lopatave, ku eshte vendosur bandazhi
o- hapesira ekuivalente . Kjo hapesire llogaritet:
( ) ( ) | |
2 1
2 2
105 4
÷
÷ ÷
· · + =
l
r r
k
a
k
e
z o o o

Per shkallet pa bandazh, humbjet relative nga rrjedhjet ne hapesiren lopate cilinder do te
llogariten:

l
r r
e k k
b
d
l
F
d
q µ
o t µ
ç · · + ·
· · · ·
= 8 . 1
5 . 1
1
(4-35)

Per shkallet e tipit reaktiv me rrotor tip cilindri, keto humbje nga rrjedhjet mund te llogariten:
- per lopatat me bandazh:

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 73

l
r r b
e k
b
d
l
k
F
d
q µ
o t µ
ç · · + · ·
· · · ·
= ' 8 . 1
2
1
(4-36)

- per lopatat pa bandazh
-
l
r r b
e k
b
d
l
k
F
d
q µ
o t µ
ç · · + · ·
· · · ·
= ' ' 8 . 1
3
1
(4-37)

Ne formulat e mesiperme pranohen:

5 . 0 ; 8 . 0 ; 5 . 0 = ' ' = =
r r a
µ µ µ

Ne rastet kur shkalla punon me avull te lagesht, duhet te merren parasysh edhe humjet nga
lageshtia e avullit. Keto te fundit vleresohen si humbje shtese energjie dhe rekomandohen te
llogariten:

( ) ( ) | |
2 0 0 log
35 . 0 1 9 . 0 2 x x x x
a
÷ · + ÷ · · · = ç (4-38)

Ne baze te provave eksperimentale mund te pranohet nje karakteristike universale e rendimentit
te shkalles ne funksion te x
a
:

( )
( ) ( ) ( )
3 2
09 . 0 19 . 1 1 . 2
(
(
¸
(

¸

· +
(
(
¸
(

¸

· ÷ · =
opt a
a
opt a
a
opt a
a
maks
th
r
sh
r
x
x
x
x
x
x
q
q
(4-39)

Gjate perdorimit te formules (4-39) duhet te dihet (x
a
). Kjo e fundit llogaritet:

( )
ro
opt a
x
µ
o |
÷ ·
·
=
1 2
cos
1


Per shkallet e fundit te turbinave me kondensim me d/l te vogel ku 25 . 0
2
)
a
c c
a
rekomandohet:

( )
ro
a
a
opt a
c
c
x
µ o
|
÷ · ·
|
|
.
|

\
|
÷
· =
1 cos 2
1
1
2
2


Per rastet kur diferenca 04 . 0 ) ÷
sh
r
l
r
q q atehere mund te perdoret formula:

( ) ( ) | |
sh
r
l
r ro
ro
opt a
x q µ µ
µ
o |
÷ · ÷ · ÷ ·
÷ ·
·
= 1 2 1
1 2
cos
1
(4-40)

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 74



4.3 Ndryshimi i sasise se avullit

Fillimisht po shqyrtojme rastin se si ndryshon sasia e avullit G permes shkalles, kur parametrat e
avullit perpara rrjetit te dizave mbahen konstant:
konst t konst p
o o
= =
* *
;

a. Ndikimi i raportit te presioneve
*
2 o
p p

Ne kete rast zvogelimi i presionit ne dalje te shkalles do te coje ne zvogelimin e p
1
perderisa
shpejtesia e rrymes ne dalje nga lopatat punetore
t
w
2
, nuk arrin shpejtesine e zerit. Per te tilla
regjime sasia e avullit qe rrjedh do te rritet. Keshtu per shkallet me shkalle reaktiviteti 0, sasia e
avullit rritet kur raporti i presioneve ploteson kushtin:
1 546 . 0
*
2
( (
o
p p

Kur raporti i presioneve eshte 546 . 0
*
2
(
o
p p , sasia e avullit qe kalon ne shkalle eshte e barabarte
me sasine kritike.
Nqs do te merret parasysh edhe ndryshimi i shkalles se reaktivitetit, sic u diskutua ne paragrafin
e meparshem, karakteristika e sasise qe rrjedh do te ndryshoje ne krahasim me
ate te shkalles se paster aktive (kur shkalla e reaktivitetit eshte 0).
Ne shume llogaritje, me nje saktesi te kenaqeshme, perdoren formulat:
|
|
.
|

\
|
÷ · + = 1
1
1
2
1
sh
r
p
p
c
µ
( )
sh r sh
o
p
p
c µ c c ÷ · + = 1
*
1
1
(4-41)
r
r
sh
µ
µ c
c
÷
÷
=
1
1



b. Nikimi i raportit te shpejtesive u/c
u
per c
sh
=konst

Ky rast eshte karakteristik per turbinen qe punon me numer rrotullimesh te ndryshueshem. Me
zmadhimin e raportit u/c
u
, te marre si rezultat i rritjes se "u" shkalla e reaktivitetit e shkalles do te
rritet dhe bashke me te do te rritet edhe preisoni i avullit pas dizave.
Nqs
kr o
p p c )
*
1
, atehere sasia e avullit qe kalon ne shkalle do te zvogelohet. Me zvogelimin e
u/c
u
, presioni i avullit pas dizave do te zvogelohet dhe per rrjedhoje sasia e avullit qe kalon ne
shkalle do te rritet perderisa raporti i presioneve nuk behet me i vogel se raporti kritik i
presioneve dmth perderisa plotesohet kushti
kr o
p p c >
*
1
, pas se ciles sasia e avullit mbetet konstante dhe e barabarte me sasine kritike.
Per nje shqyrtim me te sakte te varesise: ( )
sh a
o
x f
G
G
c , = duhet te shfrytezohet llogaritja e
detajuar e shkalles se turbines.
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 75

Nqs ne nje nga rrjetat ( diza ose lopata punetore) shpejtesia e kalon shpejtesine kritike, atehere
mund te shkruajme:
o
oo
oo
o
oo
oo
o
o
kr
kr
T
T
p
p
p
v
v
p
G
G
· ~ · =
0

ose: (4-42)
oo
o
kr
o
kr
p
p
G
G
~

Duhet te theksojme se per keto formu1a parametrat fillestare i referohen parametrave te frenimit
te plote izoentropik te rrymes. Megjithate si rregull, ne llogaritjen e regjimeve te ndryshme te
punes te shkalles, me nje saktesi te pranueshme, mund te pranohet:

*
*
*
*
oo
o
oo
o
oo
o
oo
o
T
T
T
T
p
p
p
p
= =

Atehere ndryshimi i sasise se avullit qe rrjedh permes shkalles, do te percaktohet:

( )
( )
ro
r
oo
oo
o
o
osh osh
sh o sh o
o
p
v
v
p
G
G
µ
µ
c o c
c c o c c A
÷ · · ·
÷ · ÷ ÷
÷ · ÷ ÷
= 1
1 1
2
2 2 2
(4-43)

Ne kete formule:
kr
kr
c
c
o
÷
=
1
Per k=1.3, kemi o=1.203; per k=1.135, kemi o=1.364.

Nqs pranohet qe:
( )
1
0
1
2 2
2
(
+
÷
·
÷
÷
A
sh o
sh o
ro
r
c c
c c
o
µ
µ


si dhe duke neglizhuar ndikimin e temperatures, do te marrim:

2
20
2
00
2
2
2
p p
p p
G
G
o
o
÷
÷
= (4-44)

Nqs shqyrtohet shkalla me parametra fillestare dhe perfundimtare te pandryshuare, por me
ndryshim te numrit te rrotullimeve, athere mund te shkruajme:

( )
o
ro
ro
r
o
n
n
G
G A
· ÷ ÷ =
÷
A
÷ = µ
µ
µ
5 . 0 1
1
1 (4-45)
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 76



4.4 Llogaritja e detajuar e shkalles ne regjime te ndryshme te punes se saj

Po shqyrtojme metodiken e llogaritjes se detajuar te shkalles me supozimin qe shkalla e saj e
pjeseshmerise se futjes se avullit, nuk ndryshon. Kjo metodike kerkon gjithashtu njohjen e
llogaritjeve te shkalles ne regjimin nominal te punes se saj.
a. Llogaritja e shkalles kur njihen: p
o
, T
o
, p
2
dhe numeri i rrotullimeve n.

Pranojme qe rrjedhja behet me shpejtesi me te vogel se shpejtesia kritike.
- Sipas parametrave ne hyrje dhe dalje te shkalles, me ndihmen e diagrames h-s, percaktojme
renien termike disponuese dhe raportin e shpejtesive:
2
h h h
o o
÷ = A
a
a
c
u
x = (4-46)
o a
h c A · = 2

- Percaktohet ndryshimi i shkalles se reaktivitetit ne funkison te x
a
dhe te raportit te presioneve
p
2
/p
o
, e per njedhoje edhe shkalle e re e reaktivitetit:

r ro r
µ µ µ A + = (4-47)

- Mbi bazen e renies termike disponuese dhe te shkalles se reaktivitetit te gjetura me siper,
percaktohen reniet termike disponuese ne diza, ne lopata punetore, si dhe presioni pas dizave:

( ) ( )
0 02 01
1 h h h h
r o r
A · = A A · ÷ = A µ µ (4-48)

- Me keto te dhena dhe rezultate ndertohen trekendeshat e shpejtesive, percaktohen humbjet ne
kuroren e lopatave dhe ato te shkalles, si dhe llogariten rendimentet perkatese.

b. Llogaritja e shkalles kur njihen p
o
, T
o
, G dhe numeri i rrotullimeve n.

- Percaktohet presioni pas dizave, ne baze te te dhenave te mesiperme, psh duke perdorur
formulen:

|
|
.
|

\
|
÷ · ·
÷
·
· · =
÷
k
k
o
o
v k
k
F G
1
1 1 1
1
1
2
c
µ
µ (4-49)
ose:

o
oo
o
o
oo
o
q
T
T
p
p
G
G
q · · · =

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 77

- Percaktohet renia termike ne diza dhe ndertohet trekendeshi i shpejtesise ne hyrje te lopatave
punetore.


- Percaktohet presioni pas lopatave punetore, duke vepruar ne te njejten menyre si ne rastin e
percaktimit te presionit pas dizave. Nqs ne hyrje konstatohet nje devijim i konsiderueshem i
rrymes atehere duhet te marrim parasysh edhe humbjet ne hyrje te lopatave punetore.
- Ndertohet trekendeshi i shpejtesise ne dalje te lopatave punetore, percaktohen humbjet dhe
rendimentet relative ne kuroren e lopatave dhe ai i shkalles.
- Percaktohen forcat qe veprojne dhe fuqia e brendeshme e shkalles.

c. Llogaritja e detajuar e shkalles kur njihen: G, n dhe gjendja perfundimtare e awllit.

Ne kete rast gjendja e awllit ne dalje nga shkalla do te percaktohet duke ditur p
2
dhe T
2
(per
shkallet qe punojne ne zonen e aullit te tejnxehur), ose p
2
dhe h
2
apo x
2
(per shkallet qe punojne
ne zonen e aullit te lagesht).
Fillimisht percaktohet regjimi i rrjedhjes ne rrjetat e shkalles.
Nqs ne te dy regjimet e krahasuara te pune se shkalles, arrihen regjimet kritike, atehere:


kr
kr
kr
kr
o
v
v
p
p
G
G
2
20
20
2
· = (4-50)



Nga procesi adiabatik mund te percaktojme presionin kritik:

1
2
20 2
+
|
|
.
|

\
|
· =
k
k
o
kr kr
G
G
p p (4-51)

Nqs rezulton p
2
<p
2kr
, atehere ne tehun e pjerret te lopates punetore ndodh zgjerimi i trupit te
punes. Ne rast te kundert njedhja behet me shpejtesi me te vogel se shpejtesia e zerit, prandaj
rregjimi i rrjedhjes eshte jo kritik. Ne te njejten menyre percaktohet regjimi i rrjedhjes edhe per
dizat.
Japim nje formule te thjeshte per te percaktuar regjimin e rrjedhjes ne lopatat punetore:
Llogaritet numri i M ne dalje te lopatave punetore:

2
2
2 2
2
2
v
p
k F
G w
M
kr
t
· ·
= =
µ
o
(4-52)

Nqs M>1 (ky eshte numer fiktiv), rrjedhja behet me shpejtesi mbi ate te zerit dhe regjimi eshte
kritik. Ne rast te kundert regjimi i rrjedhjes eshte jo kritik.
Presioni kritik do te llogaritet:

1
2
2 2 2
+
· =
k
k
kr
M p p (per M>I)
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 78

Po japim metodiken e llogaritjes ne rastin e shqyrtuar.
- Percaktohet ne diagramen h-s, gjendja e aullit ne dalje sipas parametrave qe njihen.
Kete pike po e shenojme me A
- Vleresojme shumen e humbjeve:

log
h h h h
b v f
A + A + A + A


Ne te njejten menyre vleresohen paraprakisht edhe humbjet me shpejtesine e daljes.
Duhet te theksojme se saktesia e ketij vleresimi paraprak te ketyre 5 lloj humbjeve nuk eshte
shume e rendesishme, meqenese ato do te saktesohen me vone.
- Saktesohet presioni ne dalje nga lopatat punetore. Nqs M
2
> 1 atehere ky presion eshte sa
p
2kr
, ne rast te kundert ai eshte presioni p
2
.
- Percaktojme shpejtesine e rrjedhjes ne dalje te lopatave punetore, per rrjedhje me
shpejtesi deri ne shpejtesine e zerit:

20
2
20 2
v
v
G
G
w w
o
· · = (4-53)

Nqs regjimi eshte kritik, atehere fillimisht percaktohet presioni i frenimit perpara rrjetit te
lopatave punetore:

kr
kr
p
p
c
2 *
1
=

dhe renia termike disponuese e plote e lopatave punetore.
- Ndertohet trekendeshi i shpejtesive ne dalje te lopatave punetore (duke marre parasysh edhe
devijimin ne tehun e pjerret). Gjate kesaj llogaritje mund te behen korigjimet edhe ne
ndryshimin e humbjeve. Vecanerisht te rendesishme jane keto korigjime me ndryshimin e
numrit M nga nje regjim nen ate kritik ne numer M per regjim kritik dhe anasjelltas, si dhe
gjate nje ndryshimi te konsiderueshem te kendit ne hyrje te lopatave punetore |
l
.
- Llogariten humbjet ne lopatat punetore dhe percaktohet ne diagramen h-s, gjendja teorike e
avullit ne dalje nga lopatat punetore.
- Percaktohet renia termike disponuese ne lopatat punetore duke pranuar fillimisht vleren e wI:

hy
h h
w w
h
w
w
w w
A + A +
÷
= A
· =
1
2
1
2
2
02
20
2
10 1
2
(4-54)

Per rrjedhoje eshte percaktuar edhe vlera e presionit ne dalje te dizave p
l
.
- Ne menyre analoge veprohet edhe per dizat:

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 79

1
2
1 1 1
1
1
1 1
1
+
· =
· · ·
=
k
k
kr
M p p
v
p
k F
G
M
µ
(4-53)

Ekuacioni i fundit perdoret kur M> 1.
- Ndertohet trekendeshi i shpejtesive dhe percaktohet gjendja e avullit ne hyrje te dizave, duke
saktesuar edhe renien termike disponuese te lopatave punetore.
- Saktesohet gjendja e avullit ne hyrje te dizave, si dhe saktesohen humbjet e shkalles dhe behet
llogaritja e rendimentit te shkalles.
- Llogariten forcat dhe fuqia e shkalles.
Kjo procedure e llogaritjes mund te perseritet disa here deri ne arritjen e nje shkalle te caktuar
saktesie.
































Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 80

Kapitulli 5

PUNA E SHKALLES ME LOPATA TE GJATA

5.1 Ekuacionet kryesore dhe llogaritja e thjeshtuar

Gjate analizes dhe llogaritjes se punes te shkalles ne regjime te ndryshme, ceshtje te analizuara
ne kapitullin e pare, u supozua qe rrjedhja ne rrjetat e shkalles eshte njedimensionale.
Keto llogaritje u bene ne diametrin mesatar. Por kjo llogaritje mund te pranohet e sakte vetem
per lopata e shkurtera me d/l> 10-15, ndersa per shkallet me lopata te gjata, ajo perfaqeson vetem
hapin e pare.
Per llogaritjen e forcave aksiale duhet te percaktohet ndryshimi i presionit pergjate rrezes edhe
per shkallet me lopata relativisht te shkurtera, meqenese nje saktesi jo e madhe e percaktimit te
presionit pas dizave ne seksionin e bazes, ndikon ne menyre te ndjeshme ne saktesine e
percaktimit te forcave qe veprojne ne diskun e shkalles.
Shqyrtojme fillimisht rrjedhjen dy permasore.
- Ekuacioni i levizjes per rrjedhjen aksialo-simetrike ne sistemin cilindrik te koordinatave,
duke supozuar qe rryma eshte e mesatarizuar ne drejtimin periferik dhe trupi i punes eshte jo
viskoz, shkruhet ne formen:

z
p
v
z
c
c
c
c
r
c c
z
c
c
c
c
r
p
v
r
c
z
c
c
c
a
a
r
a
r
r u u
a
r
u
r
u r
a
r
r
c
c
· ÷ =
c
c
· +
c
c
·
=
·
+
c
c
· +
c
c
·
c
c
· ÷ = ÷
c
c
· +
c
c
0
2
(5.1)

- Ekuacioni i vazhdueshmerise per rrjedhjen aksialo-simetrike ka formen:

0
1
= |
.
|

\
|
c
c
+ |
.
|

\
| ·
c
c
·
v
c
z v
c r
r
r r
(5.2)



- Ekuacioni i energjise shkruhet ne formen:

( )
2 2 2 2
2
r a u
c c c d dc dh + + = = · ÷ (5.3)







Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 81

















Fig.5.1 Skema e shkalleve me lopata te gjata

Ekuacionet e mesipeme jane shkruar ne sistemin e palevizshem te koordinatave.
Shqyrtojme punen e shkalles ne regjime te ndryshme. Shenojme me 0-0, 1-1, 2-2 seksionet para
dizave, para dhe pas lopatave punetore.
Ne kete rast llogaritja synon:
te percaktoje shperndarjen e parametrave dhe te sasise ne seksionet 1-1,2-2, kur
njihen shperndarja ne seksionin 0-0 dhe presioni ne diametrin mesatar ne dalje te
lopatave punetore p
2
, ose sasia e avullit qe kalon ne shkalle G.
Konsiderohen gjithashtu te njohura numri i rrotullimeve n dhe karakteristikat
gjeometrike dhe aerodinamike te shkalles Pranohet qe rrjedhja behet me shpejtesi deri
ne ate te zerit.
Nga zgjidhja e sistemit te mesiperm te ekuacioneve, merret ekuacioni qe shpreh ndryshimin e
shpejtesise pergjate rrezes.

|
|
.
|

\
|
·
·
÷ · · =
}
r
r
m
m
dr
r
c c
1
1
2 2
1 1
cos
exp
o |
|
|
(5.4)

Ne kete formule indeksi "m" i referohet diametrit mesatar.
Funksionet o=o(r); |=|(r) duhet te njihen qe me pare.
Vecohen dy raste:
a. Kendi dhe koeficenti i shpejtesise jane konstante dmth o
1
=konst; |=konst.
Nga zgjidhja e ekuacionit te mesiperm do te marrim:

1
2 2
cos
1
1
o | · ÷
|
|
.
|

\
|
=
m m
r
r
c
c
(5.5)

c. Nqs pranohet |= 1 dhe
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 82



m m
m m m
c c
c r c r
1 1 1
1 1 1 1
sin sin
cos cos
o o
o o
· = ·
· · = · ·


Atehere do te marrim:

m
m
tg
r
r
tg
1 1
o o · = (5.6)
Dhe

m
m
m
m
m
tg
tg
r
r
r
r
c
c
1
2
1
2
2
1
1
1
1
o
o
+
·
|
|
.
|

\
|
+
· = (5.7)

Shqyrtojme si ndryshojne parametrat e rrymes ne dalje te lopatave punetore.
Per te thjeshtuar studimin, po perdorim sistemin relativ te koordinatave. Ne kete rast sistemi i
ekuacioneve te pershkruar me siper, mund te reduktohet ne ekuacionin:

( ) 0 cos 2
cos
1
2
2 2
2
2
2
2 2
2
2
= · · + · · · · ÷ ·
|
|
.
|

\
| ·
+ ·
u
c u
dr
d
w w
r dr
dw
w ¢ | e ¢
| ¢
(5.8)

Nqs dizat jane te profiluara sipas ligjit te cirkulacionit konstant, pergjate rrezes dmth kur
plotesohet kushti:
konst c r
u
= ·
1

atehere termi i fundit i ekuacionit te mesiperm (2.8) behet "0". Ky kusht ruhet derisa rrjedhja
konsiderohet aksialo- simetrike.
Per analizen e thjeshtuar te regjimeve te ndryshme, pranohet qe koeficienti i shpejtesise ne
lopatat punetore eshte ¢= 1.
Atehere ekuacioni diferencial qe pershkruan levizjen ne lopatat punetore merr formen:

0 cos 2
cos
2
2
2
2 2
= · · ÷
·
+ | e
|
r
w
dr
dw
(5.9)

Dhe ka zgjidhje:

|
|
.
|

\
|
· ÷ ·
(
(
¸
(

¸

·
|
|
.
|

\
|
· · · · + =
} } }
r
r
r
r
r
r
m x
m m m
dr
r
dr dr
r
w w
2
2
2
2
2 2 2
cos
exp
cos
exp cos 2
| |
| e (5.10)



Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 83


Kur ne regjimin llogarites pranohet:



.
90
2
0
2
kosnt c =
= o

merret zgjidhja ne formen:

2 2
| | tg
r
r
tg
m
· =
ose
m
fg r
r
2
2 2
2
cos
|
|
+
=

(5.11)
ku:
m
r
r
r =
a -900

Kendi ne dalje nga lopatat punetore |
2
. ( e njejta gje thuhet edhe per kendin o
l
) per rrjeta te
dendura dhe per M<1, praktikisht nuk varen nga regjimi i punes i shkalles.
Per te konkretizuar formulat e mesiperme po japim disa rezultate te llogaritjes per shkallen me
keto karakteristika:

02 . 1 ; 395 . 0 ; 0 ; 234 . 0 ; 0 ; 20 ; 14 ; 8
2 1
= = = = = = = =
amo rko rbo rmo rbo m m
c u l d µ µ µ µ | o u

Shpemdarja e c
l
dhe w
2
, sipas rrezes, lejon te ndertohen trekendeshat e shpejtesise dhe te
percaktohen shkallet perkatese te reaktivitetit.
Ne regjimin e ri :
419 . 0 ; 28 . 0 ; 107 . 0 = = =
rk rm rb
µ µ µ














Fig. 5.2
Shperndarja e
shpejtesive ne
shkallen me
d/l=8
I-kur xao=0.525
II-kur x=1.02
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 84


Duhet theksuar se w
2
, ne seksionin e bazes mund te jete "0" ose edhe negative, qe i perkasin
rasteve te shkeputjes se rrymes ne seksionin e bazes.
Kushti i shkeputjes mund te shprehet edhe me formulen:

( )
( )
m
o
shkeputje
d
l
d
l
v G
v G
2
2 2 2
2
2
cos 2 | · · |
.
|

\
|
÷ =
·
·
(5.12)

Edhe pse llogaritja e pershkruar me siper ne kete paragraf eshte e perafert, ajo ndihmon ne
ndertimin e sakte te tabllos fizike te njedhjes.


5.2 Puna e shkalles se fundit te turbinave me kondensim ne regjime te ndryshme

Gjate ndryshimit te regjimit te punes te turbines me kondensim, ne kushte te vecanta gjendet
shkalla e fundit. Ne karakteristikat e saj ndikojne harxhimi i avullit G dhe presioni pas shkalles
p
2
, i cili percaktohet nga presioni ne kondensator p
k
, qe vet eshte nje funksion:

( )
qark
uji u k k
W t G p p , ,
1
=
Fillimisht shqyrtohet procesi i zgjerimit te avullit ne diametrin mesatar te shkalles duke pranuar
G=konst, n=konst. Analizohet ndryshimi i karakteristikave te shkalles kur ndryshon presioni ne
dalje p
2
.
Nqs ne rrjetat e shkalles se fundit nuk lind shpejtesia kritike, atehere ndryshimi i presionit pas
shkalles do te pasqyrohet edhe ne presionin perpara shkalles.
Ndertimi i trekendeshave te shpejtesise per shkallen e fundit, mund ti referohet edhe rastit
kur G=variabel, si dhe rastit te ndryshimit te njekoheshem te G dhe p
2
, dmth rastit me te
pergjitheshem te ndryshimit te sasise vellimore qe kalon ne shkalle Gv
2
=variabel.
Shpesh ne vend te Gv
2
, perdoret numri M, i llogaritur sipas perberses aksiale te shpejtesise
absolute c
2a
,:

2 2 2
2
2
2
2
o t o · · ·
·
= =
l d
v G c
M
a
(5.13)

Ne te gjitha regjimet e punes a
2
ndryshon pak, prandaj ajo mund te konsiderohet konstant ne
perafrimin e pare ( dhe bile ne te gjitha regjimet e punes ndryshimi i saj mund te neglizhohet).
Ne studimin e njedhjes ne shkallet e fundit te turbinave me kondensim, duhet te perfshihen edhe
rastet e shpejtesive te larta mbi shpejtesine e zerit.
Pakesimi i sasise vellimore te avullit permes shkalles do te shkaktoje rishperndarjen e sasive ne
lartesi te lopates. Pakesimi me i ndjeshem eshte tek seksioni i bazes. Kur sasia
vellimore e avullit zvogelohet shume, pertej nje kufiri, ne seksionin e bazes se lopates ndodh
shkeputja e rryrnes.




Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 85


Llogaritja e shkalles se fundit perfshin:
- llogaritjen ne diametrin mesatar sipas metodikes te dhene ne kap.I
- llogaritjen sipas ekuacionit te thjeshtuar te ekuilibrit radial te shperndarjes se karakteristikave te
shkalles pergjate rrezes
- kur nevojitet llogaritja behet 3 dimensionale duke marre parasysh edhe pjerresine dhe
kurbaturen e vijave te rrymes.


5.3 Shkalla e fundit e turbines me kondensim ne ngarkesa te vogla dhe ne pune pa ngarkese

Ndryshimi i konsiderueshem i Gv
2
ne krahasim me ate te llogaritur, con ne shfaqjen e zonave ku
kemi shkeputje te rrymes. Ne Figuren 2.3 tregohet ndryshimi i presionit ne lartesi te lopates, per
shkallet me lopata te gjata kur renia termike e shkalles eshte konstante.














Fig. 5.3 Nryshimi i presionit ne lartesi te shkalles me lopata te gjata

Ne Fig,5.4 jepet tablloja e rrjedhjes ne shkallen e fundit te turbines me d/l=2.5 ne regjimin me
marrje fuqie (Gv
2
=0.14).












Fig.5.4 Tabllo e rrjedhjes ne shkallen e fundit te turbines me d/l=2.5 ne regjimin me marrje
energjie.
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 86



Ne Figuren 5.5 tregohet struktura e rrymes per dy shkalle turbine, e marre nga aksperimentimet


Fig. 5.5 Vijat meridionale te rrymes dhe zonat e shkeputjes ne shkallet me lopata te gjata gjate
ndryshimit te sasise vellimore te avullit
a-per shkallen me d/l=2.6; b- per shkallen e fundit te turbines me shume shkalle, kur d/l=2.86


Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 87


Pakesimi i sasise vellimore te avullit qe kalon permes shkalles, do te shkaktoje rishpemdarjen e
sasise se avullit ne lartesi te lopates. Pakesimi me i ndjeshem verehet tek
seksioni i bazes. Kur sasia vellimore e avullit zvogelohet shume, poshte nje kufiri, ne
seksionin e bazes lind shkeputja e rrymes.
Shpemdarja e sasive specifike ne lartesi te shkalles se fundit ne funksion te sasise vellimore
relative qe kalon ne te, tregohet ne Figuren 5.6.



















Fig 5.6 Shpemdarja e harxhimit specifik te avullit ne lartesi te shkalles se fundit me d/l=2.8 kur
ndryshon sasia vellimore e avullit



Llogaritja tre permasore e rrjedhjes ne shkallet e fundit te turbinave me kondensim, mund te
behet me dy metoda:
- Metoda matricore
- Metoda e kurbatures te vijave meridionale te rrymes.
Metoda e dyte, kur llogaritjet behen ne hapesirat dize- lopate punetore, rezulton me efektive.
Zakonisht llogaritjet tre permasore jane te informatizuara dhe realizohen mbi bazen e softeve
perkates.
Per te konkretizuar punen e shkalleve te fundit te turbinave me kondensim, po sjellim rezultatet e
llogaritjeve dhe te eksperimenteve te kryera per disa tipe shkallesh. Keto rezultate paraqiten
grafikisht ne figurat e meposhteme.





Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 88



















Fig. 5.7 Ndryshimi i fuqise se brendeshme te shkalles ne varesi te sasise vellimore te avullit


















Fig. 5.8 Rezultatet e studimit llogarites te ndikimit te parametrave kryesore te shkalles ne
rregjimet kufitare te punes se saj.

( )
( )
( )
( ) m f v G e
f v G c
f l b
f v G a
rb
= · ÷
= · ÷
= ÷
= · ÷
2
2
2
µ
u
u


Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 89

Ne kete fast "m" eshte tregues qe shpreh ligjin e profilimit te dizave
Ne Figuren 5.9 jepet skematikisht pjesa rrjedhese e CPU te turbines K-300-240 dhe vijat
meridionale ne shkallen e fundit per regjimin nominal dhe per nje regjim kur sasia vellimore
relative qe kalon ne shkalle eshte 25%.






















Fig. 5.9Skema e CPU te turbines K-300-240 dhe vijat meridionale te shkalles se fundit te
ndertuar per:
25 . 0
1
2
2
= · ÷ ÷ ÷ ÷
= · ÷
v G
v G

Ndersa ne Figuren 2.10 jepen karakteristikat integrale te shkalles se fundit te turbines K-300-
240, ne varesi te sasise relative vellimore te avullit.







Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 90
































Fig.5.10 Karakteristikat integrale te shkalles se fundit ne varesi nga kalimi vellimor relativ, perkatesisht
rendimenti, lartesia relative e shkeputjes, humbjet relative dhe absolute me shpejtesine e daljes

Ne Figuren 5.11 jepen karakteristikat integrale te llogaritura dhe te marre nga provat per
shkallen e fundit te turbines K-160-130











Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 91







































Fig.5.11 Krahasimi i rezultateve te llogaritura dhe te marra nga provat per shkallen e fundit te
turbines K-160-130



Ne Figuren 5.12 dhe 5.13 eshte treguar lopata e shkalles se fundit te turbines "Skoda" K-
60-90, pas thyrjes se saj. Turbina ka punuar ne regjime te ndryshme te punes se saj.

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 92





















Fig. 5-12 Lopata e shkalles se fundit te turbines K-60-90






















Fig. 5-13 Profili i lopates se shkalles se fundit te turbines K-60-90


Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 93


Kapitulli 6

REGJIMET E NDRYSHME TE PUNES SE TURBINES

6.l Regjimet e ndryshme te punes te grupit te shkalleve.

Pranojme fillimisht qe numri i rrotullimeve eshte konstant dhe po shqyrtojme punen e grupit te
shkalleve per Go dhe G, duke konsideruar gjithashtu qe ne ndonje nga shkallet, per te dy
regjimet (Go edhe G) kemi rrjedhje kritike.
Presioni i avullit perpara kesaj shkalle, si dhe presionet perpara shkalleve qe e paraprijne
shkallen, ku kemi rrjedhje kritike, do te ndryshojne proporcionalisht me sasine e avullit, qe kalon
ne shkalle:

oo
o
o oo oo
o o
o oo
o
T
T
G
G
v p
v p
G
G
p
p
· ~
·
·
· = (6.1)

Ketu parametrat e avullit me indeksin "
00
" i korespondojne sasise se avullit Go, ndersa ato me
indeksin "
0
", i korespondojne sasise se avullit G.
Shihet se ne kete rast ndryshimi i presionit pas grupit te shkalleve nuk ndikon ne madhesine e G,
ose per nje G te dhene ndryshimi i presionit pas grupit nuk ndikon ne madhesine e presioneve
fillestare.
Studiojme rastin kur per sasite e shqyrtuara me siper, ne asnje nga shkallet e grupit nuk lind
regjimi kritik i rrjedhjes.
Ne kete rast formula do te sillej, pas disa transformimeve, ne formen:


2
20
2
2
2
2
2
20
2
2
2
2
p p
p p
T
T
p p
p p
v p
v p
G
G
oo
o
o
oo
oo
o
o o
oo oo
o
÷
÷
· ~
÷
÷
·
·
·
= (6.2)

Ne parametra relative, formula e mesiperme do te shkruhej:

2
2
2
2
1
1
1
1
sho
sh
o
oo
oo
o
sho
sh
o o
oo oo
oo
o
o
T
T
p
p
v p
v p
p
p
G
G
c
c
c
c
÷
÷
· ~
÷
÷
·
·
·
· =

ku:
o
sh
p
p
2
= c (6.3)
0
20
o
sh
p
p
= c

Nga formulat e mesiperme duket qe kur presioni tillestar mbetet konstant p
o
=p
oo
=konst,
dhe ndryshon presioni ne dalje p
2
, atehere sasia e avullit qe rrjedh ne grupin e shkalleve
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 94

ndryshon sipas ligjit eliptik:


1
2
00
2
2
2
00
2
20
2
=
|
|
.
|

\
|
+
|
|
.
|

\
|
·
÷
p
p
G
G
p
p p
o
oo
(6.4)

Nqs shqyrtohet rasti kur ndryshon presioni fillestar dhe mbahet konstant presioni ne dalje, sasia e
avullit qe rrjedh ne shkalle, do te ndryshoje sipas ligjit hiperbolik:

1
2
2
20
2
20
2
00
2
20
=
|
|
.
|

\
|
·
÷
÷
|
|
.
|

\
|
o
o
G
G
p
p p
p
p
(6.5)

Ne rastin kur presioni ne dalje eshte shume me i vogel, psh ne turbinat me kondensim, me
shume shkalle, formula e mesiperme shnderrohet:

o
oo
oo
o
o o
oo oo
oo
o
o
T
T
p
p
v p
v p
p
p
G
G
· ~
·
·
· = (6.6)

Kjo do te thote qe per grupet e shkalleve jo rregulluese te turbinave me kondensim, edhe
ne rastin kur nuk lind regjimi kritik i rrjedhjes, sasia e avullit qe rrjedh eshte proporcionale me
presionin e avullit perpara grupit te shkalleve.
Per rastet kur shkalla kalon nga regjimi jokritik ne regjimin kritik te rrjedhjes, studimi i punes se
saj behet me dy pjese:
- llogaritet pjesa e shkalleve qe punon ne regjimin deri kritik te rrjedhjes
- llogaritet pjesa e shkalleve qe punon ne regjimin kritik te rrjedhjes.
-
Le ta zeme se per nje sasi G=G
kr
qe rrjedh permes nje grupi me "z" shkalle, ne rrjetin e
dizave te shkalles se fundit, arrihet shpejtesia kritike. Atehere kjo sasi eshte kritike dhe
mund te shprehet:

oz
oz kr
T
p
F G · · · =
1 1
µ _ (6.7)

ku _= f(k).
Nga kjo formule mund te percaktohet poz, duke supozuar fillimisht: T
oz
= (T
oz
)
o
.
Presioni perpara grupit te shkalleve, mund te percaktohet sipas formules se mesiperme, te
perdorur per "z-l" shkalle. Atehere presioni maksimal per te cilin ne shkallen e fundit lind
regjimi kritik i rrjedhjes, mund te gjendet ne rrugen qe vijon:
- Llogaritet presioni pas dizave te shkalles se fundit:

oz kr lz
p p · = c


Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 95

Per rrjedhoje gjendet edhe renia termike disponuese ne keto diza. Po te pranojme qe shkalla e
reaktivitetit eshte konstante, atehere:

( )
r
ol
o
h
h
µ ÷
A
= A
1


Me kete renie termike percaktohet presioni ne dalje te shkalles.
Saktesimi i shkalles se reaktivitetit mund te behet sipas formulave te dhena me siper, meqenese
ne kete rast, ndryshon vetem x
a
.
Me e sakte eshte formula:

( )
( )
2 2
2 2 2
0
1
zz o
gr
zz
z o
gr
z
o
G
G
c c o c
c c o c c
÷ · ÷ ÷
÷ · ÷ ÷
= (6.8)

Ne kete formule:

( )
kr
o
z gr
kr
gr
kr
gr
kr
gr
oo
o
o
oo
z
zo
oo
o
p
p
T
T
p
p
p
p
p
p
|
|
.
|

\
|
=
÷ =
=
=
=
=
c
c c o
t
c
c
c
1 /
2
00
20
0


Ne kete fast raporti kritik i presioneve per grupin e shkalleve i referohet rastit kur ne shkallen e
fundit lind regjimi kritik. Per percaktimin e saj mund te perdoret formula e perafert:

( )
( ) ( ) ( )
2 2
2 2
2
1
1
zo sh
sh
kr kr
sh
kr sh
zo
sh
kr
sh
kr gr
kr
c c c c c c
c c c
c
÷ · ÷ ÷ ÷ ·
· ÷ ·
= (6.9)

Ne kete formule
sh
kr
c
eshte raporti kritik i presioneve ne shkallen e fundit, qe kur nuk njihet mund te pranohet i
barabarte me raportin kritik te presioneve.


Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 96

Ne Fig. 6-1 jepet grafiku i varesise ndermjet ndryshimit te presioneve dhe sasise se avul1it qe
kalon ne shkalle.

























Fig 6-1 Ndryshimi i presionit per shkalle te ndryshme ne funksion te sasise se avullit G (kg/s)

Gjate punes se grupit te shkalleve, ndodh rishperndarja jo vetem e presioneve por edhe e renieve
termike disponuese te shkalles:

(
(
(
¸
(

¸

|
|
.
|

\
|
÷ · ·
÷
= A
÷
k
k
o
o o o
p
p
v p
k
k
h
1
2
1
1
(6.10)

Nqs presioni i avullit para dhe pas shkalles, ndryshon ne perpjestim te drejte me sasine e
avullit, gje qe eshte karakteristike per turbinen me kondensim, ose kur ne nje shkalle lind
regjimi kritik, atehere konst
p
p
o
=
|
|
.
|

\
|
2
dhe per rrjedhoje reniet termike disponuese te shkalleve, do
te jene ne perpjestim te drejte me prodhimin "pv". Meqe ne zonen e avullit . te tejnxehur, ky
prodhim ndryshon shume pak, atehere shume pak do te ndryshojne edhe
reniet termike disponuese te shkalleve.


Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 97

Nqs grupi i shkalleve punon me shpejtesi nen ate kritike dhe presioni i avullit pas grupit,
nuk mund te neglizhohet kundrejt presionit perpara grupit.
Ne kete rast raporti i presioneve varet nga sasia e avullit qe kalon ne grupin e shkalleve.
Nga formula e mesiperme, mund te shkruajme:

( )
2 2 2
2
2
z zo oo
o
o
p p p
G
G
p + ÷ ·
|
|
.
|

\
|
= (6.11)

Pas disa transformimeve kete formule mund ta shkruajme:

( )
( ) 1 1
1 1
2
2
00
2
2
20
2
2
+ · ·
(
(
¸
(

¸

÷
|
|
.
|

\
|
+ · ·
(
(
¸
(

¸

÷
|
|
.
|

\
|
=
|
|
.
|

\
|
z
zo
z
zo
o
v G
p
p
v G
p
p
p
p
(6.12)

Formula e mesiperme, percakton ndryshimin e raportit te presioneve, ne funksion te ndryshimit
te sasise relative vellimore te avullit qe kalon ne shkalle.
Ne haze te formulave te sjella me siper llogaritet renia termike disponuese e shkalles.
Ne Fig. 3.2 jepet nje paraqitje grafike e varesise ndermjet renies termike disponuese relative dhe
sasise vellimore relative te avullit qe kalon ne shkalle.















Fig. 6.2 Paraqitja grafike e varesise ( )
2
v G f
h
h
oo
o
· =
A
A







Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 98

Ne baze te formulave te sjella dhe te grafikeve, mund te nxirret konkluzioni se gjate ndryshimit
te sasise vellimore relative te avullit, ose ndryshimit te presionit ne dalje te shkalles, me shume
ndryshon renia termike e shkalles se fundit.

Te shohim se si ndryshon rendimenti i brendeshem realtiv.
Per turbinen me kondensim dhe per shkallet jo rregulluese deri tek shkalla e fundit, derisa
reniet termike disponuese nuk varen nga sasia e avullit qe kalon ne shkalle, do te kemi qe
rendimentet e ketyre shkalleve, praktikisht nuk ndryshojne me ndryshimin e sasise se avullit qe
kalon ne te. Vetem per shkallen e fundit do te kemi ndryshime te theksuara te rendimentit te
brendshem relativ te shkalles. Per turbinen me kunderpresion reniet termike disponuese te
shkalleve jo rregulluese varen nga sasia vellimore relative e avullit
qe kalon ne shkalle. Per rrjedhoje rendimenti i cdo shkalle do te ndryshoje me ndryshimin
e sasise se avullit. Ky ndryshim zvogelohet kur kalojme nga shkalla e fundit e grupit te shkalleve
drejt shkalles se pare te ketij grupi.
Ne Fig 6-3 jepet ndryshimi i rendimentit per grupin me 4 shkalle te CPU me 6 shkalle te turbines
K-160-130, ne funksion te ndryshimit te renies termike disponuese.

























Fig. 6-3 Efektiviteti i punes i pese shkalleve te para te CPU me 6 shkalle te turbines K-160-130
kur ndryshon renia termike e tyre



Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 99

Ne Fig.6-4 jepet efektiviteti i punes i CPU me 6 shkalle i turbines K-160-130



























Fig. 6-4 Efektiviteti i pjeses rrjedhese te CPU te turbines K-160-130 per sasi te ndryshme
relative vellimore te avullit qe kalon ne shkallen e fundit

Per disa tipe turbinash qe perdoren psh ne transport, per pompa etj, ka interes te shikohet edhe
ndikimi i ndryshimit te numrit te rrotullimeve ne madhesine e sasise se avullit, te renies termike
disponuese dhe te rendimentit te brendshem realtiv.
Ndryshimi i renies termike disponuese ne funksion te "n" eshte shprehur me pare nepermjet
futjes se madhesise "z", e cila mund te gjendet ne funksion te z
o
, Gv
2
dhe te n.
Ne perafrimin e pare mund te pranohet:

3
|
|
.
|

\
|
=
o o
n
n
G
G
(6.13)

Persa i takon rendimentit mund te thuhet se ndryshimi i "n", ushtron ndikim te madh ne
rendimentin e brendshem relativ te shkalles se pare dhe te shkalles se fundit te grupit te
shkalleve.


Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 100


6.2 Te dhena te pergjithesuara per rendimentet e grupeve te shkalleve

Gjate llogaritjeve te regjimeve te ndryshme te punes duhet te percaktohet rendimenti i turbines
dhe i grupeve te shkalleve, edhe per regjimin nominal. Dihet qe ky rendiment mund te gjendet
nepermjet:
- realizimit te llogaritjes se detajuar
- te dhenave eksperimentale te marra nga provat e realizuara ne ITA. Ne keto raste duhet te
merren parasysh edhe ndryshimet e rendimentit per shkaqe te ndryshme.
Gjate vleresimit paraprak te rendimentit te grupeve te vecanta te shkalleve ne regjime te
ndryshme, mund te shfrytezohen metodika te ndryshme, metodika e propozuar nga firma JE. Kjo
metodike eshte ndertuar per turbina me fuqi N> 16.5 MW dhe per n=3600 rrot/min. Nqs kjo
metode perdoret per turbinat me n=3000 rrot/min. ne vend te argumentit Gv
2
, duhet te merret
Gv
2
(60/50)
2
.
Eshte per te theksuar, qe keto rezultate perdoren vetem per vleresimin paraprak.
Ekonomia e pjeseve te vecanta te turbines si per regjimin llogarites, ashtu edhe per regjimet e
tjera te ndryshme, percaktohet sipas te dhenave te tabeles se meposhteme.


Gjate perdorimit te te dhenave te kesaj tabele, duhet te kemi parasysh


Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 101

1. Nqs shka1la rregulluese me nje kurore lopata ka d
b
=1.16 m, atehere duhet te futet
korigjimi:
b
sh
r
d · ÷ = A 0369 . 0 0427 . 0 q
2. Te gjitha korigjimet jane relative, dmth vlera e korigjuar e rendimentit sherben si
rendiment per korigjimin tjeter
3. VIerat e rendimentit marrin parasysh edhe humbjet e presionit ne valvolat stopuese,
rregulluese plotesisht te hapura dhe ne ato pjeserisht te hapura" si dhe ne valvolat e futjes
anesore te avullit.
Ekonomia e CPM pas tejnxehjes ndermjetese percaktohet nga grafiket e dhene ne Fig.3-5, te
ndertuar pa marre parasysh humbjet e presionit ne valvolen e hapur pjeserisht
|
|
.
|

\
|
=
A
02 . 0
o
p
p




Fig. 6.5 Korigjimi i rendimentit per CPL per turbinat me n=3000 rrot/min dhe shpemdarje me
diza:
a- ne funksion te raportit te presioneve ( per shkalle rregulluese me nje kurore dhe me dy kurora )
b- ne funksion te sasise relative te avullit per diameter te ndryshem te bazes se lopates
c- ne funksion te sasise relative te avullit per numer te ndryshem te grupeve te dizave
d- ne funksion te sasise relative te avullit per raporte te ndryshme te presionit


4. Gjate punes te CPL me valvolen e pare pjeserisht te hapur, rendimenti percaktohet ne kete
menyre:
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 102

- fillimisht llogaritet rendimenti dhe parametrat pas shkalles rregulluese si zakonisht, por me
valvole plotesisht te hapur
- pranohen qe humbjet e presionit ne valvolen e hapur plotesisht jane:

|
|
.
|

\
|
=
A
04 . 0
o
p
p


dhe logariten rendimenti i CPL dhe parametrat e avullit ne tubin e daljes nga CPL
5. Per CPU, ne dallim nga CPL dhe CPU, humbjet me shpejtesine e daljes llogariten vecmas
(shih Fig. )



Fig. 6-6 Rendimenti i brendshem relativ i CPM i turbinave me n= 3000 rrot/min ne varesi te sasise
vellimore ne hyrje te ketij cilindri dhe te raportit te presioneve para dhe pas CPM


Fig. 6-7 Korigjimet ne rendimentin e CPU ne varesi te presionit dhe te temperatures fillestar

Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 103


6.3 Sistemet e ndryshme te shperndarjes se avullit

Ne regjime te ndryshme te punes te turbines, ekonomia dhe siguria e punes se disa elementeve te
saj, treguesit e manovrueshmerise dhe disa karakteristika te tjera ne nje shkalle te
konsiderueshme varen nga tipi i sistemit te shpemdarjes se awllit.
Shkurtimisht permendim tipet kryesore.

a. Shpemdarja me droselim




T
r dr
oo
o
o oo
T
r
H
H
H
H
H
H
q ¸ q · =
'
·
'
= = (6.14)









Fig. 6-8 Procesi i rrjedhjes ne diagramen h-s, kur perdoret shperndarja me droselim


Ne formulen e mesiperme:
- ¸
dr
eshte koeficenti i droselimit dhe nuk varet nga konstruksioni i turbines
-
T
r
q eshte rendimenti i turbines per sasine e avullit qe kalon ne turbine G 1
Lidhja reciproke ndermjet G dhe presionit p
o1
, percaktohet me formulat e dhena ne kapitujt e
meparshem.

b. Shperndarja me grup dizash.











Fig. 6-9 Paraqitja e procesit te rrjedhjes ne diagrnmen h-s, kur shperndarja eshte me grup diza
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 104


Pika A perfaqeson gjendjen e avullit pas perzierjes se rrymes kryesore qe del nga valvolat
plotesisht te hapura me rrymes qe del nga valvola e hapur pjeserisht.
Presioni ne dhomen e shkalles rregulluese gjendet me formula e dhena ne paragrafet e mesiperm,
per ngarkese te pjeseshme G/Go:


( ) | |
2
0 2
2
2
0
2 2
0
2 2 z
rreg
rreg
z rreg
rreg
p
T
T
G
G
p p p + ·
|
|
.
|

\
|
· ÷ = (6.15)

Ne kete formule: (p
2rreg
)
0
dhe (T
2rreg
)
0
jane parametrat e avullit ne dhomen e shkalles rregulluese
kur te gjitha valvolat jane plotesishte te hapura.
Shkalla rregulluese
Supozohet se njihen:
- sasia e avullit qe kalon ne nje grup dizash G
d

- presioni i avullit pas shkalles rregulluese (p
2rreg
)
- parametrat e avullit para valvolave plotesisht te hapura p
oo
, t
oo
, v
oo
.
Kerkohet te percaktohet presioni perpara grupit te dizave p
od
, kur valvola rregulluese hapet
pjeserisht. Nqs pranohet fillimisht qe shkalla e reaktivitetit eshte "0" dhe qe ajo nuk


ndryshon (p
l
=p
2rreg
), atehere sasia e avullit qe kalon permes grupit te dizave konvergjente
me siperfaqe F
Id
, percaktohet nga ekuacioni i vazhdueshmerise:

|
|
.
|

\
|
= · =
od
rreg
It
It
Id
p
p
f
v
c
F G
2
1
µ (6.16)

nga ekuacioni i mesiperrn duke ditur p
2rreg
, G, gjendet p
od
.
Po kjo llogaritje mund te behet edhe me menyra te tjera.
Eshte me interes te theksohen disa vecori te llogaritjes se shkalles rregulluese.
Renia termike shfrytezuese e shkalles rregulluese eshte funksion vetem i raportit te presioneve:

( )
|
|
.
|

\
|
= · A = A
d
rreg
rreg
l
r
rreg rreg
p
p
f h h
0
2
0
q
Rrjedhimisht per n=konst, edhe rendimenti eshte funksion vetem i raportit
d
rreg
p p
0 2
/
Ne kete menyre te gjitha rrymat e avullit per regjime te ndryshme mund te ndertohet
varesia: ( )
|
|
.
|

\
|
= · A
d
rreg
rreg
l
r
rreg
p
p
f h
0
2
0
q

Kjo gje thjeshton mjaft llogaritjet.
Te percaktohet rendimenti i brendshem relativ i shkalles rregulluese, kur ka dy rryma:
- rryma kryesore qe njedh ne valvolat plotesisht te hapura G'
- rryma qe rrjedh ne valvolen e hapur pjeserisht G".
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 105


( )
( ) ( )
( )
rreg
l
r
l
r
rreg
l
r
h G G
h G h G
0
0 0
A · ' ' + '
ª
· A · +
'
· A ·
=
q q
q (6.17)

Pas kesaj llogariten humbjet ne ferkim-ventilim, ne hapesirat e brendeshme dhe percaktohet
rendimenti relativ i brendshem i shkalles rregulluese, si dhe gjendja e avullit ne hyrje te
shkalleve te tjera jo rregulluese te turbines. Nqs shkalla rregulluese punon ne zonen e avullit te
lagesht, atehere duhet te merren parasysh edhe humbjet nga lageshtia.
Realisht fusha e temperaturave ne dhomen e shkalles rregulluese, ka nje jouniformitet, qe
ne diametrin periferik, vleresohet:

C t
rreg 0
2
10 = A

Pas kryerjes se llogaritjeve te siperpermendura, mund te ndertohen diagramat e shperndarjes se
rrymave te avullit ndermjet valvolave dhe presionet pas tyre, sic tregohet ne figuren e
meposhteme:



Fig. 6-10 Varesia e renies termike shfrytezuese nga raporti i saj i presioneve



Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 106



Fig. 6-11 Shperndarja e sasive dhe e presioneve per turbinen me kondensim me shperndarje me grup diza
varesi nga sasia relative e avullit

d. Shperndarja anesore.

Ne kete menyre te shperndarjes se avullit, nje pjese e avullit te fresket futet ne nje shkalle
ndermjetese te turbines per te permiresuar karakteristiken e saj, vecanerisht per te perballuar
mbingarkesa te rastit te turbines.



Fig. 6-12 Shperndarja e presioneve dhe e sasive te avullit ne varesi nga sasia totale

Sasia e avullit llogaritet qe kalon ne cdo pjese te turbines llogaritet:

maks
l
x
z
I
G
p p
p p
G ·
÷
÷
=
2
0
0
00
2 2
0
(6.18)

Se fundi theksojme se ka edhe menyra te tjera rregullimi
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 107

6.4 Ekonomia e turbines dhe ITA ne regjime te ndryshme te punes

Ne kete rast do te shqyrtohet se si ndryshon rendimenti dhe ekonomia e punes e turbines
kur ndryshon sasia e avullite qe kalon ne turbine dhe numri i rrotullimeve i saj.
Shqyrtohen vetem sistemet e rregullimit te permendura me siper.
a. turbina me "n" te ndryshueshem.
Per keto turbina rendimentet e te gjitha shkalleve do te ndryshojne meqenese do te ndryshojne x
a

e cdo shkalle. Ndryshimi i numrit te rrotullimeve, meqenese keto turbina perdoren per te vene ne
levizje pompa, kompresore, ventilatore, ne anije etj, jepet nga shprehja:

( )
3
1
0 0
(
¸
(

¸

=
e
e
N
N
n
n
(6.19)

Nqs ne perafrimin e pare pranohet qe rendimentet ngelen konstante, atehere:




3
1
0 0
(
¸
(

¸

=
G
G
n
n


Ne turbinat me kondensim me shperndarje me droselim te avullit, me zvogelimin e sasise, ne
shumicen e shkalleve x
a
, do te zvogelohet; ne shkallen e fundit x
a
. do te ndryshoje pak, bile
mund te rritet ose te zvogelohet.
Ne turbinen me kunderpresion ne shkallen e fundit x., do te zmadhohet pak, ndersa ne dy
shkallet e tjera, duke u nisur nga fundi, nuk do te ndryshoje.
Ne rastin kur shperndarja e avullit behet me grup dizash, raporti x
a
, do te zvogelohet shume
meqenese krahas zvogelimit te "0", do te rritet edhe renia termike e shkalles.
Llogaritja e shkalles ne kete rast behet sipas metodikes te treguar ne kapitullin I.

b. Turbinat me numer konstant te rrotullimeve.

- Shperndarja e avullit me ventil droselues.

Gjate ndryshimit te sasise se avullit dhe te parametrave te tij, llogaritja e pjeses njedhese
dhe percaktimi i rendimentit relativ, fillon me gjetjen e presionit perpara shkalles se pare
p
01
, sipas formulave te dhena me pare. Pas kesaj vleresohet numri i shkalleve te fundit ne
te cilat ndryshon me shume renia termike. Keshtu per turbinat me kondensim, ky ndryshim i
takon me shume vetem shkalles se fundit.
Per regjime nga M> 1 qe kalojne ne M<l (ose e kunderta) per turbina me kunderpresion,
fillimisht percaktohet presioni perpara grupit te shkalleve duke perdorur formulat e treguara me
siper, me fillim nga shkalla e fundit.
Me tej percaktohet grupi i shkalleve ku renia termike ndryshon <20%.
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 108

Kur procesi i zgjerimit te avullit ne regjimet e shqyrtuara, eshte ne zonen e avullit te tejnxehur,
atehere rendimenti do te konsiderohet konstant.
Nqs punohet ne zonen e avullit te lagesht, atehere duhet te merren parasysh edhe humbjet
nga lageshtia.
Kur renia termike e shkalles ndryshon >20%, atehere llogaritet ndryshimi i rendimentit me
formulat e dhena dhe perseri merret parasysh ndikimi i lageshtise.
Llogaritja e sjelle, fillon nga gjendja perfundimtare e avullit dhe riperseritet duke bere korigjimet
perkatese te shkalles se thatesires x
2
, ne rastin kur parametrat fillestare rezultojne te shmangura
nga ato te llogariture.
Per te ilustruar keto llogaritje, ne Figuren 3.13 eshte treguar varesia:
( )
|
|
.
|

\
|
=
0 0
G
G
f
sh
r
sh
r
q
q


per turbinen me kunderpresion.




Fig. 6-13 Varesia e rendimentit te shkalleve jo rregulluese ne funksion te sasise se avullit per turbinen me
kunderpresion.

- Shperndarja e avullit me grup dizash

Pervec atyre qe jane thene per kete menyre te shpemdarjes se avullit, duhet te dihet edhe
varesia e ndryshimit te entalpise nga sasia e avullit: ( ) ( ) G f h
rreg
= A
2
. Nqs presioni fillestar eshte
i ndryshueshem, atehere duhet te behen llogaritjet e dy rrymave, me ndertimin e diagramave te
treguara me pare.
Pas llogaritjeve te rendimentit te shkalleve jorregulluese, per gjendje te ndryshme te avullit
perpara tyre te marre nga llogaritja e shkalles rregulluese, behet saktesimi i nevoj shem.
Ne turbinat me kondensim, per CPL, ndertohet varesia ( ) G f
sh
r
= q ). Derisa presionet pas
shkalles rregulluese dhe pas CPL, ndryshojne proporcionalisht me ndryshimin e sasise se
avullit, atehere reniet termike dhe rendimenti i shkalleve jorregulluese pothuajse mbeten
konstant ne nje diapazon te gjere te ndryshimit te sasise.
Humbjet mekanike dhe elektrike ne gjeneratorin elektrik
Prof.As. Flamur bidaj Leksione te shkruara ne lenden Turbomakina

Altin Skrapalli Faqe 109

Per llogaritjen e ekonomise te ITA duhet te dihen humbjet mekanike te fuqise dhe humbjet ne
gjeneratorin elektrik.
Praktikisht konst N
mek
e
= A dhe nuk varen nga ngarkesa. Humbjet ne gjeneratorin elektrik
zvogelohen me zvogelimin e fuqise.
Madhesia e te dy ketyre humbjeve merret ne kataloget perkatese te turbines.
Psh per turbinen K-800-240-3, keto humbje jepen ne tabelen 3.2 .

Tabela 6.2 Vleresimi i humbjeve mekanike dhe elektrike

Fuqia ( MW) ç
mek
+ ç
elektrik

300 0.0267
600 0.0157
800 0.0143