1

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ .............................................. 9
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ
Ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΚΑΙ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ
ΤΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ
1 .Α. Οι εξελίξεις στο συσχετισμό των δυνάμεων................ 28
1.Α.1.0 μεταπολεμικός συσχετισμός ....................... 28
1 .Α.2. Η μεταπολεμική οικονομική ανόρθωση της ΕΣΣΔ,
ένας ακόμα άθλος της σοβιετικής εξουσίας ............... 29
1. Α.3. Βασικές εξελίξεις της καπιταλιστικής ανασυγκρότησης .... 32
1 .Α.4. Η στρατηγική του ιμπεριαλισμού...................... 34
1. Α.5. Βασικά χαρακτηριστικά των διεθνών σχέσεων της ΕΣΣΔ ... 42
1 .Β. Η στρατηγική του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος ....... 46
1 .Β.1. Το Γραφείο Πληροφοριών των κομμουνιστικών
και εργατικών κομμάτων (ΚΟΜΙΝΦΟΡΜ).................. 46
1 .Β.2. Η στρατηγική των κομμουνιστικών κομμάτων
σε καπιταλιστικές χώρες .............................. 48
1 .Β.3. Η ρήξη του ΠΚΚ(μπ) και της Κομινφόρμ
με το Κομμουνιστικό Κόμμα Γιουγκοσλαβίας .............. 52
1 .Β.4. Το 19ο Συνέδριο του ΠΚΚ(μπ)/ΚΚΣΕ
(5-14 Οκτωβρίου 1952)................................ 54
1 .Β.5. Οι σχέσεις ΕΣΣΔ - ΟΛΔ Γιουγκοσλαβίας................ 58
1 .Β.6. Το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ - Η επίδραση του στο διεθνές
κομμουνιστικό κίνημα................................. 59
1 .Β.6.α. Οι εκτιμήσεις για το 20ό Συνέδριο στο πλαίσιο
του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος............. 61
1 .Β.6.β. Οι σύγχρονες εκτιμήσεις του ΚΚΕ
για το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ..................... 66
1 .Β.7. Διασκέψεις των κομμουνιστικών και εργατικών κομμάτων
στις δεκαετίες 1950 και 1960............................ 67
1 .Β.8. Οι σχέσεις ΕΣΣΔ - ΛΔ Κίνας.......................... 72
1 .Β.9. Οι σχέσεις ΕΣΣΔ - ΛΔ Αλβανίας....................... 74
1.Β.10. Το ρεύμα του «ευρωκομμουνισμού» .................. 76
1 .Γ. Συμπεράσματα ....................................... 78
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
2.Α. Εισαγωγή ........................................... 85
2.Β. Η «αμερικανική βοήθεια»............................... 86
2.Γ. Η συζήτηση για τη βιομηχανική και οικονομική ανάπτυξη
της Ελλάδας μετά από την απελευθέρωση ................... 91
2.Δ. Το πέρασμα από τη μεταπολεμική ανασυγκρότηση
στην καπιταλιστική ανάπτυξη..............................102
2.Δ.1. Αναπροσανατολισμός στην κρατική βιομηχανική πολιτική ..102
2.Δ.2. Τα αποτελέσματα των οικονομικών εξελίξεων ως προς τους ρυθμούς εξέλιξης
του ΑΕΠ, τη συμμετοχή των τομέων της οικονομίας και των κλάδων της βιομηχανίας
...........111
2.Δ.3. Η καπιταλιστική ανάπτυξη στην Ελλάδα σε σχέση με τα κράτη-μέλη της ΕΟΚ
και γενικότερα την καπιταλιστική Δυτική Ευρώπη......................................118
2.Δ.4. Η συμφωνία σύνδεσης της Ελλάδας με την «Ευρωπαϊκή Οικονομική
Κοινότητα» (ΕΟΚ)..........................120
2.Δ.5. Η εξέλιξη στην κατανομή του οικονομικά ενεργά πληθυσμού, στους μισθούς
και στο βιοτικό επίπεδο ........125

2
2.Ε. Συμπεράσματα......:................................136
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ
Η ΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΚΕ ΑΠΟ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ 1949
ΕΩΣ ΚΑΙ ΤΗ 12η ΕΥΡΕΙΑ ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΕ ΤΟΥ 1968
3.Α. Το ΚΚΕ από το τέλος του 1949 έως και το 8ο Συνέδριο (1961).. 141
3.Α.1. Η 6η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ (9 Οκτωβρίου 1949).
Πρώτα συμπεράσματα μετά την υποχώρηση
του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ).
Η Προσαρμογή στη νέα πολιτική κατάσταση..............141
3.Α.2. Η 6η Ολομέλεια και το ντοκουμέντο της λίμνης Ρίτσα.....144
3.Α.3. Εκτίμηση για την 6η Ολομέλεια......................146
3.Α.4. Οι πολιτικές διώξεις στην Ελλάδα - Το θεσμικό τους
πλαίσιο..........................................150
3.Α.5. Το κρατικό ιδεολογικό πλαίσιο - Άλλα αστικά ιδεολογικά
ρεύματα - Η ιδεολογική παρέμβαση του ΚΚΕ..............158
3. Α.6. Οι παράνομες οργανώσεις του ΚΚΕ...................162
3.Α.7. Η πάλη για τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ, το σταμάτημα
των εκτελέσεων και την απελευθέρωση των πολιτικών
κρατουμένων .....................................166
3.Α.8. Οι θέσεις και η πάλη του ΚΚΕ κατά του πολέμου .........170
3.Α.9. Πολιτικές εξελίξεις - Οι βουλευτικές εκλογές
της 5ης Μαρτίου 1950...............................173
3.Α. 10. Η κατηγορία κατά του Ζαχαριάδη - Οι τρεις συσκέψεις
στη Μόσχα .......................................177
3.Α.11. Η 7η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ (14-18 Μαΐου 1950).....183
3. Α. 12. Η 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ (10-14 Οκτωβρίου 1950).....189
3.Α.13. Ανάγκη επίσημης αποκατάστασης του Άρη Βελουχιώτη .. 197
3.Α.14. Από τη ζωή των πολιτικών προσφύγων ...............197
3.Α.15. Η ανακαταγραφή των κομματικών μελών και το πέρασμα
στα ΚΚ των χωρών φιλοξενίας ........................204
3.Α.16. Η Οργάνωση «Ήλιντεν» ..........................209
3.Α.17. Η ίδρυση και η ένταξη της ΕΔΑ στο πολιτικό σύστημα Υποψηφιότητες κομμουνιστών - Οι βουλευτικές εκλογές
της 9ης Σεπτεμβρίου 1951 ...........................211
3.Α.18. Οι δίκες και η εκτέλεση των Νίκου Μπελογιάννη,
Ηλία Αργυριάδη, Νίκου Καλούμενου και Δημήτρη Μπάτση ... 217
3.Α.19. Ορισμένα ζητήματα στην κομματική ιστορία
της περιόδου 1950 .................................221
3.Α.19.α. «Υπόθεση Νίκου Πλουμπίδη (Μπάρμπα)».........221
3.Α.19.β. «Υπόθεση Κώστα Καραγιώργη (Γυφτοδήμου)».....225
3.Α.19.γ. «Υπόθεση των ασυρμάτων» - Νίκος Βαβούδης.....228
3.Α.19.δ. Συμπεράσματα από την απόδοση άδικων
κατηγοριών .................................231
3. Α.20. Οι βουλευτικές εκλογές της 16ης Νοεμβρίου 1952 Η κυβέρνηση του Ελληνικού Συναγερμού................236
3.Α.21. Η συμφωνία για την εγκατάσταση των αμερικανικών
βάσεων στην Ελλάδα - Εκτιμήσεις του ΚΚΕ ..............240
3.Α.22. Η 4η Πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ
(12-14 Δεκεμβρίου 1953) - Το Σχέδιο Προγράμματος
του Κόμματος και η απόσυρση του .....................241
3.Α.23. Συμπεράσματα για την κατάσταση στο εργατικό
συνδικαλιστικό κίνημα και τη δράση του ΚΚΕ .............245

3
3.Α.23.α. Τα συνέδρια της ΓΣΕΕ στη δεκαετία του 1950.....248
3. Α.23.β. Οι συνδικαλιστικοί αγώνες της εργατικής τάξης Κινητοποιήσεις της αγροτιάς και των ΕΒΕ..........251
3.Α.24. Σύνοψη συμπερασμάτων..........................253
3.Α.24.α. Κρίσεις για τη διαπάλη σχετικά με τη στρατηγική του ΚΚΕ
από το 1950 έως την 5η πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ(1955)................................253
3.Α.24.β. Ορισμένες πλευρές για τον αγώνα του ΔΣΕ.......259
3.Α.25. Ανακατατάξεις στις αστικές πολιτικές δυνάμεις Ο Κ. Καραμανλής πρωθυπουργός - Οι βουλευτικές εκλογές
της 19ης Φεβρουαρίου 1956..........................260
3.Α.26. Το δημοψήφισμα στην Κύπρο - Η πολιτική των ελληνικών
κυβερνήσεων .....................................262
3.Α.26.α. Ιστορική εισαγωγή..........................262
3.Α.26.β. Οι θέσεις του ΚΚΕ για το Κυπριακό..............266
3.Α.26.γ. Το Κυπριακό στον ΟΗΕ........................268
3.Α.26.δ. Οι εθνικιστικές οργανώσεις στην Κύπρο..........270
3.Α.26.ε. Η αποτυχημένη τριμερής διάσκεψη
και οι επιπτώσεις της..........................272
3.Α.27. Τα γεγονότα στην ΚΟ Τασκένδης - Η 5η Ολομέλεια
της ΚΕ του ΚΚΕ (26-28 Δεκεμβρίου 1955)................275
3.Α.27.α. Ορισμένες εκτιμήσεις για τα γεγονότα
στην Τασκένδη...............................284
3.Α.28. Η 6η Πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ και της ΚΕΕ
(11-12 Μαρτίου 1956) ...............................285
3.Α.28.α. Η συγκρότηση της διεθνούς επιτροπής
παρέμβασης στο ΚΚΕ..........................285
3.Α.28.β. Η συζήτηση του Ν. Ζαχαριάδη με τη διεθνή
επιτροπή. Παρεμβάσεις του προς το ΚΚΣΕ..........287
3. Α.28.γ. Η σύγκληση της 6ης πλατιάς Ολομέλειας.........293
3.Α.28.δ. Οι αντιδράσεις στην ΚΟ Τασκένδης
για τις αποφάσεις της 6ης Ολομέλειας.............299
3.Α.28.ε. Αντιδράσεις στις φυλακές και τις εξορίες
στην Ελλάδα. Μετά από την 6η Ολομέλεια..........300
3.Α.28.στ. Εκτιμήσεις για την 6η Πλατιά Ολομέλεια ........304
3.Α.29. Η 7η Πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ
(18-24 Φεβρουαρίου 1957). Η διαγραφή του Ν. Ζαχαριάδη
από μέλος του ΚΚΕ.................................311
3.Α.30. Ο αστικός Τύπος στην Ελλάδα για την 6η
και την 7η Ολομέλεια ...............................322
3. Α.31. Τα πορίσματα του 1964 και του 1967 για την «υπόθεση
Νίκου Ζαχαριάδη»..................................324
3.Α.32. Εκτίμηση για τον Νίκο Ζαχαριάδη...................327
3.Α.33. Προσχηματική οπορτουνιστική αναφορά σε προβλήματα
εσωκομματικής δημοκρατίας του ΚΚΕ...................334
3.Α.34. Η Α' Πανελλαδική Συνδιάσκεψη της ΕΔΑ
(15-18 Ιουλίου 1956) - Μετατροπή της ΕΔΑ σε ενιαίο κόμμα Το Α' Πανελλαδικό Συνέδριο της (26 Νοεμβρίου 2 Δεκεμβρίου 1959).................................337
3.Α.35. Η δολοφονία του Στέφανου Σαράφη - Νέες δίκες
για «κατασκοπία»..................................339
3.Α.36. Η επιλογή του ΚΚΕ για τη δημιουργία της Ενιαίας
Δημοκρατικής Αριστεράς (ΕΔΑ) .......................340

4
3.Α.37. Κριτική παρουσίαση του κομματικού οργανωτικού ζητήματος από την 7η
(1957) έως την 8η Ολομέλεια
της ΚΕ (1958) .....................................342
3. Α.37.α. Η ωρίμανση του οργανωτικού οπορτουνισμού
στο «κομματικό-οργανωτικό ζήτημα»..............342
3.Α.37.β. Η εσωκομματική διαπάλη και οι αποφάσεις του ΠΓ . . 343
3.Α.37.γ. Η 8η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ
(5-10 Ιανουαρίου 1958).........................350
3.Α.37.δ. Εκτιμήσεις - Συμπεράσματα...................355
3.Α.38. Το Κυπριακό, από το καθεστώς της βρετανικής αποικιοκρατίας στην τυπική,
με φύτρα διχοτόμησης,
αναγνώριση της ανεξαρτησίας........................357
3.Α.38.α. Το «Σχέδιο Μακ Μίλαν» ......................357
3.Α.38.β. Οι Συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου Η «ανεξαρτησία» της Κύπρου....................359
3. Α.39. Οι πολιτικές εξελίξεις έως και το 8ο Συνέδριο
του ΚΚΕ (1961) ....................................361
3.Α.39.α. Οι βουλευτικές εκλογές της 11 ης Μαΐου 1958
και οι δημοτικές της 5ης Απριλίου 1959 ............361
3.Α.39.β. Διώξεις - Νέες δίκες για «κατασκοπία» -Κινητοποιήσεις για την
απελευθέρωση
των πολιτικών κρατουμένων.....................364
3.Α.39.γ. Διεργασίες στο αστικό πολιτικό σύστημα
στο τέλος της δεκαετίας 1950...................367
3.Α.40. Το 8ο Συνέδριο του ΚΚΕ (Μάιος 1961)................369
3.Α.40.α. Εκτίμηση για το 8ο Συνέδριο..................375
3.Β. Το ΚΚΕ μετά από το 8ο Συνέδριο έως και
τη 12η Ολομέλεια (1968)................................379
3.Β.1. Εισαγωγή ......................................379
3.Β.2. Οι βουλευτικές εκλογές της 29ης Οκτωβρίου 1961
και ο «ανένδοτος αγώνας» ...........................381
3.Β.3. Εξελίξεις στο εργατικό συνδικαλιστικό κίνημα ..........388
3.Β.3.α. Τα συνέδρια της ΓΣΕΕ στη δεκαετία 1960 -Η κίνηση των «115
Συνεργαζόμενων Εργατοϋπαλληλικών Οργανώσεων» (ΣΕΟ) ..........388
3.Β.3.β. Εργατικοί και λαϊκοί αγώνες τη δεκαετία 1960......391
3.Β.4.Το Β' Συνέδριο της ΕΔΑ (8-15 Δεκεμβρίου 1962) ........394
3.Β.5. Η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη - Η παραίτηση
του Κ. Καραμανλή - Οι βουλευτικές εκλογές
της 3ης Νοεμβρίου 1963............................. 396
3.Β.6. Εκτίμηση της 8χρονης διακυβέρνησης της ΕΡΕ..........400
3.Β.7. Οι βουλευτικές εκλογές της 16ης Φεβρουαρίου 1964 Οι δημοτικές εκλογές της 5ης Ιουλίου 1964..............404
3.Β.8. Το κίνημα της νεολαίας............................407
3.Β.8.α. Η Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη (ΔΝΛ) .........408
3.Β.8.β. Το φοιτητικό - σπουδαστικό κίνημα...............411
3.Β.9. Άλλες κοινωνικές οργανώσεις και κινήματα ............413
3.Β.9.α. Το Α Συνέριο της ΕΕΔΥΕ - Οι Μαραθώνιες
Πορείες Ειρήνης...............................413
3.Β.9.β. Το κίνημα για τα δικαιώματα των γυναικών.........414
3.Β.9.γ. Το κομμουνιστικό και το ευρύτερο ριζοσπαστικό
καλλιτεχνικό κίνημα............................423
3.Β.10. Η 8η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ (24 Φεβρουαρίου-

5
1 Μαρτίου 1965) ...................................431
3.Β. 10.α. Εκτίμηση των αποφάσεων της 8ης Ολομέλειας Συμπεράσματα διαχρονικής σημασίας.............434
3.Β.11. Η κυβερνητική πολιτική της Ένωσης Κέντρου (ΕΚ) ......435
3.Β.11 .α. Η καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας - Ορισμένα
συμπεράσματα για το γλωσσικό πρόβλημα..........438
3. Β. 12. Το Κυπριακό ανάμεσα στην ανεξαρτησία
και τη διπλή ένωση .................................440
3.Β. 12.α. Ο Μακάριος υπέρ της ανεξαρτησίας.............440
3.Β. 12.β. Τα αμερικανικά «Σχέδια Ατσεσον» - Η πολιτική
της ΕΣΣΔ ...................................443
3.Β.12.γ. Η «Έκθεση Πλάζα»..........................446
3.Β.13. Τα «Ιουλιανά»: Γεγονότα - αιτίες....................446
3.Β.13.α. Τι προηγήθηκε .............................446
3.Β.13.β. Το «κίνημα των 70 ημερών» - Οι θέσεις του ΚΚΕ .... 450
3.Β.13.γ. Μετά από τα «Ιουλιανό»......................452
3.Β.14. Η στρατιωτική δικτατορία της 21ης Απριλίου 1967.......453
3.Β.14.α. Αιτίες επιβολής της δικτατορίας..................453
3.Β.14.β. Η ρήξη Χούντας - Μακαρίου...................458
3.Β.15. Η υπονόμευση του ΚΚΕ από την οπορτουνιστική
ομάδα μέσω της ΕΔΑ μεταξύ 10ης, 11 ης
και 12ης Ολομέλειας της ΚΕ..........................460
3.Β.16. Η 12η Πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ (5-15 Φεβρουαρίου 1968) . 464
3.Β.16.α. Το ιστορικό της.............................464
3.Β.16.β. Η συζήτηση για την «κατάσταση στην Ελλάδα
και τα καθήκοντα του ΚΚΕ» .....................467
3.Β.16.γ. Οι εξελίξεις στο ΚΚΕ μετά από τη 12ηΟλομέλεια ... ΑΊΑ
3.Β.16.5. Εκτίμηση για τον Κώστα Κολιγιάννη.............476
3.Β.16.ε. Η ιστορική σημασία της 12ης Ολομέλειας.........477
ΕΠΙΛΟΓΟΣ............................................479
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ..........................................485
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ.........................................545
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
ΣΤΟΥΣ ΚΟΡΥΦΑΙΟΥΣ ΤΑΞΙΚΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ
ΘΕΜΕΛΙΩΜΕΝΗ
Η ΥΠΕΡΕΝΕΝΗΝΤΑΧΡΟΝΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ,
ΑΝΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΟΥ ΚΚΕ
Το ΚΚΕ είναι το μοναδικό κόμμα στην Ελλάδα που θεωρεί ως ανάγκη και έχει τις
προϋποθέσεις να μελετά επιστημονικά την ιστορία του και να εκθέτει πρώτα απ' όλα
στην εργατική τάξη τα συμπεράσματα για την ισχυροποίηση της πάλης της. Το
γεγονός αυτό οφείλεται στο χαρακτήρα του ως Κόμματος της εργατικής τάξης, της
τάξης με ιστορικά ηγετικό ρόλο στον επαναστατικό μετασχηματισμό της κοινωνίας,
στην οικοδόμηση της σοσιαλιστικής - κομμουνιστικής κοινωνίας.
Η δυνατότητα και η ικανότητα ενός ΚΚ να μελετά την ιστορία του αποτελεί στοιχείο
ανάπτυξης του. Είναι και διαδικασία συνειδητοποίησης λαθών, των παραγόντων που
οδήγησαν σε αυτά, εξαγωγής συμπερασμάτων, με σκοπό να γίνει πιο διεισδυτική και
αποτελεσματική η δράση του, με σκοπό την οργάνωση της ταξικής πάλης για την
κατάργηση της εκμετάλλευσης, για το σοσιαλισμό. Είναι διαδικασία έμπνευσης και
συνειδητής ηρωικής δράσης, ιδιαίτερα για τις νέες γενιές των κομμουνιστών.

6
Αυτά τα χαρακτηριστικά αφορούν θεωρητικά κάθε κομμουνιστικό κόμμα στη χώρα
του. Υπάρχουν εργατικά, κομμουνιστικά κόμματα που άντεξαν στη λαίλαπα της
αντεπανάστασης 1989-1991. Πολλά έχασαν τη δυνατότητα να γίνουν οι μελετητές
της ιστορίας τους, γιατί έχασαν τον επαναστατικό εργατικό χαρακτήρα τους,
αυτοδιαλύθηκαν ή μεταλλάχθηκαν σε άλλου τύπου κόμματα, έκοψαν τη συνέχεια του
κομμουνιστικού κινήματος στη χώρα τους, παρέδωσαν τα κομματικά αρχεία στον
ταξικό εχθρό. Από την τρεμοσβήνουσα φλόγα, στις στάχτες τους, αναγεννήθηκαν νέα
κομμουνιστικά κόμματα, αφού ο ιστορικός ρόλος της εργατικής τάξης στην
κοινωνική εξέλιξη υφίσταται αντικειμενικά και ανεξάρτητα από το συσχετισμό των
δυνάμεων στην ταξική πάλη, την επαναστατική άνοδο ή υποχώρηση, τη νίκη της
αντεπανάστασης στο ιστορικά πρώτο εγχείρημα της σοσιαλιστικής οικοδόμησης κατά
τον 20° αιώνα.
Ο επαναστατικός χαρακτήρας κάθε κομμουνιστικού Κόμματος επιβεβαιώνεται σε
διαφορετικές ιστορικές συνθήκες, στο βαθμό που κατορθώνει να αναπτύσσει θεωρία
και να επεξεργάζεται πολιτική, με γνώση των νομοτελειών της κομμουνιστικής
ιδεολογίας και θεμελίωση πάνω σε αυτές. Το ΚΚΕ έδωσε σκληρή μάχη σε αυτή την
κατεύθυνση, σε διάφορες φάσεις της ιστορίας του. Σε αυτό το γεγονός οφείλεται η
διαχρονικότητα και η μακροβιότητα του.
Το ΚΚΕ άντεξε στη δίνη της νίκης της αντεπανάστασης στη Σοβιετική Ένωση και σε
κράτη της σοσιαλιστικής οικοδόμησης στην Ευρώπη και στην Ασία. Δεν είναι τυχαία
αυτή η αντοχή. Σφυρηλατήθηκε με ιστορικούς δεσμούς αίματος με την εργατική τάξη
και τη φτωχή αγροτιά από την πρώτη στιγμή της ίδρυσης του. Από τότε έδωσε
πολιτικό περιεχόμενο στους εργατικούς αγώνες ενάντια στην καπιταλιστική
εκμετάλλευση.
Πρωτοστάτησε στον ένοπλο αγώνα ενάντια στην ξένη Κατοχή με την Αντίσταση του
ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Δύο φορές, το Δεκέμβρη του 1944 και στην τρίχρονη περίοδο (19461949) του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ), το εργατικό κίνημα και το
σύμμαχο αγροτικό συγκρούστηκαν άμεσα με την αστική εξουσία, την οποία στήριξε
η άμεση στρατιωτική ιμπεριαλιστική επέμβαση της Μ. Βρετανίας και στη συνέχεια
των ΗΠΑ. Η πάλη του ΚΚΕ κατά τη δεκαετία 1940 -1949, με το μαζικό ένοπλο
αγώνα του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ, τον Κόκκινο Δεκέμβρη του 1944 και το Δημοκρατικό
Στρατό Ελλάδας, αποτελεί τη μεγαλύτερη προσφορά του Κόμματος μας στην
εργατική τάξη και τα φτωχά λαϊκά στρώματα, καθώς και τη μεγαλύτερη συμβολή του
στη δράση του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος κατά τον περασμένο αιώνα.
Προσφορά μεγάλου μεγέθους, πολιτικής και ηθικής σημασίας, συνιστά η ηρωική
πάλη του ΚΚΕ πριν και μετά από το 1949, στα στρατοδικεία, στο εκτελεστικό
απόσπασμα, στις φυλακές και στους τόπους εξορίας, στην παρανομία. Σε συνθήκες
ανείπωτων διωγμών το ΚΚΕ διατήρησε ζωντανούς τους δεσμούς του με την εργατική
τάξη και τα λαϊκά στρώματα των πόλεων και της υπαίθρου. Αυτό ισχύει για όλη τη
μακροχρόνια περίοδο της παρανομίας 1949-1974.
Παρά τη δεξιά παρέκκλιση της περιόδου 1956-1968, το ΚΚΕ δεν έγινε τμήμα του
λεγόμενου ευρωκομμουνισμού. Βρήκε τη δύναμη να διαχωριστεί από αυτόν και να
ανοίξει πολύχρονο μέτωπο εναντίον του, στη βάση της υπεράσπισης των γενικών
αρχών του μαρξισμού - λενινισμού, διαπάλη που κρίθηκε αποφασιστικά στη 12η
Ολομέλεια της ΚΕ το 1968. Ο διαχωρισμός βασικών δυνάμεων του Κόμματος από τις
«ευρωκομμουνιστικές» δυνάμεις, που στη συνέχεια συγκρότησαν το λεγόμενο «ΚΚΕ
εσωτερικού», έδωσε στο ΚΚΕ τη δύναμη να ιδρύσει το 1968 την Κομμουνιστική
Νεολαία Ελλάδας (ΚΝΕ), να συγκροτήσει παράνομες κομματικές οργανώσεις κατά
τη στρατιωτική δικτατορία 1967-1974 και να δράσει ενάντια σε αυτή, να μπει στη
νέα περίοδο του ελληνικού αστικού κοινοβουλευτισμού σε συνθήκες νόμιμης
πολιτικής δράσης.

7
Αυτές οι βαθιές ιστορικές ρίζες εξηγούν γιατί το ΚΚΕ στην κρίση του 1991
κατόρθωσε να εξασφαλίσει την ιστορική του συνέχεια, παρά την αποχώρηση
δυνάμεων του. Είχε προηγηθεί η εκδήλωση της κρίσης (1989) με την αποχώρηση
ορισμένων μελών της ΚΕ που είχε εκλεγεί από το 12° Συνέδριο (12-16 Μαΐου 1987).
Καθώς εξελισσόταν προς την κορύφωση της η αντεπανάσταση στην ΕΣΣΔ και στις
χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, στο ΚΚΕ κορυφώθηκε η διαπάλη και
η κρίση με την ολόπλευρη αναθεωρητική ιδεολογική - πολιτική και οργανωτική
επίθεση, στην οποία ηγήθηκε σημαντικό τμήμα μελών της ΚΕ που εκλέχθηκε από το
13° Συνέδριο (19-24 Φεβρουαρίου 1991) και τα οποία αποχώρησαν τον Ιούνιο του
1991.
Μετά από το 14° Συνέδριο (18-21 Δεκεμβρίου 1991), μέσα από διαδικασίες
Πανελλαδικών Συνδιασκέψεων, το ΚΚΕ επεξεργάστηκε τη θέση του για την
Ευρωπαϊκή Ένωση (10-11 Απριλίου 1993) και διαμόρφωσε πρώτες εκτιμήσεις για τις
αιτίες της ανατροπής των σοσιαλιστικών καθεστώτων στην ΕΣΣΔ και σε χώρες της
Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης (15-16 Ιουλίου 1995).
Σε αυτή τη βάση το ΚΚΕ κατάκτησε μια νέα στρατηγική αντίληψη στο 15° Συνέδριο
(22-26 Μαΐου 1996), ενώ στο 16° (14-17 Δεκεμβρίου 2001) και στο 17° Συνέδριο (912 Φεβρουαρίου 2005) επεξεργάστηκε παραπέρα το οικονομικό και πολιτικό
περιεχόμενο της λαϊκής συμμαχίας του αντιμονοπωλιακού μετώπου συσπείρωσης και
πάλης. Δρομολόγησε τη διαδικασία γενίκευσης συμπερασμάτων από την εμπειρία της
σοσιαλιστικής οικοδόμησης στην ΕΣΣΔ και εμπλουτισμού της προγραμματικής
αντίληψης του για το σοσιαλισμό, που αποτέλεσε απόφαση του 18ου Συνεδρίου (1822 Φεβρουαρίου 2009).
Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ Α' ΚΑΙ Β' ΤΟΜΟΥ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1940
Τα αποτελέσματα των παραπάνω ερευνών και τα συμπεράσματα τους δεν ήταν
δυνατόν να αξιοποιηθούν κατά τη συγγραφή του Α' τόμου της Ιστορίας του ΚΚΕ
1918-1949, που εκδόθηκε το 1995 με μορφή δοκιμίου και με την υπογραφή του
Τμήματος Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ. Αυτή η έκδοση έδωσε τη δυνατότητα να
συγκεντρωθεί πλήθος χρήσιμων παρατηρήσεων για την περαιτέρω επεξεργασία του,
αλλά και για τη συγγραφή του Β' τόμου, της περιόδου 1949-1968.
Η χρονολογική αφετηρία του Β' τόμου είναι η λήξη του αγώνα του ΔΣΕ (1949), γι'
αυτό δεν περιλαμβάνει βασικά ιστορικά γεγονότα της δεκαετίας του 1940. Ωστόσο
περιλαμβάνει κρίσεις, εκτιμήσεις και συμπεράσματα που αφορούν όλη τη δεκαετία
του 1940. Αυτό ήταν αναπόφευκτο, γιατί στην περίοδο από το 1949 μέχρι το 1961 (8°
Συνέδριο) το Κόμμα εξέταζε, σε συνθήκες οξυμένης εσωτερικής διαπάλης, τη δράση
του στη δεκαετία του 1940, ως ηγετική δύναμη στον εθνικό-απελευθερωτικό αγώνα
του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και στην ένοπλη σύγκρουση του ΔΣΕ με το βρετανικό και τον
αμερικανικό ιμπεριαλισμό και την εγχώρια αστική τάξη. Όμως το Κόμμα, αν και
πάλευε, τελικά δεν κατάφερνε να βγάλει αντικειμενικά και ολοκληρωμένα
συμπεράσματα από τη δράση του στην αμέσως προηγούμενη περίοδο.
Η ηγεσία του Κόμματος δεν κατάφερνε να συνειδητοποιήσει τα προβλήματα που
υπήρχαν ως προς τον προσδιορισμό του χαρακτήρα της επανάστασης και της
εξουσίας, την αντικειμενική εκτίμηση του συσχετισμού δυνάμεων κατά την εξέλιξη
του απελευθερωτικού αγώνα.
Δεν μπόρεσε να προβλέψει και να εκτιμήσει τη στάση ακόμα και σύμμαχων
δυνάμεων μέσα στο ΕΑΜ, ώστε πετυχημένα να επεξεργαστεί στρατηγική εξουσίας,
όταν διαμορφώθηκε επαναστατική κατάσταση και αντικειμενικά τέθηκε άμεσα
ζήτημα πάλης για την κατάκτηση της εξουσίας.
Τέτοιες συνθήκες δημιουργήθηκαν τις μέρες της απελευθέρωσης από τους
Γερμανούς. Τότε δεν υπήρχε ακόμα αστική κυβέρνηση στην Ελλάδα και γενικά ο

8
κρατικός μηχανισμός ήταν σμπαραλιασμένος. Οι βρετανικές δυνάμεις δεν είχαν έλθει
ακόμα στην Ελλάδα και οι αστικές πολιτικές δυνάμεις είχαν χάσει τη δυνατότητα να
χειραγωγούν τις λαϊκές δυνάμεις, ενώ οι κοινωνικοπολιτικές αντιθέσεις ήταν στο
έπακρο οξυμένες και το ΕΑΜ με τον ΕΛΑΣ κυριαρχούσαν σχεδόν στο σύνολο της
χώρας.
Αλλά και στη συνέχεια, όταν η ταξική πάλη πήρε τη μορφή της ένοπλης αναμέτρησης
(ΔΣΕ), το ΚΚΕ υστέρησε στο σχεδιασμό και σε πρακτικά ζητήματα της διεξαγωγής
της.
Ο Α' τόμος του Δοκιμίου επίσης εξετάζει τη δεκαετία του 1940. Όμως την
προσεγγίζει περισσότερο αφηγηματικά, με αναφορές στις εκτιμήσεις και τα
συμπεράσματα που κυριάρχησαν στη συνέχεια σε κομματικά ντοκουμέντα, θέτοντας
αυτές τις εκτιμήσεις πολύ λιγότερο στην ιστορική έρευνα.
Στα 15 χρόνια που μεσολάβησαν από την έκδοση του Α' τόμου, το ΚΚΕ οργάνωσε
πολύ μεγάλο μέρος του αρχείου του, απέκτησε νέες ιστορικές πηγές για τις σχέσεις
του με το ΚΚΣΕ και άλλα ΚΚ, για τις προγενέστερες σχέσεις του με την ΚΔ και με
κάθε μορφή συντονισμού των ΚΚ.
Οι αντεπαναστατικές ανατροπές υποχρέωσαν το Κόμμα μας να εξετάσει βαθύτερα τη
δράση του, την ιστορία του. Στις νέες εγχώριες και διεθνείς συνθήκες της ταξικής
πάλης, το ΚΚΕ κατάκτησε σταδιακά ένα νέο επίπεδο ιδεολογικής, πολιτικής και
οργανωτικής ωριμότητας, το οποίο εκφράσθηκε πρώτα απ' όλα στην επεξεργασία της
στρατηγικής του.
Στο Β' τόμο υποχρεωθήκαμε από τα πράγματα να πάμε πιο βαθιά στην ιστορική
αποτίμηση επιλογών και ενεργειών του Κόμματος μας. Αντιμετωπίζουμε κριτικά το
γεγονός ότι το 7° συνέδριο (1945) δεν κατόρθωσε να εκτιμήσει αντικειμενικά όλα τα
λάθη στρατηγικής που εμπόδισαν να μετατραπεί από το 1943-1944 ο
απελευθερωτικός αγώνας σε αγώνα για την ανατροπή της αστικής εξουσίας.
Βλέπουμε αυτοκριτικά την αδυναμία του Κόμματος έγκαιρα και χωρίς αντιφάσεις να
πάρει και να υλοποιήσει την απόφαση για συνέχιση της ένοπλης πάλης μετά από το
1944.
Βεβαίως, υπάρχει ως παράγοντας και η στάση των διεθνών συμμάχων (κυρίως του
ΠΚΚ[μπ], αλλά και των ΚΚ των γειτονικών βαλκανικών κρατών) προς την εργατική
τάξη της Ελλάδας και την πάλη του ΚΚΕ. Όμως τα όποια προβλήματα αυτής της
στάσης δε μας αποτρέπουν από την εξέταση των υποκειμενικών μας αδυναμιών, την
ευθύνη των αποφάσεων του Κόμματος μας.
Η ΚΕ θεωρεί δικαιολογημένη, ιστορικά εξηγήσιμη, την ύπαρξη διαφοροποιήσεων
μεταξύ Α' και Β' τόμου του Δοκιμίου. Κατά την περίοδο συγγραφής του Α' τόμου δεν
είχε προχωρήσει σημαντικά ούτε η διερεύνηση των παραγόντων που επέδρασαν στις
επιλογές του ΚΚΕ, ιδιαίτερα κατά τη δεκαετία του 1940, ούτε η ιδεολογική
γενίκευση των συμπερασμάτων.
Η διαδικασία μελέτης της περιόδου 1949-1968, με σημαντικές αναφορές στην
περίοδο 1944-1949, ήταν μακρόχρονη, αλλά κυρίως συλλογικότερη. Έτσι, ο Β' τόμος
του Δοκιμίου Ιστορίας του ΚΚΕ δεν είναι αποκλειστικό έργο μιας μελετητικής
ομάδας ιστορικών. Είναι προ ιόν της ίδιας της ΚΕ, η οποία συγκέντρωσε και
συζήτησε και γνώμες άλλων συντρόφων που είχαν διατελέσει στο παρελθόν στην
καθοδήγηση του Κόμματος ή σε υπεύθυνες στελεχικές θέσεις.
Η εξομάλυνση των διαφοροποιήσεων μεταξύ των δύο τόμων θα γίνει με την
ολοκλήρωση του έργου της ιστορίας του Κόμματος, με την αναμφισβήτητη ανάγκη
περαιτέρω έρευνας της ιστορικής περιόδου 1918-1949, συμπλήρωσης - διόρθωσης
του Α' τόμου. Στην περίοδο αυτή υπάρχουν σημαντικά θέματα ιστορικής μελέτης,
όπως οι συνθήκες διαμόρφωσης της στρατηγικής του Κόμματος στην 6η Ολομέλεια
του 1934 και κυρίως η ανάγκη να μελετηθεί η ιστορία του Κόμματος σε αυτή την
περίοδο, σε σχέση με τη βαθύτερη ιστορική μελέτη της ανάπτυξης του ελληνικού

9
καπιταλισμού. Αλλά και ως προς την ιστορία του διεθνούς κομμουνιστικού
κινήματος υπάρχουν σημαντικά γεγονότα, όπως αποφάσεις οργάνων της ΚΔ, καθώς
και η αυτοδιάλυση της Κομμουνιστικής Διεθνούς (ΚΔ), η μελέτη της οποίας έχει
δρομολογηθεί με απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ.
ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ
ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΟΥ ΚΚΕ ΩΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ
ΤΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ
Η ιστορική έρευνα επιβεβαίωσε και οδήγησε στην ανάπτυξη των εξής θεμελιακών
θέσεων για τη στρατηγική ενός ΚΚ:
• Η εποχή μας εδώ και έναν αιώνα είναι εποχή περάσματος από τον καπιταλισμό στο
σοσιαλισμό, αφού ο καπιταλισμός έχει περάσει στο αντιδραστικό στάδιο του. Έχει
περάσει ανεπιστρεπτί η εποχή που οι αστικοδημοκρατικές επαναστάσεις έδιναν
ώθηση στην κοινωνική πρόοδο καταργώντας τις φεουδαρχικές σχέσεις.
Αυτός ο χαρακτήρας της εποχής μας τεκμηριώθηκε θεωρητικά και επιβεβαιώθηκε
στην πράξη με την πραγματοποίηση της Οκτωβριανής Σοσιαλιστικής Επανάστασης
στη Ρωσία το 1917.
Αυτή η επανάσταση προέκυψε από την άρνηση-αδυναμία της αστικής κυβέρνησης το
Φλεβάρη του 1917 να αντιμετωπίσει οξυμένα κοινωνικά προβλήματα, όπως του
πολέμου και της επιβίωσης για χιλιάδες φτωχούς αγρότες και εργάτες.
Επιβεβαιώθηκε από την εκδήλωση σοσιαλιστικών επαναστάσεων, ανεξάρτητα από τη
νικηφόρα ή όχι έκβαση τους.
Η ανατροπή της σοσιαλιστικής πορείας δεν αναιρεί αυτή την επαναστατική
κοινωνική-πολιτική κίνηση ως αναγκαιότητα και προοπτική.
• Ανάμεσα στον καπιταλισμό και στο σοσιαλισμό δεν μεσολαβεί κάποιο ενδιάμεσο
κοινωνικοοικονομικό σύστημα, επομένως δεν υπάρχει και ένας ενδιάμεσος τύπος
εξουσίας. Ο χαρακτήρας της εξουσίας θα είναι ή αστικός ή εργατικός
(προλεταριακός). Η άποψη για τη δυνατότητα ή την ανάγκη ύπαρξης ενδιάμεσης
εξουσίας δεν επιβεβαιώθηκε σε καμία χώρα.
Στον παρόντα τόμο η ΚΕ επισημαίνει ότι η εργατική τάξη με τους συμμάχους της,
αγρότες και αυτοαπασχολούμενους των πόλεων, πρέπει να τραβήξει τον αγώνα μέχρι
την τελική λύση του προβλήματος της εξουσίας, την κατάκτηση της εργατικής
(λαϊκής) εξουσίας με την ανατροπή της αστικής εξουσίας. Αποδείχθηκε στην πράξη
ότι ήταν λάθος η υιοθέτηση, από το ΚΚΕ ή από το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα,
διαφόρων «ενδιάμεσων» στόχων εξουσίας, είτε χαρακτηριζόταν ως «επαναστατική
εξουσία
αστικοδημοκρατικού
χαρακτήρα»
είτε
ως
«αντιμονοπωλιακή
διακυβέρνηση».
Η αναγνώριση του παραπάνω λάθους και η ανάλογη διόρθωση της στρατηγικής κάθε
ΚΚ στις καπιταλιστικές κοινωνίες, θα δώσει ώθηση στην ανάπτυξη της ταξικής
πάλης σε κάθε χώρα, αλλά και στην ιδεολογική και πολιτική ενότητα του διεθνούς
κομμουνιστικού κινήματος.
Ζήτημα προς ιστορική μελέτη είναι σε ποιες συνθήκες, αντί να ενσωματωθεί στο
διεθνές κομμουνιστικό κίνημα η θετική πείρα της Σοσιαλιστικής Οκτωβριανής
Επανάστασης στη Ρωσία το 1917, γενικεύτηκε προγενέστερη στρατηγική
επεξεργασία του Κόμματος των Μπολσεβίκων και του Λένιν, που αφορούσε την
περίοδο 1905 έως το Φλεβάρη του 1917, όταν ακόμα στη Ρωσία υπήρχε φεουδαρχική
εξουσία με τη μορφή της τσαρικής απολυταρχίας.
Σε αυτές τις συνθήκες ο Λένιν είχε προσδιορίσει έναν ενδιάμεσο στόχο μεταξύ της
φεουδαρχικής και της εργατικής και όχι μεταξύ της αστικής και της εργατικής
εξουσίας.

1
0
Η επανάσταση του Φλεβάρη έδωσε μια αστική κυβέρνηση, ενώ διατηρούνταν ακόμα
η επαναστατική κατάσταση, όταν δηλαδή ο λαός ήταν οργανωμένος στα σοβιέτ και
μάλιστα ένοπλα. Τότε ο Λένιν, με τις Θέσεις του Απρίλη (1917), έθεσε το στρατηγικό
στόχο της εργατικής εξουσίας, έτσι ώστε το Κόμμα των Μπολσεβίκων να
προετοιμάσει και να πραγματοποιήσει με επιτυχία τη Σοσιαλιστική Επανάσταση στη
Ρωσία τον Οκτώβρη.
Αυτή η γραμμή είχε αντιπαρατεθεί με την τροτσκιστική, που απέρριπτε τη
δυνατότητα νίκης της σοσιαλιστικής επανάστασης στη Ρωσία με την προσέλκυση
των ατομικών εμπορευματοπαραγωγών, κυρίως αγροτών.
Το 18° Συνέδριο του ΚΚΕ υπογράμμισε ότι δεν πρέπει να συγχέεται ο χαρακτήρας
της εξουσίας με τις μεταβατικές «στιγμές» του ιστορικού χρόνου και επανέλαβε την
προγραμματική θέση του 15:- Συνεδρίου για τις μεταβατικές «στιγμές»:
«Σε συνθήκες κορύφωσης της ταξικής πάλης, επαναστατικής ανόδου του λαϊκού
κινήματος, όταν η επαναστατική διαδικασία έχει ξεκινήσει, μπορεί να προκύψει
κυβέρνηση, ως όργανο λαϊκής εξουσίας, που έχει την έγκριση και τη συγκατάθεση
του αγωνιζόμενου λαού. χωρίς γενικές εκλογές και κοινοβουλευτικές διαδικασίες.
Αυτή η κυβέρνηση θα ταυτίζεται ή θα την χωρίζει τυπική απόσταση από την εξουσία
της εργατικής τάξης και των συμμάχων της».
«Για το Κόμμα μας είναι καθαρό ότι ο χαρακτήρας της εξουσίας είναι η Δικτατορία
του Προλεταριάτου, χωρίς να μπερδεύεται σε ενδιάμεσες μορφές εξουσίας.
Είναι άλλο ζήτημα εκ των υστέρων, δηλαδή από την ιστορική έρευνα, να διαπιστωθεί
η πολυμορφία που μπορεί να δώσει η διαδικασία κατά την οποία δεν έχει ακόμα
ανατραπεί η αστική εξουσία αλλά έχει ξεκινήσει η αποδυνάμωση της, ο κλονισμός
της. Είναι ζήτημα ιστορικής έρευνας οι μορφές που παίρνουν σε κάθε ιστορική
περίπτωση οι διαβαθμίσεις στον κλονισμό της αστικής εξουσίας.
Π.χ., οι πρώτες κυβερνήσεις που διαμορφώθηκαν από τα αντιφασιστικά μέτωπα στις
χώρες που απελευθερώθηκαν από τον Κόκκινο Στρατό, δεν ήταν επαναστατικές
εργατικές εξουσίες (Δικτατορία του Προλεταριάτου), συμμετείχαν και αστικές
δυνάμεις. Γι' αυτό γρήγορα αναπτύχθηκε πάλη για το «ποιος - ποιον» και λύθηκε,
στις περισσότερες περιπτώσεις, με κατάκτηση της επαναστατικής εργατικής εξουσίας
(Δικτατορία του Προλεταριάτου). Η πορεία των πραγμάτων δεν πρέπει να αποσπάται
από την ύπαρξη των δυνάμεων του Κόκκινου Στρατού.
Παρεμφερές είναι το ζήτημα σχετικά με τη Μογγολία. [...] Αλλά και στην περίπτωση
της Κουβανέζικης Επανάστασης δεν υπάρχει ενδιάμεση εξουσία και ενδιάμεσος
κοινωνικό-οικονομικός σχηματισμός. Κρίκος έναρξης της επαναστατικής διαδικασίας
υπήρξε ο εθνικό-ανεξαρτησιακός ένοπλος αγώνας που καταστάλαξε και
αντικειμενικά έλυσε το πρόβλημα με τη μετατροπή του σε σοσιαλιστικό.
Η ΠΕΕΑ δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ενδιάμεση εξουσία, αλλά όντως είναι μια
«μεταβατική στιγμή» σε μια διαδικασία που τελικά κατέληξε σε ισχυροποίηση της
αστικής εξουσίας.
Ούτε η «δυαδική εξουσία» στη Ρωσία επαληθεύει ενδιάμεση εξουσία»1
• Όσον αφορά το ΚΚΕ, οπωσδήποτε επέδρασαν στα προβλήματα στρατηγικής και
προγενέστερα προβλήματα θεωρητικής ωριμότητας του, κυρίως στην ανάλυση της
εξέλιξης του ελληνικού καπιταλισμού.
Ένα από τα συμπεράσματα, που προκύπτει από την ανάλυση των
κοινωνικοοικονομικών και πολιτικών εξελίξεων της περιόδου που εξετάζει ο Β'
1

Απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ - Εκτιμήσεις και συμπεράσματα από τη
σοσιαλιστική οικοδόμηση στον 20ο αιώνα, με επίκεντρο την ΕΣΣΔ - Η αντίληψη του ΚΚΕ για
το σοσιαλισμό, έκδ. ΚΕ του ΚΚΕ, Αθήνα, 2009, σελ. 151 -152.

1
1
τόμος, είναι ότι οι εκτιμήσεις του Κόμματος επηρεάζονταν από τη διαπάλη που
διεξαγόταν ανάμεσα στα τμήματα της αστικής τάξης και ρεύματα της αστικής
ιδεολογίας που είχαν τη ρίζα τους στην περίοδο του Μεσοπολέμου, κάποιες και πριν
το Μεσοπόλεμο. Αυτές οι επιδράσεις κατά κύριο λόγο αφορούσαν τον ταξικό
χαρακτήρα της εκβιομηχάνισης, της βασιλείας στην Ελλάδα, των σχέσεων εξάρτησης
του ελληνικού κράτους από ιμπεριαλιστικά κέντρα.
Θεωρητικές και μεθοδολογικές ανεπάρκειες στην ανάλυση του Κόμματος για τον
ελληνικό καπιταλισμό που αφορούσαν το επίπεδο ανάπτυξης του, τη θέση του στο
διεθνή συσχετισμό και το χαρακτήρα της εξουσίας, οδήγησαν να παρεμβάλει στο
γενικό στόχο για το σοσιαλισμό ένα αστικοδημοκρατικό στάδιο εξουσίας, ως
αναγκαίο για να ωριμάσουν οι υλικές προϋποθέσεις του περάσματος στο σοσιαλισμό.
Αυτή η ανάλυση και η στρατηγική της διέξοδος δεν επιβεβαιώθηκαν από τη ζωή.
Αποδείχθηκαν λαθεμένες.
Το ελληνικό κράτος από τη γέννηση του είχε πολύ περιορισμένη έκταση και κυρίως
περιορισμένο πληθυσμό, περιορισμένη εσωτερική αγορά, που είναι παράγοντας
καθυστέρησης της εσωτερικής κεφαλαιακής συσσώρευσης. Τα πιο σημαντικά αστικά
κέντρα με ελληνόφωνο πληθυσμό (Σμύρνη, Κωνσταντινούπολη, Οδησσός) έμειναν
έξω από αυτό, ενώ καθυστέρησε η ένταξη της Θεσσαλονίκης και των Ιωαννίνων.
Παράλληλα, το ελληνικό κράτος άσκησε πολιτική συντήρησης των αγροτών μικρών
εμπορευματοπαραγωγών (διανομή μικρού κλήρου, επιδότηση ορισμένων
καλλιεργειών κλπ.).
Όσον αφορά τα τμήματα της αστικής τάξης, που είχαν έδρα τους την Ύδρα, τη Σύρο,
την Πάτρα και που ασχολούνταν με τη ναυτιλία και το εμπόριο, ήταν ήδη αρκετά
διεθνοποιημένα, στρέφονταν περισσότερο στην εξωτερική παρά στην εσωτερική
αγορά.
Η αστική εξουσία μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα επιδίωκε να επεκτείνει την
επικράτεια της αποσπώντας εδάφη από την Οθωμανική Αυτοκρατορία,
εξασφαλίζοντας συμμαχίες με ηγετικές καπιταλιστικές δυνάμεις (Αγγλία, Γαλλία). Η
γεωστρατηγική θέση της Ελλάδας την καθιστούσε αντικείμενο του ενδιαφέροντος
ισχυρών καπιταλιστικών κρατών.
Το σύνολο των αντιθέσεων δεν ερμηνεύθηκε πάντοτε αντικειμενικά από το ΚΚΕ,
γεγονός που επέδρασε και στη στρατηγική του.
Και από την ιστορική μελέτη του Δοκιμίου αναδεικνύεται το εξής ζήτημα ως προς τη
σχέση οικονομίας - πολιτικής:
Στην Ελλάδα ενισχύθηκε η συγκέντρωση και ουγκεντροποίηση κεφαλαίου κατά τις
δεκαετίες του Μεσοπολέμου, αν και παρέμενε καπιταλιστική κοινωνία με
χαμηλότερο επίπεδο ανάπτυξης σε σχέση με άλλες καπιταλιστικές κοινωνίες, όπως
αυτές της Δυτικής Ευρώπης. Η σχετική καθυστέρηση της ελληνικής καπιταλιστικής
κοινωνίας αφορούσε και τη βάση της (πολυάριθμη αγροτιά) και ένα βασικό στοιχείο
του εποικοδομήματος, τη βασιλεία, που η καταγωγή της ναι μεν βρισκόταν σε
προγενέστερο σύστημα, όμως είχε ενσωματωθεί στο καπιταλιστικό έστω και με
αντιθέσεις. Η σχετική καθυστέρηση και η μικρή πολιτική και στρατιωτική δύναμη
της Ελλάδας είχαν ως συνέπεια ισχυρούς δεσμούς πολιτικής-στρατιωτικής και
οικονομικής εξάρτησης στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα.
Στην περίοδο 1940-1944 υπήρξε ξένη κατοχή, αναστολή της εθνο-κρατικής
ανεξαρτησίας της Ελλάδας. Το ζήτημα της ανεξαρτησίας αφορούσε και την εργατιά αγροτιά, αλλά και την αστική τάξη και κέντρα εξουσίας όπως το παλάτι, από τη
σκοπιά της καπιταλιστικής σταθερότητας.
Η δράση κατά τη ξένης κατοχής πρέπει να είναι συνυφασμένη με το ταξικό συμφέρον
κάθε κοινωνικής δύναμης. Η κάθε φορά πάλη για απαλλαγή από την ξένη κατοχή
μπορεί και πρέπει να γίνει κρίκος για την ανάπτυξη των επαναστατικών δυνάμεων. Ο
απελευθερωτικός αγώνας ή θα συνδεθεί με τον αγώνα κατάκτησης - εδραίωσης της

1
2
εργατικής εξουσίας και των συμμάχων της, οπότε θα καταργηθούν και οι σχέσεις
ανισοτιμίας και εξάρτησης, ή θα οδηγήσει στην εδραίωση της αστικής εξουσίας με
νέους, καλύτερους ή χειρότερους, όρους στη θέση της χώρας στο ιμπεριαλιστικό
σύστημα.
Ο Β' τόμος του Δοκιμίου Ιστορίας αναδεικνύει ότι η ξένη κατοχή, που τελείωσε με
την εδραίωση του καπιταλισμού, άμεσα έληξε και με επιδείνωση των όρων
εξάρτησης για μια δεκαετία περίπου, με απευθείας ανάμιξη της ξένης συμμαχικής
καπιταλιστικής δύναμης, των ΗΠΑ, στους μηχανισμούς του ελληνικού κράτους.
Αυτή η ανάμιξη ήταν απόλυτα αναγκαία στην εγχώρια αστική τάξη και το πολιτικό
προσωπικό της, προκειμένου να εξασφαλίσει την κλονισμένη εξουσία της.
• Η στρατηγική του ΚΚ δεν καθορίζεται από τον υπάρχοντα συσχετισμό δυνάμεων,
αλλά από την ωρίμανση των υλικών προϋποθέσεων για το σοσιαλισμό, γεγονός που
καθορίζει την αναγκαιότητα και την επικαιρότητα του. Ο ελάχιστος αναγκαίος
βαθμός ωρίμανσης των υλικών προϋποθέσεων υπάρχει και όταν η εργατική τάξη
αποτελεί μειοψηφική δύναμη ως ποσοστό στον Οικονομικά Ενεργό Πληθυσμό, από
τη στιγμή που αυτή αποκτά συνείδηση της ιστορικής της αποστολής στο πρόσωπο
του Κόμματος της. Η κοινωνική συμμαχία της εργατικής τάξης με τα λαϊκά
στρώματα και κάθε μορφή πολιτικής έκφρασης της πρέπει να εξυπηρετεί την
προσέγγιση του στρατηγικού στόχου της εργατικής (λαϊκής) εξουσίας.
Με βάση τις παραπάνω θεωρητικές θέσεις διερευνούμε την ιστορία του Κόμματος
μας ως ιστορία της στρατηγικής του, από την οποία απορρέει όλη η πολιτική του
δράση. Με αυτή την έννοια, η συγγραφή της ιστορίας του σε κάθε περίπτωση έχει
ταξική αφετηρία και περιεχόμενο, αναδεικνύει διαχρονικά συμπεράσματα από τη
σκοπιά της προσέγγισης του στόχου της εργατικής εξουσίας, οδηγεί σε βαθύτερη
γνώση της ταξικής πάλης σε διεθνές επίπεδο.
Ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος όξυνε την ταξική πάλη σε μια σειρά χώρες. Εκ των
πραγμάτων η στρατηγική του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος απέναντι στο
διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα διαπλέχτηκε με τη στρατηγική του κάθε ΚΚ στη
χώρα του ενάντια στην αστική τάξη της, είτε η τελευταία ήταν επιτιθέμενη, είτε
αμυνόμενη.
Στην Έκθεση Δράσης της ΚΕ του ΠΚΚ(μπ) στις 10 Μαρτίου 1939, ο Β' Παγκόσμιος
Πόλεμος χαρακτηρίστηκε ως ιμπεριαλιστικός. Στην παρουσίαση της Έκθεσης από
τον Ι. Β. Στάλιν αναφέρεται:
«Ο νέος ιμπεριαλιστικός πόλεμος έγινε γεγονός. [...] Χαρακτηριστικό γνώρισμα του
νέου ιμπεριαλιστικού πολέμου είναι ότι δεν έγινε ακόμα γενικός, παγκόσμιος
πόλεμος. Τον πόλεμο τον κάνουν τα κράτη- εισβολείς, βλάπτοντας με κάθε τρόπο τα
συμφέροντα των μη επιθετικών κρατών, πριν απ όλα της Αγγλίας, της Γαλλίας, των
ΗΠΑ, ενώ τα τελευταία κάνουν πίσω και υποχωρούν, κάνοντας στους εισβολείς τη
μια παραχώρηση ύστερα από την άλλη.
Επομένως, μπροστά στα μάτια μας συντελείται το ανοιχτό ξαναμοίρασμα του κόσμου
και των σφαιρών επιρροής[...] Στην πράξη, ωστόσο, η πολιτική της μη ανάμιξης
σημαίνει ανοχή της επίθεσης, εξαπόλυση πολέμου, άρα, μετατροπή του σε παγκόσμιο
πόλεμο»2.
Ο αρχικός στόχος των αντιχιτλερικών καπιταλιστικών κρατών ήταν να σπρώξουν τη
Γερμανία κατά της Σοβιετικής Ένωσης, υπολογίζοντας ότι από αυτή την αιματηρή
σύγκρουση θα έβγαιναν και οι δύο εξασθενημένες, ώστε οι ΗΠΑ- Βρετανία να
παρέμβαιναν για να ρυθμίσουν τις εξελίξεις σε δικό τους όφελος. Γι' αυτό και άφηναν
τη Γερμανία να καταλαμβάνει χώρες.
2

Ι. Β. Στάλιν, Άπαντα, τομ. 14ος, έκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, 2004, σελ. 376, 377378, 379.

Αυτή η επιδίωξη διαμόρφωσε την ενοποιητική βάση τους. πολύ γρήγορα ο προηγούμενος αντίπαλος. όταν ο Κόκκινος Στρατός ήδη προέλαυνε νικηφόρα. που δεν υπαγορευόταν από την ανάγκη πίεσης για συνθηκολόγηση της Ιαπωνίας. δηλαδή μέχρι τις 22 Ιουνίου 1941. Αυτή η αναδιάταξη πρόβαλε εξ αντικειμένου κατά το 1943-1944. Οι ιμπεριαλιστικές αντιχιτλερικές δυνάμεις επιδίωκαν τη διατήρηση του προπολεμικού συσχετισμού. Ο πόλεμος από την πλευρά τους παρέμενε πόλεμος για το μοίρασμα των σφαιρών επιρροής. ούτε τη στρατηγική συμμαχία τους ενάντια στην ΕΣΣΔ. Βρετανία) διεξήγαγαν πόλεμο από τη σκοπιά των λαϊκών συμφερόντων. Εξάλλου ανάμεσα στα κράτη-συμμάχους κατά του φασισμού διεξαγόταν «υπογείως» διαπάλη. οπότε η Γερμανία επιτέθηκε εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης. Έτσι άνοιξαν το δεύτερο μέτωπο στην Ευρώπη μόλις τον Ιούνιο του 1944. Η «ομπρέλα» της αντιχιτλερικής συμμαχίας δεν ήταν δυνατό να εξαλείψει τις επιδιώξεις τους στο μοίρασμα των σφαιρών επιρροής. Συγκροτήθηκαν με τη σύμφωνη γνώμη της Μ. παρά την ύπαρξη της αντιχιτλερικής συμμαχίας ανάμεσα στην ΕΣΣΔ και στις ΗΠΑ . Από τα πιο ανάγλυφα παραδείγματα είναι η δημιουργία των Ταγμάτων Ασφαλείας στην Ελλάδα. Επί της ουσίας ο ιμπεριαλιστικός χαρακτήρας του πολέμου διατηρήθηκε σε όλη τη διάρκεια του. που έδρασαν εναντίον του ΕΑΜ και του ΚΚΕ τόσο στη διάρκεια της Κατοχής όσο και το Δεκέμβρη του 1944. την απόσπαση σειράς χωρών από το ιμπεριαλιστικό σύστημα. Βρετανίας. όταν είχε ήδη πραγματοποιηθεί ριζική στροφή στην πορεία του πολέμου σε βάρος των χιτλερικών δυνάμεων και σημειωνόταν γοργή ανάπτυξη του ΚΚΕ και του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Έτσι. παράλληλα με τις κυβερνήσεις των δωσίλογων που συγκροτήθηκαν στην Ελλάδα. Αλλά και κατά τη διάρκεια της συμμαχίας τους με την ΕΣΣΔ υπονόμευαν το σοσιαλισμό. στόχος και των δύο πλευρών ήταν η διατήρηση της αστικής εξουσίας και μετά από τον πόλεμο. αντιιμπεριαλιστικός. Βρετανία.1 3 Η εκτίμηση για τον ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα του πολέμου διατηρήθηκε περισσότερους από 27 μήνες. παράλληλα με τις αντιθέσεις τους.Μεγ. έγινε ο νέος σύμμαχος κι αντίστροφα ο προηγούμενος σύμμαχος. καθώς και η γρήγορη αναδιάταξη των συμμαχιών τους μετά από τη συνθηκολόγηση της Γερμανίας. η ΕΣΣΔ. Αυτό το αναμφισβήτητο γεγονός δεν σήμαινε ότι και οι συγκυριακοί σύμμαχοι της ΕΣΣΔ (ΗΠΑ .Μ. όπου μια έκφραση του διαχωρισμού αποτέλεσε η δημιουργία ελληνικών κυβερνήσεων στο Κάιρο. . Πρόσθετες αποδείξεις αποτελούν η ρίψη ατομικών βομβών στην Ιαπωνία. Σοφούλη και άλλων αστών πολιτικών διαφορετικών ρευμάτων. Η πάλη ενάντια στην ξένη κατοχή στη συγκεκριμένη περίπτωση ήταν ο κρίκος που μπορούσε να τροφοδοτήσει επαναστατικό μέτωπο για την εργατική εξουσία. ενώ η Σοβιετική Ένωση μαζί με πολλά ΚΚ και εθνικοαπελευθερωτικό κινήματα επιδίωκαν ριζικές κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές. για την εδραίωση της αστικής εξουσίας τους. Ταυτόχρονα. συνεργατών και μη συνεργατών των Γερμανών. Αυτό έγινε και στην Ελλάδα. η Γερμανία. καθώς και των Πλαστήρα. Ο πόλεμος από την πλευρά της ΕΣΣΔ ήταν δίκαιος. Οι ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις διαπέρασαν τις αστικές τάξεις όλων των καπιταλιστικών κρατών. συνολικά του καπιταλιστικού συστήματος. καθόριζαν τις κινήσεις τους με κριτήριο τη φθορά της ΕΣΣΔ και όχι τη γρήγορη ήττα και συνθηκολόγηση του γερμανικού κράτους και των συμμάχων του. διαχωρίζοντας αυτές σε φιλοχιτλερικές και αντιχιτλερικές. έγινε και πάλι αντίπαλος. πόλεμος υπεράσπισης της σοσιαλιστικής πατρίδας. Συμπέρασμα διαχρονικής σημασίας αποτελεί ότι ο συνδυασμός της εθνικοαπελευθερωτικής πάλης με την πάλη για την εργατική εξουσία εμπεριέχει και αναδιάταξη των δυνάμεων που συγκροτούν το εθνικοαπελευθερωτικό μπλοκ.

αναφερόμενο στην πρωτοβουλία των 6 ΚΚ να συγκαλέσουν την 6η Πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ (1956). Βεβαίως. Κρίνεται η γραμμή αυτών των ΚΚ που επέδρασαν στην ισχυροποίηση και επικράτηση οπορτουνιστικών δυνάμεων στο ΚΚΕ. στο προμονοπωλιακό του στάδιο. ανεξάρτητα από το ρόλο που διαδραματίζει σε παγκόσμια κλίμακα. και όχι οι στενοί ή ακόμα και άτυποι οργανωτικοί δεσμοί έκφρασης αυτής της σχέσης. όμως εκείνου του συμβιβασμού που προωθεί τις εργατικές επιδιώξεις και όχι του συμβιβασμού που τις εξουδετερώνει. σε σχέση με τα συμφέροντα των μεγάλων ιδιοκτητών. Γι' αυτό το λόγο το Δοκίμιο. Από αυτή τη σκοπιά κρίνεται και η ορθότητα της στρατηγικής του Κόμματος και όχι απ' τη σκοπιά της αμφισβήτησης του στόχου-κρίκου του ΚΚΕ για την απελευθέρωση. στο χαρακτήρα της 6ης Πλατιάς Ολομέλειας της ΚΕ. υιοθετεί τον όρο «παρέμβαση» και όχι «επέμβαση». η πρακτική της «παρέμβασης» του ΚΚΣΕ και άλλων αδελφών ΚΚ στο ΚΚΕ ήταν νομιμοποιημένη στη συνείδηση της ηγεσίας και των μελών του ΚΚΕ. Η τεκμηρίωση της κριτικής είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την καλοπροαίρετη αποδοχή της. Με αυτό τον τρόπο γίνονται φορείς μιας ιδεολογίας και πολιτικής πρακτικής που ουτοπικά επιδιώκει είτε να αμβλύνει το μονοπωλιακό ανταγωνισμό είτε να στρέψει τη φορά του προς τα πίσω.1 4 Οι συμμαχίες. τα μικροαστικά στρώματα που εξεγείρονται για να διατηρήσουν την οικονομική θέση τους. ανεξάρτητα από το μέγεθος της επιρροής στη χώρα του. • Το Δοκίμιο εξετάζει τον οπορτουνισμό ως ιδεολογικό και πολιτικό ρεύμα που έχει κοινωνική βάση. Επιπλέον αυτή η σχέση ενισχυόταν από το γεγονός ότι χιλιάδες μαχητές και μαχήτριες του ΔΣΕ. στελέχη.θεωρητική κατεύθυνση κάθε ΚΚ και γενικότερα του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος. η ΚΕ αντιμετωπίζει και τις σχέσεις του ΚΚΕ με το ΚΚΣΕ και τα άλλα ΚΚ εξουσίας. Αυτά τα στρώματα. Ως κομμουνιστικές σχέσεις που ανταποκρίνονται στην ιστορική αποστολή της εργατικής τάξης θεωρούμε την κατάκτηση της ιδεολογικής-στρατηγικής ενότητας του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος. και του αντίστοιχου στόχου του ΕΑΜ. ζούσαν ως πολιτικοί πρόσφυγες στην ΕΣΣΔ και σε άλλες χώρες της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. προσεγγίζοντας την εργατική τάξη ή και εντασσόμενα σε αυτήν μετά από την καταστροφή τους. των μονοπωλίων. αναλαμβάνοντας την ευθύνη να διαμορφώνει επαναστατικό πρόγραμμα για τη χώρα του και παλεύοντας τις αναθεωρητικές και οπορτουνιστικές παρεκκλίσεις. Πολιτικά πρεσβεύουν την κατοχύρωση ενός μονοπωλιακού καπιταλισμού «ελεγχόμενου» από κάποια κυβέρνηση που θα εκφράζει περισσότερο τα συμφέροντα των μικρών ιδιοκτητών μέσων παραγωγής και περιορισμένης συσσώρευσης. Κάθε ΚΚ οφείλει να συμβάλλει στην ενότητα του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος. ουτοπικά αναζητούν την επιστροφή στο παρελθόν που επέτρεπε σε μεγαλύτερο βαθμό την επιβίωση τους. σχετίζεται με την ιδεολογική . Αλλά και η υποχρέωση στη δημιουργική κομμουνιστική κριτική και η ικανότητα αποδοχής της αφορά κάθε ΚΚ. γίνονται φορείς . που ασφαλώς πρέπει να επιδιώκονται. με ενιαίους στόχους πάλης συνολικά απέναντι στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα. το πώς υλοποιείται η σχέση του προλεταριακού διεθνισμού ανάμεσα σε κόμματα διαφορετικών χωρών. ενώ αγανακτούν και εναντιώνονται στην κυβερνητική πολιτική. Ιδιαίτερα σε συνθήκες καπιταλιστικής οικονομικής κρίσης. περιέχουν το στοιχείο του συμβιβασμού. αλλά και η ηγεσία του ΚΚΕ. την έκφραση της και σε ουσιαστικές διμερείς και πολυμερείς συζητήσεις κριτικής και αυτοκριτικής.. Σημαντική πηγή του οπορτουνισμού αποτελούν τα μικροαστικά στρώματα που συμπιέζονται ή και καταστρέφονται από τη διαδικασία συγκέντρωσης και συγκεντροποίησης του κεφαλαίου. Άλλωστε. • Από την ίδια οπτική της επαναστατικής στρατηγικής. ως μια άτυπη οργανική σχέση συνέχειας των προγενέστερων οργανικών σχέσεων που είχαν διαμορφωθεί στην Κομμουνιστική Διεθνή από την ίδρυση της. την επέκταση των μονοπωλιακών ομίλων.

το «ΚΚΕ εσωτερικού» μετά από τη διάσπαση του 1968 ή ο Συνασπισμός με την ενσωμάτωση σε αυτόν των δυνάμεων που αποσχίστηκαν το 1991 από το ΚΚΕ. Η οργανωτική του συγκρότηση να στηρίζεται στην εργατική τάξη. Αναπαράγεται και με την εκ νέου επίδραση του συμβιβασμού στο εσωτερικό των ΚΚ. Υπήρξαν και λάθη που οφείλονταν σε αδυναμία αντικειμενικής εκτίμησης του συσχετισμού των δυνάμεων εσωτερικά και διεθνώς. Οι οπορτουνιστικές δυνάμεις συχνά ενισχύονται στις απότομες στροφές της ταξικής πάλης. να τα οδηγήσει μέχρι και στον πλήρη εκφυλισμό. χρειάζεται συγκεκριμένη ανάλυση των παραγόντων που οδήγησαν σε αυτό. Αναπαράγεται όχι μόνο από πολιτικούς φορείς του οπορτουνισμού που προέκυψαν ως αποτέλεσμα της διάσπασης του ΚΚ. Αλλά και η εργατική τάξη δεν είναι ομοιόμορφη. Όμως και σε αυτή την περίπτωση. αφού η διεύρυνση της γίνεται με τη συνεχή επέκταση της καπιταλιστικής μισθωτής εργασίας σε νέους και παλιούς κλάδους. όπως εκείνα που αφορούσαν την καθυστέρηση στο ξεκίνημα του ΔΣΕ. σε βάρος της ταξικής πάλης. η πίεση της αστικής ιδεολογίας εκφράστηκε με γενικευμένη αναθεώρηση θεμελιωδών θέσεων της κομμουνιστικής ιδεολογίας και οπορτουνιστική προσαρμογή στο σύστημα. στα συγκεντρωμένα στους στρατηγικής σημασίας κλάδους της οικονομίας. Η ύπαρξη . Στην τελευταία -και όχι μόνο σε αυτή.μπορεί κανείς να διακρίνει και την πίεση από το συμβιβασμό λαϊκών δυνάμεων. νόμιμης-ημινόμιμης ή παράνομης δράσης. Την αποτελούν τμήματα διαφορετικής εισοδηματικής βάσης. π. καθώς και διαφορετικής πολιτικής και ταξικής εμπειρίας. Ο αναθεωρητισμός και ο πολιτικός οπορτουνισμός εκδηλώνεται μέσα στο πολιτικό εργατικό κίνημα.χ. είτε στην άνοδο είτε στην υποχώρηση της. εξαιτίας της ήττας του ΕΑΜικού κινήματος και της σκληρότητας των διωγμών. στα πιο δυναμικά τμήματα της. κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις. Συνοψίζοντας. Στην περίοδο 1940-1944 η προβληματική στρατηγική των σταδίων από την ΚΔ και το ΚΚΕ στηρίχθηκε σε λαθεμένη ανάλυση της ελληνικής κοινωνίας της δεκαετίας του 1930. Με το μεγάλο κύμα της αντεπανάστασης της τελευταίας 20ετίας. υπάρχουν λαθεμένες επιλογές. η μη έγκαιρη διόρθωση του λάθους δίνει έδαφος στην ενίσχυση του οπορτουνισμού. Ιδιαίτερα πρέπει να επισημανθεί το στρώμα της εργατικής αριστοκρατίας. Η καταδίκη της πάλης του ΔΣΕ ως σεχταριστικής ήταν οπορτουνιστικού χαρακτήρα στάση προσαρμογής στις νέες συνθήκες. Σε αυτή τη στρατηγική βάση πραγματοποιήθηκαν οι λαθεμένες πολιτικές επιλογές των συμφωνιών του Λιβάνου και της Καζέρτας εκ μέρους της ηγεσίας του ΚΚΕ. αλλά όχι σε συμβιβαστική διάθεση και πολιτική πρακτική. που δεν οφείλονταν σε πρόθεση συμβιβασμού. γιατί αποτελεί το φορέα της ταξικής συνεργασίας μέσα στο εργατικό κίνημα.1 5 πίεσης για την προσαρμογή του εργατικού κινήματος σε θέσεις «εξανθρωπισμού» του καπιταλισμού. αλλά και του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος. Στην ιστορία του ΚΚΕ. Η λαθεμένη στρατηγική επιλογή ενός ΚΚ δεν οφείλεται πάντοτε σε συνειδητή επιλογή συμβιβασμού στο σύστημα. επισημαίνουμε τις εξής διαχρονικές αναγκαιότητες για κάθε ΚΚ: • Την αυτοτελή οργανωτική συγκρότηση και ιδεολογική-πολιτική δράση του Κόμματος σε οποιεσδήποτε συνθήκες. που είχαν επιπλέον το στοιχείο του συμβιβασμού με τις αστικές δυνάμεις. δηλαδή το εξαγορασμένο τμήμα της εργατικής τάξης. Η μη έγκαιρη και συνεπής αντιμετώπιση του οπορτουνισμού είναι δυνατό. άτυπης ή πιο συγκροτημένης συμμαχίας με άλλες δυνάμεις. το οποίο επίσης συγκροτεί μία βασική πηγή του οπορτουνιστικού φαινόμενου. στα ίδια τα ΚΚ. Επίσης οπορτουνιστικό λάθος ήταν η απόφαση για τη διάλυση των κομματικών οργανώσεων και τη διάχυση των κομματικών μελών στην ΕΔΑ. Για να εκτιμηθεί αν κάποιο λάθος συνιστά παρέκκλιση θεωρητικής και εμπειρικής αδυναμίας ή συνειδητής οπορτουνιστικής επιλογής.

ανεξάρτητα δηλαδή από τη γενική αποδοχή και διακήρυξη της αναγκαιότητας του σοσιαλισμού. όχι μόνο λόγω της αντίδρασης ορισμένων εσωκομματικών δυνάμεων στις αποφάσεις της 6ης. Αυτή η προσπάθεια. στο 7° Συνέδριο του το 1945. ανακόπηκε το 1956 με την επιβολή της δεξιάς οπορτουνιστικής στροφής. Η επιλογή αυτής της εσωκομματικής διαδικασίας σχετίζεται με το γεγονός ότι προκύπτουν ζητήματα επανεκτίμησης . Στο συγκεκριμένο μέγεθος και το χαρακτήρα των λαθών. με επιστημονικά δεδομένα και διαλεκτική . Αποκορύφωμα της σύγκρουσης ήταν η 12η Ολομέλεια της ΚΕ το 1968. ανεξάρτητα από τα χαρακτηριστικά της τοξικότητας. Αναδεικνύεται ως συμπέρασμα ότι καθυστέρηση ή λάθη σε θεωρητικό επίπεδο οδηγούν σε λάθη στρατηγικής. Αναγκαιότητα είναι η αυτοτελής θεωρητική δουλειά του Κόμματος. 7ης και 8ης Ολομέλειας της ΚΕ. ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΘΕΣΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟ Β' ΤΟΜΟ ΤΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΠΟΥ Ο Β' τόμος Δοκιμίου Ιστορίας εκτιμά ότι μετά από τις μάχες του ΔΣΕ στο Γράμμο και στο Βίτσι και την υποχώρηση των δυνάμεων του στην Αλβανία. όπως είναι η ικανότητα και το επίπεδο του ηγετικού πυρήνα. εξασφαλίζοντας σε συνθήκες παρανομίας την περιφρούρηση και την ευελιξία στη λειτουργία τους. καθώς και μια νέα περίοδος στην ιστορία του. στον εντοπισμό και τη διόρθωση τους ή όχι. οδήγησαν το ΚΚΕ στο 8° Συνέδριο. το ΚΚΕ μπήκε σε μια νέα φάση της ιστορίας του. είναι αναγκαιότητα της πάλης για τα δικαιώματα της εργατικής τάξης και των λαϊκών δυνάμεων. Από εκεί και πέρα οι δυνάμεις που κυριάρχησαν. όταν βρίσκεται σε συνθήκες ολικής ή μερικής κρατικής απαγόρευσης. Από αυτή την άποψη.υλιστική ανάλυση των εγχώριων και διεθνών οικονομικών εξελίξεων. Εκ των πραγμάτων ήταν υποχρεωμένο να μελετήσει την προηγούμενη δεκάχρονη δράση του και να βγάλει συμπεράσματα από αυτή. αλλά και με την αδυναμία του Κόμματος να εκτιμήσει αντικειμενικά. της επαναστατικής διάθεσης και στάσης της ηγεσίας του Κόμματος.1 6 ΚΟΒ και ενδιάμεσων καθοδηγητικών οργάνων σε κάθε περίπτωση. Το 18° Συνέδριο του ΚΚΕ (18-22 Φεβρουαρίου 2009) αποφάσισε να γίνουν υπόθεση όλου του Κόμματος τα συμπεράσματα του Β' τόμου του Δοκιμίου Ιστορίας του ΚΚΕ μέσα από τη διαδικασία συζήτησης του στις ΚΟΒ και τη διεξαγωγή Πανελλαδικής Συνδιάσκεψης το πρώτο εξάμηνο του 2011. παρά τις αδυναμίες και τις αντιφάσεις της. αλλά και λόγω της ανάπτυξης νέων αναθεωρητικών και οπορτουνιστικών ρευμάτων. τα λάθη της παραπάνω περιόδου. Η δράση για τη ντε φάκτο κατοχύρωση της ανοιχτής δημόσιας δράσης του Κόμματος. τεκμηριωμένα και αποφασιστικά με συλλογικές διαδικασίες. Ωστόσο η δράση του ΚΚ περικλείει τη δυνατότητα λαθεμένων επιλογών μεγαλύτερης ή μικρότερης σημασίας τόσο περισσότερο όσο πιο νεαρό είναι το κόμμα και νεαρό ήταν το ΚΚΕ στο πρώτο μισό του 20ου αιώνα. Σε αυτή το λεγόμενο οργανωτικοπολιτικό πρόβλημα επιλύθηκε θετικά και άρχισε η οργανωτική ανασυγκρότηση του ΚΚΕ. της αντανάκλασης τους στις κοινωνικές δυνάμεις και των προσαρμογών που προκαλούν στο εποικοδόμημα. Σε αυτές τις συνθήκες επιχείρησε να προσαρμόσει τη δράση του στο νέο αρνητικό συσχετισμό δυνάμεων που είχε διαμορφωθεί. αφού πρώτα προχώρησαν στη διάλυση των κομματικών οργανώσεων και στην ένταξη των κομματικών μελών στην ΕΔΑ. η πορεία της εσωκομματικής διαπάλης στη δεκαετία του 1950 σχετίζεται όχι μόνο με προβλήματα της στρατηγικής της περιόδου 1940-1944. με περιορισμένη εμπειρία και γνώση. επιδρούν βέβαια και παράγοντες από ιστορική άποψη τυχαίοι. η έγκαιρη. ενώ η διαπάλη στις γραμμές του διαρκώς οξυνόταν. • Την ανάγκη το κόμμα να διορθώνει τα λάθη του έγκαιρα. να χαράξει την τακτική και τη στρατηγική του.

.1 7 γεγονότων και προσώπων. ΜΕΘΟΔΟΣ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ Β' ΤΟΜΟΥ Ο Β' τόμος εξετάζει την ιστορία του ΚΚΕ στο πλαίσιο των εσωτερικών κοινωνικών και πολιτικών εξελίξεων και στη διαπλοκή της με τις διεθνείς εξελίξεις. καθώς και των επόμενων Ολομελειών της ΚΕ (7η και 8η το 1957 και 1958 αντίστοιχα). Υπενθυμίζεται ότι το 1991 η ΚΕ αποφάσισε τη μεταφορά των οστών του Ν. επικεντρώνεται στις εξελίξεις που αφορούν το διεθνή συσχετισμό δυνάμεων και τη στρατηγική του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος. η μη αποκατάσταση του Νίκου Βαβούδη και του Άρη Βελουχιώτη. με κορυφαία γι' αυτήν την περίοδο τη διεξαγωγή της 6ης Πλατιάς Ολομέλειας της ΚΕ το Μάρτιο του 1956. η καταγγελία της εκτέλεσης του Νίκου Πλουμπίδη ως εικονικής. Από αυτή την άποψη δεν αποτελεί μια πλήρη ιστορική καταγραφή και ανάλυση όλων των διεθνών εξελίξεων. δε συνιστά λαθολογία. τον κομμουνιστικό ηρωισμό του. τμήμα του οποίου είναι και το ΚΚΕ. χωρίς να αναιρείται η κριτική σε προβλήματα στρατηγικής και εσωκομματικής λειτουργίας. στην οποία θα αποκαθίσταται η προσφορά του στο επαναστατικό κίνημα. για αιτιολόγηση οπορτουνιστικών επιλογών. όπως προσδιορίζει και ο τίτλος του. Προτείνεται η αποκατάσταση του ως ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ. δεν ανοίγει δρόμο στον αναθεωρητισμό και οπορτουνισμό. δηλαδή η απαλλαγή του απ' όλες τις κατηγορίες που του καταλόγισαν και τις ποινές που του επέβαλαν η 6η Πλατιά και η 7η Πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ με την επικύρωση τους από το 8° Συνέδριο. Σήμερα η ΚΕ προτείνει να γίνει επίσημη κομματική αποκατάσταση του Νίκου Ζαχαριάδη με απόφαση της Πανελλαδικής Συνδιάσκεψης. επισημαίνει ότι η επανεκτίμηση θέσεων και πολιτικών επιλογών. Γι' αυτό το λόγο προηγούνται δύο θεματικά κεφάλαια. για εγκατάλειψη ιδεολογικών αρχών. Σιάντο. που προκύπτει από τη βαθύτερη αναζήτηση της ιστορικής αλήθειας. παρά το γεγονός ότι επί της ουσίας το 1973 είχε απαλλαχθεί απ' αυτή την κατηγορία-υπόνοια. που δεν έχει πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα. τουλάχιστον ως προς την εξέλιξη του διεθνούς συσχετισμού δυνάμεων και την αλληλεπίδραση μεταξύ της στρατηγικής του ΚΚΕ και εκείνης του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος. Η ΚΕ. όπως μεταξύ άλλων ο χειρισμός του ως προς τον Γ. Μηδενισμό και απογοήτευση παράγει η λαθολογία. ΤΑ ΔΥΟ ΠΡΩΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ Το Πρώτο Κεφάλαιο. Ζαχαριάδη στην Ελλάδα. εσωκομματικές και εξωκομματικές. Η ΚΕ του ΚΚΕ αναγνωρίζει την ταξικότητα και ανιδιοτέλεια στη γενική κατεύθυνση της δράσης του Νίκου Ζαχαριάδη ως ΓΓ. Στην ιστορική αποτίμηση υπολογίζεται η σχέση της ηγετικής προσωπικότητας με τις συνθήκες της εποχής της. Οδηγεί σε επαναστατικού χαρακτήρα διόρθωση λαθών. σε λαθεμένες πολιτικές ενέργειες. Η ΚΕ επίσης προτείνει την επίσημη αποκατάσταση από κομματικό Σώμα των Άρη Βελουχιώτη και Νίκου Βαβούδη. εσωτερικές και διεθνείς. Προτείνεται η πλήρης αποκατάσταση του Νίκου Ζαχαριάδη από την ατιμωτική υποψία-συκοφαντία για συνεργασία με τον ταξικό αντίπαλο. απευθυνόμενη στα μέλη και στελέχη του ΚΚΕ και της ΚΝΕ. Έγιναν αφιερώματα στη μνήμη του στο Ριζοσπάστη και άλλες ενέργειες που συνιστούσαν βήματα προς την πλήρη αποκατάσταση του. από τα οποία το καθένα καλύπτει όλη τη χρονική περίοδο αναφοράς του Β' τόμου. δηλαδή η χρησιμοποίηση των λαθών για άρνηση της ηρωικής ιστορίας της ταξικής πάλης στην Ελλάδα με την καθοδήγηση του ΚΚΕ. ο χειρισμός της υπόθεσης Καραγιώργη.

με αφετηρία το 15° Συνέδριο (1996). αλλά και ως οργανωτική πολιτική. το ΚΚΕ έχει ήδη τοποθετηθεί με προγραμματικές και άλλες επεξεργασίες. Αν και το κεφάλαιο δεν έχει το χαρακτήρα μιας εξειδικευμένης ιστορικής μελέτης των οικονομικών εξελίξεων στην Ελλάδα στις δεκαετίες 1950 και 1960. Αν και αρχικά είχε επιλέξει να στηρίξει την καπιταλιστική ανασυγκρότηση και στρατιωτικά και οικονομικά με μια ορισμένη εκβιομηχάνιση. Έχει αναδείξει ότι στην πορεία. κρίνεται η τότε εκτίμηση του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος για το διεθνή συσχετισμό δυνάμεων υπέρ του σοσιαλισμού στη δεκαετία του 1950. Το Δοκίμιο επικεντρώνει στην επίδραση γεγονότων και κατευθύνσεων του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος στο ΚΚΕ. ΓΓ αυτό το λόγο δίνει έμφαση σε δύο στρατηγικές επιλογές του ιμπεριαλισμού αυτής της περιόδου: Στο Σχέδιο Μάρσαλ και στη σύνδεση της Ελλάδας με την ΕΟΚ. με τον οποίο συνδέεται και η επίλυση των ιμπεριαλιστικών εξαρτήσεων. τελικά στήριξε κυρίως τη στρατιωτική ανασυγκρότηση για να τσακίσει το λαϊκό κίνημα και να εξασφαλίσει τα γενικότερα συμφέροντα του αμερικανικού ιμπεριαλισμού στην Ανατολική Μεσόγειο. Αντικείμενο του είναι η δράση του Κόμματος σε όλα τα επίπεδα: ως διαμόρφωση γραμμής. όπως βέβαια και των επόμενων. Το Δεύτερο Κεφάλαιο επικεντρώνει στις οικονομικές εξελίξεις. εκτίμηση η οποία ιστορικά δεν επαληθεύτηκε. με πιο ενεργητική ενσωμάτωση της Ελλάδας στην ΕΕ. Για παράδειγμα. Στο ουσιαστικό ζήτημα της στρατηγικής. Τα συμπεράσματα από τη μελέτη των οικονομικών εξελίξεων έχουν μεγάλη σημασία για την ερμηνεία των πολιτικών εξελίξεων. Εξετάζεται παράλληλα και σε συνάρτηση με τις πολιτικές εξελίξεις. να γίνει η Ελλάδα προχωρημένο φυλάκιο κατά των σοσιαλιστικών κρατών. στο αναδομημένο ΝΑΤΟ. στις επόμενες δεκαετίες του 1980. Στο πρώτο κεφάλαιο διερευνώνται οι παράγοντες που οδήγησαν σε εκείνη την εκτίμηση.1 8 Οι εκτιμήσεις και τα συμπεράσματα αυτού του κεφαλαίου. ως ιδεολογικοπολιτική δράση και ως παρέμβαση στο κίνημα. στη Μέση Ανατολή. την εκτίμηση των πολιτικών προβλέψεων και των στόχων του Κόμματος. ΤΟ ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Το Τρίτο Κεφάλαιο «Η δράση του ΚΚΕ από το τέλος του 1949 έως και τη 121 Ολομέλεια της ΚΕ του 1968» είναι το κύριο σώμα αυτής της ιστορικής μελέτης. προκύπτουν από την παρούσα ιστορική μελέτη και δεν είναι μεταφορά των εκτιμήσεων του Κόμματος ή του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος εκείνης της περιόδου.1990 ή και του 2000. Τελικά η εκβιομηχάνιση κατά την περίοδο που εξετάζουμε έγινε από το αστικό καθεστώς και κυρίως μέσω της εσωτερικής συσσώρευσης κεφαλαίου. αναδεικνύει τις τάσεις που διαμορφώνονταν σε διάφορες φάσεις αυτής της χρονικής περιόδου. Πλήθος πληροφοριακών στοιχείων αυτής της περιόδου περιλαμβάνονται στο Παράρτημα του Δοκιμίου. Το υποκεφάλαιο για το Σχέδιο Μάρσαλ αναδεικνύει όλη την πορεία και τις αντιφάσεις της ξένης παρέμβασης στη σταθεροποίηση του ελληνικού καπιταλισμού. στη σύνθεση της καθοδήγησης του. αφού οι σταθμοί στην ιστορία του Κόμματος δεν συμπίπτουν με σταθμούς στην εξέλιξη της οικονομικής βάσης του ελληνικού καπιταλισμού. διαχωρίζοντας αυτές από τις γενικότερες πολιτικές εξελίξεις για λόγους μεθοδολογικούς. οι εξαρτήσεις πήραν διαφορετικό χαρακτήρα. . του καθορισμού του εργατικού χαρακτήρα της εξουσίας. Αναδεικνύει πώς διαπλεκόταν η μεταπολεμική ανασυγκρότηση της ελληνικής καπιταλιστικής οικονομίας με στρατηγικές επιλογές των ΗΠΑ αλλά και καπιταλιστικών κρατών της Δυτικής Ευρώπης. στην οργανωτική του πολιτική. στη στρατηγική του.

η ΓΣΕΕ. η υποβόσκουσα διαπάλη πήρε νέα όξυνση και τροπή στις συνθήκες της δικτατορίας. Η ιστορική αναφορά στο Κυπριακό είναι σχετικά σύντομη. Μελετώνται όλα τα Προγραμματικά Κείμενα αυτής της περιόδου. Κοινοβούλιο κλπ. καθαρά διεθνές. Επισημαίνουμε ότι είναι ζήτημα ανοικτό στην ιστορική έρευνα. στο θεσμό της βασιλείας ως κέντρου εξουσίας σε συνάρτηση με άλλους θεσμούς: κυβέρνηση. σχήματα πολιτικών συνεργασιών. καθώς και οι εξελίξεις στο κυπριακό. αλλά και του ΚΚΕ. που αφορούν π. Στην περίοδο του Β' υποκεφαλαίου. στις οποίες έδρασαν τα μέλη και στελέχη του Κόμματος.α. ακολουθώντας τη χρονική ροή του Τρίτου Κεφαλαίου. αποτελούν: • Τα Σώματα του Κόμματος. Τα αστικά κόμματα. ένα όχι στενά εθνικό ζήτημα και.χ. • Οι εργατικές. ραδιόφωνο κ. στο κίνημα για τη χειραφέτηση της γυναίκας. Το Τρίτο Κεφάλαιο υποδιαιρείται στα εξής υποκεφάλαια: Α' υποκεφάλαιο: Το ΚΚΕ από το τέλος του 1949 έως το 8° Συνέδριο (1961). εδώ και πολλά χρόνια πια. Β' υποκεφάλαιο: Το ΚΚΕ μετά από το 8° Συνέδριο έως και τη 12η Ολομέλεια της ΚΕ(1968). ή με τις οποίες συγκρουόταν. όπως η εγκατάσταση ξένων στρατιωτικών βάσεων. ώστε άλλες εξειδικευμένες μελέτες να καλύψουν αναλυτικά επιμέρους όψεις της κομματικής ιστορίας.α. ως πηγή καθορισμού της δράσης του: Ολομέλειες ΚΕ. στρατό. όπως η ΕΔΑ. αποτυπώνουν την υλοποίηση . το Δοκίμιο επιχειρεί να εξασφαλίσει τις προϋποθέσεις. η σύνδεση της Ελλάδας με την ΕΟΚ. γιατί οι εξελίξεις στο Κυπριακό επιδρούσαν αμφίδρομα στην πολιτική των κυβερνήσεων και των αστικών κομμάτων στην Ελλάδα. • Οι εκλογικές μάχες. όχι μόνο όσα καταλήχθηκαν ως ντοκουμέντα. Συνδιασκέψεις.χ. που οδήγησε σε ρήξη με τις οπορτουνιστικές δυνάμεις που αντιδρούσαν στην οργανωτική ανασυγκρότηση του Κόμματος. Η έκβαση της 12ης Ολομέλειας της ΚΕ την καθιστά σταθμό ιστορικής σημασίας.εξέλιξη της πολιτικής συμμαχιών του Κόμματος κλπ.) του Κόμματος. Στη χρονολογική ροή καθενός υποκεφαλαίου περιλαμβάνονται και οι εξελίξεις στο κίνημα.χ. τα μέσα προπαγάνδας (Τύπος. δεν αποτελεί ολοκληρωμένη ιστορική μελέτη και περιλαμβάνεται σε επιμέρους υποκεφάλαια. γιατί αποτυπώνουν συσχετισμό δυνάμεων και πάλης.) ή η διαπλοκή τους με ξένα κέντρα και μηχανισμούς. η ένταξη στο ΝΑΤΟ. • Πολιτικές οργανώσεις. Αντικείμενα της ιστορικής μελέτης. αγροτικές και άλλες κοινωνικές οργανώσεις. π. όπως η ζωή των πολιτικών προσφύγων και των πολιτικών κρατουμένων. στις οποίες συμμετείχε το ΚΚΕ. γενικότερα οι εξελίξεις σε θεσμούς του ελληνικού αστικού κράτους (π. στην οποία συμπεριλαμβάνεται και η θέση του ΚΚΕ για «ένωση» της Κύπρου με την Ελλάδα. που πραγματεύεται το Τρίτο Κεφάλαιο. αλλά και τα Σχέδια Προγράμματος από τα οποία προκύπτουν συμπεράσματα για την εξέλιξη της ιδεολογικής και πολιτικής πορείας του Κόμματος.1 9 Έχοντας συνειδητά ως κεντρικό άξονα τη διαπραγμάτευση της γενικής πολιτικής και οργανωτικής κατεύθυνσης του ΚΚΕ. ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΑΠΟ ΤΟ 1968 ΣΤΗ ΝΟΜΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΚΕ (1974) . Συνέδρια. Επίσης μελετώνται και αποφάσεις του ΠΓ με βαρύνουσα σημασία. όπως για τον Νίκο Πλουμπίδη και τον Κώστα Καραγιώργη. χειρισμούς και εκτιμήσεις για μέλη της ηγεσίας. Επιλέχθηκε η τοποθέτηση του στο Τρίτο Κεφάλαιο. η επίδραση του ΚΚΕ στην επιστημονική έρευνα και την τέχνη. για τον περιορισμό των ταξικών φραγμών στην παιδεία κ.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Ο Β' Τόμος περιλαμβάνει Παράρτημα. Η ΚΕ του ΚΚΕ ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΚΑΙ Η ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ 1. γιατί επιστήμη σημαίνει αλήθεια.2 0 Ο Επίλογος περιλαμβάνει συνοπτικά τα βασικά γεγονότα της ανασυγκρότησης του Κόμματος μετά από τη διάσπαση. αλλά και τον κάνει ευέλικτο στη χρησιμοποίηση αποστατών. οι συνειδητοί επιστήμονες και επιστημόνισσες. με το «ξανα-γράψιμο της ιστορίας της Αντίστασης 1940-1944» και την απαξίωση της ιστορίας του ΔΣΕ και του ηγέτη του Κόμματος Νίκου Ζαχαριάδη. Κάθε βήμα ιδεολογικής και πολιτικής ωρίμανσης του ΚΚΕ στις σύγχρονες συνθήκες εξαγριώνει τον ταξικό αντίπαλο. Ασπίδα του Κόμματος μας είναι η ίδια η εργατική τάξη. Αναμενόμενη είναι η αντικομμουνιστική επίθεση όταν δημοσιευθεί ο Β' τόμος του Δοκιμίου Ιστορίας του ΚΚΕ μετά από την πραγματοποίηση της Πανελλαδικής Συνδιάσκεψης. εξορίες. που συνδέθηκαν με περιόδους ανόδου της ταξικής πάλης. οι πρωτοπόροι νέοι και νέες εργατικής και λαϊκής καταγωγής.1. την παρέμβαση του στην οργάνωση της αντιδικτατορικής πάλης. αναχωρητών. ταξινομημένα κατά κεφάλαιο.Α. τη ντε φάκτο κατάκτηση της ανοιχτής δράσης του. Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΚΕ ΥΠΟΘΕΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ Η ιστορία του ΚΚΕ είναι η ιστορία του ιδεολογικού και πολιτικού διαχωρισμού της εργατικής τάξης από την αστική στην Ελλάδα. Ο Επίλογος είναι ένα προοίμιο του Γ' τόμου της Ιστορίας του ΚΚΕ για την περίοδο 1968-1991 (14° Συνέδριο ανασυγκρότησης). ντοκουμέντα. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ . τη συκοφάντηση της προσφοράς του ΚΚΕ στον απελευθερωτικό αγώνα με τη διαστρέβλωση γεγονότων. γιατί αλήθεια για την κοινωνική πρόοδο σημαίνει σοσιαλιστική .Α. την πορεία του προς το 9° Συνέδριο. όπως αναμενόμενο ήταν και το περιεχόμενο της επίθεσης που προκάλεσε η Απόφαση του 18ου Συνεδρίου για το Σοσιαλισμό. καθώς και η αντίστοιχη βιβλιογραφία και κατάλογος ονομάτων. ΟΙ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΟ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟ ΤΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ 1. οικονομικά και άλλα στοιχεία. όπου περιέχονται πληροφορίες. πριν την κρατική .κομμουνιστική προοπτική. Ο ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΟΣ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ .θεσμική νομιμοποίηση της. την ίδρυση της ΚΝΕ (1968). οπορτουνιστών προερχόμενων από τις γραμμές του ΚΚΕ. Γι' αυτό στην υπερενενηντάχρονη πορεία του δέχθηκε και συνεχίζει να δέχεται την αντικομμουνιστική επίθεση με όλες τις μορφές: την πιο ωμή κρατική βία-φυλακίσεις. θανατικές ποινές και εκτελέσεις για δήθεν εθνική προδοσία.

Προχώρησε η ραγδαία διάλυση των τελευταίων αποικιοκρατικών αυτοκρατοριών. σε συνεργασία με εγχώριες δυνάμεις που τους εξασφάλιζαν πολύ ευνοϊκούς όρους πρόσβασης σε πρώτες ύλες. ο κινεζικός λαός ανέτρεψε την κυβέρνηση του Κουομιντάνγκ και με την καθοδήγηση του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας ανακηρύχθηκε Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας (στην οποία δεν περιλήφθηκε η Φορμόζα). Την 1 Δεκεμβρίου 1955 ο σοβιετικός στρατός μεταβίβασε την ευθύνη της ασφάλειας των συνόρων της ΓΛΔ στη Γερμανική Συνοριακή Αστυνομία.2 1 Από την αρχή της δεκαετίας του 1950 στις διεθνείς εξελίξεις κυριαρχούν τα χαρακτηριστικά που πρωτοεμφανίστηκαν με τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και αμέσως μετά από αυτόν. και υπό την επίδραση του νέου διεθνούς συσχετισμού των δυνάμεων. μετά τη διάλυση των προσωρινών συμμαχιών που είχαν διαμορφωθεί κατά τον πόλεμο4. στην Ασία και στην Αφρική. ύστερα από πολύχρονο ένοπλο αγώνα εναντίον των μεγαλογαιοκτημόνων. Πολωνία. Ρουμανία και Γιουγκοσλαβία). πρωταρχικά της γαλλικής και της βρετανικής. Σε αρκετές περιπτώσεις οι αποικιοκράτες υποχρεώθηκαν να αναγνωρίσουν την ανεξαρτησία εθνών . Γαλλίας) με την ΕΣΣΔ. Οξύνθηκε η ταξική πάλη και εκδηλώθηκαν αντεπαναστατικές κινήσεις σε χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. της αστικής τάξης του Κουομιντάνγκ και των ξένων ιμπεριαλιστών. 5 Βλέπε Παράρτημα Δοκιμίου σ. που σε ορισμένες περιπτώσεις μετεξελίσσονταν σε λαϊκό-εργατικά και διεκδικούσαν την εξουσία. εκτός από την ΕΣΣΔ.κρατών. κινήματα εθνικής ανεξαρτησίας. μετά τη νικηφόρα έκβαση του ένοπλου αντιδικτατορικού και εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα στην Κούβα (1959). συγκροτήθηκε ο βασικός πυρήνας του διεθνούς σοσιαλιστικού συστήματος. αναπτύσσονταν περισσότερο κινήματα αμφισβήτησης και ανατροπής του αποικιοκρατικού συστήματος. Στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Η Σοβιετική Ένωση παραχώρησε κυριαρχία σε αυτό το τμήμα της Γερμανίας με δήλωσή της στις 25 Μαρτίου 1954 και στις 20 Σεπτεμβρίου 1955 επισημοποιήθηκε η πλήρης κυριαρχία της Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας (ΓΛΔ). Μεσοπρόθεσμα πολλά από τα νέα κράτη δεν εντάχθηκαν πλήρως στις στρατιωτικοπολιτικές και οικονομικές ενώσεις του διεθνούς ιμπεριαλιστικού 3 Αργότερα αποτέλεσε τη Γερμανική Λαοκρατική Δημοκρατία (7 Οκτωβρίου του 1949) με πρωτεύουσα το Ανατολικό Βερολίνο. Δύο ακόμα χώρες της Ασίας προσχώρησαν στο δρόμο της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Στο τέλος της δεκαετίας του 1950. οι οποίες αντιμετωπίστηκαν από τα ΚΚ ως μεταβατικές προς την εργατική εξουσία5. με τις γνωστές ως «αποικιοκρατικές συμβάσεις». Πραγματοποιήθηκε η συσπείρωση και εντάθηκε η επιθετικότητα όλων των δυνάμεων του ιμπεριαλισμού εναντίον των δυνάμεων του σοσιαλισμού-κομμουνισμού. οι χώρες που αποσπάστηκαν από το καπιταλιστικό σύστημα (Αλβανία. . Μεγάλης Βρετανίας. 487. τον Οκτώβριο του 1949. Ουγγαρία. επέβαλαν στρατιωτικές δικτατορικές κυβερνήσεις. Ταυτόχρονα. το ανατολικό τμήμα της Γερμανίας3. με την κατάργηση του σοβιετικού ανώτατου κομισάριου και με την υπογραφή Συμφώνου Αλληλεγγύης με την ΓΛΔ. Από την άλλη. αλλού με την αποφασιστική και αλλού με την καθοριστική συμβολή της ΕΣΣΔ. Τσεχοσλοβακία. όπου είχαν διαμορφωθεί φιλεργατικές κυβερνήσεις. Ταυτόχρονα. 4 Πρόκειται για τη συμμαχία των μεγάλων καπιταλιστικών κρατών (ΗΠΑ. όπου τους το επέτρεπε ο συσχετισμός. π. η Λαϊκή Δημοκρατία της Κορέας και η Λαοκρατική Δημοκρατία του Βορείου Βιετνάμ. Βουλγαρία. που είχε συγκροτηθεί με μεγάλη καθυστέρηση κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και που διαλύθηκε με την ήττα της χιτλερικής Γερμανίας και των συμμάχων της.χ. τον οποίο αποτελούσαν. ακολουθήθηκε ο δρόμος της οικοδόμησης του σοσιαλισμού με άμεση υλική βοήθεια της ΕΣΣΔ. στην εξόρυξη πετρελαίου.

το 1950 τα έσοδα των εργατών.000. της Γαλλίας σε 600. Αίγυπτος. Βασικός μοχλός αυτής της γιγάντιας προσπάθειας για την ανοικοδόμηση ήταν η πανενωσιακή σοσιαλιστική άμιλλα. χρειάστηκε μόλις δυόμισι χρόνια για την ανόρθωση της βιομηχανίας. Η ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΟΡΘΩΣΗ ΤΗΣ ΕΣΣΔ. 7 775.000 τόνους (57% μεγαλύτερη από του 1940). Το 1950 η συνολική παραγωγή της βιομηχανίας στην ΕΣΣΔ ξεπερνούσε την προπολεμική κατά 73%. 1960. καθώς και της αυτοθυσίας των εργατικών και λαϊκών μαζών. ΕΝΑΣ ΑΚΟΜΑ ΑΘΛΟΣ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 η ΕΣΣΔ είχε ήδη πραγματοποιήσει την μεταπολεμική της ανόρθωση κινητοποιώντας τις δικές της παραγωγικές δυνάμεις. «Ιστορία του ΚΚΣΕ». όχι σωστή πληρωμή της δουλειάς των κολχόζνικων. των ΗΠΑ σε 405. στη βάση του τέταρτου πεντάχρονου πλάνου που ψηφίστηκε το 1946. Αντίστοιχα οι ανθρώπινες απώλειες της Βρετανίας ανέρχονταν σε 375. 1. σελ. με την καθοδήγηση του Κομμουνιστικού Κόμματος Μπολσεβίκων (ΠΚΚ-μπ).α). ενώ ο συνολικός αριθμός νεκρών. Ορισμένες επιτυχίες σημειώθηκαν και στην αγροτική οικονομία. Το 1948 ο όγκος της βιομηχανικής παραγωγής ξεπέρασε το προπολεμικό επίπεδο.000. ενώ η παραγωγικότητα της εργασίας είχε αυξηθεί κατά 37% σε σύγκριση με το 1940. βιβλιοθήκες7.000 τόνους (49% μεγαλύτερη από του 1940).000.000 κολχόζ.). Ιράκ.000 χιλιόμετρα σιδηροδρομικών γραμμών. υπαλλήλων και αγροτών αυξήθηκαν σε σύγκριση με το 1940. είχε και τις μεγαλύτερες ανθρώπινες απώλειες στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. σελ. του πετρελαίου 38. Συρία. «Ιστορία του ΚΚΣΕ».2 2 συστήματος.000.2. 1960. 65.980 μηχανοτρακτερικοί σταθμοί. Πραγματοποίησε έτσι έναν ακόμα άθλο. εκπαιδευτικά ιδρύματα. που οι καταστροφές από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν ασύγκριτα μεγαλύτερες. τώρα. αποτέλεσμα της ανωτερότητας του σοσιαλιστικού τρόπου παραγωγής έναντι του καπιταλιστικού.000.Α. που ο ρόλος της στη μεγάλη αντιφασιστική νίκη των λαών ήταν καθοριστικός.710 πόλεις και 70. ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ. Έχασε πάνω από είκοσι εκατομμύρια στα μέτωπα των μαχών. Παράλληλα. Ταυτόχρονα στην ΕΣΣΔ καταστράφηκαν 1. όπου αντιμετωπίστηκαν σοβαρά προβλήματα (αρπαγές της κοινόχρηστης γης. 2. 1. 32.000 χωριά και κεφαλοχώρια.876 σοβχόζ. Ενώ μετά τον εμφύλιο πόλεμο η ΕΣΣΔ χρειάστηκε έξι χρόνια για να ανορθώσει την οικονομία της. των γερμανικών στρατοπέδων συγκέντρωσης και των μετόπισθεν.000 τόνους (29% μεγαλύτερη από του 1940) του ατσαλιού τα 27. αναπήρων και τραυματιών ξεπέρασε τα 30. γιατί υπήρχε η δυνατότητα να αναπτύξουν συμφέρουσες για αυτά οικονομικές και πολιτικοστρατιωτικές σχέσεις με το σοσιαλιστικό σύστημα (Ινδία.α. Το μέγεθος της κινητοποίησης των παραγωγικών δυνάμεων με τις σοσιαλιστικές σχέσεις παραγωγής και το κοινωνικό τους αποτέλεσμα μπορεί να γίνει καλύτερα αντιληπτό έχοντας υπ’ όψη και την έλλειψη οποιασδήποτε εξωτερικής υλικής βοήθειας προς την ΕΣΣΔ για την μεταπολεμική της ανόρθωση.000. ενώ οι στόχοι του τέταρτου πεντάχρονου πλάνου για τη βιομηχανία επιτεύχθηκαν σε τέσσερα χρόνια και τρεις μήνες.000 τόνους (22% μεγαλύτερη)6. Καταληστεύτηκαν 98. Αλγερία κ. ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ.000. ανευθυνότητα στην εκμετάλλευση της γης κ. Η παραγωγή χυτοσίδηρου ξεπέρασε τους 19. 774- .000 βιομηχανικές επιχειρήσεις. Η ΕΣΣΔ. 6 785. του κάρβουνου 261. νοσοκομεία.000.000.

400. σελ. .Εκτιμήσεις και συμπεράσματα από τη σοσιαλιστική οικοδόμηση στον 20ο αιώνα. 1980. 340. Το 18ο συνέδριο του ΚΚΕ (2009) εκτίμησε ότι: «Η κατάργηση των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής απελευθέρωσε τον άνθρωπο από τα δεσμά της μισθωτής σκλαβιάς. Ανάλογες συνθήκες επικρατούσαν και στα υπόλοιπα ευρωπαϊκά σοσιαλιστικά κράτη»11.4. από τις λιγότερες στον κόσμο. όλοι είχαν εξασφαλισμένη εργασία. Ήταν μικρότερος κατά 5. 9 Οικονομική Σχολή Πανεπιστημίου Λομονόσοφ Μόσχας. Μετατράπηκε σε χρόνο για την ανάπτυξη του πολιτιστικού και μορφωτικού επιπέδου των εργαζομένων.000.Εκτιμήσεις και συμπεράσματα από τη σοσιαλιστική οικοδόμηση στον 20ο αιώνα. με σημαντικό επίτευγμα το χαμηλό όριο ηλικίας για συνταξιοδότηση (55 για τις γυναίκες. 10 Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια. το 1975. Η χρηματοδότηση των Ταμείων εξασφαλιζόταν από τον κρατικό προϋπολογισμό και τις ασφαλιστικές εισφορές των επιχειρήσεων και ιδρυμάτων. σελ. Διευρύνθηκε ο μη εργάσιμος χρόνος. ΚΕ του ΚΚΕ. σελ. τον κοινωνικό χαρακτήρα της μητρότητας. έκδ. την ενίσχυση της συμμετοχής τους στην εργατική εξουσία και στον έλεγχο της διεύθυνσης των παραγωγικών μονάδων. 8 «Ιστορία του ΚΚΣΕ». με επίκεντρο την ΕΣΣΔ . κατοικία. 150. τ. 12 «Απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ . Αθήνα 2009. σελ. Αθήνα 2009. Την 1η Ιανουαρίου 1950 ο σοβιετικός πληθυσμός έφτασε τα 180.200. στην πράξη. τ. έκδ.Η αντίληψη του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό».000. ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ. με επίκεντρο την ΕΣΣΔ . Το πιο βασικό πρόβλημα ήταν βεβαίως οι ανθρώπινες απώλειες. 16. Έτσι. από τα οποία 679 δισεκατομμύρια αποτελούσαν την αξία των διαρπαγμένων και κατεστραμμένων από τους χιτλερικούς υλικών αγαθών8.2 3 Συνολικά οι υλικές απώλειες του σοβιετικού λαού ανέρχονταν σε 1900 δισεκατομμύρια ρούβλια σε προπολεμικές τιμές. Δημιουργήθηκε το καθολικό σύστημα συνταξιοδότησης. «…Η σοσιαλιστική εξουσία έθεσε τις βάσεις για την κατάργηση της ανισοτιμίας της γυναίκας […] Εξασφάλισε. Gutenberg. Ακόμα: «Σε όλους τους εργαζόμενους εξασφαλίζονταν ημέρες εβδομαδιαίας ανάπαυσης και ετήσιες άδειες με αποδοχές. στη Σοβιετική Ένωση.000 άτομα απ’ ότι την 1η Ιανουαρίου του 1941 και λίγο μεγαλύτερος απ’ ότι το 1938. Η Κοινωνική Ασφάλιση των εργαζομένων ήταν φροντίδα πρώτης προτεραιότητας του σοσιαλιστικού κράτους. Ο πόλεμος καθυστέρησε σημαντικά τη σοσιαλιστική ανάπτυξη της ΕΣΣΔ. πρόσβαση στην πνευματική και πολιτιστική δημιουργία»12. σύμφωνα με την απογραφή του 1970. είχε καθιερωθεί με νόμο ότι οι ώρες εργασίας δεν μπορούσαν να ξεπερνούν τις 41 την εβδομάδα10. άλλαξε το περιεχόμενό του. είχαν αποκτήσει μέση ή ανώτατη μόρφωση πάνω από τα 3/4 του απασχολούμενου πληθυσμού στις πόλεις και το 50% των εργαζομένων στο χωριό9.000 άτομα και την 1η Ιανουαρίου 1953 τα 183.Εκτιμήσεις και συμπεράσματα από τη σοσιαλιστική οικοδόμηση στον 20ο αιώνα. αναφέρεται στο νόμο με τίτλο: «Αρχές της νομοθεσίας της ΕΣΣΔ και των Ενωσιακών Δημοκρατιών για την εργασία». σελ. εκδ. 14. Παρόλα αυτά. 13 «Απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ .Η αντίληψη του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό». 1960. 775. ΚΕ του ΚΚΕ. ΚΕ του ΚΚΕ. δημόσια δωρεάν ιατρική περίθαλψη και παιδεία. σελ. 60 για τους άνδρες). με επίκεντρο την ΕΣΣΔ . Επίσης. 31. άνοιξε το δρόμο για την παραγωγή και την ανάπτυξη των επιστημών με στόχο την ικανοποίηση των λαϊκών αναγκών. Αθήνα 2009. έκδ. την κοινωνική φροντίδα για το παιδί»13. Πολιτική Οικονομία.Η αντίληψη του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό». 11 «Απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ . παροχή φθηνών υπηρεσιών από το κράτος. 15.

Αναπτύχθηκαν οι θεωρίες για το σταδιακό πέρασμα στη «μετακαπιταλιστική κοινωνία». Οι ΗΠΑ. έδωσε ώθηση στην ανάπτυξη ευρωπαϊκών καπιταλιστικών οικονομιών και ιδιαίτερα της ΟΔ Γερμανίας. . κατοχύρωσαν την πρωτοκαθεδρία τους στον καπιταλιστικό κόσμο. που υποστήριζαν ότι η αυξανόμενη οικονομική δραστηριότητα του κράτους αποτελεί ένα σημαντικό μέσο για την υπέρβαση του καπιταλισμού και την εξασφάλιση σταθερά αυξανόμενης λαϊκής ευημερίας. Δηλαδή αποκατέστησε τις ανισορροπίες της καπιταλιστικής οικονομίας που συγκλονιζόταν σχεδόν όλη τη δεκαετία του ’30 και «καθάρισε» το έδαφος για την αναζωογόνηση της καπιταλιστικής ανάπτυξης. Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος με τις καταστροφές παραγωγικών δυνάμεων στις καπιταλιστικές οικονομίες. 17.2 4 «…Η Οχτωβριανή Επανάσταση εγκαινίασε τη διαδικασία ισοτιμίας εθνών και εθνοτήτων και έδωσε την κατεύθυνση επίλυσης των εθνικών προβλημάτων με την εξάλειψη της εθνικής καταπίεσης σε όλες τις μορφές και εκδηλώσεις της»14. με μεγάλους ρυθμούς ανάπτυξης και μείωση της ανεργίας. 760. αλλά και της Ιαπωνίας. Διαπιστώνεται πάντως μια παραπέρα αύξηση της άμεσης κρατικής παρέμβασης στην οικονομία. Μετά την κρίση του πολέμου και τη μεταπολεμική ανόρθωση. Αντίθετα οι εκτεταμένες καταστροφές των παραγωγικών δυνάμεων στην ΕΣΣΔ και στα κράτη της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης – τα οποία αποτέλεσαν και το κύριο θέατρο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. 15 Ινστιτούτο Ιστορίας της Οικονομίας της Ακαδημίας Επιστημών της ΓΛΔ. Το λεγόμενο «κράτος πρόνοιας». καθώς και το σχετικά πιο καθυστερημένο επίπεδο καπιταλιστικής ανάπτυξης αυτών των οικονομιών προπολεμικά. Handbuch Wirtschaftsgeschichte ( Εγχειρίδιο Ιστορίας της Οικονομίας ). λειτούργησε σε δύο κατευθύνσεις: Αφενός για την υποβοήθηση ενός νέου 14 «Απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ . λειτούργησε όπως μια γιγαντιαία κρίση υπερσυσσώρευσης κεφαλαίου.Α.3.Η αντίληψη του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό». έκδ. Την περίοδο 1950 . Η καπιταλιστική ανάπτυξη τροφοδότησε τις αστικές ρεφορμιστικές απόψεις για τη δυνατότητα αποτροπής των οικονομικών κρίσεων. ΚΕ του ΚΚΕ. κυρίως μέσα από τη διεύρυνση της κρατικής ιδιοκτησίας μέσων παραγωγής . σελ. σε σταθερές τιμές. στη διαμόρφωση του οποίου επέδρασαν και οι κατακτήσεις των λαών της ΕΣΣΔ. Βερολίνο 1981. Η καπιταλιστική ανασυγκρότηση που πραγματοποιήθηκε στη Δυτική Ευρώπη και με την στήριξη των αμερικανικών κεφαλαίων. τ.2. 1. ενώ η πολεμική βιομηχανία τους γνώρισε σημαντική ανάπτυξη κατά τη διάρκειά του. περισσότερες εθνικές καπιταλιστικές οικονομίες πέρασαν σε φάση ανοδική.1973 το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν στα καπιταλιστικά κράτη τριπλασιάστηκε. με επίκεντρο την ΕΣΣΔ . Αθήνα 2009. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ Μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο οι ΗΠΑ αναδείχθηκαν σε ατμομηχανή της διεθνούς καπιταλιστικής οικονομίας. Ο βαθμός εφαρμογής και επίδρασης της κεϋνσιανής διαχείρισης διέφερε από κράτος σε κράτος.Εκτιμήσεις και συμπεράσματα από τη σοσιαλιστική οικοδόμηση στον 20ο αιώνα. αλλά και τις οπορτουνιστικές. με εκτεταμένη μικρή εμπορευματική παραγωγή (κυρίως στην αγροτική οικονομία).8 φορές και οι εξαγωγές εμπορευμάτων πενταπλασιάστηκαν15. έργο και των συντηρητικών και των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων και κυβερνήσεων. οι οποίες υπέστησαν πολύ μικρές απώλειες στον πόλεμο. η βιομηχανική παραγωγή αυξήθηκε κατά 3. ιδιαίτερα στη δεκαετία του 1950.επομένως και των κρατικών επενδύσεων και τη διαμόρφωση συστημάτων κρατικών κοινωνικών παροχών. επέδρασαν σημαντικά στην όξυνση των προβλημάτων της σοσιαλιστικής οικοδόμησης κατά την μεταπολεμική οικονομική ανασυγκρότηση. σελ. απαλλαγμένη από αντιθέσεις και εκμετάλλευση.

Η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων στη φάση αναζωογόνησης και ανόδου στον μεταπολεμικό κύκλο της καπιταλιστικής οικονομίας επέφερε σημαντικές αλλαγές στην ταξική διάρθρωση. Οι κρατικομονοπωλιακές ρυθμίσεις των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών έδωσαν ώθηση στη συγκέντρωση και συγκεντροποίηση του βιομηχανικού κεφαλαίου.της βιομηχανίας εξόρυξης και της υψηλής τεχνολογίας16. που έφτασε μέχρι και την απόπειρα ψήφισης νόμου περιορισμού του απεργιακού δικαιώματος (1969)17. ηλεκτρισμού.icfcst. “Technology gaps and national Champions: The Computer Industry and Government policy in post-war Britain” στην ιστοσελίδα www. τη μεγέθυνση των μονοπωλίων στους βιομηχανικούς κλάδους εξόρυξης και επεξεργασίας πετρελαίου. με βάση τις οποίες η αύξηση των μισθών εξαρτώταν από την αύξηση της παραγωγικότητας.2 5 κύκλου ταχείας συσσώρευσης του κεφαλαίου. . χυτήρια. ενώ αυξήθηκαν τα αστικά. Στη χρονική περίοδο μεταξύ 1950 και 1969 δεκαπλασιάστηκαν οι συγχωνεύσεις. ενώ η κυβέρνηση εγκαινίασε την «πολιτική εισοδημάτων» το 1962. κατασκευής τηλεπικοινωνιακού υλικού και της αυτοκινητοβιομηχανίας. για παράδειγμα. Η κρατική κοινωνική πολιτική. το κατάφεραν οι Συντηρητικοί λίγο αργότερα. εξελίχθηκαν σε σημαντικά εργαλεία της καπιταλιστικής οικονομικής ανάπτυξης.ua/Symposium/Proceedings/Coopey.τι δεν μπόρεσαν να υλοποιήσουν οι Εργατικοί. Η άμεση βρετανική κρατική ιδιοκτησία δεν περιορίστηκε μόνο στους κλάδους της ενέργειας . Στη Μεγάλη Βρετανία η κυβέρνηση Ουίλσον επεδίωξε αρχικά μια πιο «ελκτική» πολιτική εισοδημάτων.pdf. Στα μέσα της δεκαετίας του 1960 στην οικονομία των ΗΠΑ κυριαρχούσαν περίπου 500 μονοπωλιακοί όμιλοι. Στις ΗΠΑ. χημείας. καθώς και στη σφαίρα της κυκλοφορίας. υλική βάση πάνω στην οποία βρήκαν κοινωνικό έδαφος οι θεωρίες της «ταξικής ειρήνης» και της «κοινωνικής σταθερότητας». ενώ η εργατική κυβέρνηση αναπροσανατόλισε την πολιτική της στην κατεύθυνση της ανοιχτής καταστολής. που αξιοποιήθηκε από όλες τις αστικές κυβερνήσεις για την παραπέρα όξυνση του αντικομμουνισμού. η Ασφάλιση των εργατοϋπαλλήλων παρέμεινε υπόθεση κυρίως των ξεχωριστών επιχειρήσεων. Τμήματα μισθωτών εργατών και εργατριών πρώτης γενιάς δεν είχαν παράδοση συνδικαλιστικής 16 Εισήγηση του Richard Coopey. 17 Ό. Περιορίστηκαν τα αγροτικά μεσαία στρώματα. αφετέρου ενσωματώνοντας το εργατικό κίνημα στις καπιταλιστικές χώρες. Στη Δυτική Γερμανία η πολιτική εισοδημάτων υλοποιούνταν μέσω της «τριμερούς συνεργασίας» (εργοδοτών. υφαντουργία). τα αστικά κράτη εφάρμοσαν μισθολογική και πολιτική «παροχών». εφαρμοζόταν από χώρα σε χώρα με διαβαθμίσεις. Τα κρατικά προγράμματα επενδύσεων στη Γαλλία. όπως της υφαντουργίας. Ταυτόχρονα βιομηχανικό προλεταριάτο με υψηλότερο μορφωτικό και επαγγελματικό επίπεδο συγκεντρωνόταν με μεγαλύτερους ρυθμούς στους νέους βιομηχανικούς κλάδους. ακόμα και σε συγκράτηση των μισθών. Στις πιο αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες εμφανίστηκε η τάση μείωσης του ποσοστού των εργατών και εργατριών που απασχολούνταν σε παραδοσιακούς βιομηχανικούς κλάδους (ορυχεία. με τις λεγόμενες καθοδηγητικές αρχές (κριτήρια) για τη ρύθμιση των μισθών. το 1971. Η απόλυτη και ποσοστιαία αύξηση και η συγκέντρωση της εργατικής τάξης συνοδεύτηκε από αλλαγές στη διάρθρωσή της. συνδικάτων και κράτους). στη βάση της δήθεν υπεροχής του καπιταλισμού απέναντι στο σοσιαλισμό. Επεκτάθηκε σε παραδοσιακούς κλάδους. ιδιαίτερα στις κρατικές επιχειρήσεις και στη δημόσια διοίκηση. που αναπτύχθηκαν παραπέρα κατά τη διάρκεια των κυβερνήσεων Ντε Γκωλ (Ε’ Δημοκρατία). Γρήγορα όμως τα μονοπώλια προχώρησαν σε μείωση των αυξήσεων.και της πυρηνικής . αεροναυπηγικής. Μαζί με τις κρατικές επιδοτήσεις στήριξαν την αναπαραγωγή του κεφαλαίου.kiev. Παράλληλα.

μόλις ένα χρόνο νωρίτερα. στο περιοδικό «das Reich». 1. οργάνωσε και μεθόδευσε καλύτερα την επίθεσή του κατά του διεθνούς σοσιαλιστικού συστήματος.πρόνοιας. η Βουδαπέστη. Αυτά θεωρούνται ιδρυτικά μέλη του. Βερολίνο 1988. 322. με το ίδιο ακριβώς περιεχόμενο. 20 Ο όρος «Σιδηρούν Παραπέτασμα». η Βαρσοβία. μηχανικοί).σοσιαλισμού. που τώρα μοιράζονται μεταξύ τους οι ΗΠΑ. η Πράγα. 1917-Gegenwart. το Βουκουρέστι και η Σόφια. αυξανόταν το τμήμα της εργατικής τάξης που απασχολούνταν στη σφαίρα του εμπορίου και των τραπεζών. παρά τη μεγάλη βελτίωση που είχε συντελεστεί υπέρ του σοσιαλισμού με το σημαντικό περιορισμό του πεδίου της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης στον κόσμο και το σπάσιμο της περικύκλωσης της ΕΣΣΔ.είναι ελεύθερη να 18 Allgemeine Geschichte der neuesten Zeit. Κινήθηκε στη γραμμή του «ψυχρού πολέμου». Στις 26 Ιουνίου τα 50 κράτη που συμμετείχαν σε αυτή τη Συνδιάσκεψη (και λίγο αργότερα η κυβέρνηση της Πολωνίας) υπέγραψαν το Καταστατικό του ΟΗΕ. με τη μία μορφή ή την άλλη. έκφραση των παγκόσμιων συσχετισμών και της σύγκρουσης ιμπεριαλισμού . φαρμακοποιοί.η Ελλάδα με την αθάνατη δόξα. η Βιέννη.4. είχε χρησιμοποιηθεί από τον Γκέμπελς. Αλλαγές συντελέστηκαν και στη διάρθρωση των μεσαίων στρωμάτων της πόλης. Ολες αυτές οι φημισμένες πόλεις και οι πληθυσμοί τους βρίσκονται σε αυτό που πρέπει να αποκαλέσω Σοβιετική σφαίρα… και είναι όλοι υποτελείς. Ταχύτερα απ’ ότι το βιομηχανικό προλεταριάτο. δικηγόροι. εκδ. όπου μεταξύ άλλων είπε: «Θα ήταν λάθος και απερισκεψία να εμπιστευτούμε στην παγκόσμια οργάνωση19 τη μυστική γνώση ή την πείρα περί της ατομικής βόμβας. στις 5 Μαρτίου 1946. Deutscher Verlag der Wissenschaften. . Αυξήθηκαν οι ελεύθεροι επαγγελματίες επιστήμονες (γιατροί. σελ. πολύ περισσότερο συνείδηση ότι ανήκουν στην εργατική τάξη. ήδη από την ίδρυσή του.1969 στα αναπτυγμένα καπιταλιστικά κράτη το ποσοστό των εργαζομένων στην τότε αστική κατάταξη των λεγόμενων «υπηρεσιών». αυξήθηκε από το 36% στο 44%. Οι αποφάσεις και η δράση του ΟΗΕ αποτελούσαν.Α. το Βερολίνο. Πάνω σε αυτή την πραγματικότητα διαμορφώθηκαν θεωρίες ότι η εργατική τάξη απώλεσε τον επαναστατικό ρόλο της από το αναπτυσσόμενο στην παραγωγή επιστημονικό προσωπικό. Παράλληλα διευρύνθηκε το τμήμα των μισθωτών εργαζομένων στους κλάδους υγείας . Μόνο η Αθήνα . Πίσω από αυτή τη γραμμή βρίσκονται όλες οι πρωτεύουσες των παλιών κρατών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. 19 Εννοούσε τον ΟΗΕ. Το διάστημα 1950 . Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΟΥ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟΥ Στην αρχή της δεκαετίας του 1950 ο παγκόσμιος συσχετισμός δυνάμεων συνέχιζε να είναι υπέρ του καπιταλισμού. όχι μόνο στη Σοβιετική επιρροή άλλα και σε ένα μεγάλο και σε πολλές περιπτώσεις αυξανόμενο έλεγχο της Μόσχας. Ημέρα ίδρυσης του ΟΗΕ θεωρείται η 24η Οκτωβρίου 1945. Το ιμπεριαλιστικό σύστημα παίρνοντας υπόψη τη νέα παγκόσμια κατάσταση. ως ποσοστό επί του συνόλου των εργαζομένων. εκπαίδευσης και στη δημόσια διοίκηση. στις 25 Φεβρουαρίου 1945. η Μεγάλη Βρετανία και ο Καναδάς […] […] Από το Στετίνο στη Βαλτική έως στην Τριέστη στην Αδριατική έχει απλωθεί ένα σιδηρούν παραπέτασμα πάνω από την Ηπειρο20. το Βελιγράδι. ενώ αυτό του βιομηχανικού τομέα μειώθηκε από 57% στο 51%18. που επισημοποιήθηκε με την ομιλία του βρετανού πρωθυπουργού Ουίνστον Τσώρτσιλ στο Πανεπιστήμιο Φούλτον στις ΗΠΑ.2 6 οργάνωσης. Η Διεθνής Συνδιάσκεψη Κρατών του Αγίου Φραγκίσκου (ΗΠΑ) του 1945 (των νικητριών δυνάμεων του πολέμου) αποτέλεσε τον τελευταίο σταθμό για την ίδρυση του ΟΗΕ.

Για να το πετύχουμε αυτό.. από την ιστοσελίδα www.. 1943-1949. Köln 1980.. Στην ομιλία του ο Τρούμαν ανήγγειλε την εξαγωγή της αντεπανάστασης και την εγκαθίδρυση της παγκόσμιας κυριαρχίας του αμερικανικού ιμπεριαλισμού. πρέπει να απαλλαχτούμε από κάθε συναισθηματισμό. ιδιαίτερα κατά μήκος των βορείων συνόρων […] Το μέλλον της Τουρκίας. Ανατόλι Αρσέενκο. 23 60 χρόνια από τη μεγάλη Αντιφασιστική Νίκη των λαών .Έπος και Διδάγματα.hpol. φυσικά δεν είναι λιγότερο σημαντικό από το μέλλον της Ελλάδας. 7285-7293. Weltkrieg. ενώ σε όλη τη δεκαετία του 1950. ως ανεξάρτητο και οικονομικά σταθερό κράτος.. ο αμερικανός διπλωμάτης Τζόρτζ Κέναν. α) Την άμεση επιθετικότητα..2 7 αποφασίσει για το μέλλον της με εκλογές κάτω από βρετανική.. αποτελεί σταθμό στη διαμόρφωση της στρατηγικής του διεθνούς ιμπεριαλιστικού συστήματος. Αμερικανικά σχέδια πολέμου ενάντια στην ΕΣΣΔ). αμερικανική και γαλλική παρακολούθηση…»21.»23. σελ. Το αμερικανικό στρατηγικό δόγμα του «ατομικού αστραπιαίου πολέμου» πρόβλεπε επίθεση κατά της Σοβιετικής Ένωσης με τη χρήση πενήντα ατομικών βομβών. 1897-1963. την οικονομική αποδυνάμωσή του. οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις συγκρότησαν μηχανισμούς κατά των σοσιαλιστικών κρατών και προώθησαν εναλλακτικές μορφές στην άσκηση της αστικής εξουσίας. […] Πέρα από την έγκριση χρηματικών μέσων παρακαλώ το Κογκρέσο να εγκρίνει την αποστολή αμερικανικού πολιτικού και στρατιωτικού προσωπικού στην Ελλάδα και την Τουρκία …. Στις 12 Μαρτίου 1947 εξαγγέλθηκε το «δόγμα Τρούμαν»22. Churchill: His Complete Speeches [Οι πλήρεις ομιλίες του]. τη διάσπαση του σοσιαλιστικού συστήματος. εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή». υπό την ηγεμονία των 21 Robert Rhodes James. που καθοδηγούνται από τους κομμουνιστές και που θέτουν σε αμφισβήτηση την εξουσία της κυβέρνησης σε μερικά σημεία της χώρας. έγραψε το 1948: «Διαθέτουμε περίπου το μισό του παγκόσμιου πλούτου . που θα μας επιτρέψει να διατηρήσουμε τη θέση ανισότητας .. σελ. στις 12 Μαρτίου 1947..Greiner . το πραγματικό μας καθήκον για τα επόμενα χρόνια συνίσταται στο να επεξεργαστούμε ένα τέτοιο σύστημα σχέσεων. 99-102. .. οι ΗΠΑ στόχευαν με ατομικές βόμβες 300 πόλεις της ΕΣΣΔ. Amerikanische Kriegspläne gegen die UdSSR (Στο δρόμο προς τον 3ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Προτείνω να εγκριθεί και η εκπαίδευση επιλεγμένου ελληνικού και τουρκικού προσωπικού». New York and London. Μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ στηρίχθηκε στο δόγμα «πολιτική από θέσεως ισχύος». που εξυπηρετούσαν την άμεση επιθετικότητα.K. σελ. 68. Auf dem Weg zum 3. ότι η υποστήριξη (ενίσχυση) είναι επειγόντως απαραίτητη.org/churchill.. vol. 2005. Steinhaus. αποφασιστική ενίσχυση της ενιαίας δράσης των καπιταλιστικών κρατών εναντίον όλων των λαών. B. αλλά μόνο το 5% του πληθυσμού . με το οποίο συγκροτήθηκε η κύρια πολεμική μηχανή κατά των σοσιαλιστικών κρατών.VII. Whinston S. για τους φιλελεύθερους λαούς του κόσμου. Η ίδρυση του ΝΑΤΟ το 1949. Αθήνα. Σε αυτή την κατάσταση . Ένας από τους αρχιτέκτονες αυτού του δόγματος. Chelsea House Publishers. όταν η Σοβιετική Ένωση δεν διέθετε ακόμα ατομικά όπλα. εάν θέλουμε η Ελλάδα να επιβιώσει ως ελεύθερο έθνος […] Η ύπαρξη του ελληνικού κράτους απειλείται σήμερα από την τρομοκρατική δράση μερικών χιλιάδων οπλισμένων ανθρώπων. Οι εξελίξεις στην Ελλάδα και στην Τουρκία του χρησίμευσαν ως αφορμή για να στηρίξει τους επιθετικούς σχεδιασμούς του καπιταλισμού: «…Οι Ηνωμένες Πολιτείες δέχθηκαν μια επείγουσα έκκληση της ελληνικής κυβέρνησης για χρηματική και οικονομική υποστήριξη […] στηρίζουν την διαπίστωση της ελληνικής κυβέρνησης. Το Δεκέμβριο του 1947. 22 Το ομώνυμο δόγμα εκφράστηκε με την ομιλία του Προέδρου των ΗΠΑ Χάρι Τρούμαν ενώπιον των δύο κοινοβουλευτικών σωμάτων. καθώς και αργότερα. την αποδυνάμωση και ενσωμάτωση του εργατικού και λαϊκού κινήματος στις καπιταλιστικές χώρες. «Η στρατηγική του ιμπεριαλισμού ενάντια στην ΕΣΣΔ και το διεθνές σοσιαλιστικό σύστημα μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο».

Την περίοδο εκείνη η ΕΣΣΔ απείχε από τις συνεδριάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας. αποτέλεσε την αποφασιστικότερη μάχη του πολέμου της Ινδοκίνας (1945-1954). Βρετανία. όπου το εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα. υπογράφτηκε ανακωχή. 25 Ο Έμερι Πατρίς Λουμούμπα (1925-1962). που υπογράφτηκε την 1η Σεπτεμβρίου 1951 στον Άγιο Φραγκίσκο. ανάμεσά τους και ελληνική. διεθνοποιώντας έτσι την πολεμική σύγκρουση. Οι ΗΠΑ δεν οργάνωσαν άμεσες επεμβάσεις μόνο στην Ινδοκίνα. Στις 20-21 Ιουλίου 1954.α. οδήγησε τη χώρα στην ανεξαρτησία της από το Βέλγιο και στην εκλογή κυβέρνησης (Ιούνιος 1960). την Αυστραλία και τη Ν. Έτσι ο πόλεμος συνεχίστηκε.SEATO (South-East Asian Treaty Organization). Τελικά. Αν και χωρίς τη συμμετοχή στρατηγικά σημαντικών για την περικύκλωση του σοσιαλιστικού συστήματος κρατών. (κατοπινό Ζαΐρ). Με αυτό τον τρόπο ενισχυόταν παραπέρα η πολιτική και στρατιωτική επιρροή των ΗΠΑ στον Ειρηνικό Ωκεανό. το 1949.Α. όπου το κίνημα από την αρχή είχε σοσιαλιστικό προσανατολισμό και καθοδηγούνταν κυρίως από τα κομμουνιστικά κόμματα. Μετά τη δημιουργία του Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ). Το 1961 το όνομα του Λουμούμπα δόθηκε στο Πανεπιστήμιο της Φιλίας των Λαών. η Λαοκρατική Δημοκρατία του Βιετνάμ και οι λαϊκές δυνάμεις της Καμπότζης και του Λάος. δεν εφαρμόστηκαν.. για να βοηθήσουν τον Κορεατικό λαό. τη Γαλλία. Βρετανίας) εντάσσεται και το «Σύμφωνο Ασφαλείας» ανάμεσα στα μέλη της Βρετανικής Κοινοπολιτείας Αυστραλία και Ν. η Ινδονησία κ. ως αποτέλεσμα της ιμπεριαλιστικής υποδαύλισης. οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις άνοιξαν νέες εστίες πολέμου. Στις 27 Ιουνίου 1950 το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ αποφάσισε να στείλει στρατεύματα για την υποστήριξη της Νότιας Κορέας. Στις 8 Σεπτεμβρίου 1954 ιδρύθηκε η Οργάνωση του Συμφώνου της Νοτιοανατολικής Ασίας .2 8 ΗΠΑ σε αυτό. η Ταϊλάνδη. Εκεί ο Λουμούμπα υποβλήθηκε σε φρικτά βασανιστήρια και στις 17 Ιανουαρίου θανατώθηκε μαζί με δύο συντρόφους του. Ασίας. υπήρξε ο πρώτος πρωθυπουργός της χώρας μετά την ανεξαρτησία της (13 Ιουνίου 1960). διαμαρτυρόμενη για τη μη αναγνώριση της ΛΔ Κίνας ως μόνιμου μέλους του Συμβουλίου Ασφαλείας στη θέση της Ταϊβάν και για την όξυνση της επιθετικής προπαγάνδας των ΗΠΑ. εκτός από τις ΗΠΑ. τη Μ. με ηγέτη τον Πατρίς Λουμούμπα25. στις 27 Ιουλίου του 1953. Η ΕΣΣΔ υποστήριζε ενεργά τη Λαοκρατική Δημοκρατία της Κορέας και τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας στις προσπάθειές τους να τερματιστεί ο πόλεμος στην Κορέα. χωρίς τη συμμετοχή της Μ. συμμετείχαν σε αυτό μόνο τρία κράτη της Ν. με την ενεργό συμπαράσταση της ΕΣΣΔ και παρά την αντίδραση των ΗΠΑ. στη διεθνή συνδιάσκεψη που πραγματοποιήθηκε στη Γενεύη. που πρόβλεπαν την επανένωση του Βιετνάμ με ελεύθερες εκλογές το 1956. το Πακιστάν και οι Φιλιππίνες. Ζηλανδία και τις ΗΠΑ (Σύμφωνο ANZUS). Στις 25 Ιουνίου 1950. Την 1η Δεκεμβρίου 1961 άνδρες του Μομπούτου συνέλαβαν τον Λουμούμπα και τον παρέδωσαν στο καθεστώς της Κατάνγκα. ξέσπασε ένοπλη σύγκρουση ανάμεσα στη Λαοκρατική Δημοκρατία της Κορέας και στη Νότια Κορέα. μετά τη συντριβή των γαλλικών στρατιωτικών δυνάμεων24. ηγέτης του απελευθερωτικού κινήματος της Δημοκρατίας του Κονγκό. Ζηλανδία. Παρά την ονομασία του. 24 Η μάχη του Ντιέν Μπιέν Φου (περιοχή του βορειοδυτικού Βιετνάμ). όπως στο Κονγκό. όπως η Ινδία. Βρετανίας. στη Μόσχα. Αντί γι’ αυτό στο Ν. . Στην ιμπεριαλιστική επέμβαση συμμετείχαν 23 ένοπλες αποστολές. αλλά και σε άλλες χώρες. που διεξήχθη μεταξύ 13 Μαρτίου και 7 Μαΐου 1954. Ωστόσο οι αποφάσεις της Γενεύης. Στις προσπάθειες των ΗΠΑ για ενίσχυση της πρωτοκαθεδρίας τους στο ιμπεριαλιστικό σύστημα σε βάρος των υπολοίπων ιμπεριαλιστικών κέντρων (κυρίως της Μ. Βιετνάμ επιβλήθηκε ανοιχτή δικτατορία. οδήγησαν τη Γαλλία σε συνθηκολόγηση. Η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας έστειλε στην Κορέα εθελοντές.

METO) ή της Βαγδάτης (24 Φεβρουαρίου 1955). το Ιράν αποχώρησε και το CENTO έπαψε να υπάρχει επί της ουσίας. Στο διάστημα αυτό το Ισραήλ. αυτή η απόφαση δεν είχε αποτέλεσμα εξαιτίας της αντίδρασης των ΗΠΑ και συμμάχων τους. Βασικό στήριγμα των ΗΠΑ στην περιοχή. 10. της Συρίας και της Ιορδανίας. Με αυτό εξουσιοδοτήθηκε ο πρόεδρος των ΗΠΑ να χρησιμοποιεί τις ένοπλες δυνάμεις της χώρας του. 115]. με τη βοήθεια του αμερικανικού ιμπεριαλισμού. γνωστή και ως Δόγμα Αϊζενχάουερ. τεύχ. Με την παρέμβαση της Σοβιετικής Ένωσης οι ΗΠΑ υποχρεώθηκαν να αποσύρουν τις δυνάμεις τους από τον Λίβανο. Βρετανία (5 Απριλίου). Το 1979. με στόχο τον έλεγχο της πετρελαϊκής αγοράς του Ιράν και του Ιράκ. ήταν το Ισραήλ. . συμπεριλαμβανομένης και της Ανατολικής Ιερουσαλήμ. Τον ίδιο χρόνο προσχώρησαν σε αυτό η Μ. πέτυχε καίριο πλήγμα ενάντια στις επίγειες και εναέριες δυνάμεις της Αιγύπτου. Οκτώβρης 1967. σελ. που στρεφόταν κατά του σοσιαλιστικού συστήματος.html). με σκοπό τη διατήρηση της κυριαρχίας τους στη Διώρυγα του Σουέζ. περιοδικό Νέος Κόσμος.. Τελικά 26 The Department of State Bulletin. Ωστόσο. ούτε τον Οργανισμό των Ενωμένων Εθνών» [βλ. δημιουργήθηκε ένα ολοκληρωμένο ιμπεριαλιστικό σύστημα στρατιωτικών συνασπισμών. τα Υψίπεδα του Γκολάν και τη Δυτική Όχθη. με την ανατροπή του Σάχη. τη Λωρίδα της Γάζας. το Πακιστάν (23 Σεπτεμβρίου) και το Ιράν (3 Νοεμβρίου). που έγινε στις 5-10 Ιουνίου 1967.Fordham. Αποκορύφωμα της ιμπεριαλιστικής πολιτικής του ήταν ο πόλεμος των «6 ημερών». Στα χρόνια 1956-1957 οι ΗΠΑ εντάχθηκαν σε διάφορες επιτροπές του Συμφώνου με την ιδιότητα του παρατηρητή και το 1958 η κυβέρνηση Αϊζενχάουερ εξέδωσε προς αυτό «δέσμευση βοήθειας».edu/halsall/mod/1957 eisenhοwerdoctrine. xxxvi. από το Internet Modern History Source book (www. για να βοηθήσει οποιοδήποτε έθνος ή ομάδα εθνών θα ζητούσε βοήθεια «για την αντιμετώπιση ένοπλης επίθεσης από οποιαδήποτε χώρα που ελέγχεται από τον διεθνή κομμουνισμό. 1957) σελ. Μάλιστα ο υπουργός του Άμπα Εμπάν δήλωσε ότι το Ισραήλ δεν επρόκειτο να πάρει υπόψη του «ούτε τις διεθνείς εγγυήσεις. Βρετανία. με επιθετική επεκτατική πολιτική στη Μέση Ανατολή27. Κατάσταση πολεμικής σύρραξης προκλήθηκε από την επέμβαση της Μεγάλης Βρετανίας και της Γαλλίας στην Αίγυπτο.CENTO (Central Treaty Organization) και η έδρα του μεταφέρθηκε στην Άγκυρα. καταλαμβάνοντας την περιοχή του Σινά. φυσικά και του Ισραήλ. No 917 (January 21. Όταν το Μάρτιο του 1959 το Ιράκ αποχώρησε από αυτό. από τον Ατλαντικό ως τον Ειρηνικό Ωκεανό. του λεγόμενου Συμφώνου της Μέσης Ανατολής (Middle East Treaty Organization . Με βάση το «Δόγμα Αϊζενχάουερ» αμερικανοί πεζοναύτες αποβιβάστηκαν στις 15 Ιουλίου 1958 στον Λίβανο. Ανατολής. με την ανατροπή της φιλοβρετανικής μοναρχίας.»26. ανέλαβε την πρωτοβουλία σύναψης στρατιωτικής και πολιτικής συμμαχίας μεταξύ Τουρκίας και Ιράκ. το Σύμφωνο μετονομάστηκε σε Οργάνωση του Κεντρικού Συμφώνου . Η έκτακτη ειδική σύνοδος της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ (Ιούνιος 1967) με πρωτοβουλία της Σοβιετικής Ένωσης αποφάσισε ότι ήταν παράνομη η προσάρτηση αραβικών εδαφών από το Ισραήλ. 83-87.2 9 το SEATO δεν έχασε ποτέ τη σημασία του ως πτέρυγα της ιμπεριαλιστικής στρατιωτικής περικύκλωσης. Η Μ.. το Ισραηλινό κράτος αποτελεί τον ισχυρότερο τρομοκράτη κατά των λαών της περιοχής.. το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 1956. 27 Όλα τα χρόνια της ύπαρξής του. στην προσπάθεια της να δημιουργήσει άλλο ένα εργαλείο ενάντια στις σοσιαλιστικές χώρες και στα εθνικοαπελευθερωτικό κινήματα της Μ. Στις 5 Ιανουαρίου 1957 ο Πρόεδρος των ΗΠΑ πήρε την έγκριση του Κογκρέσου για την πολιτική που θα εφάρμοζε διεθνώς. Με τη δημιουργία των παραπάνω στρατιωτικών συνασπισμών και με την εισδοχή της Δυτικής Γερμανίας στο ΝΑΤΟ.

έγραψε στις 5 Αυγούστου ότι «η Τσεχοσλοβακία πρέπει να προσπαθήσει τώρα να προκαλέσει μέσα και έξω από την ΚΟΜΕΚΟΝ αναθεώρηση της ανταλλαγής εμπορευμάτων».3 0 υποχρεώθηκαν να αποχωρήσουν με απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ και με την πίεση της ΕΣΣΔ. Σημαντική μέθοδος που αποσκοπούσε στη διάσπαση των δυνάμεων του σοσιαλιστικού κινήματος ήταν η δολιοφθορά και η υπονόμευση των εργατικών καθεστώτων από μέσα. Η ίδια εφημερίδα έγραψε: «Αν οι Τσέχοι και οι Σλοβάκοι θέλουν να οικοδομήσουν μια περισσότερο ελεύθερη κοινωνία είναι υποχρεωμένοι να αποσπαστούν από τη Μόσχα». Ακόμα η αντεπαναστατική απόπειρα στην Ουγγαρία (1956). 2. είδε το φως της δημοσιότητας (χωρίς τη θέληση των εκπονητών του) το «σχέδιο 28 Αναλυτικότερα στο Παράρτημα του Δοκιμίου. εφημερίδα Ελευθεροτυπία. «Ουγγαρία 1956 . υποδεικνύοντας τι πρέπει να κάνουν παραπέρα οι αντισοσιαλιστικές δυνάμεις στην Τσεχοσλοβακία. Ο οικονομικός έλεγχος εξελίχθηκε σε πιο αποτελεσματικό όπλο. 103]. τις δεκαετίες του 1950. ήταν η απόπειρα ανατροπής της εξουσίας στη Λαϊκή Δημοκρατία Γερμανίας (1953). 23 Οκτωβρίου 1996]. Για το σκοπό αυτό οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις ακολούθησαν διαφοροποιημένη εξωτερική πολιτική απέναντι στις Λαϊκές Δημοκρατίες. β) Την πολιτική διάσπασης των δυνάμεων του σοσιαλιστικού συστήματος. περιοδικό Νέος Κόσμος. στην Κούβα (1952) και στη Γουατεμάλα (1954). σχετικά με την αντεπανάσταση στην Ουγγαρία το 1956. οι ιμπεριαλιστικές προκλήσεις. Πολλά σχετικά ντοκουμέντα δημοσιεύθηκαν μετά τις αντεπαναστάσεις που κορυφώθηκαν στο διάστημα 1989-1991. Μπ. αφού τους εκπαιδεύαμε με εκρηκτικά και όπλα τους πηγαίναμε πίσω … Τους εκπαιδεύαμε για την εξέγερση» [βλ. παίρναμε πράκτορες από τα ουγγαρέζικα σύνορα … τους οποίους οδηγούσαμε στην υπό βρετανικό έλεγχο περιοχή της Αυστρίας … Τους πηγαίναμε στα βουνά και τους δίναμε μαθήματα μάχης … Μετά. ο καθοδηγητής της αμερικανικής κατασκοπείας Άλεν Ντάλες. προχώρησε σε σωρεία στρατιωτικών πραξικοπημάτων και αιματηρών καταστολών των λαϊκών κινημάτων. με επίκεντρο το δυτικό Βερολίνο. με στήριξη και ενθάρρυνση των οπορτουνιστικών και των αντεπαναστατικών δυνάμεων. στην Τσεχοσλοβακία (1968) και στην Πολωνία. Αναφέρονται ενδεικτικά το αιματηρό πραξικόπημα κατά του πρωθυπουργού του Ιράν Μ. Βικτόροφ. Μοσαντέχ (Αύγουστος του 1953). 29 Εφημερίδα Ριζοσπάστης. όπως στην ΟΔ Γιουγκοσλαβίας. που τελικά οδήγησαν στην ανέγερση του τείχους του Βερολίνου (1961). τα πραξικοπήματα στο Περού και στη Βενεζουέλα (1948). Βεβαίως τα στρατιωτικά πραξικοπήματα δεν αποτελούσαν τη μοναδική του επιλογή. 26 Οκτωβρίου 2003. δήλωσε ότι «ξέραμε» από πριν τι θα γινόταν στην Ουγγαρία29. Και η εφημερίδα NEW YORK TIMES υποδείκνυε ότι «η προσεκτική προσπάθεια αποχώρησης από τη σοβιετική οικονομική σφαίρα» πρέπει να αποτελέσει δεύτερο γύρο πάλης. Η παρισινή εφημερίδα LE MONDE. 30 Βρετανός αξιωματούχος -του οποίου η ταυτότητα δεν αποκαλύπτεται. Ο ιμπεριαλισμός. Απόνοφ-Β.Ο ιμπεριαλισμός και η αντεπανάσταση».λέει στο βιβλίο του Μάικλ Σμιθ: «Το 1954. Για παράδειγμα. σελ. Φλεβάρης 1969. 1970 και 198028. [βλ. ενώ υπάρχουν μαρτυρίες για εκπαίδευση πρακτόρων στην Αυστρία με στόχο την οργάνωση ένοπλων συγκρούσεων στην Ουγγαρία30. για να στρέψει σε όφελός του τις εξελίξεις. 31 Οι TIMES του Λονδίνου ονόμασαν την αντεπαναστατική διαδικασία στην Τσεχοσλοβακία «ένα από τα πιο αισιόδοξα κινήματα στον κομμουνιστικό κόσμο». τα οποία επιβεβαιώνουν την παραπάνω διαπίστωση. δολιοφθορές και πολεμικού τύπου ενέργειες στην ίδια χώρα. ενώ λίγους μήνες πριν τα γεγονότα (Ιούλιος του 1968). Μεγάλης σημασίας γεγονότα. Δεν είναι τυχαίο ότι ο αστικός τύπος χαρακτήρισε τις εξελίξεις στην Τσεχοσλοβακία το 1968 ως ελπιδοφόρο κίνημα31. αλλά και των ΗΠΑ. 489-497. «Τα γεγονότα της Τσεχοσλοβακίας». . σελ. τεύχ. η απόβαση βρετανών καταδρομέων στην Ιορδανία (1958).

τεύχ. σύμφωνα με το οποίο θεωρούσε δυνατή μια «απελευθέρωση των δορυφόρων κρατών»33. η οποία μακροπρόθεσμα δεν θα μπορούσε να συγκρατηθεί34. 34 Πηγή: Archiv der Gegenwart.μέλη του Συμφώνου της Βαρσοβίας. που επεξεργάστηκε το Πεντάγωνο και η CIA.Αυγούστου 2001 έως Μάρτιο-Απρίλιο 2002. 148. Πρόβλεπε ότι οι «δυνάμεις της ελευθερίας». Παπαγεωργάκη. οι οποίες βρίσκονταν επί το έργον πίσω από το «σιδηρούν παραπέτασμα». Αρκετά αποκαλυπτική ως προς αυτή ήταν η εισήγηση του Ντάλες στη συνεδρίαση του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας. την 1η Νοεμβρίου 1956. που δημοσιεύθηκαν μετά από τις αντεπαναστάσεις 1989-1991. τεύχος 84. . σελ. στο περιοδικό Offensiv με τίτλο: «Πριν 60 χρόνια: Η προειδοποίηση του Ντιμιτρόφ για τις ιμπεριαλιστικές μυστικές υπηρεσίες. 32 Αναδημοσίευση στην εφημερίδα Ριζοσπάστης 14 Σεπτεμβρίου 2003. 5878. 39. 73. «Οπορτουνισμός. του περιοδικού Offensiv με τίτλο: «Πριν 60 χρόνια: Η προειδοποίηση του Ντιμιτρόφ για τις ιμπεριαλιστικές μυστικές υπηρεσίες. Σ.Ο αρχικός μας αντικειμενικός στόχος αναφορικά με την περιοχή των κρατών-δορυφόρων ήταν η ενθάρρυνση ενός πρώτου βήματος προς την κατεύθυνση ενδεχομένως πλήρως “εθνικών” κομμουνιστικών κυβερνήσεων»36. Ν. ή στη σειρά άρθρων του Κουρτ Γκοσβάιλερ. ΄Η πώς ο μπραουντερισμός μετεμφυτεύθηκε στην Ευρώπη». που δημοσιεύτηκαν στα τεύχη Ιουλίου . επιβεβαιώνουν και τα παραπάνω. άρθρου του περιοδικού Λιτερατούρναγια Γκαζέτα της Μόσχας. αρ. Πολλά σχετικά ντοκουμέντα. 1956. 4. 2003. ειδικά της Τσεχοσλοβακίας32. με θέμα «Η πολιτική των ΗΠΑ έναντι των εξελίξεων στην Πολωνία και την Ουγγαρία»: «. 25 Σεπτέμβρη 1968.3 1 επιχειρήσεων». (Βλέπε Παράρτημα για τις αντεπαναστάσεις). σελ. 33 Δορυφόροι .. ιμπεριαλισμός και αντεπανάσταση. Η Απόφαση 5608 της 18ης Ιουλίου 1956 του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας των ΗΠΑ35. με τίτλο: «Ποιος βρισκόταν πίσω από τις πλάτες της αντεπανάστασης». ΄Η πώς ο μπραουντερισμός μετεμφυτεύθηκε στην Ευρώπη».κράτη θεωρούσε τα κράτη . θα αποδεικνύονταν ασυγκράτητες και θα μπορούσαν να αλλάξουν το διεθνές σκηνικό έως το 1965. 35 Πηγή: Περιοδικό Utopie Kreativ. Υποστήριζε ότι η αντι-Στάλιν καμπάνια και το πρόγραμμα φιλελευθερισμού της είχε εξαπολύσει μια αλυσιδωτή αντίδραση. σελ. που δημοσιεύτηκαν στα τεύχη Ιουλίου -Αυγούστου 2001 έως ΜαρτίουΑπριλίου 2002.. Αλεξάντερ Τίνσμιτ: «Η εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης του Ίμρε Νάγκι». Παραθέτουμε μερικά παραδείγματα: Απόσπασμα ομιλίας του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Τζων Φόστερ Ντάλες στις 11 Ιουνίου 1956. ή στη σειρά άρθρων του Κουρτ Γκοσβάιλερ. 36 Περιοδικό Κομμουνιστική Επιθεώρηση. εναντίον των σοσιαλιστικών κρατών. Μια καταγραφή από τα Κρατικά Αρχεία των ΗΠΑ».

38 «Η εγκατάστασις ατομικών βάσεων στην Ελλάδα απετέλεσε αντικείμενον μακράς συσκέψεως συγκροτηθείσης την παρελθούσαν εβδομάδα υπό την προεδρίαν του πρωθυπουργού κ. παρέμεναν βασικό κίνητρο στη διαμόρφωση της αντίστοιχης πολιτικής των ΗΠΑ. Ο Λάζλο Ράικ διετέλεσε υπουργός εσωτερικών από τις 20 Μαρτίου 1946 έως τις 5 Αυγούστου 1948 και μετά υπουργός εξωτερικών μέχρι τη σύλληψή του (30 Μαΐου 1948). θερμοπυρηνικών. ανεξάρτητα από την εναλλαγή των Δημοκρατικών και των Ρεπουμπλικανών στην προεδρία. οι ΗΠΑ εγκατέστησαν πολεμικές βάσεις. προς τα θύματα του πολέμου και με τις διπλωματικές υπηρεσίες. Τον Απρίλιο του 1962. π. της κυβέρνησης και του στρατού. . μεταξύ αυτών και της Ελλάδας. Τελικά οι πρώτες ατομικές βόμβες εγκαταστάθηκαν στη βάση του Αράξου στις 14 Ιουλίου 1962. Πρωτοπαπαδάκης και ο αμερικανός πρεσβευτής κ. Εις την σύσκεψιν έλαβον μέρος οι υπουργοί Εξωτερικών κ.Κ.. Νέα Ελλάδα. θέτοντας έτσι σε κίνδυνο την ανεξαρτησία της Ουγγαρίας. μέχρι τον προσεταιρισμό τους για συμμετοχή ή στήριξη κυβερνητικών σχημάτων στη Δυτική Ευρώπη. Για να βρίσκει έδαφος η ιμπεριαλιστική προπαγάνδα απευθυνόταν στους λαούς αυτών των χωρών. Άλλεν» [βλ. έτοιμους για εκτόξευση εναντίον της ΕΣΣΔ. Στο έδαφος συμμαχικών τους κρατών. Το 1956. Άξονας της αντικομμουνιστικής στρατηγικής ήταν η προσπάθεια της οικονομικής πίεσης του διεθνούς σοσιαλιστικού συστήματος. ως «θύματα της προσωπολατρίας». έκδ.) και τον Νοέμβριο 1952 στην Τσεχοσλοβακία (Ρούντολφ Σλάνσκι κ. τις αρχές του οποίου τα ΚΚ εξουσίας «παραβίαζαν»! γ) Την προσπάθεια οικονομικής αποδυνάμωσης. Από τη νομική απαγόρευση της δράσης των Κ.α. ενώ άλλοι καταδικάστηκαν σε ποινές φυλάκισης (ο Μπράνκοφ ισόβια).χ. Στην πορεία αναπτύχθηκαν από τον ιμπεριαλισμό όλο και πιο ισχυρά όπλα.). Εθνικής Αμύνης κ. η βόμβα νετρονίου. Ταυτόχρονα τα τεράστια κέρδη. εσχάτη προδοσία και για την καθοδήγηση μιας οργάνωσης προς ανατροπή του δημοκρατικού καθεστώτος». ότι ως «κατάσκοπος του Τίτο» και «πράκτορας του ιμπεριαλισμού» έκανε απόπειρα παλινόρθωσης του καπιταλισμού. μέσω της στρατιωτικοποίησης της οικονομίας και της ετοιμότητας επίθεσης με συστήματα μαζικής καταστροφής. 26 Ιουνίου 1957]. οι Πέρσινγκ 1 και 2. Αβέρωφ. εφημερίδα Βραδυνή. της UNRA. Οι ΗΠΑ αύξησαν την παραγωγή των ατομικών. 37 1950.α. αναδείχνουν ένα δίκτυο πρακτόρων για την προώθηση των παραπάνω στόχων του ιμπεριαλισμού και την αξιοποίηση ενός δικτύου διασύνδεσης των αγγλοαμερικανικών υπηρεσιών κατασκοπείας με τις συμμαχικές υπηρεσίες βοήθειας.α. τη δημοκρατία και τα δικαιώματα. όχι μόνο με τα συνθήματα του «ελεύθερου κόσμου». καθώς και ατομικά όπλα στην Ελλάδα38. οι ΗΠΑ εγκατέστησαν στην Τουρκία 15 πυραύλους Jupiter. όλοι οι παραπάνω αποκαταστάθηκαν δικαστικά και κομματικά. οι εξοπλισμοί για τον «πόλεμο των άστρων» κ. δ) Η αποδυνάμωση και ενσωμάτωση του εργατικού και λαϊκού κινήματος των καπιταλιστικών κρατών. κυρίως της ΕΣΣΔ.3 2 Πηγές. που απέφεραν στο κεφάλαιο οι πυρηνικοί εξοπλισμοί. καθώς και τα πρακτικά του Λαϊκού Δικαστηρίου της Βουδαπέστης37 (Αύγουστος 1949). Καραμανλή. Μαζί με τον γιουγκοσλάβο επιτετραμμένο Λάζαρ Μπράνκοφ και άλλα 6 στελέχη του κόμματος. Ο ίδιος και άλλα δύο στελέχη εκτελέστηκαν. κατηγορήθηκε για «εγκλήματα πολέμου και κατά του λαού. Ο Λάζλο Ράικ και οι συνένοχοί του μπροστά στο Λαϊκό Δικαστήριο. Παρόμοιες δίκες έγιναν τον Δεκέμβριο 1949 στη Βουλγαρία (Τράικο Κοστόφ κ. που στρέφονταν εναντίον της ΕΣΣΔ και των άλλων σοσιαλιστικών κρατών. βακτηριολογικών και άλλων όπλων μαζικής εξόντωσης. αλλά και ως υπερασπιστής του «αληθινού» σοσιαλισμού. όπως οι πύραυλοι Κρουζ. Ποικίλουν οι μορφές που χρησιμοποιούνταν.

όπως και γενικά του σοσιαλιστικού συστήματος. στη βάση συμφωνίας ανάμεσα στους συμμάχους. στην αναχαίτιση της ιμπεριαλιστικής επιθετικότητας. Τον Απρίλιο του 1945 συγκροτήθηκε προσωρινή κυβέρνηση της Αυστρίας. σκηνοθέτες κ. Στις 26 Οκτωβρίου 1955 η αυστριακή βουλή ψήφισε συνταγματικό νόμο για τη μόνιμη ουδετερότητα της Αυστρίας. η οποία ανακήρυξε την ανεξαρτησία της Αυστρίας. την αμερικανική. Θύματα του «Μακαρθισμού» υπήρξαν επίσης πολλοί καλλιτέχνες. Είχε προηγηθεί.) Ήταν τα πιο κατάλληλα ανάμεσα στα αστικά. ανασυγκροτήθηκαν τα φιλοφασιστικά και φιλοναζιστικά στοιχεία. Το 1955 η κατοχή της Αυστρίας τερματίσθηκε. ρυθμίστηκε το αυστριακό ζήτημα.ά. Ομοσπονδιακής Γερμανίας. που είχε ενσωματωθεί στη Γερμανία το 1938.ά.5. Στις ΗΠΑ το κύμα διώξεων καταγράφηκε ως «Μακαρθισμός». τον Μάρτιο του ίδιου χρόνου. όμως την ανώτατη διοίκηση ασκούσε το Συμμαχικό Συμβούλιο. Με τον τρόπο αυτό εξασφαλιζόταν η κυριαρχία στο συνδικαλιστικό κίνημα των οπορτουνιστών και εργοδοτικών συνδικαλιστών. Σε σειρά καπιταλιστικών κρατών. 40 Δήλωση του Β. η ΕΣΣΔ πρότεινε στα ευρωπαϊκά καπιταλιστικά κράτη και στις ΗΠΑ σχέδιο «Πανευρωπαϊκού Συμφώνου Συλλογικής Ασφάλειας». Η επιχείρηση αποδυνάμωσης και ενσωμάτωσης των κομμουνιστικών και λαϊκών κινημάτων βοηθούνταν τόσο από την ευέλικτη πολιτική των χριστιανοδημοκρατικών κομμάτων. που αποτέλεσε τη νομική βάση για την εκκαθάριση του κρατικού μηχανισμού από κομμουνιστές και συμπαθούντες το ΚΚ ΗΠΑ. Μεταξύ των θυμάτων του Μακαρθισμού ήταν και το ζεύγος των πυρηνικών ερευνητών Τζούλιους και Εθελ Ρόζενμπεργκ. Στις αρχές του 1955. στη Μόσχα). Μόλοτοφ στη «Διάσκεψη των ευρωπαϊκών κρατών για την κατοχύρωση της ειρήνης και της ασφάλειας στην Ευρώπη» (29 Νοεμβρίου – 2 Δεκεμβρίου 1954. κατευθυνόταν στην υπεράσπιση των σοσιαλιστικών χωρών. (Γαλλίας. ο νόμος Τάφτ-Χάρλεϊ. αλλά και από έμπειρα και ισχυρά σοσιαλδημοκρατικά κόμματα. διαιρέθηκε σε 4 ζώνες κατοχής: τη σοβιετική.3 3 Τον Αύγουστο του 1947. συγγραφείς. μπήκε σε ισχύ στις ΗΠΑ. το οποίο αποτελούνταν από 4 επιτρόπους. Μετά την απελευθέρωσή της η Αυστρία. με πρωτοβουλία της ΕΣΣΔ. Το σχέδιο πρόβλεπε40: 39 Η Βιέννη απελευθερώθηκε από το Κόκκινο Στρατό στις 13 Απριλίου 1945. Τον Αύγουστο του 1950 δολοφονήθηκε ο πρόεδρος του ΚΚ Βελγίου Ζουλιέν Λαό και στις 17 Αυγούστου 1956 τέθηκε σε απαγόρευση το ΚΚ Γερμανίας. που περιόριζε το δικαίωμα στην απεργία και εξοβέλιζε τους κομμουνιστές από τα συνδικάτα. ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΣΣΔ Η εξωτερική πολιτική της ΕΣΣΔ. με βάση τις αρχές της «μόνιμης ουδετερότητας»39 της Αυστρίας. τη γαλλική και την αγγλική. Μ. Το 1955. έναν από κάθε στρατό κατοχής. Σύμφωνα με αυτόν η Αυστρία υποχρεωνόταν να μην ενταχθεί σε κανένα στρατιωτικό συνασπισμό (Πηγή: Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια). Τον ίδιο χρόνο η ΕΣΣΔ και η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας σύναψαν διπλωματικές σχέσεις. που κατηγορήθηκε για κατασκοπεία υπέρ της ΕΣΣΔ και εκτελέστηκε στην ηλεκτρική καρέκλα το 1953. όπως στην Ιταλία και στη Γερμανία. στην πάλη υπέρ της ειρήνης και της φιλίας των λαών και στην ενίσχυση του αντιαποικιακού κινήματος. που απορρίφθηκε. Αυστρίας κ. Παράλληλα διατηρούνταν ο νόμος Σμιθ του 1940 «κατά της προπαγάνδισης ανατρεπτικών ιδεών». . ηθοποιοί. από το όνομα του γερουσιαστή Μακάρθι. καθώς και των μαφιόζων.Α. το διάταγμα του Τρούμαν «περί νομιμοφροσύνης». 1. για να αποτελέσουν ανάχωμα κατά των επαναστατικών δυνάμεων και ταυτόχρονα τον πολιορκητικό κριό επηρεασμού των Κομμουνιστικών Κομμάτων.

υποχρεώνονται να μην πάρουν μέρος σε οποιοδήποτε συνασπισμό ή συμμαχία και να μη κλείνουν καμιά συμφωνία. τη στάση της Σοβιετικής Κυβέρνησης απέναντι στο Βορειοατλαντικό σύμφωνο. που μπορούν να προκύψουν ανάμεσά τους. που έγινε στις αρχές αυτού του χρόνου. Στο Σύμφωνο της Βαρσοβίας συμμετείχαν τα κράτη: ΕΣΣΔ. που οι σκοποί της είναι αντίθετοι με τους σκοπούς του συμφώνου για τη συλλογική ασφάλεια στην Ευρώπη. όποιο μέλος δεχόταν ένοπλη επίθεση. Τα κράτη που συμμετέχουν στο σύμφωνο. Επίσης προβλέπεται. Λαϊκή Δημοκρατία της Βουλγαρίας. πρώτο τη συμμετοχή των ΕΠΑ στο σύστημα της ευρωπαϊκής συλλογικής ασφάλειας και. Συνεργασίας και Αμοιβαίας Βοήθειας (Σύμφωνο της Βαρσοβίας) ιδρύθηκε στις 14 Μαΐου 1955. Το «Σύμφωνο της Βαρσοβίας»42 ήταν αμυντικό μέσο.” […] Το σχέδιο του συμφώνου προβλέπει. Σε συνέχεια το σχέδιο του συμφώνου αυτού προβλέπει. . […] Στην αρχή οι αντιρρήσεις ενάντια στο σχέδιο. Ήταν ανοιχτό 41 Περιοδικό Νέος Κόσμος. και θα λύνουν όλες τις διαφορές. Μ. όπως είναι γνωστό. αφορούσαν. ενώ είχε προηγηθεί η ίδρυση του ΝΑΤΟ (Βορειοατλαντικό Σύμφωνο) ήδη από το 1949. από κάθε απειλή με τη χρησιμοποιήσιμη δύναμη. ότι τα κράτη που θα πάρουν μέρος στο σύμφωνο. αφού τον Οκτώβριο του 1954 αποφασίστηκε η επαναστρατικοποίηση της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας και τον Μάιο του 1955 εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ. Εξυπηρετούσε την ασφάλεια των σοσιαλιστικών κρατών και τη διατήρηση της ειρήνης στον κόσμο. Από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας αποστασιοποιήθηκε η ΛΔ της Αλβανίας το 1962 και αποχώρησε επίσημα στις 13 Σεπτεμβρίου 1968. ότι σ’ ένα τέτιο σύμφωνο μπορούν να πάρουν μέρος όλα τα ευρωπαϊκά κράτη που παραδέχονται τους σκοπούς της συμφωνίας και αναλαμβάνουν τις αντίστοιχες υποχρεώσεις ανεξάρτητα από το κοινωνικό τους καθεστώς. Γερμανική Λαοκρατική Δημοκρατία. σελ. η Σοβιετική Ένωση πρότεινε να εξεταστεί το σχέδιο που υπέβαλε για τις βασικές αρχές του “Πανευρωπαϊκού συμφώνου συλλογικής ασφάλειας στην Ευρώπη. Λαϊκή Δημοκρατία της Ουγγαρίας. 1. 42 Η Συνθήκη Φιλίας. που υπέβαλε η Σοβιετική Κυβέρνηση. θα αναλάβουν την υποχρέωση να απέχουν από κάθε επίθεση το ένα ενάντια στο άλλο. Γενάρης 1955. ότι ως την ενοποίηση της Γερμανίας ισότιμο μέρος στο σύμφωνο θα μπορούν να πάρουν η Γερμανική Λαοκρατική Δημοκρατία και η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας και ύστερα από την ενοποίηση της Γερμανίας θα μπορεί να συμμετέχει στο σύμφωνο το ενωμένο γερμανικό κράτος. τεύχ. Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Τσεχοσλοβακίας. «Από τη δήλωση του Β. 32-33. Μόλοτοφ στη Διάσκεψη της Μόσχας». Στις 14 Μαΐου 1955 η ΕΣΣΔ και τα άλλα σοσιαλιστικά κράτη της Ευρώπης υπέγραψαν στη Βαρσοβία το ομώνυμο «Σύμφωνο Φιλίας. με ειρηνικά μέσα σύμφωνα με το καταστατικό του ΟΗΕ. Τα μέλη του «Συμφώνου της Βαρσοβίας» ανέλαβαν την υποχρέωση. κάθε κράτος που συμμετέχει στο σύμφωνο είναι υποχρεωμένο να δόσει βοήθεια στο κράτος ή στα κράτη που δέχθηκαν τέτια επίθεση για το σκοπό της αποκατάστασης και διατήρησης της διεθνούς ειρήνης και της ασφάλειας στην Ευρώπη.3 4 «… στη σύσκεψη των τεσσάρων δυνάμεων στο Βερολίνο. Συνεργασίας και Αμοιβαίας Βοήθειας». δεύτερο. Λαϊκή Δημοκρατία της Πολωνίας. Λαϊκή Δημοκρατία της Ρουμανίας. Σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης στην Ευρώπη ενάντια σε ένα ή σε μερικά κράτη που συμμετέχουν στο σύμφωνο. οι κυβερνήσεις των τριών δυνάμεων άρχισαν να ψάχνουν να βρουν νέες αφορμές άρνησης της από κοινού εξέτασης του ζητήματος για τη δημιουργία συστήματος συλλογικής ασφάλειας στην Ευρώπη»41. να βοηθήσουν άμεσα και με κάθε τρόπο. Λαϊκή Δημοκρατία της Αλβανίας. Όταν όμως η Σοβιετική Κυβέρνηση τάχτηκε το Μάρτη κιόλας υπέρ της συμμετοχής των ΕΠΑ στο Πανευρωπαϊκό σύμφωνο και δήλωσε ότι είναι έτοιμη να εξετάσει από κοινού με τις ενδιαφερόμενες κυβερνήσεις το ζήτημα της συμμετοχής της ΕΣΣΔ στο Βορειοατλαντικό σύμφωνο.

για τους εξής λόγους: Κανένα αστικό κράτος δεν ήταν δυνατό να ενταχθεί στις δομές ενός ταξικά αντίπαλου στρατιωτικού συνασπισμού.τεχνολογικού ανταγωνισμού ΗΠΑ . εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή.. η πρώτη γυναίκα αστροναύτης. Αθήνα. ανεξάρτητα από το κοινωνικό τους σύστημα. επειδή ήταν αναγκασμένη να ακολουθήσει τα αμερικανικά βήματα στο κυνηγητό των πυρηνικών εξοπλισμών. .ΕΣΣΔ. Το σύμφωνο μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων. οι οποίες συνεχώς αναβάθμιζαν το πυρηνικό και άλλο οπλοστάσιό τους.ΕΣΣΔ Είδος όπλου Χρονολογία δοκιμής ή ανάπτυξης ΗΠΑ ΕΣΣΔ Ατομική βόμβα 1945 1949 Διηπειρωτικό βομβαρδιστικό 1948 1955 Αεριωθούμενο βομβαρδιστικό 1951 1954 Βόμβα υδρογόνου 1952 1953 Διηπειρωτικός βαλλιστικός πύραυλος 1958 1957 Κατασκοπευτικός δορυφόρος 1960 1962 Πύραυλοι υποβρυχίων 1960 1964 Διηπειρωτικοί με στερεά καύσιμα 1962 1966 Σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας 1974 1966 Αντιδορυφορικό όπλο 1963 1968 Διαιρούμενες πολλαπλές κεφαλές 1970 1975 Χάρη στην επιμονή της ΕΣΣΔ υπογράφτηκαν ορισμένες σημαντικές συμφωνίες κορυφής. ανάμεσα στην ΕΣΣΔ και στις ΗΠΑ. Επίσης η επιδίωξη δημιουργίας συλλογικού συστήματος ασφαλείας παρέβλεπε την ανάγκη να αλλάξει ο καπιταλιστικός χαρακτήρας των κρατών της Ευρώπης ως προϋπόθεση για τη διαμόρφωση διακρατικού συστήματος ειρήνης και ασφάλειας σε αυτήν. ενώ θα αυτοκαταργούνταν σε περίπτωση δημιουργίας συστήματος συλλογικής ασφάλειας στην Ευρώπη. η Σοβιετική Ένωση ήταν υποχρεωμένη να απαντήσει στην ιμπεριαλιστική επιθετικότητα και να παράγει το δικό της ατομικό όπλο.3 5 στην προσχώρηση νέων κρατών. αρχικά 43 McNamara R. Ο παρακάτω πίνακας43 είναι ενδεικτικός: Η δυναμική του στρατιωτικού . όπως: Το σύμφωνο απαγόρευσης πυρηνικών δοκιμών μέσα κι έξω από την ατμόσφαιρα και κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας (μεταξύ ΕΣΣΔ. 70. Το σύμφωνο για το διάστημα (ΗΠΑ . το «Βοστόκ 1» και μοναδικό επιβαίνοντα τον κοσμοναύτη Γιούρι Γκαγκάριν. Αυτό το γεγονός είχε συνέπεια ένα τεράστιο οικονομικό κόστος που συνεχώς αυξανόταν. Στον υπάρχοντα συσχετισμό. για να επιτύχει στρατηγική ισορροπία με τις ΗΠΑ. το 1967) που απαγόρευε την αποστολή και εγκατάσταση όπλων στο Διάστημα44. Οι δύο τελευταίες αρχές συγκρότησης του Συμφώνου της Βαρσοβίας οπωσδήποτε μπορούν να εγείρουν κριτική για τον ουτοπικό χαρακτήρα τους. το οποίο εκτοξεύτηκε από τη βάση του Μπαϊκονούρ στη Καζακστάν στις 12 Απριλίου του 1961 και πραγματοποίησε μια περιστροφή γύρω από τη Γη. σελ. όπως παρατίθεται στο Ανατόλι Αρσέενκο. η σοβιετική Βαλεντίνα Τερεσκόβα.S. Το 1963 ταξίδεψε στο διάστημα.Έπος και Διδάγματα. με το «Βοστόκ 6». 60 χρόνια από τη μεγάλη Αντιφασιστική Νίκη των λαών . ΗΠΑ και Μ. 2005. 44 Η Σοβιετική Ένωση ήταν η χώρα που πραγματοποίησε το μεγάλο άλμα προς την εξερεύνηση του Διαστήματος με επανδρωμένο διαστημόπλοιο. Βρετανίας το 1963).

ΕΣΣΔ. 1. Επί της ουσίας σειρά συμφωνιών δεν τηρήθηκαν από τους ιμπεριαλιστές. την 1η Ιουλίου 1968.Β.Β.3 6 μεταξύ ΗΠΑ . ΤΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΤΩΝ ΕΡΓΑΤΙΚΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ (ΚΟΜΙΝΦΟΡΜ) ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ .1. Ένα από τα πιο βασικά χαρακτηριστικά της διεθνιστικής πολιτικής της ΕΣΣΔ αποτέλεσε η κάθε δυνατή και ανιδιοτελής βοήθειά της στους αγωνιζόμενους λαούς. Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ 1.

3 7 Η Κομμουνιστική Διεθνής (ΚΔ) είχε αυτοδιαλυθεί κατά τη διάρκεια του Β΄ .

3 8 Παγκοσμίου Πολέμου (13 Μαΐου 1943)45. Εκτίμησε ότι η συνέχιση της λειτουργίας «γινόταν εμπόδιο στην παραπέρα εδραίωση των εθνικών εργατικών κομμάτων» και .

το 1937. Η Κομμουνιστική Διεθνής (ΚΔ) ενσάρκωνε τη διαχρονική ανάγκη ενιαίας στρατηγικής του κομμουνιστικού κινήματος. Ο βαθύτερος προβληματισμός για τη διάλυση της ΚΔ πρέπει να παίρνει υπόψη μια σειρά εξελίξεις όπως: Το σταμάτημα της δράσης της Κόκκινης Συνδικαλιστικής Διεθνούς. Η διάλυση της ΚΔ προβληματίζει. όπως και προηγούμενα η Α΄ και η Β΄ Διεθνής. είναι αντικειμενική η ανάγκη. σύμφωνα με την οποία η πάλη ενάντια . καθώς και με τα σημάδια της γενικότερης κρίσης του. το κομμουνιστικό κίνημα. ιδιαίτερα αν εξεταστεί σε άμεση σύνδεση με την αδυναμία συγκρότησης μιας νέας ΚΔ μετά τον πόλεμο. Όλα τα τμήματα της ΚΔ ενέκριναν την απόφαση αυτοδιάλυσής της. σε διεθνές επίπεδο. τη διάσπαση του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος (έξοδος της Γιουγκοσλαβίας από την Κομινφόρμ). να διαμορφώνει ενιαία επαναστατική στρατηγική. Η απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ (2009) εκτιμά για το παραπάνω θέμα: «Ανεξάρτητα από τις αιτίες που οδήγησαν στη διάλυση της ΚΔ. η οποία ξέσπασε σε μία σύντομη πορεία και εκφράστηκε με την πολυδιάσπαση του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος. να σχεδιάζει και να συντονίζει τη δράση του. […] Την απόφαση του 6ου Συνεδρίου της Κομμουνιστικής Διεθνούς των Νέων (1935).3 9 ότι γίνονταν «περίπλοκα τα προβλήματα στις διάφορες χώρες»46.

4 0 στο φασισμό και στον πόλεμο απαιτούσε την αλλαγή του χαρακτήρα των Ενώσεων .

Το «Γραφείο Πληροφοριών» των ΚΚ. δεν επέτρεψαν τη διαμόρφωση μιας αυτοτελούς ενιαίας στρατηγικής του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος απέναντι στη στρατηγική του διεθνούς ιμπεριαλισμού. που συγκροτήθηκε το 1947 και αυτοδιαλύθηκε το 1956. «η σοβαρά λαβωμένη ιδεολογική ενότητα και η έλλειψη της οργανωτικής σύνδεσης των ΚΚ. Όπως εκτιμά το 18ο Συνέδριο. . με τη διάλυση της ΚΔ. το πρόβλημα της ενιαίας δράσης του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος πρόβαλε ακόμα πιο έντονα. οπότε όλες οι αστικές και οπορτουνιστικές δυνάμεις (πχ δυνάμεις της σοσιαλδημοκρατίας).4 1 της Κομμουνιστικής Νεολαίας…»47 Όταν ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος τέλειωσε και οι συμμαχίες που είχαν διαμορφωθεί στη διάρκειά του αναδιατάχθηκαν. συνενώθηκαν ενάντια στο σοσιαλιστικό σύστημα και στο κομμουνιστικό κίνημα.

που γίνονταν στη συνέχεια.4 2 καθώς και οι διεθνείς διασκέψεις των ΚΚ. δεν μπόρεσαν .

Γκεοργκίου-Ντεζ. τον Νοέμβριο του 1949. της Ρουμανίας. Η Απόφαση κάλεσε σε οργάνωση της δουλειάς για να τραβηχτούν στο κίνημα των οπαδών της ειρήνης οι συνδικαλιστικές ενώσεις. της Τσεχοσλοβακίας και της Ουγγαρίας. Στο «Γραφείο Πληροφοριών» των Κομμουνιστικών και Εργατικών κομμάτων (Οκτώβριος 1947) που σκοπός του ήταν η ανταλλαγή πληροφοριών και ο συντονισμός δράσης των Κομμουνιστικών Κομμάτων. Η ενότητα της εργατικής τάξης και τα καθήκοντα των Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων. εκπολιτιστικοδιαφωτιστικές. Από τα κόμματα της καπιταλιστικής Δυτικής Ευρώπης συμμετείχαν το Γαλλικό ΚΚ και το Ιταλικό ΚΚ. της Βουλγαρίας.4 3 να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τα παραπάνω προβλήματα»48. θρησκευτικές και άλλες . Σουσλόφ. νεολαιίστικες. της Πολωνίας. Στα Ντοκουμέντα της Σύσκεψης του «Γραφείου Πληροφοριών». Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Γιουγκοσλαβίας στα χέρια δολοφόνων και κατασκόπων. εκπροσωπούνταν τα ΚΚ της ΕΣΣΔ. συνεταιριστικές. της Γιουγκοσλαβίας. καταγράφεται ότι η Σύσκεψη κατέληξε ομόφωνα στις εξής τρεις αποφάσεις: Η υπεράσπιση της Ειρήνης και ο αγώνας ενάντια στους εμπρηστές του πολέμου. οι γυναικείες. αθλητικές. μετά από την Εισήγηση του Παλμίρο Τολιάτι. μετά από την Εισήγηση του Γκ. μετά από την Εισήγηση του Μ.

συγγραφείς. δημοσιογράφοι.4 4 οργανώσεις. παράγοντες του . καθώς και επιστήμονες.

κοινοβουλευτικοί και άλλοι πολιτικοί και κοινωνικοί παράγοντες49.4 5 πολιτισμού. .

4 6 Για την «ενότητα της εργατικής τάξης» η Σύσκεψη κάλεσε σε πάλη ενάντια στους δεξιούς σοσιαλιστές και σε ενότητα δράσης με τις οργανώσεις βάσης και με τα .

προδοτικό χαρακτήρα της πολιτικής των αστικών κυβερνήσεων. Ακόμα διακήρυξε ότι: «Τα κομμουνιστικά και εργατικά κόμματα των καπιταλιστικών χωρών θεωρούν για καθήκον τους να ενοποιήσουν την πάλη για την εθνική ανεξαρτησία με τον αγώνα για την ειρήνη. να ξεσκεπάζουν ακούραστα τον αντεθνικό. που έγιναν ανοιχτά τσιράκια .4 7 απλά μέλη των σοσιαλιστικών κομμάτων50.

να συνενώνουν και να συσπειρώνουν .4 8 του επιθετικού αμερικάνικου ιμπεριαλισμού.

4 9 όλες τις πατριωτικές δυνάμεις της χώρας…»51. σε βάση και . Η αντίστοιχη Εισήγηση καταλόγιζε στις ΗΠΑ την πρόθεση να μετατρέψουν τη Δυτική Ευρώπη σε μισοαποικία του αμερικανικού ιμπεριαλισμού.

Τόνιζε ότι οι λαοί της Γαλλίας. χρειάζονταν κυβερνήσεις που δεν θα υποκλίνονταν δουλικά μπροστά στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό και οι .5 0 προγεφύρωμα για την προετοιμασία του νέου πολέμου52. της Ιταλίας και όλης της καπιταλιστικής Ευρώπης.

5 1 οποίες θα διαμορφώνονταν από «ένα πραγματικό κίνημα δημοκρατικής και εθνικής .

αναφέρεται: «Το κομμουνιστικό κόμμα αγωνίζεται για την εθνική ανεξαρτησία και τα πραγματικά εθνικά συμφέροντα του βρετανικού λαού και όλων των λαών της βρετανικής αυτοκρατορίας. . αλλά δεν μπόρεσε να παίξει τον ρόλο της πραγματικής εργατικής πρωτοπορίας. περιορίζοντας και υποτάσσοντας τη δράση των κομμάτων στην υπεράσπιση των αστικοδημοκρατικών ελευθεριών και της χώρας τους στο πλαίσιο του ιμπεριαλιστικού συστήματος.) Οι εχθροί του κομμουνισμού κατηγορούν το κομμουνιστικό κόμμα ότι σκοπεύει να επιβάλλει τη σοβιετική εξουσία στη Μεγάλη Βρετανία και να καταργήσει το κοινοβούλιο. 1. Η υποταγή της Μεγάλης Βρετανίας στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό είναι μια προδοσία απέναντι στο βρετανικό λαό (..2. να οργανώσει την πάλη για την εξουσία... Το κομμουνιστικό κίνημα στις καπιταλιστικές χώρες καταγράφηκε ως παράγοντας ανάπτυξης εργατικών αγώνων. Αναφερόταν επίσης στην κριτική του Λένιν στον «ευρωπαϊσμό» των σοσιαλδημοκρατών. στην καταδίκη των συνθημάτων για την οργάνωση «ευρωπαϊκής βουλής» ή της «παγκόσμιας κυβέρνησης».5 2 ενότητας»53. Αυτό είναι μια συκοφαντική διαστρέβλωση της πολιτικής μας (. Ο λαός της Μεγάλης Βρετανίας μπορεί να μετατρέψει την καπιταλιστική δημοκρατία σε πραγματική λαϊκή δημοκρατία.. Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ ΣΕ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ Η στρατηγική σειράς Κομμουνιστικών Κομμάτων σταδιακά απομακρύνεται από τις νομοτέλειες της σοσιαλιστικής επανάστασης.).Β. Στο πρόγραμμα του Βρετανικού Κομμουνιστικού Κόμματος «Ο δρόμος της Μεγάλης Βρετανίας προς το σοσιαλισμό».

5 3 μεταβάλλοντας το κοινοβούλιο […] σε δημοκρατικό όργανο της θέλησης της .

Κ. υποστήριζε: «Ντε Γκολ σημαίνει φασισμός. που οι αμερικάνοι και γάλλοι κεφαλαιοκράτες προσπαθούν να ξαναστήσουν στη χώρα μας το φασισμό (. Δεν είναι περιττό να θυμίσουμε.) Καλούμε σε ενότητα όλους όσους θέλουν να σώσουν τη Γαλλία από το αίσχος του φασισμού και απ’ τη φρίκη του πολέμου (. τον Φράνκο και τον Πεταίν (.. Η ηγεσία του Γαλλικού ΚΚ εκτιμούσε ότι γίνονταν προσπάθειες να αναβιώσει ο φασισμός και προσανατόλιζε στη δημιουργία δημοκρατικής κυβέρνησης. Επομένως... ότι την «ιδέα» αυτή τη δανείστηκε ολόκληρη απ’ τον Μουσολίνι.) Μπορούν και πρέπει να δημιουργηθούν. όπως χαρακτήριζε μια παράταξη της αστικής πολιτικής υπό τον Ντε Γκολ.. . ο ντε Γκολ ισχυρίζεται συνεχώς ότι είναι ανάγκη να οργανωθεί η «συνεργασία» της εργασίας και του κεφαλαίου. Στις 15 Μαΐου 1951 ο γραμματέας της ΚΕ του ΚΚ Γαλλίας Ζακ Ντικλό σε άρθρο του στην εφημερίδα «ΠΡΑΒΔΑ». Όπως είναι γνωστό.5 4 μεγάλης πλειοψηφίας του λαού της»54. ήδη περιέχονταν στο Πρόγραμμα του Κ.) Και σήμερα... δηλαδή διαμόρφωνε τη στρατηγική του στη βάση της υπεράσπισης της αστικής δημοκρατίας από το φασισμό. βασικές θέσεις του αργότερα επονομαζόμενου «ευρωκομμουνισμού». Βρετανίας από το 1950-1951.

.5 5 παρά τη νοθεία. οι όροι για τον ερχομό στην εξουσία μιας προοδευτικής.

μιας κυβέρνησης ειρήνης»55. Ανάλογη πολιτική γραμμή ακολούθησε και το Ιταλικό ΚΚ.η κυβέρνηση απαρνήθηκε τα εθνικά κυριαρχικά δικαιώματα.5 6 δημοκρατικής και εθνικής κυβέρνησης... για να εκπληρώσει τις . γιατί. ο Παλμίρο Τολιάτι υποστήριζε σε συγκέντρωση στο Μιλάνο (19 Μαρτίου 1951): «. παραχωρώντας την αρχηγία του στρατού μας στη ξένη διοίκηση. Για παράδειγμα.

πρέπει να συγκλονίσει όλη την εθνική οικονομία. .5 7 υποχρεώσεις που ανέλαβε.

Από την άποψη της διαπάλης στο πλαίσιο του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος και της κριτικής που ασκούνταν στο Ιταλικό ΚΚ είναι χαρακτηριστικό το απόσπασμα της παρέμβασης του Αντρέι Ζντάνοφ.5 8 υποτάσσοντάς την στους πολεμικούς σκοπούς του αμερικανικού ιμπεριαλισμού» 56. εκπρόσωπο του Ιταλικού ΚΚ. εκπροσώπου του ΠΚΚ (μπ) της ΕΣΣΔ. όταν ο δεύτερος παρουσίαζε την κατάσταση που είχε διαμορφωθεί στην Ιταλία και την πορεία του Κόμματος. Εάν η αντίδραση επιτίθεται η ΚΕ υποχωρεί. προς τον Λουίτζι Λόνγκο. Η . στην 4η συνεδρίαση της Πρώτης Συνόδου του Γραφείου Πληροφοριών.τι οι ίδιοι οι κοινοβουλευτικοί […] Επιτρέψτε μου να κάνω ερώτηση. στις 24 Σεπτεμβρίου 1947: «Θέλετε να είστε κοινοβουλευτικοί περισσότερο από ό.

από ποιο σημείο θα περάσει στην επίθεση. ως ποιο σημείο το Κόμμα σκέφτεται να αμυνθεί. ΄Η κάτω από τη σημαία να αποφύγουμε τον «τυχοδιωκτισμό» θα τους . Τι σκέπτεται να κάνει το Κόμμα. Είναι πραξικόπημα. Έχει το Κόμμα σχέδιο επίθεσης. Αυτό δεν είναι βήμα πίσω. Θα περάσει το Κόμμα από την άμυνα στην επίθεση.5 9 αντίδραση εκδιώχνοντας τους κομμουνιστές από την κυβέρνηση57 σημείωσε επιτυχία.

[…] Όλα αυτά τα ερωτήματα δεν μπορεί να .6 0 επιτρέψετε να απαγορεύσουν το Κόμμα.

.6 1 μην απασχολούν την εργατική τάξη όλου του κόσμου» 58.

.6 2 Η ίδια κριτική αναδείχνεται και από άλλες πηγές59.

ο γενικός γραμματέας του ΚΚ .6 3 Σύμφωνα τον πρόεδρο του ΚΚ ΗΠΑ Ουίλιαμ Φόστερ.

Όταν σκεφτεί κανείς ότι ήταν αυτός ο διαρκής φόβος του ενός από τον άλλο που δημιούργησε εχθρότητα. χωρίς ο ένας να φοβάται τον άλλον.. τότε η νέα εποχή της συνεννόησης που ανοίχτηκε με την Τεχεράνη. Γιατί τι θα ήταν η εναλλακτική λύση στην Τεχεράνη.6 4 ΗΠΑ Ιρλ Μπράουντερ60 πρωτοστάτησε από τις αρχές του 1944 στη διαμόρφωση της οπορτουνιστικής γραμμής της ειρηνικής συνύπαρξης των δυο συστημάτων και υποστήριζε ότι: «Ο καπιταλισμός και ο σοσιαλισμός άρχισαν να βρίσκουν το δρόμο της ειρηνικής συνύπαρξης και της συνεργασίας στον ίδιο κόσμο.. . υπερέχει από όλες τις άλλες της ιστορίας. από τη στιγμή που δημιουργήθηκε η Σοβιετική Ένωση.

αβέβαιο μέλλον που θα οδηγούσε σε εμφύλιο πόλεμο και σε .6 5 Θα ήταν ένα σκοτεινό.

Η θέση του Μπράουντερ αποδοκιμάστηκε από τον Ουίλλιαμ Φόστερ ως εξής: .6 6 διεθνείς πολέμους»61.

6 7 «Σε αυτή την παρουσίαση (ομιλία) ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός πρακτικά εξαφανίζεται. από τον ταξικό αγώνα δεν μένει σχεδόν κανένα ίχνος και ο .

που το Συνέδριο καλούνταν να επεξεργαστεί: «…το ΚΚ υποβάλλει το Πρόγραμμά του για μελέτη στις άλλες δημοκρατικές δυνάμεις. σαν μια μικρή πλατφόρμα της πάλης για την αναγέννηση της δημοκρατίας. Στην εισήγηση της ΚΕ. Και τα επόμενα χρόνια η ίδια πολιτική με παραλλαγές συνεχίστηκε από τα ΚΚ. που παρουσίασε στο 15ο Συνέδριο του ΚΚ Γαλλίας ο Μορίς Τορέζ (24 Ιουνίου 1959). αναλυόταν το πρόγραμμα του κόμματος.6 8 σοσιαλισμός πρακτικά δεν παίζει κανένα ρόλο»62. […] Έτσι η αναγεννημένη γαλλική δημοκρατία θα δείξει την ικανότητά της να .

σύμφωνα με τα βασικά συμφέροντα του λαού και του έθνους.6 9 περιορίσει. το πεδίο .

Κ. που μετονομάστηκε σε ΚΚ στο 7ο Συνέδριο). Στο Πρόγραμμα που ψήφισε το 7ο Συνέδριο του Κ. υπογραμμίστηκε: «Θα αγωνιστούμε για τη ριζική αλλαγή της πολιτικής του Καναδά. Καναδά (όταν συγκλήθηκε το 7ο Συνέδριο λεγόταν Εργατικό Προοδευτικό Κόμμα Καναδά.7 0 δράσης των μονοπωλίων»63. για να εγκαταλειφθεί η πολιτική υποταγής του Καναδά στα .

7 1 αμερικάνικα επιθετικά σχέδια και υπέρ της ειρηνικής συνύπαρξης με τις .

7 2 σοσιαλιστικές χώρες». να .64 Για κίνδυνο να χαθεί η εθνική ανεξαρτησία της Ιαπωνίας από τις ΗΠΑ έκανε λόγο η 4η ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚ Ιαπωνίας (10-12 Ιανουαρίου 1959): «Οι ΕΠΑ […] επιδιώκουν να επιβάλλουν στην Ιαπωνία επιθετικές στρατιωτικές συμμαχίες.

7 3 εμποδίσουν την ενίσχυση της ειρήνης στην Άπω Ανατολή. να της αφαιρέσουν για .

να βάλουν σε κίνδυνο το βιοτικό της επίπεδο»65. Σε παρόμοια κατεύθυνση. κινήθηκαν το ΚΚ Ολλανδίας και το ΚΚ Δανίας. όσον αφορά τη σχέση της Ολλανδίας και της Δανίας με τη Γερμανία.7 4 πάντα την ανεξαρτησία. .

7 5 Στην έκκληση της ΚΕ του ΚΚ Δανίας για την Πρωτομαγιά «Ενάντια στον πόλεμο και τον μιλιταρισμό» καλούνταν οι εργαζόμενοι «να εμποδίσουν την .

Η ΡΗΞΗ ΤΟΥ ΠΚΚ(μπ) ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΜΙΝΦΟΡΜ ΜΕ ΤΟ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟ ΚΟΜΜΑ ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΑΣ Η ρήξη στις σχέσεις μεταξύ του ΠΚΚ (μπ) και της Κομινφόρμ με το ΚΚ Γιουγκοσλαβίας (από το 1952 Ένωση Κομμουνιστών Γιουγκοσλαβίας).66 Η αδυναμία επεξεργασίας επαναστατικής στρατηγικής είχε ήδη εκδηλωθεί κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και συνεχίστηκε και μετά από αυτόν.3.7 6 μετατροπή της Δανίας σε προτεκτοράτο της Γερμανικής Βέρμαχτ». 1.Β. που .

Η μεγαλύτερη όξυνση της έντασης αποφεύχθηκε αρχικά χάρη στη μεσολάβηση της Σοβιετικής Ένωσης. ξεκίνησε ως διαφωνία ανάμεσα στη Γιουγκοσλαβία67 και τη Βουλγαρία αναφορικά με τη μελλοντική σύσταση μιας Βαλκανικής Ομοσπονδίας. είχε στείλει στη Γιουγκοσλαβία στρατιωτικούς και πολίτες ειδικούς για να βοηθήσουν στη σοσιαλιστική οικοδόμηση. Στη συνέχεια. Το Μάρτιο του 1948 το ΠΚΚ (μπ) αποφάσισε την ανάκληση των σοβιετικών στρατιωτικών συμβούλων από τη Γιουγκοσλαβία. μετά από αίτημα της γιουγκοσλαβικής κυβέρνησης. καθώς και οι εδαφικές διεκδικήσεις που πρόβαλλε σε βάρος άλλων βαλκανικών κρατών. μπήκαν σε έλεγχο και επιτήρηση από τα κρατικά όργανα ασφαλείας της Γιουγκοσλαβίας. Αρνητική στάση εκδηλώθηκε και απέναντι στο σοβιετικό πρέσβη. αφού είχε προηγηθεί απόφαση της γιουγκοσλαβικής κυβέρνησης που απαγόρευε σε κρατικά ιδρύματα να δίνουν κάθε είδους πληροφορίες οικονομικού χαρακτήρα στους σοβιετικούς ειδικούς. Οι Άγγλοι είχαν ελεύθερη πρόσβαση και με πράκτορες στο Υπουργείο Εξωτερικών της Γιουγκοσλαβίας. Η έδρα του Γραφείου Πληροφοριών ήταν στο Βελιγράδι. όπως και ο μόνιμος αντιπρόσωπος του ΠΚΚ(μπ) στο Γραφείο της Κομινφόρμ. προκάλεσαν την έντονη αντίδραση της Βουλγαρίας. η Γιουγκοσλαβική κομματική και κυβερνητική ηγεσία διέκοψε τις σχέσεις της με τη Σοβιετική Ένωση και τα άλλα σοσιαλιστικά κράτη. Οι αξιώσεις του Τίτο. Οι σοβιετικοί εκπρόσωποι στη Γιουγκοσλαβία. με αποτέλεσμα να σταματήσει η αλληλογραφία ανάμεσα στο Υπουργείο των Εξωτερικών της Γιουγκοσλαβίας και της ΕΣΣΔ. Με αφορμή αυτά τα γεγονότα αναπτύχθηκε αλληλογραφία ανάμεσα ση . που επιδίωκε την ηγεμονική θέση της Γιουγκοσλαβίας στην Ομοσπονδία.7 7 κορυφώθηκε το 1948. Από το 1945 η σοβιετική κυβέρνηση.

ζητήματα κολεκτιβοποίησης. στη συνεδρίαση που πραγματοποιήθηκε το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Ιουνίου 1948. Για την πρώτη περίοδο ανέφερε: «Την περίοδο εκείνη η καθοδήγηση του Κομμουνιστικού Κόμματος της Γιουγκοσλαβίας δημοσίεψε μια πολιτική διακήρυξη . απόψεις που προϋπήρχαν της ίδρυσης του Γραφείου Πληροφοριών. Γκεοργκίου-Ντεζ αναφερόταν στην υπονομευτική δράση του Τίτο σε βάρος του κινήματος στην Ελλάδα και του ΚΚΕ. κατά τη διάρκεια του πολέμου και μετά και κατά τη διάρκεια του αγώνα του ΔΣΕ. Αιτία της σύγκρουσης ήταν οι οπορτουνιστικές αντιλήψεις του ΚΚ Γιουγκοσλαβίας που εκφράζονταν με το «γιουγκοσλαβικό δρόμο προς το σοσιαλισμό».στην ουσία εθνικιστική - . ο καθοδηγητικός ρόλος των ΚΚ στις σοσιαλιστικές κοινωνίες.ά. Η ρήξη βάθυνε με την άρνηση του ΚΚΓ να συμμετάσχει στη σύνοδο του Γραφείου Πληροφοριών που οι Σοβιετικοί επέμεναν να έχει ως θέμα αυτά τα ζητήματα που είχαν ομόφωνα συμφωνηθεί και προβλέπονταν στο ιδρυτικό της Κομινφόρμ. Στη σύσκεψη του «Γραφείου Πληροφοριών» (Νοέμβριος 1949) η εισήγηση του Γκ. το ΚΚΓ και πάλι αρνήθηκε να λάβει μέρος. Παρά την αναβολή της συνόδου του Γραφείου που δέχτηκε το ΠΚΚ(μπ) έπειτα από αίτημα των Ούγγρων και Τσεχοσλοβάκων. αρχών συγκρότησης του ΚΚ κ. όπου εκτός από τα ζητήματα της συγκεκριμένης κρίσης θίγονταν σημαντικά ζητήματα. όπως η σχέση μεταξύ Κομμουνιστικών Κομμάτων. Το Γραφείο Πληροφοριών κατήγγειλε το πέρασμα του Τίτο στον αστικό εθνικισμό και αποφάσισε την αποβολή του ΚΚΓ από την Κομινφόρμ. Τα παραπάνω υπήρξαν ζητήματα διαπάλης και μέσα στο Γιουγκοσλαβικό Κομμουνιστικό Κόμμα. οι σχέσεις ΚΚ και Λαϊκών Μετώπων.7 8 Γιουγκοσλαβική ηγεσία και τους Στάλιν-Μόλοτοφ68. Έκτοτε η Έδρα του Γραφείου Πληροφοριών μεταφέρθηκε στη Ρουμανία.

που καλούσε τους μακεδόνες πατριώτες να λιποταχτήσουν .7 9 σχετικά με τη Μακεδονία.

Για τη δεύτερη περίοδο ανέφερε: «Ο πιο αισχρός ρόλος που ανέλαβε να παίξει ο αντεπαναστάτης πράχτορας Τίτο ήταν το χτύπημα ενάντια στο Δημοκρατικό Στρατό της Ελλάδας». .8 0 από τον αγώνα του ΕΑΜ και να περάσουν στον Τίτο»69.

8 1 Η απόφαση της Σύσκεψης του «Γραφείου Πληροφοριών». μεταξύ άλλων κατήγγειλε την τρομοκρατική εκστρατεία εναντίον των πραγματικών κομμουνιστών με .

Στη θέση της ανταλλαγής της παραγωγικής πείρας καλλιεργείται το μυστικό παραγωγής και το εμπορικό μυστικό . βασανισμούς και δολοφονίες70. Δέκα χρόνια μετά την αποβολή της Γιουγκοσλαβίας από την «Κομινφόρμ». Στο άρθρο του Βλάντιμιρι Σκρλαντ «Ο αναθεωρητικός σοσιαλισμός και η γιουγκοσλαβική πραγματικότητα» αναφερόταν: «Έτσι. ήταν φανερή η παρέκκλιση από τη σοσιαλιστική οικοδόμηση του λεγόμενου «γιουγκοσλαβικού δρόμου προς το σοσιαλισμό». εξορίες.8 2 φυλακίσεις. στη θέση της σοσιαλιστικής σχεδιασμένης συνεργασίας και άμιλλας ανάμεσα στις επιχειρήσεις εμφανίζονται σχέσεις ανταγωνισμού.

Στη θέση της αλληλοβοήθειας των σοσιαλιστικών κολλεκτίβ .8 3 των επιχειρήσεων.

Την ίδια περίοδο τα νοικοκυριά με 5-8 εκτάρια από 318.8 4 καλλιεργείται η νοσηρή διαμάχη ανάμεσά τους»71. με πάνω από 8 εκτάρια.5% των μελών των ΔΣ των συνεταιρισμών.2% των καθοδηγητικών οργάνων των συνεταιρισμών. ενώ το 1957 είχαν αυξηθεί σε 317. αποτελούσαν το 21.655 σε 932.1%. Το άρθρο γράφτηκε με αφορμή κείμενο στο κεντρικό όργανο της Ένωσης Κομμουνιστών Γιουγκοσλαβίας «Κόμμουνιστ» (τ. Στα 1956 οι αγρότες. βγαίνει ότι το 1956 οι αγρότες με εισόδημα ως 20. ενώ οι εύποροι. ενώ οι αγρότες με πάνω από 10 εκτάρια γης το 12.130.465 νοικοκυριά με έκταση πάνω από 8 εκτάρια. σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία της Γιουγκοσλαβίας του 1958.736. Το 1952. το 25%.22/1957) στο οποίο αναφερόταν ότι «το μυστικό της παραγωγής και το εμπορικό μυστικό πρέπει να αναγνωριστούν και να υπερασπίζονται νομικά. υπήρχαν 280.238 έφτασαν τα 384. Η γιουγκοσλαβική ηγεσία ενίσχυσε τον ιδιωτικό τομέα στο χωριό. Στην οικονομία που στηρίζεται στην αγορά πρέπει να πληρώνονται η δουλειά και οι επιτεύξεις ορισμένων επιχειρήσεων». που είχαν ως δύο εκτάρια.754 και τα νοικοκυριά με 2-5 εκτάρια από 768. που είχαν ως 2 εκτάρια γης. τη .3% των διοικήσεων των συνεταιρισμών.000 δηνάρια το χρόνο αποτελούσαν το 8. αποτελούσαν το 15. Στα 1946 οι αγρότες. «Αν μάλιστα πάρουμε σαν βάση όχι τη γη αλλά το χρηματικό εισόδημα των μελών της διοίκησης.

8 5 στιγμή που τα στρώματα των ευπόρων αγροτών με εισόδημα πάνω από 100.000 .

το πρώτο Συνέδριό του μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. ΤΟ 19ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΠΚΚ(μπ)/ΚΚΣΕ (5-14 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1952) Τον Οκτώβριο του 1952 συνήλθε το 19ο Συνέδριο του ΠΚΚ(Μπ). 1.4. ότι τα προβλήματα στο πεδίο της οικονομίας ήταν εκδήλωση της όξυνσης της αντίθεσης ανάμεσα στις παραγωγικές δυνάμεις που αναπτύσσονταν και τις σχέσεις παραγωγής που καθυστερούσαν (…) Οι σωστές θέσεις και κατευθύνσεις του Στάλιν και των “αντι-αγοραίων” οικονομολόγων και στελεχών του ΚΚ δεν μπόρεσαν να οδηγήσουν στη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης θεωρητικής επεξεργασίας και αντίστοιχης πολιτικής γραμμής.8 6 δηνάρια αποτελούσαν το 40% περίπου όλων των μελών της διοίκησης»72.Β. στις αρχές της δεκαετίας του 1950. Παρά τις επιτυχίες της μεταπολεμικής οικονομικής ανόρθωσης η ηγεσία του ΚΚΣΕ επισήμαινε προβλήματα στην οικονομία. Με απόφαση του Συνεδρίου το Κόμμα μετονομάσθηκε σε ΚΚ Σοβιετικής Ένωσης (ΚΚΣΕ). σωστά. Σε . Το 18ο Συνέδριο του ΚΚΕ υπογράμμισε ότι «η σοβιετική ηγεσία. που επηρέαζαν το γενικό στόχο για άνοδο του επιπέδου της κοινωνικής ευημερίας. ικανής να αντιμετωπίσει τις αγοραίες θεωρητικές θέσεις και επιλογές που ενισχύονταν. εκτιμούσε.

ανεπάρκειες. αλλά και οι αντινομίες. .8 7 αυτό συνέβαλαν οι ισχυρές κοινωνικές πιέσεις.

ήταν θυσία των «εθνικών συμφερόντων» τους και .8 8 ταλαντεύσεις που υπήρχαν στο αντι-αγοραίο ρεύμα»73. Στην εισήγηση προς το 19ο Συνέδριο περιεχόταν η εκτίμηση ότι η εναρμόνιση της εξωτερικής πολιτικής των καπιταλιστικών κρατών της Δυτικής Ευρώπης με την ιμπεριαλιστική πολιτική των ΗΠΑ ήταν παραίτηση «από την εθνική αυτοτελή εξωτερική τους πολιτική».

8 9 «υποδούλωση στον ξένο ιμπεριαλισμό». βεβαίως γιατί φοβόντουσαν τους ίδιους τους .

και πριν απ’ όλα οι κορυφές του Εργατικού Κόμματος της . Ακόμα: «Άμεση ευθύνη γι’ αυτή την αντεθνική πολιτική των ιθυνόντων κύκλων έχουν και οι δεξιοί σοσιαλδημοκράτες.9 0 λαούς τους74.

του Γαλλικού Σοσιαλιστικού κόμματος και του Σοσιαλδημοκρατικού .9 1 Αγγλίας.

Γερμανία. στις ΕΠΑ και τη Δυτ. στις ΕΠΑ και την Ιταλία. Γινόταν επίσης μία πρόβλεψη της πορείας των αντιθέσεων: «… Πρέπει να προσθέσουμε και τις σοβαρότατες αντιθέσεις ανάμεσα στις ΕΠΑ και την Ιαπωνία. Θα ήταν αφέλεια να νομίζει κανείς ότι οι νικημένες αυτές χώρες θα δεχτούν να ζήσουν επ’ άπειρο κάτω από το πέλμα των αμερικανών καταχτητών. που ζουν κάτω από το ζυγό κατοχής των διχτατόρων των ΕΠΑ. Θα ήταν ανοησία να νομίζει κανείς ότι δεν θα .9 2 κόμματος της Δυτικής Γερμανίας…»75.

9 3 προσπαθήσουν να αποσπαστούν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο από τον ζυγό των ΕΠΑ. .

9 4 για να ζήσουν μια ελεύθερη αυτοτελή ζωή»76. .

9 5 Το 19ο Συνέδριο. εκτιμώντας ότι «η μεταπολεμική περίοδος όπου σημειώνεται μια .

δεν προσέγγισε αντικειμενικά τις σχέσεις σοσιαλισμού . ότι «η ειρηνική συνύπαρξη του καπιταλισμού και του κομμουνισμού και η συνεργασία τους μπορούν να πραγματοποιηθούν πέρα για πέρα. Επίσης.9 6 μεγαλύτερη ακόμα εξασθένιση του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος…»77. από την στιγμή που υιοθετούσε τη θέση. όταν υπάρχει αμοιβαία επιθυμία για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που .καπιταλισμού. υποτιμούσε την καπιταλιστική ανασυγκρότηση.

όταν τηρείται η αρχή της ισοτιμίας και της μη ανάμειξης στις .9 7 αναλαμβάνονται.

Το 19ο Συνέδριο ήταν σταθερά προσηλωμένο στην αρχή της ταξικής πάλης στα θέματα της σοσιαλιστικής οικοδόμησης . γιατί δυνάμωσε και δυναμώνει το σοσιαλιστικό κράτος […] Οι εχθροί και οι εκχυδαϊστές του μαρξισμού κήρυχναν την πάρα πολύ επιζήμια για την υπόθεσή μας θεωρία της εξασθένισης και απονέκρωσης του σοβιετικού κράτους μέσα στις συνθήκες της καπιταλιστικής περικύκλωσης …στις συνθήκες που η σοσιαλιστική επανάσταση νίκησε σε μια χώρα.9 8 εσωτερικές υποθέσεις των άλλων κρατών»78. αλλά και στο χαρακτήρα του κράτους. ενώ στην πλειοψηφία των άλλων χωρών κυριαρχεί .στην οικονομία. του Κόμματος: «Το κόμμα μετάτρεψε τη Σοβιετική Ένωση σε ακατάλυτο φρούριο του σοσιαλισμού.

η χώρα της νικήτριας επανάστασης δεν πρέπει να εξασθενεί.9 9 ο καπιταλισμός. αλλά να .

τις ψυχολογικές και ηθικές .1 0 δυναμώνει το κράτος της με όλα τα μέσα»79. Από την Έκθεση Δράσης της ΚΕ προς το 19ο Συνέδριο φαίνεται ότι το ΚΚΣΕ υπογράμμιζε την ανάγκη να αναπτυχθεί από το κόμμα πιο αποφασιστικός αγώνας απέναντι στα υπολείμματα της αστικής ιδεολογίας.

1 0 επιβιώσεις που ήταν χαρακτηριστικές για τον ατομικό ιδιοκτήτη80. Επισήμαινε την .

1 0 εξασθένιση της προσοχής των κομματικών οργάνων από την κομματική .οργανωτική .

που είχε οδηγήσει σε μείωση του επιπέδου της πολιτικής συνείδησης στις γραμμές των μελών του. στη χειροτέρευση της ποιοτικής του .1 0 και ιδεολογική δουλειά.81 Επικέντρωσε την προσοχή σε ορισμένα μειονεκτήματα λόγω της γρήγορης αύξησης της δύναμης του κόμματος.

1 0 σύνθεσης. στην αναντιστοιχία μεταξύ της αριθμητικής ανάπτυξης και της πολιτικής .

.1 0 μόρφωσης των τακτικών και δόκιμων μελών του κόμματος82. Οι αντιφάσεις του 19ου Συνεδρίου αντανακλούσαν σε μεγάλο βαθμό την ύπαρξη εσωκομματικής διαπάλης. η οποία στο έδαφος των προβλημάτων της εσωκομματικής κατάστασης. γρήγορα είχε αρνητική έκβαση.

1 0 Το 19ο Συνέδριο σωστά αποφάσισε να γίνει τροποποίηση του Προγράμματος83 του Κόμματος και ως το έργο του Στάλιν προβλήματα του Οι αποφάσεις τουβάση 19ουτηςΣυνεδρίου τουΙ.Β. ο λόγος του σ. φώτισαν εξαντλητικά τα σύγχρονα προβλήματα. Στάλιν «Τα οικονομικά προβλήματα του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ». μα . στο θέμα: «Το 19ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ. βασανιστική. Ζαχαριάδη. ΚΚΣΕ και«Τα το οικονομικά έργο του Ι. Διδάγματα και καθήκοντα». προς τον κομμουνισμό. Η απόφαση της Ολομέλειας υπογράμμιζε: «Το ΧΙΧ Συνέδριο του ΚΚ της ΣΕ αποτέλεσε ένα γεγονός παγκόσμιας σημασίας. που απασχολούν ολόκληρη την ανθρωπότητα και τη δύσκολη. νέο ορόσημο στην πορεία της ανθρωπότητας προς την απολύτρωση απ’ την ιμπεριαλιστική .κεφαλαιοκρατική σκλαβιά και εκμετάλλευση.Β. στην 3η Πλατειά Ολομέλεια της ΚΕ που συνήλθε στη Ρουμανία στις 23 έως 25 Νοεμβρίου 1952. Στάλιν σ’ αυτό. Το νέο έργο του σ. οι εργασίες του ΧΙΧ Συνεδρίου του ΚΚ της ΣΕ. με εισηγητή το Ν. Στάλιν «Τα οικονομικά προβλήματα του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ» απασχόλησαν και το ΚΚΕ.

την πορεία της προς τη .1 0 αποτελεσματική πάλη της για την ειρήνη και τη δημοκρατία.

. γραμμή πολιτικής και πάλης των επαναστατικών προλεταριακών κομμάτων. προς το σοσιαλισμό»84.. Στάλιν καθόρισε τη βασική.1 0 λευτεριά. στις χώρες της κυριαρχίας της .] Ο σ. σήμερα. Η απόφαση αναφερόμενη στην ομιλία του Στάλιν στο 19ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ. σημείωνε: «[.

Η γραμμή αυτή .1 0 κεφαλαιοκρατίας και του ιμπεριαλισμού. που θα τα φέρουν στη νίκη.

πέθανε ο Ιωσήφ Βησσαριόνοβιτς Στάλιν. στις 5 Μαρτίου του 1953. τις δημοκρατικές ελευθερίες. την ειρήνη»85. Λίγους μήνες μετά το 19ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ. Ακολούθησε η εκτέλεση του Λαβρέντι Μπέρια ως .1 1 είναι η πάλη για την εθνική ανεξαρτησία.

1 1 πράκτορα του ιμπεριαλισμού86. Χρουστσόφ να ασχοληθεί αποκλειστικά με τη δουλειά της ΚΕ του ΚΚΣΕ και να απαλλαγεί από τα . Αποκαταστάθηκαν κομματικά και κρατικά (οικονομικά και στρατιωτικά) στελέχη που είχαν κριθεί αρνητικά και είχαν απομακρυνθεί.Σ. Με απόφαση της κοινής συνεδρίασης της Ολομέλειας της ΚΕ και του Υπουργικού Συμβουλίου της ΕΣΣΔ θεωρήθηκε αναγκαίο «ο Ν. Μετά το θάνατο του Στάλιν κυριάρχησαν απόψεις που οδήγησαν στο 20ό Συνέδριο και αναιρέθηκε η παραπάνω απόφαση του 19ου Συνεδρίου για το Πρόγραμμα του ΚΚΣΕ.

1 1 καθήκοντα του Α’ Γραμματέα της Επιτροπής Μόσχας του ΚΚΣΕ» 87. Το Σεπτέμβριο .

ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΕΣΣΔ .1 1 του 1953 ο Ν. Η βελτίωση πραγματοποιήθηκε στο έδαφος της ανοικτής καταδίκης από τον Χρουστσόφ της πολιτικής απέναντι στη Γιουγκοσλαβία επί Στάλιν. 1. τον Ιούλιο του 1955.5. ο προσδιορισμός του χαρακτήρα του ΚΚ. Ουσία αυτού του δρόμου ήταν η στάση του ΚΚ Γιουγκοσλαβίας απέναντι στην αστική τάξη και ιδιαίτερα απέναντι στους κουλάκους. στον οποίο θεωρήθηκε ότι ανήκουν και αστοί. Χρουστσώφ αναδείχθηκε Α΄ Γραμματέας της ΚΕ του ΚΚΣΕ88. αλλά του λαού. Ακόμα. που θεωρήθηκαν συμμαχική δύναμη για τη σοσιαλιστική οικοδόμηση.Β. Στην Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΣΕ. ο Μολότοφ εκτίμησε ότι οι υποχωρήσεις απέναντι στο Βελιγράδι αποτελούσαν «απομάκρυνση από τον .ΟΔ ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΑΣ Το 1955 βελτιώθηκαν οι σχέσεις ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και στη Γιουγκοσλαβία. όπου μετά από σκληρή διαπάλη επικράτησε η αντίληψη ότι δεν είναι κόμμα της εργατικής τάξης. Η ηγεσία της ΕΣΣΔ αναγνώρισε και με δημόσια δήλωση «το Γιουγκοσλαβικό δρόμο προς τον σοσιαλισμό». το τμήμα της αστικής τάξης στον αγροτικό τομέα.

1 1 Λενινισμό και από την αναγκαιότητα ύπαρξης ενιαίου κέντρου ολόκληρου του .

1 1 κομμουνιστικού κινήματος»89. .

1 1 Οι απόψεις του Μολότοφ απορρίφθηκαν από την πλειοψηφία της ΚΕ που θεώρησε ότι «δεν αντιστοιχούν στα συμφέροντα του σοβιετικού κράτους και του .

της εδαφικής ακεραιότητας και της ισοτιμίας των κρατών … Την αναγνώριση και ανάπτυξη της ειρηνικής συνύπαρξης ανάμεσα στους λαούς. συμφώνησαν τα παρακάτω: . οι διαφορές στα κοινωνικά συστήματα και οι διαφορές στις συγκεκριμένες μορφές ανάπτυξης του σοσιαλισμού είναι ζητήματα που αφορούν αποκλειστικά τους λαούς κάθε χώρας χωριστά […] οι κυβερνήσεις της ΕΣΣΔ και της ΛΔΓ. Τον αμοιβαίο σεβασμό και μη ανάμιξη στις εσωτερικές υποθέσεις κάτω από οποιαδήποτε δικαιολογία […] εφόσον τα προβλήματα του εσωτερικού καθεστώτος.1 1 σοσιαλιστικού στρατοπέδου»90. της ανεξαρτησίας. Στις 2 Ιουνίου 1955 υπογράφτηκε στο Βελιγράδι Διακήρυξη ανάμεσα στις κυβερνήσεις της ΕΣΣΔ και της Γιουγκοσλαβίας: «[…] οι δύο κυβερνήσεις πήραν ως αφετηρία τις ακόλουθες αρχές: Το αδιαίρετο της ειρήνης […]. Το σεβασμό της κυριαρχίας. ανεξάρτητα από […] κοινωνικό σύστημα […].

Ότι θα πάρουν όλα τα αναγκαία μέτρα για την αποκατάσταση ενός ομαλού .1 1 1.

η οποία κρατήθηκε κατ’ αρχήν μυστική. Το 20ό Συνέδριο αμαύρωσε τη συμβολή του Στάλιν στη σοσιαλιστική οικοδόμηση. τη διαστρέβλωση ή την αποσιώπηση της θεωρίας για τη σοσιαλιστική επανάσταση στο έργο του Μαρξ και του Λένιν. τα ιδεολογικά κέντρα του ιμπεριαλισμού επιδιώκουν να κρατούν ζωντανή τη σπίλωση και διαστρέβλωση του ιστορικού του ρόλου. ως κατώτερης βαθμίδας της κομμουνιστικής κοινωνίας. της δικτατορίας του προλεταριάτου. υποβάθμισε το ρόλο του στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. όπως το ονόμασαν. αλλά τα χρησιμοποίησαν σε κατεύθυνση αναθεωρητική και οπορτουνιστική. ΤΟ 20ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΚΚΣΕ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ Στις 14 έως 25 Φεβρουαρίου 1956 συνήλθε στη Μόσχα το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ. προβάλλοντάς τον ως τον κόκκινο «δικτάτορα». στη μακρόχρονη περίοδο της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. γι’ αυτό και αφετηρία των σχέσεων ήταν «οι αρχές του ΟΗΕ».1 1 καθεστώτος συμφώνων […]91. σχεδόν εξήντα χρόνια μετά το θάνατο του Στάλιν. 1. Χρουστσώφ παρουσίασε εισήγηση για «την προσωπολατρία του Στάλιν και τις συνέπειές της». Παράλληλα ο ιμπεριαλισμός συνέχισε την ολόπλευρη πίεση προς την ΕΣΣΔ και το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα. Η πολιτική του 20ού Συνεδρίου πυροδότησε μια νέα όξυνση της εσωκομματικής διαπάλης. για τη νίκη του σοσιαλιστικού τρόπου παραγωγής απέναντι στις επιβιώσεις του παρελθόντος.Β. Το γκρέμισμα όλων των αγαλμάτων του στη Σοβιετική Ένωση. Είναι φανερό από το παραπάνω κείμενο ότι ως κομμουνιστικές αρχές θεωρούνταν «η μη ανάμειξη μιας χώρας στις εσωτερικές υποθέσεις μιας άλλης» και η υιοθέτηση «διαφορετικών μορφών σοσιαλισμού». αγκάλιασαν την οπορτουνιστική στροφή του ΚΚΣΕ και την πριμοδότησαν με «στοιχεία» για το καταπιεστικό καθεστώς του Στάλιν. στην επαναστατική επαγρύπνηση για την υπεράσπιση του σοσιαλιστικού συστήματος. τη Γεωργία. καθώς και διεργασίες που οδήγησαν σε αλλαγές ηγεσιών και σε διασπάσεις. Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμα και σήμερα. Οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις. ανεξάρτητα από το κοινωνικοοικονομικό τους σύστημα: «Όλα τα ευρωπαϊκά κράτη . Τα παραπάνω συμβόλιζαν την απάρνηση της θετικής πείρας του κόμματος στην πάλη με τον οπορτουνισμό. Κατεύθυνση της εισήγησης ήταν η δριμεία πολεμική κατά του Στάλιν και της λειτουργίας του ως κομματικού ηγέτη. Απουσίαζε και κάθε αναφορά στον ιμπεριαλισμό και στη στάση τους απέναντί του. Μεθοδεύουν ιδεολογικά και προπαγανδιστικά. από το Μαυσωλείο Λένιν στα τείχη του Κρεμλίνου. ο Ν. Η κριτική τροφοδότησε μια μηδενιστική και συκοφαντική επίθεση συνολικά εναντίον του σοσιαλισμού από εκείνες τις δυνάμεις που δεν κατευθύνονταν από επαναστατικό κριτήριο διόρθωσης των λαθών.6. Την τελευταία ημέρα του Συνεδρίου. εκτός από την ιδιαίτερη πατρίδα του. σε κλειστή συνεδρίαση. αλλά γρήγορα διέρρευσε στη Δύση. Το 20ό Συνέδριο ενίσχυσε την εκτίμηση ότι ήταν δυνατό να υπάρξει φιλειρηνική πολιτική των ευρωπαϊκών κρατών. Αποφασίστηκαν ενέργειες. όπως: Η μεταφορά της σορού του. σε πολλά κομμουνιστικά και εργατικά κόμματα. χωρίς τη συμμετοχή των ξένων αντιπροσωπειών. Η μετονομασία του Στάλινγκραντ σε Βόλγκογκραντ. Η κριτική που άσκησε το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ (1956) στην προηγούμενη περίοδο δεν συνιστούσε αντικειμενική εξέταση της πορείας οικοδόμησης του σοσιαλισμού. καθώς και τη συμβολή του στη γρήγορη μεταπολεμική ανόρθωση. αλλά και χωρίς το δικαίωμα τοποθέτησης των συμμετεχόντων. οι δυνάμεις του αντικομμουνισμού. των θέσεων για το χαρακτήρα της επαναστατικής εργατικής εξουσίας.

1 2 και οι λαοί τους ενώνονται με κοινά συμφέροντα αγώνος για την πρόληψιν νέων .

σύμφωνα με τις ελληνικές συνθήκες. Στο 20ο Συνέδριο με απόφαση της 5ης Ολομέλειας της ΚΕ (1955). παραβρέθηκε αντιπροσωπεία της ΚΕ από τους Νίκο Ζαχαριάδη και Απόστολο Γκρόζο. ότι οι κομμουνιστές της Ελλάδας θα διαθέσουν όλες τις δυνάμεις τους και θα κάνουν το καθετί δυνατό για την εφαρμογή στη ζωή. που εκτέθηκαν με τη λογοδοσία της ΚΕ του Κόμματος σας στο . Το χαιρετιστήριο της ΚΕ του ΚΚΕ προς το 20ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ. μεταξύ άλλων ανέφερε: «Θέλουμε να σας διαβεβαιώσουμε.1 2 πολεμικών συγκρούσεων»92. των σωστών μαρξιστικολενινιστικών θεωρητικών θέσεων. σύντροφοι.

πάνω σε σειρά σοβαρά ζητήματα του παγκόσμιου κομμουνιστικού .1 2 Συνέδριο.

1 2 κινήματος και της διεθνούς πολιτικής»93. την ιστορική σημασία του 20ου συνεδρίου και την αποφασιστική επίδρασή του σ’ όλο το διεθνές κίνημα και στο δικό μας κίνημα. Εδώ . Τον επόμενο χρόνο (1957) η 7η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ εκτίμησε ως εξής το 20ο Συνέδριο: «…μιλήσαμε για την εξαιρετική.

1 2 προσθέτουμε πως το 20ο συνέδριο βοήθησε να κατανοηθούν πλατύτερα και .

α. σε Ολομέλεια της ΚΕ καθαιρέθηκαν από την ΚΕ και το Προεδρείο της οι Μάλενκοφ. Στα μέτρα περιορισμού του κρατικού μηχανισμού και αναδιοργάνωσης της διεύθυνσης βιομηχανίας και οικοδόμησης. . τάχθηκαν ενάντια στη γραμμή του 20ού Συνεδρίου στην εσωτερική και εξωτερική πολιτική: Στη διεύρυνση των δικαιωμάτων των ενωσιακών δημοκρατιών στην οικονομική και πολιτιστική οικοδόμηση. Τελικά. Μόλοτοφ και Σεπίλοφ. Οι εκτιμήσεις για το 20ό Συνέδριο στο πλαίσιο του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος Η εσωκομματική διαπάλη στο ΚΚΣΕ οξύνθηκε λίγο μετά από το 20ό Συνέδριο. Ο Μόλοτοφ τάχθηκε κατά της επέκτασης στα παρθένα και χέρσα εδάφη.6. Υπήρξε οξεία διαπάλη στο Προεδρείο τον Ιούνιο του 1957. Μόλοτοφ. Στην κατάργηση της υποχρεωτικής παράδοσης αγροτικών προϊόντων από το ατομικό νοικοκυριό των κολχόζνικων. Και οι τρεις τάχθηκαν ενάντια στην εξωτερική πολιτική του Κόμματος. Καγκανόβιτς. Αυτές οι εκτιμήσεις δεν επιβεβαιώθηκαν από τις εξελίξεις στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα και στη σοσιαλιστική οικοδόμηση. Καγκανόβιτς.Β. Τα μέλη του Προεδρείου της ΚΕ Μάλενκοφ.1 2 βαθύτερα τα ζητήματα πούβαλε η 6η Ολομέλεια της ΚΕ»94. 1. Στο μέτρο τόνωσης του υλικού ενδιαφέροντος της κολχόζνικης αγροτιάς.

καθώς και διάφορες .1 2 Βαριά μομφή με προειδοποίηση επιβλήθηκε στον Μπουλγκάνιν.

1 2 ποινές σε άλλα μέλη95. Αυτή η στάση συνέβαλε στο να αναπτυχθεί η προσωπολατρία και να επηρεάσει αρνητικά το διεθνές εργατικό κίνημα. Ο . Στις 19 Ιουνίου 1956 το Πολιτικό Γραφείο της ΚΕ του ΚΚ Γαλλίας δημοσίευσε διακήρυξη. Δεν είναι σωστό. ο αστικός τύπος ήταν σε θέση να δημοσιεύσει γεγονότα. που είχαν κατακτηθεί από την Σοβιετική Ένωση. όσο ζούσε ο Στάλιν να του αποδίδεται υπερβολικός έπαινος και η αποκλειστικότητα όλων των επιτυχιών. Ήταν λάθος. να αποδίδεται αποκλειστικά και μόνο στο Στάλιν. ό. χάρη σε μια γενική σωστή γραμμή στην υπηρεσία της οικοδόμησης του σοσιαλισμού. την καταγωγή τους και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες συνέβησαν δεν είναι ικανοποιητικές. Δεν υπήρξε όμως ανοιχτή αντίδραση για το 20ό Συνέδριο από την ηγεσία άλλου κομμουνιστικού Κόμματος αμέσως μετά από αυτό. στις οποίες μπόρεσε να ασκηθεί η προσωπική εξουσία του Στάλιν. πρόσθετε όμως και ορισμένες ενστάσεις: «Το Πολιτικό Γραφείο κατηγορεί […] ότι βάση των συνθηκών υπό τις οποίες παρουσιάστηκε και αποκαλύφθηκε η εισήγηση του συντρόφου Χρουστσώφ. όπου εκτιμούσε θετικά τα αποτελέσματα του 20ού Συνεδρίου του ΚΚΣΕ.τι ήταν αρνητικό στη δράση του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης. τα οποία δεν γνώριζαν οι γάλλοι κομμουνιστές […] Οι εξηγήσεις που δόθηκαν μέχρι τώρα. ώστε να εξακριβωθεί το σύνολο των συνθηκών. για τα λάθη του Στάλιν. Μια βαθιά μαρξιστική ανάλυση είναι απαραίτητη.

1 2 Στάλιν έπαιξε ένα θετικό ρόλο κατά τη διάρκεια μιας ολόκληρης ιστορικής περιόδου» .

[…] εμείς ξέρουμε και δεν μπορούμε να ξεχάσουμε τι αντιπροσώπευσε το όνομα του Στάλιν […] Ξέρουμε πόσοι κομμουνιστές υποφέρανε και πέθαναν στις χώρες μας μ’ εκείνο το όνομα στα χείλη. που έκανε στην ΚΕ του ΚΚ Ιταλίας. να καταστραφεί ό.1 2 96 . στις 14 Μαρτίου του 1956. Κανένας από μας δεν πιστεύει ότι μπορεί να εκμηδενιστεί. πριν απ’ όλα και πάνω απ’ όλα. έγραφε και τα εξής: «Κανένας από μας δεν πιστεύει ότι είναι δυνατό να σβηστεί ο Στάλιν από την ιστορία. ό.τι αυτός εκπροσώπησε για τη ζωή και τις τύχες του σοβιετικού κράτους. ανεκτίμητη ιστορική σημασία του Συνεδρίου για ολόκληρο τον κόσμο» και για την ορθότητα των αποφάσεων για την «εξάλειψη της προσωπολατρίας». […] αυτό το όνομα σημαίνει. εκτός από την επιχειρηματολογία του για την «τεράστια. Ο Παλμίρο Τολιάτι.τι αυτός ήταν για τη ρούσικη επανάσταση και το διεθνές κίνημα. στην έκθεση για τις εργασίες του 20ού Συνεδρίου του ΚΚΣΕ. πίστη .

1 3 στην υπόθεσή μας. εμπιστοσύνη . βεβαιότητα ότι η υπόθεσή μας είναι δίκαιη.

Στις 5 Απριλίου 1956. αντί να βρίσκεται ανάμεσά τους.) Στη διάρκεια του τελευταίου μέρους της ζωής του. κάθε ηγέτης του Κόμματος ή του κράτους μπαίνει ο ίδιος πέρα και πάνω από το Κόμμα και τις μάζες. Όταν συμβαίνει αυτό. Ως αποτέλεσμα.. ο οποίος ξεκίνησε από το 20ο Συνέδριο . διεισδυτική εικόνα των υποθέσεων του κράτους. έδωσε ορισμένες λανθασμένες συμβουλές σχετικά με το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα και ειδικότερα πήρε λανθασμένες αποφάσεις για το ζήτημα της Γιουγκοσλαβίας (…) Ο αγώνας κατά της προσωπολατρίας . όταν ο ίδιος αποξενώνεται από τις μάζες. δεν είχε αναγκαία επαγρύπνηση σχετικά με την παραμονή του αντιφασιστικού πολέμου. διεύρυνε το πεδίο εφαρμογής της καταστολής της αντεπανάστασης. παύει να έχει την ολόπλευρη. στη «Λαϊκή Ημερησία». στη συγγραφή του οποίου συνέβαλε ο ίδιος ο Μάο. παρέλειψε να καταβάλει τη δέουσα προσοχή στην περαιτέρω ανάπτυξη της γεωργίας και της υλικής ευημερίας των αγροτών.1 3 ακλόνητη για τη νίκη […] Αυτό που υπήρξε δεν σβήνεται»97. σε άρθρο της Σύνταξης με τίτλο «Για την ιστορική πείρα της δικτατορίας του Προλεταριάτου». Το ΚΚ Κίνας είχε αντιφατικές τοποθετήσεις σχετικά με το 20ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ. όργανο της ΚΕ του ΚΚΚ.. ακόμα και μια προσωπικότητα όπως ο Στάλιν δεν μπορεί να αποφύγει εξωπραγματικές και λανθασμένες αποφάσεις όσον αφορά ορισμένα σημαντικά ζητήματα (. είναι μια μεγάλη και θαρραλέα μάχη των κομμουνιστών και . ο Στάλιν ικανοποιούνταν όλο και περισσότερο με την προσωπολατρία και παραβίαζε το Κομματικό σύστημα του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού και της αρχής του συνδυασμού της συλλογικής ηγεσίας με την ατομική ευθύνη. όμως. αποδεχόταν και στήριζε τις αποφάσεις του 20ου Συνεδρίου για τον Στάλιν: «Όταν. έκανε ορισμένα σοβαρά λάθη: για παράδειγμα.

1 3 των λαών της Σοβιετικής Ένωσης για να εξαλείψουν τα ιδεολογικά εμπόδια που .

Λίγους μήνες αργότερα.1 3 τίθενται στην πρόοδο τους» 98. επέμενε στις προηγούμενες κατηγορίες: «Θα ήθελα να πω λίγα λόγια για το Εικοστό Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης. (…) Εμείς οι Κινέζοι δεν το πετάξαμε μακριά. ο Μάο Τσε Τουνγκ σε ομιλία του στη 2η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚ Κίνας. Πρώτο εμείς υπερασπίζουμε το Στάλιν και δεύτερο εμείς ταυτόχρονα κριτικάρουμε τα λάθη του και έχουμε γράψει το άρθρο “Για την ιστορική πείρα της δικτατορίας του προλεταριάτου”. ( Νοέμβριος 1956). Ο Γκομούλκα και μερικοί στην Ουγγαρία το σήκωσαν για να χτυπήσουν την Σοβιετική Ένωση και να αντιταχθούν στον υποτιθέμενο σταλινισμό. Νομίζω ότι υπάρχουν δύο “σπαθιά” το ένα είναι ο Λένιν και το άλλο του Στάλιν. Αντίθετα με μερικούς που . Το σπαθί του Στάλιν πετάχτηκε μακριά από τους Ρώσους. παρότι φαινομενικά υποστήριζε τον Στάλιν.

1 3 προσπάθησαν να δυσφημίσουν και να συντρίψουν τον Στάλιν εμείς ενεργούμε .

Την ίδια στιγμή όμως τονίζονταν οι εθνικές ιδιομορφίες σε σχέση με την σοσιαλιστική οικοδόμηση στην Κίνα στο όνομα της μη μηχανιστικής μεταφοράς της σοβιετικής πείρας στην κινέζικη πραγματικότητα. Τους έχουμε πεί: Δεν συμφωνούμε . το ίδιο και η πολιτική μας για τις τιμές αγοράς και ο τρόπος που χειριζόμαστε τη σχέση ανάμεσα στην αγροτική οικονομία και την ελαφριά βιομηχανία. Είναι χαρακτηριστική η εξής τοποθέτηση του Μάο απαντώντας στο ερώτημα εάν υπήρχαν διαφορές ανάμεσα στην Κίνα και την ΕΣΣΔ: «Για παράδειγμα. από την άλλη.1 3 σύμφωνα με την αντικειμενική πραγματικότητα»99. πέρασε αρκετά στάδια. το ίδιο διαφορετικό είναι και το στρατιωτικό μας σύστημα καθώς και το κομματικό μας σύστημα. η κολλεκτιβοποίηση της αγροτικής μας οικονομίας . αντίθετα με την δική τους. η πολιτική μας απέναντι στους καπιταλιστές είναι διαφορετική από την δική τους.

ούτε εγκρίνουμε μερικούς από τους τρόπους .1 3 σε μερικά πράγματα που έχετε κάνει.

Εμείς μένουμε πιστοί στην αντίληψη . και αρνούνται να αναγνωρίσουν την ενότητα των αντιθέτων. Ουσιαστικά η κριτική του ΚΚΚ και του Μάο Τσε Τούνγκ. Μερικοί άνθρωποι στην Σοβιετική Ένωση έχουν τόσο μεταφυσικό και άκαμπτο τρόπο σκέψης που πιστεύουν ότι ένα πράγμα πρέπει να είναι είτε το ένα είτε το άλλο. Από εδώ ξεκινούν πολιτικά λάθη. στη σοσιαλιστική οικοδόμηση στην ΕΣΣΔ για την περίοδο 1917-1956 θεωρούσε ότι στην ΕΣΣΔ η ηγεσία του ΚΚΣΕ υπό τον Στάλιν δεν αντιμετώπισε διαλεκτικά τις αντιθέσεις: «Ο Στάλιν δεν μπόρεσε να δει τη σχέση ανάμεσα στην πάλη των αντιθέτων και την ενότητα των αντιθέτων.1 3 που χειρίζεστε τα ζητήματα»100.

1 3 της ενότητας των αντιθέτων και υιοθετούμε την πολιτική “εκατό λουλούδια να .

β. κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις”. Οι σύγχρονες εκτιμήσεις του ΚΚΕ για το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ Μετά την επικράτηση της αντεπανάστασης στα τέλη της δεκαετίας του 1990.6. 1. το ΚΚΕ τοποθετήθηκε για το 20ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ.1 3 ανθίζουν. οπότε πραγματοποιήθηκε η Πανελλαδική Συνδιάσκεψη με θέμα τις αιτίες της ανατροπής του σοσιαλιστικού συστήματος στην Ευρώπη: «Καλλιεργήθηκαν θεωρητικές απόψεις ή προτιμήθηκαν επιλογές που συνιστούσαν παρεκκλίσεις από τη θεωρία μας (…) Οι κατευθύνσεις του 20ου Συνεδρίου για “ποικιλία μορφών μετάβασης των διάφορων χωρών στο σοσιαλισμό.Β. εκατό σχολές σκέψης να συναγωνίζονται μεταξύ τους”»101. . αρχικά το 1995.

1 4 αξιοποιήθηκαν από ηγεσίες κομμουνιστικών κομμάτων ως θεωρητικό υπόβαθρο .

Η απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ (18 -22 Φεβρουαρίου 2009) εκτίμησε ότι: «10. Η αντεπανάσταση στην ΕΣΣΔ δεν προήλθε από ιμπεριαλιστική στρατιωτική επέμβαση. ως αποτέλεσμα της οπορτουνιστικής . αλλά από τα μέσα και από τα πάνω.1 4 επίθεσης σε βάρος της επιστημονικής θεωρίας του σοσιαλισμού»102.

1 4 μετάλλαξης του ΚΚ και της αντίστοιχης πολιτικής κατεύθυνσης της σοβιετικής .

1 4 εξουσίας»103. της στρατηγικής του κομμουνιστικού κινήματος και των διεθνών σχέσεων. η σοσιαλιστική οικοδόμηση μπήκε σε νέα φάση. Ως σημείο στροφής ξεχωρίζει το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ (1956). Άλλαξε ο συσχετισμός στη διαπάλη που διεξαγόταν όλη την προηγούμενη περίοδο.κομμουνισμού. Το Κόμμα βρέθηκε αντιμέτωπο με νέες απαιτήσεις και προκλήσεις ως προς την ανάπτυξη του σοσιαλισμού . Ως σημείο στροφής η απόφαση ξεχωρίζει το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ και αναλύοντας επισημαίνει: «Μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη μεταπολεμική ανόρθωση. επειδή σε αυτό υιοθετήθηκαν μια σειρά οπορτουνιστικές θέσεις για τα ζητήματα της οικονομίας. με στροφή υπέρ των .

οπορτουνιστικών θέσεων στο 20ό Συνέδριο.1 4 αναθεωρητικών . με αποτέλεσμα το .

[…]. Σταδιακά υιοθετήθηκαν πολιτικές επιλογές που διεύρυναν τις εμπορευματοχρηματικές (δυνάμει καπιταλιστικές) σχέσεις. η αποδοχή του νόμου . η κοινωνική αντίσταση (κολχόζνικοι αγρότες. διευθυντικά στελέχη στην αγροτική παραγωγή και στη βιομηχανία) στην ανάγκη επέκτασης και εμβάθυνσης των σοσιαλιστικών σχέσεων παραγωγής […]. «…18.1 4 Κόμμα σταδιακά να χάνει τα επαναστατικά του χαρακτηριστικά»104. Οι δυνάμεις αυτές εκφράστηκαν πολιτικά μέσα από τις θέσεις που υιοθετήθηκαν στις αποφάσεις του 20ού Συνεδρίου του ΚΚΣΕ. […] Έτσι σε θεωρητικό επίπεδο κυριάρχησαν οι θεωρίες της «σοσιαλιστικής εμπορευματικής παραγωγής» ή «του σοσιαλισμού με αγορά». σε ιδεολογικό και πολιτικό επίπεδο. στο όνομα της διόρθωσης των αδυναμιών του Κεντρικού Σχεδιασμού και της διεύθυνσης των σοσιαλιστικών παραγωγικών μονάδων. Με την εσωκομματική διαπάλη στις αρχές της δεκαετίας του 1950 εκφράστηκε.

1 4 της αξίας ως νόμου του σοσιαλιστικού (ανώριμου κομμουνιστικού) τρόπου .

«…Πέραν του ιμπεριαλιστικού περίγυρου και της αναμφισβήτητης αρνητικής επίδρασής του. παραμένει η . οι κοινωνικές διαφορές. η κοινωνική βάση του οπορτουνισμού παραμένει όσο διατηρούνται μορφές ομαδικής και ατομικής ιδιοκτησίας. όσο παραμένουν οι εμπορευματικές χρηματικές σχέσεις.1 4 παραγωγής που λειτουργεί και στη φάση της σοσιαλιστικής ανάπτυξης»105. Σε τελευταία ανάλυση.

1 4 υλική βάση του οπορτουνισμού σε όλη τη σοσιαλιστική πορεία και όσο υπάρχει .

κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις. […] επέτρεψε την καλλιέργεια ουτοπικών αντιλήψεων ότι είναι δυνατό ο ιμπεριαλισμός να αποδεχτεί μακροπρόθεσμα τη συμβίωση με δυνάμεις που έσπασαν την παγκόσμια κυριαρχία του. ως ένα βαθμό στο 19ο (Οκτώβρης 1952) και κυρίως στο 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ (1956). Η γραμμή της «ειρηνικής συνύπαρξης». ιδίως σε ισχυρά καπιταλιστικά κράτη»106. […] Με τη θέση του για ποικιλία μορφών μετάβασης στο σοσιαλισμό.1 4 καπιταλισμός στη Γη. η γραμμή της «ειρηνικής συνύπαρξης» συνδέθηκε και με τη δυνατότητα . «29. όπως αναπτύχθηκε τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια.

στρατηγική που .1 5 κοινοβουλευτικού περάσματος στο σοσιαλισμό στην Ευρώπη.

αναφερόταν ότι «το Γραφείο Πληροφοριών έπαιξε θετικό ρόλο στο ξεπέρασμα της έλλειψης συντονισμού που παρουσιάστηκε ανάμεσα στα Κομμουνιστικά Κόμματα. ΟΙ ΔΙΑΣΚΕΨΕΙΣ ΤΩΝ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ ΣΤΙΣ ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ 1950 και 1960 ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΩΝ Περίπου δυο μήνες μετά το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ αποφασίστηκε η διάλυση του «Γραφείου Πληροφοριών». 1.1 5 προϋπήρχε σε ορισμένα και επικράτησε στα περισσότερα ΚΚ»107. καθώς και η παύση της έκδοσης του δημοσιογραφικού του οργάνου «Για σταθερή ειρήνη. για τη λαϊκή δημοκρατία». που δημοσιεύτηκε στις 17 Απριλίου 1956.7. Στη σχετική ανακοίνωση.Β. ύστερα από .

Οι Κεντρικές Επιτροπές των Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων της Βουλγαρίας. αναπτύσσοντας τη δράση τους σύμφωνα με τους κοινούς σκοπούς και τα καθήκοντα των μαρξιστικών . που αποφάσισαν ομόφωνα τη διάλυσή του. για την υπόθεση της ειρήνης. θεώρησαν ότι «κάθε Κόμμα ή ομάδα κομμάτων. της Πολωνίας.1 5 τη διάλυση της Κομμουνιστικής Διεθνούς»108. της δημοκρατίας και του σοσιαλισμού. στον αγώνα για τα συμφέροντα της εργατικής τάξης.λενινιστικών κομμάτων και με τις εθνικές . αλλά ότι. της Ιταλίας. της Τσεχοσλοβακίας και της Γαλλίας. της Σοβιετικής Ένωσης. τόσο ως προς τη σύνθεσή του όσο και ως προς το περιεχόμενο της δράσης του. δεν ανταποκρινόταν πλέον στις νέες συνθήκες. της Ρουμανίας. της Ουγγαρίας.

1 5 ιδιομορφίες και συνθήκες των χωρών τους. θα βρουν νέες χρήσιμες μορφές για την .

.1 5 αποκατάσταση δεσμών και επαφών ανάμεσά τους»109. Τον Νοέμβριο του 1957 πραγματοποιήθηκαν δυο Διασκέψεις: α) Η Διάσκεψη των αντιπροσώπων των κομμουνιστικών και εργατικών κομμάτων των σοσιαλιστικών κρατών στις 14-15 Νοεμβρίου και β) η Διεθνής Διάσκεψη 64 κομμουνιστικών και εργατικών κομμάτων στις 16-19 Νοεμβρίου.

1 5 Η πρώτη Διάσκεψη110 ενέκρινε Διακήρυξη και η δεύτερη Μανιφέστο Ειρήνης. .

που δεν πήραν μέρος στη Σύσκεψη.1 5 Η Διακήρυξη ανέφερε ότι «τα αδελφά κόμματα. θα εκτιμήσουν και θα αποφασίσουν τα ίδια πώς να ενεργήσουν αναφορικά .

1 5 με τις σκέψεις που διατυπώθηκαν στην παρούσα Διακήρυξη»111. Θεωρεί ότι σε εκείνη την εποχή η παγκόσμια . Εκτίμησε ότι ο ιμπεριαλισμός έχασε την αλλοτινή κυριαρχία του πάνω στο μεγαλύτερο μέρος της ανθρωπότητας.

1 5 ανάπτυξη «καθορίζεται από την πορεία και τ' αποτελέσματα της άμιλλας των δύο .

.1 5 αντιτιθέμενων κοινωνικών συστημάτων»112.

1 6 Επισήμανε ότι «όσο διατηρείται ο ιμπεριαλισμός θα παραμένει και το έδαφος για .

τον επιθετικό συνασπισμό του SEATO στην Νοτιοανατολική Ασία. Καταδίκασε τις συνωμοσίες και προκλήσεις κατά της Συρίας και της Αιγύπτου. Γάλλοι και λοιποί ιμπεριαλιστές.1 6 επιθετικούς πολέμους»113. Αναφερόταν στους ιμπεριαλιστικούς πολέμους που διεξάγουν οι Αμερικανοί. Άγγλοι. .

1 6 Δήλωνε την προσήλωση στη «λενινιστική αρχή της ειρηνικής συνύπαρξης των δύο συστημάτων. που στις σύγχρονες συνθήκες αναπτύχθηκε παραπέρα στις αποφάσεις .

εκτιμούσε ως κύριο κίνδυνο τον δεξιό οπορτουνισμό. Στη Διακήρυξη επαναλαμβανόταν η θέση του 20ού Συνεδρίου για τον κοινοβουλευτικό δρόμο προς τον σοσιαλισμό. . που απαιτεί τη διατήρηση ή την επαναφορά του καπιταλισμού. Η Διακήρυξη.1 6 του 20ού Συνεδρίου του ΚΚΣΕ»114. που παραλύει την επαναστατική ενέργεια της εργατικής τάξης. καταδικάζοντας το δογματισμό.

1 6 Στη δεύτερη Διάσκεψη των αντιπροσώπων κομμουνιστικών και εργατικών κομμάτων .

1 6 πήραν μέρος 64 Κόμματα115. Το Μανιφέστο Ειρήνης που διαμόρφωσε. στους οποίους έκανε έκκληση να απαιτήσουν: • Την απαγόρευση της παραγωγής και της χρησιμοποίησης του ατομικού και υδρογονικού όπλου και ως πρώτο βήμα. τους άνδρες και τις γυναίκες όλου του κόσμου. • Την υποστήριξη της πολιτικής της συλλογικής ασφάλειας. . ακόμα και τους βιομηχάνους. απευθυνόταν στους εργάτες και αγρότες όλων των χωρών. • Να μπει τέρμα στην πολιτική των στρατιωτικών συνασπισμών και της δημιουργίας πολεμικών βάσεων στις άλλες χώρες. • Το σταμάτημα των ραδιουργιών και των πολεμικών προκλήσεων των ιμπεριαλιστών στην Εγγύς και Μέση Ανατολή. της πολιτικής της ειρηνικής συνύπαρξης των κοινωνικών συστημάτων. όλους τους ανθρώπους καλής θέλησης. το άμεσο σταμάτημα των δοκιμών αυτού του όπλου. • Να μην επανεξοπλίζονται στην καρδιά της Ευρώπης οι Γερμανοί μιλιταριστές.

1 6 • Οι κυβερνήσεις να εφαρμόζουν στον Οργανισμό Ενωμένων Εθνών πολιτική ειρήνης .

.1 6 και να αντιδρούν στην πολιτική του Ψυχρού Πολέμου116.

πραγματοποιήθηκε στη Μόσχα η Διάσκεψη των αντιπροσώπων Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων.1 6 Τον Νοέμβριο του 1960. όπου πήραν μέρος 81 .

. Βασικό κείμενο της Σύσκεψης αποτέλεσε το Πρόγραμμα για την Ειρήνη και την Ασφάλεια στην Ευρώπη. Από τις 24 έως τις 26 Απριλίου 1967 πραγματοποιήθηκε στο Κάρλοβυ Βάρυ της Τσεχοσλοβακίας Σύσκεψη των 24 Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων της Ευρώπης. Η Δήλωση επιβεβαίωσε τις θέσεις της Διακήρυξης και του Μανιφέστου Ειρήνης των Διασκέψεων του 1957. η πρώτη στην ουσία Σύσκεψη της πλειοψηφίας των Κομμουνιστικών Κομμάτων της Ευρώπης.1 6 κόμματα117 Η Διάσκεψη διαμόρφωσε ομόφωνα Δήλωση των Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων. Το Πρόγραμμα διακήρυσσε ότι στόχευε στην ακύρωση όλων των παραγόντων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε νέες απειλές για την ειρήνη στην Ευρώπη. καθώς και στην ενίσχυση του φιλειρηνικού κινήματος. καθώς και Έκκληση προς τους λαούς όλου του κόσμου.

1 7 Στις 5 έως 17 Ιουνίου 1969 συνήλθε στη Μόσχα η διεθνής Σύσκεψη των .

Η πρώτη στο διάστημα 1 -5 Μαρτίου 1965 στη Μόσχα. που κράτησαν περισσότερο από ένα χρόνο. Οι δυσκολίες μεγάλωσαν κατά τη διάρκεια των προπαρασκευαστικών διαδικασιών. Στις παραπάνω συσκέψεις των Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων καταγράφηκαν τα προβλήματα της κρίσης στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα. απελευθερωμένοι και καταπιεζόμενοι λαοί. Μπρέζνιεφ στην ομιλία του. Όπως τόνισε ο Λ. φάνηκαν ακόμα περισσότερο. Απαιτήθηκαν δύο προπαρασκευαστικές συναντήσεις. προκειμένου να συγκληθεί η διεθνής Σύσκεψη. Για τη διαμόρφωση των τελικών συμπερασμάτων της δεύτερης προπαρασκευαστικής χρειάστηκαν περαιτέρω διαπραγματεύσεις. προλετάριοι και όλες οι δημοκρατικές δυνάμεις στις χώρες του κεφαλαίου. την πολιτική γραμμή της Σύσκεψης απεικόνιζε το σύνθημα: «Οι λαοί των σοσιαλιστικών χωρών. όταν Κομμουνιστικά Κόμματα της Δυτικής Ευρώπης διαφώνησαν με τη διεθνιστική βοήθεια των κρατών .1 7 Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων118. με τη συμμετοχή 67 κομμάτων. στη Βουδαπέστη. Οι σοβαρές διαφωνίες. με τη συμμετοχή 19 κομμάτων και η δεύτερη στις 26 Φεβρουαρίου -5 Μαρτίου 1968. κατά τη διαδικασία προετοιμασίας αυτής της Σύσκεψης. ενωθείτε στην .μελών του Συμφώνου της Βαρσοβίας για την αποτροπή της παλινόρθωσης του καπιταλισμού στην Τσεχοσλοβακία. που είχαν προκύψει στο κομμουνιστικό κίνημα σε γενικότερα ζητήματα τακτικής και στρατηγικής. όσο και τα θέματα που θα περιείχαν οι αποφάσεις. Οι διαφωνίες που προέκυψαν αφορούσαν τόσο το χαρακτήρα των τελικών αποφάσεων της Σύσκεψης (δεσμευτικές ή όχι για όλα τα κόμματα).

την εθνική απελευθέρωση.1 7 κοινή πάλη κατά του ιμπεριαλισμού. την . για την ειρήνη.

Στην ομιλία του στηλίτευσε επίσης τις μεγαλοκρατικές θέσεις της Κίνας και απαράδεκτη ταύτιση της ΕΣΣΔ με τον ιμπεριαλισμό. Διαχωρίστηκε και από κριτική του ΚΚΚ προς την πολιτική άλλων ΚΚ: «Θυμάστε ότι η κινεζική ηγεσία είχε κατηγορήσει τα Κομμουνιστικά Κόμματα Γαλλίας. την την της της .1 7 κοινωνική πρόοδο. της Ιταλίας. των Ενωμένων Πολιτειών της Αμερικής. της Ινδίας. τη δημοκρατία και το σοσιαλισμό»119.

1 7 Λατινικής Αμερικής και άλλων χωρών ότι αρνούνται να "κάνουν επανάσταση". τα .

Τόνισε την ανάγκη να ενισχυθεί το ιδεολογικό μέτωπο κατά της αστικής ιδεολογίας.1 7 είχε κατηγορήσει για αποστασία και άλλα θανάσιμα αμαρτήματα»120. Έγινε πιο έντονη η διαφοροποίηση στο σοσιαλδημοκρατικό κίνημα. παρατηρείται απομάκρυνση ενός . αλλά για τη στάση απέναντι στη σοσιαλδημοκρατία ανέφερε: «Δεν μπορούμε να πούμε ότι η συνεπής γραμμή των κομμουνιστών για την ενότητα του εργατικού κινήματος δεν έφερε αποτελέσματα.

1 7 ορισμένου τμήματος του. από τις . μαζί και ορισμένων ηγετικών παραγόντων του.

Δ. αλλά και σε άλλα ντοκουμέντα της περιόδου 1950-1974. την οποία ακολούθησε η ρήξη μεταξύ της ΕΣΣΔ και της Λ. 1. Αλβανίας. που γρήγορα ανατράπηκε στην κατεύθυνση ισχυροποίησης του αναθεωρητισμού και οπορτουνισμού. όχι μόνο στα ντοκουμέντα των Διασκέψεων.Β. Από την αντιφατικότητα που παρουσιάζεται ανάμεσα σε ορισμένες διακηρυκτικές θέσεις και στην κατεύθυνση διαμόρφωσης της πολιτικής. Μετά τη νίκη της κινεζικής επανάστασης το 1949 και μέχρι το 1957 σημειώθηκε γρήγορη επέκταση της συνεργασίας ανάμεσα στην ΕΣΣΔ και στην ΛΔ Κίνας. Πάνω από 10. ενώ είχαν προηγηθεί οι εξελίξεις στη Γιουγκοσλαβία και οι αντεπαναστατικές εξεγέρσεις στην Ουγγαρία και την Τσεχοσλοβακία. σε όλους τους τομείς. Ταυτόχρονα. ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΕΣΣΔ . Χάρη στη σοβιετική βοήθεια η ΛΔ Κίνας δημιούργησε ισχυρές ένοπλες δυνάμεις.ΛΔ ΚΙΝΑΣ Σοβαρό γεγονός παγκόσμιας σημασίας και με εξαιρετικά αρνητικές συνέπειες στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα αποτέλεσε η ρήξη ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και στη ΛΔ Κίνας. χιλιάδες κινέζοι επιστήμονες και τεχνικοί εκπαιδεύονταν στην .1 7 θέσεις του αντικομμουνισμού»121 .8.000 σοβιετικοί τεχνικοί εγκαταστάθηκαν στην Κίνα στη δεκαετία του 1950. Οι θέσεις των ντοκουμέντων των Διασκέψεων για την πάλη με το δεξιό οπορτουνισμό πήραν υπόψη τους ως ένα βαθμό τα προβλήματα και την εμπειρία της διαπάλης στις χώρες της εργατικής εξουσίας. μπορεί να βγει το συμπέρασμα ότι υπήρξε διαπάλη και η αντιφατικότητα αποτελούσε προϊόν ισορροπίας.

για να οικοδομήσει 141 .Δ.1 7 ΕΣΣΔ. Βοήθεια η Κίνα δέχτηκε και από τη Λ. Γερμανίας.

1 7 επιχειρήσεις122.1965. Η 6η Ολομέλεια της ΚΕ της 8ης Συνόδου του ΚΚ Κίνας (28 Νοεμβρίου έως 10 Δεκεμβρίου 1958) «δέχτηκε με θαυμασμό και ενθουσιασμό το σχέδιο ανάπτυξης της λαϊκής οικονομίας της Σοβιετικής Ένωσης στα χρόνια 1959 . που παρουσίασε η Κεντρική Επιτροπή του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης και .

που έχει μεγάλη .1 8 θεωρεί αυτό το σχέδιο πρόγραμμα οικοδόμησης του κομμουνισμού.

Η ΕΣΣΔ ουσιαστικά θεώρησε άδικη την εισβολή της ΛΔ Κίνας στην Ινδία αφού θεωρούσε ότι παραβιάζει την συμφωνία ανάμεσα σε ΛΔ Κίνας και Ινδία του 1954 με την οποία ρυθμίστηκαν οι διαφορές ανάμεσα στις δύο χώρες. . Ωστόσο οι σχέσεις ανάμεσα στα δύο κράτη εντάθηκαν όταν η κινέζικη ηγεσία θεώρησε ως μεσοβέζικη τη στάση που κράτησε η ΕΣΣΔ το 1962 στη μεθοριακή διένεξη και στις συγκρούσεις ΛΔ Κίνας – Ινδίας.1 8 ιστορική σημασία»123.

1 8 Στην επιδείνωση των κινεζοσοβιετικών σχέσεων έπαιξε ρόλο και η συνθήκη του 1963 στη Μόσχα για την απαγόρευση των πυρηνικών δοκιμών. Η Κίνα θεώρησε ότι .

1 8 στρεφόταν εναντίον της. ως αποτέλεσμα της σύμπραξης των «δύο υπερδυνάμεων»124. .

1 8 Η διάσπαση επισημοποιήθηκε και πήρε ανεπίστρεπτη πορεία με το γράμμα της ΚΕ .

που δημοσιεύτηκε στις 14 Ιουνίου του 1963 125 και .1 8 του ΚΚΚ προς την ΚΕ του ΚΚΣΕ.

1 8 το ανοιχτό γράμμα-απάντηση της ΚΕ του ΚΚΣΕ. που δημοσιεύτηκε στην .

.1 8 «Πράβντα». στις 14 Ιουλίου του 1963126.

1 8 Οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στην ΕΣΣΔ και στην ΛΔ Κίνας. το 1964. για να .

Στο 9ο Συνέδριο του ΚΚΚ (1969) επισημοποιήθηκε η θέση τού «από βορρά κινδύνου». με αποτέλεσμα να υπάρξουν ακόμα και ένοπλες μεθοριακές συγκρούσεις με τη Σοβιετική Ένωση (2 έως 15 Μαρτίου 1969). που είχε εκφράσει δύο χρόνια νωρίτερα (Μάρτιος του 1967) ο κινέζος . δεν καρποφόρησαν.1 8 επιλυθούν οι συνοριακές διαφορές μεταξύ τους.127 Η αντιπαράθεση κορυφώθηκε.

αγνοήθηκε η αντίθεση μεταξύ διεθνούς καπιταλισμού και διεθνούς σοσιαλισμού. Με την υιοθέτηση της θέσης «οι ΗΠΑ και η ΕΣΣΔ είναι οι κοινοί εχθροί μας». Με . Η πολιτική της ΕΣΣΔ χαρακτηρίσθηκε «νεοτσαρικός σοβιετικός ρεβιζιονιστικός σοσιαλιμπεριαλισμός».1 9 πρωθυπουργός Τσου Εν Λάι128.

δηλαδή των χωρών της Ασίας. Οι αντιλήψεις αυτές αναπτύχθηκαν στο έδαφος της πάλης ενάντια στο καθεστώς που επέβαλαν οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις στην ΛΔ Κίνας στις αρχές του 20ου αιώνα και με την ισχυρή επίδραση των πολύ εκτεταμένων αγροτικών στοιχείων στη χώρα και στις γραμμές του ΚΚΚ. Με αυτό το κριτήριο υποστηρίχτηκαν από την Κίνα οι ισλαμιστές Μουτζαχεντίν στο Αφγανιστάν. ήδη από την εποχή της ίδρυσης του. Η θεωρία αυτή δικαιολογούσε την επιλογή της κινεζικής ηγεσίας να εξισώνει τις ΗΠΑ και την ΕΣΣΔ και να στηρίζει αντιδραστικές δυνάμεις στην Ασία.1 9 τη διατύπωση της θεωρίας των «τριών κόσμων»129. μορφοποιήθηκε η θέση περί της προοπτικής ηγεμονίας της «ενδιάμεσης ζώνης». Οι θεωρητικές και πολιτικές θέσεις του ΚΚΚ διατρέχονται από εθνικιστικές αντιλήψεις. Κάθε στήριξη από την ΕΣΣΔ των αντιιμπεριαλιστικών και αντιαποικιοκρατικών λαϊκών κινημάτων θεωρούνταν επιβουλή της εθνικής ανεξαρτησίας από τη «σοσιαλιμπεριαλιστική» ΕΣΣΔ. στην Αφρική. η «ΟΥΝΙΤΑ» στην Αγκόλα κ.ά. Οι ΗΠΑ αξιοποίησαν τις αντιθέσεις ΛΔ Κίνας και ΕΣΣΔ ακολουθώντας μια πολιτική επαναπροσέγγισης με την πρώτη την δεκαετία του 1970 που οδήγησε στην επίσκεψη Νίξον στην ΛΔ της Κίνας το 1972. στη Λατινική Αμερική. Αυτό αποτυπώνεται και σε μια σειρά κείμενα και θέσεις του ΚΚ Κίνας όπου ουσιαστικά το εθνικό ταυτίζεται με το ταξικό ενώ εξυμνείται το αστικοδημοκρατικό κίνημα στη . της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής.

. Η ισχυρή αγροτική σύνθεση του ΚΚΚ οδηγούσε σε υπερτίμηση του ρόλου των αγροτών στην επανάσταση.1 9 Κίνα και ιδιαίτερα ο ηγέτης του Σουν Γιατ Σεν ιδρυτής του Κουομιτανγκ 130.

1 9 Τα στοιχεία αυτά επέδρασαν και στο συμβιβασμό του ΚΚ Κίνας με τμήμα της .

που λαός «(…)είναι η εργατική .1 9 αστικής τάξης (της λεγόμενης «εθνικής»)131. που εκφράστηκε με τη διατήρηση μορφών της καπιταλιστικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής και με τη θεώρηση της εξουσίας στην ΛΔ της Κίνας ως δικτατορία του λαού.

η μικροαστική τάξη των πόλεων και η εθνική αστική τάξη»132 .1 9 τάξη . η αγροτιά .

Το ΚΚ Κίνας αξιοποίησε την κριτική του στάση σε πλευρές του 20ου Συνεδρίου του ΚΚΣΕ και ιδιαίτερα σε σχέση με την «ειρηνική συνύπαρξη» και τον «ειρηνικό δρόμο προς το σοσιαλισμό» για να συνδεθεί με μια σειρά δυνάμεις μέσα στα ΚΚ που είχαν αντιδράσει στο 20ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ και την οπορτουνιστική στροφή που συντελέστηκε στο ΔΚΚ. εκφράστηκε κρίση σε ΚΚ. Με την ενθάρρυνση του ΚΚ Κίνας.1 9 ενάντια «στους βαλέδες του ιμπεριαλισμού»133. Δυνάμεις των οποίων σε πάνω από 40 χώρες αποσπάστηκαν από αυτά και συγκρότησαν ξεχωριστά «γνήσια .

(Από το ΚΚ Κίνας παρευρισκόταν ο Τσου-ΕνΛάϊ.1 9 μαρξιστικά –λενινιστικά κόμματα»134 . επισημοποιήθηκε η ανοιχτή ρήξη ανάμεσα σε αυτό και το ΚΚΣΕ. Στην συνέχεια σε αυτό το ρεύμα εντάχθηκαν και διάφορες αναθεωρητικές και οπορτουνιστικές ομάδες διανοουμένων και φοιτητών.9. στο οποίο το Κόμμα Εργασίας Αλβανίας (ΚΕΑ) δεν έστειλε αντιπροσωπεία.Β. ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΕΣΣΔ – ΛΔ ΑΛΒΑΝΙΑΣ Στο 22ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ (17-31 Οκτωβρίου 1961).όπως αυτοαποκαλέστηκαν .) . υιοθετώντας σταδιακά τις θεωρητικές αντιλήψεις του ΚΚ Κίνας. 1.που εντάχθηκαν στο λεγόμενο «μαοϊκό ρεύμα».

1 9 Στον απολογισμό δράσης της ΚΕ του ΚΚΣΕ. Χρουστσόφ. ο Ν. εκτός από τον .

Τώρα οι αλβανοί ηγέτες (…) εφαρμόζουν πολιτική επιδείνωσης των σχέσεων με το ΚΚΣΕ. (…) μάλιστα. κατέκρινε και την ηγεσία του αλβανικού κόμματος: «…το ξεσκέπασμα των συνεπειών της προσωπολατρείας δε βρήκε την κατανόηση που έπρεπε από τους καθοδηγητές του Αλβανικού Κόμματος Εργασίας. (…) γραμμή διαφορετική (…) πάνω σε σπουδαία ζητήματα. την ΕΣΣΔ.1 9 αναθεωρητισμό των γιουγκοσλάβων κομμουνιστών135. Η γραμμή του 20ου Συνεδρίου είναι λενινιστική . δέχτηκε τα πυρά τους. Η θέση αυτή (…) εξηγείται με το ότι αυτοί οι ίδιοι εφαρμόζουν τις ίδιες μέθοδες που χρησιμοποιούνταν στο ΚΚΣΕ στην περίοδο της προσωπολατρείας.

2 0 γραμμή (…) το ΚΚΣΕ δεν μπορεί να κάνει καμιά παραχώρηση ούτε στους αλβανούς .

όπως και πολλοί άλλοι . Κολιγιάννης επιδοκίμασε την παραπάνω θέση με το χαιρετισμό του στο συνέδριο. Ο Α΄ Γραμματέας της ΚΕ του ΚΚΕ.2 0 ηγέτες ούτε σε οποιονδήποτε άλλον»136. Κ.

η 2η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ επιδοκίμασε την κριτική «. του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος και .των ασυμβίβαστων προς το μαρξισμόλενινισμό και τον προλεταριακό διεθνισμό απόψεων και ενεργειών των ηγετών του Κόμματος Εργασίας της Αλβανίας» που «…βλάπτουν πρώτ' απ' όλα τα συμφέροντα του σοσιαλιστικού στρατοπέδου.2 0 αντιπρόσωποι κομμουνιστικών κομμάτων137. Τον Νοέμβριο 1961...

2 0 είναι επιζήμιες και για τα ζωτικά συμφέροντα του ίδιου του ηρωικού αδελφού .

Κότσο Τάσκο και Λίρι Μπελισόβα στο ΚΕΑ) και οι δύο πλευρές εξαπέλυσαν αλληλοκατηγορίες για ανάμειξη στα εσωτερικά του κόμματος και για υποστήριξη φραξιών.α. ειδικά ως προς τη Γιουγκοσλαβία. κατά τα αντεπαναστατικά γεγονότα της Ουγγαρίας. φάνηκε καθαρά ο ρόλος της γιουγκοσλαβικής ηγεσίας στην υποστήριξη της κυβέρνησης Νάγκυ. για αποκατάσταση στελεχών και για αλλαγή πολιτικής στις σχέσεις Αλβανίας – Γιουγκοσλαβίας. οι σχέσεις δεν εξομαλύνθηκαν. Δ. Την ίδια περίοδο η αλβανική ηγεσία προχώρησε σε έντονα διαβήματα προς τη σοβιετική. στο ΚΚΣΕ. Η επιδείνωση των σχέσεων είχε ξεκινήσει από τον Απρίλιο του 1956. Ο Ενβέρ Χότζα αποδίδει ευθύνη στο ΚΚΣΕ για τη διάρρηξη των σχέσεων μεταξύ Κόμματος Εργασίας Αλβανίας και ΚΚΣΕ αναφερόμενος στη συνάντηση του Χρουστσόφ με τον Σοφοκλή Βενιζέλο στη Μόσχα. Παρά την ανάκληση του πρεσβευτή. καθώς λίγο αργότερα. οπότε στην Κομματική Συνδιάσκεψη του ΚΕΑ. το καλοκαίρι του 1960 και . της Κίνας. στα Τίρανα.2 0 αλβανικού λαού»138. ο εκπρόσωπος του αλβανικού κόμματος αρνήθηκε τη συστράτευση με το ΚΚΣΕ στην κριτική του για την πολιτική της κινεζικής ηγεσίας. κατηγορώντας τον σοβιετικό πρεσβευτή Ιβανόφ για απροκάλυπτη ανάμειξη στα εσωτερικά του αλβανικού κράτους και στο στράτευμα. αυτή διατηρήθηκε ελάχιστα. Την ίδια περίοδο πραγματοποιήθηκαν καθαιρέσεις και στις δύο ηγεσίες (Μόλοτοφ. Κατά τις συνεδριακές διαδικασίες του Ρουμανικού Κόμματος Εργαζομένων (Ιούνιος 1960). Καγκανόβιτς κ. Αν και στο 3ο Συνέδριο του κόμματος (Μάιος 1956) υπήρξε μια σχετική προσαρμογή της γραμμής. υπήρξαν τοποθετήσεις για «περισσότερη δημοκρατία». Ακολούθησε η άρνηση της ΕΣΣΔ να ανταποκριθεί σε αλβανική έκκληση για επείγουσα έκτακτη προμήθεια σε σιτηρά. Από το 1958 άρχισε σταδιακή προσέγγιση με τη Λ.

2 0 ισχυριζόμενος ότι ο πρώτος δεν απέκρουσε αποφασιστικά τις αξιώσεις για «αυτόνομη .

2 0 Βόρεια Ήπειρο»139. Η βαθειά ρήξη ανάμεσα στα δύο κόμματα αποτυπώθηκε και στις οικονομικές και στρατιωτικές τους σχέσεις: Τον Δεκέμβριο 1960 η ΕΣΣΔ ανέστειλε όλες τις πιστώσεις και τις εμπορικές σχέσεις με την Αλβανία. Τον Απρίλιο του 1961 απέσυρε όλους τους συμβούλους της από τη χώρα και λίγο αργότερα διέκοψε τις υποτροφίες .

2 0 προς αλβανούς φοιτητές. Σε παρόμοιες ενέργειες κατέφυγαν και τα υπόλοιπα κράτη – .

Με αυτό το επιχείρημα διαμόρφωσε και τη θέση για «σοσιαλιμπεριαλισμό» της ΕΣΣΔ. ο «ισπανικός». στην αλβανική πόλη Αυλώνα. (Ιταλίας. Η αλβανική ηγεσία κατήγγειλε ότι το ΚΚΣΕ. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς των εκπροσώπων του. Βρετανίας κ. της δικτατορίας του προλεταριάτου.Κ. Μ. μακριά από τη δογματική αντιγραφή ξένων προτύπων. 1.). που ήταν επανδρωμένα με αλβανικά πληρώματα και βρίσκονταν στη στρατιωτική βάση του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Ο «ευρωκομμουνισμός» ως αιτιολόγηση των επιλογών του πρόταξε τις λεγόμενες «εθνικές ιδιομορφίες» κάθε χώρας και την αναγκαία προσαρμογή σε αυτές. του προλεταριακού διεθνισμού. ανεξάρτητα από τις ιστορικές συνθήκες της καπιταλιστικής ανάπτυξης στη μια ή στην άλλη χώρα.10. Κυρίως από τα τέλη της δεκαετίας του 1960. Λίγο αργότερα προστέθηκαν τα θέματα της ΕΟΚ και της άποψης για το «μοίρασμα του κόσμου» από την ΕΣΣΔ και τις ΗΠΑ. Στις αρχές του 1962 έπαψε ουσιαστικά η συμμετοχή της Αλβανίας στο Σύμφωνο της Βαρσοβίας (τυπικά το 1968) και αποχώρησε και τυπικά από το Συμβούλιο Οικονομικής Αλληλοβοήθειας. το τμήμα που αυτοαποκαλέστηκε «ΚΚΕ εσωτερικού». διαχωριζόταν τόσο από εκείνον που ακολούθησαν οι χώρες της σοσιαλιστικής οικοδόμησης.ά. υπονόμευε την κρατική υπόσταση της Αλβανίας. στο όνομα των διαφωνιών. Επί της ουσίας ο λεγόμενος ευρωκομμουνισμός ήταν ένα σοσιαλδημοκρατικό ρεύμα με κομμουνιστικό τίτλο. Αποβλέπουμε σε μια μακρόχρονη συνύπαρξη και αμοιβαίο έλεγχο όλων των κομμάτων… Στο σοσιαλισμό δεν επιβάλλεται επίσημη φιλοσοφία… Καθοριστικό γνώρισμά του είναι η ολόπλευρα αναπτυγμένη δημοκρατία και η συμμετοχή του λαού στα κοινά. Βεβαίως. όσο και από αυτόν της σοσιαλδημοκρατίας. αφού η ιδεολογικοπολιτική πλατφόρμα και η φυσιογνωμία αυτών των Κ. Επίσης την αρχή της παραίτησης της κυβέρνησης που δεν απολαμβάνει της εμπιστοσύνης της Βουλής και του λαού και της αντικατάστασής της με βάση το σεβασμό της πλειοψηφίας του λαού. ο «ελληνικός». ΤΟ ΡΕΥΜΑ ΤΟΥ «ΕΥΡΩΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΥ» Βασικό χαρακτηριστικό του ρεύματος που αποκαλέστηκε «ευρωκομμουνισμός» είναι η απόρριψη των νομοτελειών της σοσιαλιστικής επανάστασης. στο κέντρο της διαπάλης με τον «ευρωκομμουνισμό» τέθηκαν τα θέματα της ιστορικής αποστολής της εργατικής τάξης. ήταν ίδιες. καθεστώς ελεύθερης λειτουργίας όλων των κομμάτων που σέβονται την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας.2 0 μέλη του Συμβουλίου Οικονομικής Αλληλοβοήθειας (ΣΟΑ)140. Στην Ελλάδα. Και . Τον Ιούνιο 1961. Όπως υποστήριξε. Ιαπωνίας.Β. της πορείας για την εγκαθίδρυση της εργατικής εξουσίας και του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού. με τις εξής θέσεις: «Ο σοσιαλισμός στη χώρα μας θα είναι μια εξουσία με πολυκομματικό σύστημα. Σε αυτή τη βάση διατυπώθηκαν ο «ιταλικός δρόμος προς το σοσιαλισμό». τέτοιοι δρόμοι δεν υπήρξαν. η ΕΣΣΔ απέσυρε τα σοβιετικά υποβρύχια. η στρατηγική του «ευρωκομμουνισμού» αποτελούσε το δρόμο για το «σοσιαλισμό με δημοκρατία και ελευθερία». ο «γιαπωνέζικος» και άλλοι. μαζί και της αντιπολίτευσης. Όπως υποστήριζαν. εξέφραζε το «ευρωκομμουνιστικό» ρεύμα στην Ελλάδα. Ισπανίας.

2 0 ακριβώς έτσι το καθεστώς αυτό θα είναι περισσότερο θωρακισμένο από κάθε .

Εκείνο . Και δεν τον περιλάβαμε. Σε συνέντευξή του. γιατί τον θεωρούμε ξεπερασμένο.2 1 προσπάθεια βίαιης ανατροπής του»141. ο γραμματέας της ΚΕ του «ΚΚΕ εσωτερικού» Μπάμπης Δρακόπουλος υποστήριξε: «Εμείς στο καταστατικό μας δεν περιλάβαμε τον όρο “δικτατορία του προλεταριάτου”.

2 1 πάντως που κάναμε ήδη. ήταν να θεμελιώσουμε τον ελληνικό δρόμο προς ένα .

ως η ηγετική δύναμη του ιμπεριαλισμού. παραβλέποντας το γεγονός ότι τις παροχές ενσωμάτωσης της εργατικής τάξης υλοποιούσαν και άλλα αστικά (π. θεωρητικών ανεπαρκειών. ήταν επόμενο να οδηγήσει και σε αναλύσεις και θέσεις για την ΕΟΚ. ειδικότερα στη στρατηγική αντίληψη του ΚΚΣΕ ως προς το συσχετισμό μεταξύ καπιταλισμού και σοσιαλισμού σε παγκόσμιο επίπεδο. επενέβαιναν στρατιωτικά σε μια σειρά χώρες. εργάτριες και νεολαίους. που υποχρέωναν τις αστικές κυβερνήσεις σε παροχές. με γνώμονα την υπεράσπιση. καθώς και εκείνα που δημιουργούσε ο ταξικός εχθρός και ο συσχετισμός των δυνάμεων. Η απόρριψη από τον «ευρωκομμουνισμό» των νομοτελειών της ταξικής πάλης. στήριζαν και εγκαθίδρυαν στρατιωτικές δικτατορίες.Γ. Τα ιδεολογήματα αφορούσαν: Μια αταξική θεώρηση του αστικού κράτους. Ο «ευρωκομμουνισμός» αξιοποιούσε υπαρκτά προβλήματα που υπήρχαν στο σοσιαλιστικό σύστημα: Προβλήματα της σοσιαλιστικής δημοκρατίας. επέκταση και εμβάθυνση των σοσιαλιστικών κομμουνιστικών σχέσεων. Οι κοινωνικοοικονομικές εξελίξεις στις πιο αναπτυγμένες χώρες του καπιταλισμού μετά από τον πόλεμο. Ο «ευρωκομμουνισμός» ισχυροποιήθηκε ως οπορτουνιστικό ρεύμα σε ΚΚ της Ευρώπης μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. προβλήματα στην οικονομία. χριστιανοδημοκρατικά) κόμματα. 1. .χ. που παραγνώριζαν τον ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα της και κατέληγαν στο σύνθημα «πάλη για την ΕΟΚ των εργαζομένων». Σε συνάρτηση με τα παραπάνω επισημαίνεται και η διείσδυση αστικών αντιλήψεων ερμηνείας των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων. Οι αποφάσεις της 6ης Ολομέλειας της ΚΕ του ΚΚΕ (1956) επίσης συνέβαλαν στη γρήγορη ωρίμανσή του στην Ελλάδα. ενώ απειλούσαν και με θερμοπυρηνική καταστροφή. Στην υποβάθμιση έως και το μηδενισμό του ρόλου της Σοβιετικής Ένωσης και των κατακτήσεων που είχαν εκεί οι εργαζόμενοι. τον εκφοβισμό για πυρηνικό πόλεμο. Ακόμα στην υπερτίμηση της δυνατότητας του μαζικού κινήματος να αποσπά κατακτήσεις χωρίς ριζική αλλαγή του συσχετισμού δυνάμεων. εφάρμοζαν εξοντωτική ρατσιστική πολιτική στο εσωτερικό τους. ιδιαίτερα σε μια περίοδο που οι ΗΠΑ. έχει καταγραφεί σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης σκέψης και δράσης σε όλο τον 20ό. απετέλεσαν τη βάση για να υιοθετηθούν από τον «ευρωκομμουνισμό» οι αστικές αντιλήψεις περί του «κράτους πρόνοιας» ή «κοινωνικού κράτους». καθώς και στο 19ο αιώνα. φτωχούς αγρότες και αυτοαπασχολούμενους. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η συνεισφορά του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος. η οποία πρωταρχικά αποσπούσε την πολιτική από την οικονομία. Από την άλλη ο ευρωπαϊκός ιμπεριαλισμός ακολουθούσε πιο ευέλικτη πολιτική και παρουσιαζόταν ως πόλος δυνάμει αντίθετος προς στις ΗΠΑ. Την άποψη ότι το «κράτος πρόνοιας» ήταν πολιτικό έργο της σοσιαλδημοκρατίας. γραφειοκρατικά. Αυτή η προσφορά δε χάνει τη σημασία της από το γεγονός ότι η ιστορική έρευνα. της πιο προοδευτικής δύναμης που γνώρισε η ιστορία.2 1 δημοκρατικό σοσιαλισμό που είναι αντίθετος σε κάθε δικτατορία»142. με αποτέλεσμα να του αναγνωρίζεται ένας γενικά «κοινωνικός ρόλος». σε μια περίοδο που βάδιζε προς την καπιταλιστική ενοποίηση της Δυτικής Ευρώπης. Το κομμουνιστικό κίνημα συσπείρωσε στις γραμμές του εκατομμύρια εργάτες. ενώ ενέπνευσε και κινητοποίησε πολλαπλάσιους στις καπιταλιστικές χώρες και κυρίως στις χώρες του σοσιαλισμού στον 20ο αιώνα. Σημαντική ώθηση στον «ευρωκομμουνισμό» έδωσε το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ. αναδεικνύει προβλήματα γενικότερα στη στρατηγική του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος. διανοούμενους.

υπερεκτίμηση του συσχετισμού υπέρ των δυνάμεων του σοσιαλισμού. ως συνέχεια της γραμμής της «ειρηνικής συνύπαρξης». Προκάλεσε μεγάλη ιδεολογικοπολιτική ζημιά στα Κ. διογκώθηκαν με την κυριαρχία της δεξιάς οπορτουνιστικής παρέκκλισης που επισφραγίστηκε στο 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ. έλλειψη ενιαίου κέντρου του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος). όπως αναπτύχθηκε τα . Ειδικότερα: 1. που υιοθετήθηκε και από τις Διεθνείς συσκέψεις του 1957 και του 1960.2 1 Προβλήματα που υπήρχαν στις αρχές της δεκαετίας του 1950 (π.χ. και στα λαϊκά κινήματα η θέση και η πρακτική για την «ειρηνική άμιλλα των δύο κοινωνικοοικονομικών συστημάτων».Κ.

2 1 πρώτα μεταπολεμικά χρόνια ως ένα βαθμό στο 19ο Συνέδριο (Οκτώβρης 1952)143 και .

τουλάχιστον για μια μεγάλη .2 1 κυρίως στο 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ (1956)144. Εξ αντικειμένου εξωράιζε τον καπιταλισμό και εμπέδωνε τη λαθεμένη αντίληψη ότι.

τα δύο συστήματα θα μπορούσαν να συνυπάρχουν και να .2 1 ιστορική περίοδο.

σε καμία περίπτωση δεν θα . με κριτήρια της καπιταλιστικής οικονομίας και όχι πάντοτε με το κριτήριο της σχεδιασμένης ισόρροπης ανόδου της κοινωνικής ευημερίας. Οι ρεαλιστικές διακρατικές διαπραγματεύσεις για την αποφυγή του. Κατ’ επέκταση στοχοποιήθηκε ποσοτικά η «ειρηνική άμιλλα» για προϊόντα της βιομηχανικής παραγωγής.2 1 συναγωνίζονται ειρηνικά μεταξύ τους145. Το ίδιο αφορά και στην αποφυγή του θερμοπυρηνικού πολέμου.

2 1 έπρεπε να οδηγήσουν σε ιδεολογικές γενικεύσεις για μία ειλικρινή και σταθερή .

για οικονομικές και εμπορικές σχέσεις ανάμεσα στα δύο κοινωνικοοικονομικά συστήματα. όπως για παράδειγμα στην 6η Ολομέλεια της ΚΕ (1949). Η υποτίμηση των δυνάμεων του ιμπεριαλισμού και η λαθεμένη εκτίμηση του χαρακτήρα ιμπεριαλιστικών οικονομικών ενώσεων.2 1 στάση των καπιταλιστικών κρατών στο ζήτημα της ειρήνης146. 2. όπου αναφέρεται: . Η συνεχής συσσώρευση και τελειοποίηση των πυρηνικών όπλων στην κούρσα των εξοπλισμών επέδρασε αρνητικά στην ήδη προβληματική στρατηγική του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος. καθώς και η υπερτίμηση των δυνάμεων του σοσιαλισμού συνέβαλαν και στην έλλειψη συνειδητοποίησης των παραγόντων και κινδύνων της καπιταλιστικής παλινόρθωσης. Το ενδεχόμενο ενός νέου παγκόσμιου πολέμου μπορούσε να προέλθει μόνο από τον ιμπεριαλισμό. ακόμα και στο ενδεχόμενο του πυρηνικού πολέμου ενάντια στο σοσιαλιστικό σύστημα. όπως ερμηνεύθηκε και υλοποιήθηκε κυρίως από το 20ο Συνέδριο. Επομένως ήταν στρατηγική όχι μόνο του ΚΚΣΕ αλλά και όλων των «ευρωκομμουνιστικών» κομμάτων. Η λαθεμένη εκτίμηση για το διεθνή συσχετισμό δυνάμεων εκφράστηκε και σε αναλύσεις του ΚΚΕ. Από την άλλη. όπως της ΕΟΚ. Σε τελευταία ανάλυση. περί πρόκλησης από το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα ενός νέου παγκόσμιου πολέμου για να καταρρεύσει παντού ο καπιταλισμός. Βεβαίως η παραπάνω αρχή. που είχε καθορίσει ο Λένιν. Πολλά τέτοια παραδείγματα αναδείχθηκαν έμπρακτα στην εξωτερική πολιτική της Σοβιετικής Ένωσης. Η παραπάνω κριτική αντιτίθεται στις αστικές και οπορτουνιστικές εκτιμήσεις περί υποκίνησης των επαναστάσεων από τη σοβιετική εξουσία. αποτελεί υποχρέωση του σοσιαλιστικού κράτους η ανοιχτή υποστήριξη των επαναστατικών κινημάτων άλλων χωρών. οι αρχές της ειρηνικής συνύπαρξης. Έτσι. μεταλλάχθηκαν και προσδόθηκε σε αυτές ιδεολογικό και στρατηγικό περιεχόμενο σε βάρος της ετοιμότητας για τη σοσιαλιστική επανάσταση. Σε όλη την μεταπολεμική περίοδο οι ιμπεριαλιστικοί πόλεμοι ήταν μια πραγματικότητα. ώστε στις ανάλογες οικονομικές και πολιτικές συνθήκες να γινόταν πραγματικότητα η σοσιαλιστική επανάσταση που θα επέβαλε την ειρήνη. ήταν η ολόπλευρη επαναστατική προετοιμασία και ετοιμότητα. ήταν πλευρά της στρατηγικής του λεγόμενου «δημοκρατικού δρόμου προς το σοσιαλισμό». η πιο συνεπής και αποτελεσματική πάλη ενάντια στους ιμπεριαλιστικούς πολέμους. όχι μόνο για τις σοσιαλιστικές χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης αλλά και για την ίδια την ΕΣΣΔ.

2 2 «Το συμπέρασμα που βγαίνει είναι ότι το στρατόπεδο της Δημοκρατίας και του Σοσιαλισμού είναι γερότερο από το στρατόπεδο του ιμπεριαλισμού. ότι το .

Σε σχέση με τη στρατηγική του ιμπεριαλισμού ενάντια στη σοσιαλιστική οικοδόμηση κομμουνιστικές ηγεσίες έδωσαν το βάρος κυρίως στο πυρηνικό πλήγμα. έγινε δυνατή η στροφή που έκαναν στη μεταπολεμική περίοδο μια σειρά χώρες από τον καπιταλιστικό δρόμο ανάπτυξης στο νέο δρόμο. το δρόμο της . καθώς και στη στερέωση της εξουσίας στις περισσότερες από αυτές. Πολωνία. Μόλοτοφ στο 19ο Συνέδριο του ΠΚΚ(μπ)/ΚΚΣΕ: «Ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος τέλειωσε με την ήττα των φασιστών επιδρομέων. η πολιτική και στρατιωτική βοήθεια της ΕΣΣΔ. πολιτική.ά.2 2 Δημοκρατικό στρατόπεδο προχωρεί συνεχώς και το μέλλον ανήκει σ’ αυτό»147. που είχαν και την αμέριστη βοήθεια – οικονομική. παρόλο που σωστά δινόταν η δυνατότητα της κοινωνικής εξέλιξης στον εναρκτήριο λόγο του Β. ούτε από το βάρος που είχε. στην κατάκτηση της εξουσίας σε 8 χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. ενώ υποτιμήθηκαν οι αντεπαναστατικές δυνάμεις στο εσωτερικό των σοσιαλιστικών κρατών (Ουγγαρία. Τσεχοσλοβακία κ.Μ. Δε βγήκαν τα αναγκαία συμπεράσματα από τις αντεπαναστατικές ενέργειες κατά των σοσιαλιστικών κρατών. επιχειρησιακή – του ιμπεριαλισμού. πράγμα που απελευθέρωσε από πολλές απόψεις τις δυνάμεις του λαϊκόαπελευθερωτικού κινήματος της Ευρώπης και της Ασίας.). ιδιαίτερα χάρη στον αποφασιστικό ρόλο της Σοβιετικής Ένωσης σ’ αυτό τον πόλεμο. Στις νέες συνθήκες που δημιουργήθηκαν.

Έτσι μπήκε η αρχή .2 2 δημιουργίας και της ανάπτυξης των λαϊκοδημοκρατικών κρατών.

ά.οπορτουνιστικών στοιχείων σε βάρος των προλεταριακών κομμουνιστικών. παρά τις ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις που ασφαλώς υπήρχαν ή και οξύνονταν. όπως επιδιώχθηκε από τη Σοβιετική Ένωση. δεν διαχωρίζεται από το σοσιαλιστικό κρατικό συμφέρον.2 2 για ένα νέο στάδιο στην ανάπτυξη του διεθνούς σοσιαλισμού»148. Αναμφίβολα. Λαθεμένη και χωρίς βάση ήταν η προσδοκία και ο στόχος να συσπειρωθούν σε σταθερή αντιιμπεριαλιστική κατεύθυνση οι «εθνικές» αστικές τάξεις των χωρών αυτών. ως αποτέλεσμα της κυριαρχίας των μικροαστικών . από το οποίο προκύπτουν κοινοί στόχοι για τα επιμέρους τμήματα του διεθνούς επαναστατικού κινήματος. και μάλιστα ως η ισχυρότερη συνιστώσα του. Η ΕΣΣΔ και τα άλλα σοσιαλιστικά κράτη διαμόρφωσαν πολιτική οικονομικής και άλλης συνεργασίας και στήριξης των νέων καθεστώτων. θεωρώντας ότι υπεράσπιζε το κρατικό της συμφέρον σε βάρος του ταξικού σε άλλη χώρα. 3. τμήμα του οποίου ήταν και η ΕΣΣΔ. Αποτελεί βασικό ζήτημα το γεγονός ότι δεν επιτεύχθηκε μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η δημιουργία της Διεθνούς οργάνωσης των Κομμουνιστικών Κομμάτων. Στο ίδιο ζήτημα. κατ’ επέκταση της ανώτερης ιδεολογικοπολιτικής και οργανωτικής του έκφρασης. Η αποκατάσταση της ενότητας του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος προϋπέθετε ανοιχτό μέτωπο με τον οπορτουνισμό και μέσα στο κάθε ΚΚ και μεταξύ των ΚΚ. οδήγησαν στην υποχώρηση της κομμουνιστικής αρχής του προλεταριακού διεθνισμού. σε συνδυασμό με τον τότε συσχετισμό δυνάμεων στο εσωτερικό των χωρών αυτών και διεθνώς.). Η αρχή του προλεταριακού διεθνισμού. Οπωσδήποτε η κρατική πολιτική ενός ΚΚ εξουσίας έχει να επιλύσει ειδικά προβλήματα στις διεθνείς σχέσεις. αλλά να ενισχυθούν οι δυνάμεις του σοσιαλιστικού προσανατολισμού. περνούσε μια μεταβατική περίοδο. αν και υπογραμμιζόταν η σημασία της διεθνούς ενότητας. Μόνο έτσι μπορούσε να επέλθει ιδεολογική και η οργανωτική ενότητα σε νέα. με στόχο να μην ενσωματωθούν στη διεθνή καπιταλιστική αγορά. η κατάκτηση της εθνικής ανεξαρτησίας αποτέλεσε για τις αποικιοκρατούμενες χώρες μια πρώτη και βασική προϋπόθεση για το ξεπέρασμα της καθυστέρησης που επικρατούσε σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής. η βιομηχανική ανάπτυξη μιας σειράς νέων κρατών. Η μεσοπρόθεσμη μη ένταξη πολλών νέων κρατών σε διεθνείς ιμπεριαλιστικούς οργανισμούς οφειλόταν κυρίως στις ανάγκες των «εθνικών» αστικών τάξεών τους να ενισχύσουν τις θέσεις τους. καθώς και με άλλα κόμματα που συμπαρατάχθηκαν με αυτό (ΚΕ Αλβανίας κ. Στην πραγματικότητα οι εξελίξεις γρήγορα οδήγησαν σε ισχυροποίηση των εγχώριων αντιδραστικών δυνάμεων. Υπερτίμηση υπήρξε και όσον αφορά στο ρόλο των λεγόμενων αδέσμευτων χωρών. αλλά και ο χαρακτήρας της. Υποτιμήθηκε η ενιαία στρατηγική του καπιταλισμού κατά των σοσιαλιστικών κρατών και του εργατικού κινήματος στα καπιταλιστικά κράτη. τις ιμπεριαλιστικές ενώσεις. αναφέρονταν διάφορες αστικές και οπορτουνιστικές κριτικές θέσεις για την ΕΣΣΔ. επαναστατική βάση. Δεν έγινε έγκαιρη και αποτελεσματική εκτίμηση της νέας κατάστασης από την ΕΣΣΔ και τα άλλα κράτη της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. στην ΕΣΣΔ και στις άλλες χώρες της σοσιαλιστικής εξουσίας. Ταυτόχρονα. τον οποίο αναθεώρησε ο λεγόμενος ευρωκομμουνισμός και τον πολέμησε ταυτόχρονα με το ΚΚ Κίνας. που δεν τα έχει μπροστά του ένα ΚΚ εκτός . Ο παραπάνω διαχωρισμός συνειδητά παραγνωρίζει το γενικό συμφέρον της διεθνούς εργατικής τάξης. Οι εξελίξεις στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα και στο ΚΚΣΕ. από το ταξικό συμφέρον της εργατικής τάξης σε κάθε μία χώρα. της Διεθνούς. αλλά από άλλη κατεύθυνση. στην έκβαση της οποίας καθοριστικό ρόλο άσκησε στη συνέχεια ο εσωτερικός συσχετισμός δυνάμεων.

Θεμελιακό ζήτημα της εξεταζόμενης περιόδου αποτελεί το γεγονός ότι το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα δεν μπόρεσε να διαμορφώσει επαναστατική στρατηγική. Αντίθετα. για παράδειγμα στην εξωτερική πολιτική. να ανάγεται σε αρχή και από αυτή την άποψη να προκαλεί σύγχυση στο διεθνές επαναστατικό κίνημα. 4. να διαβρωθεί η οργανωτική αυτοτέλεια του κομμουνιστικού κινήματος. αντιμονοπωλιακό στοιχείο της πάλης των ΚΚ. τα ΚΚ πραγματοποίησαν συμμαχίες που είχαν ως αποτέλεσμα να ισχυροποιηθούν οι μεταρρυθμιστικές θέσεις της σοσιαλδημοκρατίας μέσα στις εργατικές δυνάμεις. Η ιστορική εμπειρία έδειξε πόσο ουτοπική ήταν η αντίληψη που έβλεπε το πέρασμα στο σοσιαλισμό μέσα από τη λεγόμενη διεύρυνση της αστικής δημοκρατίας. αποσπασμένο από την πάλη για την εργατική εξουσία. Τα Κομμουνιστικά Κόμματα στις καπιταλιστικές χώρες βρέθηκαν αδύναμα απέναντι στην ευελιξία της αστικής τάξης να διαμορφώνει συμμαχίες υπεράσπισης της εξουσίας της και να αναδιατάσσει έγκαιρα τις διεθνείς συμμαχίες της. Ο στόχος για μια αντιιμπεριαλιστική . Έθεσαν ως πολιτικό στόχο τη διαμόρφωση «αντιμονοπωλιακών δημοκρατικών κυβερνήσεων». Ισχυρά κόμματα στη Δυτική Ευρώπη έφτασαν ως τη σοσιαλδημοκρατικοποίηση. που εξ αντικειμένου δεν εξυπηρετούσαν μια στρατηγική συγκέντρωσης και οργάνωσης δυνάμεων με στόχο τη γενική πλήρη σύγκρουση και ρήξη με την αστική εξουσία σε συνθήκες γενικευμένης οικονομικής και πολιτικής κρίσης στη χώρα τους. αντικειμενικά πήρε ουτοπικό χαρακτήρα. .αντιμονοπωλιακή κοινοβουλευτική κυβέρνηση. δεν συνδεόταν με το στόχο της ανατροπής της εξουσίας του κεφαλαίου. Τα υψηλά εκλογικά ποσοστά των κομμουνιστικών κομμάτων στην Ιταλία και τη Γαλλία δεν δικαίωσαν τις προσδοκίες του κοινοβουλευτικού περάσματος στο σοσιαλισμό. Γι’ αυτό και δεν πρέπει να παραγνωρίζεται η αρνητική επίδραση που ασκούσαν στο ΚΚΣΕ Κομμουνιστικά Κόμματα ισχυρών ευρωπαϊκών καπιταλιστικών κρατών. Το αντιιμπεριαλιστικό. να ενσωματωθεί το εργατικό συνδικαλιστικό κίνημα σε στρατηγικής σημασίας αστικές κυβερνητικές επιλογές και να απομαζικοποιηθεί. ήταν στρατηγική που δεν επιβεβαιώθηκε. σε τομείς που χαρακτηρίζονταν ως στρατηγικής σημασίας. που θα μπορούσε να συγκεντρώσει και να ωριμάσει δυνάμεις για την κατάκτηση της εξουσίας στις αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες. τροφοδότησαν οπορτουνιστικές παρεκκλίσεις που τελικά διάβρωσαν το κομμουνιστικό κίνημα. όμως στη διαμόρφωση της πολιτικής τους έθεταν κυβερνητικούς στόχους. πολλά Κομμουνιστικά Κόμματα ακολούθησαν το δρόμο της συνεργασίας των τάξεων και σε κοινωνικό επίπεδο. με τη μορφή του «ευρωκομμουνισμού». Μακροπρόθεσμα. Έτσι. Αντίθετα. Τα Κομμουνιστικά Κόμματα των καπιταλιστικών χωρών δεν έθεταν στα Προγράμματά τους τον σοσιαλισμό ως επίκαιρο. με τη μορφή μιας καθαρά κοινοβουλευτικής μεταρρύθμισης ή με τη μορφή του ενδιάμεσου σταδίου στην επαναστατική διαδικασία. στην οποία μπορεί να υποχρεωθεί και σε κάποιο συμβιβασμό με τον αντίπαλο. ως αποτέλεσμα διαμόρφωσης οπορτουνιστές πολιτικής.2 2 εξουσίας. δεν διαμορφώθηκαν προϋποθέσεις για την ταξική χειραφέτηση των κινημάτων διαδικασία που προετοιμάζει και διευρύνει την επαναστατική πρωτοβουλία. τους δεσμούς τους με τις λαϊκές μάζες μέχρι την εμφάνιση νέων συνθηκών όταν οι εκτεταμένες οικονομικές και πολιτικές κρίσεις θα τροφοδοτούσαν την επαναστατική μαζική λαϊκή δράση. Αυτό δε δικαιολογεί μια συγκυριακή κρατική επιλογή. στο πλαίσιο του συνδικαλιστικού κινήματος. άρα ως στρατηγικό στόχο. σε διπλωματικό ή άλλο επίπεδο. Ακόμα και ο στόχος της κοινωνικοποίησης των μέσων παραγωγής. Γενικά διακήρυσσαν την αναγκαιότητα του σοσιαλισμού.

επομένως και οι εμπειρίες του. αφού έχανε τα μέσα παραγωγής τα οποία διέθετε. ως το αποτέλεσμα της επίδρασης και της πίεσης της ιδεολογίας της αστικής τάξης σε ένα τμήμα των κομμουνιστών. που διεύρυνε τις γραμμές του εργατικού κινήματος. αντιμονοπωλιακής δράσης (περιορισμού της ασυδοσίας των μονοπωλίων). Στα ντοκουμέντα του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος η κριτική στη σοσιαλδημοκρατία εστιαζόταν σε ένα μέρος της ηγεσίας της. που ταυτιζόταν απόλυτα. σε μικροαστικές και οπορτουνιστικές πιέσεις. αν δεν ακολουθούσαν πολιτική συμμαχίας με τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα.2 2 Οι οπορτουνιστικές πιέσεις προς το κομμουνιστικό κίνημα προκλήθηκαν από διάφορους κοινωνικούς. το καθιστούν πιο ευάλωτο στην αστική επίδραση. δημοκρατικής. πολιτικούς και ιδεολογικούς λόγους. γενικότερα το μικροαστικό στοιχείο. Αποτελούν θέμα της ιστορικής έρευνας οι παράγοντες που επέδρασαν στην παραγνώριση της πείρας της Οκτωβριανής Επανάστασης. Οι ιστορικές εξελίξεις έδειξαν ότι το μεγάλο μέρος της λαϊκής βάσης των άλλων κομμάτων κερδίζεται με την όξυνση της ταξικής πάλης. Συχνά η ταξική του προέλευση. καλούνταν σε ενότητα φιλειρηνικής. Το μέτωπο αυτό εκφράσθηκε και στη Ρωσία. Στα Ντοκουμέντα των Διεθνών Διασκέψεων επισημαίνεται ο αναθεωρητισμός ως διεθνές φαινόμενο και. Επισημαίνεται ότι ο ιδεολογικός αναθεωρητισμός έχει ως αποτέλεσμα τον πολιτικό και οργανωτικό αφοπλισμό του Κόμματος. γεγονός το οποίο υποτιμήθηκε. Στον Α' Παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό Πόλεμο αντιμετωπίστηκε από τους μπολσεβίκους ως προδοσία σε βάρος της εργατικής τάξης η πολιτική της συμμαχίας της σοσιαλδημοκρατίας με την αστική τάξη. δηλαδή σε πάλη για την εργατική εξουσία σε κάθε χώρα. Το πολυάριθμο αγροτικό. Η μακρόχρονη περίοδος του αστικού κοινοβουλευτισμού με ισχυρούς μηχανισμούς ενσωμάτωσης. με ανάλογες αρνητικές συνέπειες για τον προσανατολισμό του στην εργατική τάξη. αλλά και οι σπουδές του. με αποτέλεσμα να μην εγκλωβισθούν οι επαναστατικές δυνάμεις σε στόχους και ελιγμούς των εγχώριων αστικών δυνάμεων. όχι μόνο με τις στρατηγικές επιλογές των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ. με ισχυρό ιδεολογικό μέτωπο κατά της αστικής πολιτικής και του οπορτουνισμού και ότι αυτό αφορά και την περίοδο κορύφωσης των κοινωνικοπολιτικών συγκρούσεων. Αργότερα κυριάρχησε η άποψη ότι τα Κομμουνιστικά Κόμματα δεν θα μπορούσαν να απεγκλωβίσουν τις εργατικές δυνάμεις που ακολουθούσαν τη σοσιαλδημοκρατία. άρα και το ότι είχε διευρυνθεί η κοινωνική βάση υποστήριξης των μονοπωλίων. ενώ ειδικά για τις καπιταλιστικές χώρες διακρίνονται τρεις παράγοντες: Η ύπαρξη και ο ρόλος εκτεταμένης εργατικής αριστοκρατίας. ηγεσίας και βάσης. από κοινωνική άποψη. Οι υπόλοιπες δυνάμεις της σοσιαλδημοκρατίας. . στο όνομα της «υπεράσπισης της πατρίδας». την απώλεια του ηγετικού χαρακτήρα του. Τότε τα περισσότερα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα ήρθαν σε απόλυτη ρήξη με το σύνθημα της μετατροπής του ιμπεριαλιστικού πολέμου σε εμφύλιο. ιδιαίτερα αυτό που ασχολείται με τη θεωρία. ότι θα απομονώνονταν από αυτές. Ο Λένιν άνοιξε μέτωπο με τη σοσιαλδημοκρατία σε διεθνές επίπεδο. της λεγόμενης δεξιάς. αλλά και με τις τακτικές κινήσεις τους.

Σύσκεψη του Νοεμβρίου του 1949. Ο ανταγωνισμός στο διάστημα ήταν εξ αντικειμένου αδύνατο να προσλάβει χαρακτήρα ειρηνικής άμιλλας μεταξύ των δύο αντίθετων κοινωνικοοικονομικών συστημάτων. Αθήνα. Επί προεδρίας του Τζον Φ. έχει γίνει από την αστική πολιτική οικονομία μια ορισμένη περιοδολόγηση149. σελ. εκδοτικό «Νέα Ελλάδα». σελ. 45 Η ΚΕ του ΚΚΕ (2 Ιουνίου 1943) ενέκρινε τη θέση αυτοδιάλυσης της ΚΔ. Σύσκεψη του Νοεμβρίου του 1949.Η αντίληψη του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό». Μάρτης 1951. 56 «Νέος Κόσμος».Η αντίληψη του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό». […] Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ελλάδας […] χαιρετίζει την πρωτοβουλία του προεδρείου της Εκτελεστικής Επιτροπής της.A. σελ. 99. Τον Ιούνιο του 1945 δημιουργήθηκε νέος κυβερνητικός συνασπισμός με επικεφαλής τον πρώην ηγέτη της Αντίστασης Φερούτσιο Πάρρι. Η σχετική απόφαση ανέφερε μεταξύ άλλων: «1. Σύγχρονη Εποχή. παρά και την πραγματοποίηση κοινής αμερικανοσοβιετικής πτήσης τη δεκαετία του 1980. Ζακ Ντικλό: «Ο Γαλλικός λαός δεν θα επιτρέψει αναβίωση του φασισμού!» σελ. 55 «Νέος Κόσμος».Εκτιμήσεις και συμπεράσματα από τη σοσιαλιστική οικοδόμηση στον 20ο αιώνα. Σε στιγμές που ο αιμοβόρος φασισμός […] απειλεί να δουλώσει τα πάντα […] δεν υπάρχει πιο μεγάλη υπηρεσία […] η διάλυση της Κομμουνιστικής Διεθνούς είναι σήμερα η μόνη ενδεδειγμένη πράξη σωστής μαρξιστικής πολιτικής. 1981. Πάρρι αντικαταστάθηκε από τον Ντε Γκάσπερι. 25-26 και 28. 485 47 «Απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ . 46 Ολόκληρη η απόφαση για την αυτοδιάλυση της ΚΔ στο Παράρτημα του Δοκιμίου. […] Γι' αυτό ο άξονας μαίνεται. 52 Αρχείο ΚΚΕ: Αποφάσεις του «Γραφείου Πληροφοριών» των Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων. 5ος. Στην περιοδολόγηση του ΔΟΚΙΜΙΟΥ. με επίκεντρο την ΕΣΣΔ . Ιούνιος 1951. Οι φιλειρηνικοί σκοποί της ΕΣΣΔ έρχονταν σε σύγκρουση με τους ιμπεριαλιστικούς πολεμικούς σχεδιασμούς. 147 – 148 ή 147-153 ολόκληρο το κείμενο]. σελ. Κέννεντυ. σελ. Αθήνα 2009. Σύσκεψη του Νοεμβρίου του 1949. σελ. Παλμίρο Τολιάτι. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. 50 Αρχείο ΚΚΕ: Αποφάσεις του «Γραφείου Πληροφοριών» των Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων. 49 Αρχείο ΚΚΕ: Αποφάσεις του «Γραφείου Πληροφοριών» των Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων. τ. 51 Αρχείο ΚΚΕ: Αποφάσεις του «Γραφείου Πληροφοριών» των Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων. 54 «Νέος Κόσμος». «Η κατάσταση στην Ιταλία». 16. 53 Αρχείο ΚΚΕ: Αποφάσεις του «Γραφείου Πληροφοριών» των Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων. 12. 57 Σημείωση ΔΟΚΙΜΙΟΥ: Το Ιταλικό ΚΚ μπήκε στην κυβέρνηση τον Απρίλιο του 1944 μαζί με το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα και το Σοσιαλιστικό. η οποία δεν συμπίπτει με τη γενικότερη περιοδολόγηση της ιστορίας του ΚΚΕ και των γενικότερων πολιτικών εξελίξεων. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για τις οικονομικές εξελίξεις στην Ελλάδα μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970. σελ. εκδοτικό «Νέα Ελλάδα». Στις εκλογές του Ιουνίου 1946 το ΚΚ Ιταλίας συγκέντρωσε το 19% των . τεύχος 4.Εκτιμήσεις και συμπεράσματα από τη σοσιαλιστική οικοδόμηση στον 20ο αιώνα. 44. σελ. με επίκεντρο την ΕΣΣΔ . σελ. εκδοτικό «Νέα Ελλάδα». εκδοτικό «Νέα Ελλάδα». Σύσκεψη του Νοεμβρίου του 1949. 15. τεύχος 6. τεύχος 3.22 6 ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2. 13. 25-28. Τον Νοέμβριο του 1945 ο Φ. εκδοτικό «Νέα Ελλάδα». σελ. 74 -75. οι ΗΠΑ εκπόνησαν πρωταρχικά για «εθνικό σκοπό» ειδικό πρόγραμμα με την ονομασία Σχέδιο Απόλλων που κόστιζε 24 δισ. έκδ. 76. 48 «Απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ . δολάρια. γι' αυτό οι λαοί το χαιρετούν μ' ενθουσιασμό». Επίσημα Κείμενα.[Το ΚΚΕ. Σύσκεψη του Νοεμβρίου του 1949. σελ. Απρίλιος 1951.

Σε κυβέρνηση συνασπισμού υπό τον Ντε Γκολ συμμετείχε την ίδια περίοδο και το Γαλλικό ΚΚ. 140. 2.. σελ. Αναφέρεται και στη σειρά άρθρων του Κουρτ Γκοσβάιλερ. 1998. 611. Κ. 64 «Νέος Κόσμος».22 7 μεθοδολογικά δεν θα ήταν πρόσφορο να παραλειφθούν αναφορές στην πρώτη μεταπολεμική πενταετία ή στην περίοδο της δικτατορίας.Αυγούστου 2001 έως Μάρτιο . Φυσικά λαθεμένη. Πρωτόκολλο της Πρώτης Συνόδου του Γραφείου Πληροφοριών. σελ. Κολιγιάννης: Ε! φυσικά. σχετικά με τον χαρακτήρα του Κομμουνιστικού Κόμματος: «Ερώτηση του σ. Ιουλίου . 67 Μέχρι το 1963 ονομαζόταν Ομοσπονδιακή Λαϊκή Δημοκρατία Γιουγκοσλαβίας και στη συνέχεια Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία Γιουγκοσλαβίας. Αύγουστος 1959. Ιστορία του ΚΚ των Ηνωμένων Πολιτειών. 11. Κολιγιάννης: Σε σχέση με το ερώτημα που κάνει ο σ. [Αρχείο ΚΚΕ. 65 «Νέος Κόσμος». стр. σελ.1947. Ιστορία του ΚΚ των Ηνωμένων Πολιτειών. 66 «Νέος Κόσμος». 80. το Γαλλικό ΚΚ αποπέμφθηκε από την κυβέρνηση. 5. 76]. και για να μη σταθούμε σε λεπτομέρειες είπε ότι το κόμμα νέου τύπου στις σημερινές συνθήκες σημαίνει σεχταρισμός. Μορίς Τορέζ. προκειμένου να εξαχθούν ορισμένα συμπεράσματα. τεύχ. Μάης 1959. σελ. σελ. 60-61. Βερολίνο 1956.. 1948. Τον Μάιο του 1947 ο Ντε Γκάσπερι παραιτήθηκε και στη συνέχεια σχημάτισε νέα κυβέρνηση δίχως το ΚΚ Ιταλίας. λαθεμένη θέση. όχι ότι παραδέχθηκε. 62 Ουίλλιαμ Φόστερ. σελ. πώς ο μπραουντερισμός μετεμφυτεύθηκε στην Ευρώπη». Протокол первого совещания Коминформа. Ιανουάριος 1958. 1949 . Αυτή είναι η ουσία της θέσης. Москва. που δημοσιεύτηκαν στα τεύχη. 75. σελ. 1948. Ερώτηση: Τελικά παραδέχθηκε ότι είναι λαθεμένη. 61 Ουίλλιαμ Φόστερ. . Τολιάτι διατύπωσε ορισμένες αντιρρήσεις σχετικά με το χαρακτήρα του κόμματος . το Γαλλικό ΚΚ συνέχισε να συνεργάζεται με τους σοσιαλιστές και τους χριστιανοδημοκράτες υπό τον σοσιαλιστή Φελίξ Γκουέν. Βερολίνο 1956. Ζήση Ζωγράφου: Ποιες είναι οι αντιλήψεις του σ.ДОКУМЕНТЫ И МАТЕРИАЛЫ. στο ο 3 θέμα «Η πάλη κατά του αναθεωρητισμού και σεχταρισμού και η περιφρούρηση της ενότητας του Κόμματος». την οποία παρακολούθησαν συμβουλευτικά και τα Κομμουνιστικά και Εργατικά Κόμματα των καπιταλιστικών κρατών.Ντοκουμέντα και υλικά. ψήφων. 63 «Νέος Κόσμος». αλλά δεν είπε ότι δεν συμφωνεί με τη θέση αυτή. РОССПЕН. 140]. Τον Μάιο του 1947 επί πρωθυπουργίας του Πωλ Ραμαντιέ. εμείς είπαμε ότι ο σ. θα αξιοποιηθούν τα στοιχεία που παρέχουν οι χρονολογικές σειρές δεκαετιών των οικονομικών δεδομένων και θα επισημανθούν χρονολογίες ορόσημα των οικονομικών εξελίξεων αυτής της περιόδου. Κ. Στις εκλογές που έγιναν στη Γαλλία τον Οκτώβριο του 1945 το ΚΚ Γαλλίας συγκέντρωσε το 26% των ψήφων. υπήρξε οπορτουνιστική πίεση εκ μέρους της αντιπροσωπείας του Ιταλικού ΚΚ. Μετά την παραίτηση του Ντε Γκωλ από την κυβέρνηση τον Ιανουάριο του 1946. τεύχ. Ζωγράφος. 60 Αποδείχθηκε ότι ο Μπράουντερ ήταν πράκτορας της CIA.Απρίλιο 2002. ΄Η. 59 Στη Διάσκεψη των Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων των σοσιαλιστικών κρατών (1957). 1949 . Από την άποψη των οικονομικών εξελίξεων και τάσεων η τριακονταετία 1945-1974 αποτελεί μια ιστορική ενότητα. [Σύνοδοι του Γραφείου Πληροφοριών . 58 СОВЕЩАНИЯ КОМИНФОРМА . του περιοδικού Offensiv με τίτλο: «Πριν 60 χρόνια: Η προειδοποίηση του Ντιμιτρόφ για τις ιμπεριαλιστικές μυστικές υπηρεσίες. 124.1947. 8. χωρίς να σημαίνει ότι είναι απαλλαγμένες από προβλήματα μεθοδολογικής αξιοπιστίας και συγκρισιμότητας. 611. «Εισήγηση στο 15ο Συνέδριο του ΚΚ Γαλλίας». τεύχ. σελ. Τολιάτι που εκδηλώθηκαν στη Σύσκεψη των 64 Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων στη Μόσχα. Μόσχα. Ψήφισε όλα τα ντοκουμέντα και τις θέσεις και όλα». 1998. Πρακτικά της 8ης Ολομέλειας της ΚΕ του ΚΚΕ. Νοέμβριος 1959. τεύχ. Για μια έστω σύντομη ιστορική προσέγγιση των οικονομικών εξελίξεων της εξεταζόμενης περιόδου.Φλεβάρης 1959. Χρησιμοποιούνται όσο το δυνατόν πιο επίσημα επεξεργασμένες και δημοσιοποιημένες χρονολογικές σειρές στοιχείων. εκδόσεις Ρωσική Πολιτική Εγκυκλοπαίδεια.

45-46. 2003. σελ. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. 5) ΜΑΛΕΝΚΟΦ Γ. «Ο αναθεωρητικός ¨σοσιαλισμός¨ και η Γιουγκοσλαβική πραγματικότητα». έκδ. 13. σελ.Ι.Μ. 24. σελ. τόσο η σύνδεση της Ελλάδας με την ΕΟΚ όσο και η αξιοποίηση της «αμερικάνικης βοήθειας» προκάλεσαν αντιδράσεις από τμήματα της 68 Περιοδικό Κομμουνιστική Επιθεώρηση τεύχος 2 και 3. Οκτώβριος 1952. Υπογραμμίσεις του Δοκιμίου. σελ. Βλαντιμίρ Σκρλαντ. στη μακρόχρονη αλλαγή του συσχετισμού δυνάμεων στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα. 80 Αρχείο ΚΚΕ: Έκθεση Δράσης της ΚΕ του ΚΚ (μπ) της ΕΣΣΔ στο 19ο Συνέδριο. 323. σελ. Μάης 1959.1955.Μ. 34. 6. 76 Γ.».πρόεδρος 2) ΜΠΕΡΙΑ Λ. 74 Αρχείο ΚΚΕ: Έκθεση Δράσης της ΚΕ του ΚΚ (μπ) της ΕΣΣΔ στο 19ο Συνέδριο.Μ.. τη γνωστή ως «αμερικανική βοήθεια». 84 Το ΚΚΕ. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. Η δημιουργία και εξέλιξη της ΕΟΚ αποτελεί κατάκτηση στη διαμόρφωση σταδιακά ενιαίας στρατηγικής του κεφαλαίου στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης. . Επίσημα Κείμενα. σελ. 75 Αρχείο ΚΚΕ: Έκθεση Δράσης της ΚΕ του ΚΚ (μπ) της ΕΣΣΔ στο 19ο Συνέδριο.Β. 9) ΣΑΜΠΟΥΡΟΦ Μ. Αθήνα 2009. 71 «Νέος Κόσμος». Βλαντιμίρ Σκρλαντ. 72 «Νέος Κόσμος».Φ. 85 Το ΚΚΕ. 7) ΠΟΣΠΕΛΟΦ Π. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. 81 Αρχείο ΚΚΕ: Έκθεση Δράσης της ΚΕ του ΚΚ (μπ) της ΕΣΣΔ στο 19ο Συνέδριο. ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ. σελ. 24. Επίσημα Κείμενα. (Υπογράμμιση Δοκιμίου)..Π. σελ. Σύσκεψη του Νοεμβρίου του 1949. σελ. 82 Αρχείο ΚΚΕ: Έκθεση Δράσης της ΚΕ του ΚΚ (μπ) της ΕΣΣΔ στο 19ο Συνέδριο. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ.Μ. β) Τη σύνδεση της Ελλάδας με την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ)150. εκδοτικό «Νέα Ελλάδα». σελ. 1949 . σελ. «Επιστολές των Στάλιν και Μόλοτοφ στους Γιουγκοσλάβους καθοδηγητές για τον κίνδυνο του οπορτουνισμού». Β.) ΤΗΣ ΕΣΣΔ. 11) ΓΙΟΥΝΤΙΝ Π.1955. τόμος 7ος. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. σελ. σελ. 10) ΤΣΕΣΝΟΚΟΦ Ν. 86. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. 5. εκδοτικό «Νέα Ελλάδα». 1949 . Ωστόσο. 79 Αρχείο ΚΚΕ: Έκθεση Δράσης της ΚΕ του ΚΚ (Μπ) της ΕΣΣΔ στο 19ο Συνέδριο έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. 48. 77 Αρχείο ΚΚΕ: Έκθεση Δράσης της ΚΕ του ΚΚ (μπ) της ΕΣΣΔ στο 19ο Συνέδριο. 8) ΡΟΥΜΙΑΝΤΣΕΦ Α. 5. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. τόμος 7ος. 83 19ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΚΚ (Μπ. εκδοτικό της ΚΕ του ΚΚΕ. Σύσκεψη του Νοεμβρίου του 1949.Μ. 65. 6) ΜΟΛΟΤΟΦ Β. 25. Σύγχρονη Εποχή. Μάης 1959. 78 Αρχείο ΚΚΕ: Έκθεση Δράσης της ΚΕ του ΚΚ (μπ) της ΕΣΣΔ στο 19ο Συνέδριο. 59. τεύχ. «Ο αναθεωρητικός ¨σοσιαλισμός¨ και η Γιουγκοσλαβική πραγματικότητα». 70 Αρχείο ΚΚΕ: Αποφάσεις του «Γραφείου Πληροφοριών» των Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων.Ν. 108. 35. τεύχ. 90. σελ. Έκθεση δράσης της ΚΕ του ΚΚ(μπ) της ΕΣΣΔ στο 19ο Συνέδριο.22 8 Στο παρόν κεφάλαιο γίνεται ιδιαίτερη αναφορά σε δυο ειδικά οικονομικά θέματα: α) Την εισροή ξένων κεφαλαίων με στόχο την μεταπολεμική ανασυγκρότηση. 3) ΚΑΓΚΑΝΟΒΙΤΣ Λ. 113-145 και 138-141. Μάλενκοφ. σελ. 102. 80. Σύγχρονη Εποχή. εκδοτικό της ΚΕ του ΚΚΕ. με επίκεντρο την ΕΣΣΔ – Η αντίληψη του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό. σελ. σελ. έκδ. Αθήνα 1995. 4) ΚΟΥΣΙΝΕΝ Ο.Ζ. 69 Αρχείο ΚΚΕ: Αποφάσεις του «Γραφείου Πληροφοριών» των Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων. 73 Απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ – Εκτιμήσεις και συμπεράσματα από τη σοσιαλιστική οικοδόμηση στον 20ο αιώνα. σελ. Αθήνα 1995. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. 326. Η κυρίαρχη αστική πολιτική στην Ελλάδα από πολύ νωρίς επέλεξε στρατηγικά την ένταξή της στην ΕΟΚ. Στην απόφαση αναφέρεται: «Να ανατεθεί η τροποποίηση του προγράμματος του κόμματος σε μια Επιτροπή από τους παρακάτω συντρόφους: 1) ΣΤΑΛΙΝ Ι.

από το βιβλίο Stalin wollte ein anderes Europa . σελ. επικεφαλής του Λαϊκού Επιτροπάτου Εσωτερικών (NKVD) από το 1938 έως το 1946.π. 215. «Μορφωτικές Εκδόσεις». Τον Ιούνιο του 1953 ο Μπέρια συνελήφθη και δικάστηκε ως πράκτορας του ιμπεριαλισμού. 102 Υλικά της Πανελλαδικής Συνδιάσκεψης 15. Auferstanden aus Ruinen . Βεβαίως προκάλεσαν και την αντίθεση του ΚΚΕ και του σύμμαχου σχήματος. σελ.8ος. 90 ό.Über das revolutionäre Erbe der DDR. Hannover. Ιούλιος 1955. σελ 384. 94 Η 7η Ολομέλεια της ΚΕ (1957).Moskaus Außenpolitik 1940-1968 [Ο Στάλιν ήθελε μια άλλη Ευρώπη . 22/6/1956. τόμος V . Το δικαστήριο τον καταδίκασε σε θάνατο για προδοσία. 1956. τόμος V . 97 Περιοδικό Νέος Κόσμος. 91 «Νέος Κόσμος». 12. 1960. αλλά από τη σειρά δημοσίευσης των ντοκουμέντων πιθανότερη φαίνεται να είναι η 5η Μαρτίου. από τη σκοπιά των λαϊκών συμφερόντων. 2. 92 Το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ. Βερολίνο 2003. τακτικό μέλος του ΠΓ από το 1946. Η «ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ» Η άμεση στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ και η ανάγκη σταθεροποίησης του καπιταλιστικού συστήματος στην Ελλάδα οδήγησαν και στην ένταξη της Ελλάδας στα προγράμματα της «Αμερικανικής βοήθειας» («δόγμα Τρούμαν» και «Σχέδιο Μάρσαλ»). 384. Die Entfaltung des Revisionismus …[Η εξάπλωση του ρεβιζιονισμού…] Offensiv (Hrsg). «Μορφωτικές Εκδόσεις». Απρίλης-Μάης του 1956.22 9 αστικής τάξης. καθώς και ότι επιχείρησε να προσεγγίσει τον Τίτο. 41-44. σελ. τεύχ. 100 Εκλογή Έργων του Μάο Τσε Τουνγκ . σ. Αθήνα 1977. «ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ». στέλεχος του ΠΚΚ(μπ) της ΕΣΣΔ. σελ.Η εξωτερική πολιτική της Μόσχας 1940-1968]. Απρίλης 1953. σελ 384. 1960. 89 Ντοκουμέντο του ρωσικού «Κέντρου Φύλαξης Σύγχρονων Ντοκουμέντων».B. 79. τ. Η 5η Ολομέλεια της ΚΕ (30-31 Γενάρη του 1949) στην εισήγηση και το κλείσιμο του Νίκου Ζαχαριάδη. . Januar 2000. 96 Εφημερίδα “Bayrisches Volks-Echo”. 67. για υπονόμευση της Σοβιετικής εξουσίας. δεύτερο μέρος. 82. Η ακριβής ημερομηνία δεν υπάρχει. ότι αποσκοπούσε στην παλινόρθωση του καπιταλισμού. 1959 99 Εκλογή Έργων του Μάο Τσε Τουνγκ . «Μορφωτικές Εκδόσεις». Εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή». Επίσης την περίοδο 1946 -1953 διατέλεσε πρώτος αντιπρόεδρος του Υπουργικού Συμβουλίου της ΕΣΣΔ. σχετικά με το σχέδιο Μάρσαλ. Κρίθηκε υπεύθυνος για την αποδιοργάνωση της άμυνας του Καυκάσου στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αθήνα 1977. Εκτελέστηκε στις 23 Δεκεμβρίου 1953. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. 8. της ΕΔΑ. σελ. Peking: Foreign Languages Press. Εκλέχτηκε αναπληρωματικό μέλος του ΠΓ της ΚΕ του ΠΚΚ(μπ) το 1938 . σελ 416-417. σελ 382. 98 Μετάφραση από την μπροσούρα «The Historical Experience of the Dictatorship of the Proletariat». 95 «Ιστορία του ΚΚΣΕ». αναφέρει: 86 Ο Λαβρέντι Μπέρια (1899-1953) υπήρξε μέλος των μπολσεβίκων από το 1917. Τολιάτι. «Οι νέες προοπτικές που ανοίγονται στους λαούς απ΄ τη σταθεροποίηση ενός παγκόσμιου σοσιαλιστικού συστήματος». 861-865. 101 Εκλογή Έργων του Μάο Τσε Τουνγκ . . σελ. Π. 829. Αθήνα 1977. σελ. 93 Το ΚΚΕ-Επίσημα Κείμενα. 49. «ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ». σελ 384.16 Ιούλη 1995 «Εκτιμήσεις και προβληματισμοί για τους παράγοντες που καθόρισαν την ανατροπή του σοσιαλιστικού συστήματος στην Ευρώπη». εκδόσεις Ζώγια. Edition Ost. τόμος V . σελ. σελ. 4-5. 87 «Νέος Κόσμος». για να συνωμοτήσουν από κοινού. Κατηγορήθηκε για συνεργασία με τις βρετανικές μυστικές υπηρεσίες. από το Kurt Gossweiler. σ. 8. 88 «Ιστορία του ΚΚΣΕ».

49. ΚΕ Γουατεμάλας. 114 Ντοκουμέντα των Συσκέψεων των αντιπροσώπων των κομμουνιστικών και εργατικών κομμάτων στη Μόσχα το Νοέμβριο του 1957 και το Νοέμβριο του 1960.Εκτιμήσεις και συμπεράσματα από τη σοσιαλιστική οικοδόμηση στον 20ο αιώνα.Εκτιμήσεις και συμπεράσματα από τη σοσιαλιστική οικοδόμηση στον 20ο αιώνα. 17-18. ΚΚ Βολιβίας. ΛΣΚ Δομικανικής Δημοκρατίας.23 0 «…Ο Βορειοαμερικάνικος ιμπεριαλισμός που βρίσκεται επικεφαλής του κεφαλαιοκρατικού κόσμου κάνει απελπιστικές προσπάθειες να ξεπεράσει και να απομακρύνει τις ανυπέρβλητες δυσκολίες και αντιθέσεις που τον κατατρώγουν.Μάης 1956. με επίκεντρο την ΕΣΣΔ . ΚΚ Ιορδανίας.Εκτιμήσεις και συμπεράσματα από τη σοσιαλιστική οικοδόμηση στον 20ο αιώνα. του Λαϊκού Επαναστατικού Κόμματος της Μογγολίας. ΚΚ Ελλάδας. ΚΚ Ιράκ. 110 Πήραν μέρος αντιπροσωπείες: του Κόμματος Εργασίας της Αλβανίας. Ιταλικό ΚΚ. Πολιτικές και Λογοτεχνικές Εκδόσεις. 4-5. 78. ΚΚ Βενεζουέλας.Μάης 1956. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. ΚΚ Δανίας. σελ. με επίκεντρο την ΕΣΣΔ . Απρίλης . του Κόμματος Εργαζομένων του Βιετνάμ. σελ. τεύχ. 24. Πολιτικές και Λογοτεχνικές Εκδόσεις. ΚΚ Αυστρίας. Ισπανικό ΚΚ. 112 Ντοκουμέντα των Συσκέψεων των αντιπροσώπων των κομμουνιστικών και εργατικών κομμάτων στη Μόσχα τον Νοέμβριο 1957 και τον Νοέμβριο 1960. Στη Διάσκεψη δεν πήρε μέρος η Ένωση Κομμουνιστών Γιουγκοσλαβίας. Για το ίδιο ζήτημα. του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας. 1961. ΚΛΠ Κόστα- . ελπίζοντας έτσι να μαλακώσει τις δικές του οικονομικές δυσκολίες…. ΕΚ Γιουγκοσλαβίας. 109 Περιοδικό «Νέος Κόσμος». ΚΚ Βουλγαρίας. του Ενιαίου Σοσιαλιστικού Κόμματος της Γερμανίας. με επίκεντρο την ΕΣΣΔ . ΕΠΚ Καναδά. με επίκεντρο την ΕΣΣΔ .Η αντίληψη του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό. ΚΚ Αλγερίας. σελ. του Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος της Ουγγαρίας. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. ΚΚ Αργεντινής. 113 Ντοκουμέντα των Συσκέψεων των αντιπροσώπων των κομμουνιστικών και εργατικών κομμάτων στη Μόσχα το Νοέμβριο του 1957 και το Νοέμβριο του 1960. ΚΚ Αυστραλίας.Η αντίληψη του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό. 105 Απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ . του Κομμουνιστικού Κόμματος της Βουλγαρίας. ΚΚ Μεγάλης Βρετανίας.Εκτιμήσεις και συμπεράσματα από τη σοσιαλιστική οικοδόμηση στον 20ο αιώνα. Γαλλικό ΚΚ. σελ. του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης και του Κομμουνιστικού Κόμματος της Τσεχοσλοβακίας. Απρίλης . 17. ΚΚ Βραζιλίας. ΚΚ Κεϋλάνης. 48. 111 Ντοκουμέντα των Συσκέψεων των αντιπροσώπων των κομμουνιστικών και εργατικών κομμάτων στη Μόσχα το Νοέμβριο του 1957 και το Νοέμβριο του 1960. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. 35. σελ.Η αντίληψη του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό. Πολιτικές και Λογοτεχνικές Εκδόσεις. ΚΚ Ινδονησίας. 18. χωρίς να 103 Απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ . Οι προσπάθειές του συγκεντρώνονται πρώτα απ’ όλα στα παρακάτω α) στο να εξασφαλίσει με το σχέδιο Μάρσαλ τις παγκόσμιες αγορές.Η αντίληψη του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό. ΚΕ Κορέας. Γερμανικό ΚΚ. τεύχ. με επίκεντρο την ΕΣΣΔ . σελ. 4-5. η εισήγηση για την κατάσταση στην Ελλάδα στην 7η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ (14-18 Μάη του 1950) εκτιμά: «…. ΚΚ Ισραήλ.50. ΚΚ Κίνας. Πολιτικές και Λογοτεχνικές Εκδόσεις.Η αντίληψη του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό. του Κόμματος Εργασίας της Κορέας. 106 Απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ . σελ. 36. ΚΚ Ιαπωνίας. σελ.Εκτιμήσεις και συμπεράσματα από τη σοσιαλιστική οικοδόμηση στον 20ο αιώνα. ΚΚ Κολομβίας. σελ. 1961. 115 Τα κόμματα που συμμετείχαν ήταν τα εξής: ΚΕ Αλβανίας.»151. του Εργατικού Κόμματος της Ρουμανίας. 108 Περιοδικό «Νέος Κόσμος». ΚΚ Βελγίου. ΚΕ Βιετνάμ. ΚΕ Ελβετίας. 104 Απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ . 1961. 1961. σελ. ΚΚ Ινδιών. του Ενιαίου Εργατικού Κόμματος της Πολωνίας. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. 20-21. σελ.Μπορούμε να βγάλουμε το συμπέρασμα ότι η μαρσαλοποιημένη Ελλάδα έχει μια βιομηχανία που ακριβώς χάρη στην αγγλοαμερικάνικη «βοήθεια». ΚΚ Ισημερινού. 60. 18. 107 Απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ . έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. ΕΣΚ Γερμανίας.

ΚΚ Ιορδανίας. ΚΚ Σοβιετικής Ένωσης. Λιβανέζικο ΚΚ. ΚΚ Γουατεμάλας. Γερμανικό ΚΚ. ΚΚ Ταϋλάνδης. Βουλγάρικο ΚΚ. ΚΚ Συρίας. Κόμμα Ρουμάνων Εργαζομένων. ΚΚ Παραγουάης. 1. Ιούλης 1969. ΚΚ Αυστρίας. Τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1950 αποτελούν συνέχεια της οικονομικής πολιτικής που στηρίχθηκε στην αμερικανική βοήθεια του αρχικά τετραετούς Ρίκα. ΚΚ Αγίου Μαρίνου. Ντωμπίνσκυ. ΚΚ Ελλάδας. 121 Περιοδικό Νέος Κόσμος. ΚΚ Τουρκίας. ΚΚ Πουέρτο Ρίκο.Σ. τεύχ. ΚΚ Κόστα Ρίκα. ΠΕΕΚ (Πολωνία). ΚΚ Ισημερινού. ΚΚ Ουρουγουάης. 24. ΚΚ Γουαδελούπης. ΚΚ Συρίας. το Χαμπάροφσκ. 8. 103-132. Πολιτικές και Λογοτεχνικές Εκδόσεις. σελ. ΕΣΚ Δυτικού Βερολίνου. ΚΚ Φιλανδίας. ΚΚΣΕ. τεύχ. ΚΚ Χιλής. η οποία συμμετείχε στη δεύτερη Διάσκεψη του Νοεμβρίου του 1957. ΛΕΚ Μογγολίας. σελ. ΚΚ Παραγουάης. ΚΚ Νικαράγουας. Λαϊκό Επαναστατικό Κόμμα Μογγολίας. ΚΚ Μεξικού. ΚΚ Νιγηρίας. ΛΣΚ Κούβας. ΚΚ Νορβηγίας. Αστάφυεφ . 41. ΚΚ Χιλής. σελ.Μ. ΚΚ Ονδούρας. 13 117 Δεν πήρε μέρος η Ένωση Κομμουνιστών της Γιουγκοσλαβίας. η Καμτσιάτκα και άλλα μέρη είναι εδάφη της Σοβιετικής . 8.Α. εκδόσεις «Πλανήτης» Αθήνα. ΕΕΚ Πολωνίας. σελ. ΚΚ Αργεντινής. ΚΚ Ιράκ. 7. ΕΣΚ Γερμανίας. ΚΚ Σαλβαδόρ. σελ. ΚΚ Ονδούρας. ΚΚ Δανίας. ΚΚ Ολλανδίας. Αύγουστος 1963. ΚΚ Κεϋλάνης. ΚΚ Ινδίας. ΚΚ Λεσότου. ΚΚ Νορβηγίας.23 1 πλησιάσει το προπολεμικό επίπεδο πήρε τον κατήφορο και η περιβόητη «εκβιομηχάνιση» που θα μας έφτιαχναν οι αμερικάνοι αποδείχτηκε μια απάτη…»152 Ενώ σε άλλο σημείο αναφέρει: « …Αυτή η ανασυγκρότηση είναι βασικά αεροδρόμια. ΚΚ Περού. ΚΚ Ουρουγουάης. 31. 7. Επίσης πήραν μέρος ως παρατηρητές και εξέθεσαν τις απόψεις τους αντιπροσωπείες του ΚΚ Κούβας και του Αριστερού ΚόμματοςΚομμουνιστών Σουηδίας. Γενάρης 1959. Ισπανικό ΚΚ. ΛΚ Παναμά. 133-157. ΑΚΕΛ. καθώς και το ΚΚ Ισπανίας. ΚΚ ΗΠΑ. ΚΚ Λουξεμβούργου. Γαλλικό ΚΚ. τεύχ. 119 Περιοδικό Νέος Κόσμος. ΚΚ Σουηδίας. 46. 116 Ντοκουμέντα των Συσκέψεων των αντιπροσώπων των κομμουνιστικών και εργατικών κομμάτων στη Μόσχα το Νοέμβριο του 1957 και το Νοέμβριο του 1960. το ΚΕ Κορέας. ΚΚ Περού. ΚΚ Τσεχοσλοβακίας. σελ. από το βιβλίο «Η εξωτερική πολιτική της Κίνας» των Γκ. ΚΚ Ισραήλ. 1961. το ΚΚ Βιετνάμ. σελ. ΚΚ Μεγάλης Βρετανίας. που βούτηξε στην πείνα και το αίμα το λαό…»153. 124 Χρονικό του διεθνούς εργατικού κινήματος-1963. ΣΕΚ Ουγγαρίας. ΚΚ Τουρκίας. 122 Μ. Βερολίνο 1964. ΚΚ Τυνησίας. ΚΚ Μαρτινίκας. ΚΚ Σουδάν. ΚΚ Αγίου Μαρίνου. ΚΚ Νότιας Αφρικής. 7. Κόμμα Σοσιαλιστικής Πρωτοπορίας Αλγερίας. Ιούλης 1969. 1975. λιμάνια. ΚΚ Ιρλανδίας. η Ένωση Κομμουνιστών Γιουγκοσλαβίας και το ΚΕ Αλβανίας. 126 Περιοδικό «Νέος Κόσμος». ΣΕΚ Ουγγαρίας. ΚΚ Βελγίου. 31. Ιταλικό ΚΚ. ΚΚ Λιβάνου. Από το πώς ξοδεύτηκαν τα 3610 εκατομμύρια δολάρια φαίνεται και οι συνέπειες που έχει αυτή η «βοήθεια» στο λαό μας…Η κυριότερη συνέπεια της αγγλοαμερικάνικης «βοήθειας» είναι το μεταδεκεμβριανό μοναρχοφασιστικό καθεστώς. σελ. ΚΚ Αϊτής. σελ. Αύγουστος 1963. ΚΚ Μαρόκου. ΚΚ Παναμά. ΚΚ Τσεχοσλοβακίας. 120 Περιοδικό Νέος Κόσμος. ΚΚ Λουξεμβούργου. ΚΚ Κολομβίας. ΚΚ Τυνησίας. ΚΚ Ρεουνιόν. ΚΚ Άγιου Δομίνικου. τεύχ. ΚΚ Ελβετίας. ΚΚ Φινλανδίας. Ρουμάνικο ΚΚ. ΚΚ Γουιάνας. 127 Ήδη το 1964 ο Μάο δήλωνε ότι «πριν από εκατό περίπου χρόνια η περιοχή ανατολικότερα από τη Βαϊκάλη έγινε έδαφος της Ρωσίας και από την εποχή εκείνη το Βλαδιβοστόκ. Β. ΚΚ Μαρόκου. Στη Σύσκεψη δεν πήραν μέρος το ΚΚ Κίνας. ΚΚ Βολιβίας. τεύχ. ΚΚ Ιράν (Τουντέχ). Καπίτσα. Πορτογαλικό ΚΚ. ΚΚ Βενεζουέλας. τεύχ. ΚΚ Ανατολικού Πακιστάν. 118 Στη Σύσκεψη συμμετείχαν αντιπροσωπίες 75 Κομμάτων: ΚΚ Αυστραλίας. ΚΚ Καναδά. ΚΚ Βόρειας Ιρλανδίας. 98 (στα ρωσικά). Ιούλης 1969. ΚΚ Μαλαισίας. δύο κόμματα που βρίσκονταν στην παρανομία και τα ονόματα τους δεν αναφέρθηκαν για λόγους περιφρούρησης. δρόμοι για πολεμικούς σκοπούς. ΚΚ Βραζιλίας. «Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας». 123 Περιοδικό «Νέος Κόσμος». 125 Περιοδικό «Νέος Κόσμος». Πορτογαλικό ΚΚ. 84. σελ. Μόσχα. ΚΚ Νέας Ζηλανδίας. ΚΚ Μεξικού.

Επιλογή Έργων του Μάο Τσε Τουνγκ . Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία ο κόσμος χωριζόταν σε 3 ομάδες κρατών. Ινστιτούτο Μ-Λ μελετών της ΚΕ του ΚΕΑ. σελ. [βλ. 109. 7. της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής. 131 Ο ίδιος ο Μάο αναφέρει ότι: «Αυτοί που το έσκασαν για την Ταϊβάν ήταν το ένα δέκατο του Κουόμιντανγκ ενώ αυτοί που παρέμειναν στην κυρίως χώρα τα εννέα δέκατα. οι ΗΠΑ και η ΕΣΣΔ. σελ. 133 Μάο Τσε Τουνγκ. τεύχ. Από το Σεπτέμβριο του 1964 στις εργασίες οργάνων του ΣΟΑ συμμετείχε και η Γιουγκοσλαβία. το οποίο ήταν προσανατολισμένο σε στρατιωτικές δαπάνες. Στη δεύτερη ομάδα περιλαμβάνονταν η Ιαπωνία. ανεξάρτητα από το κοινωνικοπολιτικό τους σύστημα. 9. «Η δημοκρατική δικτατορία του λαού». V. τομ. Αθήνα 1964. περιοδικό «Νέος Κόσμος». σελ. «Ο ρόλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας στον Εθνικό Πόλεμο». Το . Ιστορικές Εκδόσεις. 11. 135 Περιοδικό Νέος Κόσμος. είναι πολύ μεγάλο ακόμα και αναλογικά προς το ύψος του συνολικού αμερικανικού προγράμματος για τα ευρωπαϊκά κράτη156. Δύο φίλοι λαοί – από το πολιτικό ημερολόγιο και άλλα ντοκουμέντα για τις αλβανοελληνικές σχέσεις 1941-1984. 9ος . σελ.Απρίλιος 1952)154. 128 «Ένας συνοριακός πόλεμος ανάμεσα στην Κίνα και την ΕΣΣΔ θα ξεσπάσει νωρίτερα απ’ ότι ένας πόλεμος με τις ΗΠΑ. Νοέμβρης 1961. 45. οι αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες της Δυτικής Ευρώπης και τα σοσιαλιστικά κράτη της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης. Κάλμπε. Βουλγαρία. 11. τεύχ.23 2 «Σχεδίου Μάρσαλ» (Απρίλιος 1948 . 138 Το ΚΚΕ – Επίσημα Κείμενα. Το πρόγραμμα του «Δόγματος Truman» είχε προηγηθεί του «Σχεδίου Μάρσαλ». δολ. Νοέμβρης 1961. Στην πρώτη ομάδα περιλαμβάνονταν ως «δυο υπερδυνάμεις». σελ. Βερολίνο 1981. 136 Περιοδικό Νέος Κόσμος. Το σύνολο των κεφαλαίων που εισέρρευσαν. 137 Περιοδικό Νέος Κόσμος. τεύχ. που «ηγεμόνευαν» τον κόσμο. 2002. το 1950 η νεοσυσταθείσα Γερμανική Λαοκρατική Δημοκρατία και το 1962 η Μογγολία. Επίσης σύμφωνα με αυτή τη θεωρία η βασική αντίθεση που διαπερνούσε τις διεθνείς σχέσεις δεν ήταν ανάμεσα στο σοσιαλισμό και τον καπιταλισμό αλλά ανάμεσα στην «ηγεμονία» και την «εθνική ανεξαρτησία».MSA). Πρέπει να κάνουμε απολογισμό του παρελθόντος μας από τον Κομφούκιο ως τον Σουν ΓιατΣεν. 129 Επρόκειτο για αντιεπιστημονική θεωρία του ΚΚ Κίνας και του μαοϊκού ρεύματος των δεκαετιών του 1960 και 1970. 108. το οποίο παρατάθηκε περιορισμένα και για το οικονομικό έτος 1952-1953. είτε με τη μορφή της δωρεάν οικονομικής βοήθειας είτε με τη μορφή των πιστώσεων. Οι παρακάτω πίνακες είναι ενδεικτικοί: Αμερικανική βοήθεια προς την Ελλάδα (σε εκατ. Στην τρίτη ομάδα η Κίνα και οι χώρες της Ασίας. Σε αυτό προσχώρησε τον ίδιο χρόνο η Αλβανία. σελ 83-86. Οκτώβριος 1938). τ. σελ 21. Ιστορικές Εκδόσεις. τεύχ. 130 «Η σύγχρονη Κίνα είναι το προϊόν όλης της προγενέστερης ανάπτυξης της Κίνας. Τίρανα 1985. 309. σελ 416]. Θα βρούμε σ’ αυτό ένα μεγάλο στήριγμα για να διευθύνουμε το σύγχρονο κίνημα» (Μαο Τσε Τουνγκ . «Ενάντια στους διασπαστές. Σεπτέμβρης 1964. συλλογική εργασία με επικεφαλής τον Ε. ενώ πιστώσεις των ΗΠΑ προς την Ελλάδα συνεχίστηκαν σε όλη τη δεκαετία του 1950. 140 Η συνδιάσκεψη έξι κρατών (ΕΣΣΔ. Μορφωτικές Εκδόσεις. 132 Μάο Τσε Τουνγκ. σελ 21. σελ. οφείλουμε να αφομοιώσουμε όλα αυτά τα πλούτη. Αθήνα. κυρίως μέσω του προγράμματος του Οργανισμού Αμοιβαίας Ασφάλειας155 (Mutual Security Agency . Αθήνα 1977.) 157 Ένωσης. [βλ. εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή. Εμείς δεν έχουμε παρουσιάσει ακόμα το λογαριασμό σχετικά με αυτόν τον κατάλογο». 112. «Η δημοκρατική δικτατορία του λαού».150]. Ρουμανία και Τσεχοσλοβακία) στη Μόσχα (5-8 Ιανουαρίου 1949) κατέληξε στην ίδρυση του Συμβουλίου Οικονομικής Αλληλοβοήθειας(ΣΟΑ).» Πηγή: «Ιστορία της σοσιαλιστικής κοινότητας». 94-95 και 103-107. 139 Ενβέρ Χότζα. Ουγγαρία. Ιούλης 1964. Αθήνα 1964. σελ. 11. τεύχ. 134 Περιοδικό «Νέος Κόσμος». Αυτοί οι τελευταίοι αναμορφώνονται από εμάς αυτή είναι μια περίπτωση ενότητας των αντιθέτων κάτω από νέες συνθήκες». ανεξάρτητα από το κοινωνικοπολιτικό τους σύστημα. Νοέμβρης 1961.Για την ενότητα του κομμουνιστικού κινήματος». Πολωνία.

εμπνέοντάς του εμπιστοσύνη προς τον ανθρωπισμό της αστικής τάξης και να το κάνει παιχνιδάκι στα χέρια της μυστικής διπλωματίας των εμπόλεμων χωρών.) 158 Οκτ. 1957-1966. 28. Ι. λόγω των πλεονεκτημάτων που κατείχε στο διεθνές εμπόριο μέσω της Κοινοπολιτείας. Τσερνιένκο. καθώς υπάρχει η ανάγκη εμπεριστατωμένης μελέτης. 145 Χαρακτηριστική είναι η πολύ μεταγενέστερη τοποθέτηση του Κ.50 . Νορβηγία. να διαφθείρει το προλεταριάτο.48 . Βασίλειο. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. δολ. κυριαρχεί το Ην. με όλους εκείνους που έταξαν σκοπό τους να εργαστούν ειλικρινά για μια ειρήνη σταθερή.6η Ολομέλεια της ΚΕ. σελ. Αθήνα 1965. εκδοτικό της ΚΕ του ΚΚΕ. τόμος 26. 141 Εφημερίδα Η Αυγή. μέρος πρώτο εκδόσεις «Ζώγια». Ομιλίες και άρθρα. Τον επιβάλλει η ζωτική ανάγκη των λαών να ενωθούν για ειρηνικούς σκοπούς.49 . 1944 1947 1948 1949 1950 1951 1952 ΣΥΝΟ Ιούν. Σουηδία. Λένιν. εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή. σελ. 143 Έκθεση δράσης της ΚΕ του ΚΚ(μπ) στο 19ο Συνέδριο. «Η Συνδιάσκεψη των τμημάτων εξωτερικού του ΣΔΕΚΡ». Δανία. 1980. σελ. . 146 Όπως έγραψε ο Λένιν: «Η προπαγάνδιση της ειρήνης που δεν συνοδεύεται με έκκληση για επαναστατική δράση των μαζών. 150 Στη μεταπολεμική περίοδο αναπτύσσεται εκ νέου η τάση απελευθέρωσης του εμπορίου και γενικότερα η τάση απελευθέρωσης της κίνησης κεφαλαίων και εργατικού δυναμικού.53 ΛΟ 1947 ΣΟΑ δεν αποτελεί αντικείμενο του παρόντος Δοκιμίου. Αθήνα. που τοποθετεί την περίοδο της ανάπτυξης (1957) μέχρι την κρίση του 1974. ως περίοδο προσαρμογής της οικονομίας. 12. Ελβετία. 166]. η οποία είχε ανασταλεί εξ αιτίας των δυο παγκοσμίων πολέμων και της μεγάλης οικονομικής κρίσης του μεσοπολέμου. 10 Μαρτίου 1976.51 . 142 Εφημερίδα Η Αυγή. ως περίοδο της νομισματικής σταθερότητας και της ανάπτυξης και 1967-1974 ως περίοδο της δικτατορίας. σελ. στη σημερινή στιγμή μπορεί μόνο να σπείρει αυταπάτες. Πορτογαλία. 13. δημοκρατική». Ειδικότερα όμως πρόδρομος της ΕΟΚ είναι η Ευρωπαϊκή Κοινοπραξία Άνθρακα και Χάλυβα (η συμφωνία ίδρυσης της υπογράφηκε στο . που την χαρακτηρίζει ως μεταπολεμική πληθωριστική περίοδο. [Β. Γερμανία και Γαλλία. Πρόδρομος τόσο της ΕΖΕΣ όσο και της ΕΟΚ ήταν η διαμόρφωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης Πληρωμών (ΕΕΠ) το 1950. Η χώρα μας είναι πρόθυμη για πλατιά και εποικοδομητική συνεργασία με χώρες άλλου κοινωνικού συστήματος. [Κονσταντίν Τσερνιένκο. 9 Φεβρουαρίου 1975.52 . έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. Έτσι ηγήθηκε μιας πιο χαλαρής τελωνειακής ένωσης με Αυστρία. Άπαντα . 147 Αρχείο ΚΚΕ . το οποίο. Η ΕΖΕΣ (έναρξη ισχύος της συμφωνίας 1η Ιουλίου του 1960) είναι η απάντηση του Ηνωμένου Βασιλείου στην ΕΟΚ. για να απομακρύνουν από κοινού την απειλή μιας θερμοπυρηνικής σύγκρουσης. ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΣΕ που έγραψε: «Ένας τέτιος συνασπισμός δεν είναι ουτοπία. σελ. 93]. σελ. 1985. 144 20ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ. δίκαιη. Παρόμοια είναι η περιοδολόγηση του καθηγητή Κ. 149 Η μελέτη της Τράπεζας της Ελλάδος ακολουθεί την εξής περιοδολόγηση: 19441952.23 3 * Χωρίς δάνεια Συνολική αμερικανική βοήθεια προς την Ελλάδα* στα έτη 1944-1953 (σε εκατ. αρχικά δεν έβλεπε θετικά μια διακρατική τελωνειακή συμφωνία με τις ανταγωνίστριες Δ. Η ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (ΕΟΚ) (1957) καθώς και της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελευθέρων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ) (1960) συνιστούν δυο διαφορετικές διακρατικές συμφωνίες ανταπόκρισης στην τάση κυρίως της απελευθέρωσης του εμπορίου. Δρακάτου. 1953-1956. εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή. Ιδιαίτερα είναι βαθιά λαθεμένη η σκέψη για τη δυνατότητα μιας λεγόμενης δημοκρατικής ειρήνης χωρίς μια σειρά επαναστάσεις». . με βάση τις αποφάσεις του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ. 148 19ο Συνέδριο του ΚΚ(Μπ) της ΕΣΣΔ. 35-37. Στην ΕΖΕΣ.

23 4 Οικονομική βοήθεια και βοήθεια περίθαλψης --Δόγματος Truman (AMAG) Μεταουνρική βοήθεια 28. τάχθηκε ενεργητικά υπέρ της σύνδεσης της Ελλάδας με την ΕΟΚ. 153 Αρχείο ΚΚΕ . 154 Η κατευθυντήρια γραμμή του «Σχεδίου Μάρσαλ» εκφωνήθηκε από τον στρατηγό και Υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ Τζορτζ Μάρσαλ στις 5 Ιουνίου 1947. ο οποίος προέβλεπε 4ετές πρόγραμμα βοήθειας προς τις παραπάνω Ευρωπαϊκές χώρες.8 Παρίσι στις 18 Απριλίου 1951). 1950.8 (post-UNRRA) Βοήθεια αμερ.1 --- --- --- --- --- --- 28.5η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ.7η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ.ΔΟΣ . σ. την 1η Ιουλίου του 1968. επί προεδρίας του Τζων Φ. 112. 6 6. Κέννεντι. Τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου του 1958. η οποία υπογράφτηκε στις 25 Μαρτίου του 1957 από τα κράτη: Γαλλία. που αργότερα εξελίχθηκε σε μόνιμο οργανισμό με την επωνυμία Οργανισμός Οικονομικής Ευρωπαϊκής Συνεργασίας (OECD). ολοκληρώθηκε όμως ενάμισυ χρόνο νωρίτερα.24.5 --- --- --- --- 119. 1950. Κίνητρο αυτής της στάσης των ΗΠΑ ήταν η ενίσχυση της καπιταλιστικής Δυτικής Ευρώπης έναντι του κοινού ταξικού αντιπάλου. Γερμανία. Τον Μάρτιο του 1948 ψηφίστηκε στις ΗΠΑ ο νόμος περί εξωτερικής βοήθειας. 151 Αρχείο ΚΚΕ . Έκδοση της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ. Ιταλία. επιδιώκοντας να αποτελέσει ασπίδα προστασίας της καπιταλιστικής Ευρώπης από την επίδραση της ΕΣΣΔ. σ. Στη διάσκεψη ιδρύθηκε ο Οργανισμός για την Ευρωπαϊκή Οικονομική Συνεργασία. Η Ελλάδα εισήλθε στην ΕΟΚ με την Πράξη Προσχώρησης τον Μάιο του 1979. από το 1949. Έκδοση της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ. Δυτ. που κοινοποιούσε τηλεγράφημα του Στέιτ Ντιπάρτμεντ προς τον υπουργό Εξωτερικών Ευάγγελο Αβέρωφ: «Η νέα Κυβέρνησις των Ηνωμένων Πολιτειών έδωκε προ ημερών εντολήν εις τους Αμερικανούς πρεσβευτάς εις τας εξ χώρας της Κοινής Αγοράς όπως προβούν πάραυτα εις διάβημα και εξηγήσουν εις τας Κυβερνήσεις εις τας οποίας είναι διαπιστευμένη ότι η νέα Κυβέρνησις ενδιαφέρεται τα μέγιστα δια την σύνδεσιν της Ελλάδος με την Κοινήν Αγοράν». ανάμεσα τους και η Ελλάδα. Σύμφωνα με την ιδρυτική συνθήκη. σε χρονική περίοδο έλλειψης δολλαρίων για την αγορά τους. Λουξεμβούργο. Για τη διαχείριση του προγράμματος ιδρύθηκε η Διοίκηση Οικονομικής Συνεργασίας . Μπριγκς (27 Ιανουαρίου 1961). 205. της ΕΣΣΔ και του υπό διαμόρφωση σοσιαλιστικού συστήματος στην Ευρώπη. 152 Αρχείο ΚΚΕ . η τελωνειακή ένωση αποτελούσε βάση για τη θεμελίωση της Κοινότητας και καθοριζόταν δωδεκαετής μεταβατική περίοδος για τη διαμόρφωσή της (από 1 Ιανουαρίου του 1958 έως 31 Δεκεμβρίου του 1969). Στις ίδιες ημερομηνίες διαμορφώθηκε και η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (Euratom). Οι ΗΠΑ είχαν ήδη ενθαρρύνει την προοπτική διαμόρφωσης ευρωπαϊκής οικονομικής κοινότητας. σ. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα των Έξη (ΕΟΚ) δημιουργήθηκε με τη Συνθήκη της Ρώμης. Αφορούσε το διακανονισμό προμήθειας από τις δυτικές καπιταλιστικές οικονομίες αμερικανικών εμπορευμάτων αναγκαίων για την ανασυγκρότησή τους (οικονομική και στρατιωτική). Σύμφωνα με σημείωμα του πρεσβευτή των ΗΠΑ στην Αθήνα Ε. Βέλγιο. Ολλανδία.202.7η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ. Έκδοση της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ. παρ’ ότι γνώριζαν ότι προοπτικά θα ενισχυόταν το κοινοτικό κεφάλαιο στον ανταγωνισμό του με το αμερικανικό στη διεθνή καπιταλιστική αγορά. Ακολούθησε στις 12 Ιουλίου 1947 η ειδική διάσκεψη του Παρισιού (συγκλήθηκε από τη Μεγάλη Βρετανία και τη Γαλλία) στην οποία πήραν μέρος 16 ευρωπαϊκές χώρες.

Η έμμεση βοήθεια προϋπέθετε ότι οι ευρωπαϊκές χώρες θα υπέγραφαν μεταξύ τους διμερείς συμφωνίες που θα καθόριζαν ποια είδη εμπορευμάτων θα εισάγονταν και θα εξάγονταν ανάμεσα στις συμβαλλόμενες χώρες. Αποκαλυπτική είναι και η τοποθέτηση του καθηγητή Άγγελου Αγγελόπουλου: «Οι βαθύτεροι λόγοι της βοήθειας αυτής είναι οικονομικοί. Κατ’ αρχήν λειτουργούσε με ενιαίο τρόπο και κάλυπτε τρεις στόχους. με την αύξηση της παραγωγικότητας κάθε ατόμου». Πάνω σ’ αυτή την οικονομική ανάπτυξη του Δυτικού Κόσμου στήριζαν οι ΗΠΑ την εξωτερική. έκδ.2 946. Στις 16 Οκτωβρίου 1948 υπογράφτηκε από όλα τα κράτη μέλη της Οικονομικής Ευρωπαϊκής Συνεργασίας η Συμφωνία πληρωμών και συμψηφισμών (είχε ξεκινήσει από το 1947). Ο Γ. Α΄. Η αμερικανική βοήθεια προς τις χώρες της Ευρώπης με βάση το Σχέδιο Μάρσαλ θα χωριζόταν σε δυο τμήματα. Υπουργείο Εξωτερικών Η Ελλάδα στο μεταίχμιο ενός νέου κόσμου.4 2. Το μυστικό της ανόρθωσης της Ευρώπης είναι αυτό τούτο το μυστικό της οικονομικής υγείας των ΗΠΑ. σελ.0 οργανώσεων Σχεδίου Marshall (ECA) --και MSA Ειδική βοήθεια σε δάνεια Δάνειο πλεονάζοντος 22.0 0. κατά τη διάρκεια του αμερικανικού ιμπεριαλιστικού πολέμου εναντίον της Κορέας. κυρίως αντικομμουνιστική. που θα χρησιμοποιούνταν για τις ανταλλαγές αγαθών μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών που μετείχαν στο Σχέδιο.. [Βλ.3 συμμαχικού υλικού 1. Σύμφωνα με το Σχέδιο Μάρσαλ το σύστημα των πολυμερών συμψηφισμών επεκτεινόταν και στο δολλάριο. Δίχως αυτήν η οικονομική κρίση είναι αναπόφευκτη. επίτιμος διοικητής Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδας. 1978.3 --- 13. Υπό τις σημερινές συνθήκες η αμερικανική βοήθεια για την Ευρώπη αποτελεί ζωτική ανάγκη για την αμερικανική οικονομία. τομ. Έτσι η έμμεση βοήθεια χρησίμευε για να καλύπτονται τα παθητικά υπόλοιπα των εμπορικών ισοζυγίων των διαφόρων χωρών προς τις άλλες χώρες του προγράμματος ευρωπαϊκής οικονομικής συνεργασίας. εκδ. Η οικονομική διάσταση του δόγματος Truman και του «Σχεδίου Μάρσαλ» στην Ελλάδα.4 22. Η Ελλάδα τοποθετούμενη στον ευαίσθητο γεωπολιτικό χώρο της αμυντικής γραμμής των Δυτικών επωφελήθηκε αναμφισβήτητα από την οικονομική βοήθεια του Σχεδίου.ECA).8 (Economic Cooperation Administration. Αθήνα 2001. ενώ παράλληλα προωθούσε προς την ανασυγκρότηση την ευρωπαϊκή οικονομία.23 5 φιλανθρωπικών 6. Η άμεση βοήθεια θα δινόταν σε δολλάρια που θα χρησίμευαν για την αγορά αγαθών. σελ. 8 182.8 1.1 --- --- --- --- 53.0 2. αναφέρει: «Το Σχέδιο (Μάρσαλ) από πλευράς «στόχων» και «τεχνικής λειτουργίας» ήταν τέλειο. 0 81.5 --- 212. 346-349. Το έλλειμμα των ανταλλαγών τακτοποιόταν με τα δικαιώματα αναλήψεως. 6 206. κατ’ αρχήν από την περιοχή του δολλαρίου. Γεώργιος Μίρκος. δηλαδή η αύξηση της παραγωγής. Καστανιώτη. ο οποίος προσδιόρισε την ουσία του Σχεδίου Μάρσαλ ως εξής: «Το έργο μας είναι η αποκατάσταση. Βοηθούσε σημαντικά την οικονομία των ΗΠΑ. ενώ η άμεση βοήθεια προοριζόταν για την αντιμετώπιση της έλλειψης δολλαρίων. Τράπεζα της Ελλάδος.4 9. 60-63]. Είναι η διατήρηση του σημερινού επιπέδου της απασχολήσεως. αναπροσαρμόζονται οι στόχοι της αμερικανικής βοήθειας με σχεδόν αποκλειστικό στόχο τον στρατιωτικό τομέα. είναι η επέκταση της οικονομικής ισχύος της Αμερικής.. γεωργικής και βιομηχανικής. Κατά το οικονομικό έτος 1951-52. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την Αμερική . την άμεση και την έμμεση. Μίρκος. είναι η αποφυγή της οικονομικής κρίσεως. Επικεφαλής της ΔΟΣ διορίσθηκε ο Paul Hoffman. Αθήνα. 8 263. Η έμμεση βοήθεια ήταν τα λεγόμενα τραβηκτικά δικαιώματα ή δικαιώματα αναλήψεως (drawing rights). άσχετα αν δεν αξιοποίησε πλήρως τη βοήθεια που έλαβε». Τα πρώτα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος. πολιτική τους.

Στη συνέχεια αναφερόμενος στους πολιτικούς λόγους της αμερικανικής βοήθειας προς την Ευρώπη αναφέρει «το φόβο των ΗΠΑ για εξάπλωση του κομμουνισμού στην Ευρώπη». ο οποίος έφτασε στην Ελλάδα στις 14 Ιουλίου 1947. . 158 Τράπεζα της Ελλάδος. Η εκτίμηση της συμβολής αυτών των εισροών στην οικονομική ανασυγκρότηση και την εκβιομηχάνιση της ελληνικής οικονομίας. Για τον εξοπλισμό της γεωργίας διέθεσε μηχανήματα κλπ.2 1176. UNRRA (United Nations Relief and Rehadiliation Administration). περιοδικό Νέα Οικονομία. η συνολική βοήθεια προς την Ευρώπη ανέρχεται σε 13. 1978. Σημείωση Δοκιμίου: AMAG (American Mission for Aid to Greece): ΑΜΑΓΚ ήταν η Αμερικανική Αποστολή για τη Βοήθεια στην Ελλάδα. 1978. ενώ για φάρμακα διέθεσε το ποσό των 7. Αθήνα 1997. αξίας 45 εκατομμυρίων δολαρίων. 73] 155 Συγκροτήθηκε με νόμο που ψήφισε το Κονγκρέσο των ΗΠΑ το 1951. Δηλώσεις Πιουριφόυ. ιδιαιτέρως κατά τη διετία 1951-1952.1 6.000. Άγγελος Αγγελόπουλος.4 εκατ. σελ. «Τα πρώτα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος». 159 Περιοδικό Νέα Οικονομία. H UNRRA εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα την 1η του Απρίλη του 1945 και μέσα στη διετία 1945-1947 εισήγαγε στη χώρα μας τρόφιμα αξίας 171.000. αποτέλεσε αντικείμενο έντονης συζήτησης και αντιπαράθεσης. 156 Σύμφωνα με υπολογισμούς της Τράπεζας της Ελλάδος. της UNRRA καθώς και της βοηθείας δια στρατιωτικάς δαπάνας. Κατατάσσει δε την Ελλάδα στην έβδομη θέση στον πίνακα των δεκαεπτά χωρών της Διοίκησης Οικονομικής Συνεργασίας (ΔΟΣ) που έλαβαν από τις ΗΠΑ βοήθεια μέσω του «Σχεδίου Μάρσαλ».000 δολλάρια. σελ. Με αυτόν εγκρίθηκε ποσό 7 δισεκατομμυρίων δολλαρίων οικονομικής βοήθειας στο εξωτερικό.000. Πρώτος αρχηγός της AMAG ήταν ο Ντουάιτ Γκρίνσγουολντ. υπερέβησαν τα 515. περιλαμβανομένης και της βοηθείας της AMAG. «Τα πρώτα πενήντα χρόνια Τραπέζης της Ελλάδος». [Βλ. «Γιατί η Αμερική θέλει να βοηθήσει την Ευρώπη». Η ΟΥΝΡΑ ιδρύθηκε το 1943 από 43 κράτη. Δεκεμβρίου 1947 τομ. Αφορμή υπήρξε προέρχεται σήμερα από το ενδεχόμενο σταμάτημα των εξαγωγών της προς την Ευρώπη». με την ονομασία «Πράξη Αμοιβαίας Ασφάλειας». 182. 31-33. σελ.2 6 8 4 8 3 * Δε συμπεριλαμβάνεται η καθαρά στρατιωτική βοήθεια (πολεμικό υλικό και είδη συντήρησης του στρατού. Παρατίθεται η εξέλιξη των κονδυλίων κατά τη δεκαετία του 1950 με βάση υπολογισμούς επίσημων πηγών: Ο Πιουριφόυ.1% της συνολικής. σελ. με δηλώσεις του (22 Δεκεμβρίου 1951). που στη συνέχεια αποτέλεσαν μέλη του ΟΗΕ. τόμος έτους 1952. τα λεγόμενα «κοινόχρηστα είδη εξωτερικού»). εκδόσεις Παπαζήση. 232. Ο συγκεκριμένος νόμος εγκρίθηκε αμέσως μετά το τέλος του Σχεδίου Μάρσαλ. δολάρια.6 2. η βοήθεια προς την Ελλάδα σε 946. «Ο μεγάλος κύκλος της ελληνικής οικονομίας (1945-1995)».9 εκατομμυρίων δολαρίων. για τα έτη 1948-1953. 1947-1948.0 --- --- --- --- 14. πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Ελλάδα.000 δολαρίων. βάσει του “Σχεδίου Μάρσαλ” και μόνον. 20. 81.0 Bank Σύνολο 63.540. αναβιβάζει το σύνολον εξωτερικής βοήθειας που παρεσχέθη εις την Ελλάδα από του τέλους του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου εις πλέον των 2.6 142. 207.404 εκατ. [Τράπεζα της Ελλάδος.23 6 Δάνειο της Exprot-Import 6. σελ. 157 Κ. Το ποσόν τούτο προστιθέμενον εις τα άλλα ήδη βοηθείας. που μειώθηκε τον Απρίλιο του 1948159. 353. δολάρια. 350]. Δρακάτος. Πρόκειται για τον Οργανισμό Διοίκησης Βοήθειας και Αποκαταστάσεως Ηνωμένων Εθνών. η οποία είχε τη γενική ευθύνη για τη διαχείριση της αμερικανικής βοήθειας. 266.000 δολλαρίων». ποσοστό 7. με αντικειμενικό σκοπό να βοηθήσει οικονομικά τις χώρες που είχαν πληγεί από τις δυνάμεις του φασιστικού άξονα. έδωσε τα εξής στοιχεία: «Αι προς αυτήν δοθείσαι εγκριτικαί άδειαι αγορών.

ειδικότερα στα Βαλκάνια και ιδιαίτερα στην Ελλάδα. 1978. σελ. δολάρια το προηγούμενο έτος. 161 Η Μ. χαμηλό εισόδημα.. τόμος Α΄.Γ. Δρίτσα αναφέρει στους πρωτοστάτες αυτής της άποψης την Εθνική Τράπεζα. δολ. Τράπεζα της Ελλάδος. πριν από την εκπόνηση του «Σχεδίου Μάρσαλ»163. 1997. Αθήνα. η οποία πρότεινε ενεργειακή και βιομηχανική ανάπτυξη για την Ελλάδα. Ζολώτας. σελ. Ζολώτας χαρακτήριζε ως «ΜΟΝΑΔΙΚΗΝ ΕΥΚΑΙΡΙΑΝ» (το «Σχέδιο Μάρσαλ») για να γίνει η Ελλάδα βιώσιμη162. σε 81. 202). («Βιομηχανία και Τράπεζες στην Ελλάδα του μεσοπολέμου». Δεν ήτο έργον της Αποστολής ταύτης η λεπτομερής έρευνα τοιούτων βιομηχανικών δυνατοτήτων ή η πρότασις μέτρων δια την προώθησιν ταχυτέρας αναπτύξεώς των. Η ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ Στις συνθήκες του νέου συσχετισμού όπως διαμορφώθηκε μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στην Ευρώπη.για την καθυστέρηση της «βιομηχανικής ανάπτυξης» στην Ελλάδα. εις τας συστάσεις της Αποστολής».και της αστικής αντιπαράθεσης . 286. που συστάθηκαν μετά τον πόλεμο. Εν τούτοις λόγω του επείγοντος της εκμεταλλεύσεως των δυνατοτήτων μιάς μη γεωργικής απασχολήσεως εν Ελλάδι . 163 Στην Έκθεση της FAO αναφέρεται: «Η Ελλάς έχει μεγάλας δυνατότητας δι’ ευρυτέραν βιομηχανικήν ανάπτυξιν και δι’ εξ αυτής προερχομένην αύξησιν της αναλογίας των απασχολουμένων εις την βιομηχανίαν και εις μη γεωργικάς εργασίας. 1990. Έτσι. 2. Και αυτό γιατί η προγενέστερη καθυστέρηση στην εκβιομηχάνιση της Ελλάδας επιτάθηκε από τις καταστροφές του πολέμου και τις αναστολές που επέφερε στον καπιταλιστικό κρατικό μηχανισμό η όξυνση της ταξικής πάλης. 162 Ξ. Σε όλες σχεδόν τις μελέτες και Εκθέσεις των διεθνών οργανισμών.23 7 η αναγγελία της απότομης μεγάλης περικοπής της αμερικανικής βοήθειας για το οικονομικό έτος 1952-1953 (από 182 εκατ. Ο Ξ.)160. έκδ. θεμελιώνονταν η αναγκαιότητα και ο ρόλος της βιομηχανίας για την ανάπτυξη των καθυστερημένων οικονομιών και την εξέλιξή τους σε σύγχρονες καπιταλιστικές οικονομίες. αφού δεν είχαν αναπτυχθεί ακόμη μηχανισμοί και δεν είχε προωθηθεί πολιτική ταχείας εσωτερικής συσσώρευσης. 160 Τράπεζα της Ελλάδος. υποαπασχόληση. 152. αναπτύχθηκε η άποψη ότι η εκβιομηχάνιση στην Ελλάδα θα ήταν δυνατή μόνο μέσω του ξένου κεφαλαίου161. Είναι σκόπιμο να παρουσιασθούν και να αναλυθούν οι αντιπαραθέσεις γύρω από την αξιοποίηση της αμερικανικής βοήθειας στο πλαίσιο της γενικότερης συζήτησης .. πείνα)..2 εκατ. προτάσεις επί του ζητήματος τούτου συμπεριελήφθησαν . Αυτή η εξέλιξη οδήγησε σε μεγάλη περικοπή των δημοσίων επενδύσεων και περιορισμό της πιστοδότησης των ιδιωτικών. Χαρακτηριστική είναι η Έκθεση της Αποστολής της FAO (Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών). «Νομισματικές και Οικονομικές μελέτες». . «Τα πρώτα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος».. εκδόσεις Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας. σελ. το πρόβλημα της μεταπολεμικής ανασυγκρότησης ορθώθηκε πιο οξυμένο στην ελληνική οικονομία και περιπλέχθηκε με το πρόβλημα της στρατιωτικής και πολιτικής ενσωμάτωσής της στον ιμπεριαλιστικό συνασπισμό. ως μονόδρομο για την αντιμετώπιση και των προβλημάτων της αγροτικής παραγωγής (χαμηλή παραγωγικότητα. Στη μεταπολεμική Ελλάδα το ρεύμα της εκβιομηχάνισης στην αστική οικονομική και πολιτική σκέψη ενισχυόταν υπό την επίδραση των κατευθύνσεων της διεθνούς αστικής σκέψης για την μεταπολεμική ανόρθωση. καθώς και της συνολικότερης συζήτησης για το ρόλο του ξένου παράγοντα στην εκβιομηχάνιση.

«Νομισματικές και Οικονομικές μελέτες 1945-1996». Ι. τομ. Λένιν εκτίμησε ότι ο Κέυνς με το έργο του «Οι οικονομικές συνέπειες της συνθήκης των Βερσαλλιών» (1919) «έφθασε στο συμπέρασμα πως μετά τη συνθήκη των Βερσαλλιών η Ευρώπη και ολόκληρος ο κόσμος οδηγούνται στη χρεοκοπία» [Βλ. Ζολώτας. τόμος Α΄. με την εγκαθίδρυση ορισμένων κρατικών μονοπωλίων (π. ο οποίος έζησε από το 1883 έως το 1946.χ.23 8 Επίδραση στην ευρείας έκτασης υιοθέτηση της σημασίας της εκβιομηχάνισης ασκούσε και το αποτέλεσμα του προπολεμικού ευρύτατου εξηλεκτρισμού και της εκτεταμένης εκβιομηχάνισης της ΕΣΣΔ με την κεντρικά σχεδιασμένη χρησιμοποίηση των εγχώριων παραγωγικών πόρων και των συγκεντρωμένων μέσων παραγωγής. Λένιν. Μπ. 1983. Σύγχρονη Εποχή. γενικεύτηκε ως ανάγκη και εφαρμογή η κεϋνσιανή164 πολιτική διαχείρισης του καπιταλιστικού συστήματος. ηλεκτροπαραγωγή. Ως ανάγκη διαμορφώθηκε στις συνθήκες της μεγάλης οικονομικής κρίσης του 1929-1933. Κορυφαίο έργο του Κέυνς είναι «Η γενική θεωρία της απασχόλησης. υγείας και ασφάλισης. Ασκούσε θελκτική επίδραση το αποτέλεσμα του κεντρικά σχεδιασμένου εξηλεκτρισμού. Γενικότερα. σελ. Επεξεργάσθηκε ανάλογο πρόγραμμα οικονομικής πολιτικής του αστικού κράτους. Ο Κέυνς διατύπωσε τη θεωρία για την αναγκαιότητα κρατικής ρύθμισης της καπιταλιστικής οικονομίας μέσω των άμεσων κρατικών επενδύσεων και της παρέμβασης στη λεγόμενη «ενεργή ζήτηση». Υιοθετήθηκε η πολιτική διαχείρισης που χαρακτηριζόταν από την εκτεταμένη κρατική παρέμβαση στην καπιταλιστική αγορά.χ. είς χώραν περισσότερον εκβιομηχανισμένην και χρησιμοποιούσαν συγχρονισμένας μεθόδους τόσον εις την γεωργίαν όσον και εις την βιομηχανίαν». τηλεπικοινωνίες. οι Ναζί στη Γερμανία. 164 Η κεϋνσιανή οικονομική πολιτική στηρίζεται στην οικονομική θεωρία του Άγγλου αστού οικονομολόγου John Maynard Keynes (Κέυνς). Αθήνα. το 1938 μια νέα ύφεση έπληξε τον καπιταλιστικό κόσμο η οποία βρήκε διέξοδο στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο. Οι θεωρίες του Τζ. του τόκου και του χρήματος» (1936) (ελληνική έκδοση από τις εκδόσεις Παπαζήση. ώστε να ελεγχθεί η μεγάλη οικονομική κρίση και να επιταχυνθεί η αναζωογόνηση της οικονομίας. 230. Το ΙΙ Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς. Έτσι μετά την οικονομική κρίση 1929 -1933 και παρ’ όλο ότι σε μια σειρά χώρες πάρθηκαν μέτρα Κεϋνσιανού τύπου. 2001). σελ. H εφαρμογή των θέσεών του όπως ήταν φυσικό δεν έδωσαν διέξοδο στις εγγενείς αντιφάσεις του καπιταλισμού. τόμος 41. αλλά με αποστασιοποίηση βεβαίως από το συνολικό ιδιοκτησιακό καθεστώς μέσω του οποίου επιτεύχθηκε. Ταυτόχρονα. Ως γενικευμένη τάση εφαρμογής αναπτύχθηκε στις ιδιαίτερες μεταπολεμικές συνθήκες της καπιταλιστικής ανασυγκρότησης η οποία απαιτούσε: . κατά τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια κέρδιζε έδαφος η πολιτική των Άμεσων Κρατικών Επενδύσεων για τη βιομηχανική και οικονομική ανασυγκρότηση των ευρωπαϊκών καπιταλιστικών κρατών. 219 και Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια.Να εξασφαλιστεί η καπιταλιστική αναπαραγωγή (κεφαλαίου και «Η αποστολή συνιστά όπως η ελληνική Κυβέρνησις υιοθετήση ως μακροχρόνιον αντικειμενικόν σκοπόν της την μετατροπήν της Ελλάδος από κυρίως αγροτικήν χώραν. Θεμελιώθηκε μια μακρόχρονη περίοδος εθνικοποιήσεων σε στρατηγικής σημασίας βιομηχανικούς κλάδους. Μετά το πόλεμο η πολιτική κρατικής στήριξης της καπιταλιστικής ανασυγκρότησης ονομάστηκε «νεοκεϋνσιανισμός» και παρ’ όλο που ακολουθήθηκε περισσότερο ή λιγότερο απ’ όλες τις αστικές κυβερνήσεις (δεξιές και αριστερές) της καπιταλιστικής δυτικής Ευρώπης ταυτίστηκε με τους σοσιαλδημοκράτες αφού αυτοί παρουσίαζαν αυτά τα μέτρα ως δρόμο για το σοσιαλισμό. η Πολιτική του New Deal στις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1930) ιδιαίτερα στις συνθήκες της προετοιμασίας για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. το κράτος θεμελίωσε θεσμούς ενός ορισμένου επιπέδου καθολικής παροχής υπηρεσιών εκπαίδευσης. Ξ. τα οποία αποτελούσαν κοινωνική ιδιοκτησία. Ο Β. χωρίς να ανατρέπει στην πράξη τους ταξικούς φραγμούς. 694]. ορισμένες μεταφορές). Κέϋνς αξιοποιήθηκαν από μια σειρά αστικές κυβερνήσεις και κόμματα και όχι μόνο από τα σοσιαλδημοκρατικά (π. η οποία χρησιμοποιεί κατά το πλείστον αρχέγονους μεθόδους. Δηλαδή. 16. κυρίως στη Δυτική Ευρώπη. Άπαντα. σελ. .

περιοδικό «Νέα Οικονομία». Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 τροποποιήθηκαν οι επιλογές των ΗΠΑ και επομένως τροφοδοτήθηκε μια νέα όξυνση της αντιπαράθεσης.Να περιορισθεί η ελκτική επίδραση προς τις εργατικές δυνάμεις από τις εργατικές κατακτήσεις και τα δικαιώματα του σοσιαλιστικού συστήματος στην ΕΣΣΔ και στη συνέχεια στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. η πρώτη και κύρια συμβολή του Προγραμματισμού -και στο σημείο αυτό θα μου επιτραπεί να επιμείνω ιδιαίτερα.είναι η εξουδετέρωση των κινδύνων που προέρχονται από την αβεβαιότητα ως προς την μελλοντική πορεία της Αγοράς. μετά τη λήξη του «Σχεδίου Μάρσαλ» που παρατάθηκε. Αφρικής). ελεύθερη οικονομία και δημοκρατία. iii) Διοικητική αναδιοργάνωση και φορείς οικονομικής αναπτύξεως]. «Οι δυνατότητες εκβιομηχανίσεως της Ελλάδος». 332. στην Ελλάδα η καθυστερημένη μεταπολεμική ανασυγκρότηση περιπλέχθηκε με το πρόβλημα της βιομηχανικής καθυστέρησης. εντάθηκαν οι οικονομικοί προβληματισμοί και οι πολιτικές αντιπαραθέσεις για τη σχέση της άμεσης κρατικής επενδυτικής παρέμβασης με το πρόβλημα της καθυστέρησης στην εκβιομηχάνιση και τη διαπλοκή του με τον ξένο παράγοντα. Σύμφωνα με ορισμένα στοιχεία. το 62% των εγκριθέντων βιομηχανικών δανείων. όχι μόνο μέχρι το 1950.23 9 εργατικής δύναμης). ii) Κοινή Αγορά και οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας. της Μέσης Ανατολής και Β. αν και μειωμένο από το αρχικό. Έτσι. «Ανάγκη δυναμικού και ισορροπημένου Προγραμματισμού». όταν η Ελληνική Εταιρεία Προγραμματισμού. με ελληνικά βεβαίως κριτήρια166. Αγγελόπουλος. πολύ πίσω από τους σχεδιασμούς του τετραετούς προγράμματος (19481952) για τη δημιουργία βιομηχανικών μονάδων που θα συμβάλλανε στην εκβιομηχάνιση. 462-463. Και ενώ στα άλλα ευρωπαϊκά κράτη που συμμετείχαν στο Πρόγραμμα «Σχεδίου Μάρσαλ» ουσιαστικά είχε επιτευχθεί η μεταπολεμική βιομηχανική ανασυγκρότηση. Επιθεώρησις Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών.Να ενσωματωθούν οι εργατικές και λαϊκές δυνάμεις που εξοικειώθηκαν με τον ένοπλο αγώνα (λαϊκά απελευθερωτικά κινήματα). αλλά και το 1953. που. 60-69 και στο Κυριάκος Βαρβαρέσος. Στην Ελλάδα κέρδιζε έδαφος η κεϋνσιανή οικονομική πολιτική σε σημαντικά τμήματα της μεταπολεμικής αστικής οικονομικής διανόησης. Το όποιο πρόγραμμα εκβιομηχάνισης δεν πραγματοποιήθηκε. Αγγελόπουλος. γινόταν σαφέστατη η αντίληψή του για το χαρακτήρα της κρατικής οικονομικής παρέμβασης στο καπιταλιστικό σύστημα: «Έτσι. . διοργάνωσε τρεις δημόσιες συζητήσεις [i) Προγραμματισμός. σελ. . δημιουργεί δισταγμούς στον ιδιώτη επιχειρηματία και γίνεται πρόξενος των οικονομικών κρίσεων ή υφέσεων στη διαδρομή του οικονομικού κυκλώματος»165. τόμος 1965. Από το χειμώνα του 1950 οι ΗΠΑ προχώρησαν σε αναθεώρηση του «Σχεδίου Μάρσαλ». 1 (1952) σελ. . Η αμερικανική πολιτική προσανατολίστηκε στην περικοπή της οικονομικής και στην ενίσχυση της στρατιωτικής βοήθειας. τεύχος Απριλίου 1965. που διατέθηκαν κατά την τριετία 1948-1950 του «Σχεδίου Μάρσαλ» αφορούσε μικρές βιομηχανίες. ήταν ενισχυμένο σε σχέση με άλλα ευρωπαϊκά κράτη. «Εκθεσις επί του οικονομικού προβλήματος της Ελλάδος». υπό καθεστώς ελευθέρας οικονομίας. γιατί τόσο οι φορείς του κρατικού οικονομικού σχεδιασμού όσο και το κρατικά συγκεντρωμένο κεφάλαιο διαμορφώνονταν με την άμεση παρέμβαση του ιμπεριαλιστικού συμμάχου. αλλά. της οποίας προέδρευε ο Αγγ. Η εφαρμογή της κεϋνσιανής οικονομικής πολιτικής στην Ελλάδα πέρασε μέσα από συμπληγάδες. σελ. των ΗΠΑ. 165 Αγγ. Μόλις την τελευταία χρονιά πραγματοποιήθηκαν κάποιες επενδύσεις στην ηλεκτρική ενέργεια και στη βιομηχανία. 166 Πέτρος Κουβέλης. στο λεγόμενο Πρόγραμμα Κοινής Ασφάλειας (λόγω της επέμβασης στην Κορέα και του γενικότερου προσανατολισμού για προσεταιρισμό κρατών της Ασίας. Δυο δεκαετίες αργότερα.

dated 17th February 1950. το κυβερνητικό σχέδιο 167 Dispatch no. ιδίως από το 1950 και ύστερα. οι προθέσεις των ΗΠΑ τροποποιήθηκαν. Εξέχοντες έλληνες αστοί οικονομολόγοι169 άσκησαν δριμύτατη κριτική στον τρόπο χρησιμοποίησης της αμερικανικής βοήθειας. εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ ενημέρωσε σχετικά την Βρετανική Πρεσβεία στην Ουάσινγκτον ότι «ανεξάρτητα από τα ζητήματα που αφορούσαν τη διατήρηση των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων. ‘s Ambassador in Washington to the Secretary of State for Foreign Affairs (Public Record Office).2 (1952). Σύμφωνα με παρατηρήσεις τους (μεταξύ αυτών οι καθηγητές Ξ. επιτηρητών .24 0 Στη διετία περικοπής έως και τη λήξη του «Σχεδίου Μάρσαλ» για την Ελλάδα. και βέβαια τμήματος των αστών πολιτικών. Σε αυτές τις συνθήκες εντάθηκε η θεωρητική και πολιτική διαμάχη για τις αιτίες της καθυστέρησης της βιομηχανικής ανάπτυξης. «Προοπτική ανασυγκροτήσεως». Έτσι.στέγασης και βραχυπρόθεσμης ανάπτυξης. 169 Αντιπροσωπευτική είναι η τοποθέτηση του Ξεν. εμπειρογνωμόνων. θα έχει δυσαρέστους συνεπείας δι’ αυτούς… Ούτω οι Αμερικανοί ετορπίλισαν διαφόρους προσφοράς Αγγλικών και Γαλλικών κύκλων προτιθεμένων να εγκαταστήσουν βιομηχανίας εν Ελλάδι και εσαμποτάρησαν εξαγωγάς ελληνικών προϊόντων και δη εις την Δυτικήν Γερμανία»168. Στην πραγματικότητα. τουναντίον διαβλέπουν ότι η ακολουθούμενη τακτική εκ μέρους των Αμερικανών αναμιγνυομένων εμφανώς εις την εσωτερικήν και στρατιωτικήν κατάστασιν της Ελλάδος. αλλά δεν πιστεύουν ότι θα επιτύχει η τοιαύτη προσπάθεια των Αμερικανών. Είναι χαρακτηριστική η σχετική εκτίμηση του υπουργείου Εξωτερικών της Ελλάδας στις αρχές του 1952: «Ο ανταγωνισμός μεταξύ Αμερικανών και Άγγλων συνεχίζεται εκ του αφανούς … Κατά τας ιδίας πληροφορίας οι Άγγλοι πιστεύουν ότι οι Αμερικανοί επιδιώκουν να τους εκτοπίσουν εκμηδενιζομένης της επιρροής των από οικονομικής και πολιτικής πλευράς επί της Ελλάδος. σχετιζόταν και με τις αντιθέσεις των συμμάχων της Ελλάδας στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα. Αγγελόπουλος). 130. 168 Πληροφοριακό σημείωμα (18 Ιανουαρίου του 1952) στο Φάκελο 98. Η κριτική του αστικού Τύπου εκείνης της εποχής. Κατά το 1951 και έπειτα. είναι φανερό σε αυτούς (Σημείωση ΔΟΚΙΜΙΟΥ: δηλαδή στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ) πως η Ελλάδα θα είχε ανάγκη εξωτερικής οικονομικής βοήθειας μετά το 1952 με τη μία ή την άλλη μορφή. Ιστορικό και Διπλωματικό Αρχείο του Υπουργείου Εξωτερικών. 8 Ιανουαρίου 1949. η Αμερικανική Αποστολή που χειριζόταν τη βοήθεια του «Σχεδίου Μάρσαλ» (ECA) φρόντιζε να διατηρεί αδιάθετο μεγάλο μέρος των δραχμών της βοήθειας. Η άμεση ανάμιξη των αξιωματούχων των ΗΠΑ . from H. Όσον αφορά το σκέλος της «βοήθειας» για την οικονομική ανασυγκρότηση. Το αδιάθετο ποσό προοριζόταν σε σημαντική έκταση για να καλύψει μελλοντικά το άνοιγμα των λογαριασμών του Δημοσίου στην Τράπεζα της Ελλάδας και να αποφευχθεί η πληθωριστική έκδοση χαρτονομίσματος. Ζολώτας και Αγ. γινόταν όλο και πιο αυστηρή από τους αξιωματούχους των ΗΠΑ η επιβολή όρων και η επιτήρηση χρήσης της αμερικανικής βοήθειας. . Ζολώτα σε άρθρο του στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ. αρχικά οι αξιωματούχοι των ΗΠΑ εμφανίζονταν υπέρ του προσανατολισμού τους προς επενδυτικά έργα αναπτυξιακής υποδομής και λιγότερο σε έργα οικισμού .συμβούλων. δεν μεταφέρονταν στον προϋπολογισμό σημαντικά ποσά από τις δραχμές αυτές. M. Οξύνθηκε η συζήτηση για τα αίτια της καθυστέρησης του προγράμματος ανασυγκρότησης. Προς το παρόν δεν είχαν καμιά συγκεκριμένη ιδέα για το ποια μορφή θα μπορούσε να πάρει αυτή η βοήθεια και υπήρξαν ιδιαίτερα προσεκτικοί στο να μην δώσουν την εντύπωση στους Έλληνες ότι θα είχαν ανάγκη εξωτερικής βοήθειας μετά και τη λήξη της «Βοήθειας Μάρσαλ»167. βλέποντας την ελληνική πραγματικότητα.στα οικονομικά επιτελεία τροφοδοτούσε το γενικό κλίμα απόδοσης άμεσων πολιτικών ευθυνών στις ΗΠΑ για την πορεία της ανασυγκρότησης στην Ελλάδα. Στη συνέχεια.

εκδόσεις Καστανιώτη. τόμος πρώτος. 319. Τμήμα Οικονομίας της ΚΕ του ΚΚΕ. κριτική παρουσίαση των στόχων. επιλογών και της κατανομής των πόρων. «Το τέλος του Σχεδίου Μάρσαλ». Κριτική άσκησαν και σε άλλες πλευρές της κυβερνητικής πολιτικής172. δηλαδή η δημιουργία των βασικών βιομηχανιών που προέβλεπε170. 171 «Νέα Οικονομία». Ιούνιος 2001. εκσυγχρονισμού και επέκτασης παλαιών βιομηχανικών μονάδων και δημιουργίας νέων μονάδων. τηρουμένων των αναλογιών. τεύχος Αυγούστου 1952. Σε αυτό το έδαφος αναπτύχθηκε η αστική θεωρητική και πολιτική διαμάχη για τις αναλογίες μεταξύ σταθεροποίησης και ανάπτυξης. γεωργίας και βιομηχανίας.24 1 βιομηχανικής ανασυγκρότησης δεν στηρίχθηκε σε αναλόγων απαιτήσεων τεχνικό κρατικό πρόγραμμα και λειτουργικές προϋποθέσεις. Ζολώτας. (Ένθετο φυλλάδιο στον «Κυριακάτικο Ριζοσπάστη»). σε υπόμνημά του (Ιούνιος του 1952) κριτικάρει την απόφαση απότομου περιορισμού του ρυθμού αύξησης των πιστώσεων από τα διαθέσιμα της Τράπεζας της Ελλάδος. παραδοσιακών κλάδων της μεταποίησης και νέων βιομηχανικών κλάδων με αξιοποίηση εγχώριων πρώτων υλών κλπ.: Γ΄ ΚΠΣ. οι ελληνικές κυβερνήσεις προσανατολίζονταν όλο και περισσότερο στις δαπάνες για αύξηση της «οροφής» του στρατεύματος. Οι επιπτώσεις του πληθωρισμού και της μεγάλης κερδοσκοπίας για τα λαϊκά στρώματα (μισθωτούς και αγρότες) ήταν τόσο μεγάλες που προκαλούσαν ανησυχία σε τμήμα των αστικών πολιτικών δυνάμεων για την προοπτική επίτευξης οικονομικής και πολιτικής σταθεροποίησης. 172 Ο Ξ. κατά τα δυο πρώτα χρόνια του «Σχεδίου Μάρσαλ» (19481949) και από την αδυναμία του αστικού κυβερνητικού στρατού να αντιμετωπίσει νικηφόρα το Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας. Η σύνταξη του περιοδικού «Νέα Οικονομία» υποστήριζε ότι «στην πραγματικότητα όμως το κριτήριο που επικράτησε κατά τα πρώτα χρόνια κατά την επιλογή των έργων ήταν η μεγαλύτερη ευκολία πραγματοποίησης. Χαρακτήριζε δε την οικονομική άνθηση των τριών πρώτων χρόνων του «Σχεδίου Μάρσαλ» (που βελτίωνε προσωρινά την κατάσταση από την άποψη της απασχόλησης. θυμίζει την κριτική (και του ΙΟΒΕ) για την αξιοποίηση του Α΄ και εν μέρει και του Β΄ ΚΠΣ. 337-338. χωρίς όμως να συμβάλλει ουσιαστικά στην οικονομική ανάπτυξη) ως προϊόν μιας σπατάλης πόρων. παρά τα αλλεπάλληλα μέτρα και την αμερικανική βοήθεια. έτος 1952. . 173 Υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδος. σελ. Επισημαίνεται ακόμα ότι. παρά τις επιφυλάξεις έως και αντιρρήσεις των ΗΠΑ173. που στην ουσία σήμαινε να δαπανάται η βοήθεια οπωσδήποτε για να μην μείνει αχρησιμοποίητη»171. με αποτέλεσμα να μην πραγματοποιηθεί η κύρια επιδίωξη του προγράμματος ανασυγκρότησης. σελ. Στα ελληνικά κυβερνητικά επιτελεία αλλά και στις ΗΠΑ υπήρχε έντονη ανησυχία για το γεγονός ότι δεν είχε πραγματοποιηθεί η νομισματική σταθεροποίηση μέχρι το 1952. Και άλλοι οικονομολόγοι μεταγενέστερης περιόδου είχαν κριτική τοποθέτηση για τον τρόπο αξιοποίησης του «Σχεδίου Μάρσαλ». Βλέπε σχετικά. 86-87. σελ. από την οποία επωφελήθηκαν ορισμένες τάξεις και όχι η εθνική οικονομία ως σύνολο. 18. «Η Ελλάδα στο μεταίχμιο ενός νέου κόσμου». 170 Η κριτική προσέγγιση. «Νέα Οικονομία». σελ.

Η άποψή του για το πρόγραμμα βιομηχανικής ανάπτυξης. πάγωμα προσλήψεων στο δημόσιο) και μεταρρυθμίσεων (στο φορολογικό και σε κίνητρα επενδύσεων στη βιομηχανία). . Βαρβαρέσος τάχθηκε με άκρα επιφύλαξη «εις την χρηματοδότησιν νέων επενδύσεων εις την βιομηχανίαν». Σταθάκης. μείωση των στρατιωτικών δαπανών. ιδιαίτερα κατά τα χρόνια της δωρεάν αμερικανικής οικονομικής βοηθείας και όσο ο κρατικός μηχανισμός στην Ελλάδα ήταν εξαρθρωμένος. αλλά η αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των αμερικανικών εισροών με στόχο τη σταθεροποίηση του καπιταλισμού στην Ελλάδα και τη στέρεη ενσωμάτωσή της στα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα των ΗΠΑ στην ευρύτερη περιοχή. Το Δόγμα Τρούμαν και το Σχέδιο Μάρσαλ. Ο Κ. επιχειρήσεων που θα συμμετείχαν δι’ ιδίων κεφαλαίων στην αύξηση της παραγωγής 174 Στις αρχές του 1950. Η οξύτητα που εμφάνιζε η αντιπαράθεση τμήματος των αστικών πολιτικών δυνάμεων στην Ελλάδα με τις ΗΠΑ σε σχέση με το ζήτημα του προγράμματος εκβιομηχάνισης175. Στην ουσία. προέτρεπε στη χρηματοδότηση ανταγωνιστικών επιχειρήσεων βιομηχανικής παραγωγής ειδών ευρείας κατανάλωσης. Με την πάροδο του χρόνου. Αθήνα 2002. με μια ορισμένη αποκατάσταση του κρατικού μηχανισμού στην Ελλάδα και υπό τις συνθήκες αναπροσαρμογών στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ (και τις συνέπειές τους στο ύψος των αμερικανικών κεφαλαίων που εισέρρεαν στην Ελλάδα). Η επίδραση αυτή καθόρισε και την «τύχη» που τελικά είχε η Εκθεση που υπέβαλε ο καθηγητής (και τέως διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος) Κυριάκος Βαρβαρέσος στην κυβέρνηση Ν. Ακόμα υποστήριξε ότι το κράτος έπρεπε να προσανατολιστεί στην αποκατάσταση της νομισματικής και οικονομικής σταθερότητας και να αφήσει στο ιδιωτικό κεφάλαιο την εκδήλωση ενδιαφέροντος για ανάλογες βιομηχανίες. θα καθιστούσε μη συμφέρουσα οικονομικώς την παραγωγή. επέδρασαν ισχυρότερα στα κυβερνητικά επιτελεία οι εγχώριες αστικές πολιτικές δυνάμεις και οι υπέρ της εκβιομηχάνισης θέσεις. τη γνωστή «Επιστολή Grady». έκδοση Σαββάλα. στην επιστολή του Αμερικανού Πρέσβη. Ακόμα. Πλαστήρα. Τον Αύγουστο του 1950 ιδρύθηκε η ΔΕΗ. έτεινε προς τον αποκλεισμό της κρατικής παρέμβασης για την παραγωγή αλουμινίου. Θεωρούσε ότι η ανάπτυξη της γεωργίας έπρεπε να αποτελέσει την κύρια επιδίωξη ενός προγράμματος ανασυγκρότησης. 2004. Ωστόσο. η αντιπαράθεση ήταν κυρίως πολιτική. Εκθεσις επί του οικονομικού προβλήματος της Ελλάδος. Η παρέμβαση Grady εξέφραζε τη διαφωνία των ΗΠΑ στην κυβερνητική επιλογή που προωθούσε ο βασιλιάς (κυβέρνηση Φιλελευθέρων και Λαϊκού Κόμματος).24 2 Σε όλη αυτή τη συζήτηση εμπλέκονταν οπωσδήποτε οι επιτελείς των ΗΠΑ174. συχνά ήταν η επιφάνεια συνολικότερων διπλωματικών και πολιτικών διαπραγματεύσεων. από θέσεις ισχύος και συχνά χρησιμοποιώντας γλωσσικό ύφος επικυρίαρχου. στις αρχές του 1952176. είχε διατυπωθεί η άποψη της κυβέρνησης των ΗΠΑ για μέτρα δημοσιονομικής σταθεροποίησης (πάγωμα των μισθών. εκδ. παρά την ύπαρξη ορυκτού και εργατικού δυναμικού. σελ. η οποία θα αναλάμβανε την υλοποίηση του προγράμματος. Βιβλιόραμα. πιέσεων και ελιγμών. Αθήνα. θέμα του οποίου ήταν «Η αναπροσαρμογή της δραχμής». Τάχθηκε υπέρ της ανάγκης να υποβληθεί κάθε πρόταση και κάθε σχέδιο σε ενδελεχή και εξονυχιστική έρευνα. Τμήμα του ελληνικού αστικού τύπου εναντιώθηκε στην Επιστολή Grady με αιχμή το προτεινόμενο από τις ΗΠΑ πλαίσιο οικονομικής πολιτικής. αζώτου ή σιδήρου. 345). Συμπεριλαμβάνεται στο Κυριάκος Βαρβαρέσος. (Γ. αναλόγως με τα εκάστοτε συμφέροντα της εξωτερικής τους πολιτικής. το οποίο δημοσιοποιήθηκε μετά την υποτίμηση της δραχμής το 1953. 176 Η Έκθεση περιελάμβανε και ένα εμπιστευτικό τμήμα. το κύριο χαρακτηριστικό της αμερικανικής παρέμβασης δεν ήταν ο αποπροσανατολισμός από την εκβιομηχάνιση. 175 Μέχρι τις αρχές του 1952 το ενεργειακό πρόγραμμα είχε απορροφήσει λίγο λιγότερο από το μισό των εγκεκριμένων πόρων. γιατί θεωρούσε ότι η στενότητα της εσωτερικής αγοράς.

μπορούσε να επιτευχθεί μεσοπρόθεσμα μόνο με ενίσχυση της γεωργικής και οικοδομικής παραγωγής και με την πάταξη της παράνομης κερδοσκοπίας και της δημοσιονομικής ελλειμματικότητας. εκδόσεις «Βιβλιόραμα». υπέρ φορολογικών διευκολύνσεων σε βιομηχανίες των οποίων θα κρινόταν συμφέρουσα η ίδρυση. Η Έκθεση συνάντησε έντονη κριτική177 και σε ορισμένες περιπτώσεις χαρακτηρίσθηκε και ως παρέμβαση των ΗΠΑ. ως αστός οικονομολόγος. για επαναφορά των διατιμήσεων. που οδηγούσε σε μεγάλα δημόσια ελλείμματα. αποφορτισμένη από το κλίμα της πολιτικής αντιπαράθεσης της εποχής. «Εκθεσις επί του οικονομικού προβλήματος της Ελλάδος». Οι προσεγγίσεις του στις αρχές του 1952 ήταν συνεπείς με τις προσεγγίσεις του σε όλη την περίοδο μετά την απελευθέρωση και στο σύντομο διάστημα που διετέλεσε υπουργός Εφοδιασμού. ο δηλωμένος αντικομμουνιστής. 178 Κυριάκος Βαρβαρέσος. Και από αυτή την οπτική. η αφετηρία των προτάσεων του συγγραφέα της. Στην ίδια κατεύθυνση άσκησε κριτική και στην αμερικανική παρέμβαση. 179 Απόσπασμα από την Έκθεση Πόρτερ όπως αναφέρεται στο βιβλίο του Γιώργου Σταθάκη «Το δόγμα Τρούμαν και το Σχέδιο Μάρσαλ». Πόρτερ τον Απρίλιο του 1947. Κωστής. ότι όξυναν τις κοινωνικές αντιθέσεις. δίνοντας έμφαση στην αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου στον τομέα της ενέργειας: «… Ο εκσυγχρονισμός των μεθόδων εξόρυξης και η παραπέρα ανάπτυξη του λιγνίτη είναι ενδεδειγμένη. σε διάστημα έξι μηνών. σελ. βλέπε εισαγωγή Κ. επικεφαλής της αμερικανικής αποστολής που επισκέφθηκε την Ελλάδα τον Ιανουάριο του 1947. 55-56. μαύρη αγορά) την ανισορροπία μεταξύ Δημοσιονομικής / Πιστωτικής / Τιμολογιακής πολιτικής.24 3 τους. η πραγματοποίηση οικονομικής και πολιτικής σταθερότητας. δίνει τη δυνατότητα να κατανοηθεί καλύτερα το σκεπτικό. η οποία σημείωνε ότι υπάρχουν δυνατότητες ανάπτυξης της βιομηχανίας στην Ελλάδα. 49-50. αλλά και της αστικής αντιπαράθεσης εκείνης της εποχής. με σκοπό να προετοιμάσει την εκπόνηση προγράμματος οικονομικής βοήθειας στην Ελλάδα για την καπιταλιστική ανασυγκρότησή της και τη σταθεροποίηση του αστικού κράτους. στην έκθεση Πόρτερ178. Σημείωση Δοκιμίου: Πρόκειται για την έκθεση που συνέταξε ο δικηγόρος Π. Ο Κ. Κωστής. τόμος 1952. θεωρώντας την πρωταρχικής σημασίας για την πραγματοποίηση οικονομικής και πολιτικής σταθερότητας. σελ. φοροδιαφυγή και αισχροκέρδεια. Μπορεί να σταθεί δυνατόν να ξεκινήσουν ένα η περισσότερα από τα προτεινόμενα υδροηλεκτρικά έργα …»179. Ο Βαρβαρέσος πίστευε ότι ο έλεγχος της κατάστασης. 177 Βλέπε: «Νέα Οικονομία». «Εκθεσις επί του οικονομικού προβλήματος της Ελλάδος». Μια προσεκτική μελέτη της Εκθεσης του Βαρβαρέσου και των προηγούμενων προτάσεών του. έδινε προτεραιότητα στο στόχο της σταθεροποίησης έναντι εκείνου της βιομηχανικής ανάπτυξης. Θεωρούσε ως πηγή της νομισματικής ανισορροπίας (πληθωρισμός. σελ 156. για αποτελεσματικότερη διανομή της βοήθειας της UNRA. βλέπε εισαγωγή Κ. Αυτή τη λογική υπηρετούσαν οι προτάσεις του Βαρβαρέσου για φορολόγηση αυτών που πλούτισαν στη διάρκεια της Κατοχής. 49-52. Το ιστορικό πλαίσιο το οποίο κυριαρχούσε στον προβληματισμό του ήταν η βαθιά νομισματική κρίση που υπήρχε από την Κατοχή και η εξαθλίωση μεγάλου μέρους του αγροτικού πληθυσμού. όσο και στη βρετανική παρέμβαση. . Βαρβαρέσος. για σταθερότητα μισθών/ημερομισθίων180. η οποία τελικά έχασε τα δυο τρίτα (2/3) της ισοδυναμίας της έναντι της αγγλικής λίρας. τεύχος Φεβρουαρίου. 180 Κυριάκος Βαρβαρέσος. έκανε κριτική τόσο στην πολιτική των ελληνικών κυβερνήσεων. Η νομισματική ισορροπία δεν πραγματοποιήθηκε ούτε με την εισαγωγή της «νέας δραχμής» επί κυβέρνησης εθνικής ενότητας. σελ.

όπως στην UNRA και τη Διεθνή Τράπεζα. Κατοικούσε μόνιμα στις ΗΠΑ. Βασίλειο. Προωθούνται έργα σαν του θερμικού εργοστασίου Πτολεμαϊδος και Μέγδοβα. δι’ αυτόν γίνεται το εθνικό δαπανηρό δίκτυο μεταφοράς ηλεκτρικής ενεργείας υψηλής τάσεως.24 4 Ο Βαρβαρέσος είχε στενούς δεσμούς με τις ΗΠΑ. στην Α΄ Πανελλαδική Συνδιάσκεψη της ΕΔΑ (15-17 Ιουλίου 1956): «Πολύ θλιβερή είναι η εικόνα που παρουσιάζει η Ελλάς στο πλαίσιο της ανασυγκροτήσεως δώδεκα χρόνια μετά την απελευθέρωση. οι προγραμματικές δηλώσεις της Κυβερνήσεως. .δεν εννοώ αυτή τη φορά μόνον τον κ. είναι προ παντός ο μεγάλος ηλεκτροβόρος καταναλωτής. όχι όμως με τη λογική της «εθνικής μειοδοσίας». Η τοποθέτηση αυτή οικονομικών επιστημόνων και δημοσιολόγων. [. Ο ίδιος υπήρξε πηγή πληροφοριών των ΗΠΑ σχετικά με την οικονομική κατάσταση της Ελλάδας και στήριγμά τους. αν και είχε γίνει τόση εργασία σε θαυμαστό συντονισμό μεταξύ οικονομολόγων και τεχνικών στα χρόνια της κατοχής. Έτσι προέκυψε η πολιτική της επαιτείας. οι οποίοι ενισχύθηκαν όντας αντιπρόσωπος της Ελλάδας στους διεθνείς οργανισμούς. Είχε ιστορικό διαπραγμάτευσης των «ελληνικών» συμφερόντων στις διεθνείς οικονομικές ενώσεις. την βαρειάν εκβιομηχάνιση. καταρτίσθηκαν πολυετή προγράμματα με βάση τον φθηνόν εξηλεκτρισμό και την μεγάλη. Βαρβαρέσσο .. επιδιώκεται να επεκταθή το δίκτυον διανομής ηλεκτρισμού «μέχρι και του τελευταίου χωρίου» χωρίς να προγραμματίζεται παράλληλα και η εκβιομηχάνιση που πρέπει μαζί με την εξυπηρέτηση της γεωργίας ν’ αποτελούν τους σκοπούς του εξηλεκτρισμού της χώρας. όμως καθώς σας είναι γνωστόν από άλλην μου ομιλίαν . της Αμερικής και του «θεωρητικού» της οικονομικής ηττοπάθειας κ. Είναι αλήθεια ότι κάποτε το 1947 και 1948... της οικονομικής και πολιτικής υποδουλώσεως. όπως και με το Ην. εκείνη που θα εβασίζετο στην αξιοποίηση του φυσικού μας πλούτου. τεχνικοοικονομικής αναπτύξεως μεγάλης πνοής και μακροχρονίου εκτελέσεως.μπήκε στη διάθεση των αρνητών της βιωσιμότητας. «…Το υπόμνημα του κ. […] Το τεράστιο ερωτηματικό για τη βιωσιμότητα της Ελλάδος δεν βρήκε πάντα την ενθουσιώδη καταφατική απάντηση σε ορισμένους οικονομολόγους και πολιτικούς. Ζολώτα προς την νομισματικήν επιτροπή.εγκατελείφθησαν ύστερα από λυσσώδη αντίδραση των βιομηχανικών χωρών της Ευρώπης. Η βαρειά βιομηχανία. Χαρακτηριστική είναι η Εισήγηση για «Τα προβλήματα ανασυγκροτήσεως της χώρας».] δεν αποτελούν μέρη προγράμματος. όταν η κυβέρνηση Πλαστήρα του ζήτησε Έκθεση επί του οικονομικού προβλήματος της Ελλάδας.. Η Έκθεση Βαρβαρέσου εκτιμήθηκε ως επιβεβαίωση και από τον αντίπαλο της αντίληψης για τις πρωταρχικές ευθύνες του ξένου παράγοντα στη βιομηχανική καθυστέρηση της Ελλάδας. εργασία που συνεχίσθηκε ως σήμερα από πολλούς εξ εκείνων που ήσαν σε θέση να μελετήσουν και να υποδείξουν τη λύση στα προβλήματα της ανασυγκροτήσεως.]. Οι εξαγγελλόμενες επενδύσεις αποτελούν πίνακα έργων στερουμένων οργανικής συνδέσεως και οικονομικής πειθαρχίας. της αναγκαστικής μας μονόπλευρης προσαρτήσεως σ’ ένα στρατιωτικό συνασπισμό με όλες τις εξευτελιστικές δια το εθνικό μας γόητρο συνέπειες. Οικονομικός που πριν από λίγα χρόνια προπαγάνδιζε τον ενεργειακό και μεταλλευτικό πλούτο . Βαρβαρέσου [. ταυτιζόμενη με τη λυσσώδη αντίδραση των βιομηχανικών χωρών της Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής για την εκβιομηχάνιση της Ελλάδος είχε σαν αποτέλεσμα να καταπνίξη τη μόνη σωστή προσπάθεια για την οικονομική ανασυγκρότηση του τόπου. την καταβαράθρωσιν των εθνικών μας συμφερόντων και την αναστολήν των ελπίδων για ταχείαν οικονομική ανόρθωση.

επίσης. Συντελέσθηκε κυρίως κατά την περίοδο 1958-1967. Η παραπάνω Εισήγηση στην Α΄ Πανελλαδική Συνδιάσκεψη της ΕΔΑ αντιμετωπίζει το ζήτημα της εκβιομηχάνισης ως οικονομικοτεχνικό και όχι ως κοινωνικοοικονομικό ζήτημα.132. Ζίγδη. σελ. Ιωάννη Ζίγδη. Αντιμετωπίζει το σχεδιασμό για την εκβιομηχάνιση ως εργαλείο αποσπασμένο από τις σχέσεις παραγωγής (με κύριες τις σχέσεις ιδιοκτησίας). ως φιλοδοξία αντικειμένη προς τα γενικώτερα αυτών συμφέροντα. την στάσιν της Αμερικανικής οικονομικής Αποστολής έναντι των προγραμμάτων ανασυγκροτήσεως των εκάστοτε Ελληνικών Κυβερνήσεων. 371-373. υπό την αντικειμενική λειτουργία της ανισόμετρης ανάπτυξης. Βεβαίως παρέμενε η συγκριτική καθυστέρηση της βιομηχανικής ανάπτυξης στην Ελλάδα. ελληνική και συμμαχική.24 5 Ενα τέτοιο πολυετές σχέδιο ανασυγκροτήσεως είναι σήμερα δυνατό να εφαρμοσθή. 181 Εισήγηση του Νίκου Κιτσίκη. «Η εξέλιξις της ελληνικής βιομηχανίας». την αφετηρία της κριτικής προς τον ξένο παράγοντα και ιδιαίτερα τα συμμαχικά ευρωπαϊκά κράτη. Το αποσπά από τις ιστορικές συνθήκες της μεταπολεμικής ανασυγκρότησης του ελληνικού καπιταλισμού. . Αποσπά την καπιταλιστική βιομηχανική ανάπτυξη από τις ιστορικά διαμορφωμένες σχέσεις των καπιταλιστικών κρατών στην πυραμίδα του διεθνούς καπιταλισμού. Αλλ’ εχρωμάτισεν. πράγμα το οποίον εματαίωσε εν τη ουσία την υπό του εν Παρισίοις Συμβουλίου Οικονομικής Συνεργασίας κατ’ αρχήν γενομένην αποδεκτήν λύσιν της εκβιομηχανίσεως. Ωστόσο. 129. μέλους της ΔΕ της ΕΔΑ. προς το τέλος του 1953: «Η βιομηχανική ανάπτυξη της Ελλάδος εθεωρήθη μέχρι σήμερον από πολλά των Ευρωπαϊκών κρατών. Συνετέλεσε δε ούτω εις την απόρριψιν του αιτήματος ιδρύσεως συγκεκριμένων βιομηχανιών. προς επίτευξιν της οικονομικής χειραφετήσεως της χώρας» 182. Ζίγδης υποστήριζε ότι το πρόβλημα έγκειται στην έλλειψη κεφαλαίων. Ο Ι. Η άποψις αυτή διετυπώθη εις διεθνείς Συνδιασκέψεις και εύρεν απήχησιν εις τας αποφάσεις αυτών. Η προμήθεια κεφαλαιουχικών αγαθών με αντάλλαγμα ελληνικά προϊόντα θα ήταν ιδεώδης λύση του προβλήματος του κεφαλαιουχικού εξοπλισμού της χώρας και της σταθερής τοποθετήσεως ελληνικών προϊόντων»181. Έτσι. 15-18 Ιουλίου του 1956. από το συσχετισμό δυνάμεων στην περίοδο της κατοχής που αλλάζει μετά το Δεκέμβριο του 1944. καταλήγει να αποδίδει στις «διαθέσεις» των ΗΠΑ όλο το ζήτημα της μεταπολεμικής καπιταλιστικής ανάπτυξης της Ελλάδας και της διαμόρφωσης της αστικής οικονομικής πολιτικής. γιατί το διεθνές κλίμα της ειρηνικής συνυπάρξεως αλλά και οι αντιθέσεις των μεγάλων ευνοούν τον εφοδιασμό της Ελληνικής Οικονομίας δια κεφαλαιουχικών αγαθών με ανταλλαγήν προϊόντων και τον δανεισμόν από περισσότερες χώρες. στη Α΄ Πανελλαδική Συνδιάσκεψη της ΕΔΑ. Από την πλευρά των αστών οικονομολόγων και πολιτικών που πίστευαν ότι η χρηματοδότηση της εκβιομηχάνισης από το ξένο κεφάλαιο έπρεπε να αποτελεί κοινή στρατηγική επιδίωξη. σελ. η διασφάλιση των οποίων έπρεπε να αναζητηθεί έξω των ελληνικών πλαισίων. Πρόκειται για θέση που συμπυκνώνει την άποψη για το ρόλο του ξένου παράγοντα στην επιδίωξη της οικονομικής ανάπτυξης στην Ελλάδα. καθώς και το λεγόμενο διαρθρωτικό πρόβλημα. 182 «Νέα Οικονομία». την όξυνση της ταξικής πάλης στα επόμενα χρόνια και στη συνέχεια τη σταθεροποίηση της καπιταλιστικής εξουσίας. με άλλη πολιτική ως προς τη χρηματοδότησή της.. προς το τέλος της δεκαετίας του 1950. χαρακτηριστική ήταν η τοποθέτηση του Ι. εντάθηκε η διαδικασία εκβιομηχάνισης. κατά καιρούς. έκδοση «ΝΕΑΣ ΖΩΗΣ».133. η οποία άλλωστε ουδόλως στηρίζεται επί στερεών οικονομικών και αντικειμενικών βάσεων. τόμος 1953.130. τέως υπουργού Βιομηχανίας.

2. καθώς και το συμμαχικό πολιτικό σχήμα. την πλειοψηφία».Δ. 243-245. με αιχμή τις διαπραγματεύσεις. οι απόψεις αναπτύχθηκαν από τον «Όμιλο Αλέξανδρος Παπαναστασίου» και το περιοδικό «Νέα Οικονομία». Σημαντική πηγή των θέσεων του ΚΚΕ είναι η εκδοτική σειρά: «ΤΟ ΚΚΕ . 184 Ο Ξ. Ζολώτας. στο Κεφάλαιο 2. Σε γενική γραμμή. σελ. αλλά δεν θα έπρεπε να οδηγήσει σε φοβία και άρνηση των ξένων επιχειρήσεων. κυρίως στη δεκαετία του 1960. ΑΝΑΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΡΑΤΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Αρκετοί μελετητές. αλλά και από ένα μέρος αστικών δυνάμεων (οικονομολόγων και βιομηχάνων). Ζολώτας θεωρούσε ότι «στο διάστημα της επταετίας συνέβησαν αρκετές ανωμαλίες σ’ αυτόν τον τομέα». και συσχετιζόταν κυρίως με δύο ζητήματα: α) Το ρόλο των άμεσων ξένων επενδύσεων στην εκβιομηχάνιση β) Την περαιτέρω καπιταλιστική ανάπτυξη στην Ελλάδα σε σχέση με την επιλογή σύνδεσής της με την ΕΟΚ (1961). η ελληνική πλευρά θα πρέπει να διατηρεί. Η αντιπαράθεση προς τις ΑΞΕ πήρε ιδιαίτερα οξύ πολιτικό χαρακτήρα κατά τη δεκαετία του 1960. Στο θεωρητικό επίπεδο. «Νομισματικές και Οικονομικές μελέτες». Ξ. για τη θέση τους υπέρ της σύνδεσης της Ελλάδας με την ΕΟΚ. οικονομολόγοι και ιστορικοί. ενώ οι ξένες επενδύσεις περιέκλειαν κινδύνους αποικιοκρατικών εκμεταλλεύσεων. ασκήθηκε κριτική στην πολιτική της ΕΡΕ αλλά και μεγάλου μέρους των πολιτικών της «Ένωσης Κέντρου» (ΕΚ). θεωρούν το 1953 ως ορόσημο περάσματος της ελληνικής οικονομίας από την μεταπολεμική ανασυγκρότηση στην προπαρασκευαστική φάση (αναζωογόνησης) για την καπιταλιστική ανάπτυξη που ακολούθησε. συμφωνίες και αναθεωρήσεις συμφωνιών του ελληνικού κράτους με την «Πεσινέ». Η περίοδος της ανάπτυξης κράτησε περίπου μια 20ετία και γενικά 183 Στη συνέχεια. του 1960. 1997. της αγοράς αμμωνίας και χαλυβουργίας όπου θα επένδυε η Esso-Pappas). η προσέγγισή τους ήταν ότι το κράτος αποτελούσε τον κύριο φορέα ανάληψης και εκτέλεσης στρατηγικής σημασίας βιομηχανικών μονάδων.Δ. και μόνο αργότερα θεσπίστηκαν ανάλογοι νόμοι. Η κριτική για τον αποικιοκρατικής εκμετάλλευσης χαρακτήρα των Άμεσων Ξένων Επενδύσεων (ΑΞΕ) προκλήθηκε και από το γεγονός ότι ο νόμος 2687/1953 183 έδινε φορολογικά και άλλα κίνητρα για τις επενδύσεις ξένου κεφαλαίου στη βιομηχανία. η ΕΔΑ. τόμος Β΄. κίνητρα τα οποία δεν απολάμβανε το εγχώριο κεφάλαιο.Δ παρατίθενται στοιχεία για τις εισροές άμεσων ξένων επενδύσεων με βάση τον νόμο 2687/1953. Το ΚΚΕ. Υποστήριζε ότι στη συνεργασία με ξένες εταιρείες.Επίσημα Κείμενα». ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 2.1. . αποκάλυψε τον αντιλαϊκό χαρακτήρα τέτοιων συμβάσεων.24 6 Η συζήτηση για το χαρακτήρα της εκβιομηχάνισης συνεχίσθηκε και κατά την επόμενη δεκαετία. Από το ΚΚΕ και την ΕΔΑ. Στόχο της κριτικής των κρατικών συμβάσεων με το ξένο κεφάλαιο αποτελούσε και η δέσμευση του ελληνικού κράτους για προστασία της συγκεκριμένης αγοράς για ένα ορισμένο χρονικό διάστημα (π. το οποίο φιλοξενούσε αρθρογραφία και από το ΚΚΕ και την ΕΔΑ. για τις οποίες δεν υπήρχε ανάλογο ενδιαφέρον και μέγεθος συσσώρευσης κεφαλαίου από ιδιώτες. έκδοση Τράπεζα της Ελλάδος.χ. εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις. Οι συμβάσεις της Δικτατορίας προκάλεσαν το σκεπτικισμό και αστών οικονομολόγων184. Το περιοδικό «Νέος Κόσμος» φιλοξένησε ανάλογη αρθρογραφία.

από τον υπουργό Συντονισμού Σπύρο Μαρκεζίνη της κυβέρνησης Αλέξανδρου Παπάγου (Πράξη αρ. Γαλλία. Νομοθετικό Διάταγμα 2415 του 1953). Η κατάργηση του δελτίου των διανομών. Από τότε ενεργοποιήθηκε και η συμμετοχή της δραχμής στο σύστημα σταθερών συναλλαγματικών ισοτιμιών.  Η σημαντικότερη μεταβολή αφορούσε το συνολικότερο αναπροσανατολισμό της κρατικής παρέμβασης. Ισλανδία. ρύζι.24 7 χαρακτηρίσθηκε από υψηλούς ρυθμούς αύξησης του ΑΕΠ. της αφαίμαξής της από τη γερμανική κατοχή και στη συνέχεια των ιδιαίτερων συνθηκών του εμφυλίου. Καθ’ όλη τη δεκαετία του 1950. 1978. Ολλανδία. Κατά τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1950 η κρατική παρέμβαση προσανατολιζόταν στην άμεση ανάληψη έργων υποδομής και εξηλεκτρισμού με κεφάλαια από τις εξωτερικές πιστώσεις (κυρίως του «Σχεδίου Marshall»). Συμμετείχαν 18 καπιταλιστικά ευρωπαϊκά κράτη: Αυστρία. το οποίο διαχειριζόταν τις ελλείψεις λόγω της μεγάλης πτώσης της παραγωγής. αλλά όχι την εξόρυξη) που καταρτιζόταν από το Σύνδεσμο Ελληνικών Βιομηχανιών (ΣΕΒ). Ιταλία. Νορβηγία. Τον Αύγουστο του 1952 καταρτίσθηκε και υποβλήθηκε στον Οργανισμό Ευρωπαϊκής Οικονομικής Συνεργασίας188 (κατόπιν σχετικού αιτήματος του ΝΑΤΟ) το τετραετές 185 «Νέα Οικονομία». αρχικά λόγω της αναγκαιότητας κατάθεσής τους στους διεθνικούς οικονομικούς οργανισμούς διαχείρισης των εξωτερικών πιστώσεων και άλλης εισροής κεφαλαίων. η κρατική παρέμβαση αρχίζει να εξοικειώνεται με την κατάρτιση μεσοπρόθεσμων οικονομικών προγραμμάτων. συμμετείχαν εκπρόσωποι 45 χωρών. Τουρκία. Ως ιδιαίτερα χαρακτηριστικά εκκίνησης της νέας περιόδου σημειώνονται:  Η νομισματική μεταρρύθμιση186 με την οποία υποτιμήθηκε η δραχμή κατά 50% έναντι του δολλαρίου ΗΠΑ. ιδιαίτερα κατά τη δεκαετία του 1960. είχε ανέβει στο 123 (χωρίς την ηλεκτρική ενέργεια 110. σελ. ενώ μαζί και με την οικοδομική δραστηριότητα 153185). τόμος έτους 1953. στην αγορά συναλλάγματος εξισορροπήθηκε η ισοδυναμία της δραχμής. Αυτό το σύστημα ίσχυσε έως και το 1971. με βάση σύγκρισης 100 το 1939. Υιοθετήθηκαν μέτρα ελέγχου των τιμών στην αγορά. Δανία. Σουηδία. Έτσι. 391. το οποίο κρίθηκε και ως αποτυχημένο. από 1-22 Ιουλίου 1944). η οποία από καιρό είχε απαξιωθεί. Επιβλήθηκαν προσωρινοί φόροι στις εξαγωγές ορισμένων προϊόντων (βαμβάκι. επιδοτήθηκαν περίπου δέκα εισαγόμενα τρόφιμα και πρώτες ύλες. 186 Ανακοινώθηκε στις 9 Απριλίου του 1953. Εκεί τέθηκε η βάση του συστήματος σταθερών συναλλαγματικών ισοτιμιών. Βέλγιο. Η απελευθέρωση του εισαγωγικού εμπορίου (καταργήθηκαν οι κάθε είδους εισφορές στις εισαγωγές και διατηρήθηκαν μόνο ορισμένοι περιορισμοί για ελάχιστα είδη πολυτελείας).  Η κατάργηση του υπουργείου Εφοδιασμού (λειτουργούσε από το 1945). 267 της 9/4/1953. Ηνωμένο Βασίλειο και Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας (αρχικά η . Ελλάδα. Πορτογαλία. σελ. Βλέπε «Τα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος». Λουξεμβούργο. Ιρλανδία. γνωστό ως σύστημα του Bretton Woods187. Ελβετία. μεταξύ των οποίων και η επανάκτηση της εμπιστοσύνης της λαϊκής αποταμίευσης. Στο τέλος του 1952. λάδι) τα οποία κρίθηκαν αναγκαία για την εγχώρια κατανάλωση. Πέρασε σταδιακά από τις ιδιαίτερες συνθήκες της κρατικής διαχείρισης του πολέμου και της κρίσης (που περισσότερο ή λιγότερο αντιμετώπισαν και τα αναπτυγμένα καπιταλιστικά κράτη της Ευρώπης) στην αποκατάσταση της λειτουργίας της καπιταλιστικής αγοράς και στο σταδιακό άνοιγμα προς την εξωτερική αγορά. όταν ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ρίτσαρντ Νίξον εγκατέλειψε τη μετατρεψιμότητα του αμερικανικού δολαρίου σε χρυσό. 188 Ιδρύθηκε το 1948 με αντικείμενο την διαχείριση του «Σχεδίου Μάρσαλ». και τα σταθεροποιητικά αποτελέσματά της. 396. ο γενικός δείκτης της βιομηχανικής παραγωγής (ο οποίος περιλάμβανε και την οικοδομική δραστηριότητα και παραγωγή ηλεκτρισμού. 187 Στη Σύνοδο των Ηνωμένων Εθνών στο Bretton Woods (New Hampshire.

αλουμινίου. 189 Ο καθηγητής Ξ. λευκολίθου) και της γεωργικής παραγωγής (π. 1978. διυλιστηρίων πετρελαίου και μονάδων επισκευής πλοίων. Αποτέλεσε το πρόπλασμα για τη δημιουργία του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ). δίνει έμφαση στη διοργάνωση των δημοσίων υπηρεσιών και διαφόρων οργανισμών ως φορέων της ανασυγκρότησης. καθώς και στην αξιοποίηση της γεωγραφικής θέσης της Ελλάδας. [Τράπεζα της Ελλάδος. Οι στόχοι αυτοί επιτεύχθηκαν μέσω της αναμόρφωσης του χρηματοπιστωτικού συστήματος. 299-309. «Τα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος». προσανατολισμένης πλέον σε διαφορετικές πηγές χρηματοδότησης σε σχέση με εκείνες των πρώτων χρόνων της ανασυγκρότησης.χ. Βαρβαρέσου και η οικονομική ανάπτυξις». τεύτλων). Ο αναπροσανατολισμός στις πηγές χρηματοδότησης της εκβιομηχάνισης επιτεύχθηκε από το τέλος της δεκαετίας του 1950 και κυρίως κατά τη δεκαετία του 1960. «Η Εκθεσις του Κ. χυτοσιδήρου.χ. στην ενθάρρυνση των ταμιευτηριακών καταθέσεων. Στο βιομηχανικό τομέα το πρόγραμμα έδινε απόλυτη προτεραιότητα στην ίδρυση βιομηχανικών μονάδων παραγωγής αζώτου. στη διεύρυνση του παγίου κεφαλαίου στη Αμερικανική. Το μεγαλύτερο μέρος των παραπάνω βιομηχανικών μονάδων και των αναλόγων μονάδων ηλεκτροπαραγωγής πραγματοποιήθηκε στις αρχές της επόμενης δεκαετίας μέσω του Πενταετούς Προγράμματος Οικονομικής Ανάπτυξης 1960-1964. της συγκρότησης κρατικών θεσμών μακροπρόθεσμης βιομηχανικής πίστης και της νομοθετικής κατοχύρωσης ανάλογης φορολογικής και πιστωτικής πολιτικής. . Αθήνα 1952. σόδας. 1978. 190 Τράπεζα της Ελλάδος. παρ’ όλο που ήταν έτος σημαντικής μείωσης του ρυθμού αύξησης των συνολικών πιστώσεων και εφαρμογής περιοριστικής πολιτικής. ενώ περιορίστηκαν εκείνες προς τη γεωργία (η οποία τα τελευταία έτη της δεκαετίας του 1940 απορροφούσε το μεγαλύτερο μέρος των πιστώσεων στη συγκέντρωση των αγροτικών προϊόντων και στο καπνεμπόριο)190. Η ιστορική αναφορά σε αυτό το Πρόγραμμα έγκειται στην οικονομική πολιτική διαμάχη που εκδηλώθηκε πριν τη συγκρότησή του (αντιπαράθεση Βαρβαρέσου . ενώ κάνει κριτική στην τάση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας να φυγαδεύει κεφάλαια στο εξωτερικό και να μην προβαίνει σε παραγωγικές επενδύσεις. Στηρίχθηκε πλέον στις εγχώριες πηγές κυρίως και ως προς τις ξένες στη μορφή των άμεσων επενδύσεων.24 8 Νέο Οικονομικό Πρόγραμμα 1952-1956. Στηρίχθηκε στη διαμόρφωση ενός θεσμικού και νομοθετικού πλαισίου που επεδίωξε να συγκεντρώσει στο χρηματοπιστωτικό σύστημα τα εγχώρια αναπασχόλητα εισοδήματα. Αγγελόπουλου και άλλων) και στη συνέχεια λόγω της μη εφαρμογής του. Ζολώτας. «Τα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος». ιδιαίτερα το 1952. και Ξ. η Γαλλική και η Βρετανική ζώνη κατοχής). ζάχαρης. βωξίτη. Σειρά νομοθετικών ρυθμίσεων στόχευε στην προσέλκυση ξένων ιδιωτικών κεφαλαίων για επενδύσεις στην Ελλάδα. τασσόμενος υπέρ της εκβιομηχάνισης. το 1961.Ζολώτα189. Η κριτική του αφορά και τα εκάστοτε «αλλοπρόσαλλα οικονομικά και δημοσιονομικά μέτρα» των κυβερνήσεων. Από το 1951. στην οποία στηρίχθηκε η πραγματοποίηση της εκβιομηχάνισης. σελ. σελ. Προς το τέλος της δεκαετίας του 1950 ήταν πλέον πιο εμφανείς οι αλλαγές στη πιστωτική πολιτική. Ζολώτας. άλλαξε ο καταμερισμός των πιστώσεων μεταξύ των τομέων της οικονομίας και υπερδιπλασιάστηκαν οι πιστώσεις προς τη βιομηχανία. με την ένταξη και μη ευρωπαϊκών κρατών. Η επιλογή των μονάδων στηριζόταν στην εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου (π. 26]. σελ. στη συγκεντροποίηση του κεφαλαίου μέσω συγχωνεύσεων και συγκρότησης μετοχικών εταιρειών. μαγνησίου. να προσελκύσει εγχώρια και ξένα κεφάλαια στη βιομηχανία και να επιταχύνει τη διαδικασία συγκεντροποίησης του εγχώριου κεφαλαίου. 408. σημείωση 1. νικελίου.

μεταφορών και διαμορφώνεται στο 16. τις εμπορικές πιστώσεις και όλο το εξωτερικό χρέος). Το 1975. ΕΟΚ (9) 45.Ν. προϊόντων πετρελαίου. 158. «Ξένες επενδύσεις και ξένες επιχειρήσεις στην Ελλάδα». τουρισμού. 391] . «Ξένες επενδύσεις και ξένες επιχειρήσεις στην Ελλάδα». «Η δυναμική των σχέσεων εξειδίκευσης μεταξύ Ελλάδος . δολλαρίων (το οποίο εκτός των κεφαλαίων με βάση τους νόμους 2687 και 4171.4% μόνο για την μεταποίηση (δηλαδή αναλογικώς το μεγαλύτερο μέρος των ΑΞΕ κατευθύνεται στη μεταποίηση). Ιωσήφ Χασίδ. Τα κεφάλαια αυτά αποτελούσαν σχετικά μικρό μέρος του συνολικού εξωτερικού χρέους των 6 δισ. ΗΠΑ 34. Ζολώτας. να ανέρχεται περίπου σε 800 εκατ. 195 Το 1970 τα μερίδια στις ΑΞΕ ανά χώρα προέλευσης ήταν: ΗΠΑ 47.8% (με Γαλλία 16. Το νομοθετικό καθεστώς για την προσέλκυση ξένων επενδύσεων στην Ελλάδα συμπληρώθηκε με ειδικές διατάξεις που περιλήφθηκαν στους νόμους 4171/1961 και 4256/1962. σελ.9%). δόθηκαν φορολογικά κίνητρα κλπ. Ιωσήφ Χασσίδ.Ισπανίας . που έχουν εισρεύσει στην Ελλάδα με βάση τους νόμους 2687 και 4171.Ν. 378/1968).7% του συνόλου των επενδύσεων παγίου κεφαλαίου που έγιναν την περίοδο 1954-1973.5%) και το 1988 οι ΗΠΑ 13.5% (με Γαλλία 27. Γερμανία 6. παρ’ ότι υπερδεκαπενταπλασιάσθηκαν κατά τη χρονική περίοδο 1950-1963.9%. 192 Ξ. «Κατά την πενταετία 1958-1963 αντιπροσώπευαν μόλις το 13% της συνολικής εισροής. Ως προς την εθνική σύνθεση των ΑΞΕ στην ελληνική βιομηχανία η κατάσταση μεταβάλλεται μεταξύ 1970 και 1975 με αποτέλεσμα να υποχωρήσουν οι ΗΠΑ στη δεύτερη θέση195. σελ. μεταλλείων. [Τάσος Γιαννίτσης. Ζολώτας. κατοχυρώθηκε η με περιορισμούς επανεξαγωγή κεφαλαίων και ενός ορισμένου ύψους κερδών. 1978. 191 Τράπεζα της Ελλάδος. Η σχέση αυτή γίνεται 10.8%. σελ. όπως συνήθως πιστεύεται. Ωστόσο. τα τρία τέταρτα (3/4) σχεδόν των εισαχθέντων κεφαλαίων (ως ΑΞΕ) κατευθύνθηκαν στη βιομηχανία και ιδιαίτερα σε κλάδους παραγωγής ενδιάμεσων προϊόντων (π. 1964. σελ. και στο συλλογικό έργο 2004. 153.24 9 βιομηχανία.2% υπολογιζόμενη μόνο στους τομείς μεταποίησης. δεν ήταν τόσο μεγάλα. σελ. στην αποκέντρωση των βιομηχανικών μονάδων και στην ενίσχυση των εξαγωγών. η ΕΟΚ (9) 71.5%. 242-244. ο Ξ. 1992. ΕΚΕΜ. Το υπόλοιπον αυτής κατά σημαντικό μέρος αποτελούνταν από κεφάλαια δημιουργηθέντα στο εξωτερικό κυρίως από επαναπατρισθέντες Έλληνες και τοποθετούμενα σε ακίνητα»192. καθώς και του Α. στο συλλογικό έργο «2004». περιλάμβανε και τις καταθέσεις Ελλήνων του εξωτερικού. «Τα πενήντα χρόνια της Τράπεζας της Ελλάδος».5%).7%. τα οποία προορίζονταν για ιδιωτικές παραγωγικές επενδύσεις. σελ. Για τη χρονική περίοδο μέχρι το τέλος του 1973. χημικών) αλλά και παραγωγής κεφαλαιουχικών ειδών (όπως βασική μεταλλουργία και ναυπηγεία)194.Πορτογαλίας . Γερμανία 11. μη μεταλλικών ορυκτών.Τουρκίας και Ξένες Επενδύσεις στην Ελλάδα στη δεκαετία του 1980». Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγει και άλλη μελέτη που σημειώνει ότι στα 30 περίπου χρόνια λειτουργίας του νόμου 2687/1953 μέχρι το 1980. 389. Ζολώτας 193 δίνει το σύνολο των ξένων επιχειρηματικών κεφαλαίων. 89/1967 «Περί εγκαταστάσεων εν Ελλάδι αλλοδαπών εμποροβιομηχανικών εταιρειών» (συμπληρωμένο από τον Α. 535-536. ΕΟΚ (9) 41. δολλάρια και να αποτελεί το 2.1%. προστατεύονταν οι άμεσες ξένες επενδύσεις από την αναγκαστική απαλλοτρίωση.3% (και αναλυτικότερα Γαλλία 25. Β΄ τόμος. Με το νομοθετικό διάταγμα 2687/1953 Περί επενδύσεως και προστασίας κεφαλαίων εκ του εξωτερικού191. «Νομισματικές και Οικονομικές μελέτες».7% και Γερμανία 17. 194 Βλέπε αναλυτικά. τα εισαχθέντα κεφάλαια βάσει του νόμου 2687/53. 193 Ξ. στο συλλογικό έργο «2004».χ. «Νομισματική ισορροπία και οικονομική ανάπτυξις». με αυξημένη συνταγματική ισχύ.

Καραμανλή ενώ βρισκόταν στο Πανεπιστήμιο Berkley των ΗΠΑ.το Δεκέμβριο του 1960). τα υδροηλεκτρικά του Αγρα. 197 Τράπεζα της Ελλάδος. το 1962. αφ’ ενός εισήγαγε τη γενική φορολογία εισοδήματος φυσικών προσώπων αφ’ ετέρου απάλλασσε πλήρως από το φόρο τα εισοδήματα από τόκους καταθέσεων κάθε είδους σε τράπεζες και κρατικά ταμιευτήρια καθώς και από τόκους εθνικών δανείων που εκδίδονταν με τη μορφή εντόκων γραμματίων του Δημοσίου ή ομολόγων. επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας. 196 Το Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ) ιδρύθηκε το 1959 ως μία μικρή ερευνητική μονάδα με την επωνυμία «Κέντρο Οικονομικών Ερευνών». του Λούρου. Κατά την εξεταζόμενη περίοδο ενισχύθηκε η κρατική ιδιοκτησία πρώτα απ’ όλα στον τομέα της ενέργειας . Κατά τη δεκαετία του 1950 θεμελιώθηκε. Κατά τις δυο δεκαετίες εκτελέσθηκαν έργα εξηλεκτρισμού. «Τα πενήντα χρόνια της Τράπεζας της Ελλάδος». στη συνέχεια το Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ)196. Το 1962 ιδρύθηκε η Τράπεζα Επενδύσεων από τις τράπεζες Εμπορική και ΙονικήΛαϊκή και με τη συμμετοχή (κατά 11% στο ιδρυτικό κεφάλαιο) 10 ξένων τραπεζικών οργανισμών. Η κρατική ΔΕΗ έγινε αποκλειστικό μονοπώλιο παραγωγής και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας. σελ. 1978. ο οποίος κλήθηκε από τον Κ. και αναπτύχθηκε κατά την επόμενη του 1960. το 1964. του Μέγδοβα και του Αχελώου. Την οργάνωσή του ανέλαβε ως πρώτος πρόεδρος του Δ. Η απόφαση για την ίδρυσή του πάρθηκε από τον τότε Πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή. όπως το θερμοηλεκτρικό εργοστάσιο του Αλιβερίου. οι οποίοι κατά την επόμενη δεκαετία συγχωνεύθηκαν (μαζί και με τον Οργανισμό Τουριστικής Αναπτύξεως) και διαμόρφωσαν την Εθνική Τράπεζα Βιομηχανικής Ανάπτυξης (ΕΤΒΑ). Δόθηκαν φορολογικά και δασμολογικά κίνητρα για τον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό των βιομηχανικών επιχειρήσεων. 500. ειδικά κίνητρα για τη συγχώνευση επιχειρήσεων και τη μετατροπή προσωπικών εταιρειών σε ανώνυμες. του Λάδωνα. μετά από εισήγηση του τότε Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Ξενοφώντος Ζολώτα. Με το νομοθετικό διάταγμα 3746/1957 επεκτεινόταν η πλήρης απαλλαγή στα εισοδήματα από τοκομερίδια.Σ. ένα νέο θεσμικό δίκτυο της άμεσης οικονομικής κρατικής παρέμβασης: ο Οργανισμός Χρηματοδότησης Οικονομικής Ανάπτυξης (ΟΧΟΑ) το 1954 και ο Οργανισμός Βιομηχανικής Ανάπτυξης (ΟΒΑ) το 1959. όπου σχεδόν μονοπωλήθηκε στο τέλος της δεκαετίας του 1960. Η από το 1953 συγχώνευση της Τράπεζας Αθηνών με την Εθνική Τράπεζα ισχυροποίησε τη λειτουργία της Εθνικής ως κρατικού μονοπωλίου. και Επιστημονικός Διευθυντής ο καθηγητής και μετέπειτα πρωθυπουργός Ανδρέας Παπανδρέου. Διαμορφώθηκαν και κρατικοί θεσμοί οικονομικού (αρχικά ενδεικτικών και όχι δεσμευτικών πενταετών πλάνων) προγραμματισμού: Αρχικά η Επιτροπή Ερεύνης και Οργανώσεως Οικονομικού Προγραμματισμού (1957). το θερμοηλεκτρικό της Πτολεμαϊδος. τη δεκαετία 1959-1968. . Καθιερώθηκε πλήρης απαλλαγή φόρου για μια δεκαετία για τα μερίσματα προνομιούχων μετοχών. με αποτέλεσμα να σημειωθεί μεγάλη αύξηση της ηλεκτρικής παραγωγής (με μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης 14% για την περίοδο 1956-1966197). Το 1963 ιδρύθηκε η Εθνική Τράπεζα Επενδύσεων Βιομηχανικής Αναπτύξεως (ΕΤΕΒΑ) από την Εθνική Τράπεζα και 14 ξένες τράπεζες. από λαχνούς ομολογιακών δανείων Ανωνύμων Εταιρειών ή νομικών προσώπων δημοσίου (εκτός των ασφαλιστικών ταμείων) και ιδιωτικού δικαίου.ύδρευσης. απορροφώντας όλες τις ιδιωτικές και δημοτικές επιχειρήσεις (τελευταία εξαγοράσθηκε η Ηλεκτρική Εταιρεία Αθηνών-Πειραιώς -ΗΕΑΠ. για τη βιομηχανική αποκέντρωση και τις εξαγωγές.25 0 Το νομοθετικό διάταγμα 3323/1955 «Περί φορολογίας εισοδήματος φυσικών προσώπων».

0 181 1. Ο πίνακας που ακολουθεί200 δείχνει τη διάρθρωση των δημόσιων επενδύσεων κατά κλάδο.2 1.8 4579 32.6 8.8%.0 100. 163.8 9857 1152 1393 1 100. 1987.0 100.6 2006 14.3 1969 84.0 1760 1992 6 8.4 3468 17.3 3731 247 68.1 96. «Ευέλικτη εξειδίκευση.) 1960 Γεωργίακτηνοτροφία κλπ. Μεταφορέςεπικοινωνίες Κατοικίες Δημόσια διοίκηση Λοιπές δραστηριότη τες ΣΥΝΟΛΟ % 1965 % 1970 % Ποσοστό συμμετοχής των δημοσίων επενδύσεων στο σύνολο των επενδύσεων που γίνονται στον αντίστοιχο τομέα (σε σταθ.7 1. Μαγκλιβέρας. το 1959 το 34% του συνόλου των παγίων κεφαλαίων των βιομηχανικών επιχειρήσεων ανήκε στο κράτος. 1991.2 15.5 0. Ορυχείαλατομεία Μεταποίηση Ενέργειαύδρευση κλπ. σελ. 122. Μελέτη που διενεργήθηκε για λογαριασμό του ΚΚΕ199 δίνει ότι οι κρατικές επενδύσεις την περίοδο 1960-1970 κατά το 80% γίνονται στην αγροτική παραγωγή.9 4994 25.4 17. Αξιοποίηση στοιχείων Εθνικών Λογαριασμών. σελ. 199 Σπ. Αναπτύχθηκε η κρατική ιδιοκτησία στον τουρισμό.ύδρευση.2 98. Λυμπεράκη.0 Σύμφωνα με στοιχεία που δίνει ο Ξ. Κρίση και αναδιάρθρωση στη μικρή βιομηχανία».1 35. Σύμφωνα με μελέτη198. το εργοστάσιο αζωτούχων λιπασμάτων Πτολεμαΐδας. σελ.0 0.3 55. δρχ. στην περίοδο 1950-1953 σημειώνεται σχετικά υψηλός μέσος όρος αυξητικής μεταβολής των συνολικών (ιδιωτικών και δημοσίων) επενδύσεων κατά 7.2 100. Εντούτοις. καθώς και το ποσοστό συμμετοχής των δημόσιων επενδύσεων στο σύνολο των επενδύσεων: Η διάρθρωση των δημόσιων επενδύσεων κατά κλάδους οικονομικής δραστηριότητας (σταθερές τιμές 1970 σε εκατ.9 5594 205 40. στην ενέργεια .2 105 109 0. Τιμές 1970) 1960 1965 1970 1975 2312 45. εκδόσεις Gutenberg.6 30.6 27.6 15. εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή. 163.9 1.9 1.5 1. έκδοση Τράπεζα της Ελλάδος. το 1961 είναι πολύ χαμηλές συγκριτικά με άλλα κράτη οι κατά κεφαλήν ακαθάριστες επενδύσεις σε 198 Α.3 828 4. το εργοστάσιο ζάχαρης. σελ. σελ. .4 17. «Ο κρατικός τομέας της οικονομίας στην Ελλάδα και η κρίση». 201 Ξ.0 100. 200 Σπ. 182. «Ο κρατικός τομέας της οικονομίας στην Ελλάδα και η κρίση».3 32.3 1. «Νομισματική ισορροπία και οικονομική ανάπτυξις». 1964. στις μεταφορές και στις τηλεπικοινωνίες. 1987. όπως το διυλιστήριο Ασπροπύργου.9 66. εκδόσεις Παττάκης.1 9.6 33.6 15 494 9. Ιδρύθηκαν κρατικές επιχειρήσεις.6 17.5 68. Ζολώτας.2 17.4 45. «Ανάμεσα σε κράτος και αγορά». 42-45.1 84.25 1 Στη συνέχεια η κρατική ιδιοκτησία επεκτάθηκε και σε ορισμένους κλάδους της Μεταποίησης.8 404 28 2.1 2.5 53. Ο ΕΟΤ εκπόνησε πρόγραμμα δημιουργίας σχετικά μεγάλων τουριστικών μονάδων («Ξενία»).8 96. Καζάκος.5 8147 297 40. Μαγκλιβέρας.5 0.4 417 100.7 0. Ζολώτας201.0 100.0 672 15.0 100.2 46.1 2. Βλέπε και Π. εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή.

Αλλά και κατά την επόμενη περίοδο.2%. 206 Κάθε εισροή ξένου βιομηχανικού κεφαλαίου έχει ως κίνητρό της την αποκόμιση μεγαλύτερου ποσοστού κέρδους που συχνά εξασφαλίζεται από το χαμηλότερο επίπεδο μισθών και ημερομισθίων της χώρας υποδοχής από εκείνο στη χώρα εξαγωγής κεφαλαίων.2% (1967) και 12.1%. και ως ποσοστό επί των ακαθαρίστων επενδύσεων παγίου κεφαλαίου 14. το 1965 έφθασαν το 31.3%. Αθήνα 1997. αυξήθηκαν θεαματικά το 1963 και αποτέλεσαν το 24%. Ιταλία 148. 1981. σελ. Καναδάς 424. Το ίδιο. 1978. 1964-1973. Ωστόσο. «Τα πενήντα χρόνια της Τράπεζας της Ελλάδος».9% (1966).25 2 δολάρια (σε σταθερές τιμές 1954): Ελλάδα 71.4%. Πορτογαλία 5. 204 Β.3%. Δυτική Γερμανία 275. Φιλλανδία 5. Ειδικότερα για την περίοδο της δικτατορίας. σελ. η μελέτη της Τράπεζας της Ελλάδος επισημαίνει ότι η πιστωτική και επενδυτική πολιτική ανέστειλε τις προσπάθειες αναδιάρθρωσης και βιομηχανικής ανάπτυξης της προηγούμενης περιόδου. Βελγίου 23. Βασιλείου 20. δίνει ότι περίπου το 65% των ξένων επενδύσεων της περιόδου 1954-1969 κατευθύνθηκε στην μεταποίηση. στην Ελλάδα είναι 3.5%. Σουηδία 314. έγιναν οι πολύ μεγαλύτερες επενδύσεις στα πετρελαιοειδή . των μεταφορικών μέσων. καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι η σύνθεσή τους δεν είχε τον κλασικά αποικιακό χαρακτήρα206.4%. Motor Oil . οι επενδύσεις στη μεταποίηση ως ποσοστό του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος.9%) έναντι της ενέργειας / ύδρευσης / μεταφορών / επικοινωνιών (27%). του 1960. Πορτογαλίας 29. Βέλγιο 5. Παπανδρέου.6%. Στο τέλος αυτής της περιόδου η συμμετοχή των δημοσίων στο σύνολο των επενδύσεων ανέρχεται σε 35%. σε σταθερές τιμές 1954) ως μέσος όρος της περιόδου 1950-1963. Σημειώνει ότι οι επενδύσεις σε κατοικίες απορροφούσαν ως το 1973 ποσοστό γύρω στο 30% του συνόλου των ακαθάριστων επενδύσεων παγίου κεφαλαίου και όλες μαζί οι δαπάνες για «κτίρια και λοιπές κατασκευές» αντιπροσώπευαν ποσοστό μεγαλύτερο του 67%. Αυστρία 163. Αλλά και η κατανομή των ακαθαρίστων επενδύσεων παγίου κεφαλαίου κατά τομείς δραστηριότητας (άνευ πλοίων. από τα χαμηλότερα συγκριτικά με άλλα κράτη: Ιαπωνία 7. 14. επιβεβαιώνει ότι παρά το προχώρημα της εκβιομηχάνισης παραμένουν τα προβλήματα συγκριτικής καθυστέρησης στη διάρθρωση της ελληνικής οικονομίας: Οι κατοικίες απορροφούν το μεγαλύτερο ποσοστό (32. Ολλανδίας 20. Ολλανδία 5.2%. Η ουσιαστική εισροή ξένων κεφαλαίων για επενδύσεις στη βιομηχανία ξεκίνησε κατά τα τελευταία χρόνια της δεκαετίας του 1950 κυρίως στους κλάδους της χαρτοποιίας. των ηλεκτρικών ειδών και κατά την επόμενη δεκαετία. Καζάκος.4%. Μελέτη205. εκδόσεις Πατάκης.5%.4% (1968). Ηνωμένο Βασίλειο 3. Ιρλανδία 4. Ιρλανδίας 19.9%. Σύμφωνα με στοιχεία ορισμένης μελέτης204 το 1956 οι ξένες ακαθάριστες επενδύσεις αποτελούσαν το 3% των ακαθάριστων επενδύσεων στην Μεταποίηση.8%.7%. «Ανάμεσα σε κράτος και αγορά». Ολλανδία 200.8% και στη συνέχεια μειώθηκαν στο 21. στηριζόμενη σε επεξεργασία στοιχείων Ετησίων Εκθέσεων του υπουργείου Συντονισμού που αναφέρονται στις επενδύσεις του νόμου 2687/1953. Ηνωμ. Φιλλανδίας 20.στην επεξεργασία βωξίτη (Pechiney). ενώ οι επενδύσεις στη γεωργία και τη βιομηχανία αντιπροσώπευαν μαζί μόνο το ένα τέταρτο (1/4) των συνολικών επενδύσεων203. εκδόσεις Gutenberg. Αθήνα 2003. το 1960 το 8. 202 Ξ. σελ. δεν είναι αυτό το στοιχείο που προσδιορίζει μια ξένη επένδυση ως κλασικά .3% είναι πολύ πίσω από το αντίστοιχο άλλων κρατών όπως: Ιαπωνίας 22. έκδ.9%. «Νομισματικές και Οικονομικές μελέτες 1945-1996». στα ελαστικά (Pirelli). 633-634.ESSO-Pappas. 205 Π. Ζολώτας. 203 Τράπεζα της Ελλάδος.7%) και λοιπών (13. 210.1%. «Πολυεθνικές επιχειρήσεις και αναπτυσσόμενες χώρες».4%). Τράπεζα της Ελλάδος. συνολικά της αγροτικής παραγωγής / ορυχείων / μεταποίησης (26. 368. το 1958 το 8%.1%202. το 1957 το 5. το 1959 το 4%.

δρχ. κυρίως της Γαλλίας και της Βρετανίας. σελ. εκδόσεις Θεμέλιο. «Τα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος». «Τα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος». 540. σελ. Ως τέτοια προσδιορίζεται όταν εξάγεται εξ ολοκλήρου η υπεραξία και όταν μια ξένη βιομηχανική επένδυση δεν τροφοδοτεί άλλες εγχώριες βιομηχανικές επενδύσεις.8% (13. Σούλα.8%211. προς το τέλος της επόμενης δεκαετίας μειώνεται η αμερικανική συμμετοχή και αυξάνεται η ευρωπαϊκή. 207 Τράπεζα της Ελλάδος. και επομένως την αύξηση του μεριδίου των εσωτερικών πηγών συσσώρευσης και χρηματοδότησης της διευρυμένης καπιταλιστικής παραγωγής στην Ελλάδα. 111) για τη διάρθρωση των πόρων χρηματοδότησης των ακαθάριστων επενδύσεων. σελ.5% από δανεισμό και 5. η ιδιωτική αποταμίευση τριπλασιάσθηκε. τόσο με τη μορφή δανεισμού όσο και με τη μορφή μεταβιβάσεων ακολουθεί πτωτική πορεία κατά την περίοδο 1958-1966: Το 1966 η χρηματοδότηση εξωτερικού αποτελούσε το 9. Βλέπε και Γιάννη Σαμαρά. 210 Μ. σελ. σημείωσε τη σημαντική αύξηση του όγκου επενδύσεων από εσωτερικές πηγές. ενώ η αποταμίευση του δημοσίου τομέα. Διάρθρωση των πόρων χρηματοδοτήσεων των ακαθάριστων επενδύσεων212 1958 1961 εκατ. κατά τη χρονική περίοδο 1956-1966. Το ίδιο συμπέραινε και μελέτη για λογαριασμό του ΚΚΕ. 1978. «Η σύγχρονη φάση ανάπτυξης του καπιταλισμού στην Ελλάδα». 209 Τράπεζα της Ελλάδος. 107. η οποία βρισκόταν σε πολύ χαμηλό επίπεδο στην αρχή της περιόδου. 1975. ενώ το 1969 κυμαινόταν μεταξύ 35-40%210. 509. Πίνακας 121. Πίνακας 138. 212 Τράπεζα της Ελλάδος. δρχ.25 3 Ως προς τη γεωγραφική σύνθεση των ΑΞΕ. Ως προς τη σχέση κεφαλαίων εσωτερικού προς το σύνολο των χρηματοδοτουμένων ακαθάριστων επενδύσεων. 538-539. το 1972 το ποσοστό ενεργητικού ξένου κεφαλαίου επί του συνόλου του ενεργητικού των επιχειρήσεων στη Μεταποίηση ήταν 29. Μπαμπανάση .9% το 1957208. σελ. υπεροκταπλασιάσθηκε209. ενώ το 1958 αποτελούσε το 18.3% από μεταβιβάσεις). εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή. Πίνακας 121. 1978. Για την μεταπολεμική περίοδο μέχρι το 1970.2% από μεταβιβάσεις) των ακαθάριστων επενδύσεων. Ενώ προς το τέλος της δεκαετίας του 1950 οι αμερικανικές κατέχουν το 50% των συνολικών ΑΞΕ στην Ελλάδα. Μάλιος.Κ. σελ. Αντιθέτως αυξανόταν η συμμετοχή της εσωτερικής ιδιωτικής χρηματοδότησης με το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης να οφείλεται στην αποταμίευση ιδιωτών και νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου. % 1966 εκατ. σελ. % εκατ. Ακόμα ανέφερε ότι το μερίδιο του ξένου κεφαλαίου ήταν πάνω από το 50% στις ακαθάριστες επενδύσεις στο σύνολο της οικονομίας το 1938. % αποικιακού χαρακτήρα. Σύμφωνα με στοιχεία που δίνει η Τράπεζα της Ελλάδος 207 (παρατίθενται αναλυτικά στον πίνακα στη σελ. η χρηματοδότηση εξωτερικού. Σύμφωνα με στοιχεία μελετών. Γενικότερα. Πίνακας 137.1% (8. από διαφορετικές πηγές προκύπτει διαφοροποίηση μεταξύ των δεκαετιών 1950 και 1960. «Η Ελλάδα στην περιφέρεια των αναπτυγμένων χωρών». 162. 211 Στ. 435. 509. δρχ.9% από δανεισμό και 0. «Τα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος». «Κράτος και κεφάλαιο στην Ελλάδα». . συγκριτικά με την προπολεμική περίοδο. 208 Τράπεζα της Ελλάδος. «Τα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος».9% το 1966 έναντι 87. 1978. 1978. αυτή διαμορφώνεται στο 90.

987 81 44. σελ. 495 (χρησιμοποίηση στοιχείων OECD Ι 1953-1969). «Η σύγχρονη φάση ανάπτυξης του καπιταλισμού στην Ελλάδα».610 11 2. 284-285. Μάλιος.9% το 1956 σε 21.6%) αύξησης του Ακαθαρίστου Εθνικού Προϊόντος (σε αγοραίες τιμές)214.59 7 74. «Τα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος».1 8. Δρακάτος. σελ. σ. 1978. σελ.8% σε 15.3 1.7% ενώ ο αντίστοιχος της βιομηχανικής είναι 8. με αποτέλεσμα να αλλάζει η συμμετοχή των δύο τομέων της οικονομίας στη σύνθεση του ΑΕΠ υπέρ του βιομηχανικού τομέα.7 5. Και στην έκδοση της Τράπεζας της Ελλάδος. η Ελλάδα παρουσιάζει το μεγαλύτερο μέσο ετήσιο ρυθμό (6.3 6.4%. 214 Τράπεζα της Ελλάδος. 1975. 69.393 5. 130. 20.5 9.67 7 10.2 5. Ρυθμοί ανάπτυξης του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος κατά τομείς της οικονομίας κατά την περίοδο 1950-1969 1950=100.5 9.Δ.5 1.745 24.75 3 18. 496.2%)215.3 62.5% το 1956 σε 26.023 38 4. υπερδιπλάσιος του πρώτου. η δε μεταποιητική το 1950213.8% το 1966 (και ειδικότερα την αύξηση της Μεταποίησης από 12.068 3. Στη χρονική περίοδο 1951-1969 ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης της αγροτικής παραγωγής είναι 3. τη συμμετοχή των τομέων της οικονομίας και των κλάδων της βιομηχανίας Η αγροτική παραγωγή έφθασε στο προπολεμικό επίπεδο το 1952. σελ. 29. Κατά τη χρονική περίοδο 1957-1966.2.5 23.25 4 Χρηματοδότηση του Δημοσίου Ιδιωτική Χρηματοδότηση Αποταμίευση δημοσίων και ιδιωτικών ΑΕ Αποταμίευση ιδιωτών και νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου Αποσβέσεις και λοιπές προβλέψεις Χρηματοδότηση εξωτερικού Δανεισμός Μεταβιβάσεις Σύνολο επενδύσεων 3.322 13.73 6 100 1 100 Πηγή: ΥΣΙ 1958-1975.175 10.4 23. 1997.234 18. 216 Μ.427 33. Επεξεργασία στοιχείων.096 35.10 2 337 2 835 3. στη βάση σταθερών τιμών του 1958217 213 Κ.320 25.7% το 1966 και αύξηση της συμμετοχής του δευτερογενούς τομέα από 21. «Ο μεγάλος κύκλος της ελληνικής οικονομίας».7 65.9 17. 215 Τράπεζα της Ελλάδος.48 4 4. . όπως φαίνεται στον ακόλουθο πίνακα216. 1978. Τα αποτελέσματα των οικονομικών εξελίξεων ως προς τους ρυθμούς εξέλιξης του ΑΕΠ.2 46.5 1. «Τα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος». εκδόσεις Παπαζήση. Αλλαγές συντελούνταν στη διάρθρωση του Εθνικού Προϊόντος με κύριο χαρακτηριστικό τη μείωση της συμμετοχής του πρωτογενούς τομέα από 26.217 5.9 0.1 912 5.2 3.60 3 16. εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή.8 2.518 15.7 7. «Τα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος».941 4. σελ. 1978.2 100 2.12 23.

25
5

χρόνος

οικονομ
ία
αγροτικ
ή

μέσος
ετήσιος
ρυθμός
προσαύ
ξησης

μέσος
ετήσιος
Βιομηχα
ρυθμός
νία
προσαύ
ξησης

λοιποί
κλάδοι

μέσος
ετήσιος
ρυθμός
προσαύξ
ησης

1951-1955
1956-1960
1961-1965
1966-1969
1951-1960
1961-1969
1951-1969

140
104
134
104
145
140
204

7,0
0,7
6,0
0,7
3,8
3,4
3,7

146
153
153
141
222
216
481

127
129
143
126
164
181
297

4,9
5,2
7,3
6,3
5,1
7,0
6,0

7,9
8,9
8,9
8,0
8,3
8,6
8,4

Έτσι, το 1970, η βιομηχανία συμμετέχει κατά 31,1% (το 1939 συμμετείχε κατά 18%)
στο εθνικό εισόδημα, η αγροτική παραγωγή κατά 19,2% (40% το 1939) και οι λοιποί
κλάδοι κατά 49,7% (42% το 1939)218.
Κατά τα επόμενα χρόνια της δικτατορίας, δηλαδή μέχρι τη μεταπολίτευση (1974),
συνεχίστηκε η τάση μείωσης του μεριδίου της αγροτικής παραγωγής και αύξησης του
μεριδίου των υπηρεσιών. Το 1974 ο πρωτογενής τομέας συμμετείχε με ποσοστό
16,6% (γεωργία - κτηνοτροφία 15,9%) επί του ΑΕΠ, ενώ το 1966 ήταν 22,2%, το
1969 18,1% και το 1972 17%. Ο δευτερογενής τομέας συμμετείχε με ποσοστό 31,5%
(μεταποίηση 20,8%) επί του ΑΕΠ, ενώ το 1966 ήταν 27,3%, το 1969 31,4% και το
1972 ήταν 33,5% (για τη μεταποίηση αντίστοιχα τα ποσοστά ήταν 15,6%, 17,9% και
19,4%)219.
Τα παραπάνω στοιχεία αφορούν τη διάρθρωση του Ακαθάριστου Εγχώριου
Προϊόντος και όχι τη διάρθρωση του Εθνικού Εισοδήματος. Συχνά προκύπτει
πρόβλημα συγκρισιμότητας μεταξύ αναφορών των πηγών σε αυτά τα δύο
διαφορετικά οικονομικά μεγέθη. Ακόμη περισσότερο που προοδευτικά υιοθετήθηκε η
αναφορά στο ΑΕΠ. Πέραν αυτών και άλλων μεθοδολογικών και στατιστικών
προβλημάτων, οι τάσεις καταγράφονται με σαφήνεια.
Από το βιομηχανικό τομέα, ακόμη υψηλότερος του γενικού ήταν ο δείκτης αύξησης
της εξορυκτικής βιομηχανίας (12% για την 20ετία 1951-1970). Η μέση ετήσια
μεταβολή της παραγωγής ηλεκτρενέργειας στο διάστημα 1951-1954 ήταν 8,9%, για
το 1955-1958 12,8%, ενώ αυξήθηκε περισσότερο την επόμενη δεκαετία, κατά 15,1%
για τα έτη 1963-1966 και 13,2% για τα έτη 1967-1970220.
Σταθερά αυξητική ήταν και η μεταβολή στη Μεταποίηση: 1951-1954 7,7%, 19551958 8,9%, 1959-1962 6,2%, 1963-1966 10,4%, 1967-1970 10,3%221.
Κατά την 20ετία 1950-1970 πραγματοποιήθηκαν αλλαγές στη διάρθρωση της
ελληνικής Μεταποίησης με υποχώρηση της ποσοστιαίας συμμετοχής των κλάδων
217
Μ. Μάλιος, «Η σύγχρονη φάση ανάπτυξης του καπιταλισμού στην Ελλάδα»,
εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, 1975, σελ. 68, (Πίνακας 8).
218
Μ. Μάλιος, «Η σύγχρονη φάση ανάπτυξης του καπιταλισμού στην Ελλάδα»,
εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, 1975, σελ. 66.
219
Τράπεζα της Ελλάδος, «Τα πενήντα χρόνια της Τράπεζας της Ελλάδος», 1978, σελ.
629, Πίνακας 167.
220
Μ. Μάλιος, «Η σύγχρονη φάση ανάπτυξης του καπιταλισμού στην Ελλάδα»,
εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, 1975, σελ. 69, 71 (Πίνακας 10).
221
Μ. Μάλιος, «Η σύγχρονη φάση ανάπτυξης του καπιταλισμού στην Ελλάδα»,
εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, 1975, σελ. 73 (Πίνακας 11).

25
6
Τροφίμων-Ποτών, Κλωστοϋφαντουργίας, Ιματισμού, επεξεργασίας Ξύλου, και άνοδο
της συμμετοχής των Κλάδων Χάρτου, Χημικών, Οικοδομικών υλικών,
Μεταλλουργικής, Επεξεργασίας Μετάλλου, Παραγωγής μεταφορικών μέσων222.
Στην περίοδο 1938-1970, επί γενικής αύξησης του όγκου παραγωγής της
Μεταποίησης κατά 8 φορές, ο όγκος παραγωγής των παραπάνω 6 κλάδων, που θα
μπορούσαν να τοποθετηθούν στη βαριά βιομηχανία, αυξήθηκε κατά 17,7 φορές223.
Την περίοδο 1951-1970, το ποσοστό της μέσης ετήσιας αύξησης της παραγωγής των
παραπάνω κλάδων ήταν 15,6%. Επομένως το ειδικό βάρος αυτών των κλάδων στη
συνολική παραγωγή της ελληνικής Μεταποίησης αυξήθηκε από 22,5% το 1950 σε
44,9% το 1970224.
Βεβαίως, όπως τονίζει ο ίδιος ο Μιχάλης Μάλιος, όλη η παραγωγή των παραπάνω
κλάδων δεν ανήκει στη βαρειά βιομηχανία. Αναφερόμενος σε στοιχεία του προέδρου
της Ένωσης Ελλήνων Βιομηχάνων Ι. Μήτσου, δίνει ως εξής τη σύνθεση του
προϊόντος της ελληνικής Μεταποίησης, το 1971: 31,3% κεφαλαιουχικά και προϊόντα
μεταλλουργίας, 21,6% «ενδιάμεσα» προϊόντα και 48,1% καταναλωτικά προϊόντα225.
Η ανάπτυξη των κλάδων της μεταλλουργίας και της χημικής βιομηχανίας
συνεχίσθηκε με μεγάλους ρυθμούς και κατά την περίοδο της δικτατορίας,
εμφανίζοντας μεγάλο βαθμό συγκέντρωσης με κυριαρχία της «Χαλυβουργικής», της
«Ελληνικής Χαλυβουργίας», της «Αλουμίνιο της Ελλάδος», του ομίλου «Εσσο
Πάππας», της «Λάρκο», της «Λαύριο» και της «Αλκόα».
Κατά τη δεκαετία του 1960 θεμελιώθηκε και αναπτύχθηκε ο κλάδος της
πετρελαιοβιομηχανίας (διυλιστήρια), στον οποίο εισήλθαν οι εφοπλιστές: ο Νιάρχος
το 1971 με εξαγορά των δύο τρίτων (2/3) των μετοχών του κρατικού διυλιστηρίου
Ασπροπύργου, ο Λάτσης με επενδύσεις στην Ελευσίνα, ο όμιλος «Εσσο Πάππας» και
ο Ανδρεάδης.
Οι εφοπλιστές διείσδυσαν στον επίσης νεοσύστατο και αναπτυσσόμενο κλάδο της
ναυπηγικής βιομηχανίας, υποβοηθούμενοι από τις κρατικές συμφωνίες και τη
γενικότερη πιστωτική πολιτική. Το 1967 ναυπηγήθηκαν στην Ελλάδα πλοία ολικής
χωρητικότητας 8,9 χιλ. τόνων, το 1969 51,3 χιλ. τόνων και το 1971 101 χιλ. τόνων.
Τα ναυπηγεία Σκαραμαγκά, ιδιοκτησίας Νιάρχου, αποτελούσαν τα μεγαλύτερα της
Μεσογείου226.
Άλλωστε, η ίδρυση των διυλιστηρίων Βαρδινογιάννη και Λάτση και των Ναυπηγείων
Ελευσίνας αποτελούσαν τις μόνες νέες μεγάλες βιομηχανικές μονάδες της περιόδου
της δικτατορίας, ενώ οι άλλες σημαντικές βιομηχανικές επενδύσεις αυτής της
περιόδου αποτελούσαν επεκτάσεις βιομηχανιών (της Λάρκο, της Αλουμίνιο της
Ελλάδος, της Χαλυβουργικής και των Ελληνικών Ναυπηγείων) θεμελιωμένων κατά
την προηγούμενη περίοδο. Η Τράπεζα της Ελλάδος επισημαίνει ότι χαρακτηριστικό
της δικτατορικής περιόδου ήταν η δημιουργία βιομηχανικών μονάδων μικρού
μεγέθους χωρίς προοπτική να εξελιχθούν σε μεγάλες ανταγωνιστικές μονάδες227.
222
Μ. Μάλιος, «Η σύγχρονη φάση ανάπτυξης του καπιταλισμού στην Ελλάδα»,
εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, 1975, σελ. 73 (Πίνακας 12).
223
Μ. Μάλιος, «Η σύγχρονη φάση ανάπτυξης του καπιταλισμού στην Ελλάδα»,
εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, 1975, σελ. 73-74 (Πίνακας 12).
224
Μ. Μάλιος, «Η σύγχρονη φάση ανάπτυξης του καπιταλισμού στην Ελλάδα,
εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, 1975, σελ. 74.
225
Μ. Μάλιος, «Η σύγχρονη φάση ανάπτυξης του καπιταλισμού στην Ελλάδα»,
εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, 1975, σελ. 75.
226
Μ. Μάλιος, «Η σύγχρονη φάση ανάπτυξης του καπιταλισμού στην Ελλάδα»,
εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, 1975, σελ. 77.
227
Τράπεζα της Ελλάδος, «Τα πενήντα χρόνια της Τράπεζας της Ελλάδος», 1978, σελ.
634 (αναφορά στην κριτική του καθηγητή Ξ. Ζολώτα προς την οικονομική πολιτική της
δικτατορίας).

25
7
Ειδικότερα για την επταετία της Δικτατορίας (1967-1974) δεν είναι εύκολη η
εξειδικευμένη συγκεντρωτική αναφορά σε οικονομικούς δείκτες, γιατί οι
περισσότεροι εξ αυτών περιλαμβάνονται σε δεκαετείς (ή πενταετείς) περιόδους.
Σημειώνεται ότι η Τράπεζα της Ελλάδας εκτιμά ότι μεταξύ 1966 και 1974 η καθαρή
εισροή κεφαλαίων σχεδόν τετραπλασιάστηκε (από 260 εκατ. δολ. έφθασε σε 1.021
εκατ. δολ.) χάρη στην αύξηση ιδίως της εισροής ιδιωτικών κεφαλαίων που εκάλυψαν
πάνω από το 40% του συνόλου. Από τα εισαγόμενα ιδιωτικά κεφάλαια ποσοστό 43%
περίπου αποτελούσαν τα επιχειρηματικά κεφάλαια. Από τα υπόλοιπα κεφάλαια το
μεγαλύτερο μέρος προοριζόταν για επενδύσεις σε ακίνητα. Με ταχύ ρυθμό αυξήθηκε
η εισροή κεφαλαίων στις εμπορικές τράπεζες και τα λοιπά πιστωτικά ιδρύματα, που
κατά το μεγαλύτερο μέρος προερχόταν από τις καταθέσεις σε συνάλλαγμα των
Ελλήνων μονίμων κατοίκων του εξωτερικού (ιδίως εργατών και ναυτικών)228.
Κατά την επταετή περίοδο της δικτατορίας, αν και σημειώθηκε γενικά μεγάλη ετήσια
αυξητική μεταβολή του ΑΕΠ (με εξαίρεση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ για το 1974) και
βελτιώθηκε το κατά κεφαλήν εισόδημα σε σύγκριση με τις αναπτυγμένες
καπιταλιστικές οικονομίες, η οικονομική πολιτική της χούντας δέχθηκε κριτική από
αστούς οικονομολόγους όπως ο Ξ. Ζολώτας. Εκτιμήθηκε ότι ανακόπηκε η διαδικασία
της εκβιομηχάνισης που ξεκίνησε δυναμικά με τις μεγάλες βιομηχανικές
εγκαταστάσεις των ετών 1961-1964 και ενώ υπήρχαν προϋποθέσεις ανάπτυξης
ανάλογων νέων έργων. Κατακρίθηκε η επεκτατική πολιτική που στόχευε κυρίως στην
ανάπτυξη των κατασκευών, του τουρισμού, στην ανεπιτυχή πολιτική στήριξης του
αγροτικού εισοδήματος [με την αντικατάσταση του συστήματος συγκέντρωσης των
αγροτικών προϊόντων από το κράτος σε υψηλές τιμές (μεγαλύτερες αυτών που θα
διαμορφώνονταν στην αγορά) από απευθείας εισοδηματικές ενισχύσεις των
παραγωγών]. Εκτιμήθηκε ότι αυτή η πολιτική δεν έφερε σημαντική επέκταση των
δυναμικών καλλιεργειών αν και περιόρισε, ίσως και περισσότερο του επιθυμητού,
καλλιέργειες όπως του σιταριού229.
Ο Ξ. Ζολώτας υποστήριξε ότι λόγω κακού σχεδιασμού της οικονομικής πολιτικής
κατά την επταετία, η βιομηχανία σε ορισμένες περιπτώσεις άρχισε να παίρνει
εσφαλμένο προσανατολισμό και να συγκεντρώνεται σε κλάδους όπου η
προστιθέμενη αξία ήταν σχετικά μικρή. Αλλά παρ’ όλα αυτά θεωρεί τον κορμό της
βιομηχανίας κατά βάση υγιή230.
Ιδιαίτερα δυναμική υπήρξε η εξέλιξη της ναυτιλίας.
Τη χρονική περίοδο 1950-1970, τα υπό ελληνική σημαία πλοία αυξήθηκαν κατά
1.775 (544,5%) και σε χωρητικότητα 11,6 εκατ. κόρους (928%). Τα υπό ξένη σημαία
ελληνόκτητα πλοία αυξήθηκαν κατά 918 (305%) και σε χωρητικότητα 16,35 εκατ.
κόρους (961,8%). Το σύνολο του ελληνόκτητου στόλου (υπό ελληνική και υπό ξένη
σημαία) αυξήθηκε κατά 2.693 πλοία (429,5%) και σε χωρητικότητα 27, 95 εκατ.
κόρους [947,46%]231.
Η ανάπτυξη της εμπορικής ναυτιλίας δεν ήταν τυχαία. Η διατήρηση και ενίσχυση της
θέσης που κατείχε στη διεθνή αγορά ήταν αποτέλεσμα ευνοϊκής πολιτικής εκ μέρους
των ΗΠΑ και βεβαίως της εγχώριας κυβερνητικής πολιτικής. Στηρίχτηκε φυσικά
στην εντατική εκμετάλλευση των ναυτεργατών από το εφοπλιστικό κεφάλαιο.
228
Τράπεζα της Ελλάδος, «Τα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος», 1978, σελ.
686.
229
Τράπεζα της Ελλάδος, «Τα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος», 1978, σελ.
626-627.
230
Ξ. Ζολώτας, «Νομισματικές και Οικονομικές μελέτες 1945-1996», τόμος Β΄, σελ.
241 ή Ξ. Ζολώτας, «Πλαίσια και κατευθύνσεις της βιομηχανικής αναπτύξεως», 1976, σελ.
15.
231
Ματθαίος Δ. Λως, «Πορεία προς την κορυφή» (Η μεταπολεμική ναυτιλία των
Ελλήνων, 1945-2000), σελ. 40-46, εκδόσεις Ακρίτας.

25
8
Ο πίνακας που ακολουθεί δείχνει την ανάπτυξη του ελληνόκτητου εμπορικού στόλου
την περίοδο 1950-1970.
Ελληνόκτητος εμπορικός στόλος
1950-1970
(πλοία άνω των 100 grt)232
Πλοία υπό
ελληνική σημαία
Ετος
Πλοία
Εκατ. grt
1950
326
1,25
1951
321
1,25
1952
301
1,20
1953
292
1,15
1954
309
1,25
1955
312
1,25
1956
346
1,45
1957
373
1,60
1958
475
2,30
1959
651
3,90
1960
817
5,60
1961
959
6,75
1962
1265
7,00
1963
1336
7,50
1964
1411
7,30
1965
1509
7,20
1966
1631
7,50
1967
1776
7,70
1968
1822
8,75
1969
1919
10,60
1970
2101
12,85

232

Πλοία υπό
ξένες σημαίες
Πλοία
Εκατ. grt
301
1,70
396
2,40
439
2,85
496
3,60
621
4,70
723
5,65
835
7,05
995
8,90
1021
9,60
901
8,55
703
6,60
891
6,45
675
6,30
769
7,55
861
9,20
1006
11,40
1093
12,25
1088
14,10
1098
15,15
1138
16,35
1219
18,05

Σύνολο
Πλοία
627
717
740
788
930
1035
1181
1368
1496
1552
1520
1850
1940
2105
2272
2515
2724
2864
2920
3057
3320

Εκατ. grt
2,95
3,65
4,05
4,75
5,95
6,90
8,50
10,50
11,90
12,45
12,20
13,20
13,30
15,05
16,50
18,60
19,75
21,80
23,90
26,95
30,90

Επεξεργασία στοιχείων από τις πηγές: Ματθαίος Δ. Λως, «Πορεία προς την
κορυφή» (Η μεταπολεμική ναυτιλία των Ελλήνων, 1945-2000), εκδόσεις Ακρίτας, Αθήνα
2000, σελ. 40-46 και Τζελίνα Χαρλαύτη, Ιστορία της Ελληνόκτητης Ναυτιλίας 19 ος -20ος
αιώνας, εκδ. Νεφέλη, Αθήνα, 2001.
(Τα στοιχεία για τον υπό ελληνική σημαία και ελληνόκτητο στόλο
συμπεριλαμβάνουν όλα τα εμπορικά και επιβατικά πλοία άνω των 100 κοχ.)
Από το 1949 ως το 1970 τα πλοία με ελληνική σημαία αυξήθηκαν σε χωρητικότητα
κατά 11.549.000 κοχ (887,7%) και ο ελληνόκτητος στόλος κατά 28.522.000 κοχ (1199,9%).
Αντίστοιχα την περίοδο 1949-1975 τα πλοία με ελληνική σημαία αυξήθηκαν κατά 23807 χιλ.
κοχ (1829,9%) και ο ελληνόκτητος στόλος κατά 45921 χιλ. κοχ (1931,9%).

25
9
Αμέσως μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου το αστικό κράτος μπήκε
εγγυητής, ανέλαβε το ίδιο οικονομικές υποχρεώσεις και διαπραγματεύθηκε με την
κυβέρνηση των ΗΠΑ για να αποκτήσουν οι Έλληνες εφοπλιστές 100 «Λίμπερτις»233.
Με το νομοθετικό διάταγμα 2687/53 περί «Προστασίας και επενδύσεως κεφαλαίων
εξωτερικού», τα υπό ελληνική σημαία πλοία άνω των 1.500 grt χαρακτηρίστηκαν ως
κεφάλαιο εξωτερικού (ξένο κεφάλαιο).
Με το άρθρο 13 του Ν. 2687/53 καθιερώθηκαν οι «εγκριτικές πράξεις» - συμφωνίες
νηολόγησης των πλοίων που «κατά παρέκκλιση των κειμένων διατάξεων και αυτής
έτι της δημόσιας τάξεως» προβλεπόταν η ελεύθερη διαχείριση στην Ελλάδα ή στο
εξωτερικό σε δραχμές και συνάλλαγμα των εσόδων και κερδών του πλοίου και η
απαλλαγή του από κάθε υποχρέωση. Προβλεπόταν επίσης η εφαρμογή οργανικών
συνθέσεων, ανεξάρτητα από αυτές που ίσχυαν με βάση την υπόλοιπη νομοθεσία.
Οι κυβερνήσεις της δικτατορίας (1967-1974) ακολούθησαν πολιτική προσέλκυσης
του ελληνόκτητου εμπορικού στόλου στην ελληνική σημαία, με σχεδόν πλήρη
φορολογική απαλλαγή.
Ο νόμος 465/68 προσδιόριζε ένα χρονιάτικο εφάπαξ φόρο που υπολογιζόταν
σύμφωνα με την χωρητικότητα και την ηλικία του κάθε πλοίου. Με το νόμο αυτό

233

Για την αγορά των 100 «Λίμπερτις», αξίας 16,5 εκατομμυρίων λιρών Αγγλίας, οι
εφοπλιστές κατέβαλαν μόνο 4,1 εκατομμύρια λίρες Αγγλίας (25%), ενώ για τα υπόλοιπα 12,1
εκατομμύρια λίρες Αγγλίας παρείχε εγγύηση το ελληνικό αστικό κράτος. Τα κέρδη των
Ελλήνων εφοπλιστών μετά από το τέλος του πολέμου από ασφάλειες και ναύλους σε μετρητά
ανέρχονταν σε 47,5 εκατομμύρια λίρες Αγγλίας. Την ίδια περίοδο, μεταξύ των 19.000
Ελλήνων ναυτεργατών, 2.000 έχασαν τη ζωή τους, 2.500 έμειναν ανάπηροι και 150
παραφρόνησαν. Οι εφοπλιστές την περίοδο 1946-1949 αγόρασαν και άλλα 277 πλοία. Ο
ελληνόκτητος στόλος λειτουργούσε ως το «4ο όπλο του ΝΑΤΟ» στους ιμπεριαλιστικούς
πολέμους των ΗΠΑ και των συμμάχων τους ενάντια στην Κορέα, στο Βιετνάμ κ.α.
Οι εφοπλιστές χαρακτήριζαν «χρυσή» την περίοδο του ιμπεριαλιστικού πολέμου
στην Κορέα, γιατί σύμφωνα με τους ίδιους, «ένα ταξίδι έκαμε δύο βαπόρια»!
Η τάση νηολόγησης του ελληνόκτητου στόλου υπό ξένη σημαία -στις λεγόμενες
«σημαίες ευκαιρίας»- παρά τα προκλητικά προνόμια που παρείχε το ελληνικό αστικό κράτος
στους εφοπλιστές (φοροαπαλλαγές και θαλασσοδάνεια - επιδοτήσεις από το ΝΑΤ και τα
άλλα ασφαλιστικά ταμεία των ναυτεργατών, δραστική μείωση των μισθών των ναυτεργατών
μέχρι και κατά 50% το 1953) συνεχίστηκε έως σήμερα, που μόνο το 30,3% είναι υπό
ελληνική σημαία, ενώ το 69,7% των πλοίων είναι νηολογημένα σε σημαίες ευκαιρίας.

26
0
καταργήθηκε το Ν. Δ. 1880/51 που προέβλεπε το φόρο επί των ακαθάριστων κερδών
των πλοίων.
Με τους νόμους 89/67 και 378/68 δόθηκαν κίνητρα για την εγκατάσταση των
ναυτιλιακών εταιρειών στην Ελλάδα.
Παρά την αύξηση της χωρικότητας του εγγεγραμμένου στα ελληνικά νηολόγια
στόλου, η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά ότι στο τέλος της περιόδου έμενε ακόμη ο
μισός περίπου στόλος ελληνικής ιδιοκτησίας υπό ξένη σημαία, ενώ δεν θεωρεί το
προκύπτον οικονομικό όφελος ανάλογο προς το μέγεθος των παροχών που έγιναν
στους εφοπλιστές234.
Η ποσοστιαία συμμετοχή των υπό ελληνική σημαία πλοίων στο σύνολο του
ελληνόκτητου στόλου, με κριτήριο τον αριθμό των πλοίων, εξελίχθηκε ως εξής:
1953: 37%, 1955: 30,1%, 1960: 53,75%, 1967: 62%, 1970: 63,2%.
Η τάση νηολόγησης υπό ξένη σημαία (στις λεγόμενες «σημαίες ευκαιρίας»)
διατηρήθηκε παρά τα προκλητικά κίνητρα - προνόμια προς το εφοπλιστικό κεφάλαιο,
τα οποία όμως δεν έφθαναν στο επίπεδο των εφοπλιστικών παραδείσων. Αυτή η τάση
φαίνεται πιο καθαρά στην ποσοστιαία συμμετοχή των υπό ελληνική σημαία πλοίων
στο σύνολο του ελληνόκτητου στόλου, με κριτήριο τη χωρητικότητα, η οποία
εξελίχθηκε ως εξής:
1953: 24,2%, 1955: 18,1%, 1960: 45,9%, 1967: 35,3%, 1970: 41,58.
Τέλος, ενδεικτική εικόνα της καπιταλιστικής ανάπτυξης που πραγματοποιήθηκε στη
δεκαετία του 1950 με ένταση των εγχώριων παραγωγικών δυνάμεων και πρώτ’ απ’
όλα της εργατικής δύναμης, δίνει η μεταβολή στις ημέρες εργασίας και ανά
εργαζόμενο το Μάρτιο του 1961 σε σύγκριση με το Μάρτιο του 1951: Οι ημέρες
εργασίας αυξήθηκαν κατά 32,3% και κατά 23,7% ανά εργαζόμενο για το σύνολο της
οικονομικής δραστηριότητας. Αντίστοιχα στον κλάδο της βιομηχανίας αυξήθηκαν
κατά 34,9% και 27,4%235.
2.Δ.3. Η ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

234
684.
235

Τράπεζα της Ελλάδος, «Τα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος», 1978, σελ.
Φάκελος LAB 13/1818 (Public Record Office).

26
1
ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΑ ΚΡΑΤΗ-ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΕΟΚ
ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΟΤΕΡΑ ΤΗΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΗ ΔΥΤΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ
Κατά την περίοδο 1950-1956, το Ακαθάριστο Εθνικό Εισόδημα της Ελλάδας (σε
τιμές 1954) αυξανόταν με μέσο ετήσιο ρυθμό 6,5% (ο δεύτερος μεγαλύτερος στην
καπιταλιστική Δύση, μετά τη Δυτική Γερμανία με 7,5%). Το κατά κεφαλήν (καθαρό)
εισόδημα αυξανόταν με μέση ετήσια μεταβολή 5,5% (τρίτη μεγαλύτερη μετά τη Δυτ.
Γερμανία με 6,3% και τις Ιταλία, Αυστρία με 5,6%)236.
Έτσι, το κατά κεφαλήν εισόδημα της Ελλάδας από 38% του μέσου κατά κεφαλήν
εισοδήματος της ΕΕ237 στις αρχές της δεκαετίας του 1950, ανέβηκε περίπου στο 50%
στις αρχές της δεκαετίας του 1970238.
Σύμφωνα με σχετικά πρόσφατα συγκεντρωτικά στοιχεία239 το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της
Ελλάδας (υπολογισμένο σε τρέχουσες τιμές και ισοτιμίες, σε δολλάρια ΗΠΑ)
αποτελούσε το 41% του αντίστοιχου μέσου της ΕΕ το 1961, το 16% εκείνου των
ΗΠΑ και το 82% της Ιαπωνίας. Το 1970 αποτελούσε το 49,9% του μέσου όρου της
ΕΕ, το 23% των ΗΠΑ και 54,7% της Ιαπωνίας.
Το 1974 ήταν το 49,13% της ΕΕ, το 30% των ΗΠΑ και 50,3% της Ιαπωνίας240.
Η εξέλιξη στα οικονομικά μεγέθη ακαθάριστο εθνικό εισόδημα, ακαθάριστο εθνικό
προϊόν και στα αντίστοιχα κατά κεφαλήν, αποτυπώνει την μεταπολεμική επιτάχυνση
της καπιταλιστικής ανάπτυξης στην Ελλάδα.
Ωστόσο, η σχετική καθυστέρηση αποτυπώνεται σε σειρά οικονομικών δεικτών και
από την αστική οικονομική πολιτική ορολογία καταγράφεται ως «διαρθρωτικά
προβλήματα της ελληνικής οικονομίας». Πρόκειται για οικονομικούς δείκτες με

236
Ξ. Ζολώτας, «Νομισματική ισορροπία και οικονομική ανάπτυξις», 1964, σελ. 35
(Πίνακας 1).
Υπάρχουν ορισμένα προβλήματα συγκρισιμότητας, π.χ. τα στοιχεία του κατά
κεφαλήν εισοδήματος αφορούν το καθαρό για την Ελλάδα, αλλά το ακαθάριστο για τα άλλα
κράτη. Η ίδια πηγή δίνει το μέσο κατά κεφαλήν εισόδημα των κρατών της ΕΟΚ σχεδόν
τριπλάσιο του ελληνικού.
237
Εγγράφεται ως ΕΕ (όπως το χρησιμοποιεί η πηγή στοιχείων) και όχι ως ΕΟΚ, γιατί
οι συγκρίσεις δίνονται με αναφορά την ΕΕ-15 και όχι την ΕΟΚ.
238
Συλλογικό έργο 2004, Η ελληνική οικονομία στο κατώφλι του 21ου αιώνα, έκδοση
Ιονικής Τράπεζας, 1995, Θεόδωρος Γεωργακόπουλος, Μακροοικονομικές ισορροπίες της
οικονομίας, σελ. 85.
239
«Η ελληνική οικονομία σε αριθμούς», Οκτώβριος του 2002, έκδοση Ιονικής
Τράπεζας, 1995, σελ. 30-31.
240
Έχει ενδιαφέρον η περαιτέρω εξέλιξη, για την μεταγενέστερη περίοδο, με την οποία
δεν ασχολείται αυτός ο τόμος.
Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας ως % του κατά κεφαλήν ΑΕΠ άλλων χωρών:
ΕΕΗΠΑΙαπωνίας198042,4535,045,88199044,2037,034,0200051,4530,429,30«Η
ελληνική οικονομία σε αριθμούς», 2002, εκδόσεις Allmedia.

26
2
απόλυτη και σχετική σημασία που καταδεικνύουν την ανισομετρία στην ιστορική
εξέλιξη του καπιταλιστικού συστήματος. Συγκεκριμένα:
Παρά τη βελτίωση της σύνθεσης του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος, η οποία
πραγματοποιήθηκε κατά τις δεκαετίες 1950, 1960, παρέμενε συγκριτικά προς τις
καπιταλιστικές οικονομίες της Δυτικής Ευρώπης χαμηλή η συμμετοχή της
μεταποίησης. Αλλά και στη σύνθεση της μεταποίησης παρέμενε χαμηλή η συμμετοχή
της παραγωγής κεφαλαιακών και κατά δεύτερον ενδιάμεσων προϊόντων σε σχέση με
την παραγωγή καταναλωτικών προϊόντων.
Στο δευτερογενή τομέα, το μεγάλο ποσοστό συμμετοχής των κατασκευών καθώς και
το μεγάλο ποσοστό επί των συνολικών επενδύσεων, το οποίο κατευθυνόταν στις
κατασκευές, ιδιαιτέρως κατά την περίοδο της δικτατορίας, προμήνυε την ανάσχεση
της βιομηχανικής συμμετοχής που εκδηλώθηκε στην επόμενη περίοδο.
Το πρόβλημα της συγκριτικής καθυστέρησης της καπιταλιστικής ανάπτυξης στην
Ελλάδα αποτυπώθηκε και στους δείκτες που αφορούσαν τη συμμετοχή της αγροτικής
παραγωγής στο ΑΕΠ, η οποία, παρά την πτωτική της πορεία για την εξεταζόμενη
περίοδο, συνέχιζε να είναι συγκριτικά μεγάλη.
Το ίδιο πρόβλημα αντανακλούσε και η σύνθεση της αγροτικής παραγωγής, με μεγάλη
συμμετοχή της γεωργικής (φυτικής) έναντι της κτηνοτροφικής (ζωικής) παραγωγής.
Στο τέλος του 1973 η κτηνοτροφική παραγωγή στην Ελλάδα αποτελούσε περίπου το
ένα τρίτο (1/3) του συνολικού αγροτικού προϊόντος, ενώ στα 9 κράτη-μέλη της ΕΟΚ
η σχέση ήταν αντίστροφη. Ως μέσος όρος στην ΕΟΚ, η κτηνοτροφική παραγωγή
αντιπροσώπευε το 58% του συνολικού αγροτικού προϊόντος έναντι 42% της
γεωργικής241.
Παρ’ ότι παρουσιάσθηκε μια βραδύρυθμη υποκατάσταση εισαγωγών από νέα
εγχώρια βιομηχανικά εμπορεύματα (π.χ. πλαστικά, λιπάσματα, απορρυπαντικά,
τοματοπολτός)242, ωστόσο το πρόβλημα της σύνθεσης του ΑΕΠ αποτυπωνόταν και
στη διάρθρωση του εξωτερικού εμπορίου, που απεικονιζόταν στους εξής δείκτες:
 Στη μεγάλη ποσοστιαία συμμετοχή των δαπανών για μεταφορικό και
μηχανολογικό εξοπλισμό επί της συνολικής αξίας των εισαγωγών. Ο δείκτης αυτός
αποτυπώνει και τη συγκριτική καθυστέρηση στην εγχώρια παραγωγή μέσων νέας

241
Τράπεζα της Ελλάδος, «Τα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος», 1978, σελ.
628. Στοιχεία Eurostat Ι. ΥΣΙ 1958-1975. Σταθερές τιμές και ισοτιμίες 1970.
242
Τράπεζα της Ελλάδος, «Τα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος», 1978, σελ.
503.

26
3
τεχνολογίας και την εξάρτηση της βιομηχανικής ανάπτυξης από το ύψος άμεσων
ξένων επενδύσεων.
 Το μικρό ποσοστό βιομηχανικών εμπορευμάτων επί της συνολικής αξίας των
εξαγωγών.
 Το μεγάλο ποσοστό επί της συνολικής αξίας των εξαγωγών, το οποίο
αντιστοιχούσε σε εμπορεύματα πρωτογενούς παραγωγής, αγροτικής ή εξόρυξης.
Κατά την περίοδο της σύνδεσης της Ελλάδας με την ΕΟΚ (1961) η διάρθρωση της
ελληνικής καπιταλιστικής οικονομίας, σε σύγκριση με τις άλλες οικονομίες της ΕΟΚ,
αντανακλούσε τη συγκριτική της καθυστέρηση.
2.Δ.4. Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΣΥΝΔΕΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ (ΕΟΚ)
Η συμφωνία σύνδεσης της Ελλάδας με την ΕΟΚ243 υπογράφηκε στην Αθήνα στις 9
Ιουλίου 1961, κυρώθηκε με το νόμο 4226 στις 14 Μαρτίου 1962 και τέθηκε σε ισχύ
την 1 Νοεμβρίου 1962.
Το περιεχόμενο της συμφωνίας καθόριζε τη διαδικασία (υποχρεώσεις και δικαιώματα
χρονικά προσδιορισμένα) της τελωνειακής ένωσης της Ελλάδας με τα τότε έξι (6)
κράτη-μέλη της ΕΟΚ. Στόχευε στη σταδιακή κατάργηση όλων των δασμών και
περιορισμών του εμπορίου μέσα από μεταβατική περίοδο εικοσιδύο (22) χρόνων από
την έναρξη της συμφωνίας. Η μεταβατική περίοδος περιλάμβανε δυο φάσεις
δασμολογικού αφοπλισμού: την πρώτη, δώδεκα χρόνων, βραδύτερου ρυθμού και τη
δεύτερη, δέκα χρόνων, με ταχύτερο ρυθμό. Προέβλεπε διάκριση στη διαδικασία
δασμολογικού αφοπλισμού των βιομηχανικών προϊόντων, κατατάσσοντάς τα σε δυο

243
Η Ελλάδα υπέβαλε αίτηση πλήρους ένταξης στην ΕΟΚ τον Ιούνιο του 1975. Οι
διαπραγματεύσεις κατέληξαν τελικά στην Πράξη Προσχώρησης, που υπογράφτηκε το Μάιο
του 1979 και η Ελλάδα έγινε επίσημα το δέκατο μέλος της ΕΟΚ, την 1η Ιανουαρίου του
1981.

26
4
κατηγορίες: σε αυτά που όμοιά τους παράγονταν στην ελληνική αγορά και σε εκείνα
που δεν παράγονταν. Ο δασμολογικός αφοπλισμός των πρώτων προβλεπόταν
ταχύτερος από εκείνο των δεύτερων.
Οι κοινοτικές δασμολογικές ρυθμίσεις αφορούσαν και τις εμπορικές συναλλαγές με
τρίτες χώρες. Η Ελλάδα αναλάμβανε την υποχρέωση να προσαρμόζει σταδιακά το
δασμολογικό της καθεστώς έναντι τρίτων χωρών προς το κοινό εξωτερικό
δασμολόγιο της ΕΟΚ. Ακόμη, προσδιοριζόταν η σταδιακή εναρμόνιση της αγροτικής
πολιτικής της Ελλάδας προς την κοινή αγροτική πολιτική της ΕΟΚ. Μέσω
πρωτοκόλλου ρυθμιζόταν η χορήγηση δανείων από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα
Επενδύσεων.
Η Συμφωνία Σύνδεσης της Ελλάδας με την ΕΟΚ πραγματοποιήθηκε από την
κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, ο οποίος έγκαιρα και σταθερά τάχθηκε
υπέρ της ένταξης. Τη συμφωνία χαιρέτησε ο ΣΕΒ. Την πολιτική σημασία της
σύνδεσης με την ΕΟΚ υπογράμμισε και ο βασιλιάς Παύλος σε μήνυμά του την 1η
Νοεμβρίου του 1962: «Ο προσανατολισμός μας προς την κατεύθυνσιν ταύτην,
στερεώνει έτι μάλλον τους ελευθέρους μας θεσμούς και συντείνει εις την περαιτέρω
σταθεροποίησιν του επικρατούντος κλίματος τάξεως και ασφάλειας»244.
Στη Συμφωνία Σύνδεσης της Ελλάδας με την ΕΟΚ, καθώς και στις διαπραγματεύσεις
γι’ αυτή, αντέδρασαν το ΚΚΕ και η ΕΔΑ, που τις κατήγγειλαν.
Το ΚΚΕ με ανακοίνωση της ΚΕ, στις 4 Απριλίου του 1961, υπογράμμισε ότι «… η
μονογράφηση της συμφωνίας με την Κοινή Αγορά αποτελεί μεγάλης ολκής
αντεθνική ενέργεια … σημαίνει ξεπούλημα της χώρας στα ευρωπαϊκά τραστ, πίσω
από τα οποία κρύβονται το αμερικάνικο και το δυτικογερμανικό κεφάλαιο»245.
Η ΕΔΑ κάλεσε το λαό σε αγώνα για την ακύρωση της συμφωνίας. Με ανακοίνωση
της Διοικούσας Επιτροπής (ΔΕ) χαρακτήρισε την ΕΟΚ «λάκκο των λεόντων».
Από την πλευρά τμήματος των αστικών δυνάμεων εκφράστηκαν αντιρρήσεις και
επιφυλάξεις. Οι αντιρρήσεις και κυρίως οι επιφυλάξεις εστιάζονταν στο ότι η Ελλάδα
δεν ήταν έτοιμη, από την άποψη της οικονομικής και πολιτικής ανάπτυξης, ώστε να
επιτύχει «ισότιμη» συμμετοχή (από την άποψη δικαιωμάτων και υποχρεώσεων) και
ότι θα μετατρεπόταν σε «απλή αποικία»246.
Ένα τμήμα των καπιταλιστικών συμφερόντων και της αστικής πολιτικής αναδείκνυε
τον αγροτικό χαρακτήρα της ελληνικής οικονομίας, ο οποίος δεν μπορούσε να
ωφεληθεί από τα πλεονεκτήματα της Κοινής Αγοράς, ενώ αντιθέτως θα δεχόταν
πλήγματα η ασθενής και μη ανταγωνιστική εγχώρια βιομηχανική παραγωγή.
Θεωρούσε ότι η σύνδεση με την ΕΟΚ θα ανέκοπτε τη διαδικασία εκβιομηχάνισης της
ελληνικής οικονομίας, η οποία στηριζόταν στην έντονη προστασία της εγχώριας
παραγωγής και στη χρήση (κατ’ άλλους υπερβολική) αναπτυξιακών κινήτρων, όπως
η επιδότηση των εξαγωγών. Υπήρχε και η εμπειρία του 1953, όταν μια ορισμένη
άρση των περιορισμών στις εισαγωγές οδήγησε στην όξυνση των συνθηκών
ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά σε βάρος εγχώριων εμπορευμάτων247.
Οπωσδήποτε η σύνδεση συνεπαγόταν σταδιακή άρση της προστασίας της εγχώριας
παραγωγής με τις ανάλογες αρνητικές επιπτώσεις γι’ αυτήν, η οποία θα ερχόταν
πλέον στην εσωτερική αγορά, λόγω χαμηλότερης συγκεντροποίησης της παραγωγής,
χαμηλότερης παραγωγικότητας και επομένως με λιγότερο ανταγωνιστικές τιμές.
Το 1961 η μέση επιβράδυνση των εισαγωγών από την ΕΟΚ ανερχόταν στο 20% της
δασμολογητέας και στο 12,5% της συνολικής τους αξίας. Με τη σύνδεση, η
επιβράδυνση μειώθηκε σταδιακά και έφθασε το 1981 στο 5% της δασμολογητέας και
244
Κωνσταντίνος Καραμανλής, αρχείο, «Γεγονότα και Κείμενα», τ.5, σελ. 497.
245
«Το ΚΚΕ. Επίσημα Κείμενα», τόμος 8ος, σελ. 612.
246
Βλέπε, εφημερίδα «ΕΣΤΙΑ», 10 Ιουλίου του 1961 και περιοδικό «Νέα Οικονομία»,
τόμος 1961, σελ. 544.
247
Ξ. Ζολώτας, «Νομισματική ισορροπία και οικονομική ανάπτυξις», 1964, σελ. 171.

26
5
στο 3,3% της συνολικής αξίας των εισαγομένων, ενώ το 1986 εξαλείφθηκε
εντελώς248.
Αναδείχθηκαν τα εμπόδια που θα προέκυπταν από το κοινοτικό δασμολογικό
καθεστώς στο εξωτερικό εμπόριο της Ελλάδας με τα βαλκανικά και άλλα κράτη του
σοσιαλιστικού συστήματος στην Ευρώπη, εμπόριο που βρισκόταν σε διαδικασία
ανάπτυξής του. Άλλωστε, οι εμπορικές σχέσεις της Ελλάδας με τα «ανατολικά»
κράτη υπήρξαν αντικείμενο μακρόχρονων διαπραγματεύσεων και αντιθέσεων μεταξύ
Ελλάδας και ΕΟΚ. Μια δε από τις εκδηλώσεις αυτών των αντιθέσεων υπήρξε η
αντίδραση της ΕΟΚ στην πρόθεση της κυβέρνησης Καραμανλή να ενθαρρύνει την
επέκταση της καπνοκαλλιέργειας με στόχο τις εξαγωγές προς τα σοσιαλιστικά
κράτη249.

248
Συλλογικό έργο 2004, Η ελληνική οικονομία στο κατώφλι του 21ου αιώνα, έκδοση
Ιονικής Τράπεζας, 1995, Θεόδωρος Γεωργακόπουλος, Μακροοικονομικές ισορροπίες της
οικονομίας, σελ. 98.
249
Κώστα Χατζηαργύρη, «Αι διαπραγματεύσεις δια την σύνδεσιν με την Κοινήν
Αγοράν», περιοδικό «Νέα Οικονομία», τόμος 1961, σελ. 23.

26
6
Από το ΚΕΠΕ (Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών), επίσημο
συμβουλευτικό όργανο της κυβέρνησης, εκδόθηκε το 1961 μελέτη η οποία, αφού
εξέταζε τα υπέρ και τα κατά της ένταξης, κατέληγε ως εξής:
«Η παρούσα σύνδεση και προσδοκώμενη πλήρης προσχώρηση της Ελλάδας στην
ΕΟΚ δεν θα βοηθούσε στην προαγωγή της οικονομικής ανάπτυξης - αντιθέτως, είναι
πιθανόν να προκαλέσει σημαντικές ταλαιπωρίες, να βλάψει ζωτικά ελληνικά
συμφέροντα και, εν συντομία, να θέσει σε κίνδυνο τη χώρα, όσον αφορά το ισοζύγιο
πληρωμών και την οικονομική πρόοδο»250.
Ωστόσο, οι διαφωνίες για τη σύνδεση της Ελλάδας με την ΕΟΚ δεν είχαν την ίδια
ταξική αφετηρία με την διαφωνία εκ μέρους του ΚΚΕ. Δεν αναδείκνυαν γενικώς τον
καπιταλιστικό αντεργατικό χαρακτήρα της διακρατικής ένωσης, αλλά το πρόωρο της
σύνδεσης με αυτήν μιας υποανάπτυκτης οικονομίας και τον κίνδυνο «απώλειας της
εθνικής και οικονομικής ανεξαρτησίας»251.
Αστοί οικονομολόγοι και πολιτικοί, οι οποίοι τάσσονταν γενικώς υπέρ της
καπιταλιστικής οικονομίας (της αγοράς), επεσήμαιναν τη δυσχέρεια εξισορρόπησης
πλεονεκτημάτων - μειονεκτημάτων από τη σύνδεση, αναδείκνυαν επίσης ότι η
ελληνική κυβέρνηση, ακριβώς εξ αιτίας αυτής της δυσχέρειας, τοποθετούσε το
ζήτημα της σύνδεσης με την ΕΟΚ κυρίως σε πολιτικό επίπεδο252.
Στη συζήτηση που έγινε στο Κοινοβούλιο, τον Ιανουάριο του 1962, για την
επικύρωση της συμφωνίας, ο υπουργός Συντονισμού Παναγής Παπαληγούρας τόνισε
χαρακτηριστικά:
«Ο εκσυγχρονισμός της οικονομίας μας ... είναι απλούστατα, εντός της στενής
περιοχής της ελληνικής αγοράς, ανέφικτος. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίον
επεδιώξαμεν την ταχυτέραν δυνατήν σύνδεσιν της χώρας με την Κοινότητα»253.
Χρησιμοποίησε μάλιστα γλώσσα ιδιαιτέρως αιχμηρή, προκειμένου να κατακρίνει τις
αντιρρήσεις για τη Συμφωνία Σύνδεσης, οι οποίες προέρχονταν από επιχειρηματίες
(τους χαρακτήρισε «καλοκαθισμένους, στρογγυλοκαθισμένους», επιχειρηματίες που
περιέργως συμμαχούσαν με την άκρα αριστερά, γιατί δεν ήθελαν να γίνουν
ανταγωνιστικές οι επιχειρήσεις τους)254.
Λίγο-πολύ ορισμένες άμεσες οικονομικές συνέπειες για τμήμα του κεφαλαίου στην
Ελλάδα τύχαιναν ευρύτερης αναγνώρισης. Ωστόσο, το τμήμα της αστικής πολιτικής
που τάχθηκε ανεπιφύλακτα υπέρ της άμεσης σύνδεσης και ηγήθηκε αυτής, επέδειξε
μια πιο μακροπρόθεσμη υπέρ του κεφαλαίου ταξική επιλογή. Η σύνδεση ενίσχυσε
την πορεία του καπιταλιστικού συστήματος στην Ελλάδα, την ενσωμάτωση στους
νέους διακρατικούς ιμπεριαλιστικούς μηχανισμούς, αν και μεσοπρόθεσμα έφερε
απώλειες σε σημαντικά μέχρι τότε τμήματα του κεφαλαίου στην Ελλάδα, τα οποία
είχαν αναπτυχθεί κυρίως υπό καθεστώς προστασίας.
Με την εξέλιξη της διαδικασίας της σύνδεσης και αργότερα της ένταξης περιοριζόταν
το ρεύμα εναντίωσης μέσα στις αστικές πολιτικές δυνάμεις, ενώ τάχθηκαν υπέρ της
250
Σ. Τριάντη, «Κοινή Αγορά και Οικονομική Ανάπτυξη», Αθήνα, 1961, σελ. 227-228.
251
Είναι χαρακτηριστική η τοποθέτηση του Αγ. Αγγελόπουλου: «η Ελλάς δεν έπρεπε
να ζητήση ακόμη την προσχώρησίν της εις την Κοινήν Αγοράν, πριν αποκτήση και αυτή μίαν
σχετικώς σταθεράν παραγωγικήν διάρθρωσιν και διαδικασίαν». Αγ. Αγγελόπουλος, «Διατί
δεν συμφέρει προς το παρόν η σύνδεσις με την Κοινήν Αγοράν», περιοδικό Νέα Οικονομία,
τόμος 1959, σελ. 722-723.
252
Βλέπε περιοδικό Νέα Οικονομία, τόμος 1959, Βασ. Δαμάλα, «Η σύνδεσις της
Ελλάδος με την ΕΟΚ», σελ. 737-741.
253
Εκδοτική Αθηνών, «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους», τόμος ΙΣΤ, σελ. 234. Το
απόσπασμα ανθολογείται από το βιβλίο του Μ. Ψαλιδόπουλου: «Παναγή Παπαληγούρα:
Ομιλίες - Άρθρα», Αθήνα, 1966, σελ. 246.
254
Ομιλία Π. Παπαληγούρα στη Βουλή, «Εφημερίς των συζητήσεων της Βουλής»,
Συνεδρίαση 25 Ιανουαρίου 1962. Αναφέρεται στο Πάνος Καζάκος, «Ανάμεσα σε Κράτος και
Αγορά», εκδ. Πατάκης, Αθήνα 2003, σελ. 238.

όμως. σελ. Το ΚΚΕ καταδίκασε από την πρώτη στιγμή τη συμφωνία σύνδεσης της Ελλάδας με την ΕΟΚ. τόμος 9ος (1961-1967). ένα περίπου χρόνο μετά την υπογραφή της. Νέο κύμα όξυνσης του ανταγωνισμού επήλθε με την υιοθέτηση του Ευρώ ως νομίσματος. Απόφαση του Πολιτικού Γραφείου της ΚΕ του ΚΚΕ «Για τη σύνδεση της Ελλάδας με την Κοινή Αγορά». Η ΕΔΑ αντιτάχθηκε στη συμφωνία χαρακτηρίζοντάς την «ολέθριον γεγονός» και «πελώριον κίνδυνον» για τη χώρα.τι στις συνθήκες σύνδεσης. 259 Σημειώνεται. εκτίμηση που επιβεβαιώθηκε από τη ζωή. στην οποία χαρακτηρίζει την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα ως «διακρατική ένωση των μεγαλύτερων μονοπωλίων της Δυτικής Ευρώπης για την ανακατανομή της παγκόσμιας καπιταλιστικής αγοράς. όπως η ΕΔΑ. των άλλων σοσιαλιστικών χωρών. σελ. Την ίδια περίπου εποχή (1962) δημοσιεύθηκαν σε 255 «Το ΚΚΕ. με την είσοδο των χωρών τους στην Κοινή Ευρωπαϊκή Αγορά». Επίσημα Κείμενα». 258 Το ΚΚΕ –Επίσημα Κείμενα. αντίθετα έχουν πάρα πολλά να χάσουν. 256 «Το ΚΚΕ. που προδικτατορικά είχε ταχθεί εναντίον της σύνδεσης με την ΕΟΚ. Ακόμα. Με αφορμή την επικύρωσή της από το ελληνικό κοινοβούλιο. η απόφαση επισήμαινε ότι η σύνδεση με την ΕΟΚ συνεπαγόταν την επιδείνωση των εμπορικών σχέσεων της Ελλάδας με τις σοσιαλιστικές χώρες. τόμος 9ος (1961-1967). τις συνέπειες για τα φτωχά αγροτικά και βιοτεχνικά τμήματα και τη γενικότερη αντεργατική επιθετική πολιτική.προμηθευτής πρώτων υλών και φτηνής εργατικής δύναμης των αναπτυγμένων καπιταλιστικών χωρών»257. Η απόφαση επισήμαινε τον ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα της Κοινότητας. 145. Σύγχρονη Εποχή. 194-196. ότι στη δεκαετία του 1980. Ωστόσο. υπό συνθήκες ένταξης. ότι: «Η χώρα μας θα παραμείνει αγορά τοποθέτησης ξένων βιομηχανικών προϊόντων. για την εντατικότερη εκμετάλλευση των εργαζομένων»255. 145-146.26 7 παραμονής στην ΕΟΚ και δυνάμεις. Η ίδια γραμμή προσέγγισης συσχέτιζε τις επιπτώσεις της σύνδεσης με το ζήτημα της εθνικής ανεξαρτησίας της Ελλάδας. Υπό το πρίσμα των μετέπειτα εξελίξεων η εκτίμηση του ΚΚΕ επιβεβαιώνεται ως προς τον χαρακτήρα της ΕΟΚ. τόμος 9ος. σελ. Μαζί της συμπαρατάχθηκε και το λεγόμενο «ΚΚΕ Εσωτερικού». Απόφαση του Πολιτικού Γραφείου της ΚΕ του ΚΚΕ «Για τη σύνδεση της Ελλάδας με την Κοινή Αγορά». κυρίως να προβλέψει τη δυνατότητα προσαρμογής και επιτάχυνσης της καπιταλιστικής ανάπτυξης της Ελλάδας259 μέσα στην ΕΟΚ. εκδ. η εγχώρια βιομηχανία υφίσταται ισχυρότερες συνέπειες εξ αιτίας του ανταγωνισμού από ό. Επίσημα Κείμενα». το ΠΓ εξέδωσε απόφαση. δεν κατόρθωσε να αναλύσει όλες τις πλευρές του νέου φαινομένου. 2002. ενώ ζήτησε να ξεκινήσει σταυροφορία για να αποφευχθεί η ένταξη της χώρας. Βρετανίας και της Ελλάδας έγινε η εξής αναφορά: «Τα δύο Κόμματα διαπιστώνουν ότι οι λαοί της Βρετανίας και της Ελλάδας δεν έχουν τίποτε να κερδίσουν. Εκτιμούσε επίσης. . για τη μεγαλύτερη διείσδυσή τους στην οικονομία των πιο αδύνατων συνεταίρων τους και την αρπαγή του εθνικού τους πλούτου. Απόφαση του Πολιτικού Γραφείου της ΚΕ του ΚΚΕ «Για τη σύνδεση της Ελλάδας με την Κοινή Αγορά». τονίζοντας ότι η συγκρότησή της στρεφόταν κατά της Σοβιετικής Ένωσης. σελ. αγροτικό εξάρτημα . των εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων. τόμος 9ος (1961-1967). Επίσημα Κείμενα». Αθήνα. των πηγών πρώτων υλών και των σφαιρών εξαγωγής κεφαλαίου. Όλοι αυτοί οι παράγοντες θα οδηγούσαν σε ραγδαία επιδείνωση τη ζωή των αγροτών και «στην καταστροφή δεκάδων χιλιάδων φτωχών και μεσαίων αγροτικών νοικοκυριών»256. 148. βασικό προορισμό για πολλά από τα αγροτικά προϊόντα. Στην κοινή δήλωση258 των Κομμουνιστικών Κομμάτων της Μ. αλλά και του ίδιου του εργατικού και προοδευτικού κινήματος στο εσωτερικό των καπιταλιστικών χωρών. 257 «Το ΚΚΕ.

κατανεμημένοι σε 185. από την πλευρά της ΕΟΚ δεν φαίνεται να έγινε κάποια δημόσια ουσιαστική κριτική για την υφιστάμενη κατάσταση. 510 για τα στοιχεία ετών 1956. 1978. σελ. Βλέπε και Ν.420. «Διαστάσεις. σελ.044. σελ. από 3. «από την Ελλάδα στην περίοδο 1901-1919 260 Τράπεζα της Ελλάδος. 157. υπήρχαν πολλοί φυλακισμένοι και εξόριστοι και γενικώς ίσχυε το καθεστώς των «εκτάκτων μέτρων».3% το 1966 και 25. έκδοση Τράπεζα της Ελλάδος.000 άτομα το 1966). 2. «Τα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος». και υπό τον τίτλο «Η θύελλα της Κοινής Αγοράς» κείμενα που υποστήριζαν ότι η ένταξη της χώρας στην ΕΟΚ θα είχε ολέθριες συνέπειες για την ελληνική οικονομία. περιοδικό «Επιστημονική Σκέψη». τεύχος 22. ερχόταν σε αντίθεση με την ιδρυτική Συνθήκη της ΕΟΚ. όπως και όταν πραγματοποιήθηκε.1% το 1956 σε 28. Καναδά.735 άτομα στην περίοδο 1966-1977). Η τελευταία έκανε λόγο για δημοκρατικές χώρες που συγκροτούσαν την Ευρωπαϊκή Κοινότητα.000 το χρόνο» και ότι. Για τη δεκαετία 1957-1966 υπολογίζονται 679.000 την πρώτη πενταετία (1957-1961) και 494. ΣΤΟΥΣ ΜΙΣΘΟΥΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΙΟΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ Οι αλλαγές που συντελέσθηκαν στη διάρθρωση του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος και στην εσωτερική διάρθρωση του ευρύτερου βιομηχανικού τομέα αποτυπώθηκαν και στην κατανομή του ενεργού πληθυσμού μεταξύ των τομέων της οικονομίας. 1991. 511. με την έννοια της «ομαλής» λειτουργίας της αστικής δημοκρατίας.5. .767 άτομα στην περίοδο 1946-1960 και τα 1. Ηπείρου. Κατά την περίοδο 1956-1966. ο ενεργός πληθυσμός παρουσίασε στασιμότητα (για την ακρίβεια μικρή πτώση. στην Ελλάδα λειτουργούσαν ακόμα στρατοδικεία.000 τη δεύτερη (1962-1966)261. «Η ανεργία και η απασχόληση στην Ελλάδα».5% το 1956 σε 23. Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΕΝΕΡΓΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ. 1997. εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή.7% το 1973) και στις υπηρεσίες (από 23. Μελέτη του ΚΜΕ262 δίνει για την περίοδο 1946-1977 1. Ξ. στην οποία. Τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1960. η εξωτερική μετανάστευση σε ποσοστά επί του πληθυσμού πάνω του μέσου όρου για την Επικράτεια.000 άτομα το 1956 σε 3. αφορούσε τις περιοχές Θράκης. πολύ περισσότερο δεν τέθηκε ως όρος για τη σύνδεση η «δημοκρατικοποίηση» της χώρας.440. «Τα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος». σελ. 1966.26 8 συλλογικό τόμο.1% το 1973) και συγκέντρωση του εργατικού δυναμικού στο δευτερογενή τομέα (από 18. Μακεδονίας. Κυρίτση.Δ.502 μόνιμα μεταναστεύσαντα άτομα (εκ των οποίων τα 237. 58. Άλλη μελέτη υπολογίζει ότι «από το 1950 ως το 1971 ο αριθμός των μεταναστών ξεπέρασε τις 60. Η συμφωνία σύνδεσης «πάγωσε» με την εγκαθίδρυση στην Ελλάδα της δικτατορίας της 21ης Απριλίου 1967. 261 Τράπεζα της Ελλάδος. σελ. Αυστραλία.4% το 1956 σε 48. Ζολώτας. σε αντίθεση με τις προηγούμενες περιόδους όπου κατευθυνόταν προς ΗΠΑ. 262 Κέντρο Μαρξιστικών Ερευνών (ΚΜΕ). που πραγματοποιήθηκε μετά τη σύνδεση της Ελλάδας με την ΕΟΚ (1961). «Νομισματικές και Οικονομικές μελέτες». 1978. Το μεταναστευτικό κύμα κατευθύνθηκε κυρίως προς τη Δυτική Ευρώπη.5% το 1966)260. Όταν μονογράφτηκε η σύνδεση της Ελλάδας με την ΕΟΚ.282. η κυβερνητική και κρατική πολιτική που ασκούνταν.2% το 1966 και 34. Πραγματοποιήθηκε ταχύρυθμη μείωση του ενεργού πληθυσμού στον αγροτικό τομέα (από 58. ως αποτέλεσμα κυρίως της μεγάλης μετανάστευσης. 312 για τα στοιχεία του 1973. Ωστόσο. Β΄ τόμος.000 μετανάστες. αιτίες και συνέπειες της ανεργίας στην Ελλάδα». με την επιμέλεια του Νίκου Κιτσίκη.

από τους οποίους επιδοτούνταν μόνο οι 2. Σκύφτη. Όμως κατά γενική ομολογία. λόγω της ναυτιλιακής κρίσης. νόμιμα και παράνομα.4%. σελ. 268 Περιοδικό Νέος Κόσμος. στο Συμβούλιο του Οργανισμού Ευρωπαϊκής Οικονομικής Συνεργασίας. τη συνόδευσε και ορισμένη προσωρινή εξαγωγή εργατικού δυναμικού. εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή. Ο Έλληνας αντιπρόσωπος Δρούλιας ανέφερε το 1956. έφτασε τα 3.000 ανέργων είναι «.1% στο 20. «Κράτος και κεφάλαιο στην Ελλάδα». 267 «Το ΚΚΕ. μαζικές διαστάσεις πήρε και η εσωτερική μετανάστευση. Μαζί με τη Θεσσαλονίκη έφταναν το 50% περίπου. 263 Γιάννη Σαμαρά. 3.000»263. η εργατική τάξη και τα άλλα φτωχά λαϊκά στρώματα συνεχίζουν να βρίσκονται σε κατάσταση οικονομικής εξαθλίωσης. Ν. παρά το κύμα μετανάστευσης είναι τέτοια που ακόμα και με τα στοιχεία του Υπουργείου Πρόνοιας το 37% του πληθυσμού της Ελλάδας είναι άποροι267. από το 1951 ως το 1981 ο πληθυσμός των πόλεων αυξήθηκε πάνω από τα 3.5 εκατομμύρια άτομα περίπου. «Οικονομική ανασκόπηση του 1958». 47. 49. 69. σελ..000 άτομα. άρχισε να αναπτύσσεται η τάση διείσδυσης. Η ανεργία: Ορισμένες πηγές υπολογίζουν τους ανέργους σε 450. Στα 1920-1940 ο αριθμός αυτός έφτασε τις 28. Μισθοί . η συμμετοχή των μεροκάματων στη διαμόρφωση της τιμής παραγωγής των βιομηχανικών προϊόντων μειώθηκε από 22. 264 Γιάννη Σαμαρά. το οποίο επιδεινώθηκε δραματικά κατά τη δεκαετία του 1940. κυρίως για επενδύσεις στον κατασκευαστικό τομέα. τευχ.βιοτικό επίπεδο: Κατά τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1950. Μάρτης 1959. Καλούδη . 265 «Νέος Κόσμος». αλλοδαπού εργατικού δυναμικού στην Ελλάδα. Για παράδειγμα ενώ η απόδοση κεφαλαίων των βιομηχάνων αυξήθηκε στο διάστημα 1948-1950 από 26. σελ.26 9 μετανάστευαν κάθε χρόνο κατά μέσο όρο γύρω στα 19. ο μεγαλύτερος εν καιρώ ειρήνης» και ότι η εξαθλίωση. 121. 266 «Νέος Κόσμος». χωρίς να έχει μεσολαβήσει κάποιος σοβαρός εκσυγχρονισμός της παραγωγής269. ότι στα τέλη του 1958. Στοιχεία από την αγγλική εφημερίδα «Νταίηλυ Εξπρές». εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή. Η εσωτερική μετανάστευση: Παράλληλα με την εξωτερική.6%. μαζί δε με τον ημιαστικό πληθυσμό ξεπερνούσε τα 70% του συνόλου264. Επίσημα Κείμενα». Από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 εμφανίσθηκαν νέες τάσεις. Το 1982 ο αστικός πληθυσμός της χώρας ανερχόταν στο 60% περίπου.5 εκατομμύρια το 1980 και εκπροσωπούσε το 38% του συνολικού πληθυσμού της χώρας.000 άνεργοι και ότι οι μισοάνεργοι των πόλεων φτάνουν στο 20%. Μετά την κρίση του 1973.000 το 1952265. .. 195 και 199.Τ. «Κράτος και κεφάλαιο στην Ελλάδα». Το ήδη χαμηλό προπολεμικό βιοτικό επίπεδο. σελ.000268 Τα στατιστικά στοιχεία μέτρησης της ανεργίας εμφανίζουν την ανεργία να διακυμαίνεται περί το 5% κατά τη δεκαετία του 1960. 1953. σελ 72. από 1. είναι αρκετά επισφαλείς οι μέθοδοι μέτρησής της. 125. Στην Προγραμματική του Διακήρυξη (Φεβρουάριος 1957) .378. ενώ η φυσική αύξηση του πληθυσμού ήταν κάτω από 2 εκατομμύρια. 2 Σεπτεμβρίου 1952. στις δε επαρχίες στο 54% των εργαζομένων266.000 άνεργοι ναυτεργάτες. το ΚΚΕ εκτίμησε ότι ο αριθμός των 200. Την εξαγωγή κεφαλαίων από την Ελλάδα προς τις αραβικές χώρες. «Η αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας στην Ελλάδα και οι συνέπειές της». Είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. τεύχος Σεπτεμβρίου του 1956. κυρίως εξειδικευμένου.2% σε 33. υπήρχαν περίπου 15. δεν αντιστοιχήθηκε με την οικονομική ανασυγκρότηση των αρχών της δεκαετίας του 1950. Ο πληθυσμός της Αθήνας. Σύμφωνα με την αμέσως παραπάνω μελέτη. τεύχος 1. ότι στην Ελλάδα υπάρχουν 200.000 που ήταν το 1951. τόμος 8ος. σελ.

. Επειδή τα έσοδα της μισθωτής εργασίας δεν επαρκούσαν για την κάλυψη των οικογενειακών εξόδων συντήρησης. 271 «Νέος Κόσμος» Σεπτέμβριος του 1951. σελ 61) 270 Περιοδικό Νέος Κόσμος. 91. και ως μια από τις συνέπειες του εμφυλίου πολέμου. ο μέσος μισθός και το μέσο μεροκάματα στα χρόνια 1949-1950-1951 κυμαινόταν γύρω στο 60% των προπολεμικών (1938). σελ 64. τη στιγμή που η βιομηχανική παραγωγή είχε ξεπεράσει σε κάποιους τομείς το προπολεμικό επίπεδο και στους περισσότερους το είχε πλησιάσει270. Μάλιστα ο Σύνδεσμος Ελλήνων Βιομηχάνων (ΣΕΒ) ισχυριζόταν μάλιστα ότι ήδη το 1950 η βιομηχανική παραγωγή είχε φτάσει στο 110% του προπολεμικού επιπέδου271. Οι μεγάλες μετατοπίσεις πληθυσμών στα αστικά και ημιαστικά κέντρα. Σεπτέμβρης 1951. . επέφεραν τεράστια άνοδο της ανεργίας και της φτώχειας. Οι πραγματικοί μισθοί και τα μεροκάματα παρέμεναν ακόμα και το 1952 στο 50% των προπολεμικών (1938). 5. Τον Μάρτιο του 1953. των εικονισμάτων και των κλινοσκεπασμάτων τους.. στα τέλη του 1951 η κατανάλωση τροφίμων παρέμενε στην Ελλάδα χαμηλότερη από το μέσο όρο της τετραετίας 1934-1938. ενώ την περίοδο 1934-38 ήταν 2551 θερμίδες. «συμπληρώνουν το εισόδημά τους με την πώλησιν των κειμηλίων τους. 272 «Νέος Κόσμος». 10. τα επίσημα στοιχεία αναφέρουν 400. που αφορούσε 500 οικογένειες (400 εργατών και 100 υπαλλήλων) αυτής της περιοχής: Κατά μέσο όρο αυτές οι οικογένειες αποτελούνταν από 5-6 μέλη. 273 «Νέος Κόσμος». Το 70% των εσόδων καταναλώνονταν μόνο για τη διατροφή (κυρίως όσπρια. Δεκέμβριος του 1951. σελ 55. Ζούνε ρακένδυτοι και πάμφτωχοι εις τρώγλας κατασκευασμένας συχνά με παλαιούς τενεκέδες.000 φυματικούς. «Ανασκοπήσεις». Η υποτίμηση όμως της δραχμής τον Απρίλιο του 1953. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του Οικονομικού Συμβουλίου για την Ευρώπη του ΟΗΕ.. 9. τεύχ. χωρίς παράθυρα και πόρτες»272. Συνολικά η κατ’ άτομο μέση ημερήσια κατανάλωση το 1951 ήταν 2438 θερμίδες. «Ανασκοπήσεις-Η ελληνική οικονομία κάτω από το καθεστώς της αμερικανοκρατίας». «Στοιχεία για την οικονομική κίνηση στα χρόνια 1950-1951 σελ. 274 «Νέος Κόσμος». (εις 18% των οικιών. σελ 51. πατάτες και λάχανα). «Ανασκοπήσεις». οι 254 είχαν μέτρια υγεία και 190 (38%) κακή κατάσταση υγείας. από τα οποία εργάζονταν ένα ή το πολύ δύο άτομα. σε συνάρτηση με τη δια νόμου απαγόρευση των αυξήσεων 269 Βλ.27 0 Σύμφωνα με τα στοιχεία του περιοδικού Ανταίος. τεύχ. πέντε και πλέον άτομα κατοικούν εις εν δωμάτιον)»273. τεύχ.000 θανάτους το χρόνο274. Καταγράφηκε ανάγλυφα και σε στατιστική έρευνα της αμερικανικής επιτροπής το 1950. με 15. οι μισθοί και τα μεροκάματα είχαν πλησιάσει σταδιακά το 65% της προπολεμικής τους αγοραστικής δύναμης275. Οκτώβρης 1951. «Η κατάσταση της εργατικής τάξης της Ελλάδας».. Για την ίδια χρονιά. τεύχ. σελ 64. Μάιος του 1954. Μόνο 56 οικογένειες (11%) ήταν σε καλή κατάσταση υγείας. 5. Περιοδικό Ανταίος Μαΐου-Ιουνίου του 1950 και το σχέδιο του ελληνικού υπομνήματος στην οικονομική διάσκεψη του Παγκόσμιου Συμβουλίου Ειρήνης το Δεκέμβριο του 1951 («Νέος Κόσμος». όταν η βιομηχανική παραγωγή είχε ξεπεράσει σε κάποιους τομείς το προπολεμικό επίπεδο και στους περισσότερους το είχε πλησιάσει. Η ίδια έκθεση αναφέρει παραπέρα: «Η κατανάλωσις υφασμάτων και υποδημάτων είναι επίσης χαμηλοτέρα του προπολεμικού επιπέδου και η πτώσις εις τα ήδη χαμηλά επίπεδα στεγάσεως μεγάλη. Μάιος του 1954. η οποία έγινε έντονα αντιληπτή στην ευρύτερη περιοχή της Αθήνας και του Πειραιά..

Τον Απρίλιο του 1952 ο υπουργός Συντονισμού Γεώργιος Καρτάλης δήλωνε δημόσια ότι «δέκα βιομηχανίες είχαν απορροφήσει το 60% των πιστώσεων που δόθηκαν στην Ελλάδα σε εφαρμογή του «Σχεδίου Μάρσαλ». Ελαφρώς καλύτερη συγκριτικά ήταν η κατάσταση των ειδικευμένων εργατών. αλλά είναι μόνο διακόσιες»278. και μόνο 146. Ερυθριάδη .000 δρχ. 276 «Νέος Κόσμος». όπως ο «περί επιθεωρήσεως εργασίας» στη βιομηχανία και στο εμπόριο. 5. Αθήνα 1984. σελ 1. εγώ όμως πιστεύω. τεύχ. 2. 277 «Νέος Κόσμος». τεύχ. η αποζημίωση των εργατών για επαγγελματικές ασθένειες. «Η κατάσταση της εργατικής τάξης της Ελλάδας.535 άτομα.Κ. «Η πάλη για την ενότητα του συνδικαλιστικού κινήματος της Ελλάδας». σελ. Θέου. στα τέλη του 1953. οι 480. Το 1953 επικυρώθηκε με νόμο η Διεθνής Σύμβαση της Ρώμης «περί προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών» και το 1959 οι συλλογικές συμβάσεις «περί συνδικαλιστικών ελευθεριών» και «του δικαιώματος οργανώσεως και συλλογικής διαπραγματεύσεως».831). «Η πάλη για την ενότητα του συνδικαλιστικού κινήματος της Ελλάδας». Οι νομάρχες αντικαθιστούσαν εκλεγμένους στις διοικήσεις σωματείων και άλλων συνδικαλιστικών οργανώσεων. η άδεια μετ’ αποδοχών. μείωση του επιδόματος ανεργίας και άλλα. 2053/52) χειροτέρευσε ξανά την οικονομική κατάσταση της εργατικής τάξης. Την ίδια ώρα οι εργοδότες. Οι «επιτροπές ασφάλειας» εξόριζαν συνδικαλιστικά στελέχη χωρίς δίκη. 551552. 279 «Νέος Κόσμος».000 έως 240. τεύχ. με ανακοίνωσή της τον Οκτώβριο του 1956.27 1 μισθών (Ν. τεύχ. ότι δεν φθάνουν καν τις πεντακόσιες. δηλ. Η ίδια πολιτική μισθών ακολουθήθηκε και στους δημόσιους υπάλληλους.000 δρχ. δηλώνοντας δημόσια: «Λέγεται ότι 500 οικογένειες κυβερνούν την Ελλάδα. η ανάπτυξη των αγώνων της και το ενιαίο μέτωπο πάλης». σελ.000 είχαν μηνιαίο εισόδημα από 180. 9. που οι μισθοί τους. Η έκθεση Armour (Armour Report). σελ 41. τον Μάρτιο του 1954 έφταναν έως το 60.916.7% των προπολεμικών276. αναστολή του νόμου με βάση τον οποίο το κράτος έλεγχε τις ομαδικές απολύσεις. Μια σειρά μέτρων των κυβερνήσεων εκείνων των χρόνων έβαλαν ευθέως και κατά στοιχειωδών παροχών: Μείωση ή κατάργηση της αποζημίωσης των απολυομένων. Η ΑΔΕΔΥ. σε συνάρτηση με τον αυξανόμενο τιμάριθμο κόστους ζωής επέφερε μέχρι το 1956 μόνο μια σχετική βελτίωση των ημερομισθίων των ανειδίκευτων εργατών. Παράλληλα ψηφίστηκαν νόμοι εκσυγχρονιστικού χαρακτήρα. Μάιος του 1954. 278 «Η Ελλάδα στη δεκαετία 1940-1950». «Ανασκοπήσεις». Ο Σπύρος Μαρκεζίνης. 8. αν και κατά κανόνα έμεναν στα χαρτιά. ρίχνοντας ξανά την αξία των μισθών στο 38-45% των προπολεμικών. Απ’ αυτούς τους άπορους οι 1. Ιούλιος του 1954. απέλυαν εργάτες συνδικαλιστές..000 δρχ.000 από 120. που κυκλοφόρησε το 1954. Από την άλλη τα κέρδη του κεφαλαίου γνώρισαν πρωτοφανή μέχρι τότε ύψη. προχώρησε ακόμη περισσότερο.277. και με εντολή της Ασφάλειας. σχεδόν το 1/3 του πληθυσμού της Ελλάδας (7.420.000 έως 180. σελ 63. το μήνα. Σεπτέμβρης 1956.545 είχαν μηνιαίο εισόδημα έως 120. μάλιστα.735.000 δρχ. Ο αριθμός των εφοδιασμένων με δελτία απορίας ανερχόταν στα 2. Σεπτέμβριος του 1956. εκδόσεις Θεμέλιο. που έφτασαν το 70% των προπολεμικών και χειροτέρευση αυτών των ειδικευμένων. Η πολιτική μισθών που ακολουθήθηκε (μεγαλύτερες αυξήσεις στα κατώτατα μεροκάματα και περίπου 3% ετησίως στα υπόλοιπα). Γ. Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Πρόνοιας. 9. άποροι χαρακτηρίζονταν όσοι είχαν μηνιαίο κατά κεφαλήν εισόδημα κάτω από 240. που έπεσαν στο 50% των προπολεμικών279. κατέληγε στο περίφημο συμπέρασμα ότι «500 οικογένειες εγκατεστημένες στην Αθήνα ελέγχουν την Ελλάδα». . δήλωσε ότι 275 «Νέος Κόσμος».

28. Στεφανάτου. Σ. Μυλωνάς υπολόγιζε ότι ο μισθωτός των 3. σελ. μέσα στην πενταετία 1955-1960 αυξήθηκαν κατά 16% (1955 .000 δρχ. Η εντατικοποίηση της εργασίας οδήγησε εκτός των άλλων και στην αύξηση των εργατικών ατυχημάτων. είχαν φτάσει στο 78% του συνόλου των κρατικών εσόδων από φορολογία281. 285 «Νέος Κόσμος». 120.000 δρχ. Απρίλης-Μάης 1957. μέσα από τη συνεχή αύξηση των έμμεσων φόρων. 1960 37. από 2. Γ. οι μισθοί των μελών της είχαν μειωθεί σε σχέση με την προπολεμική περίοδο από 17% έως 50%280. το μήνα κατέβαλλε σε έμμεσους φόρους το 40% του εισοδήματός του. 11.500 ένσημα. 70. λόγω πολλαπλών κυβερνητικών μέτρων που οδηγούσαν στην επιπλέον αφαίμαξη του λαϊκού εισοδήματος. σελ 59. «Οι τελευταίες εθνικές συλλογικές συμβάσεις και η πάλη της εργατικής τάξης». σελ.46% των εσόδων από φορολογία (ενώ το 1960 υπερέβαινε ακόμα και το 80%). ιδίως κατά την τελευταία διετία. σύμφωνα με την κυβερνητική έκθεση για τον προϋπολογισμό του1957. η φορολογική επιβάρυνση των εργαζομένων είχε αυξηθεί κατά 62. τεύχ. που το 1956. 282 «Νέος Κόσμος». Η κατάσταση στο εργατικό βιοτικό επίπεδο ελάχιστα βελτιώθηκε μέχρι τα τέλη του 1966 και μόνο κάτω από την πίεση μεγάλων απεργιακών κινητοποιήσεων. Η σχετική αύξηση των ημερομισθίων κατά τη δεκαετία 1950-1960 δεν συμβάδιζε απόλυτα και με τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των εργαζομένων. «Επιτακτικό. που σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΙΚΑ. Σημαντικός ήταν ο αριθμός των θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων. Ακόμα και η εργοδοτική ΓΣΕΕ εκτιμούσε ότι κατά το διάστημα 1955-1960. 342.825 ατυχήματα.5% επί των αποδοχών284 αποτελούσε ένα παραπέρα βήμα στην κατεύθυνση της χειροτέρευσης της αμοιβής των εργαζόμενων. η αύξηση των απαιτούμενων ενσήμων για την κατοχύρωση δικαιώματος συνταξιοδότησης από το ΙΚΑ. Γ. Αθήνα 1998.27 2 λόγω της τιμαριθμικής αύξησης. Γερ. Ένα από αυτά ήταν η υπερφορολόγηση των μισθωτών. εκδόσεις Νέα Σύνορα. Στεφανάτου. 283 «Νέος Κόσμος».7%282.500 σε 4. Την ίδια χρονιά. 286 «Νέος Κόσμος». 29 Οκτωβρίου 1961. Φλεβάρης 1957. τεύχ. τεύχ. Οκτώβρης 1963. η έμμεση φορολογία αυξήθηκε κατά 38% και το 1961 αποτελούσε το 79. Αλ. «Μερικές παρατηρήσεις πάνω στον προϋπολογισμό του1957». και Σπύρος Σακελαρόπουλος «Τα αίτια του Απριλιανού πραξικοπήματος». Νοέμβρης 1960. οι δαπάνες προϋπολογισμού της εργατικής οικογένειας αυξήθηκαν κατά 15%285. ενώ όσοι είχαν ετήσιο εισόδημα 200. το ίδιο διάστημα αυξήθηκε κατά 18. ετησίως μόλις 8%283.030)286. δίκαιο και άμεσα πραγματοποιήσιμο αίτημα». «Οι τελευταίες εθνικές συλλογικές συμβάσεις και η πάλη της εργατικής τάξης». σελ. «Πιο αποφασιστική πάλη για την ικανοποίηση των εργατοϋπαλληλικών διεκδικήσεων».000 δρχ. Νοέμβρης 1960. σελ 194. Σολάρο. σελ. ο οποίος κυμαινόταν από 27 το 1961 μέχρι 53 το 1965287. Ο βουλευτής Δ. τεύχ. 12. 280 «Νέος Κόσμος». «Η διαμόρφωση της φτώχειας στην Ελλάδα του 20ου αιώνα». οι δε με εισόδημα 1. Γερ. Δεκέμβρης 1961. Στεφανάτου. 27. «Πιο αποφασιστική πάλη για την ικανοποίηση των εργατοϋπαλληλικών διεκδικήσεων». 284 «Νέος Κόσμος». Στοιχεία από την εφημερίδα «ΤΟ ΒΗΜΑ». 12. σελ 115.5%. 2. σε ανακοίνωσή του το Εργατικό Κέντρο Αθήνας υποστήριζε ότι με την αντικατάσταση της οκάς από το κιλό το 1959. τεύχ. με την ταυτόχρονη αύξηση των ασφαλίστρων κατά 0. Την πενταετία 1956-1961. 281 «Νέος Κόσμος». .000. το Σεπτέμβριο του 1960. «Ανασκοπήσεις». σελ 58. σελ. Δεκέμβρης 1961. 12. Α.31. 287 Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών. Μπαμπανάση. ενώ η άμεση φορολογία. 11. Ψηλορείτη. κατέβαλλαν το 20%. τεύχος 42-43. 4-5. Εκτός από τα παραπάνω. Στεφανάτου. τεύχ. τεύχ.

φτάνοντας τις 91 δρχ.. 291 «Νέος Κόσμος».1)293. 9. σελ 13. Ιούλης 1962. 293 Θεόδωρος Γεωργακόπουλος. Σολάρο. 1994. Αυτό αναγνωριζόταν και από τον αντιπρόεδρο του Εμποροβιομηχανικού Επιμελητηρίου Αθηνών. Γερ. Για την ίδια περίοδο. Σεπτέμβρης 1962. «Το αίτημα της αύξησης των μισθών και ημερομίσθιων».7% της αύξησης της παραγωγικότητας που ήταν 8. 10. «Η αύξηση του εργατικού εισοδήματος». Καθ’ όλο το διάστημα 1950-1966. 290 «Νέος Κόσμος». Φεβρουάριος του 1967. που αφορούν στο ποσοστό ιδιοποίησης της παραγόμενης αξίας από εργοδότες και εργαζόμενους κατά το 1961: Εργαζόμενοι Εργοδότες Γαλλία 62% 38% Δ. Νο 58. 4. «Μακροοικονομικές ανισορροπίες της οικονομίας». αναγνωρίζει ότι με βάση τα στοιχεία της ΕΣΥΕ (Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος) «η κατανομή του βιομηχανικού εισοδήματος μεταξύ των εργοδοτών και εργαζομένων των. γαλλικού και γερμανικού289. και υπολειπόταν κατά 2. φτάνοντας το 1958 το 60% του τουρκικού ωρομίσθιου. Άλλωστε. . οι αντίστοιχες αυξήσεις για το μέσο όρο των κρατών της ΕΕ (τότε ΕΟΚ) ήταν 4. σελ. Σολάρο. Στεφανάτου .1%294. 5. Ο βουλευτής της ΕΔΑ Ηλίας Ηλιού. 2. Σεπτέμβρης 1962. τ. τ. Σολάρο. η καθήλωση των μισθών ήταν η γενική τάση. ενώ ο αριθμός των απασχολούμενων μειώθηκε κατά 1.5% για τους μισθούς. την περίοδο 19521960 ο δείκτης του κατά εργάτη παραγόμενου προϊόντος αυξήθηκε κατά 110% και ο όγκος της παραγωγής κατά 108%. «Η εργατική τάξη μπρος στη σύνδεση της Ελλάδας με την Κοινή Αγορά». Στην εντατικοποίηση της εργασίας στηρίχθηκε σημαντικό μέρος της επέκτασης της βιομηχανικής παραγωγής. σελ. τ. Α.27 3 Στα τέλη του 1966. Πηγή στοιχείων: European Commision.Α. σελ. 1995. «Η εργατική τάξη μπρος στη σύνδεση της Ελλάδας με την Κοινή Αγορά». Τάκη Μαμάτση. Στεφανάτου . Πίνακας 6. Σεπτέμβριος του 1962. Γκρόζου. 34. σύμφωνα με τα στοιχεία της δοτής ηγεσίας της ΓΣΕΕ. ανέφερε ότι ο κάθε απασχολούμενος εργάτης 288 «Νέος Κόσμος». 294 «Νέος Κόσμος». κατέστη πλέον άδικος».Α. Γερ. Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΕ. σε ομιλία του στη Βουλή το 1958.1%292. 61-62.2%.288. 117. 13. έκδοση Ιονικής Τράπεζας.Α. Σύμφωνα με το Διεθνές Γραφείο Εργασίας. τ. Γερμανία 61% 39% Βέλγιο 55% 45% Ελλάδα 41% 59% Η εφημερίδα «Μεσημβρινή». η αύξηση των πραγματικών μισθών στην Ελλάδα ήταν 5. Γερ. σελ. 27.4% για την παραγωγικότητα και η διαφορά ήταν θετική για την εξέλιξη των μισθών (0. 9. Σολάρου. στο συλλογικό «2004. με βάση στοιχεία του Συνδέσμου Βιομηχάνων. 292 «Νέος Κόσμος». με δήλωσή του στον «Οικονομικό Ταχυδρόμο» στις 17 Μαΐου 1962: «.μοναδικόν ευνοϊκόν στοιχείον του κόστους είναι το χαμηλόν κόστος εργασίας.5% για την περίοδο 1961-1973. το οποίον εν Ελλάδι ανέρχεται εις το ήμισυ του αντιστοίχου εις την ΕΟΚ»290. 7. η ελληνική οικονομία στο κατώφλι του 21ου αιώνα». Στεφανάτου . Εξίσου χαρακτηριστικά είναι τα στοιχεία291 του ΟΗΕ. σελ. Απ. η ωριαία αμοιβή εργασίας στην Ελλάδα ήταν η χαμηλότερη στην Ευρώπη. Μάης 1964. αφού το 1958 το ποσοστό ιδιοποίησης της εργατικής τάξης ήταν 44. «Η εργατική τάξη μπρος στη σύνδεση της Ελλάδας με την Κοινή Αγορά». 289 «Νέος Κόσμος». . «Η κατάσταση και οι αγώνες της εργατικής τάξης και τα καθήκοντα των κομμουνιστών στα συνδικάτα». το 50% του ιταλικού και το 1/3 του αγγλικού. σελ. το μέσο ημερομίσθιο. τ. στο φύλλο της στις 14 Αυγούστου 1963. European Economy. (Πίνακας 5).. σύμφωνα με τα στοιχεία του ΙΚΑ μόλις κατάφερνε να ξεπεράσει κατά μία δραχμή το προπολεμικό επίπεδο.

13. Α. φτάνοντας από 92 στις 110 δρχ. Γερ.000 δρχ. Γιάννη Δόβα. «Η κατάσταση της εργατικής τάξης στην Ελλάδα». Η εκτίναξη του τιμάριθμου στο 23. 36. βάσει των δημοσιευθέντων στοιχείων. 62. Την ανοδική αυτή τριετή φάση ακολούθησε μέχρι τα τέλη του 1972. που ξέσπασε με αφορμή την πετρελαϊκή. Π. .πιστώσεις. στεγαστικά δάνεια. σελ. σελ. σελ. 301 «Νέος Κόσμος». 12.Οκτώβριος 1973) έφερνε την Ελλάδα στην πρώτη θέση ανάμεσα στις χώρες του ΟΟΣΑ (ακολουθούσαν η Ισλανδία με 20% και η Πορτογαλία με 16. Στεφανάτου. Μάιος του 1974. Το 1963. Την ίδια περίπου περίοδο (Αύγουστος 1972 . 296 «Νέος Κόσμος». Φεβρουάριος του 1970.. Αυτά συνέβαιναν όταν. Συνολικά την τριετία 1967-1970. αν έπαιρναν οι ίδιοι τα μισά. Μαυρομάτη. 299 «Νέος Κόσμος». οι προσπάθειες αυτές ήταν εντονότερες και οι μισθοί αυξήθηκαν κατά μέσο όρο 11%296. Φεβρουάριος του 1974. Γ. 12. σελ. έγινε πολύ πιο αισθητή στην Ελλάδα και κυρίως στα λαϊκά στρώματα. η προσφορά είχε φτάσει τις 65. σύμφωνα με τα στοιχεία του ΙΚΑ. ενώ ο δείκτης τιμών καταναλωτή περίπου 3. Στεφανάτου. 300 «Νέος Κόσμος». «Η όξυνση όλων των προβλημάτων της ελληνικής οικονομίας στα χρόνια της δικτατορίας». 50.6%. 9.3%300. κατέχοντας την πρώτη θέση (ακολουθούσε η Ισλανδία με 28. Ν. «Οι οικονομικές εξελίξεις στη χώρα μας και τον υπόλοιπο κόσμο».6% περίπου. ενώ η μέση άνοδος τιμών στις χώρες του ΟΟΣΑ ήταν 7.Αύγουστος 1973).800 δραχμές. Κυρίτση. το μέσο ημερομίσθιο αυξήθηκε κατά 19. Γερ. 295 «Νέος Κόσμος». Την ίδια ανοδική πορεία ακολούθησαν και οι συντάξεις. Και όμως αυτοί ζητούσαν μόνο 20%295. Το 1961 πρόσθετε 55. «Συμπεράσματα από την πάλη της εργατικής τάξης το 1973». σελ. «Η Χούντα όργανο της οικονομικής ολιγαρχίας». το διάστημα Δεκέμβριος ‘72-Δεκέμβριος ‘73 στην Ελλάδα η αύξηση τιμών ήταν της τάξης του 30.. Η ίδια η χουντική επιτροπή τιμών υπολόγιζε σε 24% το ποσοστό της αγοραστικής δύναμης που είχαν χάσει οι μισθοί το 1973303. 297 «Νέος Κόσμος».27 4 πρόσθετε με τη δουλιά του κάθε χρόνο αξία 40. κατά τον πρώτο χρόνο της δικτατορίας. που οι εργαζόμενοι παρήγαγαν επιπλέον με τη σκληρή δουλιά τους. σοβαρή αύξηση των φοροαπαλλαγών) επιδιώχθηκε και ορισμένη αύξηση της ζήτησης. η Πορτογαλία με 20. Σολάρου. Απρίλιος του 1972.6% ετησίως297.2% σε ένα χρόνο (Οκτώβριος 1972 . μια διετία σχετικής στασιμότητας για τα εισοδήματα των εργαζομένων. το μέσο ονομαστικό ημερομίσθιο αυξήθηκε μόνο κατά 16. «Η αύξηση του εργατικού εισοδήματος». Ειδικότερα.7%302. 298 «Νέος Κόσμος». με βάση τα στοιχεία του ΟΟΣΑ. σελ.4%. κλπ. Το δικτατορικό καθεστώς παραχώρησε αυξήσεις μόνο 20% στα κατώτατα μεροκάματα το Δεκέμβριο του 1973 και 10-15% στους μισθούς και τις συντάξεις των δημόσιων υπαλλήλων το Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου301. Μάιος του 1964. με μέτρα ενίσχυσης των μικρότερων εισοδημάτων . που από 1ης Ιανουαρίου 1970 αυξήθηκαν κατά 2025%298. σελ.5% και η Τουρκία με 19. Κυριαζή.χ.600 δρχ. 42. σελ. Οκτώβριος του 1968. Η διεθνής όμως καπιταλιστική κρίση. Στεφανάτου. «Συμπεράσματα από την πάλη της εργατικής τάξης το 1973». Φεβρουάριος του 1974. Φεβρουάριος του 1974. 302 «Νέος Κόσμος». «Η πάλη της εργατικής τάξης για τα ζητήματά της». Ανέφερε μάλιστα ότι από αυτές τις 25. Γερ. Εν όψει του «δημοψηφίσματος» για το νέο «σύνταγμα» το 1968.000. τα μεροκάματα θα αυξάνονταν κατά 80%. παράλληλα με τα μέτρα ενίσχυσης του κεφαλαίου (π.9%).8%)299. Η ραγδαία αύξηση του κόστους ζωής ανάγκασε και τη χουντική ΓΣΕΕ να απαιτήσει στα τέλη του 1973 αύξηση μισθών 40%.

σελ. Οκτώβριος του 1974.). Λ. πριν να εκδηλωθεί η κρίση. Τα δε θανατηφόρα. σε σταθερές τιμές του 1958.780 ατυχήματα. 308 «Νέος Κόσμος». ίδια και ξένα. Κατά συνέπεια και η θέση των οικογενειών χωρίς εργαζόμενο άντρα ήταν δυσμενέστερη304. έφτασαν το 1971 τα 171306. στις βιομηχανικές επιχειρήσεις διπλασιάσθηκαν. όπως ακριβώς διπλασιάσθηκαν και τα κέρδη ως προς τα ίδια κεφάλαια. 99. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 303 «Νέος Κόσμος». επιδιώκει και επιτυγχάνει την απόσβεσίν του εντός 2-3 ετών (30-50%)!»305. Γιάννη Δόβα. όταν τους πρώτους 5 μήνες ο επίσημος δείκτης τιμών καταναλωτή είχε αυξηθεί κατά 7. εκτιμήσεις και συμπεράσματα». εκτιμήσεις και συμπεράσματα». Οκτώβριος του 1974.διαπιστώσεις. (Παράρτημα).. το 1972 υπερδιπλασιάσθηκαν φτάνοντας τα 78.εις την Ελλάδα. Στον αντίποδα αυτών των εξελίξεων βρισκόταν η κερδοφορία του κεφαλαίου. Την περίοδο 1967-1971. 90. Γιάννη Δόβα. σελ. τ. το κατώτατο μεροκάματο αυξήθηκε μόνο κατά 31 δρχ. Πολύ χειρότερη ήταν ειδικά η θέση των εργαζομένων γυναικών. 63%308. 89-90 .27 5 Η κατάσταση αυτή συνεχίσθηκε και το 1974. εκτιμήσεις και συμπεράσματα». Οκτώβριος του 1974. όσο και σε τρέχουσες 307. Αν συνυπολογιστεί και η μείωση της αγοραστικής δύναμης της δραχμής.5% χωρίς ουσιαστικές αυξήσεις των μισθών.διαπιστώσεις. (Παράρτημα).002. Γιάννη Δόβα. 7. 306 «Νέος Κόσμος». «Μερικά προβλήματα σχετικά με το βιοτικό και εκπολιτιστικό επίπεδο του ελληνικού λαού . με ανακοίνωσή του τον Ιούλιο του 1973 εκτιμούσε ότι «. 307 «Νέος Κόσμος». Οκτώβριος του 1974. σημειώνεται ότι οι ρυθμοί αύξησης τόσο του πραγματικού κατώτατου ορίου ημερομισθίου όσο και του ονομαστικού.το Κεφάλαιον. εκτιμήσεις και συμπεράσματα».. Γιάννη Δόβα. Ο Σύλλογος Υπαλλήλων της Εμπορικής Τράπεζας. Συνολικά κατά τη διετία 1973-1974. (Παράρτημα). δηλ.. Ιούλιος του 1974. «Τα κέρδη των βιομηχάνων και οι έλληνες εργαζόμενοι». σελ. σελ. από 20-40 το χρόνο κατά μέσο την περίοδο 1958-1967. 2. 90. «Μερικά προβλήματα σχετικά με το βιοτικό και εκπολιτιστικό επίπεδο του ελληνικού λαού . «Μερικά προβλήματα σχετικά με το βιοτικό και εκπολιτιστικό επίπεδο του ελληνικού λαού . 305 «Νέος Κόσμος».διαπιστώσεις. Γιάννη Δόβα.διαπιστώσεις. που ακόμα και το 1972 οι μισθοί τους αντιπροσώπευαν μόλις το 54. Οκτώβριος του 1974. η οποία δεν διαπιστώνεται με στατιστικές μετρήσεις μέσων όρων στα εργατικά εισοδήματα. ενώ το 1960 καταγράφτηκαν 36. (Παράρτημα) . Συνοψίζοντας για την περίοδο 1958-1972.7% του μισθού των υπαλλήλων και το 62% των εργατών.. «Μερικά προβλήματα σχετικά με το βιοτικό και εκπολιτιστικό επίπεδο του ελληνικού λαού . «Μερικά προβλήματα σχετικά με το βιοτικό και εκπολιτιστικό επίπεδο του ελληνικού λαού . το κατώτατο εργατικό ημερομίσθιο αυξήθηκε μόνο κατά 134% (από 49 στις 115 δρχ. 304 «Νέος Κόσμος». ήταν περίπου τρεις φορές μικρότεροι από τους αντίστοιχους ρυθμούς αύξησης του εθνικού εισοδήματος. σελ 58. σημειώθηκε η μεγαλύτερη άνοδος τιμών με αποτέλεσμα την ουσιαστική μείωση των μισθών και τη χειροτέρευση του βιοτικού επιπέδου της εργατικής τάξης συνολικά.Ε.. Με βάση τα στοιχεία του ΙΚΑ.5%. Η συνεχής αύξηση της εντατικοποίησης της εργασίας αποτελούσε τον κύριο παράγοντα της σοβαρής αύξησης των εργατικών ατυχημάτων την περίοδο της δικτατορίας. 99. εκτιμήσεις και συμπεράσματα».. τα κεφάλαια. σελ. Ενώ το εθνικό εισόδημα είχε αυξηθεί σε τρέχουσες τιμές κατά 313. Τ. Η πραγματοποίηση τέτοιων ποσοστών κερδοφορίας υποδηλώνει ένταση του βαθμού εκμετάλλευσης.διαπιστώσεις. (Παράρτημα). Καταγράφτηκε πολύ μεγάλη κερδοφορία.

ενώ οι ιδιωτικές (και οι άμεσες ξένες) επενδύσεις κατευθύνθηκαν προς τους κλάδους της κυρίως βιομηχανίας (Μεταποίησης) και μάλιστα της λεγόμενης βαριάς. Η καπιταλιστική ανάπτυξη στην Ελλάδα στις δεκαετίες του 1950 και του 1960 τροφοδοτήθηκε κυρίως από την εσωτερική συσσώρευση του κεφαλαίου. Η συγκριτικά με προηγούμενες περιόδους επιτάχυνσή της στηρίχθηκε στο νέο κρατικό προσανατολισμό και την αντίστοιχη διαμόρφωση της κρατικής υποδομής για τη στήριξη της βιομηχανίας. στις δεκαετίες 1950 και 1960 και ιδιαιτέρως κατά την περίοδο 1957-1968. Η ανάπτυξη αυτή εκφράσθηκε με την αύξηση της παραγωγικότητας (παραγόμενο προϊόν ανά απασχολούμενο) στην οικονομία. και στο βαθμό που δεν μπορούσε να απορροφηθεί συμπληρωματικά ή και ολοκληρωτικά στο εργατικό δυναμικό ή να επιβιώσει ως ελεύθερος επαγγελματίας σε αστικό κέντρο. πραγματοποιήθηκε σημαντική ανάπτυξη της ελληνικής καπιταλιστικής οικονομίας. με μεγάλες χρονικές υστερήσεις στην ενσωμάτωση ορισμένων αποτελεσμάτων της καπιταλιστικής ανάπτυξης στο βιοτικό επίπεδο των εργατικής τάξης και γενικότερα των λαϊκών δυνάμεων. με τη διεύρυνση του σταθερού κεφαλαίου (κεφαλαιουχικού εξοπλισμού). Ωστόσο αποτέλεσμα της καπιταλιστικής ανάπτυξης ήταν και η σχετική βελτίωση του εργατικού εισοδήματος και του βιοτικού επιπέδου (συμπεριλαμβανομένου και του μορφωτικού-εκπολιτιστικού). μπορούν να εξαχθούν τα εξής συμπεράσματα: Μετά την ανασυγκρότηση. το «Σχέδιο Μάρσαλ» κλπ. . τις μεταφορές και άλλες υποδομές. χάνοντας τη δυνατότητά του να ζει ως εμπορευματοπαραγωγός από την καλλιέργεια της γης του.27 6 Από τη μελέτη και διασταύρωση στοιχείων διαφορετικών πηγών. με αποτέλεσμα τη συρρίκνωση των εισοδημάτων των φτωχών αγροτών. Η εισροή ξένου κεφαλαίου δεν ήταν ιδιαίτερα αυξημένη με εξαίρεση τις εισροές με βάση το «Δόγμα Τρούμαν». Αυτή η εισροή αξιοποιήθηκε κυρίως για την ανασυγκρότηση της κρατικής κατασταλτικής μηχανής. αλλά κυρίως από την αύξηση της φορολογίας (και ιδιαιτέρως της έμμεσης). μεταναστεύει. Ένα σημαντικό μέρος των φτωχών αγροτών. Οι άμεσες κρατικές επενδύσεις κατευθύνθηκαν κυρίως στον εξηλεκτρισμό. με τη συγκέντρωση του εργατικού δυναμικού στο δευτερογενή τομέα και στις υπηρεσίες (επέκταση της μισθωτής εργασίας) και παράλληλη μείωση της απασχόλησης στον αγροτικό τομέα. Στη σχετική βελτίωση του εισοδήματος των λαϊκών μαζών ήταν αναμφισβήτητη και η συμβολή του εργατικού και γενικότερα του λαϊκού κινήματος και των αγώνων τους. παρ’ όλο που υπολειπόταν από την αύξηση της παραγωγικότητας. ενώ σημειώθηκε στασιμότητα (ακόμη και πτωτική τάση) της συνολικής απασχόλησης. Η κεφαλαιακή συσσώρευση γινόταν με αυξανόμενη εντατικοποίηση της εργασίας. και η αγοραστική του δύναμη μειώθηκε από τον πληθωρισμό. Το μεγαλύτερο μέρος των ΑΞΕ ήρθε μετά τη συμφωνία σύνδεσης της Ελλάδας με την ΕΟΚ και υπό την επενέργεια του ευνοϊκού νομοθετικού πλαισίου και κατευθύνθηκε στη βιομηχανία ενδιάμεσων ή και κεφαλαιουχικών προϊόντων. ενώ τα προγράμματα αξιοποίησης τμήματός της για την εκβιομηχάνιση ελάχιστα λειτούργησαν. με μεγάλα ποσοστά κερδοφορίας. κατά το τέλος της δεκαετίας του 1940 και τα πρώτα έτη της δεκαετίας του 1950. Συνέπεια της καπιταλιστικής ανάπτυξης στην Ελλάδα ήταν να αυξάνει το κατά κεφαλήν ΑΕΠ. με την αύξηση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ. με την μεγάλη αύξηση της συνολικής δυναμικότητας σε ίππους των εγκαταστάσεων της μεταποίησης. Ακολουθήθηκε επίσης μια ορισμένη πολιτική εκμηχάνισης της γεωργίας και αναδασμού με στόχο τη συγκεντροποίηση της αγροτικής εκμετάλλευσης. σε μια πορεία μείωσης της μεγάλης καθυστέρησης που παρουσίαζε συγκριτικά με το μέσο όρο των κρατών-μελών της ΕΕ (τότε ΕΟΚ).

σελ. 212]. οδήγησαν στην ευρέως διαδεδομένη αντίληψη ότι υπεύθυνος για την καθυστέρηση της εκβιομηχάνισης στην Ελλάδα ήταν ο ξένος παράγοντας.. 20ος Αιώνας. για παράδειγμα.27 7 Το ΚΚΕ συμμετείχε στον προβληματισμό για τις αιτίες καθυστέρησης της εκβιομηχάνισης στην Ελλάδα. Οι μεγάλες καταστροφές στην ελληνική οικονομία από την γερμανική κατοχή αλλά και ο κλονισμός της αστικής εξουσίας από την απελευθέρωση ως την ήττα του ΔΣΕ. 224-233. Βλέπε. Βλέπε ως . (Βλέπε: Ν. να θεωρεί το αποτέλεσμα (δηλαδή την εξάρτηση) ως αιτία της ιστορικά διαμορφωμένης καθυστέρησης στην ανάπτυξη του ελληνικού καπιταλισμού313. σημαντικό ρόλο έπαιζε το Ηνωμένο Βασίλειο. Το γεγονός αυτό οδήγησε το ΚΚΕ. κάτω από την επίδραση και ορισμένων μικροαστικών συνεργαζόμενων δυνάμεων. οι λεγόμενες «εθνικές γαίες» κλπ. προς την κυβέρνηση. Οι όροι περιλάμβαναν υψηλά επιτόκια. ενώ ως εγγύηση για το δανεισμό έμπαινε το σύνολο των δημόσιων εσόδων. Σε αυτή τη διαδικασία ηγούνταν οι ΗΠΑ. η οποία σε αρκετές περιπτώσεις λαθεμένα αποδόθηκε ως παρέμβαση του ξένου παράγοντα. 313 Το ίδιο συνέβη. Ο Νίκος Μπελογιάννης. και ως προς την εκτεταμένη δραστηριότητα στο εξωτερικό εμπόριο κεφαλαιούχων του ελληνισμού. 47. «Ιστορία της νεώτερης Ελλάδος». Αθήνα. 311 Στις παρεμβατικές επιστολές των πρεσβευτών των μεγάλων δυνάμεων. 312 Βλ. την επιστολή του άγγλου πρεσβευτή Σκάρλετ προς τον υπουργό Εξωτερικών Δεληγιάννη (1864). το χαρακτήρισε ως «ψευδοανεξάρτητο κατασκεύασμα» που συμφωνήθηκε αρχικά από τις μεγάλες δυνάμεις. Η απόδοση των δεινών της καθυστέρησης στον ξένο παράγοντα ενισχύθηκε στις αμέσως μεταπολεμικές συνθήκες. εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή.. οι οποίες «χειροτόνησαν ως κυβερνήτη τον Καποδίστρια»309. συχνά συναντάται φρασεολογία ως απευθυνόμενη σε καθεστώς υποτέλειας. Μπελογιάννης «Το ξένο Κεφάλαιο στην Ελλάδα» . οι δυσμενείς όροι των εξωτερικών δανείων310 και η αδύναμη θέση της Ελλάδας στο ιμπεριαλιστικό σύστημα. 309 Νίκος Μπελογιάννης. εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή» σελ. «Τα πενήντα χρόνια της Τραπέζης της Ελλάδος». Γ. αναγωγή του αποτελέσματος σε αίτιο. 29-63). τόμος 4ος. σελ. 1978. Εκπροσώπηση στις διεθνείς διασκέψεις και συμμετοχή στους διεθνείς οργανισμούς. ενώ ο ρόλος κάθε κράτους-μέλους των Ηνωμένων Εθνών ήταν ανάλογος του οικονομικού και πολιτικού του βάρους. εντείναν την στρατιωτική. αναφερόμενος στα πρώτα εξωτερικά δάνεια προς το νεοϊδρυθέν ελληνικό κράτος. 1958. αλλά και για εκείνα που δόθηκαν αργότερα στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος (1833 και στη συνέχεια) από τις «Μεγάλες Δυνάμεις» και ιδιαίτερα από την Αγγλία και τη Γαλλία. έκδοση της Τράπεζας της Ελλάδος. με ισχυρούς δεσμούς στρατιωτικής και πολιτικής311 εξάρτησης σε διαφορετικές περιόδους της ιστορίας της. 310 Η αναφορά γίνεται για τους όρους που δόθηκαν δάνεια από τότε που διαρκούσε η Ελληνική Επανάσταση του 1821. «Το ξένο κεφάλαιο στην Ελλάδα». την αποκατάσταση του διεθνούς εμπορίου και της διεθνούς κίνησης των κεφαλαίων. κατά τον 19 ο αιώνα. ημπορεί να αποδοθεί εις την εντελή ανικανότητα των πολιτικών και στρατιωτικών αρχών εις το να περιστείλωσι τους απειθούντας και θορυβούντας στρατιώτας» [Βλ. με φράσεις όπως: «Είχον λόγους να πιστεύω ότι η διαγωγή της Ελληνικής Κυβερνήσεως και του ελληνικού έθνους ήτον άξια παντός επαίνου . Πρόκειται για τα περιβόητα «Δάνεια της Ανεξαρτησίας» (1821-1828). Κορδάτος. σελ. Ιδιαίτερα ανέδειξε τον άκρως εκμεταλλευτικό χαρακτήρα του εξωτερικού δανεισμού που πραγματοποιήθηκε και το συνέδεσε με την εξαιρετικά αδύναμη θέση της Ελλάδας στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα και τις πολιτικές επιδιώξεις των ηγέτιδων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων. Ήταν η περίοδος (και μάλιστα αρχής γενομένης από το 1943) κατά την οποία διαμορφώνονταν διεθνείς συμφωνίες και θεμελιώνονταν διεθνείς ενώσεις (διακρατικοί οργανισμοί) που αποσκοπούσαν στην οικονομική συνεργασία για την μεταπολεμική καπιταλιστική ανασυγκρότηση. οικονομική και πολιτική εξάρτηση της Ελλάδας από τις νέες ιμπεριαλιστικές ενώσεις και κέντρα312. Γενικότερα.

μεγαλοαστών του παροικιακού ελληνισμού. μαζί με συνεργαζόμενες ΕΑΜικές δυνάμεις. Στις συνθήκες της ανάπτυξης του ΕΑΜικού κινήματος. Η επίδραση αυτή ενισχύθηκε και μεταπολεμικά από το αποτέλεσμα της γρήγορης οικονομικής ανόρθωσης της ΕΣΣΔ. Αβέρωφ. και γενικότερα του ΚΚΕ. «Η βαρειά βιομηχανία στην Ελλάδα». ωστόσο δεν αναγνωριζόταν ενιαία και η αναγκαιότητα ανάπτυξης της βαριάς βιομηχανίας (παραγωγής μέσων παραγωγής και επεξεργασμένων ενδιάμεσων υλικών της βιομηχανίας) μέσω ισχυρής κρατικής επιδότησης. Μπάτσης την εκβιομηχάνιση ήταν η κυριαρχούσα προγραμματική αντίληψη του ΚΚΕ που έθετε ως στρατηγικό στόχο την «ολοκλήρωση του αστικοδημοκρατικού μετασχηματισμού και την κατάκτηση της εθνικής ανεξαρτησίας». και «Νέα Οικονομία». στελέχους του ΚΚΕ. με διευθυντή το Δημήτρη Μπάτση.27 8 Το ΚΚΕ. με ιδρυτή τον Άγγελο Αγγελόπουλο. Σαλβάγου. ανάμεσα τους των εκδόσεων «Ανταίος». ανεξάρτητα από ασάφειες και προβλήματα στη χρήση και στο πολιτικό περιεχόμενο ορολογιών. 2) την «αστικήν οικονομίαν» (Stadtwirtschaft) και 3) τη «λαϊκή οικονομία» (Volkwirtschaft) ( Ξ. καταγράφοντας τις εγχώριες πρώτες ύλες. τμήμα της αστικής τεχνικής διανόησης δέχθηκε θετική πολιτική επιρροή από κατευθυντήριες ιδέες του Προγράμματος του ΕΑΜ. με αποκλεισμό των ξένων οικονομικών ή πολιτικών παραγόντων. Το τμήμα της αστικής τεχνικής διανόησης. Το 1945. που ανέπτυξαν μεγάλη επιχειρηματική δραστηριότητα στην Αίγυπτο και σε άλλες χώρες. Ράλλη κ. άνοιξε πολεμική στις απόψεις που θεωρούσαν ως αιτία της βιομηχανικής καθυστέρησης της Ελλάδας την έλλειψη εγχώριων πόρων (κυρίως πρώτων βιομηχανικών υλών). παράδειγμα τις οικογένειες Μπενάκη. . ο Ξενοφών Ζολώτας έκανε χρήση του όρου «λαϊκή οικονομία» ανάγοντας σ’ αυτή την εκβιομηχάνιση μιας εθνικής οικονομίας. Είναι ιστορικής σημασίας η πρωτοποριακή τοποθέτηση του Μπάτση. η οποία διακρίνει τις διάφορες φάσεις της οικονομικής εξέλιξης ανάλογα με την παραγωγή και την κατανομή των έργων: 1) την «οικογενειακήν ή οικιακήν οικονομία» (Geschlossene Hauswirtschaft). αν και αναγνωριζόταν ως γενική τάση η αναγκαιότητα εκβιομηχάνισης και εκτεταμένου εξηλεκτρισμού. Χωρέμη. στην Ελλάδα. διαμορφώθηκαν μελέτες σχετικά με τις δυνατότητες και προϋποθέσεις εκτεταμένου εξηλεκτρισμού και εκβιομηχάνισης και ειδικότερα ανάπτυξης της βαρειάς βιομηχανίας. Η κριτική τους προς τα επίσημα (των κυβερνητικών και αμερικανικών επιτελείων) προγράμματα ασκούνταν κυρίως από τις στήλες του οικονομικών περιοδικών. Ο Δ. Το προγραμματικό πολιτικό πλαίσιο στο οποίο τοποθετούσε ο Δ. κατέρριψε την άποψη ότι η βιομηχανοποίηση της ελληνικής οικονομίας δεν ήταν δυνατή εξ αιτίας της έλλειψής τους. 314 Σε αυτήν την περίοδο ο όρος της «λαϊκής οικονομίας» υιοθετήθηκε από αστικές δυνάμεις προσδίδοντας σε αυτόν περιεχόμενο της καπιταλιστικής ανάπτυξης. το οποίο προσχώρησε στο ΕΑΜ. Για παράδειγμα. στις προγραμματικές θέσεις του ΚΚΕ. Το 1947 εκδόθηκε η μελέτη του Δημήτρη Μπάτση. ήδη από το 1926. για την ύπαρξη πρώτων υλών και τη δυνατότητα ανάπτυξης της βαριάς βιομηχανίας στην Ελλάδα. Ως πολιτικό πλαίσιο αυτής της εκβιομηχάνισης θεωρούσε τον κρατικό σχεδιασμό και τον κοινωνικό έλεγχο. εν όψει του 7ου Συνεδρίου του ΚΚΕ και μετά από αυτό. Ο Μπάτσης υποστήριξε ότι η Ελλάδα δεν στερούνταν ορυκτού πλούτου και ενεργειακών πηγών απαραίτητων για να «εκβιομηχανίσει» την οικονομία της και να δημιουργήσει βαρειά βιομηχανία χωρίς να εξαρτάται από ανάλογες εισαγωγές. Μπάτσης.α. Γιατί. Έτσι κέρδισε έδαφος η ιδέα χρησιμοποίησης Μεσοπρόθεσμου Οικονομικού Προγράμματος και κρατικών επενδύσεων για την εκβιομηχάνιση. Αναφέρεται στην περί οικονομικών σταδίων (Wirtschaftsstufen) θεωρία του Bucher. συμμετείχε αρχικά σε εθελοντικές μελετητικές ομάδες για την εκπόνηση Προγραμμάτων Ανασυγκρότησης. τις εθνικοποιήσεις και τις κρατικές επενδύσεις για τη δημιουργία βαριάς βιομηχανίας υπό καθεστώς Λαϊκής Δημοκρατίας314.

β΄ έκδοση 1964. όπου ο Στάλιν ξεκουραζόταν. λόγω της «υποτελούς εξάρτησής» της και επομένως άλλο μέτωπο δυνάμεων έπρεπε να ηγηθεί γι’ αυτούς τους στόχους. Με σκοπό να υπάρξει μία πιο συλλογική συζήτηση. επίσης στο Μπουρέλι.Α. με συμμετοχή 325 αντιπροσώπων. ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η ΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΚΕ ΑΠΟ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ 1949 ΕΩΣ ΚΑΙ ΤΗ 12η ΕΥΡΕΙΑ ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΕ ΤΟΥ 1968 Α. ο στόχος της εκβιομηχάνισης και η πολιτική οικονομική αντίληψη για την άμεση ανάληψη από το αστικό κράτος εκτεταμένων παραγωγικών επενδύσεων (κρατικές επιχειρήσεις και μάλιστα μονοπωλιακές) στο έδαφος του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής και με στόχο την περαιτέρω ανάπτυξή του. που αποτέλεσε τη βάση των εκτιμήσεων και καθηκόντων της 6ης Ολομέλειας της ΚΕ του Ζολώτας. Οι αποφάσεις και στα δύο κομματικά σώματα πάρθηκαν ομόφωνα. Bucher. σελ. «Η Ελλάς εις το στάδιον της εκβιομηχανίσεως (1926)». ο εκσυγχρονισμός του καπιταλιστικού κράτους και η αστικοδημοκρατική μορφή της εξουσίας στην Ελλάδα δεν μπορούσαν να πραγματοποιηθούν με ηγέτιδα την αστική τάξη. 515. έγινε στην 6η Ολομέλεια της ΚΕ (9 Οκτωβρίου 1949). Tübingen 1922. διαμορφώθηκαν νέες συνθήκες για τη δράση του ΚΚΕ. ο Ζαχαριάδης επισκέφθηκε την ΕΣΣΔ. Αρκετές μέρες πριν από την πραγματοποίηση της κομματικής συνδιάσκεψης στο Μπουρέλι στα τέλη Σεπτεμβρίου 1949. Όπως ήταν επόμενο.1. όπως έμπαιναν σε προγράμματα του ΚΚΕ. H πρώτη προσπάθεια της καθοδήγησης του Κόμματος να δει κριτικά και αυτοκριτικά την πορεία της πάλης του κατά την προηγούμενη περίοδο και να προσαρμόσει την τακτική του στις νέες συνθήκες. μετά την υποχώρηση του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ) από το Γράμμο και το Βίτσι στην Αλβανία. το πρώτο ζήτημα. 19. Έτσι. συνήλθε προηγουμένως (29 και 30 Σεπτεμβρίου). που συνήλθε στο Μπουρέλι της Αλβανίας. σελ. Από τη συνάντηση στη λίμνη Ρίτσα προέκυψε το ομώνυμο ντοκουμέντο. Παραπέμπει στο K.27 9 Το ΚΚΕ θεωρούσε ότι η καπιταλιστική βιομηχανική ανάπτυξη. 91). 1ος τόμος. στις όχθες της λίμνης Ρίτσα. . που επιβαλλόταν να εξεταστεί. Η 6η ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΕ (9 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1949) ΠΡΩΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΥΠΟΧΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ (ΔΣΕ) ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΗ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Στo τέλος Αυγούστου 1949. 16η έκδοση. Στις 16 Σεπτεμβρίου 1949 συναντήθηκε με τον Στάλιν στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. 315 Βλέπε την απόφαση της Συνδιάσκεψης στο Παράρτημα του Δοκιμίου σελ. η Συνδιάσκεψη315 των Κομματικών Οργανώσεων των τμημάτων Βίτσι – Γράμμου του ΔΣΕ. που θα βοηθούσε τις εργασίες της 6ης Ολομέλειας. σε συνδυασμό με τον καθορισμό των καθηκόντων του ΚΚΕ στη νέα κατάσταση. συχνά ταυτίζονταν με τις εθνικοποιήσεις. αφορούσε τις αιτίες της ήττας του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ). ΤΟ ΚΚΕ ΑΠΟ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ 1949 ΕΩΣ ΚΑΙ ΤΟ 8ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ (1961) 3. Die Entstehung der Volkwirtschaft.

Στην απόφαση της 6ης Ολομέλειας αποτιμήθηκε ως εξής η προσφορά του ΔΣΕ: «…Η τρίχρονη ηρωική εποποιία του ΔΣΕ αποτελεί ανεχτίμητο κεφάλαιο του λαϊκού απελευθερωτικού κινήματος της Ελλάδας. Παρτσαλίδη. σελ.] Το ΚΚΕ εμπνευστής. Βλαντά. ο Στάλιν απάλειψε μόνο τις λέξεις «προσωρινή υποχώρηση».28 0 ΚΚΕ στο Μπουρέλι316. Ο ΔΣΕ μέσα στο σκληρό αιματηρό αγώνα ενάντια στους εγκάθετους του ξένου ιμπεριαλισμού δημιούργησε ολόκληρη στρατιά ηρώων [. σα μέσο πίεσης για όσο το δυνατό περισσότερο εκδημοκρατισμό της πολιτικής ζωής του τόπου [. να βγάλει στην Αθήνα νόμιμη. 13. δ) Στο κέντρο της προσοχής του Κόμματος να μπει το ζήτημα της υπεράσπισης της ειρήνης [. σελ.. 92. που άλλοι δίνοντας τη ζωή τους και άλλοι τραυματίες και ανάπηροι.. 514. σημειώνει μια αλλαγή στην κατάσταση.]. Η απόφαση της Ολομέλειας εκτίμησε ως βασικές αιτίες για την ήττα του ΔΣΕ: «Την έκβαση της φετεινής αναμέτρησης με τον εχθρό καθόρισε το γεγονός ότι το Κόμμα μέσα σε συνθήκες που οι δυσκολίες για τον αγώνα μας μεγάλωναν εξ αιτίας κυρίως της προδοσίας του Τίτο [. η) Χωρίς αναβολή το Κόμμα πρέπει να προετοιμάσει και να στείλει στις μεγάλες πόλεις ολόκληρη σειρά κομματικά στελέχη για το δυνάμωμα και την αναδιοργάνωση των τοπικών κομματικών οργανώσεων και για την εξασφάλιση της εφαρμογής της καινούργιας γραμμής…»319. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. τον οποίο κατηγόρησε ότι είχε προτείνει ελιγμό προς τον Νότο αντί της υποχώρησης στην Αλβανία. γυναικών... Το ίδιο είχε θεωρήσει ως αναγκαίο και η ηγεσία του Κόμματος Εργασίας Αλβανίας]. Σύμφωνα με μαρτυρία του Δ. δεν κατάφερε να σπάσει την κατάσταση που δημιούργησε ο μοναρχοφασισμός στις πόλεις. νέων. τόμος 7ος. εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή.. σε συνεργασία με το ΑΚΕ. Αθήνα 1995. [σημείωση Δοκιμίου: Εννοεί τον Μ. Η τακτική της συνέχισης οπωσδήποτε του ένοπλου αγώνα. αφήνοντας μόνο μικρά παρτιζάνικα τμήματα. οργανωτής και καθοδηγητής του ΔΣΕ έσωσε άλλη μια φορά την τιμή της Ελλάδας»317. θα ‘δινε τη δυνατότητα στον αντίπαλο να καταφέρει συντριπτικό χτύπημα εναντίον των αγωνιστών και στελεχών του»318. 94. κεφάλαιο που καθαγιάστηκε με τη θυσία χιλιάδων και χιλιάδων αγωνιστών.] δεν μπόρεσε να λύσει το πρόβλημα των εφεδρειών του ΔΣΕ και του εφοδιασμού των τμημάτων του της κεντρικής και νότιας Ελλάδας.. Επίσης η 6η Ολομέλεια έκανε και την παρακάτω βασική διαπίστωση: «Η ήττα μας στη μάχη Βίτσι-Γράμμου τον Αύγουστο του 1949.. 317 Αρχείο ΚΚΕ -6η Ολομέλεια της ΚΕ. που έδωσε ο Ζαχαριάδης στον Στάλιν. 93. χρησιμοποιώντας τις νόμιμες δυνατότητες που υπάρχουν.Επίσημα Κείμενα. 94.. που θα ενώνει όλο τον εαμικό κόσμο [.] όσους επεδίωκαν τη δημοκρατικοποίηση της Ελλάδας. [.. σελ. ο δεύτερος το υπέγραψε ως σωστό. ζ) Το Κόμμα πρέπει. αντρών. Με βάση αυτή τη διαπίστωση η 6η Ολομέλεια καθόρισε ως νέα καθήκοντα του Κόμματος ανάμεσα σε άλλα: «α) Να σταματήσει αμέσως ο ένοπλος αγώνας. που εκφράζει ένα μικροαστικό πνεύμα απελπισίας και έλλειψη προοπτικής. με το αίμα τους πότισαν και έθρεψαν τις ρίζες μιας λαϊκοδημοκρατικής και σοσιαλιστικής Ελλάδας. να δημιουργήσει ένα πλατύ δημοκρατικό συνασπισμό. περιοδική.. για να εξασφαλίσει νέες δυνάμεις στο ΔΣΕ και να 316 Ολόκληρο το κείμενο στο Παράρτημα του Δοκιμίου σελ. 319 Αρχείο ΚΚΕ -6η Ολομέλεια.].. .. 318 Το ΚΚΕ . μαζική πολιτική εφημερίδα. Αυτό επιβάλλει και μια αλλαγή στην πολιτική μας γραμμή. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. που αναφέρονταν στον ΔΣΕ. β) Να μεταφερθεί το κέντρο βάρους της δουλειάς του Κόμματος στην οργάνωση και καθοδήγηση των οικονομικών και πολιτικών αγώνων όλων των στρωμάτων του εργαζόμενου λαού. Το τελικό κείμενο του ντοκουμέντου στη ρωσική γλώσσα.] γ) Το ΚΚΕ.

με τον τίτλο: «Καινούργια κατάσταση.. εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή. σελ. 6η Ολομέλεια. τ. ο καθοριστικός παράγοντας [. Ζαχαριάδης επικαλέστηκε και μία από τις σχετικές τοποθετήσεις του ιμπεριαλισμού. Γρηγοριάδης. εκδόσεις ΤΟ ΒΗΜΑ– ΦΥΤΡΑΚΗ).] ο βασικός. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ σελ. 6η Ολομέλεια. τότε το ΚΚΕ δεν θα κατάληγε στην απόφαση να ξαναπάρει τα Το ΚΚΕ . ότι αν απ’ το 1946 ήταν γνωστός ο άτιμος ρόλος του προβοκάτορα Τίτο. Ο Τίτο μας στέρησε πολύτιμες εφεδρείες. Στο τέλος όχι μόνο άφησε το μοναρχοφασιστικό στρατό να χρησιμοποιήσει το γιουγκοσλαβικό έδαφος για να χτυπήσει από τα πλευρά το ΔΣΕ στο Καϊμακτσαλάν. Σχετικά με το ίδιο θέμα ο Σόλων Γρηγοριάδης έγραψε για την 24η Ταξιαρχία του ΔΣΕ: «Ένα τμήμα της όμως που κατέφυγε στη Γιουγκοσλαβία αφοπλίστηκε και κλείστηκε σε στρατόπεδο. Ζαχαριάδη υπογράμμιζε ανάμεσα σε άλλα: «Αυτή η προδοσία του Τίτο υπήρξε για το στάδιο που περνούσε το κίνημά μας στα 1948 . Β΄. σελ. καινούργια καθήκοντα. 6η Ολομέλεια. Το ΚΚΕ – Επίσημα Κείμενα.. ο Ν. 73 και 75. σελ. (Σόλων Ν. Και πρέπει εδώ να το πούμε ανοιχτά. η 6η Ολομέλεια ανέφερε στην απόφασή της ανάμεσα σε άλλα: «… Ακόμη απ’ το 1943 η κλίκα του Τίτο στόχο της έβαζε να σπάζει την ενότητα ελλήνων και σλαβομακεδόνων στην πάλη κατά του κατακτητή. Και για το κλείσιμο των συνόρων: «Ο Δημοκρατικός Στρατός έχανε έτσι όλα τα εφόδια που είχε αποθηκευμένα στη Γιουγκοσλαβία. Σχετικά με το ρόλο του Τίτο. η γραμμή και οι αποφάσεις της 6ης Ολομέλειας της ΚΕ του ΚΚΕ (9-10-1949)». αλλά και μερικές χιλιάδες μαχητές του που είχαν μεταφερθεί σαν τραυματίες ή ασθενείς στο γιουγκοσλαβικό έδαφος. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. 15. ΤΑ ΦΟΒΕΡΑ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ . 84. εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή. 7ος. τόμος 7ος. ο καθοριστικός λόγος που οδήγησε στην προσωρινή μα αναγκαία υποχώρησή μας ύστερα απ’ τη μάχη στο Βίτσι .Ο ΕΜΦΥΛΙΟΣ 1946-1949. Κολιγιάννης είπε στην ίδια Ολομέλεια: «Δεν με ικανοποιούσε η θέση ότι [.Γράμμο. Ήταν λαθεμένη η αναφορά «αν απ’ το 1946 ήταν γνωστός ο άτιμος ρόλος του προβοκάτορα Τίτο. αλλά και μας χτύπησε πισώπλατα με δικές του δυνάμεις στις σκληρές μάχες του Βίτσι»324.28 1 συνδυάσει ένα γερό μαζικό κίνημα στις πόλεις με τον πόλεμο του ΔΣΕ στα βουνά» 320 . Οι διαπιστώσεις.Επίσημα κείμενα. γιατί ήταν εμπόδιο στην πραγματοποίηση των βλέψεών του. Λίγες μέρες αργότερα..49. Συκοφαντούσε και υπόσκαπτε το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ελλάδας. Ολόκληρη σειρά άλλοι πράκτορες πήραν εντολή να κάνουν ύπουλη διαλυτική δουλειά στην Ελεύθερη Ελλάδα και μέσα στα τμήματα του ΔΣΕ. συγκεκριμένα ανταπόκριση του Γαλλικού Πρακτορείου από την Ουάσιγκτον. (…) οργάνωνε λιποταξίες απ’ το ΔΣΕ. Σε αυτή την εκτίμηση η 6η Ολομέλεια κατέληξε μετά από πολλή συζήτηση που έγινε και στην κομματική Συνδιάσκεψη. 320 321 322 323 324 . 33. 70. που αφού θεραπεύονταν επρόκειτο να επιστρέψουν στο Βίτσι». 14 – 15. Όσον αφορά την εκτίμηση για το ρόλο του Τίτο. Το επίμαχο σημείο βρισκόταν στο αν βάραινε στην ήττα ο ρόλος της Γιουγκοσλαβίας ή η έλλειψη εφεδρειών.] είναι η τιτική προδοσία και τα δικά μας λάθη δεν παίξανε καθοριστικό ρόλο»321.. σελ. Σε σχέση με αυτό το θέμα ο Κ. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ σελ. στις 20 Οκτωβρίου 1949 κυκλοφόρησε σε μπροσούρα η ομιλία του Νίκου Ζαχαριάδη στην 6η Ολομέλεια. που αναδημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» στις 18 Οκτωβρίου 1949: «Οι επίσημοι αμερικάνικοι κύκλοι δεν διστάζουν να βεβαιώσουν ότι η «αποστασία» του Τίτο έπαιξε σημαντικό ρόλον εις την εξέλιξιν της εν Ελλάδι καταστάσεως»323. ο κύριος. Πάντως έτσι ο στρατός που θα ενεργούσε την επίθεση στο Βίτσι εξασφάλισε τα νώτα του». τότε το ΚΚΕ δεν θα κατάληγε στην απόφαση να ξαναπάρει τα όπλα …»322. Σχετικά τον Τίτο το άρθρο του Ν. τ.

4 Σεπτεμβρίου). 71. καθώς και του ΠΓ του ΚΚΕ.2. αναφέρονται οι πρώτες εκτιμήσεις για την ήττα του ΔΣΕ και τα νέα καθήκοντα πάλης του ΚΚΕ. δηλαδή μετά τη συνεδρίαση του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ (Μπουρέλι.. 328 Αρχείο ΚΚΕ – Έγγραφο 466510. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. Γράμμα του Ν. Η 6η ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΡΙΤΣΑ Σε κείμενο327 που ο Ζαχαριάδης παρέδωσε στη σοβιετική ηγεσία. Ζαχαριάδη προς τον Ιωσήφ Στάλιν. 326 6η Ολομέλεια. Και κυρίως: «…Εφόσον θα αναπτύξουμε τους μαζικούς και λαϊκούς αγώνες. ενώ οι κύριες δυνάμεις του ΔΣΕ. όπως διαμορφώθηκε με τη γνώμη του Στάλιν. η κατάσταση στην Ελλάδα παραμένει επαναστατική» 326.. με ημερομηνία 8 Σεπτεμβρίου 1949. Ωστόσο και το ντοκουμέντο της Ρίτσα. β) Την εκτίμηση της νέας κατάστασης στην Ελλάδα και τον προσδιορισμό των καθηκόντων του ΚΚΕ. «γ) Πάνω στη βάση του προγράμματος του αγώνα για την ανεξαρτησία και τη δημοκρατικοποίηση της Ελλάδας. Ζαχαριάδη προς τον Ιωσήφ Στάλιν.Α. . το ΚΚΕ πρέπει να δημιουργήσει πλατύ 325 6η Ολομέλεια. 74. Διατήρηση και ενίσχυση του παρτιζάνικου αγώνα σ’ όλη τη χώρα». καθώς και αντιφατικές θέσεις ως προς τα καθήκοντα του κόμματος. ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΣΕ 8/9/1949. Ιδιαίτερα συγκέντρωσαν τα πυρά της κριτικής η εκτίμηση για το ρόλο του Τίτο στην έκβαση του αγώνα του ΔΣΕ.28 2 όπλα…». ενώ επρόκειτο για συμμαχία των αντίστοιχων αστικών τάξεων. κυρίως όμως κατά τα μέσα της δεκαετίας του 1950. ενώ το ντοκουμέντο της λίμνης Ρίτσα ως τρίτη κατά σειρά. Γράμμα του Ν. 3. Το κείμενο του ΠΓ του ΚΚΕ την ιεραρχεί ως πρώτη αιτία. παραμένουν άθικτες με τα όπλα παρά πόδα . αλλά και από άλλα κράτη της εργατικής εξουσίας. όπως η διατήρηση μικρών παρτιζάνικων τμημάτων. «Και μετά την υποχώρησή μας από το Γράμμο-Βίτσι. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. Οι διαφορές αφορούν : α) Την ιεράρχηση της προδοσίας του Τίτο ως αιτίας για την ήττα του ΔΣΕ. Η απόφαση για τον ένοπλο αγώνα καθορίστηκε πρωταρχικά από την όξυνση των ταξικών αντιθέσεων στην Ελλάδα. παίρνοντας ταυτόχρονα υπόψη τη δυνατότητα βοήθειας προς τον ΔΣΕ από τη Γιουγκοσλαβία. περιλάμβανε λαθεμένες εκτιμήσεις. θα διατηρήσουμε την παρτιζάνικη δραστηριότητα σ’ όλη τη χώρα έχοντας και έτοιμες τις δυνάμεις μας στο εξωτερικό και σε σχέση και με τη διαμόρφωση της διεθνούς κατάστασης θα μπορέσουμε στην κατάλληλη στιγμή να γενικεύσουμε πάλι τον ένοπλο αγώνα για την ανατροπή του μοναρχοφασισμού»328. παρά τη μοναρχοφασιστική επιτυχία στο Γράμμο-Βίτσι. σελ. καθώς και οι θέσεις: «Στη χώρα ξεσπούν και φουντώνουν μεγάλοι λαϊκοί αγώνες. Στο αρχικό κείμενο του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ τα καθήκοντα προσδιορίζονταν ως εξής: «Πρώτον. Υπάρχουν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στο πρώτο κείμενο του ΠΓ και στο τελικό κείμενο.» 325. σελ. Στο ντοκουμέντο της λίμνης Ρίτσα γινόταν αντικειμενική εκτίμηση του συσχετισμού δυνάμεων στην Ελλάδα. Ορισμένες θέσεις του κειμένου έγιναν πολύ γρήγορα αντικείμενο οξείας εσωκομματικής κριτικής. όπως ξεπούλημα της Ελλάδας στους Αμερικανούς. Από την άλλη έθετε ως στόχο του ΚΚΕ τη δημιουργία δημοκρατικού συνασπισμού στη βάση ενός μίνιμουμ προγράμματος. 327 Αρχείο ΚΚΕ – Έγγραφο 466510. ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΣΕ 8/9/1949. για την ανατροπή του μοναρχοφασισμού.

) είχαν ιδιαίτερες επαφές με στελέχη του ΚΚΣΕ. Ζαχαριάδη για αντισοβιετισμό και ότι ήταν πράκτορας του ταξικού εχθρού. επιχείρησαν να αποσπάσουν τη στήριξη του ΚΚΣΕ στις κατηγορίες τους ενάντια στον Ν. κρίση οικονομική. Επίσης σωστά επιβεβαίωσε ότι η ήττα στο Γράμμο – Βίτσι επέφερε τέτοια αλλαγή στο συσχετισμό δυνάμεων. η 6η Ολομέλεια λαθεμένα εκτιμούσε ότι σχετικά γρήγορα θα διαμορφώνονταν συνθήκες για νέο ένοπλο αγώνα.000 απεργοί σε ένα χρόνο. Μάλιστα στελέχη της οπορτουνιστικής ομάδας. αλλά και τη συκοφαντία. 19. ΚΕ του ΚΚΕ.2η Ολομέλεια της ΚΕ. με σκοπό την αλλαγή στην καθοδήγηση του ΚΚΕ.28 3 δημοκρατικό συνασπισμό. Αθήνα. Αναλυτικότερα εκτιμούσε ότι στην Ελλάδα υπήρχε κρίση της μοναρχοφασιστικής διακυβέρνησης και της αγγλοαμερικανικής κατοχής. που να τραβηχτούνε όσοι δέχονται το μίνιμουμ αυτό πρόγραμμα δημοκρατικής ανάπτυξης της Ελλάδας». ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ 6Η ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ Η 6η Ολομέλεια σωστά υπεράσπισε την αναγκαιότητα και το χαρακτήρα του ΔΣΕ ως έκφραση της όξυνσης της ταξικής πάλης.α. κάνοντας κριτική στον Ζαχαριάδη: «Ούτε το ντοκουμέντο της Μόσχας (εννοούσε της Ρίτσα). σελ.331 ερχόταν σε αντίθεση με το ντοκουμέντο της λίμνης Ρίτσα.Α. . ενώ πέρασε σε άλλη φάση μετά το θάνατο του Στάλιν. 1946-1949. Εντάθηκε η εσωκομματική διαπάλη.329 Αν και ο Ζαχαριάδης συμφώνησε με το ντοκουμέντο της λίμνης Ρίτσα. όπως η 2η Ολομέλεια του 1951. στο οποίο επίσης διεξαγόταν έντονη εσωκομματική διαπάλη. Λίγο αργότερα το ανέδειξε από τη δική του σκοπιά ο Δ. 94. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. όπως αναπτύχθηκε στην ομιλία – άρθρο του που εντάχθηκε στα πρακτικά της 6ης Ολομέλειας της ΚΕ. 331 Αρχείο ΚΚΕ – 6η Ολομέλεια της ΚΕ. που ανοιχτά εκδηλώθηκε έντονα αμέσως μετά το θάνατο του Στάλιν. Ωστόσο. «Ριζοσπάστης»-«Σύγχρονη Εποχή». σελ.000 λαού που κινητοποιήθηκε τους μήνες Ιουνίου – Ιουλίου 1951 ενάντια στην απαγόρευση της αύξησης μισθών και μεροκάματων. για να τεκμηριώσουν «…την καινούργια άνοδο του λαϊκού επαναστατικού κινήματος στην Ελλάδα»332 (450. Στελέχη του ΚΚΕ (Παρτσαλίδης κ. σελ. κατά βάθος διατηρούσε την άποψή του για τη δυνατότητα νέας επαναστατικής ανόδου. Ο Ζαχαριάδης προσπάθησε με όλες τις δυνάμεις του να αποκρούσει την οπορτουνιστική επίθεση. 1998. 549. τον φραξιονισμό. πολιτική. καθώς και επόμενα κομματικά Σώματα. 329 Η τρίχρονη εποποιία του ΔΣΕ. με προοπτική άμεσης εμπλοκής της Ελλάδας σε πόλεμο στα Βαλκάνια και επομένως προοπτική γενίκευσης της κρίσης. δηλαδή θεωρούσε ότι υπήρχε επαναστατική κατάσταση. τα αποτελέσματα των δημοτικών εκλογών στις 15 Απριλίου 1951 και των βουλευτικών στις 9 Σεπτεμβρίου του ίδιου χρόνου. Τα γεγονότα που επικαλέστηκε η 6η Ολομέλεια. 161. ότι «το λαϊκό επαναστατικό κίνημα υποχρεώθηκε σε μια προσωρινή υποχώρηση». πανελλαδική απεργία 15 ημερών των δημοσίων υπαλλήλων. Σε αυτή τη φάση αξιοποίησαν τις παραπάνω διαφορές.2η Ολομέλεια της ΚΕ. που δεν μπορούσε πια να συνεχιστεί η ένοπλη ταξική πάλη σε εκείνες τις συνθήκες. ούτε η 6η Ολομέλεια του 1949 μίλησαν για επαναστατική κατάσταση»330. σελ. 500. 3. η οπορτουνιστική πλευρά στην ΚΕ συνέχιζε να αξιοποιεί τις παραπάνω θέσεις του Ζαχαριάδη. που απαιτούσε ετοιμότητα με σύνθημα «το όπλο παρά πόδα».3. Η θέση που διατυπώθηκε στην Απόφαση της 6ης Ολομέλειας. 330 Αρχείο ΚΚΕ . έκδ. Παρτσαλίδης στη 2η Ολομέλεια του 1951. 332 Αρχείο ΚΚΕ . Η διαπάλη συνεχίστηκε. Αν και ο Παρτσαλίδης σε αυτή την Ολομέλεια (1951) καθαιρέθηκε από την ΚΕ για φραξιονισμό. έκδ. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ.

Το στρατιωτικό κίνημα στις 30 προς 31 Μαΐου 1951. καθώς και σωμάτων που ακολούθησαν. δεν επαρκούσαν για μια επαναστατική άνοδο. όπως συνέβαινε. Στο ξεκίνημα της νέας δεκαετίας η ηγεσία του κόμματος υποτίμησε το γεγονός ότι οι βασικές δυνάμεις του κόμματος βρίσκονταν έξω από την Ελλάδα και όσες βρίσκονταν μέσα στην Ελλάδα ήσαν κατά βάση στις φυλακές. που κατηύθυνε ο Παπάγος και το οποίο με εντολή του δεν ολοκληρώθηκε.2η Ολομέλεια της ΚΕ. ήταν ότι δεν μπόρεσαν να θεμελιώσουν το νέο προσδιορισμό του χαρακτήρα της επανάστασης και της εξουσίας που αντικειμενικά απαιτούνταν στην Ελλάδα. ότι ο λαός είχε διεξάγει έναν δίκαιο αγώνα. 17. . Υποτιμήθηκε η δυνατότητα να οδηγήσει η «μοναρχοφασιστική διακυβέρνηση και αγγλοαμερικάνικη κατοχή» σε μια ανασυγκρότηση και σταθεροποίηση του αστικού κράτους στην Ελλάδα. Όπως φάνηκε και στο επόμενο χρονικό διάστημα.28 4 που η ΕΔΑ συγκέντρωσε 10. σελ. με δεδομένο ότι ο πολιτικός ρόλος της βασιλείας είχε ενισχυθεί στα χρόνια 1946-1949. στον οποίο το ΚΚΕ είχε νικήσει ηθικά. που ορθά επισήμαινε. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. Βασική αδυναμία της 6ης Ολομέλειας. δεν μπόρεσαν να επεξεργαστούν ανάλογη τρέχουσα πολιτική. 333 Αρχείο ΚΚΕ . για τον έλεγχο του αστικού πολιτικού συστήματος. οι ενδοαστικές αντιθέσεις δεν αποτελούσαν απόδειξη ότι «ο μοναρχοφασισμός και το καθεστώς της αμερικανοκρατίας περνάν μια βαθιά … κρίση»333. δεν επαρκούσαν για να σηματοδοτήσουν μια νέα άνοδο του επαναστατικού κινήματος. στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και άλλους τόπους εξορίας.52%). αφού στην πραγματικότητα η Ελλάδα έμπαινε σε μια φάση καπιταλιστικής σταθεροποίησης. καθώς και το αίσθημα πλατύτατων δυνάμεων. αποτελούσε επίδειξη δύναμης και εκβιασμό προς το Παλάτι. δηλαδή πολιτική που να ανασυγκροτεί τις δυνάμεις σε συνθήκες υποχώρησης του κινήματος. Η όξυνση των κοινωνικών αντιθέσεων. Η γραμμή της «αντιμοναρχοφασιστικής συσπείρωσης» δεν αποτελούσε σωστή τακτική συγκέντρωσης δυνάμεων στην κατεύθυνση της πάλης για τη σοσιαλιστική εξουσία.

Ωστόσο παρήγαγε πολιτικό αποτέλεσμα. σελ. Είναι χαρακτηριστική η εκτίμηση για τη Συμφωνία της Βάρκιζας: «…ένας απαραίτητος ελιγμός για την ανασύνταξη των λαϊκών δημοκρατικών δυνάμεων»336.. Ζαχαριάδη έγινε με λαθεμένο τρόπο. Αυτός ο τρόπος δε βοήθησε να ωριμάσει στη σκέψη της ΚΕ η αλλαγή της στρατηγικής. καθώς και στο άρθρο του «Καινούργια κατάσταση. Ε. . Παρτσαλίδη στην 3 η Συνδιάσκεψη (1950). (…) του αστικοδημοκρατικού μετασχηματισμού.5η Ολομέλεια της ΚΕ. όπως τόνισε ο σ. καινούργια καθήκοντα»: «Έτσι πραγματοποιείται (…) μία γοργή συγκέντρωση λαϊκών μαζών (…) γύρω από το πρόγραμμα της Λαϊκής Δημοκρατίας και της εθνικής ανεξαρτησίας. 83. Το πρόγραμμα αυτό περιέκλινε αυτό που εννοούσαμε πριν το αστικοδημοκρατικό στάδιο στο δρόμο προς τη δικτατορία του προλεταριάτου και το σοσιαλισμό με την πρόσθετη ποιοτική. Ζαχαριάδης έθεσε άλλη στρατηγική από αυτή που είχε μέχρι τότε το ΚΚΕ. 2010. Αθήνα. Η τοποθέτηση στο κλείσιμο: «. 180]. που μαζί με την παράλληλη λύση όλων των αστικοδημοκρατικών καθηκόντων της επανάστασης που εκκρεμούν. Έτσι αιτιολογική βάση της νέας στρατηγικής ήταν η αλλαγή του διεθνούς και περιφερειακού συσχετισμού δυνάμεων προς όφελος του σοσιαλισμού και όχι η ωρίμανση των υλικών προϋποθέσεων στην ελληνική κοινωνία.Τώρα μπορούμε να πούμε ότι με τη γειτονιά χωρών που ανοικοδομείται ο σοσιαλισμός και με τη βοήθειά τους. δίχως να υπάρχει και πάλι στην εισήγηση που έκανε ο ίδιος. Σύγχρονη Εποχή. Η αλλαγή δεν συμπεριελήφθη και στην απόφαση της 5ης Ολομέλειας. 335 6η Ολομέλεια της ΚΕ. Αυτή η θέση δεν περιεχόταν στην εισήγηση του ΠΓ. Η 6η Ολομέλεια δεν μπόρεσε να αποτιμήσει αντικειμενικά τα λάθη της προηγούμενης περιόδου. 52]. Ζαχαριάδης στην 5η Ολομέλεια του 1949» [βλ. να αρχίσουμε τη σοσιαλιστική ανοικοδόμηση. Ζαχαριάδη στην 6η Ολομέλεια (1949). έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. (…) όπως η Λαϊκή Δημοκρατία της Μογγολίας με τη βοήθεια πάλι της Σ. ότι η ύπαρξη και η βοήθεια της Σοβιετικής Ένωσης αποτελεί σήμερα καθοριστικό παράγοντα τόσο για τη στερέωση των Λαϊκών Δημοκρατιών όσο και για τη σοσιαλιστική τους ανοικοδόμηση». Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η προσέγγιση του σοσιαλιστικού χαρακτήρα της επανάστασης στην Ελλάδα από το Ν. Αρχείο ΚΚΕ . δηλαδή 20 μήνες μετά την 5η Ολομέλεια: «Εγώ είμαι απόλυτα σύμφωνος με τη γενική γραμμή του Κόμματος όπως καθορίστηκε από την 6η Ολομέλεια του 1934 (…) με τη συμπλήρωση για τη δυνατότητα που δημιουργήθηκε να παρακάμψουμε μέσα στις μεταπολεμικές συνθήκες το ξεχωριστό αστικοδημοκρατικό στάδιο ανάπτυξης. όπως και με τη βοήθεια της Σοβ. ο στόχος της σοσιαλιστικής εξουσίας προσδιοριζόταν κυρίως με βάση το θετικό συσχετισμό για το σοσιαλισμό στα Βαλκάνια. παρακάμπτοντας το ξεχωριστό αστικοδημοκρατικό στάδιο ανάπτυξης» [βλ. ούτε και στο σχέδιο απόφασης που είχε διανεμηθεί στα μέλη της ΚΕ. αρχιακή τώρα διαφορά. 334 Στο κλείσιμο του πρώτου θέματος της 5ης Ολομέλειας ο Ν. το παρακάμπτει και περνάει από την καθυστερημένη οικονομία της στο σοσιαλισμό. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ σελ. με αποτέλεσμα κανένας από τους ομιλητές να μην τοποθετηθεί σε αυτό το κρίσιμο ζήτημα. Είναι χαρακτηριστική η τοποθέτηση του Δ. έκδ.335 Σε αυτή την τοποθέτηση. στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. εμείς κάτω από ορισμένες συνθήκες μπορούμε να αποφύγουμε και το ξεχωριστό στάδιο. Ο Ν.. Ένωσης. Είπε συγκεκριμένα: «Σήμερα οι σοβαρές αλλαγές που έγιναν πρωτ’ απ’ όλα γύρω μας (…)επιτρέπουν σε μας να τραβήξουμε προς σοσιαλιστικά μέτρα. ενώ εξέφραζε και την έλλειψη ανάλογης θεωρητικής επεξεργασίας και τοποθέτησης για το χαρακτήρα της ελληνικής κοινωνίας. Ζαχαριάδης έκανε την ίδια τοποθέτηση και στο κλείσιμο του πρώτου θέματος ης της 7 Ολομέλειας της ΚΕ (Μάιος 1950). Ώστε γενικά η διεθνής κατάσταση άλλαξε και αλλάζει ευνοϊκά για μας» [Αρχείο ΚΚΕ .28 5 Ο στρατηγικός στόχος της σοσιαλιστικής εξουσίας είχε τεθεί στην 5η Ολομέλεια 334 (1949) και επαναλήφθηκε στην ομιλία του Ν.7η Ολομέλεια της ΚΕ. 30]. Η 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ. αποφεύγει το καπιταλιστικό στάδιο ανάπτυξης. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ σελ. σελ. με την ύπαρξη ταυτόχρονα της ΕΣΣΔ.

Η πάλη ενάντια στην καταπίεση των σλαβομακεδόνων. Η παρουσία και δράση τους. Το Κόμμα πρέπει να ξεσκεπάζει ακούραστα και να απομονώνει όλους τους διασπαστές των λαϊκών δημοκρατικών δυνάμεων και στην πρώτη γραμμή τους αποστάτες και προδότες σαν τον Σβώλο και Τσιριμώκο. από το 1947. Εξαφάνιση και αποκλεισμός του ΚΚΕ από την πολιτική ζωή σημαίνει προσπάθεια για ολοκληρωτικό εξανδραποδισμό του Λαού. 94. εκδόσεις της ΚΕ του ΚΚΕ. την ηττοπάθεια. εκδόσεις της ΚΕ του ΚΚΕ σελ. Δε θα μπορούσαν να αποτελέσουν θύλακες συνέχισης της ένοπλης πάλης. 9 Οχτώβρη 1949. Η στάση τους ήταν ηρωική και αποτελεί μία από τις καλύτερες σελίδες αυταπάρνησης και θυσίας των κομμουνιστών. αποδύθηκαν σε μια μεγαλειώδη σύγκρουση με τον αστικό στρατό. σελ. δηλαδή. . τη χειραγώγηση του εργατικού συνδικαλιστικού κινήματος: «Η επιτυχία της πάλης για τις οικονομικές διεκδικήσεις των εργατών και υπαλλήλων. να αντικαταστήσει το σύνθημα της ισοτιμίας (της αυτονομίας μέσα στα πλαίσια του ελληνικού κράτους) με το δικαίωμα 336 90. Η υπονομευτική και διασπαστική δράση του Τίτο και των πραχτόρων του στην Ελλάδα ανάγκασε την 5η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ (Γενάρης 1949).Επίσημα Κείμενα. τα μεροκάματα έμειναν αμετάβλητα ενώ ο τιμάριθμος υπερδιπλασιάστηκε»337. δένει τους μακεδόνες με τους έλληνες και εμποδίζει τα καταχτητικά σχέδια του Τίτο εναντίον της ελληνικής Μακεδονίας»338. για την υπεράσπιση των συνδικαλιστικών τους ελευθεριών είναι αναπόσπαστα συνδεμένη με την αμείλικτη πάλη ενάντια στους ψευτο . Το ΚΚΕ. αποδείχνει στον κάθε εργαζόμενο το πραγματικό νόημα του αντικομμουνισμού. Η 6η Ολομέλεια είχε μέτωπο με τον αντικομμουνισμό. εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή. η αναγνώριση του δικαιώματος να ζούνε λέφτεροι και αφέντες στην πατρική τους γη. Πολλοί σκοτώθηκαν. επιδιώκοντας και αυτοί να αποκλείσουν από την πολιτική ζωή του τόπου τους κομμουνιστές. στο μακεδονικό (σλαβομακεδόνικο) ζήτημα. τους ΜΑΫδες και τη χωροφυλακή. που ανήκαν στις ανταρτοομάδες. καθοδηγούν και χρηματοδοτούν οι Κατσάμπηδες και Μποντοσάκηδες. Η θέση αυτή διευκρινίστηκε περισσότερο στο άρθρο του Ν. Η δράση των ανταρτοομάδων ήταν ηρωική. δεν είχε προοπτική. αφού ο συσχετισμός ήταν πλέον συντριπτικά υπέρ των αστικών δυνάμεων. 6η Ολομέλεια της ΚΕ. τ. που για λογαριασμό των ξένων ιμπεριαλιστών προσπαθούν να εμφανιστούν σαν “τρίτη κατάσταση”. Ωστόσο.28 6 Με τη μη αντικειμενική εκτίμηση για γρήγορη νέα επαναστατική άνοδο συνδεόταν και η απόφαση για τη διατήρηση ανταρτοομάδων στην Ελλάδα. η πάλη για την ισοτιμία τους. Υιοθέτησε τη θέση: «στ) Το Κόμμα πρέπει να φυλάξει και να δυναμώσει παραπέρα τους δεσμούς ανάμεσα στον ελληνικό και σλαβομακεδόνικο Λαό. σελ. Άλλωστε οι εργάτες είδαν πως από τότε που το ΚΚΕ μπήκε εκτός νόμου. Το γεγονός ότι τον αγώνα κατά του κομμουνισμού οργανώνουν. μετά τον Αύγουστο του 1949.σοσιαλιστές και τους ρεφορμιστές αγύρτες και εμπόρους της εργατικής τάξης. άλλοι έμειναν επί χρόνια στα βουνά καταδιωκόμενοι και τελικά διέφυγαν στις χώρες της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. η ύπαρξη και δράση τους για ένα μικρό διάστημα και σε συγκεκριμένες περιοχές. 337 338 6η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ. Οι μαχητές και οι μαχήτριες του ΔΣΕ. που σφυρηλατήθηκαν μέσα στον κοινό σκληρό αγώνα. Ζαχαριάδη: «Στην καινούργια κατάσταση το ΚΚΕ πρέπει να ευθυγραμμίσει το μέτωπό του και στον τομέα τον εθνικό. 7ος. 17. άλλοι πιάστηκαν και εκτελέστηκαν. Η 6η Ολομέλεια διόρθωσε τη θέση της 5ης (Ιανουάριος 1949) για την αυτοδιάθεση των σλαβομακεδόνων. βοηθούσε στη συγκέντρωση σκόρπιων ανταρτών και άλλων καταδιωκόμενων και στο πέρασμά τους στις λαϊκές δημοκρατίες. ύστερα από την υποχώρηση του ΔΣΕ.

το κοινωνικόν καθεστώς». δικάστηκαν 1. Με το δεύτερο ορίστηκε ότι εκτοπίζονται οι ύποπτοι ληστοτρόφοι και όσοι τελούν πράξεις που αντίκεινται στη δημόσια τάξη και ασφάλεια της χώρας.λαϊκού κινήματος χρονολογείται πριν από την ίδρυση του ΚΚΕ.493 άντρες και 137 339 86. το Εθνικόν Απελευθερωτικόν Μέτωπο (ΕΑΜ) και η Εθνική Αλληλεγγύη προπαρασκευάσαντα και ενεργούντα την κατά της ακεραιότητας της Χώρας προδοτικήν ανταρσίαν διαλύονται. Τσαλδάρη.1951 δικάστηκαν από τα έκτακτα στρατοδικεία 49. 117/18/1936 «περί μέτρων προς καταπολέμησιν του κομμουνισμού και των εκ τούτου συνεπειών». Μετά από δύο χρόνια ψηφίστηκαν ο Νόμος 5174/1931 και το ν.28 7 της αυτοδιάθεσης. Ακόμη: Ο α. καθώς και τον α. Οστις θέλων να αποσπάση εν μέρος εκ του όλου της Επικρατείας. που τροποποιήθηκε το 1926 από τον Θεόδωρο Πάγκαλο και εφαρμόστηκε για τον διωγμό του ΚΚΕ. ή έλαβεν μετοχήν εις τοιαύτας προδοτικάς ενώσεις τιμωρείται με θάνατον (…) Αρθρον 2. ο οποίος υπογράμμισε: «Δια να προστατευθή και τώρα. τον Εισαγγελέα και τον Διοικητή της Χωροφυλακής. ψηφίστηκε από τη Bουλή επί πρωθυπουργίας Ελευθερίου Βενιζέλου. Α΄.1946 εκτοπίζονταν οι οικογένειες των στρατιωτικών που αυτομολούσαν από τις τάξεις του κυβερνητικού στρατού.4. οι δίκες και οι καταδίκες κομμουνιστών και άλλων αγωνιστών340.δ. Αγροτικής ή Δασικής Ασφαλείας (…) Αρθρον 3: 1.9.ν. Ο Νόμος 4229/1929 «περί προστασίας του κοινωνικού καθεστώτος». Με το Γ΄ Ψήφισμα τιμωρούνταν μεταξύ άλλων: «1. «περί συστάσεως εν εκάστω Νομώ Επιτροπών επί της Δημοσίας Ασφαλείας». όπως επίσης και το Γ' Ψήφισμα της 18 Ιουνίου του 1946 «Περί εκτάκτων μέτρων αφορώντων την Δημόσιαν τάξιν και ασφάλειαν» (Εφημερίς της Κυβερνήσεως. ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΔΙΩΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΤΟΥΣ ΠΛΑΙΣΙΟ Η δεκαετία του 1950 άρχισε για το λαϊκό κίνημα στην Ελλάδα στις συνθήκες που είχαν διαμορφώσει το βάρος της ήττας του ΔΣΕ και η κυριαρχία της αιματηρής κρατικής τρομοκρατίας. Με το πρώτο συστάθηκαν και πάλι οι Επιτροπές Δημόσιας Ασφάλειας.A. Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου εξέδωσε τον α. Το νομοθετικό πλέγμα κατά του ΚΚΕ και του εργατικού .ν. Το 1950. 509/1947 προέβλεπε μεταξύ άλλων: «Αρθρον 1: 1. 375/1936 «περί τιμωρίας τωνεγκλημάτων κατασκοπείας και των εγκληματικών ενεργειών των απειλουσών την εξωτερικήν ασφάλειαν της χώρας» (Εφημερίς της Κυβερνήσεως. Στα χρόνια 1946 . τχ. οι εκτοπίσεις. ή να ευκολύνη τα προς τούτο το τέλος τείνοντα σχέδια. Οστις επιδιώκει την εφαρμογή ιδεών εχουσών ως . γνωστός ως «ΙΔΙΩΝΥΜΟΝ». Συνεχίζονταν οι συλλήψεις. 18 Ιουνίου 1946). Ενισχύθηκε σταθερά μετά το 1918. Ο α. ή τους Δημοσίους ή Εκκλησιαστικούς υπαλλήλους ή τα όργανα της Δημοσίας. 340 6η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ (9 Οχτώβρη 1949). 3.650 άτομα (44. Φύλλο 197. (…) Αρθρον 2: 1. ο οποίος προέδρευε. Στα χρόνια 1928 . Οστις ενόπλως προσβάλη δια βίας τας Αρχάς. Δίκαζαν σε πρώτο και τελευταίο βαθμό δίχως να επιτρέπεται η άσκηση ένδικου μέσου. όταν άρχισαν να έχουν απήχηση οι σοσιαλιστικές ιδέες. 12/16 Ιουλίου του 1932. 18 Δεκεμβρίου 1936). εκδόσεις της ΚΕ του ΚΚΕ σελ. με τον οποίο αντικατέστησε το «Ιδιώνυμο».ν. Παράλληλα με το νόμο 98/17.ν. τεύχος ΠΡΩΤΟΝ. παρά το γεγονός ότι το σύνθημα αυτό στις συγκεκριμένες συνθήκες δεν ανταποκρινότανε στα γενικότερα συμφέροντα του κινήματος»339.δ. Το 1924 η κυβέρνηση Αλέξανδρου Παπαναστασίου ψήφισε το ν.705 γυναίκες). Φύλλο 546. 509/1947. Ανάλογοι νόμοι ψηφίστηκαν από την κυβέρνηση Κ. τα βασανιστήρια.1935 θεσπίστηκαν και εφαρμόστηκαν νόμοι αποκλειστικά για τη δίωξη των κομμουνιστικών ιδεών.945 άντρες και 4. συνωμόσεων ή διήγειρε στάσιν ή συνεννοήθη με ξένους ή κατήρτισεν ενόπλους ομάδας. ή τους Δημοσίους ή Εκκλησιαστικούς υπαλλήλους (…) ή τους συμμάχους Στρατούς (…) τιμωρείται με θάνατον». Οστις καταρτίζη ομάδα επί τω σκοπώ όπως προσβάλη δια βίας τας Αρχάς. Οι Επιτροπές Ασφάλειας αποτελούνταν από τον Νομάρχη. αλλά κυρίως εις το μέλλον. Το Κομμουνιστικόν Κόμμα Ελλάδος.

Κουλέ. Φϋλλο 293. εις ιδίως δε βαρείας περιπτώσεις δια της ποινής των ισοβίων δεσμών ή του θανάτου…». Χτίστηκαν ως φρούριο στα χρόνια της τουρκοκρατίας (1714). Αρνήθηκαν να υπογράψουν δήλωση μετανοίας. σελ. ενώ ως τόποι εξορίας λειτουργούσαν ο Αη Στράτης350. 349 Μόνο από το 1947 έως το 1950 εκτελέστηκαν στο Λαζαρέτο της Κέρκυρας 118 κομμουνιστές.εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή»). το Μακρονήσι351.000 φυλακισμένους και εξόριστους (Το ΚΚΕ . του Ιτζεδίν (Καλάμι)344 και της Αλικαρνασσού Κρήτης.1949. Οι φυλακές ήταν ασφυκτικά γεμάτες με πολιτικούς κρατούμενους.28 8 γυναίκες και 937 άντρες και 65 γυναίκες το 1951341. σε σχέση με το «Μακεδονικό ζήτημα». τεύχος Α΄). 347 Στις φυλακές της Αίγινας για πρώτη φορά φυλακίστηκαν κομμουνιστές το 1925 -1926. της Αίγινας347. Μιχιώτης «Τα έκτακτα στρατοδικεία της περιόδου 1946-1960». 7 ος σελ. 343 Τα κτίρια των φυλακών των Βούρλων ήταν πορνεία. στο οποίο μεταφέρθηκαν στις 28 Ιανουαρίου 1950 και 1200 γυναίκες πολιτικές έκδηλον σκοπόν την δια βιαίων μέσων ανατροπήν του Πολιτεύματος. εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή». Ακολούθησαν: Το ν. 344 Βρίσκονταν στο εσωτερικό του κόλπου της Σούδας. Έγραψε ο Σταύρος Κασιμάτης στην έκθεση που έδωσε στο ΠΓ για τη δουλειά των παράνομων οργανώσεων στα χρόνια 1947-1952: «Στο Μακρονήσι συγκροτήσαμε οργάνωση μέσα στους φαντάρους (…) ήρθαμε σε επαφή με γνωστά μας παιδιά και συγκροτήσαμε οργάνωση από 153 φαντάρους συγκροτημένους . της Κεφαλονιάς348. του κρατούντος κοινωνικού συστήματος ή την απόσπασιν μέρους εκ του όλου της επικρατείας. 130). Στη διάρκεια του εμφυλίου η πλειοψηφία των 500 περίπου πολιτικών κρατουμένων ήταν μελλοθάνατοι. Εκτελέστηκαν επίσης 121 κομμουνιστές στο διάστημα 1948 .δ.342 ανάμεσα στους οποίους και ανήλικα παιδιά. 511/1947 για τη συστηματική οργάνωση της πειθαρχημένης διαβίωσης στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Στις 6 Μαΐου του 1948 εκτελέστηκαν 154 στη μάντρα του νεκροταφείου. τα οποία οι Γερμανοί μετέτρεψαν στην Κατοχή σε χώρο φυλάκισης. 350 Την ίδια περίοδο. 341 Ν. τ. της Κέρκυρας346. του Χρίστου Καρανταή. κατηγορούμενοι για εσχάτη προδοσία. του Επταπυργίου345. της οδού Κάστορος (Βούρλα)343 στον Πειραιά. Η ανακοίνωση του ΠΓ της ΚΕ (7 Μαρτίου 1951) έκανε λόγο για 40. Στις 8 Μαΐου του 1939 οχτώ κομμουνιστές δραπέτευσαν από τις φυλακές. «αδικήματα που διαπράχθηκαν το Δεκέμβριο του 1944» και «εκτακτομετρίτες».Επίσημα Κείμενα. 346 Στη μεγάλη πλειοψηφία τους οι κρατούμενοι των φυλακών της Κέρκυρας ήταν θανατοποινίτες καταδικασμένοι για «κατοχικά αδικήματα».375/36 «περί κατασκοπείας» έγινε την Πρωτομαγιά του 1955 η τελευταία εκτέλεση. που γεννιόνταν και μεγάλωναν όπου κρατούνταν οι μάνες τους. των Τρικάλων.033 είχαν εκτελεστεί μέχρι τον Οκτώβριο του 1949 και άλλοι 2. Πολυπληθέστερες ήταν οι φυλακές «Αβέρωφ» στην Αθήνα. 345 Βυζαντινό κάστρο της Θεσσαλονίκης. της Πάτρας. δηλαδή καταδικασμένοι με βάση το Γ΄ Ψήφισμα του 1946 και τον α. 392/1947 για την επιβολή της αστυνομικής επιτήρησης. Από τους καταδικασμένους σε θάνατο 3.289 περίμεναν το εκτελεστικό απόσπασμα.ιστορικός τόπος». της Τρίπολης.ν 509/1947. 348 Κτίστηκαν κατά την περίοδο της Αγγλοκρατίας.σελ. ή ενεργεί υπέρ της εφαρμογής αυτων προσηλυτισμόν τιμωρείται εάν μεν είναι αρχηγός ή οδηγός δια της ποινής των προσκαίρων δεσμών. που ήταν φυλακισμένος στην Αλικαρνασσό της Κρήτης. 27 Δεκεμβρίου 1947. του Λαζαρέτο349 και άλλες. της Καλαμάτας.ν. στο οποίο φυλακίστηκαν και ποινικοί. τόμος Β'.ν. 12-24). Με τον α. 300. Υπήρχαν και ποινικοί κρατούμενοι. ως αντίποινα για τη δολοφονία του Υπουργού Εσωτερικών Χρήστου Λαδά (1 Μαΐου του 1948). Ο α. (Εφημερίς της κυβερνήσεως. γνωστό και ως Γεντί . Πολλοί κομμουνιστές φυλακίστηκαν στην Αίγινα με το «Ιδιώνυμο». στην κόλαση της Μακρονήσου είχε συγκροτηθεί κομματική οργάνωση των στρατιωτών. 342 Στο εσωτερικό της χώρας δεκάδες χιλιάδες βρίσκονταν στις εξορίες και στις φυλακές. (πηγή: «ΜΑΚΡΟΝΗΣΟΣ.

οι εξόριστοι στην Ικαρία έφτασαν τις 7. Στις ίδιες φυλακές τρελάθηκε και πέθανε αργότερα στο Δαφνί ο Λύσσανδρος Νικολόπουλος. ο Μανώλης Σιγανός.000. άνοιξαν την αγκαλιά τους στους πολιτικούς εξόριστους. 142158. Χιλιάδες κρατούμενοι έμειναν ανάπηροι. «Το παιδομάζωμα και ποιοι φοβούνται την αλήθεια». Το 1948 ο αριθμός τους ήταν περίπου 13. Τόποι βασανισμού ήταν και οι περιβόητες «παιδουπόλεις»356. που απολύθηκαν σταδιακά ως την Άνοιξη του 1953. την Άνοιξη και το Καλοκαίρι του 1949. Το Σεπτέμβριο του 1947 μεταφέρθηκαν στο Γ΄ Κέντρο Αξιωματικών Μακρονήσου οι μάχιμοι αξιωματικοί του ΕΛΑΣ. με επαφή με τη ΣΦΑ και τα απομονωτήρια. 355 Άνυδρο και άγονο νησί του Αιγαίου γνωστό ως τόπος εξορίας από την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. 354 Στη Χίο εξορίστηκαν από τον Μάρτιο του 1948 έως και τον Μάιο περίπου 1. που είχε μεταφερθεί από τον Άγιο Νικόλαο Κρήτης. φοιτητής της ΑΣΟΕΕ. Υπεύθυνος για το Μακρονήσι από την πλευρά του Γενικού Επιτελείου Στρατού ήταν ο συνταγματάρχης Μπαϊρακτάρης. ο αριθμός των πολιτικών κρατουμένων ξεπέρασε κατά πολύ τις 3. Στις φυλακές Ιτζεδίν αρρώστησε βαριά και πέθανε μέσα σε 24 ώρες (21 Ιανουαρίου 1963) ο Γιώργης Ερυθριάδης. με διοικητή τον Στολιόπουλο και αργότερα τον Τζανετάτο. μέχρι και το 1961.500. ζούσαν στο μοναστήρι του νησιού απομονωμένες από τους υπόλοιπους. στα οποία τα παιδιά υπέστησαν παντοειδείς εξευτελισμούς και πλύση εγκεφάλου. δήθεν για να τα προστατεύσουν. Το Μακρονήσι είναι ένα από τα κορυφαία σύμβολα της ηρωικής στάσης χιλιάδων κομμουνιστών και άλλων ΕΑΜιτών. περίπου 30. λειτούργησαν οι στρατιωτικές φυλακές (ΣΦΑ) και τελικά η φρουρά φύλαξης των εγκαταστάσεων εγκατέλειψε το νησί στο τέλος του 1961. Στη Γυάρο έφθασαν από τον Ιούλιο μέχρι το Σεπτέμβριο του 1947 οι πρώτες αποστολές κρατουμένων. πολλοί τρελάθηκαν. παιδικά γκέτο στην πραγματικότητα. που πέθαναν στη Μακρόνησο με φριχτά βασανιστήρια. οπότε έκλεισε το στρατόπεδο. με διοικητή τον Κωνσταντόπουλο που το 1948 αντικατέστησε ο ταγματάρχης Βασιλόπουλος. Έχουν αποκαλυφθεί ομαδικοί σε τριάδες σε όλα τα τάγματα. Οι «προληπτικές». Διοικητής του ήταν ο Χριστοδουλάκης και μετά ο Δαούλης. 352 Από το καλοκαίρι του 1947 έως και τον Μάρτιο του 1949. μέλος του ΠΓ. Στο Τρίκερι εξορίστηκαν για «προληπτικούς λόγους» οι πρώτες γυναίκες πολιτικές κρατούμενες. Το στρατόπεδο της Μακρονήσου συγκροτήθηκε από: Το Α' Τάγμα Σκαπανέων. Ξεσηκώσαμε ένα μαζικό κίνημα αντιδηλώσεων». 353 Ιδιαίτερα μετά τις συλλήψεις του Μαρτίου και του Ιουλίου του 1947 όταν υπουργός Δημόσιας Τάξης ήταν ο Ναπολέων Ζέρβας. υποπλοίαρχος του εμπορικού ναυτικού. όπως τις ονόμασαν. Εξόριστες γυναίκες προστέθηκαν στο Τρίκερι και από τη Χίο. αξιωματικοί και πολίτες.000 και αργότερα τις 10. Επρόκειτο για τα λεγόμενα «ιδρύματα». αλλά και οι περίπου 350 νεκροί της μεγάλης σφαγής που έγινε στο Α' Τάγμα Σκαπανέων στις 29 Φεβρουαρίου .000 φαντάροι. Ιδρύθηκε το 1946 και διατηρήθηκε μέχρι και το 1958. (Αρχείο ΚΚΕ – Έγγραφο 59901). Ήταν τα περιβόητα αναμορφωτήρια της Φρειδερίκης. Αθάνατοι νεκροί του ΚΚΕ είναι ο Μήτσος Τατάκης. και ο Γιώργος Σαμπατάκος. Υπήρχαν γριούλες . που λειτούργησε μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1950. .28 9 κρατούμενες του Τρίκερι352. στα οποία είχαν κλείσει. Βάλαμε το ζήτημα των αντιδηλώσεων. η Ικαρία353 και η Χίος354.1 Μαρτίου του 1948. εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή». Υπολογίζεται ότι από το Μακρονήσι πέρασαν πάνω από 100. ο Αντώνης Αμπατιέλος και πολλοί άλλοι. μαζί με 50 ανήλικα παιδιά τους.μητέρες ανταρτών. Στη συνέχεια. που ίδρυσε και καθοδήγησε η βασίλισσα Φρειδερίκη.000 γυναίκες. που έκανε και χρέη διοικητή της Μακρονήσου. Το Β' Τάγμα που μεταφέρθηκε από τη Λάρισα στις 25 Μαΐου του 1947. παρά τη φτώχεια τους.000 παιδιά. 351 Γνωστός τόπος μαρτυρίου. που συγκροτήθηκε το 1946 στη Μίκρα Θεσσαλονίκης. Οι κάτοικοι της Ικαρίας. 356 Δημήτρης Σέρβος.000. Στο Ιτζεδίν κρατήθηκαν ο Κώστας Λουλές. Οι τελευταίοι κομμουνιστές πολιτικοί κρατούμενοι απολύθηκαν από το Ιτζεδίν το1964. ακόμα και μαθήτριες Γυμνασίου. Φυλακή και στρατόπεδο συγκέντρωσης ήταν το νησί Γυάρος 355. Το Γ΄ Τάγμα. σελ. Το Φθινόπωρο του 1950 επανέφεραν από τη Μακρόνησο στο Τρίκερι 620 «αμετανόητες». με διοικητή τον Σκαλούμπακα.

Δύο αδέρφια της σκότωσαν οι Γερμανοί και η ίδια. Στους θαλάμους. Να σημειωθεί ότι το ανώτατο όριο χωρητικότητας της φυλακής ήταν για 400 άτομα. δύο από το απόσπασμα των Γερμανών και ένα εκτελέστηκε στον εμφύλιο πόλεμο. το 1950. . 60 χρονών. ο άλλος ο αδελφός και ο πατέρας της κρεουργούνται από τις παρακρατικές οργανώσεις.000 λεγόμενους «ανταρτόπληκτους». τα οποία δεν θεωρούνταν κρατούμενοι. Της ΕΛΕΝΗΣ ΜΠΟΥΡΝΗ εκτελούν τον πατέρα οι Γερμανοί και τον αδελφό της τα εκτελεστικά αποσπάσματα. το τραγικό θύμα. αγοραπωλησίες. (…) (…) Εδώ είναι η μάννα και η αδελφή που έδωσε το παιδί της στον Αλβανικό Πόλεμο και εδώ είναι η μάννα που της κρέμασαν το παιδί της οι Γερμανοί και το τραγικώτερο. Στις φυλακές «Αβέρωφ» κρατούνταν κατά καιρούς 700 . Της ΜΑΡΙΑΣ ΜΑΥΡΟΚΑΨΙΔΟΥ. ο άνδρας της και ο γυιός της εκτελούνται από Γερμανούς και αυτή δικάζεται σε θάνατο από το σημερινό Στρατοδικείο. 50 στην Κατοχή και 150 στον εμφύλιο πόλεμο. Τα παιδιά. η αδελφή και η νύφη της εκτελούνται το 1948 από τις παρακρατικές οργανώσεις και η ίδια δικάζεται από στρατοδικείο 15 χρόνια. Η ΑΝΝΑ ΣΤΑΜΑΤΑΤΟΥ.29 0 βιασμοί παιδιών. η ίδια βασανίστηκε από τη Χωροφυλακή με φάλαγγα και βούρδουλα μέχρις που ουρούσε αίμα. της ίδιας μάννας το παιδί σκότωσαν τα αποσπάσματα. έχασε τα τρία παιδιά της.000. Η ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΣΑΡΑΤΣΗ χάνει τα τρία αδέρφια της στην Αλβανία. μια γριούλα 90 χρόνων είδε να σκοτώνεται το ένα της παιδί στην Αλβανία.70 γυναίκες. Στα 1947 . Εκτός από τα κάτεργα της Φρειδερίκης υπήρχαν και άλλα. ούτε διατροφής. Η ΜΑΡΙΑ ΖΩΓΟΥ. η γιαγιά. μένει ολομόναχη στον κόσμο.Οι κρατούμενες. αφού βασανίστηκε απάνθρωπα με μαχαιριές σε όλο το σώμα. Η γιαγιά η ΜΑΜΑΛΙΝΑ. Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΚΟΥΣΑΝΔΡΑ μένει ολομόναχη στον κόσμο με 11 εκτελεσμένους εκ των οποίων τα 3 παιδιά της και 5 ανήψια της. τον αδελφό της και τον γαμπρό της τα Ελληνικά αποσπάσματα. Η ΜΑΡΙΑ ΤΣΑΛΜΑ έχασε τον άνδρα της στην Αλβανία. Οι «παιδουπόλεις» ήταν συνολικά 58. στην Κατοχή και στον εμφύλιο πόλεμο. έτσι που ο συνολικός αριθμός αυτών που κλείστηκαν με τη βία και στα υπόλοιπα βασιλικά «ιδρύματα» έφτασε τις 55. 65 χρονών. για να μην μπορεί να βρει εφεδρείες ο Δημοκρατικός Στρατός. Η ίδια βασανίζεται απάνθρωπα. δεν είχαν δικαίωμα χώρου. Επρόκειτο στην πραγματικότητα για αρπαγή χιλιάδων παιδιών από την αγκαλιά των μανάδων τους. 60 χρονών. σε υπόμνημά357 τους προς τον ΟΗΕ. συρμένες από κάθε γωνιά της Ελλάδας. Δικάστηκε ισόβια γιατί μάννα Ηρώων δεν δέχθηκε να παραδώσει το γυιό της όπως της ζητούσαν. δηλαδή από τους κατοίκους εκατοντάδων χωριών που εξαναγκάστηκαν από τον κυβερνητικό στρατό να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και να μεταφερθούν στις μεγάλες πόλεις του κέντρου.25 ατόμων.800 άντρες πολιτικοί κρατούμενοι. Της ΑΜΑΛΙΑΣ ΓΑΛΑΤΣΗ ο αδελφός αεροπόρος πέφτει στην Αλβανία. «στοιβάζονταν» 60 . Σε αυτές έκλεισαν τα παιδιά που προέρχονταν από τους πάνω από 800. το άλλο στην Κατοχή από τους Γερμανούς και το άλλο να εκτελήται απ’ το εκτελεστικό απόσπασμα.1954 από τις γυναικείες φυλακές «Αβέρωφ» πέρασαν περίπου 1200 πολιτικές κρατούμενες και περίπου 100 μικρά παιδιά. χαρακτήρισαν τις 357 Στο υπόμνημα αναφέρονταν ανάμεσα σε άλλα συγκλονιστικά: «Σε μια σύγχρονη Βαστίλλη της Αθήνας βρισκόμαστε στοιβαγμένες 760 γυναίκες. 30 είναι αυτές που έδωσαν θύματα στην Αλβανία. το άλλο. απόπειρες αυτοκτονίας ακόμα και εκτελέσεις παιδιών στην Κέρκυρα. δικάστηκε σε θάνατο. χωρητικότητας 20 . Η ΤΣΙΡΟΓΙΑΝΝΗ έχασε τον άνδρα της στην Αλβανία. δικάστηκε σε θάνατο. Το ένα της παιδί εκτελούν οι Γερμανοί. τρελλαίνεται ο άνδρας της από τα βασανιστήρια στη Μακρόνησο και η ίδια βασανίζεται και δικάζεται σε θάνατο. Οι πολιτικοί κρατούμενοι έδιναν τη δική τους μάχη κατά των βασανιστηρίων και των εκτελέσεων.

να την ξεγυμνώσουν. Το κορίτσι με το κορδελάκι του Ν. της φέρανε μπροστά της δεμένο το ανήλικο παιδί της (14 χρονών) και του στηρίξανε το πιστόλι στα μηνίγγια … “μη σε νοιάζει παιδί μου” του είπε. Σε λίγο συνήλθε ακουμπισμένη στο κρύο μάγουλο του ανδρός της που ήταν νεκρός. “κι αν πεθάνης δεν θα καταλάβης τίποτα.Στράτη παίχτηκαν τα θεατρικά έργα “Η Βαβυλωνία”.000. 10 επιστημόνισσες. ο Οθέλος του Σαίξπηρ. στον Αϊ . εκτελούν τον αδελφό της οι Γερμανοί και τα σημερινά Στρατοδικεία τον άλλον τον αδελφό. Της ΚΥΡΙΑΚΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΟΥ της αρπάζουν από την αγκαλιά και της σκοτώνουν το μικρό που της είχε αφήσει ο εκτελεσμένος από τους Γερμανούς άνδρας της. Η ΒΙΟΛΕΤΑ ΤΣΑΜΟΥΤΑΛΙΔΟΥ 75 χρονών.Έγγραφο 88584. Η Απεργία του Καμπάνη. ενώ αυτή βασανίζεται και καταδικάζεται. ο Γουλιέλμος Τέλλος του Σίλλερ. 100 νοικοκυρές. Διαβάζουμε για τον Αϊ Στράτη: «Οι θεατρικές παραστάσεις που ακολούθησαν τύγχαναν συλλογικής προσπάθειας και ήταν αποτέλεσμα “διακαλλιτεχνικής συνεργασίας”. μετά τα βασανιστήρια. η Αντιγόνη του Σοφοκλή. Εμεινε σακατεμένη.90 χρονών και τα 30 μέχρι 3 ετών βρέφη…». Αρχείο ΚΚΕ . 65 χρονών. 15 δασκάλες. σε σκηνοθεσία και διδασκαλία του Μ. Περγιάλη. Οι φυλακές και οι εξορίες μετατράπηκαν σε σχολεία. (…) Δεν τους εμπόδισαν τα 70 χρόνια της ΑΘΗΝΑΣ ΤΣΑΝΤΙΚΟΥ. Μετά την βασανίζουν και της σπάνε την ωμοπλάτη και τη λεκάνη. Πολλοί αγωνιστές που μπήκαν στις φυλακές και στις εξορίες αναλφάβητοι. αφού τη βασάνισαν μαζί με τον άνδρα της. 23 φοιτήτριες. Το υπόμνημα αντιπροσώπευε τις «πενήντα εργάτριες.ν 511/47 «περί μέτρων αναφερομένων εις τους εις εκτόπισιν διατελούντος». Στο υπόμνημα οι κρατούμενες καταγγέλλουν βασανιστήρια. Ο Οιδίπους τύραννος. που της ξέσχισε τις σάρκες. “μη παιδί μου πεις ψέματα και πάρης κόσμο στο λαιμό σου”. Από τον Φεβρουάριο του 1952 οι εξόριστοι ήταν περίπου 3. όπου πρωταγωνίστησαν ο Μάνος Κατράκης και ο Τζαβαλάς Καρούσος. Την ΜΑΛΑΜΑΤΗ ΚΑΛΚΑΝΤΖΗ 60 χρονών. την πέταξαν τη νύχτα μαζί του σ’ ένα σκοτεινό κελλί αναίσθητη από τα βασανιστήρια. Κατράκη. δυό λεπτών υπόθεση είναι σε λίγο θα ρθω και γω”. βγήκαν έχοντας αποκτήσει πολλά εφόδια. διαπομπεύσεις και άλλες κτηνωδίες. με σκοτωμένο το παιδί της από τους Γερμανούς. ακόμα και για επαγγελματική απασχόληση. ενώ τη βασανίζουν άκουγε από το διπλανό κελλί τα βογγητά του παιδιού της. Ο Ανδροκλής και το λιοντάρι του Σοπό. Γίνονταν μαθήματα ιδεολογικά και άλλα επιμορφωτικά. Κι όταν στη ΓΙΑΓΙΑ ΚΑΣΤΑΝΙΔΟΥ. Σημαντική πλευρά της μορφωτικής δραστηριότητας ήταν η θεατρική παιδεία. Στις φυλακές και στις εξορίες λειτουργούσαν κομματικές οργανώσεις που ενημέρωναν τους πολιτικούς κρατούμενους για την πολιτική του κόμματος. η 12η νύχτα του Σαίξπηρ. να της περάσουν φάλαγγα και να την πολτοποιήσουν (βρίσκεται μόνο μ’ ένα γλουτό). βιασμούς. της βάλανε μέσα γάτα. της έβαλαν παλούκια στα γεννητικά όργανα.000. 550 αγρότισσες.29 1 φυλακές «Αβέρωφ» «σύγχρονη Βαστίλλη». συζητούσαν τις αποφάσεις και πάλευαν για τη βελτίωση της ζωής των κρατουμένων. μαζί με τις γιαγιάδες των 60 . Στον Αη Στράτη ιδιαίτερα μετά την ψήφιση του α. Αλλά ούτε και τη γρηά ηρωίδα δεν την εμπόδισε τίποτα να φωνάζει από την απομόνωση γυμνή και κρεουργημένη στο 15χρονο αγόρι της που το βασανίζανε …. που ενώ ξεψυχούσε από τα βασανιστήρια φώναζε «μάννα μου». της φόρεσαν κυλότα ειδική. ο αριθμός των εξόριστων έφτασε σε 8. Την πατούσαν με τα άρβυλα στο στήθος και στο σώμα ολόκληρο. Ήταν πολύ σημαντική η προσπάθεια για την κατάκτηση της γνώσης. του ήρωα του Ελ-Αλαμέιν. στις οποίες υποβάλλονταν. . τόσο που τα σημάδια φαίνονται και σήμερα. η Υπόθεση Ντρέιφους του Της ΓΑΡΥΦΑΛΙΑΣ ΔΟΥΝΙΑ. Θα μπορούσε κανείς να γεμίσει σελίδες ολόκληρες γυναικών βασανισμένων γιατί τα βασανιστήρια είναι απαραίτητο στάδιο εκείνου που θα δικασθή». Την ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΟΥΚΜΑ 60 χρονών τη βασάνισαν απάνθρωπα γιατί είχε κόρη στο βουνό. Μερικά ακόμα από τα 55 έργα ελληνικού και ξένου ρεπερτορίου: Η καινούργια μέρα του Πριντ. Πέρα από την ιστορική παράσταση Πέρσες του Αισχύλου.

Γενικά... Η επικρατούσα αντίληψις μεταξύ πολλών εκ των καθ' ιεραρχίαν προϊσταμένων των Κρατικών Υπηρεσιών ότι αι κοινωνικαί πεποιθήσεις των υφισταμένων των αποτελούν . «ΤΑ ΠΕΤΡΙΝΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑ». [. 359 Είναι χαρακτηριστικά τα παρακάτω «ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΜΕΤΡΑ ΔΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΙΝ ΤΟΥ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΥ»... λογοτέχνας κλπ..]. 358 Κυριακής Καμαρινού. συνεργάστηκαν με τον ταξικό εχθρό. Νίκησαν και το θάνατο.. ότι είναι αγώνας μάταιος. πολλοί άλλοι υπέγραψαν «δηλώσεις μετανοίας». ο Ιούλιος Καίσαρ του Σαίξπηρ. ιδιαίτερα ενάντια στο Κόμμα. Εξυγίανσις της Κρατικής Μηχανής. οι κομμουνιστές και οι κομμουνίστριες δικαίωσαν την ιδιότητά τους ως μέλη του Κόμματος. ο Φον Δημητράκης του Δ. υποχώρησης του κινήματος. Ορισμένοι. ως πρωτοπορία ικανή να αντέχει σε όλες τις συνθήκες. κάθε κομμουνιστή και κομμουνίστριας.] με πλήρη εξουσιοδότησιν δια να είναι εις θέσιν να δώση ενιαίαν κατεϋθυνσιν και πνοήν δι' εντατικήν καταπολέμησιν του κομμουνισμού. Οιδίπους Τύραννος και Αντιγόνη. όπως Οι άνθρωποι και τα όπλα. [. Εκκλησίαν.. Είναι εθνική ανάγκη να αντιληφθώσιν όλοι. ακόμα και σε συνθήκες ήττας. η Μονσερά. με τον επαναστατικό σκοπό του. ελάχιστη μειοψηφία. όσο ηρωικός και αν είναι.] 92.29 2 Ζολά. η Καλύβα του Μπάρμπα Θωμά (που για να επιτραπεί από τη λογοκρισία του στρατοπέδου. σελ. Στόχευε δηλαδή στην ηθική απαξίωση του κομμουνιστή και της κομμουνίστριας. δεν άντεξαν στα παρατεταμένα μαρτύρια. 262-263.. θέμα εκ των ων ουκ άνευ για την οντότητα του ΚΚΕ.... εκδόσεις «ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ». ότι λένε μεγάλα λόγια. αφού η μη υπογραφή των «δηλώσεων μετανοίας» συνδέεται άμεσα με την ύπαρξη και τον χαρακτήρα του ΚΚΕ. Ψαθά.] ο Κομμουνισμός δεν θα παράλειψη ουδεμίαν ενέργειαν δια να επιτύχη τους καθωρισμένους αντικειμενικούς του σκοπούς [. τώρα. Η προσπάθεια του αστικού κράτους να αποσπάσει «δηλώσεις μετανοίας» εξυπηρετούσε πολλαπλούς στόχους: Να πείσει ότι κανένας αγώνας..] Η αδιαφορία από της εθνικής πλευράς και η ρευστότης των πεποιθήσεων εκ μέρους των κρατικών οργάνων πρέπει να σταματήση.. δίνοντας τη ζωή τους ή παραμένοντας έγκλειστοι μέχρι και είκοσι χρόνια. Αγωνιστές. τα οποία υλοποιήθηκαν στο έπακρο: «90. αρχαίες τραγωδίες όπως Προμηθέας Δεσμώτης.] Πέραν όμως των αρμοδίων κρατικών οργάνων η Δ/σις αυτή θα πρέπει να επιστρατεύση και κινητοποιήση όλας τας πνευματικάς και ηθικάς δυνάμεις της Χώρας. Η παρούσα μελέτη περιεστράφη αποκλειστικώς και μόνον εις την εξαγωγήν συμπερασμάτων επί του διεξαχθέντος Κ/Συμμοριακού πολέμου [. μη αντέχοντας στις μεγάλες δυσκολίες. αλλά στις δυσκολίες αναδιπλώνονται και βάζουν τον εαυτό τους πάνω από τον κοινό σκοπό. Οι αστικές κυβερνήσεις ενίσχυσαν τα μέτρα καταστολής. Επομένως και να πείσει τους εργαζόμενους ότι δεν έχουν άλλη επιλογή από το να υποταχθούν. έγινε η καλύβα του μίστερ Τομ (!) και άλλα πολλά»358. Να φθείρει το ΚΚΕ και τους κομμουνιστές. δεν μπορεί να κάμψει την αστική κυριαρχία. που συμμετείχαν με αυτοθυσία στις μεγάλες στιγμές του μαζικού λαϊκού ηρωισμού.. Κυρίως όμως χιλιάδες πολιτικοί κρατούμενοι έδιναν μάχες για να μην υπογράψουν «δήλωση μετανοίας»... [.] ότι παρά την συντριβήν του συμμοριτισμού [. διανοουμένους. ο Παπαφλέσσας του Σπύρου Μελά. Υπήρξαν και πολλοί που λύγισαν προς στιγμή και αμέσως ανακάλεσαν. Χιλιάδες μέλη του Κόμματος και του ΕΑΜ αρνήθηκαν να αποκηρύξουν το Κόμμα και τα ιδανικά του. Σύστασις ανωτάτης Δ/σεως αντικομμουνιστικού αγώνος [.. Παράλληλα με την ηρωική στάση χιλιάδων αγωνιστών.] Κύριον και βασικόν έργον των καθ' ιεραρχίαν προϊσταμένων είναι να γνωρίζουν την ιδεολογικήν τοποθέτησιν των υφισταμένων των.. ο Φάουστ του Γκαίτε και άλλα θεατρικά. σε συνθήκες ήττας. οι φορείς της κρατικής εξουσίας. 94.. [. [.] 93.. προκειμένου να θωρακίσουν την αστική εξουσία359.] [. στις οικογενειακές και βιοποριστικές πιέσεις.

5. (Σημείωση ΔΟΚΙΜΙΟΥ: Πρόκειται για μετέπειτα αρχηγό της ΚΥΠ. Επιβάλλεται κατά συνέπειαν όπως το ταχύτερον αντιμετωπισθή το θέμα της συστηματικής εκκαθαρίσεως της κρατικής μηχανής εκ των κομμουνιστών και συνοδοιπόρων.] 96. [. τη Χωροφυλακή και την Αστυνομία.. ιδιαίτερα στην ύπαιθρο που βασίλευε η τρομοκρατία του χαφιέ και του χωροφύλακα. η «Εθνική Εταιρία».. Το κρατικό ραδιόφωνο (Εθνικόν Ίδρυμα Ραδιοφωνίας ... η «Εθνική Φάλαγξ». η «Πανελλήνιος Ένωσις Εθνικοκοινωνικής Αναγεννήσεως». η «Πανελλήνια Ομοσπονδία Βασιλοφρόνων».. [. Ο ισχυρός απόηχος των μεγάλων διεθνών και εσωτερικών γεγονότων της δεκαετίας του 1940. Οι παρακρατικές οργανώσεις360 της δεκαετίας 1950 (αλλά και του 1960 αργότερα). ενώ το «ιστορικό» πολλών άλλων έφτανε μέχρι και τις διάφορες οργανώσεις που δρούσαν κατά τη δικτατορία του Μεταξά. η «Ναζιστική Οργάνωση Αθηνών». Πηγή: «ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΔΙΕΞΑΧΘΕΝΤΟΣ ΕΝ ΕΛΛΑΔΙ ΑΓΩΝΟΣ ΚΑΤΑ ΤΩΝ Κ/ΣΥΜΜΟΡΙΤΩΝ».. ήταν ομάδες λιγότερο ή περισσότερο οργανωμένες και άλλες λειτουργούσαν φανερά και άλλες μυστικά.. ΑΛΛΑ ΑΣΤΙΚΑ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ.] [. και η κατάδοσή τους στα επίσημα κρατικά όργανα. ο «Πανελλήνιος Ένωσις Εθνικοφρόνων». Όσοι δεν αντιλαμβάνονται ή προσποιούνται ότι δεν αντιλαμβάνονται τας εθνικάς ζημίας εκ της τοιαύτης τακτικής πρέπει να απομακρυνθούν. καθηγητές. θέματα συνηθισμένα σε αφίσες και προκηρύξεις με μακάβριο περιεχόμενο.A.29 3 Ως συστατικό στοιχείο της κρατικής καταστολής έδρασαν οι λεγόμενες παρακρατικές οργανώσεις. Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΚΚΕ.ναζιστικών οργανώσεων.] 97. ο «Ιερός Λόχος». Οργάνωσις Υπηρεσίας Διαφωτίσεως. η «Εθνική Πολιτική Οργάνωσις Ελληνίδων». η «Ένωσις και Κοινωνική Δράσις». που καθοδηγούνταν από την κρατική Ασφάλεια. Μέτρα εις τον τομέα της Εθνικής Παιδείας. ο «Εθνικός Σύνδεσμος». 3. Ιούλιος του 1951). ΤΟ ΚΡΑΤΙΚΟ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ.. φιλο. [. Σημαντική μερίδα τους ήταν πρώην μέλη κατοχικών. η «Κυανή Φάλαγξ».] Φωτισμένοι άνθρωποι και ειδικευμένοι εις τα εργατικά ζητήματα ενδείκνυται να αναλάβωσι τον αγώνα με τον σκοπόν όπως ανακόψωσι την εις τας εργατικάς τάξεις ολοσχερή διείσδυσιν του κομμουνισμού.. των «αντεθνικώς δρώντων» και των συνοδοιπόρων τους. η «Οργάνωση Νεοεθνικών Δυνάμεων Ελλάδος». καθώς και από το Στρατό και την Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΚΥΠ). ο αστικός και περιοδικός Τύπος. Πολλές από αυτές τις οργανώσεις στρατολογούσαν στοιχεία του υποκόσμου ή και από εξαθλιωμένα τμήματα. Έργο τους ήταν η παρακολούθηση ατόμων. [. κ. δάσκαλοι και ιερωμένοι. όπως επίσης και η γενικότερη αντικομμουνιστική προπαγάνδα..ΕΙΡ). . ιδιωτικήν υπόθεσιν των τελευταίων πρέπει να χαρακτηρισθή ως απαράδεκτος. διότι άνευ αυτής είναι φυσικόν να χωλαίνη πάσα προσπάθεια του ΑΣΤΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ. η «ΕΚΟΦ». [. συγκρότησαν και το πλαίσιο της ιδεολογικής διαπάλης. ΥΠΟ ΑΝΤΙΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑΡΧΟΥ ΠΥΡΟΒΟΛΙΚΟΥ ΝΑΤΣΙΝΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ. Θεσσαλονίκη. σε συνδυασμό με τα νέα δεδομένα που διαμορφώθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1950. η «Εθνική Κοινωνική Δράση». αυτόν του «κονσερβοκουτιού» και των «ξενοκίνητων ΕΑΜοβουλγάρων»..ά.]100.] Επίσης επιβάλλεται η συστηματική παρακολούθησις των αγροτικών συνεταιρισμών… 98. η «Εθνική Κοινωνική Εξόρμησις».. πρωτοστατούσαν στον πιο χυδαίο αντικομμουνισμό. 360 Ανάμεσα στις παρακρατικές οργανώσεις που καταγράφονται για τις δεκαετίες 19501960 συγκαταλέγονται: Η «Αντικομμουνιστικη Σταυροφορία Ελλάδος».

αυτό επετεύχθη δια του κόπου του και καθείς έχει τη δυνατότητα να φθάσει τον άλλον. Ποια είναι η ουσία του βιβλίου. Τσάτσος. Ονορέ Ντε Μπαλζάκ. ζητώντας από την κυβέρνηση να τα απαγορεύσει και από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως να τα αφορίσει. όπως των Β. ο Φώτης Αγγουλές. Μιλώντας στη Θεσσαλονίκη. Τάσος. Τον Ιούλιο του 1954. ο Μενέλαος Λουντέμης.. Για τις φιλοσοφικές απόψεις του Παν. Κανελλόπουλος. 363 «Νέος Κόσμος». ο Θέμος Κορνάρος. 362 6η Ολομέλεια της ΚΕ. σελ. Καταγράφεται η κατάσχεση από την αστυνομία έργων της παγκόσμιας κλασικής λογοτεχνίας.. Παν. Κανελλόπουλου και άλλων αστών διανοητών έγραψε ο Μήτσος Αλεξανδρόπουλος: «. εκδοτικών οίκων. διευθυντής του περιοδικού «ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ» στα χρόνια 1935-1987. Ο «μύθος» του μπορεί να διατυπωθεί με συντομία έτσι: ο δυτικός κόσμος απειλείται από τους βαρβάρους. ο Τζαβαλάς Καρούσος. Εις την Ελλάδα όλοι είμεθα το ίδιον. στις 25 Οκτωβρίου 1949. Πολλοί άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών βρίσκονταν σε φυλακές και εξορίες. Επιδίωκαν να ανακτήσουν την πλήρη κυριαρχία τους στο χώρο της διανόησης και των τεχνών. Ιωάννης Θεοδωρακόπουλος. συγγραφέων. η Ιερά Σύνοδος αποκήρυξε τα μυθιστορήματα του Νίκου Καζαντζάκη «Ο Καπετάν Μιχάλης» και «Ο Τελευταίος Πειρασμός». 48. Εάν τυγχάνει ένας να είναι πλουσιώτερος του άλλου. «Οι πνευματικοί άνθρωποι και η πατριωτική πάλη». Κανελλόπουλου σημαδεύει και το φιλοσοφικό φυρδημιγδισμό της επίσημης Ελλάδας. 80-81.29 4 Παράλληλα εξαπολύονταν διωγμοί εναντίον βιβλίων. τόσον από υλικής όσον και από πνευματικής απόψεως. όπου το προπολεμικό κύρος τους είχε υποχωρήσει. από τους ίδιους εκείνους βαρβάρους που απείλησαν κάποτε τον ελληνορωμαϊκό πολιτισμό: «Στον ανταγωνισμό του κομμουνιστικού ολοκληρωτισμού με το δυτικό κόσμο μπορούμε κάλλιστα να δούμε και να διαπιστώσουμε μιαν επανάληψη του ανταγωνισμού των βαρβάρων του βορρά με τον ελληνορωμαϊκό κόσμο»363.49. λογοτέχνης. 12. Το βιβλίο του «Ο χριστιανισμός και η εποχή μας» είναι ο πιο σημαδιακός εκπρόσωπος της σύγχυσης και της ασυναρτησίας. 1955. τ. Η φιγούρα του Π. ο Α. . Μεταξύ αυτών ο Γιάννης Ρίτσος. Στο ιδεολογικό οπλοστάσιο της αστικής διανόησης κατείχαν σημαίνουσα θέση παλιότερες και νέες ιδεαλιστικές θεωρίες που εξέφραζαν βασικοί της εκπρόσωποι (Κ. πρέπει να καταστήσωμεν την Ελλάδα το πνευματικόν κέντρον της Μεσογείου. του απέραντου εκλεκτικισμού και της έσχατης κατάντιας της αντιδραστικής φιλοσοφικής σκέψης στην Ελλάδα. Συνολικά οι ιδεολογικοί μηχανισμοί του κράτους και η αστική διανόηση αντιπαρατάχθηκαν στο ΚΚΕ και στο λαϊκό κίνημα με τις φιλοσοφικές θεωρίες του ιδεαλισμού και του εκκλησιαστικού σκοταδισμού. ενώ συστηματική ιδεολογική παρέμβαση είχε και το Παλάτι. με την «αυθεντία» της Ακαδημαϊκής και της πανεπιστημιακής έδρας και με τα παλιά ιδεαλιστικά πρότυπα της «καθαρής τέχνης». Δεν υπάρχουν τάξεις και διαφορές. ακόμα και πωλητών βιβλίων. Αλεξανδρόπουλος αναφέρει: 361 Ακαδημαϊκός. ο βασιλιάς Παύλος είπε ανάμεσα σε άλλα: «Έχω ειπεί και άλλοτε ότι εκτός από το απλούν ζήτημα της εξυψώσεως του πολιτικού και ποιοτικού επιπέδου. ο Μάνος Κατράκης. Πέτρος Χάρης361 και «ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ» κ. Ντοστογιέφσκι. αν όχι και μακρότερον. (…) Φθάνει όλοι μας να αισθανθώμεν ότι είμεθα μια μεγάλη οικογένεια.).α. Σε άλλο σημείο ο Μ. ο Γιώργος Φαρσακίδης και δεκάδες άλλοι. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. σελ. η Βάσω Κατράκη. Γκόγκολ. Είμεθα μια οικογένεια και πρέπει να βοηθήσωμεν ο ένας τον άλλον διά να φθάσωμεν εκεί που πρέπει να φθάσωμεν»362. Ουγκό.

29
5
«Αυτή η σύγχυση, η αμηχανία [...] φάνηκε περισσότερο χειροπιαστά στη συζήτηση
του Γαλλικού ινστιτούτου με τον Αλμπέρ Καμύ [...] Οι συζητητές (Παπανούτσος,
Θεοτοκάς κλπ) κινήθηκαν πάλι γύρω από το παλιό - όσο και η ιδεολογική εκστρατεία
των αστών κατά του σοσιαλισμού - ζήτημα της ατομικής ελευθερίας και δοκίμασαν
να «αποδείξουν» πως ο σοσιαλισμός είναι εχθρός της ατομικής ελευθερίας»364.
Πέρα από τον Κανελόπουλο, ο επίσης θεωρητικός της αστικής τάξης, ο Κ. Τσάτσος
έγραψε:
«Η ρίζα του κομμουνισμού στην Ελλάδα είναι κυρίως διανοητική. Δεν τον
εδημιούργησαν τον κομμουνισμό εδώ οι κοινωνικές συνθήκες φυσιολογικά, αλλά
σχεδόν τεχνητά τον κατασκευάσανε οι λίγοι διανοούμενοι του τόπου,
μεταφυτεύοντας από άλλες χώρες σχήματα και μορφές, πού ούτε οικονομικά, ούτε
κοινωνικά εδώ ταιριάζανε. Αυτή είναι η κύρια πηγή του κομμουνισμού και αυτό δεν
πρέπει να το λησμονούμε»365.
Ταυτόχρονα, ένα τμήμα της αστικής διανόησης συμπαρατασσόταν σε πλατιές
κινήσεις, με τη μορφή υπογραφών ή δηλώσεων στον Τύπο, ενάντια σε διώξεις ή
διακρίσεις κατά αγωνιστών, ενώ ένα άλλο κρατούσε ευέλικτη στάση.
Παράλληλα με την ανοιχτή υπεράσπιση του καπιταλιστικού συστήματος πήραν
διαστάσεις και συγκαλυμμένες καπιταλιστικές απόψεις για τον λεγόμενο «τρίτο
δρόμο» ή για την «ειρηνική εξέλιξη του καπιταλισμού προς το σοσιαλισμό», για
«συγκερασμό των δύο συστημάτων». Επιφανείς της αστικής διανόησης ανέλαβαν να
συνδράμουν στην εκλαΐκευση τέτοιων θεωριών. Ο Άγγελος Τερζάκης έγραψε:
«Υπάρχει στον καιρό μας μια επιδίωξη βαθύτερη των καλοπροαίρετων ανθρώπων να
συμπλησιάσουν οι δύο αντίθετοι κόσμοι. Να δημιουργηθεί από την οξεία αντίθεση
μια νέα σύνθεση [...] Τόσα και τόσα προάγγελα σημεία, θετικότατα, δείχνουν πως
εκεί κατατείνει ο κόσμος, να κρατήσει από κάθε σύστημα τις αρετές και να πετάξει τα
ελαττώματα»366.
Ίσως η άποψη αυτή να πήγαζε ως αντιπερισπασμός στην παρακάτω δική του
διαπίστωση για τον μαρξισμό:
«Ο μαρξισμός είναι και παραμένει ένα σύστημα ιδεών με συνοχή και ολοκληρία, κάτι
το λογικά αράγιστο. Ούτε πρόβαλε ύστερα απ’ αυτόν στον κόσμο κανένα σύστημα
ισάξιο, για να τον εκτοπίσει. Ο παλιός κόσμος επιστρατεύει από το μουσείο των
αμαρτιών τους διάφορους σκουριασμένους μύθους και αγωνίζεται να τους
επαργυρώσει όπως - όπως».367
Την ίδια περίοδο ο Γιώργος Θεοτοκάς συνιστούσε τον «λαϊκό καπιταλισμό»:
«Η πατροπαράδοτη μαρξιστική αρχή, ότι η αστική οικονομία βαδίζει αναπόφευκτα
προς την ολοένα μεγαλύτερη συγκέντρωση των κεφαλαίων στα χέρια μιας
ολιγάριθμης μειοψηφίας του πληθυσμού έχει διαψευσθεί [...] Στις πιο προηγμένες
κοινωνίες ήρθε μια ώρα - ο Μαρξ δεν είχε φανταστεί - κατά την οποία σταμάτησε η
συγκέντρωση των κεφαλαίων στα χέρια των ολίγων και άρχισε η αποκέντρωσή τους
σε πλήθη μικροκεφαλαιούχων, ενώ παράλληλα οι λαϊκές μάζες είδαν το βιοτικό τους
επίπεδο να ανεβαίνει γοργά».368
364
«Νέος Κόσμος», «Οι πνευματικοί άνθρωποι και η πατριωτική πάλη», τ. 12, 1955,
σελ. 49.
365
«ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ», εκδόσεις της «ΕΣΤΙΑΣ», σελ. 228.
366
Εφημερίδα «ΤΟ ΒΗΜΑ», 17 Δεκεμβρίου 1958, όπως παρατίθεται στο Συλλογικό
Άρθρο «Σύντομη επισκόπηση της σημερινής ιδεολογικής πάλης στην Ελλάδα», «Νέος
Κόσμος», Οκτώβριος 1959, σελ. 52.
367
«Προοπτικές», ΒΗΜΑ 4 Δεκεμβρίου του 1958, από «Νέος Κόσμος», Αύγουστος
1959, σελ. 43.
368
«ΒΗΜΑ», 25 Ιανουαρίου του 1959, όπως παρατίθεται στο Συλλογικό Άρθρο
«Σύντομη επισκόπηση της σημερινής ιδεολογικής πάλης στην Ελλάδα», «Νέος Κόσμος»,
Οκτώβριος 1959, σελ. 53.

29
6
Ο ίδιος πρόβαλε και ως ένας από τους εκφραστές της «ευρωπαϊκής ιδέας». Έγραψε
το 1954:
[...] Έτσι η ιδέα της ενότητος της ευρωπαϊκής ηπείρου προβάλλει σήμερα όχι σαν μια
θεωρητική σύλληψι ή μια τολμηρή προαίσθησι ολίγων ξεχωριστών πνευμάτων αλλά
σαν ένα φανερό γέννημα της ιστορικής ανάγκης…»369.
Βασικό χαρακτηριστικό της αστικής ιδεολογίας ήταν και ο εθνικισμός 370.
Το ΚΚΕ, αν και ήταν παράνομο και με την ηγεσία του εκτός Ελλάδας, συνέχισε να
παρεμβαίνει ιδεολογικά με διάφορες μορφές μαζικής διαφώτισης, μέρος των οποίων
προετοιμαζόταν στις χώρες της σοσιαλιστικής οικοδόμησης, όπου φιλοξενούνταν.
Σημαντική ιδεολογική παρέμβαση του κόμματος αποτέλεσε η ελληνική έκδοση
σειράς βασικών έργων του επιστημονικού σοσιαλισμού, με τη μορφή χωριστών
τίτλων και Απάντων.
Με αφορμή τα 70χρονα του Ι.Β. Στάλιν, το ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ αποφάσισε τον
Δεκέμβριο του 1949 να εκδοθούν στα ελληνικά, μέσα σε δύο χρόνια, τα «Διαλεχτά
Έργα» των Μάρξ, Ένγκελς και Λένιν, καθώς και τα «Ζητήματα Λενινισμού» του
Στάλιν371, έργα που εκδόθηκαν τον Ιούλιο από το εκδοτικό της ΚΕ του ΚΚΕ.
Επίσης, η 2η Ολομέλεια της ΚΕ (10-12 Οκτώβρη 1951) αποφάσισε τη μετάφραση
και έκδοση στα ελληνικά του «Κεφαλαίου» του Μάρξ και των «Απάντων» των Λένιν
και Στάλιν372. Τα «Άπαντα» του Στάλιν εκδόθηκαν στα ελληνικά το 1952, του Λένιν
το 1954 και το «Κεφάλαιο» του Μάρξ επίσης το 1954.
Η 4η Πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ (12-14 Δεκεμβρίου 1953) ενέκρινε προηγούμενα
μέτρα του ΠΓ και πήρε νέα για την ανάπτυξη της ιδεολογικής δουλειάς του ΚΚΕ.
Ενίσχυσε την κεντρική κομματική σχολή «Νίκος Μπελογιάννης», που λειτουργούσε
στην Ουγγαρία. Αποφάσισε να τελειώσει μέχρι το 1956 η έκδοση των κλασσικών του
μαρξισμού-λενινισμού και πήρε μέτρα για την ποιοτική βελτίωση των εκδόσεων και
της ραδιοφωνικής εκπομπής «Φροντιστήριο του Αγωνιστή». Ταυτόχρονα αποφάσισε
να εκδίδονται μόνο τα περιοδικά «Νέος Κόσμος» και «Ήλιντεν».
Σημαντική συμβολή στη διάδοση του πολιτικού βιβλίου είχε το Εκδοτικό «ΝΕΑ
ΕΛΛΑΔΑ», που το 1954 ονομάστηκε «ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΕΣ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ», με έδρα το Βουκουρέστι.
Από το Εκδοτικό «ΝΕΑ ΕΛΛΑΔΑ» και τις «ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΕΣ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ» κυκλοφόρησαν έργα των: Έλλης Αλεξίου, Μέλπως Αξιώτη, Δημήτρη
Ραβάνη - Ρεντή, Απόστολου Σπήλιου, Τάκη Αδάμου, Γιώργη Αθανασιάδη, Τάκη
Μαμάτση, Γιώργη Ζωίδη, Σοφίας Μαυροειδή - Παπαδάκη, Γιώργη Σεβαστίκογλου,
Άλκης Ζέη, Γιώργου Κοτζιούλα, Άγγελου Σικελιανού, Μήτσου Αλεξανδρόπουλου,
Δημήτρη Χατζή, Κώστα Κοτζιά, Δημήτρη Φωτιάδη, Νίκου Κυτόπουλου, Αλέξη
Πάρνη, Δημοσθένη Βουτυρά, Φούλας Χατζιδάκη, Αντρέα Φραγκιά, Γαλάτειας
Καζαντζάκη, Μενέλαου Λουντέμη, Κώστα Μπόση, Στρατή Δούκα, Θέμου Κορνάρου
κ.α. Ακόμα, των: Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, Διονυσίου Σολωμού, Γιάννη
Βλαχογιάννη, Μακρυγιάννη, Κώστα Χατζόπουλου, Αντρέα Καρκαβίτσα, Γρηγορίου
Ξενοπούλου, Κωνσταντίνου Θεοτόκη και πολλών άλλων. Εκδόθηκαν επίσης έργα
369

Γιώργος Θεοτοκάς: «Στοχασμοί και Θέσεις», τόμος Β’, 1950 - 1966, σελ. 666.
Βλέπε το άρθρο του Γιώργου Θεοτοκά, 17 Ιουνίου του 1951, στο βιβλίο του:
«ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ ΚΑΙ ΘΕΣΕΙΣ», τόμος Β΄, σελ. 632, βιβλιοπωλείο της ΕΣΤΙΑΣ: «Σήμερα,
στην ιστορική φάση που διατρέχουμε, το μεγάλο πρόβλημα που έχει να αντιμετωπίσει ο
Ελληνισμός είναι άλλο. Είναι ο κίνδυνος ζωής που αποτελεί για αυτόν η κάθοδος του
σλαβικού κομμουνισμού προς τη Μεσόγειο».
Του ίδιου: «Η ιδεολογία του Κέντρου», 21 Μαΐου του 1950 (ο.π., σελ. 612): «Το
Κέντρο είναι εθνικό. Πιστεύει στην Ελλάδα, στα εθνικά της δικαιώματα και στα εθνικά της
πεπρωμένα. Θέλει να διατηρήσει την ανεξαρτησία και την ιδιομορφία της εθνικής μας ζωής
μέσα στο πλαίσιο μιας φιλελεύθερης οργανώσεως των ευρωπαϊκών εθνών».
371
ΚΚΕ - «Επίσημα Κείμενα», τόμος 7ος, σελ. 207.
372
ΚΚΕ - «Επίσημα Κείμενα», τόμος 7ος, σελ. 205.

370

29
7
σοβιετικών και συγγραφέων - ποιητών, όπως και των άλλων χωρών της
σοσιαλιστικής οικοδόμησης.
Σειρά σημαντικών πολιτικών και λογοτεχνικών βιβλίων εκδόθηκαν και στην Ελλάδα
από το «ΘΕΜΕΛΙΟ», καθώς και από τις εκδόσεις «ΚΕΔΡΟΣ», εκδόσεις όχι αμιγώς
μαρξιστικές.
Το ΚΚΕ αξιοποίησε στη μαζική διαφώτιση τις ραδιοφωνικές εκπομπές.
Ο ραδιοφωνικός σταθμός «Ελεύθερη Ελλάδα», που εξέπεμπε από το Βελιγράδι από
16 Ιουλίου 1947, δυο φορές την ημέρα (πρωί - βράδυ) στα βραχέα κύματα, συνέχισε
τις εκπομπές και μετά τη λήξη του ΔΣΕ.
Στις αρχές του 1949, μετά τη ρήξη του ΚΚΕ με το ΚΚ Γιουγκοσλαβίας, ο Ρ/Σ
μεταφέρθηκε στο Βουκουρέστι και από τις 19 Μαρτίου 1949 εξέπεμπε τρεις φορές
την ημέρα. Η λειτουργία του ραδιοφωνικού σταθμού «Ελεύθερη Ελλάδα» διάρκεσε
μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1955.
Τον Ιούνιο του 1957 το ΠΓ αποφάσισε την επαναλειτουργία του Ρ/Σ με την ονομασία
«Η Φωνή της Αλήθειας». Η λειτουργία του άρχισε την 1η Μαρτίου 1958, με μία
εκπομπή την ημέρα, από την περιοχή Χάλε της Λειψίας στη Γερμανική Λαοκρατική
Δημοκρατία και σε σύνδεση με το Βουκουρέστι. Σε αυτό βρισκόταν η βασική
συντακτική του ομάδα. Από τις αρχές του 1959 άρχισαν δύο ακόμα εκπομπές από το
Βουκουρέστι, που αργότερα έγιναν τρεις.
Μετά τη 12η Ολομέλεια της ΚΕ (1968), οι εκπομπές γίνονταν μόνο από τη Λειψία. Ο
ραδιοφωνικός σταθμός σταμάτησε οριστικά να εκπέμπει μετά την κατάρρευση της
Απριλιανής Χούντας το 1974 και τη νόμιμη πλέον δράση του ΚΚΕ στην Ελλάδα.
Συγκεκριμένα, στις 13 Ιανουαρίου 1975 με «Ανακοίνωση του Σταθμού μας»
αναγγέλθηκε ότι «η “Φωνή της Αλήθειας” θεωρεί ότι έχει εκπληρωθεί η αποστολή
της και σταματάει τις εκπομπές της» 373.
Το Ραδιοφωνικό Σταθμό, καθώς και την αντίστοιχη κομματική οργάνωση,
καθοδηγούσε το ΠΓ. Για τη λειτουργία του Ρ/Σ ήταν χρεωμένα στελέχη του
Κόμματος. Υπεύθυνοι ήταν κατά διαστήματα ανάμεσα σε άλλους οι: Ρούσος Πέτρος,
Ζωγράφος Ζήσης, Καραγιώργης Στάθης. Στη σύνταξη, στην εκφώνηση ή ως
συνεργάτες βοήθησαν πολλά στελέχη του Κόμματος όπως: Αγγουράκης Γιώργος,
Αξιώτη Μέλπω, Βεάκη Μαριάννα, Ελευθερίου Λευτέρης, Καλοδίκης Περικλής,
Καρύδης Στάθης, Κυτόπουλος Νίκος, Λειβαδά Πόπη, Μαυροειδής Λευτέρης, Χατζής
Δημήτρης κ.ά.
3.A.6. ΟΙ ΠΑΡΑΝΟΜΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΚΕ
Η παράνομη δράση του ΚΚΕ συγκροτεί ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο, που αποτελεί
άφθαστη πηγή ηρωισμού και επαναστατικής διαπαιδαγώγησης. Αυτό το κεφάλαιο
παρά τη σημασία του στον επαναστατικό αγώνα, δεν έγινε δυνατό - και εξαιτίας
αντικειμενικών λόγων - να μελετηθεί στο σύνολό του για πολλές δεκαετίες, μέχρι και
σήμερα.
Οι κομμουνιστές που ανήκαν το 1949 - 1950 στις παράνομες οργανώσεις στην
Ελλάδα - κυρίως στην Αθήνα, στον Πειραιά και στη Θεσσαλονίκη - ήταν ελάχιστοι,
ενώ δεν υπήρχε ενιαίο καθοδηγητικό κέντρο μετά την εξάρθρωση των παράνομων
οργανώσεων Αθήνας-Πειραιά τον Μάρτιο του 1949 και τη σύλληψη μεταξύ όλων
των άλλων του επικεφαλής του παράνομου μηχανισμού Στέργιου Αναστασιάδη, ο
οποίος καταδικάστηκε σε θάνατο και εκτελέστηκε. Τον Αναστασιάδη αντικατέστησε
ο Ν. Πλουμπίδης, ο οποίος όμως καθοδηγούσε στη συνέχεια ένα μέρος των
κομματικών οργανώσεων. Και αυτό, γιατί ο Σταύρος Κασιμάτης (Λευτέρης Σταθάς ή
Ορέστης), υπεύθυνος των ΕΠΟΝιτών, όπως ονομαζόταν η παράνομη οργάνωση της
νεολαίας, επειδή υποπτευόταν τον Πλουμπίδη ως υπεύθυνο για τη σύλληψη του Στ.
373
Αρχείο ΚΚΕ – Έγγραφο 282367, Ρ/Σ «Φ.Α.» 1975/01/13 – Ανακοίνωση για το ρόλο
που διαδραμάτισε ο σταθμός, ως ενημερωτικό μέσο στους δύσκολους καιρούς.

29
8
Αναστασιάδη, είχε αυτονομηθεί από τις Κ.Ο. που καθοδηγούσε ο Πλουμπίδης και
μαζί με άλλα στελέχη της νεολαίας είχαν συγκροτήσει το επονομαζόμενο δεύτερο
καθοδηγητικό κέντρο. Οι υποψίες για τον Πλουμπίδη είχαν φτάσει μέχρι το ΠΓ, με
αποτέλεσμα να τον θέτει κατά διαστήματα σε απομόνωση. Ταυτόχρονα ως άτυπο
καθοδηγητικό κέντρο, κατά κάποιον τρόπο, λειτουργούσε και το κομματικό γραφείο
των φυλακών Αβέρωφ, τα περισσότερα μέλη του οποίου επίσης θεωρούσαν τον
Πλουμπίδη ύποπτο. Η ενιαία καθοδήγηση των Κομματικών Οργανώσεων
αποκαταστάθηκε με τον ερχομό στην Ελλάδα του Νίκου Μπελογιάννη και μέχρι τη
σύλληψή του.
Ταυτόχρονα κυκλοφορούσαν παράνομα ο «Ριζοσπάστης», η «Λεβεντιά», η «Φλόγα»
το «Κρυφό Σχολειό» και άλλα έντυπα. Βεβαίως σημαντικό μέσο στη διαφωτιστική
δουλειά του Κόμματος επιτελούσε και ο Ρ/Σ «Ελεύθερη Ελλάδα» και μετά το 1958
«Η Φωνή της Αλήθειας», όπως ήδη αναφέρθηκε.
Οι δυσκολίες και η πολυπλοκότητα της παρανομίας επέβαλλαν τον επιτυχή
συνδυασμό της νόμιμης και της παράνομης μορφής δράσης.
Ο συνδυασμός της παράνομης – βασικό στοιχείο της οποίας είναι η αποκεντρωμένη
κομματική δράση – με τη νόμιμη δουλειά, σήμαινε αφενός τη συνέχιση της
παρέμβασης των κομματικών δυνάμεων στις μαζικές οργανώσεις αφετέρου το
συνδυασμό της παράνομης διάδοσης των θέσεων του κόμματος με νόμιμες μορφές
διάδοσης (π.χ. στη Βουλή, στον Τύπο κλπ.), προκειμένου να φτάνουν σε όσο το
δυνατό ευρύτερες λαϊκές δυνάμεις. Βέβαια και η νόμιμη δράση είχε τις δικές της
μεγάλες δυσκολίες με δεδομένη την οξυμένη κρατική καταστολή σε βάρος του ΚΚΕ
αλλά και άλλων αγωνιστών. Υπήρξαν περιοχές που και η ΕΔΑ ακόμα δεν μπορούσε
να έχει πολιτική παρουσία.
Και μέσω της νόμιμης δράσης επιδιωκόταν η ισχυροποίηση της παράνομης
κομματικής οργάνωσης, καθώς και η δημιουργία νέων κομματικών οργανώσεων.
Δηλαδή πρόκειται για μια αλληλοτροφοδοτούμενη σχέση, στο πλαίσιο της οποίας οι
κομμουνιστές που δρούσαν στη νομιμότητα είχαν περιθώρια να κάνουν εκτός από
την παράνομη και νόμιμη δουλειά, την οποία οι παράνομοι δεν μπορούσαν, όντας
αναγκασμένοι να κρύβονται. Όλοι πάντως έπρεπε να λειτουργούν με αυστηρά μέτρα
προφύλαξης του κόμματος. Ως προς το τελευταίο, ήταν απαραίτητη και η ύπαρξη
δικτύου πληροφόρησης και από τον κρατικό μηχανισμό.
Στην όλη κομματική δουλιά η παράνομη καθοδήγηση είχε προτεραιότητα απέναντι
στη νόμιμη, η παράνομη καθοδήγηση έφερνε τη γενική και την πρώτη ευθύνη για την
όλη κομματική δουλιά και οργάνωση.
Σημαντική εκπομπή του σταθμού Ελεύθερη Ελλάδα αποτέλεσε το Φροντιστήριο του
Αγωνιστή. Από αυτήν μεταδίδονταν κομματικές αποφάσεις, ανακοινώσεις, σχόλια
και οδηγίες για τη λήψη μέτρων στήριξης της παράνομης και της νόμιμης δουλειάς
και της εξασφάλισης ενιαίας καθοδήγησης374.
374

Η μετάδοση αυτών των εκπομπών άρχισε στις 4 Ιουλίου 1950 και γινόταν τρεις
φορές τη βδομάδα, Τρίτη - Πέμπτη - Σάββατο στις 10.30 το βράδυ. Την ευθύνη του
περιεχομένου των εκπομπών την είχαν στελέχη του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ και αργότερα το
αντίστοιχο τμήμα του Οργανωτικού Γραφείου της ΚΕ του ΚΚΕ.
Στην 3η πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ (23-25 Νοεμβρίου 1952), η εισήγηση στο Γ' θέμα
ανέφερε:
«... Το ΟΓ έχει τα παρακάτω τμήματα: α) Τμήμα «ΦΑ»[...] παρά τις ελλείψεις [...]
βασικά εκπλήρωσε την αποστολή του. Το ΦΑ έδωσε σωστό προσανατολισμό στις Κομματικές
μας Οργανώσεις, τα ξεκομμένα μέλη μας, τους άλλους λαϊκούς αγωνιστές. Επεξεργάστηκε τα
προβλήματα της παράνομης δουλειάς...»[βλ. Αρχείο ΚΚΕ - Η 3η πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ,
έκδ. ΚΕ του ΚΚΕ, σελ 159).
Από τον Ιούλιο του 1953 μέχρι και την αναστολή λειτουργίας του ραδιοφωνικού
σταθμού (Δεκέμβριος 1955) η εκπομπή μεταδιδόταν δυο φορές τη βδομάδα, Τρίτη Σάββατο, το δε περιεχόμενο του Φροντιστηρίου του Αγωνιστή με Απόφαση της 4ης πλατιάς

29
9
Κατά την πρώτη περίοδο της ανασύνταξης των κομματικών δυνάμεων, στελέχη και
μέλη του κόμματος δρούσαν μεμονωμένα, χωρίς να έχουν πάντα σύνδεση με τα
καθοδηγητικά όργανα. Αργότερα, όταν αποκαταστάθηκε κάποιου είδους επαφή,
αποφασίστηκε να παραμένουν οι πιο δραστήριοι αγωνιστές στις παράνομες
κομματικές οργανώσεις. Λίγο αργότερα, όταν δημιουργήθηκε η ΕΔΑ, στα
καθοδηγητικά της όργανα συμμετείχαν στελέχη του ΚΚΕ.
Το καθοδηγητικό έργο αυτών των στελεχών ενισχυόταν είτε με την αποστολή άλλων
στελεχών από το εξωτερικό, είτε με την αξιοποίηση αγωνιστών που έβγαιναν από τις
φυλακές και τις εξορίες.
Τα πρώτα μέτρα για την ανασυγκρότηση των παράνομων κομματικών οργανώσεων
του ΚΚΕ πάρθηκαν από το ΠΓ και την ΚΕ του Κόμματος αμέσως μετά τους πρώτους
μήνες του 1950. Πρακτική έκφραση αυτών των μέτρων αποτέλεσε η αποστολή στην
Ελλάδα των Ν. Μπελογιάννη και Ν. Ακριτίδη.
Η 2η Ολομέλεια της ΚΕ, που συνήλθε στις 10 - 12 Οκτωβρίου 1951 στη Ρουμανία,
ασχολήθηκε με την κατάσταση του λαϊκού κινήματος στην Ελλάδα, καθώς και με
οργανωτικά ζητήματα, που αφορούσαν στη δουλειά των παράνομων κομματικών
οργανώσεων. Στην απόφασή της συναρτούσε την κομματική ανοικοδόμηση και
ανασυγκρότηση με το ζήτημα της ανάπτυξης στελεχών.
Η απόφαση προσδιόρισε τις ιδιότητες των ικανών στελεχών: Γερό κομματικό
χαρακτήρα, πρωτοβουλία και αποφασιστικότητα, αγωνιστική μονολιθικότητα και
αδιαλλαξία, ικανότητα σωστού προσανατολισμού στις περίπλοκες καταστάσεις και
συνθήκες ώστε να μπορούν να χαράζουν σωστή γραμμή, να οργανώνουν σωστά τη
δουλιά, ικανότητα συνδυασμού της νόμιμης με την παράνομη δουλιά, επαναστατική
επαγρύπνηση και αυστηρή προσήλωση στους κανόνες της μπολσεβίκικης
συνωμοτικής δουλιάς, ικανότητα ειλικρινούς και ολοκληρωτικής αυτοκριτικής,
θαρραλέας κομματικής κριτικής προς τα πάνω και προς τα κάτω375.
Από το 1953 μέχρι και τις αρχές του 1954 υπήρξε κάποια βελτίωση στην πορεία
ανασύνταξης των κομματικών δυνάμεων στην Ελλάδα. Δημιουργήθηκε το κλιμάκιο
της ΚΕ του ΚΚΕ, ως καθοδηγητικό κέντρο των παράνομων κομματικών
οργανώσεων.
Τον Απρίλιο του 1954 συνήλθε στο εξωτερικό η ΚΕ του ΚΚΕ, στην οποία
παρουσιάστηκε έκθεση του Γιώργη Βοντίτσιου (Γούσια), μέλους του ΠΓ, για τη
δουλειά του κλιμακίου της ΚΕ και τα προβλήματα και τα καθήκοντα των
οργανώσεων του ΚΚΕ στην Αθήνα, στον Πειραιά και σε ολόκληρη τη χώρα.
Διατυπώθηκε σχετική απόφαση, με τίτλο «Το ΚΚΕ προς νέους αγώνες και επιτυχίες,
για το καλό του λαού και του τόπου».
Η απόφαση της ΚΕ εφιστούσε την προσοχή των μελών και οπαδών του Κόμματος
στην «…Πιο μαζική στρατολογία στο κόμμα με πιο αυστηρή εφαρμογή των
κομματικών κανόνων [...]. Πιο στενή, αδιάρρηχτη σύνδεση με το λαό… τις ένοπλες
δυνάμεις», ενώ υπογράμμιζε την ανάγκη για «... απόλυτα αποσυγκεντρωτικό χτίσιμο
του παράνομου κομματικού μηχανισμού» και να στρέψουν οι κομμουνιστές «την
κύρια προσοχή τους στα συνδικάτα και στις μαζικές οργανώσεις, στις πόλεις και στα
χωριά»376.

Ολομέλειας (Δεκέμβριος 1953) διευρύνθηκε με θέματα μορφωτικού περιεχομένου: «Να
βοηθήσουμε τα μέλη και ιδιαίτερα τα στελέχη του κόμματος που δουλεύουν κάτω από
παράνομες συνθήκες ν' ανεβάσουν το μορφωτικό τους επίπεδο [...] προς αυτή την κατεύθυνση
μπορεί να βοηθήσει και το "Φ.Α."...». [βλ. Το ΚΚΕ - Επίσημα Κείμενα, τομ. 7ος, έκδ.
Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, 1995, σελ. 387-388].
375
Το ΚΚΕ, «Επίσημα κείμενα», τόμος 7ος , σελ. 201-202.
376
Το ΚΚΕ, «Επίσημα Κείμενα», τόμος 7ος, 1949 -1955, σελ. 395, 396, 397.

30
0
Η απόφαση υπογράμμιζε: «…Η ΚΕ του ΚΚΕ καταδικάζει όλους εκείνους που… για
να προφυλάξουν τον εαυτούλη τους, αποφεύγουν με διάφορα προσχήματα και
δικαιολογίες, να τεθούν κάτω από τη μια και αδιαίρετη κομματική πειθαρχία ...»377.
Η απόφαση της ΚΕ επιδίωκε να ενισχύσει την αυτοτελή οργανωτική σχέση και
καθοδήγηση του κόμματος προς τα μέλη και στελέχη, σε συνθήκες δράσης τους με
συνεργαζόμενες δυνάμεις στην ΕΔΑ.
3.A.7. Η ΠΑΛΗ ΓΙΑ ΤΗ ΝΟΜΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΚΕ,
ΤΟ ΣΤΑΜΑΤΗΜΑ ΤΩΝ ΕΚΤΕΛΕΣΕΩΝ
ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ
ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΩΝ
Η νομιμοποίηση του ΚΚΕ τέθηκε εξ αντικειμένου επί τάπητος από τις αρχές της
δεκαετίας του 1950, ως απαραίτητο χαρακτηριστικό ενός στοιχειωδώς
εκδημοκρατισμένου αστικού πολιτικού συστήματος. Ωστόσο, η πάλη που
αναπτύχθηκε ήταν πολύ κάτω από τις απαιτήσεις.
Εκείνο το διάστημα, αλλά και αργότερα, στις αστικές πολιτικές δυνάμεις υπήρχαν
διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς την τακτική απέναντι στο ΚΚΕ. Ένα ισχυρό
τμήμα τους θεωρούσε εκ των ων ουκ άνευ τον αντικομμουνισμό του
«κονσερβοκουτιού» και της συνέχισης των εκτελέσεων και άλλων διώξεων, ενώ
χαρακτήριζε ως «συνοδοιπορία» ακόμα και την εκλογική συνεργασία με την ΕΔΑ,
που σε διάφορες φάσεις είχαν πραγματοποιήσει κόμματα του «κεντρώου σοσιαλδημοκρατικού» χώρου.
Ένα άλλο τμήμα των αστικών πολιτικών δυνάμεων τασσόταν υπέρ της
νομιμοποίησης του ΚΚΕ, όπως για παράδειγμα αυτό που εκφράστηκε από την
εφημερίδα «ΤΟ ΒΗΜΑ» της 5ης Φεβρουαρίου 1952:
«…το πρόβλημα δεν θα λυθεί με το να τεθεί εκτός νόμου η άκρα Αριστερά. Από
αυτάς τας σκέψεις και όχι από προσήλωσιν εις αφελείς ή πονηρούς δογματισμούς
περί … υποχρεώσεων της Δημοκρατίας φθάνει κανείς εις αυτό το συμπέρασμα… Θα
επιτευχθούν πολύ θετικώτερα αποτελέσματα από τον ασύνετον γενικόν διωγμόν και
την παραπομπήν της συνωμοσίας εις το σκότος που είναι το κλίμα της. Επιβάλλεται
δηλαδή να τεθεί ο κομμουνισμός όχι εκτός νόμου, αλλά εντός νόμου».
Τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ δεν την απέρριπταν ούτε ο Ν. Πλαστήρας ούτε ο Εμμ.
Μπακλατζής, εφόσον το ΚΚΕ δεχόταν να τηρεί τους νόμους του κράτους!
Στη διαφοροποιημένη τακτική αστικών δυνάμεων εντασσόταν και η πίεση για τη
διαμόρφωση ενός «εθνικού ΚΚΕ», δηλαδή ενός ΚΚΕ που θα απεμπολούσε την
επαναστατική αρχή του προλεταριακού διεθνισμού, καθώς και την ηρωική ιστορία
του, την οποία ο ταξικός αντίπαλος χαρακτήριζε ως «κατασκοπία» προς όφελος ξένης
δύναμης, της ΕΣΣΔ. Σε αυτή την επιδίωξη συμμετείχαν τόσο μηχανισμοί της
ελληνικής Ασφάλειας, όσο και υπηρεσίες του διεθνούς ιμπεριαλισμού, καθώς και η
γιουγκοσλαβική πρεσβεία. Σε αυτό το πλαίσιο πιέσεων μετάλλαξης του ΚΚΕ
επιχειρήθηκε και η χρησιμοποίηση της ΕΔΑ, άλλοτε με απειλές διάλυσής της, αν δεν
έκοβε τους δεσμούς της με το ΚΚΕ, άλλοτε με θετικές δημόσιες τοποθετήσεις για το
ρόλο της.
Από τα θέματα που εκείνα τα χρόνια βρίσκονταν στο κέντρο της προσοχής του
λαϊκού κινήματος ήταν η πάλη κατά των εκτελέσεων και για την απελευθέρωση των
πολιτικών κρατουμένων. Αποτελεί και αυτή μία ακόμα ηρωική σελίδα της πάλης του
παράνομου ΚΚΕ, των συνεργαζόμενων μαζί του, γενικότερα του λαϊκού κινήματος.
Αυτός ο ηρωικός αγώνας διεξαγόταν ταυτόχρονα μέσα στις φυλακές και στους
τόπους εξορίας και έξω από αυτούς, με ποικίλες μορφές πάλης: Απεργίες πείνας (από
τις πιο χαρακτηριστικές η κήρυξη απεργίας πείνας το 1958 των δεσμωτών όλων των
377

Το ΚΚΕ, «Επίσημα Κείμενα», τόμος 7ος, 1949 -1955, σελ. 401.

30
1
φυλακών και του Αη Στράτη), διαδηλώσεις, συγκέντρωση υπογραφών, νομική και
δικαστική υποστήριξη, οικονομική και άλλη βοήθεια προς τους κρατούμενους
αγωνιστές, διαβήματα προς τις κυβερνητικές αρχές και σε διεθνείς οργανισμούς,
διεθνιστική αλληλεγγύη, ψηφίσματα κ.ά.
Στις 27 Απριλίου 1950 η ΚΕ του ΚΚΕ με προκήρυξή της κάλεσε την εργατική τάξη
και το λαό να αγωνιστούν για την κατάργηση της Μακρονήσου και των άλλων τόπων
μαρτυρίου και για γενική αμνηστία.
Την Πρωτομαγιά του 1950 πραγματοποιήθηκε συγκέντρωση στο σκοπευτήριο της
Καισαριανής, με κύριο αίτημα τη γενική αμνηστία.
Στην ιστορία της λαϊκής πάλης για να ματαιωθούν εκτελέσεις πολιτικών
κρατουμένων, συγκαταλέγεται και η πάλη για τη σωτηρία 8 κομμουνιστών
καταδικασμένων σε θάνατο, που κρατούνταν στις φυλακές Αβέρωφ. Ήταν 12
Σεπτεμβρίου του 1951. Την ώρα που έπαιρναν τους 8 για να τους οδηγήσουν στο
εκτελεστικό απόσπασμα, οι πολιτικοί κρατούμενοι ξεσηκώθηκαν και από τα
παράθυρα των φυλακών κάλεσαν το λαό της Αθήνας να εμποδίσει την εκτέλεση. Σε
ελάχιστο χρόνο συγκεντρώθηκε πλήθος κόσμου έξω από τις φυλακές, που ένωσαν τις
φωνές τους με τις φωνές των ξεσηκωμένων πολιτικών κρατουμένων. Η εκτέλεση
ματαιώθηκε. Οι 8 πολιτικοί κρατούμενοι ήταν: Παντελής Κιουρτσής, Τάκης
Μεταξωτός, Βασίλης Παπαγιαννόπουλος, Σπύρος Αντύπας, Ι. Ίσαρης, Γ. Μαρτίνος,
Δ. Τρυφερούλης και Δ. Καβαλιεράτος.
Ένα μήνα αργότερα, στις 8 Οκτωβρίου, οι Αντώνης Αμπατιέλος, Μανώλης Γλέζος
και Μάνθος Τσιμπουκίδης κήρυξαν απεργία πείνας απαιτώντας την αποφυλάκισή
τους. Σε υποστήριξη του ίδιου αιτήματος κήρυξαν απεργία πείνας και οι κρατούμενοι
στις φυλακές Αβέρωφ.
Διαμαρτυρίες για την άμεση απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων
εκφράστηκαν και με ψηφίσματα πολλών δημοτικών συμβουλίων.
Η πιο σημαντική ήταν η διεθνής κινητοποίηση για τη σωτηρία του Ν. Μπελογιάννη
και των εφτά καταδικασμένων μαζί του σε θάνατο στη δεύτερη δίκη. Επιστημονικοί
και καλλιτεχνικοί φορείς από όλο τον κόσμο, κόμματα και προσωπικότητες του
πολιτικού κόσμου, διαπρεπείς επιστήμονες, λογοτέχνες και ποιητές, συνδικαλιστικές,
γυναικείες και νεολαιίστικες οργανώσεις, ακόμα και ιερωμένοι, ύψωσαν φωνή
διαμαρτυρίας για να ματαιωθεί το έγκλημα.
Τον Οκτώβριο του 1950 δημιουργήθηκε η «Πανελλήνια Ένωση Οικογενειών
Πολιτικών Εξορίστων - Φυλακισμένων» (ΠΕΟΠΕΦ). Το σωματείο έκλεισε το 1952
με ειδική απόφαση του Πρωτοδικείου Αθηνών. Πρώτη πρόεδρος της ΠΕΟΠΕΦ
υπήρξε η Ασημίνα Αμπατιέλου και γραμματέας η Μαρία Μουρατίδου. Πρόεδροι της
ΠΕΟΠΕΦ διετέλεσαν επίσης η Βασιλική Μαντζακοπούλου και η Κατερίνα
Προβελέγγιου. Η ΠΕΟΠΕΦ αποτελούνταν μόνο από γυναίκες και μητέρες
φυλακισμένων και εξορίστων.
Η ΠΕΟΠΕΦ συγκέντρωνε χρήματα και δέματα για τους κρατούμενους και έκανε
σχετικές καμπάνιες ιδίως τα Χριστούγεννα και το Πάσχα για το «Δέμα του
Δεσμώτη». Οργάνωνε γιορτές για τα παιδιά των πολιτικών κρατουμένων και
απευθυνόταν σε βουλευτές με υπομνήματα, ζητώντας τη συμπαράστασή τους, ενώ
συγκέντρωνε και υπογραφές για την απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων.
Με αφορμή μεγάλες δίκες κρατουμένων η ΠΕΟΠΕΦ απευθύνθηκε σε διεθνείς
οργανώσεις, σε παράγοντες και στον ΟΗΕ με αίτημα να σταματήσουν οι εκτελέσεις.
Αργότερα, το 1958, δημιουργήθηκε ο «Αθηναϊκός Σύλλογος Οικογενειών Πολιτικών
Εξορίστων και Φυλακισμένων» (ΑΣΟΠΕΦ). Βασικό ρόλο στη δημιουργία και στη
δράση του έπαιξε η Μαρία Κυριακίδου.
Στην πολιτική των αστικών δυνάμεων εκφράστηκαν διαφοροποιήσεις και στο θέμα
της «ειρήνευσης και του εκδημοκρατισμού της χώρας». Στο επίκεντρο βρέθηκε η

30
2
κατάργηση του στρατοπέδου της Μακρονήσου, που ο πρωθυπουργός Ν. Πλαστήρας
εξάγγειλε στις 6 Μαΐου 1950.
Τελικά ο κυβερνητικός συνασπισμός, που συγκροτούσε την κυβέρνηση Πλαστήρα,
δεν ανταποκρίθηκε στις υποσχέσεις του για ορισμένη αμνηστεία και για κάποια
εξομάλυνση της πολιτικής κατάστασης. Αντίθετα, η κυβέρνησή του αποδείχθηκε
κυβέρνηση δικών για κατασκοπεία, θανατικών καταδικών και εκτελέσεων.
Στην εξαγγελία για τη Μακρόνησο περιεχόταν και η παρακάτω εξαίρεση: Ότι δεν θα
απελευθερώνονταν όσοι κρατούμενοι Μακρονησιώτες κρίνονταν επικίνδυνοι για τη
δημόσια ασφάλεια. Αυτοί θα μεταφέρονταν σε τόπους εξορίας.
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση του Πλαστήρα αποτελούσε σαφή υπαναχώρηση από
προηγούμενη, με την οποία τασσόταν υπέρ της κατάργησης γενικά των εκτοπίσεων.
Η υπαναχώρηση οφειλόταν και σε πιέσεις που ασκούσε ο αντιπρόεδρος της
κυβέρνησης Γ. Παπανδρέου και πολιτικές δυνάμεις της «Δεξιάς», που θεωρούσαν
παραχώρηση προς τον κομμουνισμό κάθε μέτρο «επιείκειας» και «λήθης». Στις 5
Ιουνίου 1950 άρχισε στο Τριμελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών η δίκη των υπευθύνων
της εφημερίδας «Μάχη», του Σοσιαλιστικού Κόμματος Ένωσης Λαϊκής Δημοκρατίας
(ΣΚΕΛΔ), επειδή τάχθηκε υπέρ της κατάργησης της Μακρονήσου.
Ο Πλαστήρας έβλεπε ως εξής το μέτρο της κατάργησης της Μακρονήσου: «Οι
κομμουνισταί αποκόπτουν τους δεσμούς τους με το Κόμμα τους. Και 30% από
αυτούς να κερδίσουμε, θα είναι μέγιστον δια το εθνικόν μέλλον»378.
Ο Πλαστήρας υποσχέθηκε και μετά τις εκλογές του 1951 μέτρα ειρήνευσης.
Το είδος αυτών των μέτρων ειρήνευσης φανερώνεται από τον τρόπο προώθησής τους
στη Βουλή τον Μάρτιο του 1952. Συγκεκριμένα, ο κυβερνητικός εισηγητής Αριστ.
Φωτήλας, αφού έσπευσε να αποδεχθεί ότι το σχετικό νομοσχέδιο «είχε προσκρούσει
εις την λίαν δικαιολογημένην αγανάκτησιν των παθόντων παρά του συμμοριτισμού,
καθώς και εις το γιγαντωθέν αίσθημα εκδικήσεως κατ’ εκείνων, οίτινες εβασάνισαν
τον ελληνικόν λαόν», προσπάθησε στη συνέχεια να το στηρίξει με το εξωφρενικό
επιχείρημα, ότι στην πραγματικότητα… οι κομμουνιστές «εις το δικαστήριον
προεκάλουν επίτηδες, δια να μην έχουν απαλλακτικάς αποφάσεις, προκειμένου να
συντηρήται η αναταραχή και η ανωμαλία»379!
Τελικά οι 4.700 κρατούμενοι στη Μακρόνησο μεταφέρθηκαν στον Αη Στράτη τον
Ιούλιο του 1950.
Στις 18 Απριλίου 1952 υπογράφτηκε από το βασιλιά Παύλο ο νόμος «περί μέτρων
ειρηνεύσεως» και άρχισε η απόλυση κρατουμένων. Η συζήτηση του σχετικού
νομοσχεδίου είχε ξεκινήσει στη Βουλή την 1 Απριλίου, αμέσως μετά την εκτέλεση
του Μπελογιάννη και των Μπάτση, Αργυριάδη, Καλούμενου. Σε αυτή τη συζήτηση
τάχθηκε υπέρ της χορήγησης αμνηστίας και της κατάργησης της θανατικής ποινής
και ο Κ. Τσαλδάρης, αρχηγός του «Λαϊκού Κόμματος».

378
Εφημερίδα «ΤΟ ΒΗΜΑ», 2 Ιουνίου 1950.
379
Αγόρευσις Αριστ. Φωτήλα επί του νομοσχεδίου περί μέτρων ειρηνεύσεως. Αθήναι,
χ.χ. σελ. 4 και 9.

30
3
Στις 17 Ιουλίου 1955 απέδρασαν από τις φυλακές Βούρλων 27 στελέχη του ΚΚΕ380.
Οι 21 από τους 27 ήσαν υπόδικοι για κατασκοπεία από το 1954 και οι υπόλοιποι 6
ήσαν καταδικασμένοι από την εποχή της ένοπλης πάλης 1946-1949. Μόνο ένας από
τους 27 δραπέτες, ο Σταύρος Σιδέρης, συνελήφθη αμέσως από την Ασφάλεια. Οι
δραπέτες επικηρύχθηκαν με διάφορα ποσά. Οι περισσότεροι έπεσαν πάλι στα χέρια
της αστυνομίας μετά από 2 χρόνια και φυλακίστηκαν, ενώ επτά διέφυγαν στο
εξωτερικό.
Η απόδραση προετοιμάστηκε δίχως να υπάρχει προηγούμενη έγκριση της ΚΕ του
κόμματος, κάτι που ήταν απαραίτητο για κάθε απόδραση. Το κλιμάκιο του ΚΚΕ
ενημερώθηκε για την απόδραση λίγο προτού να πραγματοποιηθεί. Έκανε ο,τι
μπορούσε για να βοηθήσει τους δραπέτες.
3.A.8. ΟΙ ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ Η ΠΑΛΗ ΤΟΥ ΚΚΕ
ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ
Στην πάλη του ΚΚΕ για την ανάπτυξη του αντιπολεμικού κινήματος εκφράζονταν η
πεποίθηση και οι θέσεις που είχε διαμορφώσει η Κεντρική Επιτροπή του, ότι,
ταυτόχρονα με τον πόλεμο στην Κορέα, ο ιμπεριαλιστικός σχεδιασμός περιλάμβανε
και τα Βαλκάνια ως έναν από τους πιθανούς χώρους εξαπόλυσης του πολέμου κατά
της Αλβανίας και της Βουλγαρίας, με κύριο στόχο βεβαίως τη Σοβιετική Ένωση.
Σε αυτή τη βάση οι στόχοι πάλης του ΚΚΕ εναντίον του πολέμου περιλάμβαναν την
υπεράσπιση της φιλειρηνικής πολιτικής της Σοβιετικής Ένωσης. Ωστόσο, ορισμένες
θέσεις και ενέργειες του ΠΓ και της ΚΕ του ΚΚΕ προκάλεσαν διαφωνίες εκ μέρους
του ΠΚΚ(μπ), του ΚΚ Βουλγαρίας και του Κόμματος Εργασίας Αλβανίας.
Ως προς αυτό είναι χαρακτηριστική η τοποθέτηση του Ν. Ζαχαριάδη:
«Η επιμονή του σ. Σ381. στο τόνισμα της σημασίας της πάλης για την ειρήνη πρέπει
εμάς να μας κάνει ακόμα πιο προσεχτικούς στην πολιτική μας κατά του πολέμου.
Εκείνο που πρέπει ν’ αποφεύγουμε είναι η παραπανίσια όξυνση γύρω από ζητήματα
που ίσως από εσωτερική πλευρά να εξυπηρετούν μια ορισμένη πολιτική

380
Οι 27 δραπέτες από τις φυλακές των Βούρλων είναι οι εξής: Μπαρτζώκας Ανδρέας,
Χατζηπέτρος Γιώργος, Γεωργούλιας Αριστοτέλης, Βαρδινογιάννης Βαρδής, Καλατζής
Χαράλαμπος, Λιναρδάτος Κων., Βεναργής Γάστων, Μαριανθόπουλος Δημήτρης,
Κολοκοτρώνης Μιχάλης, Ροδάκης Περικλής, Δουκάκης Βασίλης, Φίλης Κώστας, Κάτρης
Βασίλης, Τσακίρης Κυριάκος, Πανουσόπουλος Δημήτρης, Βελής Ανδρέας, Καράς Σταύρος,
Σωτηρόπουλος Σωτήρης, Σιδέρης Σταύρος, Τζεφρώνης Λεωνίδας, Κάσσιος Στέλιος,
Παπαλεξίου Αλέξης, Παπούλιας Αλέξης, Γεωργίου Γιώργος, Κιουρτσής Παντελής, Λογαράς
Αλέκος, Κόκλας Ζήσιμος.
Οι κρατούμενοι πραγματοποίησαν την απόδραση ανοίγοντας σήραγγα 17,5 μέτρων
κάτω από το δρόμο. Από εκεί, βγήκαν στα λουτρά ενός εργοστασίου, κοντά στη φυλακή. Η
κυβέρνηση κινητοποίησε την Ασφάλεια σε ολόκληρη την Αττική και προχώρησε σε
συλλήψεις και εκτοπίσεις αγωνιστών, ενώ στις φυλακές πήρε δρακόντεια μέτρα.
Η κυβέρνηση επικήρυξε ως «ληστές» τους 26 που διέφυγαν. Η αμοιβή που καθόριζε
για το φόνο των 5 κυριοτέρων στελεχών ήταν 30.000 δραχμές και για την αποτελεσματική
τους κατάδειξη 15.000 δραχμές. Οι αμοιβές για τους υπόλοιπους κλιμακώνονταν από 20.000
σε 10.000 δραχμές για το φόνο και από 10.000 σε 5.000 δραχμές για την κατάδειξη
(«ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ», 24 Ιουλίου 1955).
Ένας από τους δραπέτες, ο Γιώργος Γεωργίου, δολοφονήθηκε τον Απρίλιο 1957,
στην Ασφάλεια Αλεξανδρούπολης. Η αστυνομία ανακοίνωσε ότι ο Γεωργίου έπεσε «εις
ενέδραν περιπόλου της της χωροφυλακής εις την δασώδη περιοχήν του Σουφλίου και εφονεύθη,
καθ’ ην στιγμήν επεχείρει να διαβεί την ελληνοβουλγαρικήν μεθόριον» (Εφημερίδα Ελευθερία,
16 Απριλίου 1957).
381
Σημείωση Δοκιμίου: Σουσλόφ.

30
4
σκοπιμότητα, μα που όταν τα τοποθετούμε πιο γενικά βλέπουμε ότι προκαλούν
αναταραχές και νευρικότητες, που βλάφτουν το κίνημά μας και γενικά και τοπικά»382.
Οι θέσεις του ΚΚΕ που οδήγησαν σε προστριβές με τα παραπάνω κόμματα
αφορούσαν στα παρακάτω θέματα:
Το σύνθημα τα «όπλα αντίστροφα». Αυτό το σύνθημα προβλήθηκε από το ΚΚΕ ως
σύνθημα ζύμωσης και δράσης. Το πρώτο αφορούσε στην περίπτωση που
εκδηλωνόταν ιμπεριαλιστικός πόλεμος, οπότε καλούνταν στρατιώτες και αξιωματικοί
του ελληνικού στρατού να στρέψουν τα όπλα εναντίον της ηγεσίας τους. Το δεύτερο
αφορούσε το ελληνικό εκστρατευτικό σώμα κατά της Κορέας, για το οποίο το ΠΓ του
ΚΚΕ εκτιμούσε ότι ήδη είχε εκδηλωθεί στάση στρατιωτών, ελλήνων και τούρκων,
που αποστέλλονταν στην Κορέα.
Το ιμπεριαλιστικό σχέδιο «Αστραπή», που αφορούσε επίθεση κατά της Αλβανίας.
Αυτό το σχέδιο καταγγέλθηκε από το ρ/σ Ελεύθερη Ελλάδα, δίχως προηγούμενη
συνεννόηση με το Κόμμα Εργασίας Αλβανίας, γεγονός που οδήγησε την ηγεσία του
ΚΕΑ να διαμαρτυρηθεί στο ΠΚΚ (μπ.). Για το σχέδιο «Αστραπή» ο Ν. Ζαχαριάδης
είπε στη συνεδρίαση του ΠΓ (21 Αυγούστου 1951), κατά τη συζήτηση της έκθεσης
της αντιπροσωπείας του ΚΚΕ για τη συζήτηση που είχε στη Μόσχα με
αντιπροσωπεία του ΠΚΚ (μπ.):
«…Τη μέρα που πρωτομιλήσαμε για την “Αστραπή” απ’ το σταθμό το γνωρίσαμε με
ένα τηλ/μα στους αλβανούς συντρόφους. Δεν μας απάντησαν τίποτα. Υποστηρίχθηκε
εδώ ότι θα έπρεπε πριν το δώσουμε να περιμένουμε τη γνώμη των σ. αλβανών. Η
πείρα μας λέει ότι απάντηση δεν θα’ χαμε (…) με την ενέργεια μας αυτή
ανακατώσαμε τα μοναρχοφασιστικά και ιμπεριαλιστικά σχέδια και συντελέσαμε σε
πολύ σημαντικό βαθμό να ματαιωθούν τα σχέδια αυτά στα πλαίσια που καθόριζε η
“Αστραπή”. (…) Η πράξη μας εκείνη ήταν βασικά σωστή. Θα’ ταν παράλογο να
υποστηριχθεί ότι η πράξη μας εκείνη δημιούργησε ανησυχίες στους αλβανούς
συντρόφους και ότι οι δηλώσεις του Παπάγου στα Γιάννενα, ότι οι διαφορές με την
Αλβανία θα λυθούν διπλωματικά έπρεπε να επιδράσουν καθησυχαστικά. (…) Το
γεγονός όμως ότι οι αλβανοί σύντροφοι παραπονέθηκαν στην ΚΕ του ΠΚΚ (μπ.),
έστω και χωρίς να πουν σε μας τίποτε όταν τους ειδοποιήσαμε οπότε το “κακό” θα
μπορούσε έγκαιρα να διορθωθεί, πρέπει σε ανάλογες περιπτώσεις να μας κάνει
νάμαστε πιο προσεχτικοί»383.
Διαφορετικές εκτιμήσεις για τον κίνδυνο ιμπεριαλιστικής επίθεσης κατά της
Αλβανίας υπήρχαν και στα στελέχη του ΚΚΕ. Μάλιστα ο Γ. Ερυθριάδης και ο Δ.
Βλαντάς εκτιμούσαν ότι είναι πιθανό η πληροφορία που είχε δοθεί στο ΚΚΕ για την
«Αστραπή», να ήταν παγίδα.
Ο Ζαχαριάδης θεωρούσε βέβαιο το ενδεχόμενο ιμπεριαλιστικής επίθεσης κατά της
Αλβανίας. Μάλιστα η αντιπροσωπεία του ΚΚΕ στη Μόσχα είχε επαναλάβει τη θέση
του ΠΓ να ενταχθεί στον αλβανικό στρατό δύναμη του ΔΣΕ, ώστε να δράσει σε
περίπτωση επίθεσης κατά της Αλβανίας.
Η συνέχιση της δράσης των ανταρτοομάδων, για τις οποίες αντιρρήσεις ως προς τη
συνέχιση της ύπαρξής τους φαίνεται σαφώς ότι είχε το ΠΚΚ (μπ.), καθώς και τα
κόμματα της Αλβανίας και της Βουλγαρίας, που δεν επιθυμούσαν πια να
διευκολύνουν τη δράση τους. Θεωρούσαν ότι η δράση των ανταρτοομάδων όξυνε τις
σχέσεις τους με την ελληνική κυβέρνηση και ότι έδινε προσχήματα που αξιοποιούσε
η ιμπεριαλιστική πλευρά.
Στην παραπάνω αναφερόμενη συνεδρίαση του ΠΓ ο Ζαχαριάδης υποστήριξε:
382
Αρχείο ΚΚΕ – Έγγραφο 457839, Συνεδρίαση ΠΓ ΚΕ ΚΚΕ 21/8/1951 πάνω στην
έκθεση αντ/πείας για την πάλη μας ενάντια στον πόλεμο και Αστραπή, για την ειρήνη.
383
Αρχείο ΚΚΕ – Έγγραφο 457839, Συνεδρίαση ΠΓ ΚΕ ΚΚΕ 21/8/1951 πάνω στην
έκθεση αντ/πείας για την πάλη μας ενάντια στον πόλεμο και Αστραπή, για την ειρήνη.

30
5
«Εκείνο που πρέπει να προσέξουμε ιδιαίτερα είναι να πάρουμε όλα τα μέτρα ώστε οι
ομάδες μας στην Κ. και Α. Μακεδονία και στη Θράκη να μη γίνονται αφορμές για
προκλήσεις ενάντια στη ΛΔ της Βουλγαρίας. (…) Κατά τα άλλα νομίζω ότι θάταν
λάθος πολιτικό αν βγαίναμε εμείς σήμερα με απόφαση του ΠΓ να διαλύσουμε, όπως
προτείνει ο Μήτσος, τις ανταρτοομάδες μας. Εμείς εξηγήσαμε γιατί κρατάμε τις
ομάδες μας. Προϋποθέσεις πολιτικές για μια τέτοια πράξη μας δεν υπάρχουν στην
Ελλάδα ούτε θα δημιουργηθούν στο προσεχές μέλλον. Η πολιτική μας θέση για τις
ανταρτοομάδες με την υποχώρησή μας ήταν σωστή και καθαρή. Υποχώρηση από
αυτή σήμερα θα ήταν λάθος γιατί θάταν αδικαιολόγητη απ’ την κατάσταση, τάση
προς συμβιβασμό»384.
Το 1951 επιχειρήθηκε από το ΠΓ του ΚΚΕ η επεξεργασία της θέσης για την πολιτική
της «ουδετερότητας» της Ελλάδας. Αυτή η θέση επικρίθηκε από το ΠΚΚ (μπ.) ως
τροτσκιστική. Σχετικά με αυτό το θέμα ο Ζαχαριάδης είπε στη συνεδρίαση του ΠΓ
(21 Αυγούστου 1951), μετά τις συζητήσεις που είχε αντιπροσωπεία του ΚΚΕ στη
Μόσχα με τον Μ. Σουσλόφ:
«Αν ουδετερότητα σημαίνει να σταματήσουμε ή και να μειώσουμε εμείς την πάλη
μας για την ειρήνη, το ξεσκέπασμα της αμερικανοκρατίας, του μοναρχοφασισμού και
των πολεμικών σχεδίων και προετοιμασιών του, τότε θα κάναμε βασικό ασυγχώρητο
λάθος. Αν με την ουδετερότητα καταφέρναμε, χωρίς να σταματήσουμε ούτε λεφτό
την πάλη μας για την ειρήνη και το ξεσκέπασμα της αμερικανοκρατίας, να
απομονώσουμε πιο πολύ τους αμερικάνους, να τους αποσπάσουμε ή το λιγότερο να
ουδετεροποιήσουμε και άλλα στρώματα που τους ακολουθούν, τότε η τέτοια
ουδετεροποίηση θα ’ταν σωστή εφαρμογή στη συγκεκριμένη στιγμή και περίπτωση
της λενινιστικής – σταλινικής θέσης και ουδετεροποίηση των ασταθών και
ταλαντευόμενων στρωμάτων όταν δεν μπορούμε να τα πάρουμε με το μέρος μας»385.
Η απόφαση της 2ης Ολομέλεια της ΚΕ (1951) ανέφερε σχετικά με αυτό το θέμα:
«Συνεργαζόμαστε (…) και ακόμα με όσους πιστεύουν ότι η ’’ελληνική
ουδετερότητα’’, με την απομάκρυνση των αμερικάνων από την Ελλάδα, θα την
εξασφαλίσει από τον πόλεμο και την ισοπέδωση…»386.
Παράλληλα το ΚΚΕ επιδίωκε την ανάπτυξη του μαζικού φιλειρηνικού κινήματος
στην Ελλάδα.
Τον Μάιο του 1950 σχηματίστηκαν οι πρώτες επιτροπές ειρήνης σε συνοικίες της
Αθήνας, του Πειραιά και σε ορισμένα εργοστάσια. Τον ίδιο μήνα συγκροτήθηκε η
Πανελλαδική Επιτροπή των Οπαδών της Ειρήνης.
Στις αρχές Μαΐου 1950 δημιουργήθηκε το «Φιλειρηνικό Μέτωπο Νέων», ενώ άρχισε
η συγκέντρωση υπογραφών κάτω από την «έκκληση της Στοκχόλμης» για την
κατάργηση των ατομικών πυραύλων.
Μέσα στο 1950 υπέγραψαν την «έκκληση της Στοκχόλμης» 62.809 άτομα. Ανάμεσά
της πολλοί διανοούμενοι, όπως ο Απόστολος Μελαχροινός, ο Κοσμάς Πολίτης, ο
Γιάννης Κορδάτος, ο Νικηφόρος Βρεττάκος, ο Μάρκος Αυγέρης, η Ρίτα Μπούμη Παπά και άλλοι.
Η έκκληση της Στοκχόλμης έλεγε ανάμεσα σε άλλα: «ΑΠΑΙΤΟΥΜΕ την απόλυτη
απαγόρευση του ατομικού όπλου φοβερής μαζικής εξόντωσης για τους λαούς.
ΑΠΑΙΤΟΥΜΕ τη δημιουργία ενός αποτελεσματικού διεθνούς ελέγχου που θα
εξασφαλίζει την εφαρμογή αυτού του μέτρου απαγόρευσης. (…) ΠΙΣΤΕΥΟΥΜΕ πως
η κυβέρνηση, που πρώτη θα χρησιμοποιούσε τα ατομικά όπλα ενάντια σε
οποιανδήποτε χώρα, θα διέπραττε ένα έγκλημα ενάντια στην ανθρωπότητα και γι’
αυτό θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί σαν εγκληματίας πολέμου. ΚΑΛΟΥΜΕ όλους
384
Αρχείο ΚΚΕ – Έγγραφο 457839, Συνεδρίαση ΠΓ ΚΕ ΚΚΕ 21/8/1951 πάνω στην
έκθεση αντ/πείας για την πάλη μας ενάντια στον πόλεμο και Αστραπή, για την ειρήνη.
385
Αρχείο ΚΚΕ – Έγγραφο 457839.
386
ΤΟ ΚΚΕ – ΕΠΙΣΗΜΑ ΚΕΙΜΕΝΑ, τ. 7ος, σελ. 197, εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή

30
6
τους καλοπροαίρετους ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο να υπογράψουν αυτή την
έκκληση».
Με την κατηγορία της οργάνωσης του «κατασκοπευτικού» «Δημοκρατικού
Φιλειρηνικού Μετώπου Νέων» στη Θεσσαλονίκη και για τη συγκέντρωση
υπογραφών κάτω από την «έκκληση της Στοκχόλμης» εκτελέστηκε στις 5 Μαρτίου
1951, πίσω από τις φυλακές Γεντί - Κουλέ, ο κομμουνιστής Νίκος Νικηφορίδης.
Μαζί με τον Νικηφορίδη εκτέλεσαν και τους συντρόφους του Θεόδωρο Ορφανίδη,
Μόσχο Στογιάννη, Κώστα Σπρίντζο, Μήτσο Κωνσταντίνου, Μπάμπη Παπαδόπουλο
και Ρήγα Παραθυρά, που είχαν καταδικαστεί σε θάνατο σε άλλη δίκη, η οποία
αφορούσε στη δράση του ΔΣΕ Χαλκιδικής. Ο Ρήγας Παραθυράς ήταν
κατηγορούμενος και για τη συγκέντρωση υπογραφών κάτω από την «Έκκληση της
Στοκχόλμης».
Κινητοποιήσεις υπέρ της ειρήνης πραγματοποιήθηκαν και στα χρόνια που
ακολούθησαν. Η ανάπτυξη των φιλειρηνικών αγώνων οδήγησε στη δημιουργία της
πρώτης πανελλαδικά οργανωμένης κίνησης ειρήνης, της Ελληνικής Επιτροπής για τη
Διεθνή Ύφεση και Ειρήνη (ΕΕΔΥΕ).
Στις 15 Μαΐου του 1955 δημοσιεύτηκε η Έκκληση υπέρ της Ειρήνης που υπέγραψαν
77 προσωπικότητες της δημόσιας ζωής, ανάμεσα σε άλλους ο ακαδημαϊκός Νίκος
Βέης, οι καθηγητές πανεπιστημίου Γιάννης Ιμβριώτης, Χαράλαμπος Θεοδωρίδης,
Κώστας Τζώνης, οι ποιητές - συγγραφείς Γιάννης Ρίτσος, Νικηφόρος Βρεττάκος,
Κώστας Βάρναλης, Τάσος Λειβαδίτης, Δημήτρης Φωτιάδης, Μάρκος Αυγέρης, Άγης
Θέρος, Λέων Κουκούλας, Γιάννης Κορδάτος, Γαλάτεια Καζαντζάκη, οι ηθοποιοί
Μάνος Κατράκης, Βασίλης Διαμαντόπουλος, Ρίτα Μυράτ, Μελίνα Μερκούρη, Άσπα
Παπαθανασίου, οι βουλευτές Τάσος Βουλόδημος, Κ. Δημόπουλος, Ε. Ελευθεριάδης,
Ε. Ζανής, Ν. Ζορμπάς, Γιώργος Τζατζάνης κ.α. Πρώτος πρόεδρος της Ε ΕΔΥΕ ήταν
ο πρώην υπουργός Ανδρέας Ζάκκας..
Την ίδρυση της ΕΕΔΥΕ ακολούθησε η δημιουργία πολλών τοπικών επιτροπών
ειρήνης.
Στις 9 Μαΐου 1958 εκδόθηκε το πρώτο φύλλο του περιοδικού «ΔΡΟΜΟΙ ΤΗΣ
ΕΙΡΗΝΗΣ», που γνώρισε διώξεις από την έκδοση του πρώτου φύλλου.
3.A.9. ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ
ΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΗΣ 5ης ΜΑΡΤΙΟΥ 1950
Αν και οι αστικές πολιτικές δυνάμεις είχαν κατακερματιστεί λόγω της κρίσης των
αστικών κομμάτων κατά την περίοδο της Μεταξικής δικτατορίας και στη συνέχεια
της γερμανοϊταλικής κατοχής, ο κίνδυνος απώλειας της αστικής εξουσίας οδήγησε
στην ανασυγκρότησή τους.
Οι πολιτικές αντιθέσεις και οι ανταγωνισμοί μεταξύ αστών πολιτικών ηγετών δεν
εμπόδιζαν στη διαμόρφωση κυβερνητικών συνασπισμών ακόμη και μεταξύ των
ισχυρότερων κομμάτων από τα δυο αστικά πολιτικά ρεύματα. Αυτό συνέβαινε
ιδιαίτερα στα χρόνια της πιο σκληρής ταξικής πάλης. Έτσι, τις πρώτες κυβερνήσεις
του «Λαϊκού Κόμματος» (κατατασσόμενου στο «συντηρητικό» ή «δεξιό» ρεύμα),
από τον Ιανουάριο του 1947, που η κυβέρνηση Κ. Τσαλδάρη παραχώρησε τη θέση
της στη λεγόμενη «επτακέφαλο» κυβέρνηση με πρωθυπουργό τον Δ. Μάξιμο
(συμμετείχαν 7 αρχηγοί κομμάτων), έως τις αρχές του 1950, τις διαδέχθηκαν πέντε
κυβερνήσεις συνεργασίας μεταξύ του «Κόμματος των Φιλελευθέρων»
(κατατασσόμενου στο «δημοκρατικό φιλελεύθερο» ή «κεντρώο» ρεύμα) και του
«Λαϊκού Κόμματος», καθώς και άλλων αστικών κομμάτων. Από αυτές, οι δυο
κυβερνήσεις είχαν πρωθυπουργό τον Σοφούλη των «Φιλελευθέρων», παρ’ όλο που το
«Λαϊκό Κόμμα» είχε πολύ μεγαλύτερη κοινοβουλευτική δύναμη (205 βουλευτές) απ’
ό,τι οι Φιλελεύθεροι (48 βουλευτές).

σελ. Βενιζέλος και ο Κ. το «Κόμμα των Προοδευτικών Φιλελευθέρων». και του «Δημοκρατικού Τύπου». οι εκλογές ορίστηκαν για τις 5 Μαρτίου. 1997. αναστέλλοντας την ισχύ του Γ΄ Ψηφίσματος. Γι’ αυτό το σκοπό υπέβαλε την παραίτησή του από την αρχιστρατηγία. Εν όψει των εκλογών που θα γίνονταν μέσα στο 1950. μετά από κοινή συμφωνία των Κομμάτων. Το είχε δηλώσει και ο ίδιος ο Τίτο στην εφημερίδα Τάιμς του Λονδίνου.Άγκυρας . 109. Λιναρδάτος. 1950-1968. το «Σοσιαλιστικό Κόμμα . οργάνου της ΕΛΔ. . ο Σοφ. Αντ. τον Ιούνιο του 1949. Ζ΄. 389 Οι πολιτικές θέσεις της «Δημοκρατικής Παράταξης» προβάλλονταν μέσα από τις στήλες της εφημερίδας «Μάχη».Αθήνας. διέλυσε τη Βουλή και όρισε εκλογές για τις 19 Φεβρουαρίου. Αντιπρόεδροι της κυβέρνησης ορίστηκαν οι αρχηγοί των δύο μεγάλων κομμάτων. Α΄. ξεκίνησαν διεργασίες στο σύνολο των πολιτικών δυνάμεων της χώρας. να ανακαλέσει την παραίτησή του από την αρχιστρατηγία και να μην πάρει μέρος στις εκλογές. Αθήνα. τομ. με σταθερή προσήλωση στην αγγλοσαξωνική συμμαχία. όπως έγραψαν ελληνικές εφημερίδες στις 9 Απριλίου 1950: «Η δυνατότης συνεργασίας μεταξύ Ελλάδος και Γιουγκοσλαβίας εξαρτάται εκ των εσωτερικών εξελίξεων εν Ελλάδι»387. έκδ.30 7 Μετά το θάνατο του Σοφούλη. Μετά το κλείσιμό του από την κυβέρνηση εκδόθηκε η «Δημοκρατική» και ύστερα η «Αυγή». ως περισσότερο κατευναστική για τη λαϊκή δυσαρέσκεια. Στις αρχές του 1950 εκδηλώθηκαν οι πρώτες κινήσεις που στόχευαν στην ανασύνταξη και συσπείρωση των δυνάμεων του «συντηρητικού» ρεύματος υπό τον αρχιστράτηγο Αλέξανδρο Παπάγο. Σε αυτή τη φάση η λύση Πλαστήρα είχε την εύνοια τόσο της εγχώριας αστικής τάξης όσο και των ΗΠΑ. Αθήνα 1978.Ε. Στα μέσα Ιανουαρίου 1950 ο Πλαστήρας και ο Εμμανουήλ Τσουδερός ανακοίνωσαν την απόφασή τους να συμπράξουν σε ενιαίο κόμμα. Λιβάνης & Σια Ε. Κατσούλης. Παπαζήση. Ο Σοφ. Τσαλδάρης. κυρίως από τις ΗΠΑ. Ιστορία του ΚΚΕ.Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας» (ΣΚΕΛΔ) των Σβώλου Τσιριμώκου και το κόμμα των «Αριστερών Φιλελευθέρων» των Νεόκοσμου 387 Σπ. ώστε να διευκολυνθεί η σταθεροποίηση του αστικού πολιτικού συστήματος. οργάνου της «Ένωσης Δημοκρατικών Αριστερών» του Σοφιανόπουλου. Βενιζέλος και οι λοιποί φιλελεύθεροι υπουργοί αποχώρησαν από την κυβέρνηση. Σοφιανόπουλου. Ως εκλογικό σύστημα αποφασίστηκε η απλή αναλογική. Μετά από αυτές τις κινήσεις παραιτήθηκε η κυβέρνηση Διομήδη (5 Ιανουαρίου1950) και ο βασιλιάς Παύλος ανέθεσε το σχηματισμό κυβέρνησης στον Τζων Θεοτόκη. 42. έπρεπε ο κυριότερος στρατιωτικό-πολιτικός εταίρος του να έχει τουλάχιστο ¨δημοκρατική προθήκ稻388 Ύστερα από την άρνηση του Πλαστήρα να συγκροτηθεί υπό την ηγεσία του ένα «Δημοκρατικό Μέτωπο». Από τον Εμφύλιο στη Χούντα. Η κίνηση Παπάγου δεν μπόρεσε αμέσως να διαμορφωθεί σε κόμμα και ο στρατάρχης υποχρεώθηκε. Ήταν πολιτική επιλογή που διευκόλυνε και την προσέγγιση με τη Γιουγκοσλαβία για τη διαμόρφωση τριγώνου συνεργασίας μεταξύ Βελιγραδίου . Τελικά. 1949-1952. έκδ. Σωστά λοιπόν εκτιμήθηκε: «Για να διατηρεί το ¨άλλοθι¨ των δεξιών του αποκλίσεων ο Τίτο απέναντι στον κόσμο της Αριστεράς. με την επωνυμία «Εθνική Προοδευτική Ένωσις Κέντρου» (ΕΠΕΚ). 388 Γιώργης Δ. σχηματίσθηκε το Φεβρουάριο του 1950 η «Δημοκρατική Παράταξη»389 από την «Ένωση Δημοκρατικών Αριστερών» του Ι. ως υπηρεσιακή. με αρχηγό τον Νικόλαο Πλαστήρα. εβδομαδιαία στην αρχή και καθημερινή στη συνέχεια. εμφανίσθηκε μια νέα πολιτική κίνηση. Η κυβέρνηση Θεοτόκη. «Νέα Σύνορα». που ωστόσο ανακάλεσε λίγο αργότερα. Στο χώρο του «Κέντρου». ανέλαβε την πρωθυπουργία ο Αλέξανδρος Διομήδης. τομ. ενώ οι βουλευτικές έδρες περιορίστηκαν στις 250. Αργότερα εκδόθηκε από τον βουλευτή Διονύση Χριστάκο ο «Δημοκρατικός». σελ.

083 (17. το Κόμμα του Γεωργίου Παπανδρέου 180. 509/1947 (Σοσιαλιστικό. Οι υπόλοιπες έδρες μοιράστηκαν σε μικρότερα συντηρητικά κόμματα. με την οποία γνωστοποιούσαν τη συμφωνία τους για σχηματισμό κυβέρνησης από τα κόμματά τους. Τα κόμματα αυτά συμφώνησαν να κατεβούν στις εκλογές με κοινούς συνδυασμούς και απέκλεισαν από το συνασπισμό τους τα κόμματα που συμμετείχαν στο ΕΑΜ κατά την περίοδο 1946-1947. σελ. ενώ ταυτόχρονα καλούσε να ψηφιστούν συγκεκριμένοι υποψήφιοι. 393 Γιώργη Δ. 391 Τα τελικά αποτελέσματα των εκλογών. εκδ.67%) ψηφοδέλτια και 35 έδρες.Π. εξέφραζε τον ΕΑΜικό πόθο του για λαϊκοδημοκρατική μεταβολή στην Ελλάδα»392. Το «Κόμμα των Φιλελευθέρων» 291. 1946-1965. Εκδόσεις ΝΕΑ ΣΥΝΟΡΑ.185 (10. Το ΚΚΕ κάλεσε σε υπερψήφιση της Δ. Α΄ τόμος. στις 22 Μαρτίου ανέθεσε την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον Κ.824 (9.Θεσσαλονίκη) και έντονης τρομοκρατίας στην υπόλοιπη χώρα. στις οποίες συμμετείχαν 29 εκλογικοί συνδυασμοί.8%) ψηφοδέλτια και 62 έδρες. σελ. κατέθεσε την εντολή.512 (18.7%) ψηφοδέλτια και 18 έδρες. Στις 12 Μαρτίου 1950 οι Πλαστήρας. Δημοκρατική Ένωση). παρότι κάποια από αυτά δεν είχαν τεθεί εκτός νόμου με τον ν. Τσαλδάρη. Στη συνέχεια ο βασιλιάς ανέθεσε την εντολή στο δεύτερο. όπου αμφισβητούσε την ικανότητα και καταλληλότητα της κυβέρνησης να διαχειριστεί τα μεγάλα προβλήματα της χώρας. πολλοί από τους οποίους ήσαν «μέτωπα». Ο τότε πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Ελλάδα Γκρέιντυ απηύθυνε στον έλληνα πρωθυπουργό επιστολή. Το ΚΚΕ υποστήριξε τη «Δημοκρατική Παράταξη».44%) ψηφοδέλτια και 45 έδρες.Πειραιά . «ενώσεις» και «παρατάξεις» (45 κόμματα συνολικά). Ο στρατιωτικός νόμος άρθηκε τμηματικά. συγχρόνως δε και επικρίσεις κατά του Θρόνου» δήλωσε ο επιτετραμμένος των ΗΠΑ στην Αθήνα Χένρυ Μάϊνορ393.390 διεξήχθησαν σε συνθήκες περιορισμένης τρομοκρατίας στα τρία μεγάλα αστικά κέντρα (Αθήνα . Ετσι. ενώ τα στρατοδικεία συνέχιζαν να δουλεύουν σε όλη τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου. τα οποία κατείχαν αθροιστικά την πλειοψηφία στη Βουλή. εμφανίσθηκε στις 23 Μαρτίου ως πρωθυπουργός σε κυβέρνηση συνεργασίας με τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο και με ψήφο ανοχής του Λαϊκού Κόμματος. Κατσούλη «Ιστορία του ΚΚΕ»..30 8 Γρηγοριάδη και Σταμάτη Χατζήμπεη. Στις περιφέρειες που δεν υπήρχε ψηφοδέλτιο της Δ.688. Ετσι ο Βενιζέλος. η ΕΠΕΚ 277. 215.923 εγκύρων ψηφοδελτίων. επί 1. 47. Το ΚΚΕ αναφερόμενο στο αποτέλεσμα των εκλογών391 εκτίμησε ότι «Η “Δημοκρατική Παράταξη” κέρδισε σημαντική εκλογική νίκη. 390 Jean Meynaud. 7 στο ΣΚΕΛΔ και 4 στον Σοφιανόπουλο.24%). Οι δεκαοκτώ έδρες της «Δημοκρατικής Παράταξης» κατανεμήθηκαν ως εξής: 7 στους «Αριστερούς Φιλελεύθερους». που συγκρότησε συνδυασμούς στις 26 από τις 39 εκλογικές περιφέρειες. Ο λαός ψηφίζοντας τη Δημοκρατική Παράταξη.Π. Η κυβέρνηση Βενιζέλου δεν πρόφτασε μετά την ορκωμοσία της να ζητήσει ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή. Η «Δημοκρατική Παράταξις» 163. Ριζοσπαστικό. σπάζοντας τη συμφωνία που είχε υπογράψει με τους τρεις ηγέτες για σχηματισμό κυβέρνησης με πρωθυπουργό τον Πλαστήρα. 2002. ψηφοδέλτια και 56 έδρες.739 (16. που ύστερα από συνεννόηση με το Σοφοκλή Βενιζέλο. 162-163. 392 7η Ολομέλεια της ΚΕ. Παπανδρέου και Τσουδερός συνήλθαν σε σύσκεψη και συνέταξαν επιστολή προς το βασιλιά Παύλο. Οι ΗΠΑ είχαν αποφασίσει να γίνει πρωθυπουργός ο Πλαστήρας: «…αν έμενε έξω από την κυβέρνησιν αυτό θα δημιουργούσε απογοήτευσιν και εχθρότητα. ήσαν τα ακόλουθα: Το «Λαϊκό Κόμμα» συγκέντρωσε 317. Οι εκλογές. τόμος 7ος. καλούσε σε υπερψήφιση της ΕΠΕΚ. Σαββάλας. Βενιζέλος. 1950-1968. Ο βασιλιάς Παύλος δεν επιθυμούσε την πρωθυπουργοποίηση του Πλαστήρα λόγω παλιών αντιθέσεων. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. Οι πολιτικές δυνάμεις στην Ελλάδα. σελ. . Δημοκρατικό.

Ωστόσο ο βασιλιάς του ανέθεσε το σχηματισμό της κυβέρνησης. Σε αυτή την κυβέρνηση Πλαστήρα ο Γ. Στις 14 Σεπτεμβρίου η νέα κυβέρνηση πήρε ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή. ώστε να εκτίθεται ανεπανορθώτως εις την συνείδησιν των πρώην ομοϊδεατών του»395. Δεν μπόρεσε να κρατηθεί πάνω από δύο μήνες. Τη διαδέχθηκε κυβέρνηση συνεργασίας των κομμάτων του Βενιζέλου..»396. Ο Τσαλδάρης αρνήθηκε και ο Βενιζέλος υπέβαλε την παραίτηση της κυβέρνησής του. Στις 15 Απριλίου 1950 ορκίστηκε η πρώτη κοινοβουλευτική κυβέρνηση του στρατηγού Πλαστήρα ο οποίος στις 24 Απριλίου παρουσίασε στη Βουλή τις προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησης. προτρεπόμενος επιδεξίως εις πράξεις εκδήλως προς το Κομμουνιστικόν Κόμμα εχθρικάς. μετά την επιστροφή του από την Τήνο. 396 Εφημερίδα «Ελευθερία». με πρωθυπουργό τον Βενιζέλο. Παπανδρέου. ως υπουργός Δημόσιας Τάξης.Δυστυχώς η ειρήνευσις είναι αδύνατος υπό την παρούσαν σύνθεσιν της κυβερνήσεως. με αντιπρόεδρο της κυβέρνησης και υπουργό Συντονισμού τον Γεώργιο Παπανδρέου. μετά από τις αντιστάσεις που πρόβαλε. σελ. τόνισε: «Πριν από τον πόλεμο της Κορέας.. ο Βενιζέλος και ο Παπανδρέου ζήτησαν από τον Τσαλδάρη να αποχωρήσει από την κυβέρνηση για να αποφευχθεί η κυβερνητική κρίση. καλή ήταν μια κυβέρνηση της Κεντροαριστεράς.. Αναφέρθηκε στις θυσίες του αγροτικού κόσμου. Α΄. Στις 15 Αυγούστου 1950 ο Πλαστήρας έκανε στην Τήνο τις ακόλουθες δηλώσεις: «. . Εμπ. Γενική Διεύθυνσις Χωροφυλακής. Στις 13 Απριλίου υπέβαλε την παραίτησή του. Ο Πλαστήρας. Ελπίζω να μη χρειαστεί μια κυβέρνηση της Δεξιάς»397. Λιναρδάτου. με εμπιστευτική εγκύκλιό του προς τις αστυνομικές αρχές προσδιόριζε μία ιδιαίτερα αυστηρή διαδικασία. Ωστόσο αποδείχτηκε θνησιγενής. του Παπανδρέου και του Τσαλδάρη. εκδόσεις Παπαζήση. «ο οποίος υπέστη την κόλασιν του συμμοριτισμού» και εξέφραζε «την θερμήν ευγνωμοσύνην του Έθνους για την ηθικήν συμπαράστασιν και την υλικήν βοήθειαν των Μεγάλων Συμμάχων μας»394. Ο νέος πρέσβης των ΗΠΑ Τζών Πιουριφόϋ. 16 Αυγούστου 1950. Στις 21 Αυγούστου ορκίστηκε νέα κυβέρνηση. υπό τον Σοφοκλή Βενιζέλο. Πρ. στο οποίο ενεχόταν και παράγοντας του Λαϊκού Κόμματος. «Από τον εμφύλιο στη χούντα». 29/620/56/εγκ. Ο πρωθυπουργός Σοφ. 23 Αυγούστου 1950. Ύστερα από την αποκάλυψη οικονομικού σκανδάλου στον Οργανισμό Λιμένος Πειραιώς. Βενιζέλος ανέλαβε και υπουργός Εθνικής Άμυνας. 397 Εφημερίδα «Ελευθερία». 116. Τόνιζε ότι δεν θα χαλάρωναν τα μέτρα ασφαλείας και δημόσιας τάξης. 395 Υπουργείον Δημοσίας Τάξεως.. τ. Η πρώτη απόφαση της κυβέρνησης Βενιζέλου ήταν η δήλωση συμμετοχής στον πόλεμο της Κορέας. Αρ. 394 Σπ. 240/12-8-1950. η οποία όμως δεν πήρε ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή. η οποία ορκίστηκε στις 3 Νοεμβρίου. ότι: «Πας αφιέμενος ελεύθερος έδει να περιβάλληται μετά στοργής και εμπιστοσύνης υπό των αρχών Ασφαλείας. υπέβαλε την παραίτησή του. με δηλώσεις κατά την άφιξή του στο αεροδρόμιο της Αθήνας.30 9 Ο Βενιζέλος. που έπρεπε να τηρείται σχετικά με την απόλυση εξορίστων και τόνιζε παράλληλα. Την επόμενη ημέρα ο Σοφοκλής Βενιζέλος απέσυρε τους υπουργούς του «Κόμματος των Φιλελευθέρων» από την κυβέρνηση. Τμήμα Δημοσίας Ασφαλείας. απόδοση δικαιοσύνης και αμνήστευση όσων μετανοούσαν. αντιλήφθηκε ότι η κυβέρνηση δεν μπορούσε πια να παραμένει. Η σύνθεσις συνεπώς της κυβερνήσεως δεν μου επιτρέπει να εφαρμόσω τα εξαγγελθέντα υπ΄ εμού μέτρα . Οι μετ’ εμού κυβερνώντες δεν συμφωνούν μαζί μου. Τώρα χρειάζεται μια κυβέρνηση της Κεντροδεξιάς. Αρνήθηκε τη γενική αμνηστεία και υποσχέθηκε αναθεώρηση των δικών της περιόδου 1946-1949.

Μιλώντας αργότερα στην 7η Ολομέλεια του 1950 ο Δ. Η ηγεσία του ΠΚΚ(μπ) είχε λάβει επιστολή του Μάρκου Βαφειάδη (διαγραμμένου από το ΚΚΕ με απόφαση της 5ης Ολομέλειας το 1949). Ζαχαριάδη και Δ. Όταν τον Αύγουστο του 1949 αναγκαστήκαμε να σταματήσουμε τον ένοπλο αγώνα (…) οι αλβανοί σύντροφοι το είδαν αυτό σαν αναβίωση και συνέχιση της πριν από τη Βάρκιζα πολιτικής του ΚΚΕ». Παρτσαλίδη. του ΚΚΕ και του Κόμματος Εργασίας Αλβανίας.απάντηση στις διαφωνίες του ΚΕΑ.10. στην οποία εξέφραζε τη ριζική της αντίθεση με όλη τη γραμμή του ΚΚΕ στα χρόνια 1941 – 1949. Μάλενκοφ και άλλα στελέχη του ΠΚΚ (μπ).έγγραφο 466507. Οι άλλες δυο έγιναν με τη συμμετοχή αντιπροσωπειών του ΠΚΚ (μπ) και του ΚΚΕ.31 0 3.)». Ζαχαριάδη και Μ. Παρτσαλίδη προς την ΚΕ του ΚΚΣΕ για τις σχέσεις ΚΚΕ και αδελφού αλβανικού κόμματος 15/1/1950. Μαλένκοφ πρόσθεσε: “Εμείς δε θέλουμε 398 Αρχείο ΚΚΕ . Η ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΖΑΧΑΡΙΑΔΗ – ΟΙ ΣΥΣΚΕΨΕΙΣ ΣΤΗ ΜΟΣΧΑ Τον Ιανουάριο του 1950 πραγματοποιήθηκαν στη Μόσχα τρεις συσκέψεις. απ’ τό μπολσεβίκικο κόμμα…». Ακόμα η έκθεση των Ζαχαριάδη – Παρτσαλίδη υποστήριζε ότι την εκτίμηση για την πολιτική του ΚΚΕ στα 1941-1945 οι Αλβανοί «την πήραν απ’ το ΚΚ Γιουγκοσλαβίας». Παρτσαλίδη προς την ΚΕ του ΠΚΚ (μπ. με ημερομηνία 15 Ιανουαρίου 1950. Και συνέχιζε: «Ακόμα και τον Αύγουστο του 1949 οι αλβανοί σύντροφοι κάνουν προσπάθειες διαχωρισμού ανάμεσα στα μέλη του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ». στην οποία κατηγορούσε τον Ζαχαριάδη ως πράκτορα της Ιντέλιτζενς Σέρβις.Α. Όταν αρχίσαμε τον καινούργιο ένοπλο αγώνα στα 1946 οι αλβανοί σύντροφοι το θεωρούσαν αυτό σαν μια γενική αναθεώρηση και διόρθωση της πολιτικής του ΚΚΕ μέχρι και τη Βάρκιζα. Επιστολή των Ν. Από το ΚΚΕ συμμετείχαν οι Ν. Ταυτόχρονα η ηγεσία του Κόμματος Εργασίας Αλβανίας έστειλε επίσης έκθεση. Η πρώτη έγινε με τη συμμετοχή αντιπροσωπειών του ΠΚΚ (μπ). συμπληρωμένη με σημείωμά του στις 4 Φεβρουαρίου 1950. Σύμφωνα με αυτή οι Αλβανοί «θεωρούσαν όχι μόνο εσφαλμένη μα και προδοτική την πολιτική του ΚΚΕ πριν και μέχρι τη Συμφωνία της Βάρκιζας (…). Η τρίτη σύσκεψη πραγματοποιήθηκε με την παρουσία του Στάλιν. Από την απάντηση των Ζαχαριάδη – Παρτσαλίδη συνάγεται και η κριτική του ΚΕΑ προς το ΚΚΕ. Ζαχαριάδης και Μ. που υπογράφεται από τους Ν. Από έκθεση398 . Στην έκθεση προτεινόταν: «Για να αποκατασταθούν ομαλές σχέσεις … πρέπει πρώτα από όλα να ξεκαθαρισθεί το ζήτημα της σχέσης των αλβανών συντρόφων μας προς το ΚΚΕ και την καθοδήγησή του … τέτοιο ξεκαθάρισμα μπορεί να γίνει μόνο εδώ. Παρτσαλίδης ανέφερε ότι η καταγγελία του Βαφειάδη κατά του Ζαχαριάδη μπήκε για πρώτη φορά σε αυτή τη σύσκεψη: «Στη δεύτερη σύσκεψη ο σ. . με ημερομηνία 25 Ιανουαρίου 1950. Η δεύτερη σύσκεψη στη Μόσχα πραγματοποιήθηκε στις 16 Ιανουαρίου 1950. Μόλοτωφ διάβασε ένα γράμμα του Μάρκου όπου διατυπώνεται η κατηγορία ενάντια στο σ. όπως προκύπτει από «Επιστολή του Μ. Μόλοτωφ διατυπώνεται από έναν άνθρωπο με κύρος … και προκαλεί αμφιβολίες”. προκύπτει ότι η πρώτη σύσκεψη έγινε στις 14 Ιανουαρίου. Ζαχαριάδη πως είναι πράκτορας της Ιντέλιτζενς Σέρβις “Η κατηγορία είπε ο σ. Από τη σοβιετική πλευρά συμμετείχαν στις πρώτες δύο συσκέψεις οι Μόλοτοφ. Παρτσαλίδης και από το ΚΕ Αλβανίας οι Ενβέρ Χότζα και Μεμέτ Σέου (Σέχου). Ο σ.

μια φορά αυτή είναι η αλήθεια…»402. Στην ίδια επιστολή. μεταξύ άλλων. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ σελ. αλβανοί σχετικά με το γράμμα του Μάρκου και την κατηγορία απάντησαν πως αυτοί δεν βάζανε ζήτημα από αυτή την πλευρά». Ανάλογη αναφορά έκανε στην ομιλία του ο Δ. Στάλιν είπε τα εξής: “Σ’ αυτό το γράμμα του Μάρκου εμείς στην αρχή είπαμε να μην δώσουμε καμμιά σημασία”. 403 Αρχείο ΚΚΕ . 28-29. Ζαχαριάδη. Παρτσαλίδης είπε: «Σαν γενικό συμπέρασμα αυτών των συσκέψεων κατά τη γνώμη μου ήταν καθαρό πως στην κατηγορία του Μάρκου το μπολσεβίκικο κόμμα έδωσε κάποια σημασία μόνο σε συνδυασμό με τη δράση του κόμματος και την ήττα μας …»401. Ζαχαριάδης ζήτησε από το ΠΚΚ (μπ) να μείνει στη Μόσχα όσο χρειαζόταν. 26. Στην εισήγηση προς την 7η Ολομέλεια ο Ζαχαριάδης είπε ο ίδιος σχετικά: «… οι σύντροφοι απάντησαν ότι πρέπει να γυρίσει πίσω και να συνεχίσει τη δουλειά του στην καθοδήγηση του ΚΚΕ. Παρτσαλίδη προς την ΚΕ του ΠΚΚ(μπ).έγγραφο 467096. Όταν ρωτήθηκαν οι σ. Επίσης στην 7η Ολομέλεια ο Δ. Κατόπιν αναφέρει πως και ο Μπακούνιν κατηγόρησε κάποτε το Μαρξ για πράχτορα. Παρτσαλίδη (25 Ιανουαρίου 1950) προκύπτει ότι η τρίτη σύσκεψη έγινε στις 24 Ιανουαρίου και ότι μετά υπήρξε μια έντονη συζήτηση ανάμεσα στον ίδιο και τον Ζαχαριάδη: «Ύστερα από τη σύσκεψη τις 24/1/1950 είχαμε με το σ. Παρτσαλίδης: «Στην τελευταία σύσκεψη ο σ. 27. Όμως από την επιστολή του Παρτσαλίδη προς το ΠΚΚ (μπ.31 1 πίσω από τις πλάτες σας να εξετάσουμε τέτοια ζητήματα”. Βαφειάδης. 400 Αρχείο ΚΚΕ . Στάλιν πως πρέπει να κληθεί ο Μάρκος υπεύθυνα να στηρίξει αυτή τη σοβαρότατη φυσικά καταγγελία του. 401 7η Ολομέλεια της ΚΕ. Αν ήτανε σωστό να πραγματοποιηθεί η ιδέα που διατυπώθηκε στη σύσκεψη στις 31/1/50 για συνεδρίαση του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ εδώ στη Μόσχα θα ήτανε πολύ καλά»403. Επιστολή του Μ. Και συνέχισε: «… Ύστερα από το πρώτο γράμμα έγινε σύσκεψη όπου με κάλεσαν … τους συντρόφους φυσικά τους ανησυχούσε η κατηγορία του Μάρκου και με ρωτούσανε πώς κρίνω το σ. Επιστολή του Μ. . Ζαχαριάδη μια οξυμένη συζήτηση. Από την παραπάνω επιστολή του Δ. Ζαχαριάδης πράχτορας. Μπορεί αυτό να θεωρηθεί συναισθηματισμός γιατί εγώ συνδεόμουνα πολύ με το σ. Εγώ επέμενα πως το μπολσεβίκικο κόμμα θα μας βοηθήσει να δούμε σωστά όλη τη ταχτική μας της τελευταίας περιόδου. μέχρι να ξεκαθαριστεί το ζήτημα που έβαζε ο Μ.) στις 4 Φεβρουαρίου 1950 προκύπτει ότι στις 31 Ιανουαρίου 1950 πήρε μέρος σε σύσκεψη χωρίς να το γνωρίζει ο Ν. Το ΠΚΚ (μπ. 404 7η Ολομέλεια της ΚΕ. Κατάληξε ο σ. Δεν μπορούνε τέτοια πράγματα χωρίς να θεμελιώνονται να διατυπώνονται …»399. Παρτσαλίδης: 399 7η Ολομέλεια της ΚΕ. Είπα πως εγώ αποκλείω ολότελα να είναι ο σ. Επίσης ισχυρίστηκε ο Δ. ο Ν. Ο σ. Μπροστά σε αυτό το κλίμα που είχε διαμορφωθεί. Ζαχαριάδης. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ σελ. 11.έγγραφο 467056. πρότεινε και το εξής: «Κλείνοντας προσθέτω και τούτο.) μας είπε ναρθούμε εδώ και να καθαρίσουμε μόνοι μας τα ζητήματα αυτά»404. Ζαχαριάδη. Το ΠΓ του ΠΚΚ (μπ. Ζαχαριάδης απεναντίας υποστήριξε πως το μπολσεβίκικο κόμμα όσο είτανε να μας βοηθήσει τώρα προς την κατεύθυνση αυτή τόκανε με τις τρεις συσκέψεις»400. 402 7η Ολομέλεια της ΚΕ. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ σελ. Μπορεί να θεωρηθεί απειρία πολιτική ύστερα από τόσα τέλος πάντων που παρατηρήθηκαν στ’ άλλα τα Κόμματα. Παρτσαλίδη προς την ΚΕ του ΚΚΣΕ σχετικά με τις διαφωνίες του με την τακτική του ΚΚΕ -4/2/1950.) δεν δέχθηκε το αίτημά του. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ σελ. Και αποδείχτηκε το αντίθετο.

που βρισκόταν στο νοσοκομείο βαριά άρρωστη. Γύρω απ’ το ζήτημα αυτό θάχουμε. 169.) έδινε κάποια σημασία στην κατηγορία του Βαφειάδη. Όμως τώρα ολόκληρο το ΚΚΕ και ο Λαός της Ελλάδας έμαθαν και θα μάθουν ότι ενάντια στον Ζαχαριάδη διατυπώθηκε από το Βαφειάδη στην ΚΕ του ΠΚΚ (μπ. η 3η Συν/ψη του ΚΚΕ (Οχτώβρης 1950) αποφάσισε την παραπομπή του Μάρκου Βαφειάδη σε στρατοδικείο για να ξεκαθαρίσει την υπόθεση αυτό»408. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. Ζαχαριάδης στο κλείσιμό του στην 7η Ολομέλεια εκτιμάει για τον Δ. Βαφειάδης (ακολουθεί μία δυσανάγνωστη λέξη) σε σας εναντίον μου δημιούργησε μια κατάσταση για μένα που με βάραινε και με δυσκόλεβε στη δουλειά μου. Στις 30 Ιουλίου 1951 η αντιπροσωπεία απηύθυνε επιστολή προς την ΚΕ του ΠΚΚ(μπ). Τσερβένκωφ. Στο χειρόγραφο της επιστολής. Πέρασαν δέκα μήνες από τις συσκέψεις στη Μόσχα και μη έχοντας ακόμα τακτοποιηθεί η υπόθεσή του. Παρά την επιμονή μου και η ΚΕ του ΚΚΕ και η Συν/ψη αρνήθηκαν ομόφωνα να δεχτούν να μιλήσει στη Συν/ψη ο Βαφειάδης. 406 7η Ολομέλεια της ΚΕ. για να συζητήσει με την ηγεσία του ΠΚΚ(μπ) διάφορα ζητήματα της πολιτικής του ΚΚΕ. (…) Εκείνο που θέλω να σας παρακαλέσω με το γράμμα μου αυτό είναι όπως το τελικό ξεκαθάρισμα της υπόθεσης Ζαχαριάδη γίνει στη Μόσχα. Ζαχαριάδης έστειλε επιστολή προς τους Στάλιν και Μόλοτωφ. πολλές διαδόσεις. Τόπα και στο σ. Όπου πήγαινα είμουνα υποχρεωμένος να μιλώ για το ζήτημα αυτό. Ζαχαριάδη προς τους Στάλιν και Μολότωφ σχετικά με τις καταγγελίες σε βάρος του από τον Μ. Ζαχαριάδης καθοδηγητής του ΚΚΕ πρέπει να συνεχίσει να εκπληρώνει τα καθήκοντά του και τέλος μας σύσταιναν ότι πρέπει με πνεύμα αυτοκριτικής να ξαναδούμε όλη τη δράση του Κόμματος …»405. σελ. 188-189.) το ζήτημα Ζαχαριάδη»407. 407 Αρχείο ΚΚΕ – Έγγραφο 466511. υπογράμμιζε: «Πρέπει όμως να πω εδώ ότι η κατηγορία που ο Μ. Ο Ν.) … Η απάντηση εδώ ήταν ότι ο σ. 29. (…) Είμαι πάντα στη διάθεσή σας και αποφασισμένος να περιμένω όσο χρόνο χρειαστεί για να ξεκαθαριστεί στην ΚΕ του ΠΚΚ (μπ. κουτσομπολιά. 405 7η Ολομέλεια της ΚΕ. Τόκανα στην καθοδήγηση του ρουμάνικου κόμματος. αναμφισβήτητα. με ημερομηνία 17 Οκτωβρίου 1950. Το ζήτημα μπήκε ανοιχτά και στην Ολομέλεια της ΚΕ και της ΚΕΕ του ΚΚΕ όσο και στη Συν/ψη (Συνδιάσκεψη) του. στην οποία ανέφερε: «Πήραμε από την ΚΕ του κόμματός μας και σας διαβιβάζουμε συμπληρωματικό σημείωμα πάνω στην υπόθεση του Μάρκου Βαφειάδη. Έτσι τουλάχιστον κατάλαβα εγώ το ζήτημα αυτό (…). Βαφειάδη -17/10/1950. σελ. Με βάση τα συντριφτικά αυτά στοιχεία. που παρέμεινε εκεί επί τρισήμισι μήνες. Λίγους μήνες αργότερα ο Καραγιώργης. να απευθυνθεί και η ίδια προς το ΠΚΚ(μπ) και να θέσει ζήτημα αντικατάστασης του Ζαχαριάδη.) η κατηγορία ότι είναι πράχτορας του εχθρού. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ.31 2 «Μας διαβάσαν απάντηση του ΠΓ της ΚΕ του ΠΚΚ (μπ. έθετε θέμα αλλαγής στην καθοδήγηση του ΚΚΕ. Παρτσαλίδη ότι: «… τα έργα του λένε ότι ίσως χωρίς να το καταλάβει πίστεψε κάπως στην κατηγορία…»406. Στις 27 Απριλίου 1951 πήγε στη Σοβιετική Ένωση αντιπροσωπεία του ΚΚΕ (Μπαρτζιώτας και Βλαντάς). Το σημείωμα αυτό περιέχει συμπληρωματικά τις σπουδαιότερες καταγγελίες και στοιχεία που δείχνουν τον προδοτικό ρόλο του Μάρκου Βαφειάδη στο ΚΚΕ. συκοφαντίες σε βάρος μου και ενάντια στο ΚΚΕ. . Όπως μπήκε το ζήτημα στη Μόσχα έδειχνε ότι η ΚΕ του ΠΚΚ (μπ. Επιστολή Ν. ο Ν. 408 Αρχείο ΚΚΕ – Έγγραφο 469831. Επιστολή της αντ/πείας της ΚΕ του ΚΚΕ στην Μόσχα προς την ΚΕ του ΚΚΣΕ 30/7/1951 με στοιχεία για τον Μάρκο Βαφειάδη. δίχως να καταγγείλλει τον Ζαχαριάδη ως πράκτορα. Ταυτόχρονα καλούσε και τη Χρύσα Χατζηβασιλείου.

πραγματοποιήθηκε συνεδρίαση του ΠΓ (21 Αυγούστου 1951). Ο Ζαχαριάδης. όπου συζητήθηκε η έκθεση της αντιπροσωπείας. “Δεν εκτέλεσαν στο Νταχάου οι γερμανοί φασίστες τον Ζαχ. μόνο με πρωτοβουλία της ΚΕ ΠΚΚ(μπ).Ε και να δουλέψει όσα χρόνια θα χρειαστούν μέχρι που να ξεκαθαριστεί η υπόθεσή του. σε σύσκεψη με αντ/πεία του ΚΚΣΕ 17/5/1951. Ομιλία του Μπαρτζιώτα σε συνεδρίαση του ΠΓ ΚΕ ΚΚΕ στις 21/8/1951 πάνω στην έκθεση της αντ/πείας για τη Μόσχα 1951. Κι αυτό του δημιουργεί μια άσχημη κομμ. Ζήτημα Ζαχαριάδη». Έχει όμως την γνώμη ότι δεν τον βοηθήσατε και να γιατί: Το ινφορ μπιρό ανάθεσε στον σ. θεωρεί τον εαυτό του εκτεθειμένο.. Έτσι πάνε να βγάλουν από τη μέση τον Ζαχ. Μέχρι τώρα το είπε στους Ρουμάνους συντρόφους και στο σ. Βαφειάδη. στην συζήτηση με την ΚΕ ΠΚΚ (ΜΠ) ο σ. Εμείς καλέσαμε τον Μ. κατά τη γνώμη μου. Έτσι ο Ν. Πρώτα γιατί μας ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει ζήτημα Ζαχαριάδη για το ΠΚΚ (ΜΠ) και δεν έχει επιφυλάξεις για τη γραμμή μας»410. Ζαχ. Στάλιν είπε ότι πρέπει να κληθεί ο Μάρκος να αποδείξει τις κατηγορίες για τον Ζαχ.31 3 Όλα τα προηγούμενα τέθηκαν ανάμεσα σε άλλα και στις 17 Μαΐου 1951 από την αντιπροσωπεία του ΚΚΕ προς τη ΚΕ του ΠΚΚ (ΜΠ). Ο Ζαχ. Παρτσαλίδη. 411 Αρχείο ΚΚΕ –Έγγραφο 469821. Έπειτα πέρσι. Ζαχαριάδη που μας παρακάλεσε να το βάλουμε σε σας εκ μέρους του. Τσερβένκωφ. Είναι υποχρεωμένος να το πει για να φυλάγονται οι σύντροφοι. συμφωνώ με την γνώμη των συντρόφων της αντιπροσωπείας για την απάντηση που μας έδωσαν. Αυτό μπορούσε να γίνει. Από το άρθρο αυτό αφαιρέθηκε στη δημοσίευση όλο το μέρος που αφορούσε το Μάρκο Βαφειάδη και το σ.ρ. Λένε ανοιχτά ότι έφαγε όλους τους συνεργάτες του και τώρα η θηλιά έφτασε στο λαιμό του. όταν δημιουργήθηκε το γνωστό ζήτημά του. Μπαρτζιώτας είπε: «Γενικά έχω τη γνώμη οι απόψεις του ΠΚΚ (ΜΠ) είναι ικανοποιητικές για το ΚΚΕ. 410 Αρχείο ΚΚΕ – Έγγραφο 469820. Μετά την επιστροφή της αντιπροσωπείας στην έδρα της ΚΕ του ΚΚΕ.Κ. πως ζήτημα Ζαχαριάδη για το Μπ. λέει ακόμα ότι αυτό που κάνει από πέρσι ο Μάρκος έχει 6 χρόνια τώρα που το άρχισε και το κοπανάει η Ιντέλιτζενς Σέρβις. Έκθεση του Μπαρτζιώτα από την αντ/πεία ΚΕ ΚΚΕ στην Μόσχα.Ζ. Παρατίθεται όλο το σχετικό χειρόγραφο απόσπασμα: «Και τώρα να ένα άλλο ζήτημα σχετικά με το σ. Τον στείλατε κάτω για δουλιά. Επαναλαβαίνουμε ότι το ζήτημα του Ζαχ. γιατί είναι πράχτορας της ‘Ιντέλιτζενς Σέρβις”. Στη συνεδρίαση ο Β. δεν υπάρχει κ. ζήτησε από την ΚΕ του ΠΚΚ(ΜΠ) να μείνει στη Σ. Χωρίς μέχρι τώρα να του δοθεί καμιά εξήγηση. Αυτό δεν έγινε. Και ο Γιώργης Ερυθριάδης: «Για την υπόθεση του σύντροφου Νίκου. Ο Ζαχαριάδης ανέφερε: «Για το ζήτημά μου: Παραμένει γεγονός ότι απ’ το άρθρο που η σύνταξη του “Για Σταθερή Ειρήνη” μου ζήτησε αμέσως ύστερα απ’ τη Συνδιάσκεψη. . Ομιλία του Ερυθριάδη σε συνεδρίαση του ΠΓ ΚΕ ΚΚΕ στις 21/8/1951 πάνω στην έκθεση της αντ/πείας στη Μόσχα.τ. Πιο πέρα επιμονή εκ μέρους μας δεν πρέπει να γίνει»411. Και το ζήτημα αυτό παραμένει γιατί το όργανο του Γραφείου Πληροφοριών ενώ αναφέρει για τις οπορτουνιστικές 409 Αρχείο ΚΚΕ – Έγγραφο 469825. Στην Ελλάδα οι μοναρχοφασίστες κάνουν λυσσασμένο πόλεμο ενάντια στο Ζαχ. να γράψει ένα άρθρο για την 3η Συν/ψη του ΚΚΕ στο “Για Σταθερή Ειρήνη”. με τίτλο «Ζ΄. αφαιρέθηκαν όλα όσα αφορούσαν τον Παρτσαλίδη και το Βαφειάδη. Δεν κατάθεσε κανένα συγκεκριμένο στοιχείο για την κατηγορία του εχτός από μερικά γελοία πράγματα (…). μπαίνει σε σας προσωπικά από τον ίδιο»409. κατάσταση όπου πάει είναι υποχρεωμένος. να πει ότι υπάρχει κατηγορία στο ΠΚΚ(ΜΠ) σε βάρος του για πράχτορα της Ιντέλιτζενς.

συνεδρίαση της 21/8/1951.Κ.Π. ζήτημα συμετοχής μου στην αντιπροσωπεία μας στο ΧΙΧ συνέδριο του Β. Νίκο Ζαχαριάδη και Βασίλη Μπαρτζιώτα.) αποφασίζεται ν’ αποτελεστεί από τους σ. Το γράμμα προς το Β. για την αντιπροσώπευση του κόμματος στο 19ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ -16/9/1952. Ζαχαριάδης κατέθεσε το εξής σημείωμα: «Για το Π.31 4 και άλλες εκδηλώσεις στα άλλα κόμματα. Για την αντιπροσωπεία μας στο 19ο συνέδριο του Β. Ζαχαριάδη και του Μ. που βρίσκονται στην έδρα για να γίνει η ανακοίνωση για το ποιοι θ’ αποτελέσουν την αντιπροσωπεία μας στο 19ο Συνέδριο. 3.Κ.) στο ζήτημα αυτό αποκρυστάλωσε ουσιαστική γνώμη. Στην ίδια συνεδρίαση ο Ν. Σχετικά με τη σύνθεση της αντιπροσωπείας μας το ΧΙΧ Συνέδριο του Β. (το Κόμμα ολόκληρο) και γω προσωπικά πρέπει να περιμένουμε ωσότου το Β. Ζαχαριάδης πρότεινε να αποτελεστεί η αντιπροσωπεία από τους σ. .). του Κ.Π.Ε. της Κ.) διεφκρινήσει οριστικά τη θέση του. διεφκρίνηση της θέσης του Β. δεν έγινε. Ωστόσο.Π.Κ. Βασίλη Μπαρτζιώτα και Κώστα Κολιγιάννη. Δε θεωρώ ότι πρέπει να πάρω μέρος εγώ στην αντιπροσωπεία αφτή γιατί το Π.(μπ. όπως λ. Σύντροφοι.Ε. όχι απέναντι στις πλατφόρμες των Βαφειάδη και Παρτσαλίδη.(μπ. Η 7η ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΕ ΤΟΥ ΚΚΕ (14-18 ΜΑΪΟΥ 1950) Αμέσως μετά την επιστροφή του Ν. 413 Αρχείο ΚΚΕ – Έγγραφο 469753.χ.(μπ. Ζαχαριάδης 16/9/52»415.) σε σχέση με τις κατηγορίες αυτές. Μπαρτζιώτα και Κολιγιάννη. Ο σ. Με συντροφικούς χαιρετισμούς Ν. 414 Αρχείο ΚΚΕ – Έγγραφο 255016.) θα το κάνει ο Νίκος»414.(μπ.(μπ.Ε.Γ. μα απέναντι στις κατηγορίες που διατύπωσε προς αφτό ενάντιά μου ο Βαφειάδης και υποστηρίζει ουσιαστικά ο Παρτσαλίδης.Κ. Η απόφαση του ΠΓ στις 21 Αυγούστου 1951 ανέφερε: «Έπειτα από την έκθεση της αντιπροσωπείας αποφασίστηκε ο καθένας να δώσει μέχρι τις 23/8/51 γραφτά τη γνώμη του.(μπ.Γ. Αποφάσεις του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ.) νομίζω. Συνεδρίαση ΠΓ ΚΕ ΚΚΕ 21/8/1951 πάνω στην έκθεση αντ/πείας για την πάλη μας ενάντια στον πόλεμο και αστραπή για την ειρήνη. Παρτσαλίδη από τη Μόσχα.Κ.Ε. Το ΠΓ είναι ικανοποιημένο από τις απαντήσεις που πήραμε»413.A.Κ. Διάταξη και αποφάσεις συνεδρίασης αρ.Κ.11. Το ταξίδι της αντιπροσωπείας μας στη Μόσχα και οι υποδείξεις και συστάσεις που μας έκανε το ΠΚΚ(μπ) αποτελούν μια θετική βοήθεια και ουσιαστική ενίσχυση για την παραπέρα δουλειά μας. 26 του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ στις 16/9/1952.Κ. Σωστά πρέπει να δούμε και να αξιοποιήσουμε τη βοήθεια αυτή»412. ότι πρέπει νάνε διμελής και ν’ αποτελεστεί απτους σ. στις 16 Σεπτεμβρίου 1952. που να ξεκαθαρίζει ότι το Β. μέσα στο οξυμμένο κλίμα που είχε διαμορφωθεί μετά από την 412 Αρχείο ΚΚΕ – Έγγραφο 457839. πράμα που. του Κ.Π. του Κ. στο Σουηδικό Κόμματα κλπ. Σήμερα να γίνει συνεδρίαση των μελών της Κ. το ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ πήρε την παρακάτω απόφαση: «3. Ημερ.Ε.Γ.Κ. Σημείωμα του Ν. Γι’ αφτό νομίζω ότι δεν είναι σωστό να βάλει το Π.Ε.Ε. ώστα σήμερα κατά τέτοιο τρόπο. της Κ. κατά τη γνώμη μου. Ζαχαριάδη προς το ΠΓ του ΚΚΕ. Νομίζω ότι η αντιπροσωπεία μας έπρεπε να διασαφηνίσει το ζήτημα αυτό(…). το ΠΓ άρχισε την προετοιμασία σύγκλησης και διεξαγωγής της 7ης Ολομέλειας. της Κ. 415 Αρχείο ΚΚΕ – Έγγραφο 53045.(μπ.Π.Π. στο Γιαπωνέζικο. δε μίλησε ακόμα για την υπόθεση Παρτσαλίδη και Βαφειάδη στο ΚΚΕ.Π.Κ.

Αυτά από τη μια μεριά. Στη συνέχεια ο Ν. Ζαχαριάδης παρουσίασε τη θέση ότι. που κρατά στην Ελλάδα ο νότιος. σελ. Παρτσαλίδης να διατυπώσει γραφτά την αιτιολόγηση της αρνητικής του ψήφου στο α΄ θέμα. Και αυτό. Η 7η Ολομέλεια συνήλθε στο Βουκουρέστι με βασικά θέματα: 1) «Υποδείξεις της ΚΕ του Κόμματος των Μπολσεβίκων και η εσωκομματική κατάσταση».31 5 καταγγελία του Μ. Αποφασίζετε να κληθεί Συνδιάσκεψη. Έτσι καταλήγουμε στο συμπέρασμα. από την πλευρά πάντα που ενδιέφερε τα ελληνικά συμφέροντα. Σωστή εξωτερική πολιτική θάτανε κείνη που θ’ αποτελούσε ένα ελληνικό άξονα. (…) 5. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ σελ. που η δημοκρατική πλειοψηφία αποφάσιζε την ένοπλη κατάληψη της Βόρειας Ηπείρου. που θα σύνδεε αυτούς τους δυο πόλους. Ο σ. που είχε χαρακτήρα αντιεισήγησης. Και από την άλλη . Θάταν σαν ένα αντίρροπο για να λύνονται και να κανονίζονται προς το συμφέρον του λαού. ότι μια ρεαλιστική εξωτερική πολιτική από μέρους του ΕΑΜ και της ΠΕΕΑ θάπρεπε να κινηθεί ανάμεσα σε δυο κύριους πόλους: τον ευρωπαϊκό-βαλκανικό με κέντρο τη Σοβ. το διεθνή οικονομικό έλεγχο. σχετικά με «τους δύο πόλους»418. Μπελογιάννης. τις αδυναμίες και τα λάθη. θα υπάρχει η αρτηρία αυτή (η μεσογειακή συγκοινωνιακή αρτηρία Ν. ενέκρινε την εισήγηση και ανέθεσε στο ΠΓ να ενημερώσει την ΚΕ του ΚΚΣΕ για τις εργασίες της Ολομέλειας. Τόμος 7ος. Το ΚΚΕ. Μ. Ακόμα η 7η Ολομέλεια πήρε και μια σειρά άλλες αποφάσεις. 469. διατηρώντας ένα είδος ισορροπίας ανάμεσά τους με την κεντρική πάντα σκέψη ότι το στήριγμα στο προς βορρά πόλο θάπρεπε να αποσκοπεί στο ν’ αντισταθμίζει και ν’ αμβλύνει τις αιχμές. 416 Το ΚΚΕ. 417 Η 7η Ολομέλεια αποφάσισε την καθαίρεση του Παναγιώτη Μαυρομάτη από μέλος της ΚΕ «για αντισοβιετικές. Ρωσία και το μεσογειακό με κέντρο την Αγγλία. που αφορούσαν τη δεκαετία του 1940.. καθώς και πολιτικής του ΚΚΕ στις νέες συνθήκες. Κατέκρινε ως ασυγχώρητο λάθος και ως εθνικιστική τη θέση του Κόμματος για το Βορειοηπειρωτικό (επισημαίνοντας και τις δικές του ευθύνες για τη διατύπωσή της) καθώς και τη θέση που διατύπωσε ο ίδιος στη 12η Ολομέλεια. εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή». το Κόμμα. η γραμμή του Κόμματος μετά τη 12η Ολομέλεια (25-27 Ιουνίου 1945) ήταν βασικά σωστή. εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή». 418 Όσον αφορά στο Βορειοηπειρωτικό η κρινόμενη τοποθέτηση έλεγε: «. Βαφειάδη κατά του Ν. έγινε περισσότερο φανερή η διαπάλη σε ζητήματα στρατηγικής. μέσα στις συνθήκες του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου. ενώ δεσμεύτηκε να εγκριθεί η καθαίρεση και η διαγραφή του στο 8ο Συνέδριο του ΚΚΕ. παρά τις διαφωνίες του θα υποτάσσονταν». Να προσληφθούν σαν αναπληρωματικά μέλη της ΚΕ του ΚΚΕ οι σύντροφοι: Ν. Τόμος 7ος. Σε σχέση με τους «δυο πόλους» η κρινόμενη εκτίμηση ήταν: «Εφόσον υπάρχει αγγλική αυτοκρατορία. 2) «Η κατάσταση στην Ελλάδα . με μια αρνητική ψήφο του Μήτσου Παρτσαλίδη 416.. σελ. ανάμεσα στις οποίες: «1. τόσο από την εισήγηση του Ν.καθήκοντα του Κόμματος».Ζ. Γίνεται ανακοίνωση για τον Σιάντο». σε περίπτωση. Κατά τη συζήτηση του πρώτου θέματος. τ' αποικιακά προνόμια πούχαν εγγλέζικες εταιρίες στην Ελλάδα και άλλα παρόμοια που βαραίνουν τις αγγλοελληνικές σχέσεις. παρά τις ελλείψεις. (…) 8. 34. Σχετικά με το πρώτο θέμα η ΚΕ. 9. αντικομματικές εκδηλώσεις» και τη διαγραφή του από μέλος του ΚΚΕ. τις τρείς συσκέψεις στη Μόσχα και την ανοιχτή σύγκρουση ανάμεσα στον Ζαχαριάδη και τον Παρτσαλίδη. Αρχείο ΚΚΕ . Αν της τον αφαιρέσουμε γκρεμίζεται όλο το οικοδόμημα. πάνω στον ένα σπόνδυλο καθόμαστε εμείς. με εισηγητή τον Δημήτρη Βλαντά. «Επίσημα Κείμενα». Ακριτίδης και Ν.7η Ολομέλεια της ΚΕ. Παρτσαλίδη. Ζαχαριάδη όσο και από την ομιλία του Μ. Πήρε επίσης ορισμένες άλλες αποφάσεις417.) και η Αγγλία θα κάνει όσα περνάν απ’ τα χέρια της για να την κρατά… Γιατί αυτή αποτελεί τη στήλη για το παγκόσμιο οικοδόμημά της. με εισηγητή τον Νίκο Ζαχαριάδη. όπως διαμορφώθηκε η κατάσταση και η θέση της Ελλάδας σ’ αυτή. 36. Η εισήγηση αναφέρθηκε αρχικά στις τρεις συσκέψεις στη Μόσχα και στη συζήτηση του «ζητήματος Ζαχαριάδη». «Επίσημα Κείμενα». 302]. Ζαχαριάδη. πολλά από τα κοινωνικά κυρίως προβλήματα – στην πρώτη γραμμή αυτά σχετίζονται με τα εξωτερικά μας χρέη. [βλ.

420 Αρχείο του ΚΚΕ . [βλ. η εισήγηση θεωρούσε «όλη την εαμική εθνικιστική κληρονομιά»419. 3ος. Εξίσου λαθεμένη ήταν και η εκτίμησή του ότι ο Σιάντος ήταν πράκτορας των Άγγλων και ότι «μια ανοιχτή επίθεση εναντίον του εκείνη τη στιγμή θα οδηγούσε το κόμμα σε διάσπαση».. σελ. Ν. Απέδωσε τη δήλωσή του σε ένα μικροαστικό ψευτοσυναισθηματισμό. στην οποία ανήκε και η απαίτηση για τη ρύθμιση των συνόρων και ο κύκλος των εθνικών ΕΑΜικών διεκδικήσεων. σελ. «Νέος Κόσμος». παστρικά. στην οποία εκτιμούσε ότι έσπρωξαν το ΚΚΕ οι Εγγλέζοι. Συμπεράσματα – Διδάγματα .). . ο Ζαχαριάδης τόνισε ότι «καθαρά. όσο και την μπροσούρα του Δημήτρη Γληνού «Τι είναι και τι θέλει το ΕΑΜ». είπε χαρακτηριστικά στην εισήγηση: «Πάντα πίστευα και πιστεύω ότι αν είχαμε σωστή γραμμή απ’ την πρώτη κατοχή θα βγαίναμε νικητές»421. ωστόσο η άποψή του για την αποχή του 1946. 8. 408]. Ο Παρτσαλίδης είχε δίκιο σε αρκετά από τα θέματα που έθεσε. Ζαχαριάδης: «Δέκα χρόνια πάλης. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. 419 7η Ολομέλεια της ΚΕ. σελ. στην έλλειψη σωστής εκτίμησης για τη στρατηγική του Κόμματος στην Κατοχή. Όσον αφορά τη Συμφωνία της Βάρκιζας. Ως σοβαρότερο. για το χαρακτήρα του ΔΣΕ και για τη λεγόμενη «ομαλή δημοκρατική εξέλιξη». Συνολικά για τη διαφωνία του με τη γραμμή του Κόμματος στην Κατοχή. Αυτή η αιτιολόγηση δεν απαλλάσσει τον Ζαχαριάδη από την ευθύνη του ως ΓΓ της Κεντρικής Επιτροπής. Μια τέτια πολιτική θα πατούσε στέρεα το έδαφος της ελληνικής πραγματικότητας και είτανε και είναι σωστή». καθώς και σε συνεδριάσεις του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ. σελ.7η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ. Ως σοβαρό λάθος τακτικής. 15. εκδόσεις Αυλός. Το ίδιο και η αποχή από τις εκλογές του 1946. Ο Ζαχαριάδης μιλώντας για εθνικιστική κληρονομιά του ΕΑΜ ασφαλώς είχε υπόψη του τόσο το ιδρυτικό της ΠΕΕΑ. αιτιολογώντας την ως εξής: «.] να επιδιώξει την εθνική μας αποκατάσταση με βάση την αρχή της αυτοδιάθεσης των λαών [. σελ.Καθήκοντα». Οι απόψεις του συνοψίζονται στα παρακάτω: Ο Παρτσαλίδης υποστήριζε ότι η συμφωνία της Βάρκιζας ήταν λάθος.. Χαρακτήρισε ως λαθεμένη τη δήλωση που έκανε όταν γύρισε από το Νταχάου. 14. όπως λάθος ήταν και η θέση του Ζαχαριάδη για τους δύο πόλους.] και τη στρατηγική διαρρύθμιση των συνόρων μας» (Ιστορία της Αντίστασης 1940-1945.7η Ολομέλεια της ΚΕ.. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. δεν ήθελα μόλις ήρθα να κάνω τον έξυπνο και να βγάλω όλους τους άλλους σκάρτους»420. που ήταν λαθεμένη. Αθήνα 1979). καθώς και οι παρεκκλίσεις στο Μακεδονικό. παρά την αντίθετη γνώμη του ΠΚΚ (μπ. τεύχ. Επίσης ο Ζαχαριάδης επιχείρησε και μια αποτίμηση των λαθών του Κόμματος κατά το διάστημα του αγώνα του ΔΣΕ. Αύγουστος 1950. με εξαίρεση τα Δωδεκάνησα και την Κύπρο. διαμόρφωναν γενική πολιτική κατεύθυνση. ήταν λάθος».31 6 Ως τρίτο λάθος που έπρεπε να υπερνικήσει το Κόμμα. σε γράμματα προς την ΚΕ του ΠΚΚ(μπ).. που σφράγισε και τις αδυναμίες στο ξεκίνημα και στην πορεία του ΔΣΕ. εκδόσεις της ΚΕ του ΚΚΕ. ότι η γραμμή του ΕΑΜ σε όλη την Κατοχή ήταν σωστή. 14. 421 Αρχείο του ΚΚΕ . εκτίμησε την αποχή του Κόμματος από τις εκλογές. εκτίμησε το γεγονός ότι το 1947 το Κόμμα δεν έβγαλε στον ένοπλο αγώνα όσους μαχητές μπορούσε.. στο οποίο οριζόταν ως «κύριος και πρωταρχικός σκοπός της Επιτροπής [. ντόμπρα. το οποίο μάλιστα βάραινε κατ’ αποκλειστικότητα τον ίδιο. τ. που θα του επέτρεπε αργότερα να συνεχίσει τον αγώνα από καλύτερες θέσεις. 1052. Σχετικά για να στερεώνονται οι θέσεις και τα σύνορά μας προς το βορρά. Τέλος προχώρησε σε αυστηρή κριτική σειράς απόψεων που είχε διατυπώσει ο Μήτσος Παρτσαλίδης.. ώστε να επιτευχθεί ένας τέτοιος συσχετισμός δυνάμεων.

ο εξελιχτικός δρόμος προς τη λαϊκή δημοκρατία και το σοσιαλισμό με την επίδραση των προαναφερμένων παραγόντων είναι δυνατός και πραγματοποιήσιμος και εξυπηρετικός για το Λαό. 35. «εξελιχτικού» δρόμου. Ως προς το πρώτο θέμα. Η 7η Ολομέλεια καταδίκασε την επιστολή του Βαφειάδη προς την ΚΕ του ΠΚΚ(μπ). 29. λέγοντας ότι «πολλές φορές η τόλμη του Ζαχαριάδη ξεπερνά τα όρια που επιτρέπονται» 424. όπως απέδειξε το παράδειγμα της Ρωσίας των Μπολσεβίκων και της Γερμανίας των σοσιαλδημοκρατών. δεν θα αρχίζαμε τον ένοπλο αγώνα»422. σελ. Θεωρούσε επίσης ότι ο ΔΣΕ δεν έπρεπε να κάνει τακτικό πόλεμο. 7η Ολομέλεια της ΚΕ. καθώς και ότι το ΚΚΕ δεν έπρεπε να διαλύσει τις κομματικές οργανώσεις στους αγρότες. Έκανε κριτική και για τη φράση «χωρίς επιφύλαξη» στο πρώτο γράμμα του Ζαχαριάδη για τον ελληνο-ιταλικό πόλεμο. θέτοντας ως μοναδικό του στόχο τον Ζαχαριάδη. 35 – 36. Η θέση αυτή του Μ. σελ. Όμως ο Δημοκρατικός. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. γεγονός που φανέρωνε αναζωπύρωση της φραξιονιστικής δράσης μέσα στο Κόμμα.. στην οποία ο Ζαχαριάδης κατηγορούνταν ως πράκτορας της Ιντέλιτζενς Σέρβις. Ενώ δεν ήταν πριν. Καταφατική απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα θα σήμαινε ευνουχισμό του λαϊκοδημοκρατικού κινήματος και καταδίκη των λαών σ’ αιώνια φασιστική σκλαβιά και στο σάπισμα και στην αποσύνθεση της Κοινωνίας. Το σύνθημα αυτό της ομαλής δημοκρατικής εξέλιξης μας διευκόλυνε να καταχτήσουμε τις μάζες. Υποστήριζε όμως τη δυνατότητα του «δημοκρατικού». για τις τότε συνθήκες της Ελλάδας. (…) να τις πείσουμε με την ίδια τους την πείρα για την ανάγκη της καινούργιας εξόρμησης»423. 7η Ολομέλεια της ΚΕ.31 7 με αυτό επέκρινε τον Ζαχαριάδη επειδή δεν υλοποίησε την υπόδειξη της ηγεσίας των Μπολσεβίκων για συμμετοχή στις εκλογές του 1946. ενώ επέκρινε τη θέση του Ζαχαριάδη «αν ξέραμε την προδοσία του Τίτο στα 1946. Ένα βασικότατο σημείο της κριτικής του σχετιζόταν με την «ομαλή δημοκρατική εξέλιξη»: «Αυτή μας η θέση σημαίνει ότι αποκλείεται οπωσδήποτε η χρησιμοποίηση της βίας και η ένοπλη επανασταστική πάλη. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. ενώ παρουσίαζε καθολική και απόλυτη έλλειψη αυτοκριτικής. [. τώρα δεν είναι λάθος»425. Κριτική άσκησε και για την αλλαγή της θέσης για τους Σλαβομακεδόνες το 1949. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. σελ. . μετά το 1931. 5) Παρουσίαζε κοινές απόψεις με το Μάρκο Βαφειάδη. ιδιαίτερα για τις παρελθούσες συνθήκες της Ρωσίας. αλλά ότι δεν τον θεωρεί πράκτορα. αν οι σοσιαλδημοκράτες τότε έβαζαν το ζήτημα εξελιχτικού δρόμου και ήταν λάθος στις τοτινές συνθήκες. «Υποδείξεις του ΠΚΚ(μπ)» ο Παρτσαλίδης έκανε την παρακάτω δήλωση: 422 423 424 425 7η Ολομέλεια της ΚΕ. που εξελίχτηκε σε φασιστικό κράτος. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. 4) Αναθεωρούσε το σύνολο της γραμμής του ΚΚΕ. οι οποίοι τον κάλεσαν να τους πει την άποψή του για τον Ζαχαριάδη. 3) Προωθούσε το φραξιονισμό μέσα στο Κόμμα. 27. 7η Ολομέλεια της ΚΕ. Αναφερόμενος στην πολιτική του ΚΚΕ μετά τη Βάρκιζα είπε: «Ήταν λάθος που εμείς ζητούσαμε ειρηνική εσωτερική δημοκρατική εξέλιξη. Ταυτόχρονα ο Παρτσαλίδης αναφέρθηκε στις συζητήσεις με τους σοβιετικούς.]. 2) Αντιπαρέθετε το ΚΚΕ στο ΠΚΚ(μπ) και μονοπωλούσε την προσήλωση στο δεύτερο. Η κριτική απέναντι στον Παρτσαλίδη εστιαζόταν στα παρακάτω σημεία: 1) Ο Παρτσαλίδης διεκδικούσε για τον εαυτό του και μόνο το δικαίωμα της απόλυτης κριτικής. για να δημιουργηθεί Αγροτικό Κόμμα. Παρτσαλίδη είναι αρκετά χαρακτηριστική για την αντιφατικότητά της. Δηλ. Όχι. Γενικώς δεν απέκλειε τον ένοπλο επανασταστικό δρόμο μετάβασης στο σοσιαλισμό. σελ..

σελ. ότι «μέσα στις συνθήκες της επαναστατικής κρίσης ωριμάζει η επαναστατική κατάσταση». Στη συνέχεια καλούσε να δουλέψουν ως δραστήριοι οπαδοί του Κόμματος στις μαζικές οργανώσεις. 428 «Νέος Κόσμος».».Ο. 39-40. 294. 426 7η Ολομέλεια της ΚΕ.31 8 «Η γνώμη μου πάνω στο πρώτο θέμα διατυπώθηκε στο λόγο μου και συμπληρώθηκε με τη δευτερολογία μου. Ορισμένοι από αυτούς έδειξαν με τη στάση τους ότι μπορούσαν να επανέλθουν στο Κόμμα.»427. Η 7η Ολομέλεια ασχολήθηκε και με το θέμα εκείνων των πολιτικών κρατουμένων που υπέγραψαν «δήλωση μετανοίας». διαχώρισε εκείνους που λύγισαν «κάτω από πρωτάκουστα και αδιάκοπα βασανιστήρια»429.. Εκείνους και εκείνες που ανήκαν στην πρώτη κατηγορία και που αποτελούσαν τη συντριπτική πλειοψηφία όσων υπέγραψαν δήλωση μετανοίας. σελ. Ζαχαριάδης ανέφερε στο κλείσιμο στο πρώτο θέμα. από εκείνους που όχι μόνο λύγισαν αλλά πέρασαν και στην υπηρεσία της Ασφάλειας. 429 7η Ολομέλεια της ΚΕ.] και τα δύο καθοδηγητικά κέντρα της ΚΕ στην κάθε περιοχή θα έχουν ανεξάρτητα το καθένα σύνδεση με την έδρα του ΠΓ.. Από αυτή τη στάση τους η 7η Ολομέλεια εξαρτούσε και τη δυνατότητα να επανέλθουν στο Κόμμα ως μέλη του σε μία πορεία. όπως και όλες οι αποφάσεις του ΚΚΕ. με αποτέλεσμα τη διάλυση των περισσοτέρων από αυτές». η απόφαση της Ολομέλειας έθετε ως καθήκον τη λήψη των ακόλουθων μέτρων. άλλοι δεν την ανακάλεσαν αλλά παρέμειναν επί χρόνια στη μεγάλη πλειοψηφία τους ψηφοφόροι της ΕΔΑ και του ΚΚΕ. με κομματικές οργανώσεις μόνο στους βασικούς κλάδους [.1955.: «Πρώτο: η έδρα του ΠΓ πρέπει να βρίσκεται σήμερα στο εξωτερικό (…) Δεύτερο: στην Ελλάδα πρέπει να δημιουργηθούν πέντε κομματικά καθοδηγητικά κέντρα της ΚΕ. Ως προς την εσωτερική κατάσταση. Για την ενημέρωση της ΚΕ του ΠΚΚ(μπ) πάνω στις εργασίες της 7ης Ολομέλειας είμαι σύμφωνος»426. σελ. 424. όπως και έγινε.. 231. Ζαχαριάδη. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ. . Ν. Στο δεύτερο θέμα η απόφαση διαπίστωνε ότι «ο εχθρός κατάφερε σοβαρά χτυπήματα στις κομματικές μας οργανώσεις. Υπήρξαν αγωνιστές που ανακάλεσαν τη δήλωση μετανοίας.. Με το ίδιο θέμα ασχολήθηκαν και κατοπινά κομματικά σώματα. το ΚΚΕ τους αντιμετώπισε τελείως διαφορετικά. Αύγουστος 1950. δηλαδή να ανακαλέσουν την αρχική δήλωση μετανοίας και ταυτόχρονα να αποκρούσουν κάθε προσπάθεια της Ασφάλειας να τους πλησιάσει και να τους μετατρέψει σε όργανά της. δεν είναι διόλου ικανοποιητική και αυτό περικλείνει σοβαρούς κινδύνους»428. στους τόπους δουλειάς και κατοικίας. «Δέκα χρόνια πάλης.. Τέλος.. ο Ν. καθώς και οι παρακάτω καθοδηγητικοί κομματικοί κρίκοι πρέπει να εφαρμόζουν ένα αυστηρό σύστημα αποκέντρωσης σε όλη τη δουλειά της. Τέταρτο: σε καθένα από τα πέντε καθοδηγητικά κέντρα της ΚΕ πρέπει να δημιουργηθεί και δεύτερο καθοδηγητικό κέντρο της ΚΕ. 427 Το ΚΚΕ. με σκοπό την καλύτερη καθοδήγηση και περιφρούρηση της δουλειάς των Κ. Το πρώτο που ζητούσε ήταν να κάνουν «αντιδήλωση». Αναφερόνταν στις κυριότερες αιτίες που οδήγησαν σε αυτό το αποτέλεσμα και τόνιζε ιδιαίτερα τα μέτρα που έπρεπε να ληφθούν στον τομέα της κομματικής ανασυγκρότησης και ανασύνταξης. Επίσημα κείμενα. έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ.. σελ.] είναι ότι η αναδιοργάνωση των κομματικών οργανώσεων προχωρεί πολύ αργά. Τρίτο: κάθε καθοδηγητικό κέντρο της ΚΕ. τόμος 7ος. 1949 . τόμος 1950. τεύχος 8.. Συμπεράσματα – Διδάγματα – Καθήκοντα». τονίζοντας: «Βασική μέθοδος της κομματικής δουλειάς για την ανασυγκρότηση των οργανώσεων είναι ο σωστός συνδυασμός της παράνομης με τη νόμιμη δουλειά . ενώ το «πιο αρνητικό σημείο [. Η 7η Ολομέλεια.

Το 1953 μονογραφήθηκε η συμφωνία για στρατιωτική συμμαχία ανάμεσα στην Ελλάδα. Οι διαπιστώσεις και η ανάλυση του Ν. που εξελίχθηκε σε άξονα Αθήνας – Βελιγραδίου – Άγκυρας. Είναι φανερό ότι με αυτή τη συμφωνία η Γιουγκοσλαβία συνδεόταν έμμεσα με το ΝΑΤΟ. απάντησε ως εξής στην ερώτηση για τη στάση του Τίτο απέναντι στη Μακεδονία: «Παρά την πολεμική συμμαχία Ελλάδας . 28. Ήταν η περίοδος που οργίαζε στην Ελλάδα η αιμοσταγής προπαγάνδα για το «παιδομάζωμα». Η 3η ΣΥΝΔΙΑΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΚΚΕ (10-14 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1950) Με Απόφαση της 7ης Ολομέλειας της ΚΕ συγκλήθηκε στη Ρουμανία η 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ. που ήταν το ανώτατο κομματικό Σώμα που συγκλήθηκε μετά από το 7° Συνέδριο (Οκτώβριος του 1945). 12. η παραπάνω συμφωνία ατόνησε και επί της ουσίας έπαψε να ισχύει. Συνακόλουθα η κυβέρνηση των ΗΠΑ ανάγγειλε τη χορήγηση δανείου προς την Γιουγκοσλαβία. Ο Ν. οι περισσότεροι από τις κομματικές οργανώσεις του εξωτερικού. Ωστόσο η τελευταία εξηγούνταν από τις δύσκολες συνθήκες της πάλης. την Ανατολική και την Κεντρική Μακεδονία. σε συνέντευξη που παραχώρησε. Ζαχαριάδης. απ' την πλευρά της κυβέρνησης της τελευταίας δεν υπάρχει ακόμα μια. Στα τέλη Νοεμβρίου 1950 η γιουγκοσλαβική κυβέρνηση παρέδωσε στην ελληνική έναν αριθμό παιδιών που είχε μεταφέρει ο ΔΣΕ στο εξωτερικό για να σωθούν. ύψους 33. Στο ίδιο διάστημα η γιουγκοσλαβική κυβέρνηση παρέδωσε στην ελληνική και 57 στρατιωτικούς του ΔΣΕ. ήταν μέλη των ανταρτοομάδων που δρούσαν σε αυτές τις περιοχές. καθώς και το χρέος των κομμουνιστικών και εργατικών κομμάτων να αποκαλύπτουν και να καταπολεμούν τις αντιλήψεις αυτών των δυνάμεων. αλλά και με έντονη συναισθηματική περιφρόνηση. πήραν μέρος 179 τακτικοί και 5 αναπληρωματικοί αντιπρόσωποι.Γιουγκοσλαβίας. Η συμφωνία προέβλεπε την παροχή αμοιβαίας βοήθειας σε περίπτωση που μια από αυτές τις τρεις χώρες δεχθεί επίθεση από κάποια τέταρτη. Στις εργασίες της Συνδιάσκεψης. Ζαχαριάδης έκανε εκτενή αναφορά στη «δημιουργία του άξονα Αθήνα – Βελιγράδι». Οι 14 τακτικοί αντιπρόσωποι και οι 2 αναπληρωτές. μετά την επίσκεψη του Τίτο στην Αθήνα.Α. διακήρυξη ότι παραιτήθηκε απ' τις εδαφικές της βλέψεις και αξιώσεις πάνω στη Θεσσαλονίκη και γενικά τη Μακεδονία του Αιγαίου. που εκπροσωπούσαν τη Θράκη. Σεπτέμβρης 1953. 3. τεύχ. Γι' αυτό ο λαός μας πρέπει προς την πλευρά αυτή νάχει πάντα το νου του»430. οι υπουργοί Εξωτερικών των τριών χωρών υπέγραψαν συμφωνία για στρατιωτική συμμαχία εικοσάχρονης διάρκειας. λίγο πολύ καθαρή. τη Γιουγκοσλαβία και την Τουρκία. σελ. που τις χαρακτήριζε αστικές και εθνικιστικές. η οποία δημοσιεύτηκε και στο περιοδικό Νέος Κόσμος. που ήταν σωστή και αναγκαία. Όταν το κλίμα στις σχέσεις Γιουγκοσλαβίας – Σοβιετικής Ένωσης βελτιώθηκε. 430 Η συνέντευξη δόθηκε στον Σόλωνα Γρηγοριάδη. κατά την οποία έγιναν και εκατοντάδες «προληπτικές» συλλήψεις κομμουνιστών. Μιλώντας στην Ολομέλεια ο Ν. Και στις 9 Αυγούστου. 9. Η εισήγηση του ΠΓ στην 7η Ολομέλεια επανέλαβε την τοποθέτηση του Γραφείου Πληροφοριών ότι το Κομμουνιστικό Κόμμα της Γιουγκοσλαβίας είχε καταληφθεί από τις αντεπαναστατικές δυνάμεις. όχι μόνο με πολιτική αδιαλλαξία.5 εκατομμυρίων δολαρίων. .31 9 Είναι επίσης γεγονός ότι για αρκετά χρόνια μετά τον αγώνα του ΔΣΕ εκείνοι που λύγισαν αντιμετωπίστηκαν σε αρκετές περιπτώσεις. τότε ανταποκριτή της εφημερίδας Ακρόπολις. Ζαχαριάδη επιβεβαιώθηκαν πλήρως.

401.Έγγραφο 230468.. Το λάθος αυτό στέρησε το ΚΚΕ και το λαίκοαπελευθερωτικό κίνημα μας άπτήν καθαρή επαναστατική προοπτική και [.. Βαφειάδης. Σιάντο.). 8. που συζήτησε όλα τα θέματα τα οποία αφορούσαν τη διεξαγωγή της (κανονισμός εργασιών κ. 2) Η κατάσταση και τα προβλήματα των πολιτικών προσφύγων στις Λαϊκές Δημοκρατίες (εισηγητής Βασίλης Μπαρτζιώτας). το ΓΑ του ΕΛΑΣ και ίδρυσε την ΚΕ του ΕΛΑΣ. γ) Ν' αναγνωριστεί χωρίς επιφύλαξη όλη η εαμική εθνική αντίσταση. Ακριτίδης. Για τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα 1940-1944. Η Συνδιάσκεψη απέρριψε τη ν πρόταση και αντί του Λεπενιώτη εκλέχθηκε αναπληρωματικό μέλος της ΚΕ ο Βασ. . Ζαχαριάδη Δέκα χρόνια πάλης. Για το Δεκέμβρη: «Το βασικό λάθος που εδώ έκανε η καθοδήγηση του ΚΚΕ είναι ότι δεν πρόβλεψε και δεν προετοιμάστηκε σαν Κόμμα και σαν κίνημα για ν' αντιμετωπίσει την αγγλική εισβολή [.32 0 Τρεις μέρες πριν τη Συνδιάσκεψη (7 Οκτωβρίου 1950) συνήλθε η 8η Ολομέλεια της ΚΕ431. Σιάντος κατάργησε αυθαίρετα. όπου έκανε αυτό που ήθελε. Δισέλιδο χειρόγραφο πρακτικό της 8ης Ολομέλειας για την προετοιμασία της 3ης Συνδιάσκεψης του ΚΚΕ].]. Για τη Συμφωνία της Βάρκιζας: «. Ο Γ..».]ε) Έπρεπε να ορισθεί συγκεκριμένη ημερομηνία για σύντομες εκλογές 431 Στην 8η Ολομέλεια πήραν μέρος 20 τακτικά και αναπληρωματικά μέλη της ΚΕ και της ΚΕΕ. δ) Ν' αποχωρήσουν αμέσως οι αγγλικές δυνάμεις μια και γερμανός δεν υπήρχε πια στην Ελλάδα. Αύγουστος 1950.Τι συμφωνία μπορούσαμε να υπογράψουμε. Ζαχαριάδης) η 8η Ολομέλεια ψήφισε να μην κληθεί στη Συνδιάσκεψη ο Μ. που αρχικά υπήρχε η σκέψη να έρθει για να πει όσα κατήγγειλε με γράμμα του στο ΠΚΚ(μπ). Η 3" Συνδιάσκεψη ασχολήθηκε με τα εξής θέματα: 1) Δέκα χρόνια αγώνων. το κείμενο εκτίμησε: «Τον κοινό συμμαχικό αγώνα ενάντια στο χιτλερικό φασισμό η καθοδήγηση του ΚΚΕ ουσιαστικά τον κατάλαβε σαν ανεπιφύλαχτη υποστήριξη. Ν.. Όπως προκύπτει από τον προσδιορισμό του πρώτου θέματος. Ν. σελ. μα της αγγλικής πολιτικής και των αγγλικών ιμπεριαλιστικών επιδιώξεων στη Μεσόγειο και στη Νοτιοανατολική Ευρώπη [... καθήκοντα (εισηγητής Ν. ως υλικό για τις τοπικές Συνδιασκέψεις. δεν οργάνωσε και δενδιηυθυνε τη μάχη του Δεκέμβρη. Απουσίαζαν δικαιολογημένα οι Λ. Πορφυρογένης. Μπελογιάννης. Ζάχος. τεύχ. σε βάρος του Ζαχαριάδη.. [. Συμπεράσματα .Καθήκοντα. όχι της κοινής συμμαχικής υπόθεσης.] οδήγησε κατοπινά στην ήττα»434.. τεύχ. β) Να δοθεί γενική δίχως κανένα περιορισμό αμνηστεία για το Δεκέμβρη. Το ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ ανέχθηκε κατά τρόπο απαράδεχτο και ακατανόητο τη μονοπωλιακή διαχείριση του Δεκέμβρη απτό Γ. Αύγουστος 1950. 433 Το άρθρο δημοσιεύθηκε σε δυο μέρη στο περιοδικό Νέος Κόσμος. 434 Περιοδικό Νέος Κόσμος. Με ψήφους 19 υπέρ και 1 κατά (Ν. Από το ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ εγκρίθηκε το άρθρο του Ν. Μπορούσαμε να επιβάλουμε τους παρακάτω όρους: α) Να κρατήσουν οι αντάρτες ατομικά τα όπλα τους της αντίστασης. Διδάγματα. Στρίγκος. χωρίς να ρωτήσει κανέναν. 8 και Σεπτέμβριος 1950. η Συνδιάσκεψη επιχείρησε να εκτιμήσει τη δράση του Κόμματος στη δεκαετία 1940..Διδάγματα . 3) Οργανωτικά ζητήματα (εισηγητής Γιάννης Ιωαννίδης). 9... Συζήτησε επίσης και ενέκρινε τις προτάσεις προς τη Συνδιάσκεψη για την εκλογή432 9 αναπληρωματικών μελών της ΚΕ και 2 της ΚΕΕ. τεύχ. Χρύσα Χατζηβασιλείου [Αρχείο ΚΚΕ . συμπεράσματα. καθώς και για την 3η Συνδιάσκεψη433.].. Μιλτομ. δεν προετοίμασε. 432 Στις προτάσεις της ΚΕ υπήρχε και ο Παναγιώτης Λεπενιώτης.α. Ζαχαριάδης). Το ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ δεν προείδε.

ήταν ουτοπικοί.. Αύγουστος 1950.] θα χτυπούσε κατακέφαλα και θα μας έκανε ζημιά»439. 402-403. 436 Περιοδικό Νέος Κόσμος. δεν έκανε μια ολοκληρωμένη αντικειμενική εκτίμηση για τον Άρη Βελουχιώτη. 8.. Συμπεράσματα – Διδάγματα . Ενώ σωστά εκτιμούσε την απειθαρχία του Άρη. Συμπεράσματα . Αύγουστος 1950. όφειλε να αναγνωρίσει ότι η άποψη του Άρη για συνέχιση του ένοπλου αγώνα ήταν σωστή. «Δέκα χρόνια πάλης. για το προοδευτικό δυνάμωμα και ενίσχυση της ένοπλης αντίστασης του Λαού»436. σελ. [. »435. Σύγχρονη Εποχή. Βεβαίως. προκειμένου το λαϊκό κίνημα να προετοιμαστεί για την αντεπίθεση του. έκδ. Ζαχαριάδη. Αθήνα. επωφελούμενος [. έκδ. Σύγχρονη Εποχή.] Αντί όμως για συμφωνία εμείς κάναμε συνθηκολόγηση.Διδάγματα . η οποία αποφάσισε τη « συνέχιση της πολιτικής για τη λαϊκή ενότητα και συμφιλίωση [. τεύχ..Καθήκοντα».Καθήκοντα». όχι όμως και ως όροι που ο ταξικός εχθρός ήταν δυνατό να τους δεχθεί.Φεβρουάριος 1945) απέναντι στην εγγλέζικη πολιτική.Γράμμο (Αύγουστος 1949)»438. σελ. Παρά τα μερικά λάθη μας.. σημαντικά όμως και σοβαρά και παρά τις ελλείψεις και αδυναμίες.. 35. επειδή το Κόμμα δεν ήταν έτοιμο να καταδικάσει την πολιτική κατά την Κατοχή. ότι είχε δίκιο που διαφώνησε με τις Συμφωνίες του Λιβάνου και της Καζέρτας και αντιτάχθηκε στη Συμφωνία της Βάρκιζας.Στην 3η Συνδιάσκεψη ο Ν. ασκώντας ανοιχτά την κριτική του για την περίοδο 1941 και μέχρι τη Βάρκιζα.] θα μπορούσε να μας φέρει σε μια κρίση γιατί ο εχθρός μπορούσε να πιαστεί απ' αυτό και ν' αλλάξει την πολιτική του και. 526. «Δέκα χρόνια πάλης. 439 Η 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ.. Αθήνα.32 1 που θα τις έκανε κυβέρνηση. αφού εκτίμησε «σα βασικά σωστή την πολιτική γραμμή και την οργανωτική πολιτική και δουλειά της ΚΕ και του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ απ' τη 121 Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ και το 7° Συνέδριο του ΚΚΕ ως την υποχώρηση μας απ' το Βίτσι . όπως επίσης και επειδή φοβόταν διάσπαση του ΚΚΕ και του ΕΑΜ. και αντί να μας δόσουν μας πήραν την εξουσία. σελ. 2010. 8. όπως απαιτούσαν οι συνθήκες. 420-421... Συμπεράσματα . Η 3η Συνδιάσκεψη. ενώ εκτίμησε με ακρίβεια και σαφήνεια το ρόλο του εγγλέζικου ιμπεριαλισμού και τη στάση της ηγεσίας του ΚΚΕ (1941 . Ζαχαριάδης υποστήριξε ότι δεν έθεσε ανοιχτά σε κριτική την πολιτική της περιόδου 1941 και μέχρι τη Συμφωνία της Βάρκιζας. Είχε δίκιο ως προς την ανάλυσή του για 435 Περιοδικό Νέος Κόσμος. Αύγουστος 1950. Θα μπορούσαν να αποτελούν ζητήματα ζύμωσης και συσπείρωσης.. η γραμμή μας ήταν βασικά σωστή»437. Η Απόφαση της 3ης Συνδιάσκεψης ήταν μονομερής στην κριτική της. ή καλλίτερα τους φέραμε.. 438 Η3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ.] Μπροστά όμως στην τρομοκρατική αδιαλλαξία των άγγλων και του μοναρχοφασισμού κατέληξε και σε συγκεκριμένες αποφάσεις για την επίσπευση και ολοκλήρωση της οργανωτικοτεχνικής στρατιωτικής προετοιμασίας. σε καμία περίπτωση δε δικαιολογούν την πολιτική επιλογή που έκανε. Ζαχαριάδη. 2010. Ν. για να υπογραφεί η συμφωνία. 437 Περιοδικό Νέος Κόσμος. Είχε τη δυνατότητα και την ευθύνη να δράσει γρήγορα και αποφασιστικά.] Στα 1946-1949 παλαίψαμε για την εξουσία. Αν και οι παραπάνω σκέψεις του είχαν βάση. Ν.Διδάγματα . Υποστήριξε ότι «ουσιαστικά η ανατροπή της γραμμής της Βάρκιζας [.. οι όροι που θεωρούσε ότι έπρεπε να τεθούν. σελ..Καθήκοντα». Ήρθαν όμως οι άγγλοι. «Δέκα χρόνια πάλης. τεύχ. Ν. τεύχ. όπου θα συμμετείχε και το ΕΑΜ [. που παρουσιάσαμε στον πολιτικό και στρατιωτικό τομέα. ως ενέργεια αντικομματική που αντικειμενικά τον έθετε εκτός του Κόμματος. . 413-414. Περιμέναμε να νικήσουν οι σύμμαχοι και να μας δόσουν την εξουσία. Ζαχαριάδη. Στο κεφάλαιο Συμπερασμάτων και Διδαγμάτων σημείωνε ότι: «Στα 1941-1944 στην ουσία δεν παλαίβαμε για την εξουσία. . Για τον «καινούργιο ένοπλο αγώνα 1946-1949» αναφέρθηκε στη 2η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ (12 Φεβρουαρίου 1946). 8. σελ.

οργανώσεων. η πολιτική γραμμή που διαμόρφωσε η 3η Συνδιάσκεψη για το επόμενο διάστημα. την ολόπλευρη στρατιωτικοποίηση της Ελλάδας και τη δημιουργία του τετραγώνου Ελλάδα . Ν. 401. Από την άλλη. σελ. να αντιμετωπίσει με επιτυχία τις νέες προσπάθειες του ταξικού αντιπάλου (ασφάλειας. Αύγουστος 1950.Καθήκοντα». ελλείψεων. που αποδέχεται. 440 Περιοδικό Νέος Κόσμος. αδυναμιών της δεύτερης περιόδου. 442 H 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ.32 2 τον ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα των επιδιώξεων και ενεργειών της Μ. αναθεωρητική. Σύγχρονη Εποχή. Η 3η Συνδιάσκεψη. το γεγονός ότι η «λαοκρατική» εξουσία δεν εννοούνταν ως εργατική εξουσία. Ενέκρινε την κριτική στην πλατφόρμα Βαφειάδη. Σε αυτή την κατεύθυνση ασκούσε δριμεία κριτική στις απόψεις του Δ. τεύχ. Χαρακτήρισε ως ύποπτη. κομμάτων. καθώς και στην 5η Ολομέλεια της ΚΕ (1949). Διδάγματα. Ζαχαριάδη «Δέκα χρόνια πάλης. που ασκούσε στην πολιτική του Κόμματος για τα χρόνια 1941 . παλλαϊκό. 537. Σύγχρονη Εποχή. Η εκτίμηση του Άρη για τον εγγλέζικο ιμπεριαλισμό συνέπιπτε με την εκτίμηση της 3ης Συνδιάσκεψης. «Η Συνδιάσκεψη αποκρούει αποφασιστικά και καταδικάζει ολοκληρωτικά την αντικομματική. το λαθεμένο προσδιορισμό της επιδιωκόμενης εξουσίας. αποφάσισε να μην κληθεί στη Συνδιάσκεψη για να μιλήσει ο Βαφειάδης. έκδ.Γιουγκοσλαβία . Σχετικά με τη θέση της Ελλάδας στα Βαλκάνια και στο διεθνή συσχετισμό. Οι αναφορές στο άρθρο του Ν. να σφυρηλατήσει την πειθαρχία και μονολιθικότητα. σελ. ότι στη συνολική απόφαση της 3ης Συνδιάσκεψης περιέχονταν σειρά σωστών εκτιμήσεων και συμπερασμάτων. προκειμένου να βγουν διδάγματα που θα βοηθήσουν το Κόμμα να ωριμάσει. Ιντέλιτζενς Σέρβις. Καθήκοντα» και στα ντοκουμέντα της 3ης Συνδιάσκεψης για τις αιτίες που οδήγησαν στην «…ήττα της λαϊκής επανάστασης στην Ελλάδα»440 το 1944. Το κείμενο σημειώνει την ανάγκη αυτοκριτικής εξέτασης όλων των λαθών. σωστά κρίνουν λαθεμένες επιλογές στις συμμαχίες και στους συμβιβασμούς. λοιπόν. έκδ. επισήμανε την εμπλοκή της στον πολεμικό τυχοδιωκτισμό των ΗΠΑ στην Κορέα με αποστολή ελληνικού στρατού.Τουρκία . Ζαχαριάδη. «Δέκα χρόνια πάλης. αλλά δεν κρίνουν την πηγή τους. καθώς και την ύποπτη και εχθρική για το Κόμμα μας και το Λαό μας επίθεση του Βαφειάδη ενάντια στην ηγεσία του ΚΚΕ»442. σελ. οπορτουνιστική. Να αντιμετωπίσει τον οπορτουνισμό. η κριτική. Καραγιώργη. Ενέκρινε τη διαγραφή του από μέλος του Κόμματος και αποφάσισε να τον παραπέμψει σε στρατοδικείο για να δικαστεί ως εχθρός του ΚΚΕ. 8. Παρά το γεγονός. προσωπικοτήτων της χώρας»441. Κεντρική. αμερικανών. αντιγράφει και επεκτείνει τη θέση του Βαφειάδη. παρά την επιμονή του Ζαχαριάδη. Αποστόλου που το «σιγόνταρε» η Χρύσα Χατζηβασιλείου. Βρετανίας. που δόθηκε με την απόφαση του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ στις 15 Νοεμβρίου 1948. Βαφειάδη. 527 .1945. Συμπεράσματα . τη συνθηκολόγηση και το φραξιονισμό που απειλούσε το Κόμμα από τα μέσα. Παρτσαλίδη. ανώτατη πολιτική έκφραση της οργάνωσης και πάλης του Λαού για τα δίκαιά του πρέπει νάναι το πανελλαδικό. ως προς το ότι η Συμφωνία αποτελούσε συνθηκολόγηση. περιείχε αντιφάσεις. ηττοπαθή και φραξιονιστικήδιασπαστική πλατφόρμα του Μ. Είχε δίκιο ως προς την ανάγκη και τις δυνατότητες που υπήρχαν για την αναδιοργάνωση και τη συνέχιση του ένοπλου αγώνα. δεν προχωρούσε σε βάθος.Διδάγματα . Παρτσαλίδη αλλά και στο μπλοκ Παρτσαλίδη. μοναρχοφασιστών) να χτυπήσουν και να υπονομεύσουν το Κόμμα. 441 H 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ. μέτωπο ή συνασπισμός όλων των λαϊκών προοδευτικών και δημοκρατικών δυνάμεων. τιτικών προβοκατόρων. Αθήνα 2010. παραγόντων. στον ανάλογο προσδιορισμό των κοινωνικών δυνάμεων: «9. Συμπεράσματα.Ιταλία. Αθήνα 2010. συκοφαντική και χαφιέδικη την επίθεση του Βαφειάδη εναντίον του Ζαχαριάδη.

Επίσημα Κείμενα. τόμος 7ος. 448 H 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ. σελ. παλλαϊκού μετώπου ή συνασπισμού όλων των λαϊκών προοδευτικών και δημοκρατικών δυνάμεων [. Επίσημα Κείμενα. (Εφημερίδα «Το Δελτίο μας». τόμος 7ος.] να ευνουχίσουν το λαϊκό αγώνα. η απόφαση της Συνδιάσκεψης κατέληγε σε κατευθύνσεις ιδεολογικής ενίσχυσης και οργανωτικής ανασύνταξης του Κόμματος. αλλά και τον κίνδυνο πολέμου κατά των χωρών της λαϊκής εξουσίας και της Σοβιετικής Ένωσης. Τέλος. σελ. Ως αιτιολογική βάση αυτής της απόφασης προβλήθηκε ότι «βρισκόμαστε στη χώρα τους και δεν μπορεί να υπάρχουν δύο κομματικές οργανώσεις στο εργοστάσιο και στο σοβχόζ. γιατί αυτό διασπά την κομματική δουλιά και την καθοδήγηση και μας απομακρύνει απ’ τους κομμουνιστές των ΛΔ»447. Ενωση… Και τον πόλεμο αυτόν που ετοιμάζουν οι αμερικανοί και οι μοναρχοφασίστες θα πιάσουμε βουνά και ταμπούρια και με το όπλο και το δικό μας πόλεμο θα τόνε κάνουμε τάφο του μοναρχοφασισμού. Για το δεύτερο κατέληξε στη διαπίστωση ότι «είναι χαφιές»449. 446 Το ΚΚΕ. ενάντια στις χώρες της Λαϊκής Δημοκρατίας και τη Μεγάλη πατρίδα. Αντιδράσεις προκλήθηκαν και από τη δήλωση του Σοφοκλή Βενιζέλου ότι «η ελληνική κυβέρνηση μελετά τη δυνατότητα έκδοσης διαταγής ο τακτικός στρατός να κυνηγά τους διαφεύγοντες από την Ελλάδα στασιαστές στο Αλβανικό έδαφος» (Ιορντάν Μπάεφ.. 443 . σελ. 6. Οι προκλήσεις συνεχίζονταν ακόμα και το 1953.] Διατύπωνε κριτήρια για τη δράση και ανάδειξη των στελεχών446. τόμος 7ος. 68. 444 Το ΚΚΕ. εκτός από παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου της Βουλγαρίας. Επίσημα Κείμενα. Επίσημα Κείμενα. έκδ. Σύγχρονη Εποχή. Η 3η Συνδιάσκεψη ενέκρινε τις εκθέσεις-πορίσματα των αντίστοιχων επιτροπών που είχαν συγκροτηθεί για τις «υποθέσεις Βαφειάδη. Σιάντου». σελ. που υπέβαλε η βουλγαρική κυβέρνηση στον ΟΗΕ (18 Μαΐου 1953). της πλουτοκρατίας και της αμερικανοκρατίας στην Ελλάδα»444. Σύγχρονη Εποχή. όπου..] ο αγωνιστικός δημοκρατικός συνασπισμός θα πρέπει να απομονώσει και να αποξενώσει όλους τους κεντρωτικούς και ψευτοσοσιαλιστικούς ρεφορμιστικούς αγροτοκάπηλους [.. 565. Σύγχρονη Εποχή. Είναι χαρακτηριστική η γραπτή διαμαρτυρία.. σελ. 447 H 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ. 445 Το ΚΚΕ. Η απόφαση. έκδ. 1949 . 561.1955.. 219). τη Σοβ. 449 H 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ.. σελ.»445. ιδιαίτερα για τις συνθήκες της παράνομης δράσης του στην Ελλάδα [. Για τον πρώτο η Συνδιάσκεψη κατέληξε να ερευνηθούν τα «ύποπτα σημάδια που υπάρχουν στη ζωή του (…) όπως οι σχέσεις του με πράκτορα της Ιντέλιτζενς Σέρβις448. Αθήνα 2010. κάτι που έγινε δεκτό.1955. Το ΚΚΕ. υπερτιμώντας και εδώ τις αγωνιστικές διαθέσεις και το επίπεδο πολιτικής οργάνωσης των μαζών. τόμος 7ος. σελ.1955..] που για αποστολή έχουν [. εκτός από το ΠΚΚ(μπ). Αρχείο ΚΚΕ στο «Επιμορφωτικό Κέντρο Χαρίλαος Φλωράκης»)..1955. Αθήνα 2010. 69-72. να δεχτούν τα μέλη του ΚΚΕ στις αντίστοιχες κομματικές οργανώσεις τους στα εργοστάσια και στα Σοβχόζ. 383.. Η 3η Συνδιάσκεψη αποφάσισε να ζητήσει από τα Κόμματα των Λαϊκών Δημοκρατιών. 68. Η απόφαση σημείωνε την ανάγκη «κεντρικής ανώτατης πολιτικής έκφρασης της οργάνωσης και της πάλης του Λαού». εκδόσεις Φιλίστωρ. στη διαμόρφωση του «πανελλαδικού. υποστήριζε: «Ο λαός όμως είναι απόλυτα και αποφασιστικά ενάντιος σε κάθε επίθεση και πολεμικό τυχοδιωκτισμό ενάντια στην Αλβανία και τη Βουλγαρία. Τον Οκτώβριο 1949 τα επεισόδια που λάβαιναν χώρα στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα τέθηκαν από τη βουλγαρική πλευρά στον ΟΗΕ. 1949 . έκδ. Αθήνα 2010. 68. Ο εμφύλιος πόλεμος στην Ελλάδα – Διεθνείς διαστάσεις.. σελ. σελ. 9 το Μάρτιο και 7 τον Απρίλιο). 23 Μαΐου 1953. 1949 . 1949 .32 3 Ακόμη επισήμανε τις συνεχείς προκλήσεις του μοναρχοφασισμού ενάντια στην Αλβανία και τη Βουλγαρία443. γινόταν αναφορά και σε πολυάριθμες παραβιάσεις των συνόρων από ένοπλες ομάδες (6 το Φεβρουάριο.

Παπαγεωργίου Μήτσο (Βελισσάρη). Άρη Βελουχιώτη: Με την ευκαιρία της 15ης επετείου του θανάτου του. 552]. Το Κόμμα καθυστέρησε να αποκαταστήσει πολιτικά τον Άρη με Απόφαση κομματικού Σώματος. «Άρης Βελουχιώτης (1905-1945)». β) Θανάση Χατζή. Υφαντή Παναγιώτη (Ηρακλή). Στην πράξη απορρίφθηκαν οι σε βάρος του κατηγορίες ως προβοκάτορα κ. Ωστόσο. Σύγχρονη Εποχή. Σύγχρονη Εποχή. Αν και δεν είχε οδηγηθεί σε ολοκληρωμένα συμπεράσματα για τα προβλήματα στη στρατηγική του ΚΚΕ και τον ένοπλο αγώνα 1940-1944. όχι όμως και στην ΚΕ του ΠΚΚ(μπ). σελ. Ακόμα αποφάσισε να πραγματοποιηθεί η ανακαταγραφή των κομματικών μελών που ζούσαν στην ΕΣΣΔ και στις άλλες χώρες της εργατικής εξουσίας. 91-94.32 4 Επίσης η 3η Συνδιάσκεψη. τεύχ. Αθήνα.Το χαιρετιστήριο απευθυνόταν προσωπικά στον Ι.Β.452 «Η 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ αποφασίζει: 1) Εγκρίνει την απόφαση της 5ης Ολομέλειας της ΚΕ του ΚΚΕ που καθαιρεί από την ΚΕ του ΚΚΕ τους παρακάτω συντρόφους. 1995. 2) Εγκρίνει τις αποφάσεις της 5 ης και 7ης Ολομέλειας της ΚΕ του ΚΚΕ που καθαιρούν από μέλη της ΚΕ και διαγράφουν από μέλη του Κόμματος τους: α) Νίκο Ρουμελιώτη γιατί λιποτάχτησε από το Κόμμα. σε περίοδο που είχε πλέον συνειδητοποιήσει ότι η Συμφωνία της Βάρκιζας ήταν λαθεμένη από τη σκοπιά των λαϊκών συμφερόντων. ταυτόχρονα με κομματικές ποινές που επέβαλε σε μια σειρά στελέχη450. ΑΝΑΓΚΗ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΡΗ ΒΕΛΟΥΧΙΩΤΗ Ο Άρης Βελουχιώτης (Θανάσης Κλάρας) σωστά χαρακτήριζε ως λαθεμένη τη Συμφωνία της Βάρκιζας. και β) Παναγιώτη Μαυρομάτη γιατί διατύπωσε αντισοβιετικές εκδηλώσεις. Αθήνα 2010. 450 . τομ. Στάλιν. με ηρωισμό και αυτοθυσία υπηρέτησε την ένοπλη ταξική πάλη. Ρουμελιώτη. ενώ στα χαιρετιστήρια που έστειλε η Συνδιάσκεψη σε σειρά ΚΚ δεν περιλαμβανόταν το ΠΚΚ(μπ). παρά τη σημασία της πολιτικής διαφωνίας του. Η 3η Συνδιάσκεψη εξέλεξε αναπληρωματικά μέλη της ΚΕ τους Κεπέση Νίκανδρο. Ζάχο Βασίλη. 517. γ) Μιχάλη Τσάντη. Δάλλα Μήτσο. Στην 3η Συνδιάσκεψη δεν παραβρέθηκε αντιπροσωπεία της ΚΕ του ΠΚΚ(μπ). ενέκρινε την απόφαση της ΚΕ για καθαίρεση από αυτήν και διαγραφή από μέλος του ΚΚΕ του Κώστα Καραγιώργη. 13. Ιούνης 1965. Α'. 452 Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ. ως πράκτορα του εχθρού. γιατί απέτυχαν στη δουλειά που τους ανέθεσε το Κόμμα και δεν έπαιξαν το ρόλο τους σαν μέλη της ΚΕ του ΚΚΕ: α) Μήτσο Βατουσιανό. Κιουρτσή Παντελή. σελ.451 Και στα επόμενα χρόνια. με σειρά ενεργειών του ΚΚΕ τιμούσε τη μνήμη του πρώτο-καπετάνιου του ΕΛΑΣ. έκδ. ο ραδιοφωνικός σταθμός Η Φωνή της Αλήθειας μετέδωσε τον Ιούνιο 1960 σημείωμα για τη ζωή και τη δράση του. 3.α. Μπράτσο Θύμιο. σελ. έγιναν εκδηλώσεις στη μνήμη του.Α. 6. 451 Περιοδικό Νέος Κόσμος. Ο Α' Τόμος του Δοκιμίου Ιστορίας του ΚΚΕ (1918-1949) αναφέρεται στην ηρωική δράση και στην τραγική θυσία του. Η έμπρακτη αντίθεση του Άρη Βελουχιώτη με τη θεμελιώδη αρχή του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού δικαιολογημένα προκάλεσε τη διαγραφή του. ενώ υπήρξαν πολλά σχετικά δημοσιεύματα στα κομματικά έντυπα. δεν δικαιώνεται ούτε η απειθαρχία ούτε η ατομική ευθύνη στην ανάληψη πρωτοβουλιών αντίθετων προς τις αποφάσεις και ενέργειες του Κόμματος. Κασιμάτη Σταύρο. έκδ. Μ. 3) Εγκρίνει την απόφαση της 5 ης Ολομέλειας που καθαιρεί από την ΚΕ του ΚΚΕ τον Αχιλλέα Μπλάνα γιατί συνθηκολόγησε και συμβιβάστηκε με τον εχθρό και αποφασίζει τη διαγραφή του από το ΚΚΕ…» [H 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ. Επίσης εξέλεξε μέλη της ΚΕ Ελέγχου τους Καρρά Ηλία και Παπαρήγα Γιώργη. Ωστόσο. δ) Φωκίωνα Βέττα. Παπαδόπουλο Βαγγέλη (Φωκά). Παρόμοιο σημείωμα δημοσιεύτηκε και τον Ιούνιο 1965 στο περιοδικό Νέος Κόσμος με την ευκαιρία της 20ής επετείου του θανάτου του.

μορφώνονται. Κηφισιά. Τα παιδιά στη μοναρχοφασιστική Ελλάδα ζούνε κάτω από εξοντωτικές συνθήκες. δημιουργική δουλειά. Ουγγαρία 7. Λέρος. έκδ. ζεστό φαΐ.253.128.32 5 Η ΚΕ του ΚΚΕ προτείνει την πολιτική του αποκατάσταση με Απόφαση της Πανελλαδικής Συνδιάσκεψης. πολιτισμένης ζωής». Σύγχρονη Εποχή. 3. Είναι ξυπόλητα και άρρωστα. Ο μόνιμος παρατηρητής του ΟΗΕ και μέλος της Διεθνούς Ένωσης για την προστασία του Παιδιού.542-551. ενώ εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες εργάτες και αγρότες υποχρεώνονταν από την ανεργία και την κρατική πολιτική να μεταναστεύσουν στα σκλαβοπάζαρα σειράς καπιταλιστικών χωρών.980453.458. όπως αποδείχνεται απ’ το γράμμα των παιδιών. Και οι κυβερνήσεις και τα αδερφά Κόμματα πήραν όλα τα μέτρα και πρόσφεραν όλα τα μέσα για την εγκατάσταση των παιδιών και των προσφύγων μας.Α. Ρουμανία. Αποχτούν ανώτερες γνώσεις. Ουγγαρία. Κόλμπι. Πολωνία και Γερμανία τα παιδιά και οι πρόσφυγες απ’ την Ελλάδα εξασφάλισαν ειρηνική ζωή. στις Λαϊκές Δημοκρατίες Βουλγαρία. Σοβ. ανεργίας. Αθήνα 2010. χιλιάδες άλλα παιδιά στην Ελλάδα γνώριζαν τα κολαστήρια της Φρειδερίκης. έκδ. Αθήνα 2010. στην προετοιμασία του λαού της σαν κρέας για τ’ αμερικάνικα κανόνια. τους εξασφάλισαν τις πιο ευνοϊκές συνθήκες διαβίωσης. δουλειάς. σελ. ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ Το 1950. αποχτούν ειδικότητα.941. Παίρνουν δραστήρια μέρος στη σοσιαλιστική παραγωγή και στη σοσιαλιστική ανοικοδόμηση. Γερμανία 1. Ένωση 11. Αντίθετα στη Σοβιετική Ένωση.). τα παιδιά και οι εργαζόμενοι ζουν κάτω απ’ το πιο απαίσιο τρομοκρατικό καθεστώς πείνας. 329 H 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ. H 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ. αφανισμού και αυτού όλα τα μέσα και όλοι οι πόροι συγκεντρώνονται αποκλειστικά στη στρατικοποίηση της χώρας. σελ.454 που επιπλέον σημείωνε: «Για τους εργαζόμενους της Ελλάδας έχουμε δυο εικόνες: Στην αμερικανοκρατούμενη μοναρχοφασιστική Ελλάδα. Σύγχρονη Εποχή. όπως ήδη αναφέρθηκε. Τα δέρνει η αμορφωσιά. «Οι λαοί στις χώρες αυτές δέχτηκαν τα παιδιά και τους πρόσφυγές μας με ανοιχτή αγκαλιά. δολοφονιών. Μια απλή σύγκριση της ζωής των πολιτικών προσφύγων και των μεταναστών καταρρίπτει όλα τα αστικά επιχειρήματα και τις συκοφαντίες. διώξεων. Απολαμβάνουν τα αγαθά του ανώτερου πολιτισμού. Χιλιάδες παιδιά είναι στις φυλακές και εξορίες (Αβέρωφ. Τσεχοσλοβακία. σύμφωνα με τα στοιχεία που δόθηκαν από την 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ. Αποκτούν τις συνήθειες της συνειδητής. που επισκέφτηκε τα Ελληνόπουλα στην Τσεχοσλοβακία. Βοηθήθηκαν με πολλούς τρόπους να ενταχθούν στις νέες κοινωνίες. Σύγχρονη Εποχή. Τρίκερι. Τσεχοσλοβακία 11. είπε: 453 454 455 H 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ. . Πάνε στις ανώτερες τεχνικές Σχολές και στα πανεπιστήμια. οι πολιτικοί πρόσφυγες ήταν 55. Δογάνη στις 30 Ιανουαρίου 1952. Ανεβάζουν το επίπεδο πολιτισμού τους. Πολωνία 11. ανθρώπινη κατοικία. Στις φυλακές της Κηφισιάς.021. Αθήνα 2010.881 και κατανέμονταν ως εξής: Ρουμανία 9. Στις πρώην σοσιαλιστικές χώρες οι πολιτικοί πρόσφυγες έγιναν δεκτοί με στοργή και εγκαρδιότητα. Βουλγαρία 3. της σοσιαλιστικής σχέσης προς την παραγωγή και προς το δικό του πια κράτος»455. Ιντζεδίν κλπ.100. 14. σελ. 542. έκδ. Καταχτάν την τεχνική. γίνονται πρωτοφανή εγκλήματα και βασανιστήρια. Πεινούν και υποφέρουν. σε συνέντευξη που έδωσε στον ανταποκριτή του «ΤΕLΕ ΡRESS» Θ. αναφερόταν στη σχετική απόφαση της 3ης Συνδιάσκεψης του ΚΚΕ. Στα ίδια χρόνια.

Σβολιανόπουλος Δημήτρης. Η 3η Συνδιάσκεψη ανάφερε σειρά παραδειγμάτων: «Οι σύντροφοί μας στην Ουγγαρία έχουν λίγο καιρό που έπιασαν δουλιά. Θωμάς Θωμαϊδης. Σφέτκος Βασίλης.000 εργάτες. Θανάσης Μαυρόπουλος. Καραμανίδης Χρήστος. 457 H 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ. εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή». 458 Ουντάρνικοι: πρωτοπόροι εργάτες. Σ’ ένα εργοστάσιο της Ουγγαρίας όπου παράγονται τουρμπίνες και άλλα ηλεκτρικά είδη το χρονικό διάστημα που χρειάζεται για να ειδικευτεί κανείς στη δουλιά είναι 2 ½ χρόνια. Αθήνα 2010. με σίγουρη την προοπτική ότι το κίνημα αυτό με βάση τις κατακτήσεις της άμιλλας θα μεγαλώσει πιο πολύ και θα ανέβει σε ανώτερο ποιοτικά επίπεδο. Βαγγέλης Θωμόπουλος. Σε πολλά εργοστάσια οι συναγωνιστές μας πήραν ειδικά τιμητικά διπλώματα και χρηματικά δώρα»457. Σέρβος. 332-333. Στο εργοστάσιο αυτό εργάζονται και έλληνες νέοι. Εφεύρε δικό του σύστημα δουλειάς που ανεβάζει τη νόρμα του σε 2. Πέρση 190 εργαζόμενα παιδιά μας ξεπέρασαν τη νόρμα από 100 – 700%. Ζορνικίδης Νίκος (Γίγας). Στην εισήγηση της ΚΕ του ΚΚΕ της την 3η Συνδιάσκεψη διαβάζουμε για τους πολιτικούς πρόσφυγες στη Σοβιετική Ένωση: «Από τους άξιους μαχητές του ΔΣΕ. που θα ευχόμασταν όλα τα παιδιά του κόσμου να είχαν αυτή την έκφραση στα πρόσωπα τους»456. Β. σελ. Στάλιν πάνω από 90 εργαζόμενοι νέοι και νέες μας πήραν δραστήριο μέρος και σημείωσαν μεγάλες αποδόσεις. Αγραφιώτης Γιώργης. Ηλιάδου Μαρία. ουντάρνικων και πρωτοπόρων στη δουλειά. Βήτος Χρήστος. Αύξησαν την παραγωγική τους απόδοση κατά 100 – 700%. «Το παιδομάζωμα και ποιοι φοβούνται την αλήθεια». Μια απλή ματιά στα ονόματα αυτά δείχνει ότι οι σύντροφοι που διακρίθηκαν και είναι σήμερα σταχανοβικοί. όπως ο λοχαγός Τορνικίδης Νίκος που τον γνώρισαν καλά οι συναγωνιστές του στη μάχη για την κατάληψη της Νάουσας κλπ. Γιώργος Βασδάρης. όπως ήταν επόμενο ξεπήδησε μαζικό το κίνημα των σταχανοβικών. σελ. 260. Σε πολλά εργοστάσια οι φωτογραφίες των συναγωνιστών μας φιγουράρουν στους τιμητικούς πίνακες των σταχανοβικών. Πανάγος Ανδρέας.500%. . Οι παρακάτω μαχητές έρχονται πρώτοι στην άμιλλα αυτή και πήραν μέρος τιμητικά στην παρέλαση της Πρωτομαγιάς απ’ την ειδική εξέδρα της μεγάλης πόλης που βρίσκονται: Παπαδόπουλος Παύλος. 16 ουντάρνικοι 458 πήραν μετάλλιο διακεκριμένου εργάτη και ένας σταχανοβικός ανώτερο μετάλλιο. Σύγχρονη Εποχή. Πήραν διάφορα χρηματικά και άλλα δώρα. Να πώς έχει η περίπτωση αυτή. Λουκάς Θωμάς. ανάμεσα στους 16 πρώτους που αναδείχτηκαν ουντάρνικοι της δουλιάς είναι και ο επονίτης Γιώργος Σπανόπουλος που τιμήθηκε και με το μετάλλιο του σταχανοβικού στη δουλιά και στη μόρφωση. 543 πιάνουν τη νόρμα 38 την ξεπέρασαν από 1 – 126%. Ο Παπαδόπουλος Παύλος είναι νοβάτορας (νεοτεριστής) στην παραγωγή. Σόφτης Γιάννης. Ηλίας Χρήστου. Βασίλης Τζιόβας. Στην άμιλλα που προκηρύχθηκε ανάμεσα στους Ούγγρους εργαζόμενους για τα 70 χρόνια του Ι. (Σημείωση Δοκιμίου: Τα παραπάνω αναφέρονται στην ΕΣΣΔ).32 6 «Τα Ελληνόπουλα στην Τσεχοσλοβακία είναι σε εξαιρετική κατάσταση υγείας και φαίνονται τόσο ευτυχισμένα. είναι οι παλιοί μπαρουτοκαπνισμένοι μαχητές και μαχήτριες του ΔΣΕ. Ο Νίκος Εγγλεζάκος είναι κείνος που έφτασε την παραγωγικότητα 700%. Οι άλλοι νέοι που διακρίθηκαν στην άμιλλα και πήρανε δώρα από 50 – 700 φιορίνια είναι οι παρακάτω: Πέτρος Ρούμελης. Καράντες Αριστείδης. Θόδωρος Τσαποκάνης. εφτά προτάθηκαν και μπήκαν σε ανώτερες τεχνικές σχολές. Γιώργος Νοβάτσκος. Σ’ ένα εργοστάσιο που εργάζονται 30. Παπαπέτρος Μήτσος. Ηλίας Πίσπας. έκδ. Οι Ούγγροι τούδοσαν ένα δώρο από 200 φιορίνια και ένα αντίτυπο του βιβλίου “Νέα Φρουρά”. Νίκος Θεοχαρίδης. Δύο απ’ αυτούς 456 Δ. Ηλίας Σιούκος.

σελ. Τζιρατζίδης κ. τότε βλέπουμε ότι τη νόρμα τη φτάνουν γέροι και ανάπηροι. με την ονομασία Επιτροπή Βοήθειας στο Παιδί (ΕΒΟΠ). Θ. που πιάνει στη δουλιά τη νόρμα κατά 160%. Παναγιώτα Καραντζή έγινε με τη βοήθεια των Πολωνών απ’ τις πρώτες υφαντουργίνες. Σ. Μέσα σ’ ένα μόνο χρόνο κατάχτησαν την τεχνική και είναι σήμερα τέλειοι τεχνίτες. Τώρα δουλεύει σε 4 αργαλειούς»459. Ο υπεύθυνος του σοβχόζ τους συγχάρηκε δυο φορές για τη δουλιά τους.α. Μέλπω Αξιώτη. έκδ. Αθήνα 2010.α). Οι οργανώσεις του Κόμματος ήταν η ψυχή και η καθοδήγηση στη δράση των προσφύγων. Η επιτροπή κινητοποίησε όλο το εκπαιδευτικό δυναμικό των πολιτικών προσφύγων. Στα βαγόνια 27 άνδρες και μια γυναίκα φτάσαν τη νόρμα στα 150%. (ιδιαίτερα στα σοβχόζ Γιάβουρ και Ζλοτόρια). Στο εργοστάσιο “Δυναμό” όλοι οι σύντροφοί μας έφτασαν τη νόρμα στα 200%. Πρόεδρος της επιτροπής ήταν ο διάσημος χειρουργός Πέτρος Κόκκαλης. Γιάννης Κούρτης. Η επιτροπή αυτή συγκρότησε την Κεντρική Εκπαιδευτική Επιτροπή. που την αποτέλεσαν παιδαγωγοί και λογοτέχνες (Γιώργης Αθανασιάδης. Δημήτρης Φωτόπουλος. Κεντρικό πρόβλημα για τους πολιτικούς πρόσφυγες του ΔΣΕ αποτελούσε η εκπαίδευση και γενικότερα η μόρφωση των χιλιάδων παιδιών. Ζλάτκο Γιώργο που ξεπερνάει τη νόρμα κατά 25% στο Γιάβουρ. Τον Κώστα Σιόλη 80 χρονών επίσης στη Ζλοτόρια. Σ’ ένα μεγάλο σοβχόζ της Ουγγαρίας η επονίτισσα Κατίνα Καραλιόλιου ξεπέρασε τη νόρμα της κατά 400% και άλλοι 12 συναγωνιστές ξεπερνούν τη νόρμα κατά 260%. Αν σκεφτούμε όμως ότι ένα πολύ μεγάλο ποσοστό απ’ τα 6% είναι ανάπηροι και γέροι. Τα 94% των εργατών όχι μόνο πιάνουν. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι ο επονίτης αυτός φέρνει αρκετά σοβαρό τραύμα. που περνάει τη νόρμα κατά 180% στο Προμποσόφ. Χριστίνα Κούρτη. Τα ονόματά τους στάλθηκαν από τη διεύθυνση της σχολής στο Υπουργείο Παιδείας της Λαϊκής Δημοκρατίας της Ουγγαρίας για να βραβευτούν. η Ρούλα Κουκούλου κ. Από τις πρώτες μέρες της εγκατάστασης των πολιτικών προσφύγων συγκροτήθηκαν κομματικές οργανώσεις του ΚΚΕ. Μιχάλης Οικονόμου. Τους ανάπηρους Κίτσο Λευτέρη με αγκύλωση στο πόδι. Είναι ο Πέτρος Μηλιώνης και ο 17χρονος Χρήστος Βεζολής. Συγκροτήθηκε ειδική επιτροπή. Αυτά τα σχολεία ήταν ενσωματωμένα στα τοπικά σχολεία των χωρών υποδοχής των προσφύγων. Η πληρωμή τους έφτασε τα 180 φιορίνια τη βδομάδα. για τη μόρφωση των προσφυγόπουλων στα ελληνικά σχολεία. Ο Μαμής Νίκος πέρασε τη νόρμα κατά 500%. Στη βασική τους αποστολή συμπεριλαμβανόταν η βοήθεια για την προσαρμογή των πολιτικών προσφύγων στις νέες συνθήκες ζωής και δράσης. Αργότερα προστέθηκαν στην ΕΒΟΠ ο Γιώργης Ζωίδης. Το συν. Οι Ούγγροι είναι ενθουσιασμένοι και λένε “Εσείς όλοι θα βγείτε σταχανοβικοί”. αλλά και ξεπερνούν τη νόρμα 110 – 300% και μόνο ένα 6% φτάνει στα 90 – 95% (δηλαδή κάτω από τη νόρμα). Τις συναγωνίστριες Αλεξάνδρα και Διμίρη Όλγα που πιάνουν τη νόρμα κατά 193%. Μαρίκα Μινεέμη. 335-336. Σύγχρονη Εποχή. Έλλη Αλεξίου. Στο Λουμπάν ο ανάπηρος Κιτρούδης Κυριάκος με παράλυτο χέρι περνάει τη νόρμα κατά 162%. Στο Ναυπηγείο ο επονίτης Λάμπης Δημήτρης ξεπέρασε τη νόρμα του 200%. . Η σ. και Λεωνίδας Νάνος προτάθηκαν από τους Ούγγρους για ουντάρνικοι γιατί πέρασαν τη νόρμα απ’ το κανονικό κατά 600%. Στο εργοστάσιο “Μπαμπερτονιπέτς” της Ουγγαρίας δύο συναγωνιστές ο Άγγελος Πετρακίδης. Νίκος Ράδης και Ελένη Παπανικολάου ήρθαν απ’ τους πρώτους στις εξετάσεις. Μητσόπουλος. καθώς και σύλλογοι πολιτικών προσφύγων. Πολύ καλά αποτελέσματα παρουσιάζει η δουλιά μας στην Πολωνία.32 7 σημείωσαν ρεκόρ στην ταχύτητα ειδίκευσης. που δουλεύει εθελοντικά. 459 H 3η Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ. Στην ουγγρική σχολή που ειδικεύονται μηχανικοί αυτοκινήτων οι Στέφανος Άσπρος. Τέτοιους υποδειγματικούς εργάτες έχουμε τον Μπαρμπανικόλα 73 χρονών στη Ζλοτόρια. Το πρόγραμμά τους καθοριζόταν από το Υπουργείο Παιδείας κάθε χώρας σε συνεργασία με την ελληνική εκπαιδευτική επιτροπή της κάθε χώρας.

που ανάλαβε το καθήκον της συγγραφής και εκτύπωσης των σχολικών βιβλίων πάνω σε καινούργιες βάσεις. Το πρώτο Αλφαβητάριο εκδόθηκε στο Βουκουρέστι το 1949.. ορχήστρες. είχαν των Φαναριωτών κείμενα. Γιώργης Αθανασιάδης. 22 . «Το παιδομάζωμα και ποιοι φοβούνται «Σύγχρονη Εποχή».. ΕΒΟΠ Έκθεση – Σχέδιο βδομαδιάτικες ραδιοφωνικές ελληνικές εκπομπές για τα παιδιά Οκτωβρίου του 1952. Η Έλλη Αλεξίου σημείωσε γι’ αυτό το θέμα: «Οι βιβλιοθήκες του Βουκουρεστίου ήταν καταπληκτικές. εκδόσεις την αλήθεια». δουλεύοντας τα στελέχη της εθελοντικά με ευσυνειδησία και ανώνυμα. Το κωμικό στοιχείο θα πρέπει να είναι απαραίτητο και να μη λείπει από καμιά εκπομπή [.Έγγραφο 223430. Ακόμα. Συντάχθηκαν από της πρόσφυγες εκπαιδευτικούς εγχειρίδια Γραμματικής και Συντακτικού. 269. Ο μέσος όρος του «τιράζ» κάθε σχολικού βιβλίου ήταν 5. Ο παλιός γνωστός ελληνιστής. χειρόγραφα μεγάλης αξίας. Έλλη Αλεξίου. 268. «…συγκεντρώνονται πολλές και συχνά καλές ανταποκρίσεις και εργασίες παιδιών που θα πρέπει να αξιοποιούνται απ΄ τις παιδικές εκπομπές των χωρών» [. «Το παιδομάζωμα και ποιοι φοβούνται «Σύγχρονη Εποχή». Τάκης Αδάμος. 463 Αρχείο ΚΚΕ .] Όπως αναφέρει η έκθεση. αλληλοδιδασκαλίας των παιδιών». Οι παιδικές εκπομπές θα πρέπει νάναι και το ζωντανό βήμα αλληλογνωριμιάς. «Η Επιτροπή της ΕΒΟΠ. Θόδωρος Καραμέσης. Γιώργης Ζωίδης. ξεκίνησε από το μηδέν. χορευτικά συγκροτήματα. Παράλληλα συγκροτήθηκαν χορωδίες. εκδόσεις προτάσεων σχετικά με τις στις ΛΔ-22/10/1952. Γαβριηλίδης κ. Σε έκθεση . 268. σελ. Είχαν Ρήγα. 462 Δ. εκδόσεις την αλήθεια». πατριδογνωσία και ελληνική ιστορία. σελ. Δεν είχε κανένα βοήθημα στα χέρια της.α. Βασικοί συντελεστές αυτού του έργου ήταν οι Περικλής Καλοδίκης. Γ. [. Επίσης εκδόθηκαν 20 βιβλία Γραμματικής και Συντακτικού της Ελληνικής Γλώσσας. Μητσόπουλος: 460 Δ. του Ιερατείου κείμενα.] στις παιδικές εκπομπές θα πρέπει να δίνονται από καιρό σε καιρό τραγούδια και κείμενα στη Μακεδόνικη γλώσσα». Ήταν και ο ίδιος ένας φωτισμένος δημοτικιστής. 50 τίτλοι εξωσχολικών παιδικών αναγνωσμάτων και 57 τίτλοι παιδικών λογοτεχνικών βιβλίων. 6 Εγχειρίδια Ελληνικής Ιστορίας. ήταν τα περισσότερα στη βιβλιοθήκη της Βουδαπέστης.. 461 Δ.. Από το 1949 μέχρι το 1973 συντάχθηκαν και εκδόθηκαν 44 Αλφαβητάρια και Αναγνωστικά για τις τάξεις του Δημοτικού και του Γυμνασίου. ούτε φυσικά ήταν δυνατό να στηριχτεί πάνω στο περιεχόμενο των σχολικών βιβλίων.. Σέρβος. που χρησιμοποιούσαν τα σχολεία στην Ελλάδα…»460.000 αντίτυπα462. Εκδόθηκαν παιδικές εφημερίδες και το περιοδικό «Πυρσός». ερασιτεχνικοί θίασοι και διοργανώθηκαν φεστιβάλ. στο περιοδικό «Τα Αετόπουλα».] 5. είχε δημιουργήσει πολύ πλούσια βιβλιοθήκη της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Νίκος Κυτόπουλος. 7 Εγχειρίδια Γεωγραφίας της Ελλάδας και πολλά βοηθήματα για τους εκπαιδευτικούς. αλληλοβοήθειας. γεωγραφία. Όπως έγραψε ο Θαν.32 8 Τα μαθήματα που διδάσκονταν στα ελληνικά σχολεία ήταν: ελληνική γλώσσα και λογοτεχνία.σχέδιο προτάσεων σχετικά με τις βδομαδιάτικες ραδιοφωνικές ελληνικές εκπομπές463 διαβάζουμε ανάμεσα σε άλλα: «…4. Η βιβλιοθήκη της Βουδαπέστης στάθηκε ένας θερμός συμπαραστάτης στη σύνταξη των πρώτων βιβλίων μας»461.. Σέρβος. «Το παιδομάζωμα και ποιοι φοβούνται «Σύγχρονη Εποχή». ο μακαρίτης ο Χόρβαρτ. Στη δεκαπενταετία 1960 -1975 εκδόθηκαν 40 τίτλοι εξωσχολικών βιβλίων για παιδιά. σελ. Σέρβος. την αλήθεια». Αλλά εκείνα που μας βοήθησαν στη συγγραφή των σχολικών βιβλίων.

Διακόσμηση με διάφορες φωτογραφίες και εικόνες.Έγγραφο 243957.] Τα σπίτια που μένουν οι νέοι και τα παιδιά μας.λπ. Δ... Οι δάσκαλοι αυτοί ήταν αρκετοί σε κάθε σταθμό και αρκετά καλά διαλεγμένοι. 465 Αρχείο ΚΚΕ . ... Πλυσταριό. Μπάνιο. 2005. τα προβλήματα και τα καθήκοντα των πολιτικών προσφύγων. σελ. «Το όπλο πάρα πόδα . γήπεδα. αδιάβροχα. Σημείωνε τις επιτυχίες των προσφύγων. [.Έγγραφο 223652. 1700 παιδιά». Ανάμεσα στα άλλα: «. τσάντες. Θεσσαλονίκη.Έγγραφο 216153. καμπαρδίνες. ύστερα από 56 χρόνια θεωρώ πολύ σωστή και σωτήρια και αναγκαία την απόφαση του ΚΚΕ να σταλούν τα παιδιά στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. πισίνες. Ένας σημαντικός αριθμός παιδιών απ’ όλους της σταθμούς πήγαν για ένα χρονικό διάστημα σε εξοχικές κατασκηνώσεις πιονέρων μαζί με τσεχόπουλα. Το προσωπικό και τα μαθήματα που διδάσκονται στη μητρική γλώσσα είναι συμπληρωμένο από τις αρχές του Αυγούστου». είδη αθλητισμού. συμπλήρωση και δημιουργία κανονικών τάξεων.ΒΟ. Πίστα χορού. 97. Πολυθρόνες. φόρμες δουλειάς.Ιούνη και Αύγουστο . το τρίτο κεφάλαιο της 11ης Ολομέλειας της ΚΕ του ΚΚΕ (Απρίλιος του 1959) αναφερόταν στην κατάσταση. Παρατίθενται επίσης ορισμένα στοιχεία και από έκθεση για τη Λ. Σχεδόν τερματίζονται οι μετακινήσεις παιδιών μέσα στο Σεπτέμβριο. μετακίνηση νηπίων στους σχολικούς σταθμούς. 467 Αρχείο ΚΚΕ ..] Για ντύσιμο έχουν: Από 23 καλά κουστούμια. [.] 6. Την προσπάθεια. Γερμανίας467: « [. Από 3-4 κουβέρτες. ΕΒΟΠ Γρ.Π. Άρα ήταν μια σωστή πολιτική ενέργεια [.32 9 «Όχι μόνο τότε. αλλά και τις δυσκολίες και τα προβλήματα καταγράφουν εκθέσεις που βρίσκονται στο Αρχείο του ΚΚΕ. εκδόσεις Πανεπιστημίου Μακεδονίας. 3-4 ζευγάρια παπούτσια... Ο καθένας είχε μια ομάδα παιδιών ως 15 και τα απασχολούσε ως τις 19 μεταμεσημβρινή ώρα στην τάξη και στην ύπαιθρο. αλλά και σήμερα. Κήπους. χωρίς εξαίρεση.Οι πολιτικοί πρόσφυγες του ελληνικού εμφυλίου πολέμου στην Ανατολική Ευρώπη».. Σώθηκαν τα παιδιά εκείνα και σπούδασαν και στηρίχτηκαν στην παραπέρα ζωή τους. Ραδιόφωνα. υγιεινά. κ. Γραφεία. 10 Σεπτεμβρίου 1951.. Λέσχες με πιάνα.λπ. Τσεχ/κίας. Παλτά.Σεπτέμβρη μετακινήσαμε για την ένωση αδερφιών. είναι από τα καλύτερα. Τραπέζια. Παρατίθεται απόσπασμα από την έκθεση του Γραφείου της Ε.. Παρόμοια έκθεση για τη Ρουμανία466 ανέφερε: «[. τις επιτυχίες. Τι περιέχουν τα σπίτια: Δωμάτια ύπνου με κανονικό αριθμό κρεββατιών.. Άνετα. Σκηνές θεάτρου. συνδυάζοντας το μάθημα με την αναψυχή του παιδιού. μ’ όλες τις ανέσεις.] για τα παιδιά αυτά δεν υπήρχε άλλη καλύτερη λύση»464. μετακίνηση παιδιών πλησιέστερα προς τους γονείς τους.10/7/1952. Τσεχοσλοβακίας465: «1. 5. Ντουλάπες. Καθαρά σεντόνια. Στο διάστημα των διακοπών τα παιδιά μας απασχολήθηκαν κυρίως από Τσέχους δασκάλους που έστειλε το Υπουργείο Παιδείας για να προετοιμάσουν τα παιδιά κυρίως στη γλώσσα για το πέρασμά της στο Τσέχικο σχολειό από την καινούργια σχολική χρονιά.. Συνολικά στις δυο περιόδους το Μάη . Ρουμανίας – Πρακτικό Νο 2 από τη συνεδρίαση της ΕΒΟΠ στις 17/8/1949 – Πρακτικό Νο 3 από τη συνεδρίαση της ΕΒΟΠ στις 29/8/1949.]».. Το ρουμάνικο προσωπικό δουλεύει ευσυνείδητα και συστηματικά.. Το πρόβλημα της νέας γενιάς γενικότερα πρέπει να γίνει μια από της κύριες φροντίδες των συλλόγων εκπατρισμένων με κατεύθυνση εκτός από την καλή μόρφωση και τη σοσιαλιστική διαπαιδαγώγησή του να εξασφαλιστεί στους νέους και 464 Θανάσης Μητσόπουλος. Κομοδίνα. Αρκετά χρόνια αργότερα.. Τα κορίτσια από 4-5 φουστάνια καινούργια (τώρα ξανάδωσαν πάλι). ΕΒΟΠ – Έκθεση του Μήτσου Κηπουρού για την μόρφωση και κατάρτιση των νέων και των παιδιών στη Γερμανία. [. Καρέκλες.] Το Φροντιστήριο λειτουργεί κάτω από τους πιο καλούς δυνατούς όρους. εκπολιτισμού κ. 466 Αρχείο ΚΚΕ . έκθεση δουλειάς στο διάστημα διακοπών 10/9/1951. ΕΒΟΠ Γρ.

Απόφαση για την πραγματοποίηση κομματικής ανακαταγραφής και την παράδοση προσωρινών κομματικών βιβλιαρίων είχε πάρει η 5η Ολομέλεια της ΚΕ (Ιανουάριος 1949). Διατηρούνταν επίσης ένα πνεύμα στρατιωτικής καθοδήγησης από μερίδα στελεχών. Σχετικά με τις σπουδές της νεολαίας. τις οποίες γεννούσε και η απογοήτευση κομματικών μελών ή αγωνιστών του ΔΣΕ. με αποτέλεσμα να αμφισβητείται η αξία του αγώνα του ΔΣΕ. από την άλλη. που βρέθηκαν στις σοσιαλιστικές χώρες. η γνώση της μητρικής γλώσσας. δεν μπορούσε να είναι πλήρης. Η ιστορία των πολιτικών προσφύγων απαιτεί ιδιαίτερη ενασχόληση. συνθήκες. ενώ. στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό. από τη ζωή των πολιτικών προσφύγων και μάλιστα ξεχωριστά για την κάθε χώρα υποδοχής των προσφύγων. στην κορυφή των κριτηρίων ιεραρχήθηκε η συνεισφορά κάθε κομματικού μέλους στον αγώνα του ΔΣΕ. Πολύ σοβαρό λόγο για την ανακαταγραφή αποτέλεσε επίσης και το γεγονός ότι εκείνη την περίοδο έβρισκαν έδαφος στις γραμμές του Κόμματος οπορτουνιστικές αντιλήψεις.15. έπρεπε να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις που δημιουργούσε η ένταξή τους στη σοσιαλιστική παραγωγική διαδικασία. αν όλοι οι κομμουνιστές δικαιούνταν να φέρουν τον τιμητικό τίτλο του μέλους του Κόμματος. οι αλλαγές της πολιτικής γραμμής των ΚΚ εξουσίας. οι αντικαταστάσεις των καθοδηγητικών οργάνων. Η 3η Συνδιάσκεψη υπογράμμιζε το χαμηλό ιδεολογικοπολιτικό επίπεδο των μελών και των στελεχών του Κόμματος και τόνιζε την ανάγκη να κατακτήσουν τα βασικά στοιχεία της πολιτικής και της οργανωτικής λειτουργίας του Κόμματος. θα ανταποκρίνονται στις συγκεκριμένες ανάγκες της πατρίδας μας»468. η εφαρμογή αυτής της απόφασης. κυρίως πολιτικές. όπως ήταν φυσικό. Η πολιτική και η γενικότερη κοινωνική πορεία της ζωής των πολιτικών προσφύγων ήταν στενά δεμένη με την πορεία των κοινωνικοπολιτικών εξελίξεων στις πρώην σοσιαλιστικές χώρες. στις συνθήκες της ένοπλης πάλης. σελ. Επομένως επέδρασαν στη ζωή τους. Επίσημα Κείμενα. βεβαίως και με εκείνη του ΚΚΕ. αλλά και οι διασπάσεις του ΚΚΕ. όπως ήταν φυσικό. της εθνικής μας ιστορίας. αυξήθηκαν οι λόγοι που έκαναν απαραίτητη την ανακαταγραφή των κομματικών μελών: Τα μέλη και τα στελέχη του ΚΚΕ. η κατανόηση της τακτικής και της στρατηγικής του.33 0 στις νέες μας. . της γεωγραφίας.Α. τα οποία εκφράζονταν με τη μη τακτική λειτουργία των κομματικών οργάνων. Στις καινούριες συνθήκες που δημιουργήθηκαν μετά την υποχώρηση του ΔΣΕ. Παράλληλα υπήρχαν και περιπτώσεις κομματικών μελών που προσπαθούσαν να εκμεταλλευθούν την κομματική τους ιδιότητα για προσωπικό όφελος. που ενώ θα βοηθήσουν τους νέους να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στη χώρα που τους φιλοξενεί. με στόχο να διεισδύσει σε βάθος στην πλούσια εμπειρία. θετική και αρνητική. 756. 3. με δεδομένο ότι ανάμεσα σε αυτές τις χώρες υπήρξαν διαφορετικές. σωστό είναι να προσανατολιστεί προς εκείνους τους κλάδους των επιστημών. τόμος 8ος . όπως η γνώση του καταστατικού. Στο ίδιο έδαφος εκδηλώνονταν και φαινόμενα οργανωτικού φιλελευθερισμού. Ωστόσο. του εθνικού μας πολιτισμού. Η ΑΝΑΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΟΜΜΑΤΙΚΩΝ ΜΕΛΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΑ ΚΚ ΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΦΙΛΟΞΕΝΙΑΣ Ανακαταγραφή των κομματικών μελών σήμαινε ότι έπρεπε να εξεταστεί από κάθε κομματική οργάνωση βάσης στις χώρες της πολιτικής προσφυγιάς. η εφαρμογή των κανόνων της παράνομης δουλειάς και η τήρηση της επαγρύπνησης. γεγονός που οδηγούσε στην περιστολή της εσωκομματικής δημοκρατίας και στην 468 Το ΚΚΕ.

καθώς και η προώθηση της ένταξης των κομματικών οργανώσεων στη σοσιαλιστική παραγωγική διαδικασία. Στα στελέχη δινόταν σημασία και στη γνώση της ιστορίας του Κόμματος και ορισμένων πιο σύνθετων ιδεολογικοπολιτικών ζητημάτων.33 1 παρεμπόδιση της ανάπτυξης των δυνατοτήτων και της προσφοράς των κομματικών μελών. οι οποίες έπρεπε να προσηλώνονται: Στη στάση του κομματικού μέλους σε κρίσιμες περιόδους της ταξικής πάλης και