P. 1
ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΤΙΜΑΙΟΣ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΤΙΜΑΙΟΣ

|Views: 12|Likes:

More info:

Published by: ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΤΖΙΟΠΑΣ on Feb 28, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/28/2012

pdf

text

original

Σθμείωςθ: Το τονικό ςφςτθμα ζχει αλλάξει από πολυτονικό ςε

μονοτονικό. Ο Ρίνακασ Ραροραμάτων ςτο τζλοσ του 2ου τόμου ζχει λθωκεί
υπ' όψθ. Κατά τα άλλα ζχει διατθρθκεί θ ορκογραωία του βιβλίου. Οι
υποςθμειϊςεισ των ςελίδων ζχουν μεταωερκεί ςτο τζλοσ του βιβλίου.
Λζξεισ με ζντονουσ χαρακτιρεσ, περικλείονται ςε &. Οι δυνάμεισ
παρουςιάηονται με το ςιμα ^, π.χ. 1 εισ τθν δευτζρα ωαίνεται ςαν 1^2.
Δφο γεωμετρικά ςχιματα τα οποία αναωζρονται ςτισ ςθμειϊςεισ ςτο τζλοσ
του βιβλίου μπορεί να τα δει κανείσ μόνο ςτθν Html εκδοχι του κειμζνου.
Το μζροσ όπου βρίςκονται ςθμειϊνεται με *+.

ΡΛΑΤΩΝΟΣ
ΤΛΜΑΛΟΣ

ΜΕΤΑΦ΢ΑΣΛΣ
ΡΑΥΛΟΥ Γ΢ΑΤΣΛΑΤΟΥ

ΤΟΜΟΣ Α
ΕΚΔΟΣΕΛΣ ΦΕΞΘ
ΒΛΒΛΛΟΚΘΚΘ ΦΕΞΘ
ΡΛΑΤΩΝΟΣ
ΜΕΤΑΦ΢ΑΣΛΣ
ΡΑΥΛΟΥ Γ΢ΑΤΣΛΑΤΟΥ
ΤΟΜΟΣ Α
ΕΝ ΑΚΘΝΑΛΣ ΕΚΔΟΤΛΚΟΣ ΟΛΚΟΣ ΓΕΩ΢ΓΛΟΥ Δ. ΦΕΞΘ
1911
Ρ΢ΟΛΕΓΟΜΕΝΑ
Α'. ΥΡΟΚΕΣΛΣ ΤΟΥ ΔΛΑΛΟΓΟΥ

Κατά τθν εορτιν των Βενδιδείων, τελουμζνθν προσ τιμιν τθσ Κρακικισ
κεότθτοσ Βζνδιδοσ, τθν οποίαν οι Ακθναίοι εταφτιηον με τθν Άρτεμιν, κατζβθ
ο Σωκράτθσ εισ Ρειραιά εισ τθν οικίαν του Κεωάλου, ζνκα ςυνδιελζχκθ περί
Ρολιτείασ με τον Ρολζμαρχον, υιόν του Κεωάλου, τον Γλαφκωνα και
Αδείμαντον, αδελωοφσ του Ρλάτωνοσ, και τον ςοωιςτιν Κραςφμαχον. Τθν
επαφριον ο Σωκράτθσ τα τθσ εν Ρειραιεί ςυνδιαλζξεωσ διθγικθ είσ τινασ
ωίλουσ εν Ακιναισ. Θ διιγθςισ δ' αφτθ του Σωκράτουσ, ςυνεχισ και αδιάκοποσ
απ' αρχισ άχρι τζλουσ, αποτελεί τον όλον διάλογον εν τθ «Ρολιτεία», όπου
όμωσ δεν αναωζρονται τα ονόματα των ακροατϊν. Οφτοι, τζςςαρεσ όντεσ,
ςυνεωϊνθςαν, ίνα τθν αμζςωσ ακόλουκον θμζραν εισ νζαν ςυνδιάλεξιν
αποδϊςωςιν εισ τον Σωκράτθν το υπό τοφτου παρατεκζν αυτοίσ ςυμπόςιον
λόγων. Θ ςυνζχεια δ' αφτθ τθσ ςυνδιαλζξεωσ εκτίκεται εισ άλλον διάλογον,
όςτισ επιγράωεται «Τίμαιοσ» εκ του ονόματοσ ενόσ των εςτιατόρων του
Σωκράτουσ. Οι άλλοι ιςαν Κριτίασ, ο Ακθναίοσ πολιτευτισ, και Ερμοκράτθσ, ο
Συρακόςιοσ ςτρατθγόσ. Του τετάρτου το όνομα δεν μνθμονεφεται εν τω Τιμαίω·
αλλά λζγεται ότι οφτοσ αςκενιςασ δεν ζλαβε μζροσ εισ τον διάλογον,
αναπλθρωκείσ υπό των άλλων. Κατά τον νεοπλατωνικόν ωιλόςοωον Ρρόκλον,
όςτισ ςυνζγραψε «Γλαωυρά υπομνιματα εισ τον Τίμαιον», ο μεν Δερκυλλίδθσ
επίςτευεν ότι ο ανϊνυμοσ ιτο αυτόσ ο Ρλάτων, ο δε Αττικόσ ζλεγεν ότι ιτο
ξζνοσ τισ, ωίλοσ του Τιμαίου. Αλλά και των νεωτζρων τινζσ δζχονται ότι ιτο
αυτόσ ο Ρλάτων.

Ο «Τίμαιοσ», πολφ μεταγενζςτεροσ τθσ «Ρολιτείασ» και διαωζρων αυτισ κατά
το φωοσ και κατά τινασ κεμελιϊδεισ αρχάσ, είναι ςυνζχεια τθσ «Ρολιτείασ»,
όπωσ ο «Κριτίασ» είναι εξακολοφκθςισ του «Τιμαίου». Αντικείμενον τθσ
«Ρολιτείασ», ωσ δθλοφται εν τω Α' και Β' βιβλίω αυτισ, είναι θ Δικαιοςφνθ,
ωσ επειςόδιον δε ειςάγεται θ περί Ρολιτείασ διάλεξισ διά τον λόγον, ότι
είναι ευκολϊτερον να νοιςωμεν τι είναι θ Δικαιοςφνθ, εάν επιςκοπιςωμεν τθν
Ρολιτείαν μάλλον παρά το μεμονωμζνον άτομον. Αλλ' οφτωσ θ ςυηιτθςισ περί
Ρολιτείασ κατζςτθ κφριον κζμα του διαλόγου. Διατυπϊςασ δε ιδθ τθν ιδεϊδθ
Ρολιτείαν του ο Ρλατωνικόσ Σωκράτθσ επεκφμθςε να ίδθ τθν απόδειξιν αυτισ,
πϊσ δθλ. κα θδφνατο αφτθ να ενεργι και υπεραςπίηθ εαυτιν εν πολζμω και εν
ειρινθ. Και προσ τοφτο εξζλεξε τουσ ειρθμζνουσ ςυνομιλθτάσ, άνδρασ
πολιτικοφσ άμα και ςοωίασ εραςτάσ. Εν τω «Τιμαίω» λοιπόν μετά ςυνοπτικιν
ανακεωαλαίωςιν των ςπουδαιοτζρων ποριςμάτων τθσ «Ρολιτείασ», γενομζνθν
υπό
του Σωκράτουσ, πρϊτοσ ο Κριτίασ αναλαμβάνει να ικανοποιιςθ τθν αξίωςιν
αυτοφ, και λζγει ότι πολίτευμα όμοιον προσ το περιγραωζν υπό του Σωκράτουσ
υπιρξεν εν Ακιναισ προ 9,000 ετϊν κατά τθν διιγθςιν, τθν οποίαν ο Σόλων
ζμακεν εν Αιγφπτω παρά των ιερζων. Θ Ακθναϊκι αφτθ Ρολιτεία επετζλεςε τότε
λαμπρότατον κατόρκωμα κατανικιςαςα τουσ ςτρατοφσ, οίτινεσ ϊρμθςαν κατά
τθσ
Ευρϊπθσ εκ τθσ εν τω Ωκεανϊ μεγάλθσ νιςου Ατλαντίδοσ, κζλων όμωσ ζπειτα ο
Κριτίασ να εκκζςθ και τα κακζκαςτα αυτισ λζγει, ότι ςυνεωωνικθ με τον
Τίμαιον, όπωσ οφτοσ, ειδιμων τθσ αςτρονομίασ και τθσ ωυςικισ, εκκζςθ
πρϊτον τθν ςφςταςιν του Κόςμου και του Ανκρϊπου, ζργα αμωότερα του κεοφ
πατρόσ και δθμιουργοφ, ζπειτα δε μεταβϊςιν εισ τθν εξζταςιν τθσ Ρολιτείασ,
διότι αφτθ βεβαίωσ είναι ανάλογοσ προσ τθν διακόςμθςιν του Ραντόσ. Εκ
τοφτου αντικείμενον του «Τιμαίου» γίνεται θ κοςμογονία. Το τζλειον δε
Κράτοσ, τθν πεπραγματωμζνθν Ρολιτείαν παραλαμβάνει ωσ κζμα τρίτοσ
διάλογοσ, ο «Κριτίασ», όςτισ δυςτυχϊσ ζμεινεν ατελισ, ζνεκα του κανάτου
του Ρλάτωνοσ. Τον «Τίμαιον» ςυνζγραψε κατά το 358 - 357 π. Χ. Ζπειτα
επεχείρθςε να ςυγγράψθ τον «Κριτίαν». Αλλ' εν τω μεταξφ θςχολικθ ςυγγράωων
τουσ «Νόμουσ», δι' ουσ εδαπάνθςε τα τελευταία δζκα ζτθ του βίου του.

Τίμαιοσ ο Λοκρόσ, εκ τθσ Μεγάλθσ Ελλάδοσ εν Λταλία, ιτο αςτρονόμοσ και
ωιλόςοωοσ Ρυκαγόρειοσ, εισ τον όποιον αποδίδεται ςυγγραμμάτιον ςωηόμενον
εισ Δωρικιν διάλεκτον «Ρερί ψυχισ κόςμου και ωφςεωσ». Και ο μεν Ρρόκλοσ
λζγει ότι ο Ρλάτων λαβϊν το βιβλίον τοφτο επεχείρθςε να γράψθ τον
«Τίμαιον». Αλλ' οι νεϊτεροι κριτικοί κεωροφςιν αυτό νόκον. Διότι προσ τοισ
άλλοισ το βιβλίον τοφτο υποκζτει, ότι αι ιδζαι υπιρχον προ του κόςμου, θ
υπόκεςισ δ' αφτθ είναι διδαςκαλία κακαρϊσ Ρλατωνικι και ουχί Ρυκαγορικι.
Είναι λοιπόν ουχί πρότυπον, αλλ' απλι ςυνοπτικι μετάωραςισ του Ρλατωνικοφ
«Τιμαίου». Πτι όμωσ ο Ρλάτων ιντλθςεν εκ Ρυκαγορικοφ ςυγγράμματοσ
μαρτυρεί
θ κακι γλϊςςα Τίμωνοσ του ςιλλογράωου, όςτισ εισ τρεισ ςωηομζνουσ ςτίχουσ
λζγει:

«Και ςυ, Ρλάτων, διότι και ςε κατζλαβε πόκοσ να μάκθσ — με πολλά δε
αργφρια μικρόν θγόραςεσ βιβλίον — και εκ τοφτου ζμακεσ να Τιμαιογραωισ».
Διογζνθσ ο Λαζρτιοσ λζγει εισ τουσ βίουσ Φιλολάου, Ρυκαγόρου και Ρλάτωνοσ
ότι το αγοραςκζν βιβλιάριον ιτο του Φιλολάου, όπερ όμωσ δεν ςϊηεται. Αλλά
και τοφτου δεκτοφ γενομζνου, ο Ρλάτων βεβαίωσ μεν δεν αντζγραψε τον
Φιλόλαον, αλλά παρζλαβε πολλά δόγματα των Ρυκαγορείων. Τοφτου ζνεκα και
Ρυκαγόρειοσ, οίοσ ο Τίμαιοσ, εκκζτει εν τω ομωνφμω διαλόγω τθν κοςμογονίαν
εισ λόγον ςυνεχι, ουχί δραματικϊσ και διαλογικϊσ, αλλά δογματικϊσ και
ςυνκετικϊσ, ωσ ιρμοηεν εισ πραγματείαν ςτθριηομζνθν επί πικανότθτοσ και
αναλογίασ, ανεπίδεκτον δε διαλεκτικισ και επιςτθμονικισ αποδείξεωσ τότε
δι' ζλλειψιν επαρκϊν ωυςικϊν γνϊςεων.

Ο «Τίμαιοσ» είναι κατά τθν κοινιν ομολογίαν των ςοωϊν μία εκ των υψίςτων
και ςπανίων πτιςεων, τασ οποίασ επιχειρεί ευτόλμωσ το ανκρϊπινον πνεφμα,
όταν αιςκάνθται ότι ζχει ιςχυράσ πτζρυγασ, ίνα αναβι εισ τθν πθγιν αυτοφ,
ίνα ςυλλάβθ τθν ενότθτα του Ραντόσ και ίνα εφρθ τθν λφςιν των βαςανιηόντων
αυτό μεγάλων ηθτθμάτων. Ο καυμάςιοσ οφτοσ διάλογοσ είναι οργανικι ςφνκεςισ
περιλαμβάνουςα πάντα τα αντικείμενα τθσ γνϊςεωσ και πάντα τα ηθτιματα περί
τθσ ωφςεωσ και του πνεφματοσ. Αιτία πάντων και αρχι κθρφττει ότι είναι ο
είσ Κεόσ, και ότι, επειδι οφτοσ είναι αγακόσ, αγακά είναι και τα πλάςματα
αυτοφ, ο δε άνκρωποσ είναι ο μικρόσ κόςμοσ, όςτισ οωείλει κατά τo δυνατόν
να ομοιϊται με τον μζγαν κόςμον και διά τοφτου με τον Δθμιουργόν. Οφτωσ ο
«Τίμαιοσ» ςυνοψίηων τθν όλθν Ρλατωνικιν ωιλοςοωίαν ςυναρμολογεί εισ ζν
όλον πάςαν τθν ωυςικιν και τθν μεταωυςικιν, τθν επιςτιμθν και τθν θκικιν
και τθν κεολογίαν. Αμυδράν εικόνα τοφτων πάντων κα δϊςωμεν διά ςυντόμου
περιλιψεωσ του περιεχομζνου του «Τιμαίου», παραλείποντεσ τθν περί
Ρολιτείασ μακράν ειςαγωγιν, περί τθσ οποίασ είπομεν ανωτζρω. Αι
αναωερόμεναι ςελίδεσ και παράγραωοι είναι αι τθσ εκδόςεωσ του Ερρίκου
Στεωάνου, τασ οποίασ ςθμειοφμεν εισ τo περικϊριον τθσ μεταωράςεωσ.

Β. ΣΥΝΟΡΤΛΚΘ ΑΝΑΛΥΣΛΣ ΤΘΣ ΡΛΑΤΩΝΛΚΘΣ ΚΟΣΜΟΓΟΝΛΑΣ

Ρροσ κατανόθςιν των διδαςκαλιϊν του «Τιμαίου» και εν γζνει πάντων των
Ελλινων ωιλοςόωων πρζπει να ζχωμεν πάντοτε προ οωκαλμϊν, ότι θ ζννοια ι θ
άποψισ θ δεςπόηουςα επί του πνεφματοσ αυτϊν είναι θ τθσ Τζχνθσ.
Αντελαμβάνοντο τα πράγματα, και διενοοφντο πάντεσ ωσ καλλιτζχναι. Διότι το
καυμάςιον αρχαίον Ελλθνικόν πνεφμα ιτο κατά τθν ωφςιν και τθν ουςίαν αυτοφ
κυριολεκτικϊσ καλλιτζχνθσ. Ρροσ παραγωγιν δε του &καλλιτεχνιματοσ& πλθν
του Καλλιτζχνου ι του &Δθμιουργοφ& αναγκαίωσ ςυντρζχουςι πρϊτον θ &Λδζα&
ι
το Ραράδειγμα, κακ' ο γίνεται το ζργον, και ζπειτα θ Φλθ, ιτισ δζχεται και
εμωανίηει τθν Λδζαν αιςκθτϊσ. Οφτω και όλοσ ο αιςκθτόσ οφτοσ κόςμοσ είναι
κατά τον Ρλάτωνα καλλιτζχνθμα, το οποίον ζπλαςεν ο κείοσ Δθμιουργόσ κατά
τασ ιδζασ, κατά τα εν αυτϊ κεία, αυτοτελι και αιϊνια νοιματα. Ζκαςτον ον
εν τθ ωφςει είναι εμωάνιςισ και πραγμάτωςισ αιςκθτι μιασ ιδζασ, ενόσ όντοσ
νοθτοφ. Και θ μεν ιδζα είναι το πραγματικόν (όντωσ) ον, αιϊνιον (αεί ον),
αμετάβλθτον, ακίνθτον, το αυτό προσ εαυτό (κατά τα αυτά ον) και διά τθσ
νοιςεωσ μόνθσ αντιλθπτόν (νοθτόν). Θ επιςτιμθ τθν ιδζαν ζχει ωσ
αντικείμενον. Τθν ετζραν αρχιν του παντόσ, τθν Φλθν, ο Ρλάτων υπολαμβάνει
αΐδιον μεν, ουχί όμωσ ακίνθτον, αλλά άμορωον κακ' εαυτιν και αςχθμάτιςτον,
δεχομζνθν δε πάςαν μορωιν, απλοφν χϊρον. Θ ιδζα ι το ςφνολον των ιδεϊν, ο
δθμιουργόσ Νουσ είναι ωσ ο Ρατιρ, θ δε Φλθ ωσ θ Μιτθρ, Τζκνον δ' αυτϊν
είναι ο ορατόσ οφτοσ κόςμοσ. Τα ωαινόμενα αυτοφ, τα αιςκθτά όντα, ρζοντα
και μεταβαλλόμενα απαφςτωσ και αωανιηόμενα, δεν ζχουςιν αλθκι φπαρξιν, δεν
είναι όντα, αλλά γινόμενα. Θ αιςκθτι φπαρξισ δεν είναι όντωσ ον, αλλά το
διάμεςον μεταξφ όντοσ και μθ όντοσ, το οποίον πάντοτε γίνεται και ουδζποτε
αλθκϊσ είναι, αλλά μεταβάλλεται, γίνεται άλλο, &είναι ζτερον&. Ταφτα δε
είναι αντιλθπτά μόνον υπό τθσ αιςκιςεωσ και τθσ δόξθσ. Θ γνϊςισ αυτϊν και
τθσ όλθσ ωφςεωσ είναι λοιπόν αναγκαίωσ αβεβαία, είναι γνϊςισ κατ' εικαςίαν
(εικότα λόγον) και αναλογίαν, ενϊ θ επιςτιμθ των νοθτϊν είναι βεβαία
γνϊςισ. Διά τοφτο ο Ρλάτων δεν επραγματεφκθ τθν Φυςικιν μεκ' όςθσ
επιμελείασ και ακριβείασ τα άλλα μζρθ τθσ ωιλοςοωίασ. Κατ' εκείνον τον
χρόνον θ ατζλεια των ωυςικϊν γνϊςεων εγζννα αβεβαιότθτα, ιτισ τθν
αναλογίαν και πικανότθτα κακίςτα κφριον όργανον τθσ ωιλοςοωίασ τθσ ωφςεωσ
(ςελ. 27).

Αλλ' αν ο Ρλάτων κατεχόμενοσ υπό τθσ καλλιτεχνικισ επόψεωσ του Ελλθνικοφ
πνεφματοσ, του οποίου είναι τελεία ενςάρκωςισ, παραλαμβάνει όρουσ και
ωράςεισ εκ τθσ τζχνθσ προσ ςαωεςτζραν διλωςιν των νοθμάτων αυτοφ, όμωσ
δεν
πρζπει να δεχϊμεκα πακθτικϊσ το γράμμα, ουδζ τασ υλικάσ εικόνασ να
εκλαμβάνωμεν ωσ αυτόν τον νουν του ωιλοςόωου. Ο Δθμιουργόσ του λ. χ. δεν
είναι τεράςτιόν τι πρόςωπον διαπλάττον δεδομζνα υλικά κατά τι πρότυπον,
κατά τασ ιδζασ. Τοιαφται υλικαί παραςτάςεισ είναι ανάξιαι Κεοφ όλωσ νοθτοφ
και νοεροφ. Το άυλον πνεφμα, ίνα δθμιουργιςθ, ίνα αποκαλυωκι ωσ πνεφμα,
μόνον υλικόν ζχει τον λόγον. Διά τοφτο και θ κρθςκεία του Φψουσ παριςτά
τον Κεόν δθμιουργοφντα τον κόςμον διά μόνου του λόγου.

«Και είπε· Γενθκιτω ωωσ, και εγζνετο ωωσ». Αλλ' θ δθμιουργία είναι
αναγκαία και αιϊνιοσ, κακ' ότι ο Κεόσ αιωνίωσ καταλείπει τθν ερθμίαν και
απειρίαν αυτοφ, δθμιουργεί, προςλαμβάνει διοριςμοφσ, πζρατα, και
εμωανίηεται εν τθ ωφςει, εν τω Υιϊ — ίνα πάλιν επιςτρζψθ εισ εαυτόν. Θ
επιςτροωι αυτι, το Ρνεφμα, είναι βζβαια ο τζλειοσ τρόποσ τθσ υπάρξεωσ τθσ
ιδζασ. Το Ελλθνικόν όμωσ πνεφμα ωσ φψιςτον τρόπον υπάρξεωσ του κείου
ςυνζλαβε μόνον τθν εμωάνιςιν, τθν ωανζρωςιν αυτοφ διά τθσ φλθσ
τελειουμζνθν εν τθ καλλιτεχνία. Τοιοφτου λοιπόν πνεφματοσ κατ' εξοχιν
ερμθνευτισ είναι ο Ρλάτων, και εκ τοφτου εξθγείται διατί και οφτοσ και ο
Αριςτοτζλθσ δεν θδυνικθςαν να διαλλάξωςιν εντελϊσ τασ δφο αρχάσ, το πνεφμα
και τθν φλθν.

Κατά τα ειρθμζνα λοιπόν ζχομεν το ον και το γινόμενον. Το ον είναι
ακίνθτον, ταυτόν και νοθτόν. Το γινόμενον είναι μεταβλθτόν, άλλο και
αιςκθτόν. Αλλ' ό,τι γίνεται γίνεται υπό τινοσ· άρα ο κόςμοσ ζχει αιτίαν,
διό εδθμιουργικθ υπό του Κεοφ. Και επειδι ο Δθμιουργόσ είναι αγακόσ, διά
τοφτο και τον κόςμον ζπλαςεν αγακόν, άριςτον, κατά παράδειγμα αιϊνιον και
αναλλοίωτον (ςελ. 29 Α). Οφτωσ θ δθμιουργία είναι κυρίωσ διακόςμθςισ (ς.
30 Α). Το πρότυπον, κακ' ο επλάςκθ και διεκοςμικθ το παν, ιτο το τζλειον
νοθτόν ηϊον, περιλαμβάνον πάντα τα νοθτά ηϊα. Διό, όπωσ ο δθμιουργόσ είναι
είσ και το παράδειγμα ζν, οφτωσ είσ είναι και ο κόςμοσ πάντα περιλαμβάνων,
ζν μόνον ηϊον αιςκθτόν λογικόν, περιλαμβάνον πάντα τα αιςκθτά ηϊα (ς. 31
Β).

Ο κόςμοσ λαβϊν φπαρξιν είναι κατ' ανάγκθν ορατόσ και αιςκθτόσ, διό ςυνζςτθ
εκ πυρόσ και εκ γθσ. Αλλά δφο τινά δεν δφνανται να ενϊνται ειμι διά
τρίτου, διά τινοσ μζςου όρου, και ίνα αποτελζςωςιν ζν ςτερεόν, πρζπει να
ενϊνται διά δφο μζςων όρων. Μεταξφ λοιπόν του πυρόσ και τθσ γθσ ετζκθςαν ο
αιρ και το φδωρ. Και ο κόςμοσ ςυνζςτθ εκ των τεςςάρων τοφτων ςτοιχείου,
διατεταγμζνων κατά γεωμετρικιν αναλογίαν· περιζλαβε δε αυτά ολόκλθρα,
ϊςτε
ουδζν να υπάρχθ εκτόσ αυτοφ. Ο κόςμοσ άρα ζγινε τζλειοσ και δεν υπόκειται
εισ νόςουσ, εισ γιρασ και εισ κάνατον, διότι και ουδζν υπάρχει εκτόσ
αυτοφ, όπερ κα θδφνατο να επιδράςθ ολεκρίωσ επ' αυτοφ. (33 Α). Ζλαβε δε
ςωαιρικόν ςχιμα, όπερ είναι το τελειότατον και το κάλλιςτον των ςχθμάτων,
και οφτω κινείται ομοιομόρωωσ, ςτρεωόμενοσ κυκλικϊσ περί εαυτόν, εισ τον
αυτόν τόπον πάντοτε χωρίσ να μεταβάλλθ κζςιν. (33 Β - 34 Α).

Ρρϊτθ όμωσ εδθμιουργικθ θ ψυχι του κόςμου, ιτισ διεπζραςε το ςϊμα αυτοφ
πανταχοφ (34 Β. C.). Ο δθμιουργόσ αναμίξασ πρϊτον τθν αμετάβλθτον και τθν
μεταβλθτιν ουςίαν (τθν ωφςιν του αυτοφ και του ετζρου) ζπλαςε τρίτθν
ουςίαν. Ζπειτα τθν διάμεςον ταφτθν ουςίαν ανζμιξε με τασ δφο πρϊτασ, και
το όλον μίγμα διιρεςεν εισ μζρθ, τα οποία ςυνζδεςε κατά αρικμθτικάσ
αναλογίασ (35)· ζπειτα διζταξε το όλον εισ δφο ςυγκεντρικάσ ςωαίρασ, των
οποίων θ εξωτερικι είναι ο Ουρανόσ των απλανϊν αςτζρων, εισ τον οποίον
ζδωκε τθν κίνθςιν του αυτοφ (αμεταβλιτου), τθν από δεξιϊν προσ αριςτερά.
Εισ δε τθν εςωτερικιν ςωαίραν, ιτισ αναλογεί προσ τουσ ουρανοφσ των
πλανθτϊν, ζδωκε τθν κίνθςιν του ετζρου (μεταβλθτοφ), από των αριςτερϊν
προσ τα δεξιά, και υπζταξεν αυτιν εισ το κράτοσ τθσ εξωτερικισ ςωαίρασ
(36 Β - Δ). Θ ψυχι του κόςμου οφτω μορωωκείςα και διπλιν ζχουςα κίνθςιν
είναι ικανι να αντιλαμβάνθται τα μεταβλθτά και αμετάβλθτα, και να ζχθ
δόξασ αλθκείσ και τελείαν επιςτιμθν (36 - D 37 C).

Ο κόςμοσ δθμιουργθκείσ υπό του Κεοφ δεν δφναται να καταςτραωι ειμι υπ'
αυτοφ του Κεοφ. Αλλ' επειδι επλάςκθ αγακόσ και επειδι ο δθμιουργόσ αυτοφ
είναι αγακόσ, δεν είναι δυνατόν να κζλθ οφτοσ να τον καταςτρζψθ. Είναι άρα
αΐδιοσ ο κόςμοσ, όπωσ και το αρχζτυπον αυτοφ (37 C - D.). Και διά τοφτο, ίνα
δθλ. ο κόςμοσ οφτοσ μετάςχθ τθσ αϊδιότθτοσ, ο Κεόσ εδθμιοφργθςε τον
χρόνον, όςτισ είναι κινθτι εικϊν τθσ ακινιτου αιωνιότθτοσ, διότι, αν και
ουδζποτε &είναι&, οφχ ιττον &γίνεται& πάντοτε· υπθρζτασ δε του χρόνου
ζκεςεν εισ τον ουρανόν τον Ιλιον, τθν Σελινθν και τουσ πζντε άλλουσ
πλανιτασ, οίτινεσ ορίηουςι και ωυλάττουςι τουσ αρικμοφσ, δι' ων μετρείται
ο χρόνοσ (38 C - 39 Ε).

Ο Κεόσ ζπειτα εποίθςε κατά τα τζςςαρα ςτοιχεία του κόςμου τζςςαρα είδθ
ηϊων, τουσ ουρανίουσ κεοφσ, ιτοι τουσ αςτζρασ, τα πτθνά, τα ζνυδρα και τα
χερςαία. Ρρϊτουσ ζπλαςε τουσ αςτζρασ προ πάντων εκ πυρόσ, διά να είναι
λαμπροί και ωραίοι. Τα κεία ταφτα ηϊα, ςτρογγυλά όντα, ζχουςι διπλιν
κίνθςιν, περιςτρεωόμενα και προχωροφντα, και διακρίνονται των άλλων
αςτζρων διά τθν κανονικότθτα των πορειϊν αυτϊν (39 Ε - 40 D). Οι κεοί τθσ
μυκολογίασ είναι παραδόςεισ, τασ οποίασ καλόν είναι να αποδεχϊμεκα, αλλά
είναι ανεπίδεκτοι ςυηθτιςεωσ (40 D 41 Α).

Τα κνθτά όμωσ είδθ ηϊων δεν ιτο δυνατόν να πλάςθ αυτόσ ο Δθμιουργόσ, διότι
οφτω κα εγίνοντο και αυτά κεοί, διό ανζκθκε τθν δθμιουργίαν του κνθτοφ
αυτϊν μζρουσ εισ τουσ δθμιουργθκζντασ κεοφσ, αυτόσ δε ο αιϊνιοσ Κεόσ
ζπλαςε το ακάνατον και κείον μζροσ αυτϊν (41 Α - D). Εδθμιοφργθςε λοιπόν τασ
λογικάσ ψυχάσ και διζςπειρεν αυτάσ εισ τουσ διαωόρουσ αςτζρασ, ίνα εκείκεν
γνωρίςωςι τθν ωφςιν των πραγμάτων, τθν οποίαν ζπειτα κα αναμιμνιςκωνται,
όταν κα κατζλκωςιν εισ τα γιινα ςϊματα (41D - Ε). Και όςαι μεν ηιςωςι με
δικαιοςφνθν, αφται κα επανζλκωςιν εισ τον ίδιον αςτζρα αυτϊν, αι δε άλλαι
κα μεταβϊςιν εισ ςϊματα ηϊων (42 Α - C). Το ςϊμα τουναντίον επλάςκθ υπό των
άλλων κεϊν και απετελζςκθ εκ πυρόσ, αζροσ, φδατοσ και γθσ. Θ ειςαγωγι όμωσ
και θ ζξοδοσ τθσ τροωισ γεννά μεταβολάσ και οφτωσ εμποδίηει τασ λογικάσ
κινιςεισ τθσ ψυχισ. Εκ τοφτου πθγάηει θ ανάγκθ τθσ αγωγισ (42Γ - 44Δ). Οι
κεοί εποίθςαν τθν κεωαλιν ςτρογγφλθν, διά να είναι κατοικία του νου, και
ζκεςαν αυτιν εισ τθν κορυωιν του ςϊματοσ, το οποίον είναι το όχθμα τθσ
κεωαλισ. Εισ το ζμπροςκεν μζροσ αυτισ, εισ το πρόςωπον, προςιρμοςαν τα
όργανα των αιςκιςεων (44 Δ - 45 Α) και ιδίωσ τα όμματα, τα οποία ωζρουςι
το ωωσ (ωωςωόρα). Θ όραςισ είναι θ ςπουδαιοτζρα των αιςκιςεων, διότι δι'
αυτισ δυνάμεκα να γνωρίηωμεν τθν τάξιν του παντόσ και τθν βάςιν αυτισ, τον
αρικμόν, οφτω δε να ρυκμίηωμεν τασ κινιςεισ τθσ διανοίασ θμϊν, και να
υψϊμεκα εισ τθν ωιλοςοωικιν κεωρίαν και εισ τθν θκικιν τελείωςιν θμϊν
αυτϊν (45 Β - 47 C). Και θ ακοι δε, διά τθσ οποίασ αιςκανόμεκα τθν
αρμονίαν, ςυντελεί εισ τον αυτόν ςκοπόν (47 C. - Ε).

Ταφτα είναι τα διά του νου δθμιουργθκζντα. Αλλ' εισ τθν γζνεςιν του κόςμου
πλθν του νου ςυνεργεί και θ ανάγκθ, ιτοι το ςτοιχείον, εισ το οποίον
πραγματοποιείται θ δθμιουργία, το οποίον δζχεται αυτιν, ωσ θ φλθ δζχεται
τθν ιδζαν του τεχνίτου (47 Ε - 48 Β). Τοφτο είναι ο χϊροσ (θ χϊρα), όςτισ,
δεν είναι οφτε πυρ, οφτε αιρ, οφτε φδωρ, οφτε γθ, διότι ταφτα δεν είναι
οφτε πρϊτα οφτε δεφτερα ςτοιχεία του παντόσ, αλλά απλϊσ καταςτάςεισ τθσ
φλθσ (48 Β - 50 C), είναι τζςςαρα ωαινόμενα είδθ, εισ τα οποία
αντιςτοιχοφςι τα τζςςαρα νοθτά είδθ ι ιδζαι, πυρ, αιρ, φδωρ, γθ, τα οποία
είναι αιϊνια. Τα αιςκθτά είδθ μεταβάλλονται διθνεκϊσ εισ άλλθλα· αι
μεταμορωϊςεισ δε γίνονται αναγκαίωσ ζν τινι, το οποίον μζνει το αυτό,
δφναται να γίνθται πάντα τα ςϊματα, δεν ζχει καμμίαν ποιότθτα και δφναται
να δζχθται πάςασ, είναι αόρατον, άμορωον, πανδεχζσ, και δεν δφναται να
γίνθται αντιλθπτόν διά τθσ νοιςεωσ ωσ θ ιδζα, οφτε διά τθσ αιςκιςεωσ, ωσ
τα αιςκθτά, αλλά διά λογιςμοφ νόκου, ιτοι διά ςυλλογιςμοφ εξ αναλογίασ. Εκ
τθσ δεξαμενισ ι χϊρασ ταφτθσ, ιτισ φςτερον εκλικθ φλθ, ζξιλκον πάντα τα
μερικά πράγματα, ωσ εκτίκεται εν τοισ εξισ.

Αλλά τα νοθτά είδθ υπάρχουςι πραγματικϊσ, ι είναι κενοί λόγοι; Ο Ρλάτων
αποκρίνεται ότι όντωσ υπάρχουςι, διότι είναι το αντικείμενον τθσ νοιςεωσ,
όπωσ τα αιςκθτά είναι το αντικείμενον τθσ δόξθσ. Και επειδι θ επιςτιμθ και
θ δόξα διαωζρουςιν, άρα διαωζρουςι και τα αντικείμενα αυτϊν (51 C.— 52 C).

Ρρο του κόςμου λοιπόν υπιρχον τα τρία ταφτα, το ον, θ γζνεςισ και ο χϊροσ
(52 Δ). Αλλ' εν τω χϊρω ιςαν πανταχοφ τα τζςςαρα ςτοιχεία (λογικϊσ, ει μθ
χρονικϊσ) άνευ μορωισ και αρικμθτικϊν ςχζςεων, και ζπειτα ζλαβον ςχιμα και
διάταξιν (53 Β). Αλλά και τα τζςςαρα εκείνα είδθ είναι ςφνκετα εξ άλλων
ςτοιχείων, τα οποία είναι τρίγωνα απείρωσ ςμικρά. Τα τρίγωνα είναι ςκαλθνά
ι ιςοςκελι. Τα ςκαλθνά ςυνδυαηόμενα γεννϊςι τρία ςτερεά, τθν πυραμίδα
(πυρ), το οκτάεδρον (αιρ) και το εικοςάεδρον (φδωρ). Τα ιςοςκελι γεννϊςι
μόνον τον κφβον (γθν). Οφτω τα ςτερεά ταφτα ςυνδυαηόμενα, γεννϊςι τα
τζςςαρα ςτοιχειϊδθ ςϊματα, εκ των οποίων ζπειτα αποτελοφνται τα μερικά
ςϊματα (53 C.— 56 C). Ο Ρλάτων ακολοφκωσ εξετάηει τα όρια, εντόσ των
οποίων γίνεται θ μεταμόρωωςισ τθσ φλθσ (56 C.— 57 Δ), τασ εκ ταφτθσ
προερχομζνασ μεταβολάσ κζςεωσ και τασ κινιςεισ, αι οποίαι είναι
αποτελζςματα ι αίτια των μεταβολϊν (57 Δ - 58 C), και τασ ιδιότθτασ του
πυρόσ, αζροσ, φδατοσ και γθσ (58 C.— 61 C).

Τα αιςκιματα γεννϊνται εκ τθσ ενεργείασ των μερικϊν ςωμάτων επί του
αιςκανομζνου υποκειμζνου. Εξετάηονται λοιπόν πρϊτον αι εντυπϊςεισ αι
κοιναί εισ όλον το ςϊμα (αι τθσ αωισ 61 C). Οφτω λ. χ. θ βαρφτθσ ορίηεται
ωσ θ ιδιότθσ θν ζχουςιν θ γθ, το φδωρ, ο αιρ, το πυρ να ζλκωςι προσ εαυτά
το όμοιον αυτϊν, θ ιδιότθσ δε αφτθ ενεργεί κατ' ευκφν λόγον τθσ μάηθσ (62
C - 63 Ε).

Τινζσ των απτικϊν (ςωματικϊν) εντυπϊςεων ςυνοδεφονται υπό των αιςκθμάτων
τθσ θδονισ και του άλγουσ, των οποίων εξετάηονται τα αίτια (εν ςελ. 64 Α -
65 Β). Ζπειτα ζρχονται αι άλλαι αιςκιςεισ, γεφςισ, όςωρθςισ, ακοι και
τελευταία θ όραςισ. Αι εντυπϊςεισ τθσ γεφςεωσ, ωσ αι πλείςται των άλλων,
γεννϊνται διά ςυςτολϊν και διαςτολϊν, κακ' ασ επικρατεί μάλιςτα το τραχφ
και το λείον. Αι τθσ οςωριςεωσ εντυπϊςεισ δεν ζχουςι διωριςμζνα είδθ,
διότι θ οςμι είναι ατελζσ τι· οςμάσ εκπζμπουςι μόνον ςϊματα ςθπόμενα,
διαλυόμενα ι εξατμιηόμενα. Ο ιχοσ είναι κίνθςισ μεταδιδομζνθ εισ τθν ψυχιν
υπό του αζροσ, διά των ϊτων, του εγκεωάλου και του αίματοσ. Ο ιχοσ είναι
βαρφσ, αν θ κίνθςισ είναι βαρεία, οξφσ, αν ταχεία, ομαλόσ και λείοσ, αν
είναι ομοιόμορωοσ, τουναντίον δε τραχφσ κ. λ. Το χρϊμα είναι το εκ των
ςωμάτων απορρζον πυρ, του οποίου τα μόρια ενοφνται με το πυρ των
οωκαλμϊν·
εκ τθσ αρικμθτικισ αναωοράσ των δφο πυρϊν γεννϊνται τα διάωορα χρϊματα
(65
Β - 68 Δ). Τοιοφτον είναι το ςφμπαν υπό τθν ζποψιν τθσ ανάγκθσ. Αλλ' θ
πρϊτθ και αλθκισ αιτία πάντων είναι ο Κεόσ και διά τοφτο πρζπει εισ πάντα
να ηθτϊμεν τθν γνϊςιν αυτοφ (68 Ε - 69 Α).

Ο Ρλάτων νυν επανζρχεται εισ τθν γζνεςιν τθσ ψυχισ του ανκρϊπου. Το
λογικόν και ακάνατον μζροσ αυτισ επλάςκθ υπό του κεοφ πατρόσ και ετζκθ εισ
τθν κεωαλιν, το δε κνθτόν εποιικθ υπό των κατωτζρων κεϊν και ετζκθ εισ τον
κορμόν, χωριηόμενον από τθσ κεωαλισ διά του λαιμοφ. Επειδι δε θ κνθτι ψυχι
είχε δφο μζρθ, τα μεν κυμικόν ζκεςαν εισ τον κϊρακα, το δε επικυμθτικόν
εισ τθν γαςτζρα, χωριηομζνθν από του κϊρακοσ διά του διαωράγματοσ. Το
κυμικόν ετζκθ πλθςίον τθσ κεωαλισ, διά να δφναται να βοθκι τον εν τθ
κεωαλι λόγον κατά των επικυμιϊν και ορζξεων. Θ καρδία, ο δεςμόσ των ωλεβϊν
και θ πθγι του αίματοσ, ετζκθ πλθςίον, διά να μεταωζρθ τα διατάγματα του
λόγου και τα αιςκιματα πανταχοφ του ςϊματοσ· πλθςίον δε τθσ καρδίασ
εωφτευςαν τον πνεφμονα, ίνα δροςίηθ και ανακουωίηθ αυτιν. Το μζροσ δε το
επικυμοφν τροωάσ και ποτά και άλλα αναγκαία ετζκθ μεταξφ του διαωράγματοσ
και του ομωαλοφ ωςεί ωάτνθ, όπου δφναται να τρζωθται το άγριον τοφτο
κρζμμα και να τρζωθ το όλον ςϊμα. Μετά ταφτα ακολουκεί θ μελζτθ του ιπατοσ
και τθσ χολισ και των εντζρων. (69 Α - 72 Δ). Ζπειτα ζρχεται θ τθσ
ςυςτάςεωσ των άλλων μελϊν του ςϊματοσ. (72 Δ - 79 Ε).

Άλλα ηϊα ζπλαςαν οι κεοί προσ τροωιν των πρϊτων, με άλλα ςχιματα και με
μόνον το τρίτον είδοσ ψυχισ (κρεπτικόν), τα ωυτά, τα οποία ηϊςιν ακίνθτα,
ερριηωμζνα εισ το ζδαωοσ (77 Α - C).

Ο «Τίμαιοσ» ζπειτα περιγράωει πϊσ τα κακ' ζκαςτα ςυςτατικά του ςϊματοσ
διετάχκθςαν και ςυνθρμόςκθςαν, πϊσ διετζκθςαν οι οχετοί αυτοφ προσ
άρδευςιν, πζψιν και κρζψιν του όλου. Οι οχετοί οφτοι είναι αι ωλζβεσ
εκτεινόμεναι κακ' όλον το ςϊμα. Το υγρόν το ρζον δι' αυτϊν, το αίμα,
αποτελείται εκ των τροωϊν κοπτομζνων εισ μόρια εν τθ κοιλία και ωερομζνων
υπό του ρεφματοσ τθσ αναπνοισ εισ τασ ωλζβασ, όπου γίνονται κρεπτικόσ
χυμόσ. Το ςϊμα, υπό τθν επίδραςιν των εξωτερικϊν πραγμάτων, υωίςταται
διθνεκείσ ωκοράσ· αφται όμωσ διθνεκϊσ επανορκοφνται υπό του αίματοσ, του
οποίου τα μζρθ πλθροφςι τα εν τω ςϊματι ςχθματιηόμενα κενά. Αν αι ωκοραί
υπερβαίνωςι τθν επανόρκωςιν, το ηϊον καταςτρζωεται, αν τανάπαλιν,
αυξάνεται. Διά τθσ αρχισ ότι το όμοιον ζλκει το όμοιον εξθγείται ευχερϊσ θ
αφξθςισ κατά τθν νεότθτα, ότε τα ειςερχόμενα υπερβαίνουςι τα εξερχόμενα, θ
εξαςκζνθςισ κατά το γιρασ, αι νόςοι και ο κάνατοσ (77 G. 81 Ε).

Εκ των νοςθμάτων πρϊτα περιγράωει τα του ςϊματοσ (82 Α - 86 Α). Ζπειτα
εξετάηει τα τθσ ψυχισ, ων μζγιςτα είναι θ αμακία και θ αωροςφνθ και θ
υπερβολι θδονισ και λφπθσ (86 Β - 87 Β). Και τζλοσ διδάςκει τα τθσ
κεραπείασ αυτϊν, ιτισ επιτυγχάνεται, αν διά τθσ γυμναςτικισ διατθρϊμεν
αρμονίαν μεταξφ ςϊματοσ και ψυχισ, και μεταξφ των τριϊν μερϊν τθσ ψυχισ.
Τιμϊντεσ τθν ακάνατον ψυχιν, ιτισ εδρεφουςα εν τθ κεωαλι είναι ωσ κείοσ
δαίμων εντόσ θμϊν, κα ωκάςωμεν εισ το άκρον αγακόν (87 C.—90C).

Εν τζλει γίνεται λόγοσ περί τθσ γενζςεωσ των γυναικϊν και των άλλων ηϊων.
Πςοι εκ των ανδρϊν ιςαν δειλοί και διζπραξαν αδικίασ, οφτοι κατά τθν
δευτζραν γζννθςιν μεταμορωοφνται εισ γυναίκασ, οι κοφωοι και οι ωλφαροι
εισ πτθνά, και οι άλλοι ωςαφτωσ καταβιβάηονται εισ ταπεινοτζρασ υπάρξεισ
αναλόγωσ προσ τασ κακίασ αυτϊν. Καταλιγει δε ο «Τίμαιοσ» επαναλαμβάνων τα
εξισ, εν οισ ςυνοψίηεται το κζμα, θ ουςία του όλου διαλόγου· «Απεδείχκθ
ότι ο κόςμοσ οφτοσ περιλαβϊν ηϊα κνθτά και ακάνατα και εξ αυτϊν πλθρωκείσ
ζγινε ηϊον ορατόν περιζχον πάντα τα ορατά, εικϊν του νοθτοφ Κεοφ, Κεόσ
αιςκθτόσ μζγιςτοσ και άριςτοσ, κάλλιςτοσ και τελειότατοσ, είσ ων και
μονογενισ ο κόςμοσ οφτοσ».

Γ. ΧΑ΢ΑΚΤΘ΢ΛΣΜΟΣ ΚΑΛ ΑΞΛΑ ΤΟΥ ΔΛΑΛΟΓΟΥ

Μνα νοιςθ τισ τασ βακείασ διδαςκαλίασ του «Τιμαίου», πρζπει να μελετιςθ
αυτάσ ωσ εκτίκενται υπό του ςυγγραωζωσ με τθν δφναμιν, τθν γοθτευτικιν
χάριν και τθν αβίαςτον ωυςικότθτα, εισ τασ οποίασ ο Ρλάτων ιτο τεχνίτθσ
απαράμιλλοσ. Ο «Τίμαιοσ» είναι ωιλοςόωθμα άμα και ποίθμα, είναι
αποκάλυψισ, εν τθ οποία ο μεταωυςικόσ κρφπτεται υπό τασ εικόνασ και τα
ςχιματα του ποιθτοφ. Ο μφκοσ και τα κακαρά νοιματα ςυγχζονται πολλαχοφ
οφτωσ, ϊςτε αποβαίνει δυςχερισ θ κατανόθςισ των δογμάτων του ωιλοςόωου.
Αλλά και πλάνασ και ατελείασ φωουσ αντιςτακμίηουςι λαμπρϊσ κεωριματα
μεγάλθσ διανοίασ, προλαμβάνοντα πολλά ςυμπεράςματα, εισ ά βακμθδόν
ζωκαςεν
θ επιςτιμθ μετά χρόνον μακρόν.

Το όλωσ νζον κζμα του «Τιμαίου», ου μζρθ, οία θ Φυςικι και θ Φυςιολογία,
ιςαν εντελϊσ ξζνα προσ τθν λοιπιν Ρλατωνικιν Φιλοςοωίαν, απιτει βεβαίωσ
γλϊςςαν, ςφνταξιν και φωοσ διάωορον των άλλων διαλόγων. Αλλ' είναι τόςον
πολλαί αι διαωοραί, ϊςτε και αφται αι ελλείψεισ άλλωσ δεν δφνανται να
εξθγθκϊςιν ειμι εκ του ότι το ζργον δεν ζλαβε νζαν και οριςτικιν
επεξεργαςίαν υπό του ςυγγραωζωσ. Θ ειςαγωγι π. χ. είναι δυςανάλογοσ προσ
το λοιπόν μζροσ του διαλόγου, αρμόηει δε μάλλον ωσ ειςαγωγι εισ ζτερον
διάλογον, τον «Κριτίαν». Ρρόδθλοσ είναι και ζλλειψίσ τισ τάξεωσ, αι
επαναλιψεισ των αυτϊν, αι ανακολουκίαι, αι αςυνταξίαι και επανορκϊςεισ, εξ
ων πολλαχοφ επιςκοτίηεται θ ζννοια. Αναντιρριτωσ τα γνωρίςματα του
Ρλατωνικοφ φωουσ αναγνωρίηονται και εν τω «Τιμαίω», αλλά ωαίνονται ωςεί
άνευ μζτρου. Είναι δε γνωςτόν εκ τθσ μαρτυρίασ Διονυςίου του Αλικαρναςςόσ
ότι ο Ρλάτων «τουσ εαυτοφ διαλόγουσ κτενίηων και βοςτρυχίηων και πάντα
τρόπον αναπλζκων ου διζλιπεν ογδοικοντα γεγονϊσ ζτθ». Διά ταφτα ο Ουόλωιοσ
και άλλοι κριτικοί υπζλαβον ότι ο «Τίμαιοσ» είναι ςυνονκφλευμα διαωόρων
αποςπαςμάτων ι ζργα διάωορα χαλαρϊσ ςυνδεδεμζνα. Αλλά, παρατθρεί ο
Ζγελοσ,
«καίτοι θ ςφνδεςισ ωαίνεται γινομζνθ άνευ μεκόδου, καίτοι αυτόσ ο Ρλάτων
πολλάκισ απολογείται διά ταφτα, το όλον διαιρείται αναγκαίωσ, και ζνεκα
βακζοσ εςωτερικοφ λόγου είναι αναγκαία θ επάνοδοσ εισ τα πρϊτα και τασ
αρχάσ.»

Εισ τον «Τίμαιον» προ πάντων αναωζρεται θ εξισ γενικι κρίςισ του αυτοφ
βακυςόωου Γερμανοφ περί τθσ Ρλατωνικισ Φιλοςοωίασ· «Ο Ρλάτων είναι εκ των
κοςμοϊςτορικϊν ατομικότθτων. Θ ωιλοςοωία αυτοφ ιςκθςε ςθμαντικωτάτθν
επιρροιν εισ τθν μόρωωςιν και τθν ανάπτυξιν του ανκρωπίνου πνεφματοσ από
τθσ εμωανίςεωσ αυτισ κατά πάντασ τουσ ζπειτα χρόνουσ. Το ιδιάηον προςόν
αυτισ είναι θ κατεφκυνςισ εισ τον νοερόν, τον υπεραίςκθτον κόςμον, θ
ανφψωςισ τθσ ςυνειδιςεωσ εισ τθν βαςιλείαν του Ρνεφματοσ... Θ Χριςτιανικι
κρθςκεία βεβαίωσ θςπάςκθ τθν υψθλιν ταφτθν αρχιν, ότι θ εςωτερικι, θ
πνευματικι ωφςισ του ανκρϊπου είναι θ αλθκισ ωφςισ αυτοφ και κατζςτθςεν
αυτιν αρχιν κακολικιν κατά τον ιδιάηοντα εισ αυτιν (παραςτατικόν) τρόπον,
αλλ' θ κρθςκεία αφτθ διά τθσ υπό του Ρλάτωνοσ δοκείςθσ ιδθ αρχισ εγζνετο
είτα θ οργάνωςισ του λόγου, θ βαςιλεία του υπεραιςκιτου (των ουρανϊν). Θ
πνευματικι αρχι διά του Χριςτιανιςμοφ διωργανϊκθ εισ πνευματικόν κόςμον
επί τθσ γθσ, αλλ' εισ το ζργον τοφτο τθν μεγίςτθν μερίδα ςυνεβάλετο ο
Ρλάτων και θ ωιλοςοωία αυτοφ ». (Εγζλ. Λςτορ. Φιλοςοω.).

Τασ ςχζςεισ ταφτασ του «Τιμαίου» και γενικϊσ τθσ Ρλατωνικισ ωιλοςοωίασ
προσ τον Χριςτιανιςμόν αποδεικνφει θ μελζτθ αμωοτζρων. Διότι μθ λθςμονϊμεν
ότι ζκαςτον κοςμοϊςτορικόν γεγονόσ κατά τοςοφτον είναι μζγα και ζξοχον,
κακ' όςον δι' υψθλοτζρασ αρχισ ςυγκεντρϊνει εν εαυτϊ και ανυψϊνει πάςασ
τασ αλθκείασ, ασ ζωερεν εισ ωωσ θ προθγθκείςα ιςτορικι κίνθςισ. Τοφτο
λοιπόν ζπραξεν ο Χριςτιανιςμόσ· και αυτι δε θ Ρλατωνικι ωιλοςοωία, διά των
νζων αρχϊν, ασ εδίδαξε και ιδία διά τθσ &κεωρίασ των κακόλου, των ιδεϊν&
και τθσ &διαλεκτικισ& ςυνεχϊνευςεν εισ εαυτιν και ανφψωςε τα προ αυτισ
μεγάλα ωιλοςοωικά ςυςτιματα του Θρακλείτου, του Ραρμενίδου, του
Ρυκαγόρου,
του Αναξαγόρου και του Σωκράτουσ. Οφτω μόνον ο μακθτισ του Ρλάτωνοσ, ο
Αριςτοτζλθσ, θδυνικθ να ςτρζψθ τα βλζμματα εισ τα εμπρόσ και διά τθσ νζασ
αρχισ τθσ Ατομικότθτοσ *τόδε+ να ανοίξθ τθν νζαν ωιλοςοωίαν και εν γζνει
τον νζον πολιτιςμόν. — Πςοι δεν δφνανται να παρακολουκϊςι τθν αλλθλουχίαν
των ιςτορικϊν ςυμβάντων ωαντάηονται, ότι αι διδαςκαλίαι των εξόχων
ωιλοςόωων είναι αργολογίαι μθδεμίαν αςκοφςαι επίδραςιν επί των πραγμάτων,
κεωρίαι ξζναι και άςχετοι προσ τθν ιςτορικιν εξζλιξιν. Και όμωσ οι
ωιλόςοωοι οφτοι, τα εκλεκτά δθλ. όργανα τθσ απολφτου αλθκείασ, τθσ
πνευματικισ ελευκερίασ και τθσ ιδανικισ τελειότθτοσ, είναι οι αωανείσ
δθμιουργοί τθσ ιςτορικισ κινιςεωσ των εκνϊν, οι πραγματικοί ςκαπανείσ τθσ
προόδου, δθλθτθριάηοντεσ εκάςτοτε το παρόν και παραςκευάηοντεσ μακρόκεν
το
μζλλον. Οφτω τασ ςυγχρόνουσ κοινωνίασ, τον νεϊτερον καυμάςιον πολιτιςμόν
ίδρυςεν θ αρχαία ωιλοςοωία, μεγαλυνκείςα και εκλαϊκευκείςα διά του
Χριςτιανιςμοφ.

Ανωτζρω είπομεν ότι ο ωιλόςοωοσ Ρρόκλοσ ζγραψεν υπομνιματα ι ςχόλια εισ
τον «Τίμαιον». Αλλά τα υπομνιματα ταφτα ωκάνουςι μόνον μζχρι τθσ ςελ. 44
Δ, (Ed. Ε. Diehls 1 - II Lipsiae 1904). Μεγάλθν ςυμβολιν εισ εξιγθςιν των
κεωριϊν του «Τιμαίου» παρζχει ο Ρλοφταρχοσ, διά τθσ ςυγγραωισ «Ρερί τθσ εν
Τιμαίω ψυχολογίασ», τθσ οποίασ αξιόλογον μετά ςχολίων ζκδοςιν εδθμοςίευςε
και ο Κερκυραίοσ Κακθγθτισ Ανδρ. Μαυρομμάτθσ (1845). Κζων ο Σμυρναίοσ
ςυνζγραψε «Ρερί των κατά το μακθματικόν χρθςίμων εισ τθν Ρλάτωνοσ
ανάγνωςιν». (Ζκδ. υπό Hiller 1878). Ικμαςε δε οφτοσ επί Αυγοφςτου. Και ο
Νεοπλατωνικόσ ωιλόςοωοσ ι Γραμματικόσ Χαλκίδιοσ (Chalcidius) ςυνζταξε
λατινικιν μετάωραςιν και ςχόλια εισ τον «Τίμαιον» μζχρι τθσ ςελίδοσ 53 Δ,
αωιερϊςασ είσ τινα Osius, όςτισ υποτίκεται ότι ιτο επίςκοποσ Κορδοφθσ
μεταςχϊν τθσ εν Νικαία Συνόδου (325 μ. Χ.). Ραραλείποντεσ άλλουσ αρχαίουσ
ςχολιαςτάσ και μεταωραςτάσ αναωζρομεν εκ των νεωτζρων τουσ Γερμανοφσ
Böckh, Stallbaum, Mueller, Zeller, και Kiefer (1909), τουσ Γάλλουσ
Martin, Gousin, Saisset, τουσ Άγγλουσ Jowett, και Archer-Hind, και τον
Λταλόν G. Fraccaroli. Ρολλοφσ των ςχολιαςτϊν και μεταωραςτϊν τοφτων
είχομεν υπ' όψει εν τθ μεταωράςει θμϊν και εν τοισ ςχολίοισ αυτισ.

Εν Ακιναισ εν 1 Λουλίου 1911
Ραφλοσ Γρατςιάτοσ



ΡΛΑΤΩΝΟΣ
ΤΛΜΑΛΟΣ
*Ι περί ωφςεωσ+



Ρ΢ΟΣΩΡΑ ΤΟΥ ΔΛΑΛΟΓΟΥ
ΣΩΚ΢ΑΤΘΣ
Κ΢ΛΤΛΑΣ
ΤΛΜΑΛΟΣ
Ε΢ΜΟΚ΢ΑΤΘΣ



Ε I Σ Α Γ Ω Γ Θ



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ Α'.
&(Συγκεωαλαίωςισ τθσ Ρλατωνικισ πολιτείασ).&



Σωκράτθσ
17. | Είσ, δφο, τρεισ· και ο τζταρτοσ των ομοτραπζηων, τουσ
οποίουσ χκεσ εωιλοξζνθςα εγϊ (με λόγουσ), ςιμερον δε κα
προςωζρωςιν εισ εμζ γεφμα, ποφ είναι, ωίλε Τίμαιε;

Τίμαιοσ
Κάποια αςκζνεια ςυνζβθ, ω Σϊκρατεσ, εισ αυτόν, διότι άλλωσ
δεν κα ζλειπεν εκουςίωσ από τθν ςυνομιλίαν ταφτθν.

Σωκράτθσ
Λοιπόν είναι χρζοσ ιδικόν ςου και τοφτων εδϊ αντί του απόντοσ
να αναπλθρϊςθτε και το μζροσ αυτοφ.

Τίμαιοσ
Β. | Βεβαιότατα· και όςον δυνάμεκα δεν κα λείψωμεν εισ τί-
ποτε, διότι δεν κα ιτο και δίκαιον, αωοφ χκεσ εωιλοξενικθμεν
υπό ςου με τθν πρζπουςαν ωιλοξενίαν, να μθ ςοι ανταποδϊςωμεν
το γεφμα προκφμωσ θμείσ οι λοιποί.

Σωκράτθσ
Άρα γε ενκυμείςκε όςα και περί ποίων ςασ παρεκάλεςα να
ομιλιςωμεν;

Τίμαιοσ
Μερικά ενκυμοφμεκα, όςα δε δεν ενκυμοφμεκα ςυ παρϊν εδϊ
κα μασ τα υπενκυμίςθσ. Αλλά καλφτερα, εάν δεν ςου είναι οχλθρόν,
επανάλαβε αυτά πάλιν εξ αρχισ με ολίγουσ λόγουσ, διά να
μασ εντυπωκϊςι βεβαιότερα.

Σωκράτθσ
Αυτό κα γίνθ. Το αντικείμενον των λόγων, τουσ οποίουσ είπον
C. | χκεσ περί πολιτείασ, ιτο τοφτο: ποία πολιτεία και από ποίουσ
άνδρασ αποτελουμζνθ κα μοι εωαίνετο ότι είναι θ αρίςτθ (1).

Τίμαιοσ
Και πολφ ςφμωωνα με τθν γνϊμθν όλων θμϊν, ω Σϊκρατεσ,
ιςαν όςα είπεσ περί αυτισ.

Σωκράτθσ
Άρα γε εισ τθν πολιτείαν ταφτθν δεν διεκρίναμεν χωριςτά
πρϊτον τθν τάξιν των γεωργϊν και πάςασ τασ άλλασ τζχνασ από
τθν τάξιν των μελλόντων να πολεμϊςιν υπζρ αυτισ; (2)

Τίμαιοσ
Ναι.

Σωκράτθσ
Και αωοφ ςφμωωνα με τθν ωυςικιν του διάκεςιν εδϊκαμεν εισ
ζνα ζκαςτον το αρμόηον εισ αυτόν, ζν μόνον επιτιδευμα και μίαν
Δ. | τζχνθν εισ ζκαςτον, περί τοφτων, οίτινεσ πρζπει να πολεμϊςιν
υπζρ πάντων, είπομεν ότι πρζπει να είναι μόνον ωφλακεσ τθσ
πόλεωσ, να προςζχωςιν αν τισ ζρχεται ζξωκεν ι και εκ των εντόσ
τθσ πόλεωσ, ίνα πράξθ κακόν, και να δικάηωςι με θμερότθτα τουσ
υπ' αυτϊν εξουςιαηομζνουσ και όντασ ωυςικοφσ ωίλουσ αυτϊν, και
18. | να γίνωνται ςκλθροί εισ τασ μάχασ εναντίον των εχκρϊν,
οποιοιδιποτε τφχωςιν οφτοι.

Τίμαιοσ
Ακριβζςτατα.

Σωκράτθσ
Διότι, νομίηω, ελζγομεν περί τινοσ ωυςικισ διακζςεωσ τθσ
ψυχισ των ωυλάκων (3), ότι πρζπει αφτθ να είναι κυμοειδισ
ςυνάμα και ωιλόςοωοσ εισ μζγαν βακμόν, διά να δφνανται να
γίνωνται δικαίωσ ιμεροι προσ τουσ ςυμπολίτασ των και ςκλθροί
προσ τουσ εχκροφσ.

Τίμαιοσ
Ναι.

Σωκράτθσ
Ρερί δε τθσ ανατροωισ αυτϊν; Άρα γε δεν είπομεν, ότι πρζπει
να είναι ανατεκραμμζνοι με γυμναςτικιν και μουςικιν και
με όλα εκείνα τα άλλα μακιματα, τα οποία αρμόηουςιν εισ
αυτοφσ;

Τίμαιοσ
Βεβαίωσ.

Σωκράτθσ
Β. | Είπομεν προςζτι, ότι οι λαβόντεσ τοιαφτθν ανατροωιν
δεν πρζπει να νομίηωςιν ωσ αποκλειςτικιν ιδιοκτθςίαν των οφτε
χρυςόν, οφτε άργυρον, οφτε άλλο οιονδιποτε πράγμα· αλλά ωσ
επίκουροι, λαμβάνοντεσ από εκείνουσ, τουσ οποίουσ υπεραςπίηουςι,
μιςκόν διά τθν ωφλαξιν, όςοσ αρκεί εισ ςϊωρονασ ανκρϊπουσ, να
δαπανϊςιν αυτόν κοινϊσ, και οφτω ςυντρϊγοντεσ να
ηϊςιν ομοφ μεταξφ των, μόνθν ωροντίδα ζχοντεσ τθν αρετιν εισ
πάντα και από πάςασ τασ άλλασ αςχολίασ απζχοντεσ.

Τίμαιοσ
Ελζχκθςαν οφτω και αυτά.

Σωκράτθσ
C. |Ακόμθ και περί τθσ αγωγισ των γυναικϊν είπομεν, ότι
πρζπει να ςυναρμόηωμεν τασ ωυςικάσ διακζςεισ αυτϊν ομοίωσ
προσ τασ των ανδρϊν, και να δίδωμεν εισ πάςασ τασ αυτάσ
επαςχολιςεισ (τασ οποίασ και εισ τουσ άνδρασ δίδομεν) και ωσ προσ
τον πόλεμον και ωσ προσ τουσ άλλουσ τρόπουσ τθσ ηωισ.

Τίμαιοσ
Οφτωσ ελζγοντο και ταφτα.

Σωκράτθσ
Και τι ελζγομεν περί παιδοποιίασ; Μςωσ τα λεχκζντα περί
τοφτου είναι ευκολοκφμθτα, επειδι δεν είναι ςυνικθ, δθλ. εδζχκθμεν
να είναι κοινά εισ πάντασ πάντα, και γάμοι και παίδεσ
Δ. | και να μθχανευϊμεκα πϊσ να μθ γνωρίςθ κανείσ ποτζ το
ίδιον αυτοφ τζκνον, πάντεσ δε να νομίηωςιν όλουσ τουσ άλλουσ
ωσ ςυγγενείσ, ιτοι ωσ αδελωάσ και αδελωοφσ εκείνουσ, όςοι ικελον
είναι εντόσ τθσ αρμοηοφςθσ θλικίασ, ωσ γονείσ δε και
προγόνουσ τουσ γεννθμζνουσ προ τθσ θλικίασ ταφτθσ και ακόμθ πρότερον,
παίδασ δε και εκγόνουσ τουσ γεννωμζνουσ υςτερϊτερον.

Τίμαιοσ
Ναι. Και ταφτα είναι, ωσ λζγεισ, ευκολομνθμόνευτα.

Σωκράτθσ
Και διά να γεννϊνται οι παίδεσ ευκφσ όςον το δυνατόν με
τασ αρίςτασ ωυςικάσ διακζςεισ(4), άρα γε δεν ενκυμοφμεκα, ότι
Ε. | είπομεν, ότι οι άρχοντεσ και αι άρχουςαι οωείλουςι κρυωά να
μθχανεφωνται διά τινων κλθρϊςεων πϊσ εισ τθν ςφναψιν των
γάμων οι κακοί οω' ενόσ και οι αγακοί εξ άλλου, κεχωριςμζνοι
όντεσ, να ενϊνται με γυναίκασ ομοίασ των, και οφτω να μθ
ςυλλαμβάνωςιν ζπειτα διά ταφτα ζχκραν μεταξφ των, διότι κα
νομίηωςιν ότι θ τφχθ υπιρξεν αιτία του γάμου των;

Τίμαιοσ
Ενκυμοφμεκα.

Σωκράτθσ
19. | Και προςζτι είπομεν, ότι τα τζκνα των αγακϊν (5) πρζπει
να ανατρζωωνται (6), τα δε των κακϊν να διαςκορπίηωνται κρυωά
εισ τασ άλλασ τάξεισ των πολιτϊν; Και κακ' όςον ταφτα αυξάνονται,
πρζπει να προςζχωςιν οι άρχοντεσ πάντοτε τουσ αποδεικνυομζνουσ
άξιουσ να επαναωζρωςι πάλιν εισ τθν προτζραν τάξιν
των, εκείνουσ δε, όςοι εισ τθν τάξιν των ταφτθν εδείχκθςαν
ανάξιοι, να μεταωζρωςιν εισ τον τόπον των επανερχομζνων;

Τίμαιοσ
Οφτωσ είπομεν.

Σωκράτθσ
Άρα λοιπόν ζχομεν οφτω διζλκει ιδθ όςα είπομεν χκεσ,
εω' όςον είναι δυνατόν να επαναλάβωμεν πάλιν τα κεωαλαιϊδθ,
ι επικυμοφμεν ακόμθ, αγαπθτζ Τίμαιε, κάτι εκ των ρθκζντων,
το οποίον ζχομεν παραλείψει;

Τίμαιοσ
Β. | Ουδόλωσ, αλλ' αυτά είναι ακριβϊσ, ω Σϊκρατεσ, εκείνα
τα οποία ελζχκθςαν.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ Β'.
&(Συνζχεια περί πολιτείασ).&



Σωκράτθσ
Δφναςκε τϊρα να ακοφςθτε τα επακόλουκα τθσ πολιτείασ,
τθν οποίαν ζχομεν εκκζςει, τι δθλ. ζχω πάκει ωσ προσ αυτιν.
Το πάκθμά μου τοφτο ομοιάηει ςχεδόν με το πάκθμα εκείνου,
όςτισ ιδϊν ποφ ωραία ηϊα, είτε απεικονιςμζνα εισ ηωγραωίαν
είτε και αλθκινϊσ ηωντανά, αλλά ιςυχα μζνοντα, ικελεν αιςκανκι
τθν επικυμίαν να τα ίδθ να κινϊνται και να εκτελϊςι
καμμίαν άςκθςιν εξ εκείνων, αι οποίαι πιςτεφεται ότι αρμόηουςιν
εισ τα ςϊματα αυτϊν κατά τθν πάλθν (7). Το αυτό λοιπόν και
C. | εγϊ ζπακον ωσ προσ τθν πολιτείαν, τθν οποίαν περιεγράψαμεν.
Ευχαρίςτωσ δθλαδι κα ικουόν τινα να εκκζςθ διά λόγου,
ότι τουσ αγϊνασ τουσ οποίουσ πόλισ τισ αναγκάηεται να αγωνίηθται,
τοφτουσ θ πολιτεία θμϊν δφναται ν' αγωνίηθται εντίμωσ
εναντίον άλλων πολιτειϊν και να επιχειρι τον πόλεμον κακϊσ
πρζπει, και εν ϊ πολεμεί, να αποδίδθ τθν προςικουςαν τιμιν
εισ τθν παιδείαν και τθν ανατροωιν είτε κατά τασ πράξεισ τασ
αναγκαίασ εισ τα πολεμικά ζργα, είτε κατά τουσ λόγουσ, όταν
γίνωνται διαπραγματεφςεισ προσ εκάςτθν των άλλων πόλεων. Ωσ
Δ. | προσ ταφτα όμωσ, ω Κριτία (8) και Ερμόκρατεσ (9), εγϊ αυτόσ
ζκρινα περί του εαυτοφ μου ότι δεν κα ιμθν ποτζ ικανόσ να εγκωμιάςω
προςθκόντωσ τουσ άνδρασ και τθν πόλιν. Και ό,τι αωορά
εμζ αυτόν, δεν είναι καυμαςτόν τοφτο· αλλά τθν αυτιν γνϊμθν
ζχω και περί των προγενεςτζρων και περί των ςυγχρόνων ποιθτϊν
(10), όχι διότι περιωρονϊ το γζνοσ αυτϊν, αλλά διότι είναι
ωανερόν εισ πάντασ, ότι θ τάξισ των επιτθδευομζνων τθν μίμθςιν
μιμείται ευκολϊτατα και κάλλιςτα τα πράγματα εισ τα οποία
ζχει ανατραωι, εκείνο δε το οποίον είναι ζξω τθσ ανατροωισ και
Ε. | των ζξεων εκάςτου, είναι δφςκολον να το μιμιται με ζργα,
και ακόμθ δυςκολϊτερον με λόγουσ. Εξ άλλου οι ςοωιςταί νομίηω
ότι είναι εμπειρότατοι εισ πολλοφσ και ωραίουσ λόγουσ,
αλλά ωοβοφμαι μιπωσ, επειδι περιωζρονται από πόλεωσ εισ πόλιν
και δεν ζχουςιν ουδαμοφ ιδιαιτζρασ μονίμουσ κατοικίασ, είναι
ανίκανοι να καταλάβωςί τι περί των ωιλοςόωων και των πολιτικϊν
ανδρϊν, πόςα δθλ. και ποία οφτοι δζον να πράττωςι και
λζγωςι κατά τον πόλεμον και τασ μάχασ αυτοί οφτοι ενεργοφντεσ
πραγματικϊσ και ομιλοφντεσ προσ ζνα ζκαςτον διά λόγων.
20. | Υπολείπονται λοιπόν οι άνκρωποι τθσ τάξεωσ υμϊν, οίτινεσ
εκ ωφςεωσ και εξ ανατροωισ μετζχουςι και των δφο (τθσ
επιςτιμθσ και τθσ πολιτικισ). Τω όντι και ο Τίμαιοσ εδϊ,
καταγόμενοσ εκ πόλεωσ ευνομωτάτθσ, τθσ εν Λταλία Λοκρίδοσ, ουδενόσ
των ςυμπολιτϊν του κατϊτεροσ κατά τθν περιουςίαν και το
γζνοσ, διεχειρίςκθ τα ανϊτατα αξιϊματα και ζλαβε τασ μεγίςτασ
τιμάσ εν τθ πόλει του και, κατά τθν γνϊμθν μου, ζωκαςε ςυνάμα
εισ τθν κορυωιν όλων των μερϊν τθσ ωιλοςοωίασ. Τον Κριτίαν
πάλιν γνωρίηομεν όλοι όςοι είμεκα εδϊ, ότι δεν είναι αμακισ
ουδενόσ εκ των αντικειμζνων, τα οποία ςυηθτοφμεν. Και τζλοσ περί
τθσ ωφςεωσ και τθσ ανατροωισ του Ερμοκράτουσ πρζπει να
Β.| πιςτεφςωμεν ότι είναι ικανόσ προσ όλα ταφτα, επειδι πολλά
το μαρτυροφςι. Ταφτα εγϊ και χκεσ ςυλλογιηόμενοσ, επειδι με
παρεκαλείτε να εκκζςω τθν ουςίαν τθσ πολιτείασ, με προκυμίαν
ςασ ευχαρίςτθςα, διότι εγνϊριηον ότι τθν ςυνζχειαν των ςυλλογιςμϊν
ουδείσ άλλοσ κα ιτο ικανϊτεροσ υμϊν, εάν κελιςθτε, να
αποδϊςθ. Διότι μόνοι υμείσ εκ των ςυγχρόνων δφναςκε, παριςτϊντεσ
τθν πολιτείαν ωσ διεξάγουςαν ζνα πόλεμον, όποιοσ εμπρζπει,
να αποδϊςθτε εισ αυτιν πάντα όςα προςικουςιν εισ αυτιν
(11). Αωοφ λοιπόν είπον όςα μοι ανετζκθςαν να είπω, ϊριςα
εισ υμάσ να ανταποδϊςθτε εκείνα τα οποία τϊρα ςασ υπενκυμίηω.
Συνεωωνιςατε δε, αωοφ ςυνεςκζωκθτε μεταξφ ςασ, να μοι
C. | ανταποδϊςθτε ςιμερον τθν ωιλοξενίαν των λόγων μου. Λοιπόν
είμαι παρϊν εδϊ παρεςκευαςμζνοσ δι' αυτά και ετοιμότατοσ υπζρ
πάντα άλλον να δεχκϊ το ωιλοξζνθμα.

Ερμοκράτθσ
Και αλθκϊσ, κακϊσ είπεν ο Τίμαιοσ εδϊ, ω Σϊκρατεσ, δεν
κα δείξωμεν καμμίαν ζλλειψιν προκυμίασ, οφτε ζχομεν πρόωαςίν
τινα να μθ πράξωμεν τοφτο. Και μάλιςτα χκεσ ευκφσ άμα
εξιλκομεν εδϊκεν, μόλισ εωκάςαμεν εισ τον ξενϊνά μασ πλθςίον
του Κριτίου, όπου ζχομεν το κατάλυμά μασ, και ακόμθ πρότερον
Δ. | κακ' οδόν ταφτα ακριβϊσ εςκεπτόμεκα. Οφτοσ δε μασ διθγικθ
μίαν ιςτορίαν, τθν οποίαν γνωρίηει από παλαιάν παράδοςιν,
και τθν οποίαν είπε, ω Κριτία, και τϊρα εισ τον Σωκράτθν,
ίνα και αυτόσ μεκ' θμϊν κρίνθ αν είναι κατάλλθλοσ ι όχι εισ
το κζμα τθσ ςυνδιαλζξεωσ θμϊν.

Κριτίασ
Ταφτα πρζπει να πράξωμεν, αν ςυμωωνι και ο τρίτοσ ςφντροωοσ,
ο Τίμαιοσ.

Τίμαιοσ
Συμωωνϊ.

Κριτίασ
Άκουςε λοιπόν, ω Σϊκρατεσ, λόγον παραδοξότατον, αλλά και
αλθκζςτατον, ωσ διθγικθ αυτόν ποτε ο Σόλων, ο ςοωϊτατοσ των
Ε. | επτά ςοωϊν. Ιτο βζβαια οφτοσ ςυγγενισ θμϊν και ωίλτατοσ
του προπάππου μου Δρωπίδου, κακϊσ λζγει αυτόσ οφτοσ εισ
πολλά μζρθ των ςτίχων του· εισ δε τον πάππον μου Κριτίαν
διθγικθ (όπωσ ο γζρων ενκυμοφμενοσ ζλεγε και αυτόσ εισ θμάσ),
ότι μεγάλα και καυμαςτά ιςαν τα παλαιά κατορκϊματα τθσ
πόλεωσ ταφτθσ (12) τα οποία θωανίςκθςαν από τθν μνιμθν (ελθςμο-
νικθςαν) ζνεκα του πολλοφ χρόνου και του κανάτου των ανκρϊ-
πων, αλλά εξ όλων τοφτων ζν ιτο το μζγιςτον. Και πρζπον κα
21. | ιτο εισ θμάσ ενκυμθκζντεσ τϊρα αυτό, και εισ ςε να απο-
δϊςωμεν τθν χάριν, και ςυνάμα τθν κεάν εισ τθν ςθμερινιν πα-
νιγυρίν τθσ(13) δικαίωσ και αλθκϊσ να εγκωμιάςωμεν, τοιουτο-
τρόπωσ υμνοφντεσ αυτιν.

Σωκράτθσ
Καλά λζγεισ. Αλλά ποίον είναι το κατόρκωμα τοφτο, το
οποίον ο Κριτίασ διθγείτο όχι ωσ λεγόμενον απλϊσ (14), αλλ' ωσ
τω όντι πραχκζν τον παλαιόν καιρόν υπό τθσ πόλεωσ ταφτθσ,
όπωσ το ικουςεν από τον Σόλωνα.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ Γ'.
&Θ πανάρχαιοσ πολιτεία των Ακθναίων και θ νίκθ αυτϊν
κατά των Ατλαντίνων.&



Κριτίασ
Εγϊ κα είπω το παλαιόν τοφτο διιγθμα, το οποίον ικουςα
από άνδρα ουχί νζον· διότι ο Κριτίασ ιτο, ωσ ζλεγε, ςχεδόν πλθ-
ςίον εισ τα ενενικοντα ζτθ, εγϊ δε κα ιμθν το πολφ δεκαετισ.
Β. | Ζτυχε τότε θ Κουρεϊτισ (θ τρίτθ θμζρα) τθσ εορτισ των
Απατουρίων (15), και ό,τι είναι ςφνθκεσ εισ τοιαφτθν εορτιν να κά-
μνωςιν οι παίδεσ, ςυνζβθ και τότε. Δθλαδι οι πατζρεσ μασ επρό-
τειναν βραβεία (απαγγελίασ) ραψωδιϊν. Απθγγζλκθςαν λοιπόν
πολλά ποιιματα πολλϊν ποιθτϊν, πολλοί δε εκ των παίδων εψάλ-
λομεν ποιιματα του Σόλωνοσ, επειδι ιςαν νζα κατ' εκείνον τον
χρόνον. Είσ δε εκ τθσ ωρατρίασ θμϊν, είτε διότι τότε οφτωσ εςκζ-
ωκθ, είτε και διά να κάμθ ευχαρίςτθςιν εισ τον Κριτίαν, είπεν
C. | ότι νομίηει, ότι ο Σόλων υπιρξε και εισ τα άλλα ςοωϊτα-
τοσ και εισ τθν ποίθςιν ευγενζςτατοσ (16) πάντων των ποιθτϊν. Ο
δε γζρων (τα ενκυμοφμαι πολφ καλά), πολφ εχάρθ διά τοφτο,
εμειδίαςε και είπεν: Εάν, ω Αμφνανδρε, δεν ικελε μεταχειρι-
ςκι τθν ποίθςιν ωσ τι πάρεργον, αλλ' ικελεν αςχολθκι ςπου-
δαίωσ εισ αυτιν, όπωσ άλλοι, και αν είχε ωζρει εισ πζρασ τθν
διιγθςιν, τθν οποίαν από τθν Αίγυπτον ζωερεν εδϊ, και αν διά
τασ εμωυλίουσ ςτάςεισ και διά τα άλλα δυςτυχιματα, τα οποία
ζπακεν, όταν ζωκαςεν εδϊ, δεν ικελεν αναγκαςκι να τθν αμε-
Δ. | λιςθ, κατά τθν γνϊμθν μου οφτε ο Θςίοδοσ, οφτε ο Πμθ-
ροσ, οφτε άλλοσ ουδείσ εκ των ποιθτϊν κα εγίνετό ποτε περιωθ-
μότεροσ αυτοφ. — Και ποίον ιτο αυτό το διιγθμα, ω Κριτία;
θρϊτθςεν ο Αμφνανδροσ. — Ιτο διιγθςισ πράξεωσ όντωσ μεγί-
ςτθσ, και ιτισ δικαιότατα κα ιτο θ περιωθμοτάτθ από όλασ, όςασ
διζπραξεν θ πόλισ αφτθ, αλλ' ζνεκα του πολλοφ χρόνου και του
κανάτου των εκτελεςάντων αυτιν δεν διιρκεςε μζχρι ςιμερον
μνιμθ αυτισ. — Λζγε λοιπόν εξ αρχισ, είπεν οφτοσ, τι και
πϊσ και από ποίουσ διθγείτο ο Σόλων ότι είχεν ακοφςει ωσ
αλθκζσ.

Ε. | Υπάρχει, είπεν ο Κριτίασ, κατά τθν Αίγυπτον, εισ το
Δζλτα, εισ τθν κορυωιν του οποίου ςχίηεται το ρεφμα του Νεί-
λου, είσ νομόσ ονομαηόμενοσ Σαϊτικόσ. Τοφτου δε του νομοφ θ
μεγίςτθ πόλισ είναι θ Σάισ, οπόκεν ακριβϊσ ιτο και ο Άμαςισ ο
βαςιλεφσ. Ωσ ιδρυτιν τθσ πόλεωσ οι κάτοικοι ζχουςι κεάν, ιτισ
Αιγυπτιςτί ονομάηεται Νθίκ, Ελλθνιςτί δε Ακθνά (17), ωσ λζγου-
ςιν εκείνοι. Είναι δε πολφ ωιλακιναιοι και λζγουςιν ότι κατά
τινα τρόπον είναι ςυγγενείσ των Ακθναίων. Εκεί λοιπόν πο-
ρευκείσ ο Σόλων διθγείτο ότι ζλαβε μεγάλασ τιμάσ παρ' αυτϊν,
22.| και ότι, ενϊ θρϊτα περί των παλαιϊν γεγονότων τουσ εισ
ταφτα εμπειροτάτουσ των ιερζων, ανεκάλυψεν, ότι οφτε αυτόσ
οφτε άλλοσ ουδείσ Ζλλθν εγνϊριηεν, οφτωσ ειπείν, ουδζν περί
αυτϊν. Και κελιςασ ποτζ να ςφρθ αυτοφσ εισ λόγουσ περί των
αρχαίων ιρξατο να ομιλι περί των πραγμάτων, τα οποία εδϊ
εν Ελλάδι κεωροφνται αρχαιότατα, περί του Φορωνζωσ (18) εκεί-
νου, όςτισ εκλικθ πρϊτοσ, και περί τθσ Νιόβθσ, και μετά τον κα-
Β. | τακλυςμόν(19) να μυκολογι περί Δευκαλίωνοσ και Ρφρρασ,
πϊσ διεςϊκθςαν, και να κάμνθ τθν γενεαλογίαν των απογόνων
των, και ν' αναωζρθ περί των ετϊν αυτϊν πόςα ιςαν, διά των
οποίων ζλεγεν ότι επειράτο να κάμθ τθν χρονολογίαν των ςυμβάν-
των. Είσ δε των ιερζων (20) πολφ γζρων, είπε τότε· Ω Σόλων, Σό-
λων, οι Ζλλθνεσ είςκε πάντοτε παίδεσ και Ζλλθν γζρων δεν
υπάρχει. Ακοφςασ ταφτα ο Σόλων, πϊσ είπε, πϊσ εννοείσ τοφτο;
Είςκε νζοι, απεκρίκθ, όλοι κατά τασ ψυχάσ. Διότι δεν ζχετε εισ
αυτάσ εξ αρχαίασ παραδόςεωσ καμμίαν παλαιάν γνϊμθν και καμ-
μίαν γνϊςιν, ιτισ να ζχθ γίνθ με τον χρόνον παλιά. Αίτιον δε
C. | τοφτων είναι το εξισ: Ρολλαί και κατά πολλοφσ τρόπουσ
ςυνζβθςαν καταςτροωαί ανκρϊπων και κα ςυμβαίνωςι, διά πυ-
ρόσ μεν και φδατοσ αι μζγιςται, διά μυρίων δε άλλων μζςων άλ-
λαι μικρότεραι. Τω όντι εκείνο, όπερ και παρ' υμίν λζγεται,
ότι ποτζ ο Φαζκων ο παισ του Θλίου, ηεφξασ το άρμα του πα-
τρόσ, επειδι δεν ιτο ικανόσ να αμαξθλατι επί τθσ οδοφ του πα-
τρόσ, κατζκαυςεν ό,τι ιτο επί τθσ γθσ, και αυτόσ οφτοσ κεραυνω-
κείσ κατεςτράωθ, τοφτο λζγεται μεν υπό μορωιν μφκου, αλλά
Δ.| θ εν αυτϊ αλικεια είναι θ παραλλαγι(21) κινιςεωσ των όν-
των, τα οποία περιωζρονται πζριξ τθσ γθσ κατά τον ουρανόν, και
θ κατά μακράσ χρονικάσ περιόδουσ γινομζνθ διά μεγάλου πυρόσ
καταςτροωι των επί γθσ πραγμάτων. Τότε λοιπόν όςοι εξ υμϊν
κατοικοφςι κατά τα όρθ και εισ τόπουσ υψθλοφσ και ξθροφσ κα-
ταςτρζωονται περιςςότερον παρά τουσ κατοικοφντασ πλθςίον εισ
τουσ ποταμοφσ και τθν κάλαςςαν. Θμάσ όμωσ ο Νείλοσ, ο οποίοσ
είναι ςωτιρ θμϊν και κατά τα άλλα, ςϊηει και τότε εκ τθσ αμθ-
χανίασ ταφτθσ, ερχόμενοσ ζξω (πλθμμυρϊν). Πταν δε πάλιν οι
Ε. | κεοί, ίνα κακαρίςωςι τθν γθν διά των υδάτων, κατακλφηου-
ςιν αυτιν, όςοι μεν είναι εισ τα όρθ, βουκόλοι και βοςκοί, δια-
ςϊηονται, όςοι δε είναι εισ τασ πόλεισ υμϊν, παραςφρονται εισ
τθν κάλαςςαν υπό των ποταμϊν. Αλλά εισ ταφτθν εδϊ τθν χϊ-
ραν οφτε τότε, οφτε άλλοτε ποτζ επιρρζει το φδωρ άνωκεν
επί του εδάωουσ, αλλά απ' εναντίασ εκ ωφςεωσ ανυψοφται κάτω-
κεν. Εκ τοφτου και διά τασ αιτίασ ταφτασ όςα διαςϊηονται παρ'
θμίν λζγονται ότι είναι αρχαιότατα. Θ αλικεια όμωσ είναι ότι
εισ πάντασ τουσ τόπουσ, όπου χειμϊν υπερβολικόσ ι καφςων δεν
23. | εμποδίηει, άλλοτε μεν περιςςότερον, άλλοτε δε ολιγϊτερον
υπάρχει πάντοτε το γζνοσ των ανκρϊπων (22). Πςα δε ςυμβαίνου-
ςιν ι εισ υμάσ, ι εισ ταφτθν τθν χϊραν ι εισ άλλον τόπον, περί
των οποίων λαμβάνομεν γνϊςιν, εάν ζγινε καλόν τι ι μζγα ι και
άλλο τι αξιοςθμείωτον, πάντα είναι γεγραμμζνα ενταφκα πα-
λαιόκεν και διατθροφνται εισ τουσ ναοφσ. Τα τθσ ιδικισ ςασ όμωσ
πολιτείασ και τα των άλλων, πάντοτε μόλισ ταφτα τφχωςι να ανα-
πτυχκϊςι με γράμματα και με όλουσ εκείνουσ τουσ κεςμοφσ των
οποίων ζχουςι χρείαν αι πόλεισ, και ιδοφ πάλιν μετά τον ςυνικθ
αρικμόν των ετϊν, ωσ μία νόςοσ ζρχεται επ' αυτϊν με ορμιν το
Β. | ρεφμα του ουρανοφ, και εξ υμϊν αωίνει μόνουσ τουσ μθ γι-
νϊςκοντασ γραωιν και αμοφςουσ, ϊςτε πάλιν γίνεςκε νζοι εξ
αρχισ, χωρίσ να γνωρίηθτε τίποτε οφτε περί των εν τθ χϊρα
ταφτθ οφτε περί των παρ' υμίν ςυμβάντων, όςα ζγιναν εισ τουσ
παλαιοφσ χρόνουσ.

Αι γενεαλογίαι τουλάχιςτον, ω Σόλων, περί των παρ' υμίν ςυμ-
βάντων, τασ οποίασ τϊρα εξζκεςεσ, ολίγον διαωζρουςιν από τουσ
μφκουσ των παίδων. Και πρϊτον πάντων υμείσ ενκυμείςκε ζνα
μόνον κατακλυςμόν τθσ γθσ, ενϊ ςυνζβθςαν πολλοί πρότερον.
Ρροςζτι δεν γνωρίηετε, ότι εισ τθν χϊραν υμϊν εγεννικθ το
C. | ωραιότατον και κάλλιςτον γζνοσ, το οποίον ποτε υπιρξε με-
ταξφ των ανκρϊπων· εξ αυτοφ και ςυ και πάντεσ οι ςθμερινοί πο-
λίται κατάγονται, διότι διεςϊκθ ποτζ ολίγον ςπζρμα. Αλλά υμείσ
δεν το εμάκετε, διότι οι ςωκζντεσ πρόγονοι υμϊν απζκνθςκον επί
πολλάσ γενεάσ χωρίσ να ομιλιςωςι διά γραμμάτων. Διότι ιτο
ποτε, ω Σόλων, προ τθσ μεγάλθσ διά των υδάτων καταςτροωισ,
αφτθ, ιτισ είναι τϊρα θ πολιτεία των Ακθναίων, πολιτεία αρί-
ςτθ, και προσ πόλεμον και κατά πάντα τα άλλα πράγματα κα-
λϊσ ςυντεταγμζνθ περιςςότερον πάςθσ άλλθσ, και υπ' αυτισ
ζγιναν, ωσ λζγεται, τα κάλλιςτα κατορκϊματα και αι κάλλι-
ςται πολιτειακαί διατάξεισ εξ όλων, όςων τθν γνϊςιν υπό τον ου-
ρανόν θμείσ ζχομεν παραλάβει.

Δ. | Πτε ικουςε ταφτα ο Σόλων, είπεν ότι εκαφμαςε και ότι
ζλαβε παςαν προκυμίαν παρακαλϊν τουσ ιερείσ να τω διθγθ-
κϊςιν ακριβϊσ και κατά ςειράν τα αωορϊντα εισ τουσ παλαιοφσ
ςυμπολίτασ του. Και ο ιερεφσ απεκρίκθ: Δζν ζχω λόγον να αρ-
νθκϊ, ω Σόλων, αλλά χάριν ςου και τθσ πόλεϊσ ςου κα ομι-
λιςω, μάλιςτα δε και χάριν τθσ κεάσ, ιτισ και τθν πόλιν υμϊν
και τθν ιδικιν μασ ζλαβε και ζκρεψε και επαίδευςε, πρότερον
όμωσ τθν ιδικιν ςασ κατά χίλια ζτθ, λαβοφςα το ςπζρμα υμϊν
εκ τθσ Γθσ και του Θωαίςτου (23), φςτερον δε ταφτθν τθν ιδικιν
μασ. Ρερί ταφτθσ τθσ ιδρφςεωσ τθσ πόλεωσ θμϊν εισ τασ ιεράσ
θμϊν βίβλουσ είναι γεγραμμζνοσ ο αρικμόσ οκτϊ χιλιάδων ετϊν (24).
Αλλά περί των ςυμπολιτϊν ςου, οίτινεσ υπιρξαν προ εννζα χι-
λιάδων ετϊν, κα ςοι ωανερϊςω ςυντόμωσ και τουσ νόμουσ αυ-
τϊν και εκ των ζργων των εκείνο, όπερ ζπραξαν κάλλιςτον πάν-
των. Τα κακζκαςτα ακριβϊσ περί πάντων κα διεξζλκωμεν κατά
ςειράν φςτερον εν ανζςει, αωοφ λάβωμεν ανά χείρασ αυτά τα γε-
γραμμζνα. Και τουσ μεν νόμουσ αυτϊν εξζταηε ςυγκρίνων με
τουσ νόμουσ τθσ πόλεωσ ταφτθσ. Διότι πολλά παραδείγματα εκεί-
νων, τουσ οποίουσ είχετε υμείσ τότε, κα τα εφρθσ εδϊ τϊρα. Και
πρϊτθ είναι θ τάξισ των ιερζων, διακεκριμζνθ χωριςτά από τασ
άλλασ και μετ' αυτιν θ τάξισ των τεχνιτϊν, των οποίων εκάςτθ
κλάςισ μόνθ και χωρίσ να αναμιγνφθται με άλλασ εργάηεται,
Β. | ζπειτα δε θ των βοςκϊν και των κυνθγϊν και θ των γεωρ-
γϊν. Και προςζτι ζχεισ ακοφςει ίςωσ, ότι θ τάξισ των μαχθτϊν
ενταφκα είναι κεχωριςμζνθ από πάςασ τασ άλλασ τάξεισ και ότι
εισ αυτοφσ προςετάχκθ υπό των νόμων να μθ ωροντίηωςι περί
ουδενόσ άλλου πλθν των αωορϊντων εισ τον πόλεμον. Ρροςζτι ο
τρόποσ του οπλιςμοφ των, αςπίδεσ δθλ. και δόρατα, με τα οποία
θμείσ πρϊτοι εκ των κατοικοφντων τθν Αςίαν(25) ζχομεν οπλιςκι,
εδόκθ παρά τθσ κεάσ, ιτισ μασ εδίδαξεν αυτόν, κακϊσ εισ εκεί-
C. | νουσ εκεί τουσ τόπουσ τον είχε διδάξει εισ υμάσ πρϊτουσ.
Πςον αωορά πάλιν τθν πνευματικιν μόρωωςιν βλζπεισ, νομίηω,
πόςθν ο νόμοσ εδϊ ζλαβεν επιμζλειαν ευκφσ απ' αρχισ, διότι εκ
παςϊν των επιςτθμϊν, αίτινεσ πραγματεφονται περί του κόςμου,
μζχρι τθσ μαντικισ και τθσ ιατρικισ, θσ αντικείμενον είναι θ
υγεία, εκ των κείων τοφτων τεχνϊν ανεφρεν ό,τι ανικει εισ τθν
υπθρεςίαν των ανκρϊπων και επεδίωξε τθν απόκτθςιν των γνϊ-
ςεων τοφτων και παντόσ ό,τι ςυνδζεται μετ' αυτϊν. Κακ' όλθν
ταφτθν λοιπόν τθν διακόςμθςιν και τάξιν πρϊτουσ υμάσ διεκό-
ςμθςεν θ κεά και κατϊκιςε τθν πόλιν υμϊν, αωοφ πρϊτον εξζ-
λεξε τον τόπον, εισ τον οποίον ζχετε γεννθκι, και εγνϊριςε κα-
λϊσ, ότι θ εν αυτϊ επικρατοφςα ευκραςία των εποχϊν κα παράγθ
Δ. | άνδρασ νοθμονεςτάτουσ. Θ κεά λοιπόν, επειδι και ωιλοπόλε-
μοσ είναι και ωιλόςοωοσ, αωοφ εξζλεξε τον τόπον, όςτισ ζμελλε να
παράγθ άνδρασ ομοιοτάτουσ με αυτιν, τοφτον κατά πρϊτον κα-
τϊκιςε. Και υμείσ εκατοικείτε αυτόν ζχοντεσ νόμουσ τοιοφτουσ
και ακόμθ καλυτζρουσ και υπερβαίνοντεσ εισ πάςαν αρετιν όλουσ
τουσ ανκρϊπουσ, ωσ είναι επόμενον, επειδι είςκε γεννιματα και
παιδεφματα των κεϊν.

Και πολλά μεγάλα ζργα τθσ πόλεωσ υμϊν, εδϊ γεγραμμζνα,
καυμάηονται, πάντα όμωσ υπερζχει ζν κατά το μεγαλείον και
Ε. | τθν ανδρείαν. Διότι λζγουςιν αι γραωαί θμϊν ότι θ πόλισ υμϊν
κατζςτρεψζ ποτε μεγίςτθν δφναμιν, ιτισ βιαίωσ είχεν ειςβάλει
ςυγχρόνωσ εισ όλθν τθν Ευρϊπθν και τθν Αςίαν, ορμθκείςα
ζξωκεν εκ του Ατλαντικοφ ωκεανοφ. Τότε τω όντι διά του πε-
λάγουσ εκείνου θδφνατό τισ να διαβι, διότι υπιρχε νιςοσ ζμπρο-
ςκεν του ςτομίου, το οποίον καλείται, ωσ υμείσ λζγετε, ςτιλαι
του Θρακλζουσ. Θ νιςοσ δε αφτθ ιτο μεγαλυτζρα τθσ Λιβφθσ
και τθσ Αςίασ ομοφ και εξ αυτισ θδφνατό τισ τότε να πορευκι
και μεταβι εισ τασ άλλασ νιςουσ, εκ δε των νιςων εισ όλθν τθν
απζναντι Ιπειρον τθν πζριξ τθσ καλάςςθσ εκείνθσ, ιτισ είναι
25. | αλθκϊσ κάλαςςα. Διότι το μζροσ τοφτο, όπερ είναι εντόσ
του πορκμοφ, περί του οποίου ομιλοφμεν, ωαίνεται μάλλον ότι
είναι λιμιν ζχων ςτενιν είςοδον, ενϊ εκείνθ είναι τω όντι ωκεα-
νόσ. Και θ γθ θ περιζχουςα αυτιν δφναται αλθκζςτατα να λζ-
γθται Ιπειροσ. Εισ τθν νιςον λοιπόν ταφτθν Ατλαντίδα ςυν-
ζςτθ μεγάλθ και καυμαςία δφναμισ υπό βαςιλζων, ιτισ εξουςίαηεν
όλθν τθν νιςον και πολλάσ άλλασ νιςουσ και μζρθ τθσ Θπεί-
Β. | ρου. Και εκτόσ τοφτων ακόμθ χϊρασ εκ του μζρουσ τοφτου
εισ τθν εςωτερικιν κάλαςςαν εξουςίαηεν, επί μεν τθσ Λιβφθσ
μζχρι τθσ Αιγφπτου, επί δε τθσ Ευρϊπθσ μζχρι τθσ Τυρρθνίασ.
Πλθ δε αφτθ θ δφναμισ ςυνενωκείςα επεχείρθςζ ποτε με μίαν
ορμιν να υποδουλϊςθ και τον ιδικόν ςασ τόπον και τον ιδικόν
μασ και πάντασ τουσ εντεφκεν του ςτενοφ. Και τότε, ω Σόλων,
θ δφναμισ τθσ πόλεωσ υμϊν ζγινε περιωανισ εισ όλουσ τουσ αν-
κρϊπουσ και διά τθν ανδρείαν και διά τθν ρϊμθν αυτισ. Διότι
υπερζχουςα πάντασ διά τθν ευψυχίαν τθσ και διά πάςασ τασ πο-
λεμικάσ τζχνασ, κατ' αρχάσ μεν ζχουςα τθν αρχθγίαν των Ελ-
C. | λινων, ζπειτα δε μεμονωμζνθ οφςα εξ ανάγκθσ, όταν οι άλ-
λοι απεςτάτθςαν, αωοφ κατιντθςεν εισ τουσ εςχάτουσ κινδφνουσ,
ενίκθςε τουσ επιδρομείσ, ανιγειρε τρόπαια, και τουσ μθ υποδου-
λωκζντασ ακόμθ θμπόδιςε να υποδουλωκϊςι, και τουσ άλλουσ,
όςοι κατοικοφμεν εντεφκεν των Θρακλείων ςτθλϊν, γενναίωσ
θλευκζρωςεν άπαντασ (26). Βραδφτερον όμωσ, επειδι ςυνζβθςαν
Δ. | μεγάλοι ςειςμοί και κατακλυςμοί, ιλκε μία θμζρα και μία
νυξ ωοβερά και πάςα θ μάχιμοσ τάξισ υμϊν αφτθ διά μιασ εβυ-
κίςκθ εισ τθν γθν, ομοίωσ δε και θ Ατλαντίσ νιςοσ βυκιςκείςα
εισ τθν κάλαςςαν θωανίςκθ. Διά τοφτο και τϊρα είναι αδιάβα-
τοσ και ανεξερεφνθτοσ θ κάλαςςα εκείνθ εκεί, επειδι είναι εμ-
πόδιον ο πθλόσ των χαμθλϊν βράχων (υωάλων), τουσ οποίουσ θ
κακίηθςισ τθσ νιςου παριγαγε.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ Δ'.
&Συνζχεια και τζλοσ του προοιμίου.&



Ικουςεσ λοιπόν, ω Σϊκρατεσ, εν ςυντομία όςα διθγικθ ο
Ε. | παλαιόσ Κριτίασ, ακοφςασ αυτά από τον Σόλωνα. Και διά
ταφτα, ότε ςυ χκεσ διελζγεςο περί τθσ πολιτείασ και περί των
πολιτϊν, τουσ οποίουσ περιζγραωεσ, εκαφμαηον ενκυμοφμενοσ
αυτά, τα οποία λζγω τϊρα. Διότι κατενόουν πόςον καυμαςίωσ
κατά τφχθν τινά ουχί αςκόπωσ εισ τα πλείςτα ςυνεωϊνεισ με όςα
26. | είπεν ο Σόλων. Αλλ' όμωσ δεν θκζλθςα αμζςωσ να ομι-
λιςω, διότι μετά τόςον χρόνον δεν τα ενεκυμοφμθν πολφ καλά.

Εςκζωκθν λοιπόν ότι ζπρεπε πρϊτον κατ' ιδίαν να επαναλάβω
πάντα αρκοφντωσ και ζπειτα να ομιλιςω. Διά τοφτο και ταχζωσ
εςυμωϊνθςα με εκείνα, τα οποία χκεσ επρότεινεσ, διότι ενόμι-
ηον ότι οφτωσ εκείνο, το οποίον είναι το δυςκολϊτατον εισ όλα τα
τοιαφτα, δθλαδι να προςαρμόηωμεν εισ τουσ ςκοποφσ θμϊν πρζ-
πουςαν διιγθςιν, τοφτο θμείσ κα επιτφχωμεν αρκετά καλά (27). Και
Β. | οφτω, κακϊσ είπεν οφτοσ (ο Ερμοκράτθσ), και χκεσ, ευκφσ
άμα απιλκομεν εντεφκεν ανζωερον εισ τοφτουσ αυτά, ανακαλϊν
εισ τθν μνιμθν μου, και αωοφ απεμακρφνκθν ςκεπτόμενοσ κατά
τθν νφκτα ςχεδόν άπαντα ενεκυμικθν. Ρόςον αλθκεφει το κοι-
νϊσ λεγόμενον, ότι όςα μανκάνει τισ εκ παιδικισ θλικίασ μζ-
νουςι καυμάςια εισ τθν μνιμθν του, διότι εγϊ όςα ικουςα χκεσ
δεν γνωρίηω αν κα θδυνάμθν να επαναλάβω όλα πάλιν εισ τθν
μνιμθν μου, αλλ' εκείνα, τα οποία εχω ακοφςει προ τόςου πολ-
λοφ χρόνου, πάντωσ ικελον εκπλαγι, αν με διζωευγε κανζν εξ
C. | αυτϊν. Τω όντι θκοφοντο ταφτα τότε με πολλιν παιδικιν
ευχαρίςτθςιν, και ο γζρων ακόμθ προκφμωσ μοι τα επανελάμ-
βανε, διότι εγϊ πολλάκισ επανθρϊτων αυτόν, οφτωσ ϊςτε μοι
ζγιναν μόνιμα ωσ εικϊν εγκεκαυμζνθ, ιτισ δεν δφναται πλζον
να εξαλειωκι. Και εισ τοφτουσ ακόμθ ευκφσ ζλεγον αυτά ταφτα
τθν πρωίαν, διά να ζχωςι και αυτοί αωκονίαν λόγων, όπωσ και
εγϊ. Τϊρα λοιπόν, διά να ζλκω εισ εκείνο χάριν του οποίου πάντα
ταφτα ελζχκθςαν, είμαι ζτοιμοσ να είπω, ω Σϊκρατεσ, όχι μό-
νον κεωαλαιωδϊσ, αλλά ωσ ικουςα αυτά ζν ζκαςτον κατά μζροσ.
Και τουσ πολίτασ και τθν πολιτείαν εκείνθν, τθν οποίαν χκεσ
μασ περιζγραωεσ ωσ εισ μφκον, τϊρα κα μεταωζρωμεν εισ τθν
Δ. | πραγματικότθτα και κα τθν κζςωμεν εδϊ εν Ακιναισ, διότι
εκείνθ ιτο αφτθ (θ ιδικι μασ)· και οι πολίται, τουσ οποίουσ παρί-
ςτανεσ εισ τθν διάνοιάν ςου, κα είπωμεν ότι είναι εκείνοι οι
αλθκινοί πρόγονοι θμϊν, περί των οποίων ωμίλει ο ιερεφσ. Θ
αρμονία μεταξφ αυτϊν κα είναι τελεία και δεν κα απομακρυν-
κϊμεν του αλθκοφσ, λζγοντεσ ότι αυτοί (οι τθσ πολιτείασ) είναι
οι Ακθναίοι οι ηϊντεσ τότε. Λαμβάνοντεσ δε μζροσ ζκαςτοσ (28) ασ
προςπακιςωμεν κοινϊσ όλοι, όςον δυνάμεκα, πρεπόντωσ να δϊ-
ςωμεν τθν λφςιν των προβλθμάτων άπερ ζκεςεσ.

Ρρζπει όμωσ να εξετάςωμεν, ω Σϊκρατεσ, αν ο λόγοσ οφτοσ
Ε. | είναι ςφμωωνοσ με τόν ςκοπόν θμϊν ι αν πρζπει αντ' αυ-
τοφ να ηθτιςωμεν ζνα άλλον.

Σωκράτθσ
Και ποίον άλλον, ω Κριτία, καλφτερον τοφτου δυνάμεκα να
λάβωμεν; διότι οφτοσ και εισ τθν ςθμερινιν εορτιν τθσ κεάσ διά
τθν μετ' αυτισ ςυγγζνειάν του κάλλιςτα αρμόηει, και το ότι εί-
ναι ουχί πλαςτόσ μφκοσ, αλλ' αλθκινόσ λόγοσ, είναι μζγιςτον
πράγμα. Τω όντι, πϊσ και πόκεν κα εφρωμεν άλλουσ, αν απορ-
ρίψωμεν τοφτον; Είναι αδφνατον αλλά με καλιν ϊραν πρζπει
27. | υμείσ να λζγθτε, εγϊ δε εισ αμοιβιν των χκεςινϊν λόγων
μου να ακοφω ςιωπϊν.

Κριτίασ
Ρρόςεχε όμωσ εισ τθν τάξιν των προσ ςε, ω Σϊκρατεσ, ωιλο-
ξενθμάτων μασ, τίνι τρόπω τα ζχομεν διακζςει. Διότι απεωαςί-
ςαμεν ταφτα: ο Τίμαιοσ, επειδι είναι δυνατϊτεροσ θμϊν εισ τθν
αςτρονομίαν και ζκαμεν ωσ κφριον ζργον του να μάκθ τθν
ωφςιν του παντόσ, πρϊτοσ κα ομιλιςθ αρχίηων από τθν γζνεςιν
του κόςμου και καταλιγων εισ τθν ωφςιν του ανκρϊπου. Μετά
τοφτον εγϊ, διότι κα ζχω δεχκι από αυτόν μεν τουσ ανκρϊπουσ,
Β.| οίτινεσ ζχουςιν ιδθ γίνθ κατά τον λόγον αυτοφ, από ςε δζ
τινασ εξ αυτϊν εξόχωσ πεπαιδευμζνουσ, κατά δε τον λόγον (29) και
τον νόμον του Σόλωνοσ, αωοφ παρουςιάςω αυτοφσ εισ το δικαςτι-
ριον υμϊν, κα τουσ κάμω πολίτασ ταφτθσ εδϊ τθσ πόλεωσ, επειδι
αυτοί ακριβϊσ είναι εκείνοι οι παλαιοί Ακθναίοι, τουσ οποίουσ,
ενϊ ιςαν αωανείσ, απεκάλυψεν ο λόγοσ των ιερϊν γραωϊν. Οφτω
δε και του λοιποφ κα ομιλϊμεν περί αυτϊν ωσ περί ςυμπολιτϊν
και αλθκινϊν Ακθναίων.

Σωκράτθσ
Τελείωσ και λαμπρϊσ ωαίνεται ότι κα λάβω τθν ανταπόδοςιν
του ςυμποςίου των λόγων (το οποίον ςασ προςζωερον). Εισ ςε
λοιπόν ανικει, ω Τίμαιε, τϊρα να ομιλιςθσ, αωοφ κατά τθν ςυνι-
κειαν επικαλεςκισ τουσ κεοφσ.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ Ε'.
&Γενικαί αρχαί τθσ Κοςμογονίασ. Το αεί ον και το γινόμε-
νον. Το ον είναι αμετάβλθτον, καταλθπτόν υπό τθσ κα-
καράσ νοιςεωσ και δφναται να γινϊςκθται μετά βεβαιό-
τθτοσ. Το γινόμενον είναι μεταβλθτόν, αντικείμενον των
αιςκιςεων και τθσ γνϊμθσ και γινϊςκεται μόνον μετ'
εικαςίασ και πικανότθτοσ. Ο αιςκθτόσ κόςμοσ γίνεται,
άρα εδθμιουργικθ κατά αιϊνιον παράδειγμα (τθν ιδζαν)
υπό του Δθμιουργοφ (30).&



Τίμαιοσ
Αλλ', ω Σϊκρατεσ, πάντεσ όςοι και ολίγθν ζχουςι ωρόνθςιν
C.| πράττουςι τοφτο, δθλ. εισ τθν αρχιν παντόσ πράγματοσ μι-
κροφ και μεγάλου πάντοτε επικαλοφνται τον Κεόν. Θμείσ δε
οίτινεσ μζλλομεν να ομιλιςωμεν περί του ςφμπαντοσ πϊσ ζγινε
ι αν είναι αγζννθτον, εάν δεν είμεκα εντελϊσ παράωρονεσ,
ανάγκθ, επικαλοφμενοι τουσ κεοφσ και τασ κεάσ, να ευχθκϊμεν
να είναι όλοι οι λόγοι θμϊν προ πάντων ςφμωωνοι προσ τθν κρί-
Δ. | ςιν αυτϊν, ακόλουκοι δε προσ θμάσ αυτοφσ. Και ωσ προσ
τουσ κεοφσ μεν ασ είναι αφτθ θ παράκλθςισ· ωσ προσ θμάσ δε ασ
παρακαλζςωμεν, όπωσ όςον το δυνατόν ευκολϊτερον υμείσ κατα-
νοιςθτε, εγϊ δε ςασ δείξω ςαωϊσ περί του αντικειμζνου τθσ δια-
λζξεωσ, πϊσ το νοϊ.

Ρρζπει τϊρα κατά τθν γνϊμθν μου να διακρίνωμεν τα εξισ:
Τι είναι εκείνο όπερ πάντοτε είναι και γζνεςιν δεν ζχει, και τι
28. | είναι εκείνο όπερ γίνεται και ουδζποτε είναι(31). Το μεν πρϊ-
τον είναι καταλθπτόν υπό τθσ νοιςεωσ διά του ςυλλογιςμοφ, διότι
είναι πάντοτε κατά τον αυτόν τρόπον (αμετάβλθτον). Το άλλο
είναι αντιλθπτόν υπό τθσ δόξθσ (γνϊμθσ) και τθσ αςυλλογίςτου
αιςκιςεωσ, δοξαςτόν, διότι γίνεται και ωκείρεται(32), αλλά πρα-
γματικϊσ ουδζποτε &είναι&. Εξ άλλου, παν πράγμα, το οποίον γίνε-
ται, εξ ανάγκθσ γίνεται από αίτιον τι, διότι οιονδιποτε πράγμα
είναι αδφνατον να λάβθ γζνεςιν χωρίσ αιτίου (υπό του οποίου
γίνεται). Ραν πράγμα λοιπόν, του οποίου τθν μορωιν και τθν
λειτουργίαν ποιεί ο δθμιουργόσ βλζπων πάντοτε προσ εκείνω, το
οποίον είναι αιϊνιον και αμετάβλθτον και ωσ παράδειγμα μετα-
χειριηόμενοσ αυτό, εξ ανάγκθσ το πράγμα τοφτο αποτελείται
Β. | πάντοτε οφτω καλόν· εκείνο όμωσ, όπερ δθμιουργεί αποβλζ-
πων εισ το ζχον γζνεςιν και μεταχειριηόμενοσ γεννθτόν παρά-
δειγμα, τοφτο δεν είναι καλόν(33). Ο όλοσ δε ουρανόσ, ι ο κόςμοσ,
ι αν ευρίςκθται άλλο τι όνομα περιςςότερον κατάλλθλον, οφ-
τωσ ασ ονομάηθται υω' υμϊν. Ρερί αυτοφ λοιπόν πρζπει να εξε-
τάςωμεν κατά πρϊτον εκείνο, το οποίον μασ παρουςιάηεται εισ
τθν αρχιν εκάςτου πράγματοσ ωσ αναγκαίον, να ςκεωκϊμεν
δθλαδι: πάντοτε ιτο και δεν ζλαβεν ουδεμίαν αρχιν γενζςεωσ;
ι ζγινε και ζλαβεν ζναρξιν από τινοσ αρχισ; Ζλαβε γζνεςιν,
διότι είναι ορατόσ και απτόσ και ζχει ςϊμα, πάντα δε τα τοιαφτα
πράγματα είναι αιςκθτά· τα δε αιςκθτά, τα οποία αντιλαμβα-
C. | νόμεκα διά τθσ δόξθσ (γνϊμθσ) εν βοθκεία τθσ αιςκιςεωσ,
είδομεν ότι γίνονται και είναι γεννθτά. Το δε γεννθκζν είπομεν
ότι εξ ανάγκθσ εγζνετο υπό τινοσ αιτίου. Τον ποιθτιν όμωσ και
πατζρα του ςφμπαντοσ τοφτου και να εφρθ τισ είναι δφςκολον, και
αν τον εφρθ, είναι αδφνατον να τον αποκαλφψθ εισ πάντασ (34).

Αλλά και το εξισ πάλιν πρζπει τισ να ςκεωκι περί αυτοφ. Ρροσ
ποίον εκ των παραδειγμάτων βλζπων ο ποιθτισ του κόςμου κα-
29. | τεςκεφαηεν αυτόν; προσ εκείνο το οποίον είναι αιωνίωσ το
αυτό και κατά τον αυτόν τρόπον ι προσ το λαβόν γζννθςιν (35);
Εάν μεν ο κόςμοσ οφτοσ είναι καλόσ και ο δθμιουργόσ αυτοφ
αγακόσ, είναι ωανερόν ότι ζβλεπε πρόσ το αιϊνιον παράδειγμα.
Εάν δε τουναντίον (όπερ δεν επιτρζπεται οφτε να το είπθ τισ) (36)
προσ το λαβόν γζννθςιν. Αλλά εισ πάντασ είναι προωανζσ ότι
απζβλεπε προσ το αιϊνιον, διότι ο μεν κόςμοσ είναι το ωραιότα-
τον όςων ζλαβον γζννθςιν (37), ο δε ποιθτισ του είναι το άριςτον
των αιτίων. Και, αν ζχθ γίνθ τοιουτοτρόπωσ, εδθμιουργικθ ςφμ-
ωωνα προσ εκείνο, το οποίον είναι καταλθπτόν υπό του λόγου
και τθσ νοιςεωσ και είναι πάντοτε το αυτό. Και, αν ταφτα είναι
Β. | αλθκι(38), ανάγκθ πάςα ο κόςμοσ να είναι εικϊν τινοσ.
Εκείνο δε, το οποίον είναι το μζγιςτον εισ παν πράγμα, εί-
ναι το να γίνεται ζναρξισ από τθσ ωυςικισ αρχισ αυτοφ. Λοιπόν
και περί τθσ εικόνοσ και του παραδείγματοσ αυτισ πρζπει να δια-
κρίνωμεν ακριβϊσ, ότι οι λόγοι (πρζπει να) είναι ςυγγενείσ αυ-
τϊν τοφτων των πραγμάτων, τα οποία εξθγοφςι (39). Ρερί εκείνου
άρα, το οποίον είναι μόνιμον και ςτακερόν και γίνεται καταωα-
νζσ διά του νου, οι λόγοι πρζπει να είναι ςτακεροί και αμε-
τάβλθτοι, και, εω' όςον είναι δυνατόν και αρμόηει εισ λόγουσ να
είναι αναντίρρθτοι και ακίνθτοι, εκ τοφτων τίποτε δεν πρζπει
να λείπθ. Αλλ' οι λόγοι, οίτινεσ εξθγοφςι το πράγμα, το
C. | οποίον εικονίςκθ κατά το παράδειγμα εκείνο, και το οποίον
άρα είναι εικϊν, είναι πικανοί και ανάλογοι προσ το πράγμα.
Τω όντι, ό,τι είναι προσ τθν γζνεςιν θ ουςία, τοφτο είναι προσ
τθν πίςτιν θ αλικεια (40). Εάν λοιπόν, ω Σϊκρατεσ, επειδι πολλοί
είπον πολλά (διάωορα) περί κεϊν και τθσ γενζςεωσ κόςμου, εάν
δεν δυνθκϊμεν να δϊςωμεν εξθγιςεισ ολοςχερϊσ και κακ' όλα
τα μζρθ ςυμωϊνουσ πρόσ εαυτάσ και ακριβείσ, μθ καυμάςθσ.
Εάν όμωσ όχι ολιγϊτερον άλλου τινόσ παρουςιάςωμεν λόγουσ
πικανοφσ, πρζπει να αρκεςκϊμεν, ενκυμοφμενοι ότι και εγϊ ο
Δ. | ομιλϊν και υμείσ οι κρίνοντεσ ζχομεν ωφςιν ανκρωπίνθν,
οφτωσ ϊςτε δεχόμενοι περί τοφτων τον πικανόν λόγον δεν πρζπει
να ηθτϊμεν ακόμθ περαιτζρω (βακφτερον).

Σωκράτθσ
Άριςτα, ω Τίμαιε· και πρζπει να αποδεχκϊμεν απολφτωσ
ό,τι λζγεισ. Και το μεν προοίμιόν ςου μασ ιρεςε καυμάςια· τϊρα
δε ςυνεχίηων τελείωνζ μασ και το άςμα.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ ΣΤ'.
&Θ αγακότθσ του Κεοφ είναι θ αιτία τθσ Δθμιουργίασ, ιτισ
είναι ουςιωδϊσ Διακόςμθςισ. Διά τοφτο ο κόςμοσ είναι
είσ και τζλειοσ. Εν τω ςϊματι αυτοφ ετζκθ ψυχι, ίνα
τον ηωογονι, εν τθ ψυχι δε νουσ, ίνα τθν ωωτίηθ. Οφ-
τωσ ο κόςμοσ είναι ηϊον λογικόν, περιλαμβάνον πάντα
τα αιςκθτά ηϊα, όπωσ το παράδειγμα αυτοφ περιζχει
πάντα τα νοθτά ηϊα.&



Τίμαιοσ
Άσ είπωμεν λοιπόν διά ποίαν αιτίαν εςφςτθςε τθν γζνεςιν
Ε. | και το ςφμπαν τοφτο ο ςυςτιςασ αυτά. Ιτο αγακόσ (41) και
εισ τον αγακόν ουδείσ ωκόνοσ ουδζποτε γεννάται δι' ουδζν πρά-
γμα (42). Επειδι λοιπόν ιτο χωρίσ ωκόνον, θκζλθςε να γίνωςι
πάντα τα πράγματα όςον το δυνατόν ομοιότατα με αυτόν.
Και αν τισ αποδζχθται τθν αρχιν ταφτθν τθσ γενζςεωσ και
του κόςμου, λαβϊν από άνδρασ ςοωοφσ αυτιν(43) ωσ τθν βαςι-
30. | μωτάτθν παςϊν, ορκότατα κα απεδζχετο αυτιν. Διότι ο
Κεόσ, κελιςασ πάντα τα πράγματα να είναι αγακά και ουδζν
κακ' όςον ιτο δυνατόν(44) να είναι άχρθςτον(45), διά τοφτο λα-
βϊν όςον ιτο ορατόν (46) και δεν θςφχαηεν, αλλ' εκινείτο ακα-
νονίςτωσ και ατάκτωσ, το ζωερεν εισ τάξιν εκ τθσ αταξίασ, κεω-
ριςασ ότι εκείνθ είναι κατά πάντα καλυτζρα ταφτθσ. Διότι οφτε
ιτο οφτε είναι κεμιτόν εισ τον άριςτον να πράττθ άλλο παρά
Β. | το κάλλιςτον(47). Συλλογιςκείσ λοιπόν εφριςκεν ότι κανζν
πράγμα ωφςει ορατόν, μθ ζχον νουν, κα είναι ποτε (48) εισ το ςφνο-
λον του ωραιότερον ζργον άλλου εισ το ςφνολόν του, το οποίον
ζχει νουν, και ότι νουσ πάλιν χωρίσ ψυχιν είναι αδφνατον να
υπάρξθ εισ κανζνα (49). Ζνεκα δε του λογιςμοφ τοφτου κζτων τον
νουν εισ τθν ψυχιν και τθν ψυχιν εισ το ςϊμα εςφςτθςε το ςφμ-
παν, ίνα το ζργον, το οποίον εποίει, είναι κατά τθν ωφςιν του
όςον το δυνατόν ωραιότατον και άριςτον. Οφτω λοιπόν μετά πι-
κανότθτοσ πρζπει να λζγωμεν, ότι ο κόςμοσ οφτοσ είναι αλθκϊσ
ηϊον, ζχον ψυχιν και νουν, δθμιουργθκζν υπό τθσ προνοίασ του
Κεοφ.

C. | Τοφτου τεκζντοσ, πρζπει τϊρα να εξετάςωμεν τθν επα-
κολουκοφςαν ερϊτθςιν, δθλαδι κακ' ομοιότθτα τίνοσ ηϊου ςυνζ-
ςτθςε τον κόςμον ο ςυςτιςασ αυτόν; Με ουδζν βεβαίωσ, από όςα
ζχουςι ωφςει χαρακτιρα μζρουσ (50), κα δυνθκϊμεν να τον παρο-
μοιϊςωμεν διότι κανζν, όπερ ομοιάηει με ατελζσ πράγμα, δφνα-
ται ποτε να γίνθ ωραίον. Με εκείνο όμωσ, του οποίου μζρθ είναι
τα άλλα ηϊα κακ' ζν και τα γζνθ αυτϊν, με αυτό περιςςότερον
πάντων των άλλων κα παραδεχκϊμεν ότι είναι ομοιότατοσ ο κό-
ςμοσ. Διότι εκείνο ζχει περιλάβει εν εαυτϊ πάντα τα νοθτά ηϊα,
κακϊσ ο κόςμοσ· οφτοσ περιλαμβάνει θμάσ και όςα άλλα ορατά
Δ. | ηϊα εγεννικθςαν. Πκεν με το ωραιότατον και κατά πάντα
τζλειον εκ των νοθτϊν αντικειμζνων ο Κεόσ κελιςασ να κάμθ
όμοιον τον κόςμον ςυνζςτθςεν ζν ορατόν (αιςκθτόν) ηϊον,
ζχον εντόσ εαυτοφ πάντα τα άλλα ηϊα, όςα είναι ςυγγενι με
31. | αυτό κατά τθν ωφςιν του. Αλλ' άρα γε ορκϊσ είπομεν &ζνα&
μόνον κόςμον (ουρανόν), ι ορκότερον είναι να &λζγωμεν& πολλοφσ
και απείρουσ; Ζνα (51), εάν αλθκϊσ είναι δθμιουργθμζνοσ κατά το
παράδειγμα. Διότι εκείνο, το οποίον περιζχει όλα όςα υπάρχουςι
νοθτά ηϊα, δεν δφναται ποτζ να είναι δεφτερον μετ' άλλου. Διότι
πάλιν ζπρεπε να υπάρχθ ζν άλλο ηϊον, όπερ κα περιελάμβαναν
τα δφο εκείνα, και του οποίου μζρθ κα ιςαν αυτά τα δφο· και
όχι πλζον με τα δφο εκείνα, αλλά με εκείνο το περιζχον κα ελζ-
γετο ορκότερον ότι επλάςκθ όμοιοσ (ο κόςμοσ). Μνα λοιπόν το
Β. | ηϊον (ο κόςμοσ) τοφτο και κατά τθν αρικμθτικιν ενότθτα
είναι όμοιον με το τζλειον εκείνο ηϊον, διά τοφτο ο ποιθτισ
αυτοφ δεν εποίθςεν οφτε δφο οφτε απείρουσ κόςμουσ, αλλ' υπάρχει
και κα υπάρχθ(52) πάντοτε είσ οφτοσ ο κόςμοσ γεννθκείσ μο-
νογενισ.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ Η'.
&Ο κόςμοσ ςφγκειται εκ πυρόσ και γθσ, διό είναι ορατόσ
και απτόσ. Αλλ' ίνα αποτελζςωςι ςτερεόν ςϊμα, το πυρ
και θ γθ ςυνεδζκθςαν διά του αζροσ και του φδατοσ.
Οφτωσ ο κόςμοσ ςυνζςτθ εκ των τεςςάρων τοφτων ει-
δϊν, διατεταγμζνων κατά γεωμετρικιν αναλογίαν, και
περιλαμβάνει αυτά ολόκλθρα, ϊςτε ουδζν υπάρχει εκτόσ
αυτοφ. Διό είναι τζλειοσ και απθλλαγμζνοσ πάςθσ ωκο-
ράσ εξ επιδράςεωσ εξωτερικϊν αιτίων. Είναι ςωαιρι-
κόσ, λείοσ και κινείται πάντοτε περί εαυτόν ομοιομόρ-
ωωσ, αλλά δεν μεταβάλλει τόπον.&



Ραν ότι εγζνετο πρζπει να είναι ςωματοειδζσ και ορατόν και
απτόν. Αλλ' ουδζν πράγμα χωρίσ του πυρόσ δφναται να είναι
ποτε ορατόν, οφτε απτόν χωρίσ ςτερεότθτοσ, ςτερεόν δε δεν δφ-
ναται να είναι άνευ τθσ γθσ. Πκεν ο Κεόσ εκ πυρόσ και γθσ (53)
εποίει το ςϊμα του ςφμπαντοσ, ότε ιρχιςε να το ςυνιςτά· αλλά
δεν είναι δυνατόν μόνα να ενϊνται καλϊσ δφο ςτοιχεία άνευ τρί-
C. | του τινόσ, διότι εν μζςω των δφο πρζπει να υπάρχθ δεςμόσ,
ιςτισ να ςυνδζθ αυτά. Ο κάλλιςτοσ δε των δεςμϊν είναι εκείνοσ,
όςτισ και εαυτόν και τα ςυνδεόμενα πράγματα κάμνει εντελϊσ
ζν μόνον· τοφτο δε κάλλιςτα ποιεί ωυςικϊσ θ αναλογία (54). Διότι
32.| ,όταν εκ τριϊν αρικμϊν οιωνδιποτε, είτε όγκοι είτε δυνά-
μεισ είναι οφτοι(55), ο μζςοσ είναι προσ τον τελευταίον ακριβϊσ ό,τι
είναι ο πρϊτοσ προσ τον μζςον, και πάλιν ο μζςοσ είναι προσ
τον πρϊτον ό,τι είναι ο τελευταίοσ προσ τον μζςον, τότε ο μζςοσ
γινόμενοσ πρϊτοσ και τελευταίοσ, ο δε τελευταίοσ και ο πρϊτοσ
γινόμενοι και οι δφο μζςοι, κατ' ανάγκθν κα ςυμβι να είναι όλοι
το αυτό, και αωοφ γίνωςι το αυτό μεταξφ των, όλα κα είναι είναι ζν
μόνον πράγμα (56). Εάν λοιπόν το ςϊμα του παντόσ ζμελλε να εί-
ναι μία επιωάνεια και να μθ ζχθ κανζν βάκοσ, είσ μζςοσ όροσ κα
ιρκει να ςυνδζςθ ομοφ εαυτόν και τα άλλα ςτοιχεία. Αλλά τϊρα_
Β. | απεναντίασ, ζπρεπε να είναι ςτερεόν αυτό, τα δε ςτερεά ου-
δζποτε ςυνδζονται διά μιασ, αλλά πάντοτε διά δφο μεςοτιτων (57).

Διά τοφτο ο Κεόσ εν μζςω του πυρόσ και τθσ γθσ κζςασ φδωρ
και αζρα, και διατάξασ ταφτα μεταξφ των όςον ιτο δυνατόν κατά
τθν αυτιν αναλογίαν, οφτωσ ϊςτε, όπωσ το πυρ είναι προσ τον
αζρα, οφτωσ ο αιρ να είναι προσ το φδωρ, και όπωσ ο αιρ είναι
προσ το φδωρ, οφτω το φδωρ να είναι προσ τθν γθν (58), ςυνζδεςε
και ςυνζςτθςε τον ορατόν και απτόν κόςμον.

C. | Και διά ταφτα και εκ τοφτων των ςτοιχείων, τα οποία
είναι τοιαφτα και τζςςαρα αρικμθτικϊσ, εγεννικθ το ςϊμα του
κόςμου αρμονικόν διά τθσ αναλογίασ (59) και (εισ τα μζρθ) ζλαβε
ωιλίαν ϊςτε, γενόμενον ζν και το αυτό με εαυτό, κατζςτθ αδιάλυ-
τον υπό άλλου οιουδιποτε, πλθν υπ' εκείνου, όςτισ το ςυνζδεςεν.

Ζκαςτον δε των τεςςάρων τοφτων ςτοιχείων το περιζλαβεν
ολόκλθρον θ ςφςταςισ του κόςμου. Διότι εξ ολοκλιρου του πυ-
ρόσ και του φδατοσ και του αζροσ και τθσ γθσ ςυνζςτθςεν αυτόν,
εκείνοσ ο όποιοσ τον ςυνζςτθςε, χωρίσ να αωιςθ ζξω κανζν
μζροσ και καμμίαν ενζργειαν αυτϊν, ζχων κατά νουν ταφτα:
Δ. | πρϊτον μεν ίνα το όλον ηϊον γίνθ όςον το δυνατόν &τζλειον&
33. | και εκ μερϊν τελείων, και προσ τοφτοισ &ζν&, διότι δεν υπε-
λείποντο πράγματα εξ ων θδφνατο να γίνθ άλλο τοιοφτον, και
προςζτι ίνα μθ υπόκειται εισ γιρασ και νόςον. Διότι κατενόει,
ότι το κερμόν και το ψυχρόν και όςα άλλα κάμνουςι βιαίασ ενερ-
γείασ περικυκλοφντα ζξωκεν ςϊμα ςφνκετον και προςβάλλοντα
αυτό ακαίρωσ το διαλφουςι, και επιωζροντα νόςουσ και γιρασ το
καταςτρζωουςι. Διά τθν αιτίαν λοιπόν ταφτθν και διά τον ςυλ-
λογιςμόν τοφτον ζπλαςεν αυτόν οφτωσ, ϊςτε να είναι ζν όλον
Β. | αποτελοφμενον εξ όλων των πραγμάτων, τζλειον, άνευ γιρα-
τοσ και νόςου. Και ςχιμα δε ζδωκεν εισ αυτόν εκείνο, όπερ ιρ-
μοηε και ιτο ςυγγενζσ με αυτόν. Διότι εισ το ηϊον, όπερ ζμελλε
να περιζχθ εντόσ αυτοφ όλα τα ηϊα, θδφνατο να αρμόηθ εκείνο
μόνον το ςχιμα, το οποίον περιλαμβάνει εν εαυτϊ πάντα τα
ςχιματα όςα υπάρχουςι. Διά τοφτο και ςωαιροειδζσ, εκ του κζν-
τρου πανταχοφ προσ τα άκρα εξ ίςου εκτεινόμενον, και κυκλικόν
το ετόρνευςε, ςχιμα δϊςασ τελειότατον και προσ εαυτό ομοιότα-
τον εκ πάντων των ςχθμάτων, διότι ενόμιηεν ότι το όμοιον είναι
απείρωσ ωραιότερον του ανομοίου. Και λείον ζπειτα ζξωκεν ολό-
C. | γυρα το ζκαμε με πάςαν ακρίβειαν, διά πολλοφσ λόγουσ. Διότι
τοφτο δεν είχε χρείαν ομμάτων, αωοφ ουδζν είχε μείνει ζξω, όπερ
να είναι ορατόν, οφτε ακοισ, διότι δεν υπιρχε τι ακουςτόν. Οφτε
υπιρχε πζριξ αιρ, του οποίου δεν είχε χρείαν ίνα αναπνζθ.
Οφτε πάλιν είχε χρείαν να κατζχθ όργανόν τι(60), ίνα δι' αυτοφ
δζχθται εντόσ εαυτοφ τθν τροωιν και αποβάλλθ τθν πρότερον
χωνευκείςαν, διότι ουδζν θδφνατο να εξζλκθ οφτε να ειςζλκθ εισ
αυτό από κανζν μζροσ, επειδι και ουδζν υπιρχε. Διότι ζχει
πλαςκι επίτθδεσ οφτωσ, ϊςτε αυτό εισ εαυτό να δίδθ ωσ τροωιν
Δ. | ό,τι εξ αυτοφ ωκείρεται και πάντα εντόσ εαυτοφ και υω' εαυτοφ
να πάςχθ και να ενεργι· διότι ο ςυνκζςασ αυτό ενόμιςεν
ότι, εάν είναι αφταρκεσ, κα είναι πολφ καλφτερον παρά εάν είχε
χρείαν άλλων. Χείρασ ζπειτα, με τασ οποίασ δεν ιτο καμμία
χρεία οφτε να ςυλλάβθ οφτε να αποκροφςθ τι, δεν ενόμιςεν
ότι ζπρεπεν ανωωελϊσ να προςάψθ εισ αυτό, οφτε πόδασ οφτε
34. | γενικϊσ ό,τι χρθςιμεφει εισ το βάδιςμα. Διότι απζδωκεν
εισ αυτό κίνθςιν(61), οποία είναι κατάλλθλοσ προσ ςϊμα τοιοφτον,
εκείνθν εκ των επτά, ιτισ περιςςότερον των άλλων αρμόηει εισ
τον νουν και τθν ςοωίαν. Και διά τοφτο ςτρζωων αυτό κατά τον
αυτόν τρόπον, εν τω αυτϊ τόπω και εν εαυτϊ, το ζκαμεν οφτωσ
ϊςτε να κινιται κυκλικϊσ περιςτρεωόμενον, τασ άλλασ δε ζξ κι-
νιςεισ αωιρεςεν απ' αυτοφ και το κατζςτθςεν ακίνθτον ωσ προσ
αυτάσ. Επειδι δε προσ τθν κυκλικιν ταφτθν περιςτροωιν δεν
είχε καμμίαν χρείαν ποδϊν, ζπλαςεν αυτό άνευ ςκελϊν και άνευ
ποδϊν.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ Θ'.
&Ρρο του ςϊματοσ τον κόςμον εδθμιουργικθ θ ψυχι αυτοφ,
λογικι, πανταχοφ διαχωροφςα. Ο Κεόσ ζπλαςεν αυτιν
οφτω, ςυνδζςασ τθν αναλλοίωτον ουςίαν μετά τθσ μετα-
βλθτισ και μεριςτισ εισ τρίτον είδοσ ουςίασ (ψυχιν), ανζ-
μιξεν είτα τασ τρεισ και το μίγμα διιρεςεν εισ μζρθ
κακ' ωριςμζνασ αναλογίασ. Ζπειτα το διζκεςεν εισ δφο
ομοκζντρουσ ςωαίρασ, μίαν εξωτερικιν, τθν των απλα-
νϊν αςτζρων, κινουμζνθν εξ ανατολϊν προσ δυςμάσ
ομοιομόρωωσ, ετζραν εςωτερικιν, τθν των πλανθτϊν,
κινουμζνθν εξ αριςτερϊν προσ τα δεξιά διαωοροτρόπωσ.&



Οφτοσ λοιπόν ο Λογιςμόσ του αιωνίωσ υπάρχοντοσ Κεοφ, τον
Β. | οποίον εςυλλογίςκθ ωσ προσ τον Κεόν, όςτισ ζμελλε να γεν-
νθκι, εποίθςε ςϊμα λείον και ομαλόν και εισ όλα τα μζρθ απζ-
χον εξ ίςου από το κζντρον, και ολόκλθρον και τζλειον εκ τε-
λείων μερϊν (62). Κζςασ δε ψυχιν εισ το μζςον αυτοφ τθν εξζτεινε
πανταχοφ και ακόμθ δι' αυτισ περιεκάλυψεν ζξωκεν το ςϊμα αυ-
τοφ (63) και κατεςκεφαςεν οφτω κφκλον ςτρεωόμενον κυκλικϊσ, κό-
ςμον ζνα, μόνον, ζρθμον, αλλά διά τθσ ιδίασ αυτοφ αρετισ ικανόν
να γονιμοποιιται αω' εαυτοφ, χωρίσ να ζχθ χρείαν άλλου ουδενόσ,
ικανϊσ γνϊριμον και ωίλον εισ εαυτόν. Δι' όλα ταφτα εγζννθςεν
αυτόν Κεόν ευδαίμονα (64).

Τθν δε ψυχιν, αν και τϊρα επιχειροφμεν να ομιλιςωμεν
C. | περί αυτισ τελευταίασ, δεν εδθμιοφργθςεν οφτω και ο Κεόσ
υςτερωτζραν. Διότι ςυνδζςασ αυτιν με το ςϊμα δεν ικελεν επι-
τρζψει το αρχαιότερον να εξουςιάηθται από το νεϊτερον· αλλ'
θμείσ κατά τινα τρόπον όπωσ μετζχομεν πολφ του τυχαίου και
του ενδεχομζνου, κατά τον αυτόν ςχεδόν τρόπον και ομιλοφμεν.
Εκείνοσ όμωσ ςυνζςτθςε τθν ψυχιν προτζραν του ςϊματοσ και
πρεςβυτζραν αυτοφ κατά τθν γζνεςιν και τθν αρετιν, διότι ζμελ-
λεν αφτθ να είναι κυρία και κυβερνιτρια του ςϊματοσ, όπερ
ζμελλε να κυβερνάται, ςυνζςτθςε δε αυτιν εκ των εξισ πραγμά-
των και κατά τον εξισ τρόπον.

35. | Εκ τθσ ουςίασ, ιτισ είναι αδιαίρετοσ και πάντοτε κατά
τον αυτόν τρόπον (αμετάβλθτοσ), και εκ τθσ ουςίασ, ιτισ εισ τα
ςϊματα γίνεται διαιρετι, εκ των δφο τοφτων, αναμίξασ αυτάσ
ομοφ, ζκαμε μεταξφ αυτϊν τρίτον είδοσ ουςίασ, μεταξφ δθλ.
τθσ ωφςεωσ του αυτοφ και του ετζρου (65), και οφτω τθν ζςτθςεν
εν τω μζςω του αδιαιρζτου (αμεροφσ) και του κατά τα ςϊματα
διαιρετοφ. Και λαβϊν τα τρία ταφτα όντα τα ςυνζμιξε πάντα
οφτωσ, ϊςτε να αποτελζςωςιν ζν μόνον είδοσ προςαρμόηων διά
τθσ βίασ εισ τθν ωφςιν εκείνου, όπερ είναι ταυτό (αναλλοίωτον),
Β. | τθν ωφςιν του ετζρου, ιτισ δυςκόλωσ μιγνφεται. Ζπειτα
δε μιγνφων ταφτα μετά του τρίτου είδουσ ουςίασ, και εκ των τριϊν
καταςκευάςασ ζν, πάλιν όλον τοφτο το εμοίραςεν εισ όςα μζρθ
ζπρεπεν, εκ των οποίων ζκαςτον ιτο μίγμα εκ του ταυτοφ και
του ετζρου και εκ τθσ (τρίτθσ) ουςίασ. Ιρχιςε δε να διαιρι
ωσ εξισ:

Κατά πρϊτον αωιρεςεν από του όλου ζν μζροσ (1), ζπειτα
αωιρεςε διπλάςιον τοφτου μζροσ (2), τρίτον μζροσ ζλαβε το
όλον και το ιμιςυ του δευτζρου (2+1) ι το τριπλάςιον του πρϊ-
του (1 Χ 3), τζταρτον δε μζροσ ζλαβε το διπλάςιον του δευτζ-
C.| ρου (2X2), πζμπτον το τριπλάςιον, του τρίτου (3Χ3), ζκτον
το οκταπλάςιον του πρϊτου (1X8), ζβδομον δε το εικοςιεπτα-
36. | πλάςιον του πρϊτου (1Χ27) (66). Μετά ταφτα εγζμιςε τα δι-
πλάςια και τριπλάςια διαςτιματα (ςχζςεισ ι λόγουσ), αποκό-
πτων ακόμθ μζρθ από του όλου και κζτων αυτά εισ το μζ-
ςον εκείνων οφτωσ, ϊςτε εισ ζκαςτον διάςτθμα υπιρχον δφο
μζςοι όροι, των οποίων ο είσ υπερζχει ζν των άκρων κατά τόςον
μζροσ, κακ' όςον υπερζχεται υπό του άλλου, ο δε άλλοσ υπερζ-
χει και υπερζχεται κατά τον αυτόν αρικμόν (εξ ίςου). Επειδι δε
οφτωσ ζγιναν εκ των δεςμϊν τοφτων (εκ τθσ παρενκζςεωσ των
μζςων όρων) εισ τα πρότερα διαςτιματα νζα διαςτιματα, τα
οποία ιςαν το όλον και ιμιςυ του προθγουμζνου, το όλον και
ζν τρίτον, και το όλον και ζν όγδοον, ςυνεπλιρωςε πάντα εκείνα,
Β. | τα οποία ιςαν το όλον και ζν τρίτον, με το διάςτθμα του
όλου και ενόσ ογδόου, αωίνων εξ εκάςτου αυτϊν ζν μζροσ, όπερ
παριςτάνει ζν διάςτθμα ζχον ςχζςιν αρικμοφ προσ αρικμόν,
τοιαφτθν, οία είναι θ αναωορά του 256 (2^8) προσ τον 243 (3^5),
Και οφτω το μίγμα, από το οποίον απζκοπτε ταφτα, το είχεν ιδθ
καταναλϊςει ολόκλθρον (67).

Πλθν λοιπόν τθν ςφςταςιν ταφτθν ςχίςασ εισ δφο κατά μι-
κοσ και κζςασ το ζν ιμιςυ επί του άλλου εισ ςχιμα Χ τα ζκαμ-
C. | ψεν εισ κφκλον, ενϊςασ αυτά ζκαςτον προσ εαυτό (τα άκρα
των) και αμωότερα μεταξφ των εισ το ςθμείον του κφκλου το αντί-
κετον εισ τθν πρϊτθν τομιν (68) αυτϊν, και επζβαλεν εισ αυτά τθν κί-
νθςιν εκείνθν, ιτισ ςτρζωεται πάντοτε κατά τον αυτόν τρόπον και
εισ τον αυτόν τόπον. Και τον ζνα εκ των κφκλων ζκεςεν ζξω, τον
δε άλλον εντόσ. Και τθν μεν εξωτερικιν κίνθςιν του κφκλου εδι-
λωςε ρθτϊσ ότι είναι τθσ ωφςεωσ του αμεταβλιτου (ταφτου), τθν
δε εςωτερικιν τθσ του ετζρου, και τθν μεν του ταυτοφ ζςτρεψε
προσ τα δεξιά κατά τθν πλευράν (ορκογωνίωσ), τθν δε κίνθςιν
του ετζρου προσ τα αριςτερά κατά τθν διαγϊνιον (69). Ζδωκε δε
!!Δ. | τθν επικράτθςιν εισ τθν περιωοράν, ιτισ είναι θ αυτι και
ομοία προσ εαυτιν, και αωικεν αυτιν μίαν και άςχιςτον, αλλά
τθν εςωτερικιν ςχίςασ εξάκισ εισ επτά κφκλουσ ανίςουσ(70) κατά
τα διπλάςια και τριπλάςια διαςτιματα, τα οποία είναι τρία· και
τα μεν και τα δε (εισ εκάςτθν πρόοδον) (71) επρόςταξεν εισ τουσ κφ-
κλουσ να κινϊνται κατ' αντίκετον προσ αλλιλουσ διεφκυνςιν, και
ωσ προσ τθν ταχφτθτα τρεισ μεν εξ ίςου, οι δε άλλοι τζςςαρεσ
ανίςωσ προσ αλλιλουσ και προσ τουσ τρεισ εκείνουσ, αλλά πάν-
τοτε κανονικϊσ να κινϊνται. (72)



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ Κ'.
&Εν τθ ψυχι ταφτθ ετζκθ το ςϊμα του παντόσ, και οφτωσ
απετελζςκθ το λογικόν ηϊον, ο κόςμοσ. Διπλιν ζχουςα
κίνθςιν θ ψυχι, κατά τα αντικείμενα τα οποία κεωρεί,
άλλοτε μεν μανκάνει το μεταβλθτόν και ζχει δόξασ βε-
βαίασ και αλθκείσ, άλλοτε δε το αμετάβλθτον και οφτωσ
αποτελείται νόθςισ και επιςτιμθ.&



Πτε δε όλθ θ ςφςταςισ τθσ ψυχισ (του κόςμου) είχε γίνει
κατά το κζλθμα εκείνου όςτισ τθν εςφςτθςε, μετά τοφτο(73)
Ε. | όλον το ζχον ωφςιν ςϊματοσ εντόσ αυτισ το κατεςκεφαςε
και το ςυνιρμοςε ςυνδζων το κζντρον του ενόσ με το κζντρον
τθσ άλλθσ. Αφτθ δε (θ ψυχι) εκ του κζντρου μζχρι των
άκρων του ουρανοφ διαχυκείςα και ολόγυρα περικαλφψαςα
αυτόν ζξωκεν, και αυτι ςτρεωομζνθ εντόσ εαυτισ ιρχιςε
τθν πρϊτθν ζναρξιν ηωισ διθνεκοφσ και ωρονίμου κατά τον
άπαντα χρόνον(74). Και το μεν ςϊμα του κόςμου εδθμιουργικθ
37. | ορατόν, αυτι όμωσ θ ψυχι ζγινεν αόρατοσ, άλλα μζτοχοσ
λόγου και αρμονίασ, υπό του αρίςτου των νοθτϊν και αιωνίων
όντων γεννθκείςα αρίςτθ πάντων όςα εγεννικθςαν. Επειδι
λοιπόν ζγινεν εκ τθσ μίξεωσ των τριϊν τοφτων μερϊν, ιτοι εκ
τθσ ωφςεωσ του ταυτοφ και τθσ του ετζρου και εκ τθσ (τρίτθσ)
ουςίασ, και κατ' αναλογίαν διθρζκθ και ςυνεδζκθ (75) και αυτι
εισ εαυτιν περιςτρζωεται, όταν ςυναντάται με πράγμα ζχον ωφ-
ςιν διαιρετιν, και ακόμθ (76) όταν με άλλο τι αδιαίρετον, κινουμζνθ
όλθ εντόσ εαυτισ λζγει με τι είναι τοφτο &ταυτόν& και από τι
Β. | είναι &διάωορον,& και κατ' αναωοράν &προσ τι& εξόχωσ και
&ποφ& και &πϊσ& και &πότε& ςυμβαίνει εισ τον κόςμον των γινομζνων
ζκαςτον πράγμα να &είναι& και να &πάςχθ& ςχετικϊσ προσ άλλα(77),
οφτω δε και εισ τον κόςμον των αιωνίων και αναλλοιϊτων. Ο
λόγοσ δε οφτοσ, όςτισ μετζχων του ταυτοφ είναι αλθκισ, είτε
αντικείμενον ζχει το ζτερον είτε το ταυτό, ωερόμενοσ άνευ ιχου
και ωωνισ εντόσ του αω' εαυτοφ κινουμζνου (τθσ ψυχισ), όταν μεν
ζρχθται εισ ςχζςιν με το αιςκθτόν, και ο κφκλοσ του ετζρου, ορκόσ
ων το αναγγζλλθ εισ όλθν τθν ψυχιν αυτοφ (78) τότε γεννϊνται αι
γνϊμαι και αι πίςτεισ αι βζβαιαι και αλθκείσ. Πταν όμωσ ζρχθ-
C.| ται εισ ςχζςεισ με το λογικόν (νοθτόν) και ο κφκλοσ του
ταυτοφ, τρζχων καλϊσ, το αναγγζλλθ, τότε αποτελείται αναγ-
καίωσ θ διάνοια και θ επιςτιμθ. Εκείνο δε το ον εισ το οποίον
και αι δφο αφται γνϊςεισ γίνονται, εάν τισ είπθ ότι είναι άλλο
πράγμα πλθν τθσ ψυχισ, κάκε άλλο λζγει παρά τθν αλικειαν (79).




ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ Λ'.
&Μνα ο κόςμοσ μετάςχθ τθσ αιωνιότθτοσ του προτφπου του,
ο Κεόσ εδθμιοφργθςε τον χρόνον, όςτισ είναι εικϊν κι-
νθτι τθσ ακινιτου αιωνιότθτοσ· διότι, καίτοι ο χρόνοσ
ουδζποτε είναι, όμωσ γίνεται πάντοτε και απαφςτωσ.&



Άμα δε ενόθςεν ότι τοφτο (το παν) εκινικθ και ζγινε ηων-
τανι εικϊν των αιωνίων Κεϊν (ιδεϊν)(80) ο Ρατιρ, ο γεννιςασ
αυτό, το εκαφμαςε και πλιρθσ χαράσ εςκζωκθ να το καταςτιςθ
ακόμθ ομοιότερον με το παράδειγμα (πρότυπον). Επειδι δε αυτό
Δ. | ιτο ηϊον αιϊνιον, οφτω και το ςφμπαν τοφτο επεχείρθςε
τοιοφτο να το κάμθ όςον ιτο δυνατόν. Αλλά το ηϊον εκείνο ιτο
ωφςει αιϊνιον τοφτο δε (τθν αιωνιότθτα) δεν ιτο δυνατόν παν-
τελϊσ να προςάψθ εισ το λαβόν γζννθςιν. Επινοεί λοιπόν να
κάμθ εικόνα τθσ αιωνιότθτοσ κινθτιν, και τακτοποιϊν ςυνάμα
τον ουρανόν κάμνει τθσ αιωνιότθτοσ, ιτισ μζνει πάντοτε εισ τθν
ενότθτα (εισ το ζν), αιϊνιον εικόνα, ιτισ προχωρεί (κινείται)
κατ' αρικμοφσ, και είναι εκείνο το οποίον ζχομεν ονομάςει χρό-
Ε. | νον (81). Διότι τασ θμζρασ και τασ νφκτασ και τουσ μινασ και
τουσ ενιαυτοφσ, οίτινεσ δεν ιςαν πριν ι ο ουρανόσ γεννθκι, τότε
ενϊ οφτοσ ελάμβανεν φπαρξιν, ο δθμιουργόσ παριγαγε και ταφτα.
Και πάντα ταφτα είναι μζρθ του χρόνου, και το &ιτο& και το &κα
είναι& είναι είδθ του χρόνου και γενθτά, τα οποία λελθκότωσ
μεταωζρομεν όχι ορκϊσ εισ τθν αιϊνιον ουςίαν. Διότι λζγομεν
βζβαια ότι αφτθ ιτο και είναι και κα είναι, αλλ' εισ αυτιν αλθ-
38. | κϊσ ειπείν αρμόηει μόνον το &είναι&, το δε &ιτο& και το &κα
είναι& πρζπει να λζγωνται περί τθσ γενζςεωσ, ιτισ προβαίνει, εν
χρόνω. Διότι τα δφο ταφτα είναι κινιςεισ, ενϊ εκείνο, όπερ είναι
πάντοτε κατά τον αυτόν τρόπον ακινιτωσ, δεν δφναταί ποτε να
γίνθται οφτε πρεςβφτερον οφτε νεϊτερον, οφτε να ζχθ γίνθ τϊρα,
οφτε να είναι εισ το μζλλον, οφτε το παράπαν άλλο τι από όςα
θ γζνεςισ ζδωκεν εισ εκείνα, τα οποία κινοφνται (και υποπίπτου-
ςιν) εισ τθν αίςκθςιν, αλλά ταφτα είναι μορωαί του χρόνου, ός-
τισ μιμείται τθν αιωνιότθτα και ςτρζωεται κατ' αρικμθτικάσ ανα-
Β. | ωοράσ. Και ακόμθ εκτόσ τοφτων, όταν λζγωμεν ότι το γε-
γονόσ &είναι&(82) γεγονόσ, και ότι το γινόμενον είναι γινόμενον, προς-
ζτι δε ότι το γενθςόμενον είναι γενθςόμενον και το μθ ον είναι
μθ ον, ουδζν λζγομεν ακριβϊσ. Ρερί τοφτων όμωσ ίςωσ δεν είναι
καιρόσ αρμόηων τϊρα να ακριβολογιςωμεν(83).



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ ΛΑ'.
&Υπθρζται του χρόνου ετζκθςαν εν τθ ςωαίρα του μεταβλθ-
τοφ (ετζρου) ο ιλιοσ, θ ςελινθ και πζντε άλλα άςτρα
πλανθτά, ίνα διορίηωςι και ωυλάττωςι τουσ αρικμοφσ
τον χρόνου (χρονόμετρα).&



Ο χρόνοσ λοιπόν εγεννικθ μετά του ουρανοφ, ίνα και οι δφο
ςυγχρόνωσ γεννθκζντεσ ςυγχρόνωσ διαλυκϊςιν, αν ποτε ςυμβι
να διαλυκϊςι, και (εγεννικθ) κατά το παράδειγμα τθσ αιωνίου
C. | ωφςεωσ, όπωσ όςον είναι δυνατόν γίνθ ομοιότατοσ με αυτό.
Διότι το παράδειγμα διατελεί υπάρχον κατά πάςαν τθν αιω-
νιότθτα, ο δε χρόνοσ μζχρι τζλουσ απ' αρχισ είναι τοιοφτοσ,
ϊςτε είναι και κα είναι γεγενθμζνοσ. Εκ τοιοφτου λοιπόν λόγου (84)
και εκ τοιαφτθσ διανοιςεωσ του Κεοφ, ωσ προσ τθν γζνεςιν του
χρόνου, ίνα γεννθκι ο χρόνοσ, εγεννικθςαν ο Ιλιοσ, θ Σελινθ
και πζντε άλλα άςτρα, τα οποία ονομάηονται πλανιται,
κατάλλθλοι προσ διάκριςιν και διατιρθςιν των αρικμϊν
του χρόνου. Πτε δε τα ςϊματα εκάςτου αυτϊν ζπλαςεν ο Κεόσ,
τα ζκεςεν εισ τασ τροχιάσ, εισ τασ οποίασ εκινείτο θ περιςτροωι
του ετζρου, και αίτινεσ ιςαν επτά, διότι επτά ιςαν τα άςτρα.
Δ. | Και τθν μεν Σελινθν ζκεςεν εισ τθν πρϊτθν πζριξ τθσ γθσ,
τον δε Ιλιον εισ τθν δευτζραν υπεράνω τθσ γθσ. Τον δε Εωςωό-
ρον και τον λεγόμενον ιερόν του Ερμοφ αςτζρα τουσ ζκαμε να
κινϊνται εισ κφκλον, όςτισ κατά τθν ταχφτθτα τρζχει ίςα με
τον του Θλίου αλλά κατ' εναντίαν προσ τοφτον τάςιν. Πκεν
ο Ιλιοσ και ο Ερμισ και ο Εωςωόροσ (Αωροδίτθ) καταωκάνου-
ςιν ο είσ τον άλλον και καταωκάνονται υπ' αλλιλων κατά τον
αυτόν τρόπον. Ωσ προσ δε τουσ άλλουσ ποφ και διά ποίασ αι-
τίασ ετοποκζτθςεν αυτοφσ, εάν τισ κελιςθ να εξετάςθ όλασ, ο
λόγοσ οφτοσ, πάρεργοσ ων, ικελεν απαιτιςει εργαςίαν περιςςο-
Ε. | τζραν παρά το αντικείμενον ζνεκα του οποίου λζγεται. Αλλά
ταφτα φςτερον με άνεςιν δφνανται επαξίωσ να εξθγθκϊςιν.

Πτε λοιπόν ζωκαςεν εισ τθν αρμόηουςαν τροχιάν του ζκα-
ςτον εξ εκείνων των άςτρων, τα οποία ζπρεπε να αποτελζςωςιν
ομοφ τον χρόνον, και ότε τα ςϊματα αυτϊν, δεκζντα με δεςμοφσ
εμψφχουσ, ζγιναν ηϊα και ζμακον ό,τι είχε προςταχκι εισ αυτά,
39. | τότε κινοφμενα κατά τθν κίνθςιν του ετζρου, ιτισ ςτρζωε-
ται πλαγίωσ ωσ προσ τθν κίνθςιν του ταυτοφ και δεςπόηεται
υπ' αυτισ, και περιωερόμενα άλλο μεν εξ αυτϊν εισ κφκλον με-
γαλφτερον, άλλο δε εισ μικρότερον, τα τον μικρότερον κφκλον
πορευόμενα ζκαμνον ταχφτερον τθν περιωοράν των, ενϊ τα διά-
νφοντα μείηονα κφκλον τθν ζκαμνον βραδφτερον. Οφτω διά
τθσ κινιςεωσ του ταυτοφ τα ωερόμενα ταχφτερον εωαίνοντο
ότι κατεωκάνοντο υπό των κινουμζνων βραδφτερον, ει και κατζ-
ωκαναν ταφτα. Διότι ςτρζωουςα θ κίνθςισ αφτθ όλουσ τουσ κφ-
Β. | κλουσ αυτϊν ελικοειδϊσ, επειδι οφτοι επροχϊρουν ςυγχρό-
νωσ διά δφο οδϊν διαωόρων κατ' εναντίαν διεφκυνςιν, το απερ-
χόμενον βραδφτατα απ' αυτισ, ιτισ είναι ταχυτάτθ, εωαίνετο
πλθςιζςτατα εισ αυτιν (85).

Και διά να υπάρχθ ζν ωανερόν μζτρον των μεταξφ αυτϊν
αναωορϊν βραδφτθτοσ και ταχφτθτοσ, κατά το οποίον να προβαί-
νωςιν εισ τασ οκτϊ περιωοράσ των ο Κεόσ ιναψε ωωσ εισ τον κφ-
κλον όςτισ είναι ο δεφτεροσ ωσ προσ τθν γθν, το οποίον ζχομεν
ιδθ ονομάςει Ιλιον, διά να ωωτίηθ όςον το δυνατόν όλον
τον ουρανόν και διά να μετάςχωςι του αρικμοφ όςα ηϊα ζπρεπε
να μετάςχωςι, μανκάνοντα αυτόν από τθν περιωοράν του ταυτοφ
C. | και ομοίου. Θ νυξ λοιπόν και θ θμζρα ζχουςιν οφτω γεν-
νθκι, αι οποίαι είναι θ περίοδοσ τθσ μιασ εκείνθσ και ςοωωτά-
τθσ κυκλικισ κινιςεωσ (86), και ο μθν, όταν θ Σελινθ διανφςαςα
τον κφκλον τθσ ςυναντιςθ πάλιν τον Ιλιον, και ο ενιαυτόσ, όταν
ο Ιλιοσ επιτελζςθ τον ιδικόν του κφκλον. Τασ περιόδουσ δε
των άλλων αςτζρων μθ εξετάςαντεσ οι άνκρωποι, πλθν ολίγων
εκ των πολλϊν, οφτε όνομα ζδωκαν εισ αυτάσ, οφτε εςκζωκθςαν
να μετριςωςι τασ μεταξφ των αναωοράσ με αρικμοφσ· ϊςτε, οφ-
τωσ ειπείν, δεν γνωρίηουςιν ότι αι περιωοραί αυτϊν είναι χρόνοσ,
Δ. | ει και απαιτοφςιν άπειρον ποςόν αυτοφ και είναι καυμαςίωσ
ποικίλαι. Είναι όμωσ ουχ ιττον εφκολον να κατανοιςωμεν, ότι
ο τζλειοσ αρικμόσ του χρόνου τότε πλθροί τον τζλειον ενιαυτόν,
όταν αι ταχείαι πορείαι όλων των οκτϊ περιόδων εκτελεςκείςαι
ςυγχρόνωσ μεταξφ των επανζλκωςιν εισ το ςθμείον τθσ αναχω-
ριςεϊσ των, μετρθκείςαι υπό του κφκλου του ταυτοφ και ομοιο-
μόρωωσ κινουμζνου (87). Ωςαφτωσ και χάριν τοφτων εγεννικθςαν
όςα εκ των άςτρων κινοφμενα εισ τον ουρανόν, επανζρχονται
περιοδικϊσ, ίνα τοφτο (το ςφμπαν ι το αίςκθτόν ηϊον) είναι όςον
Ε. | το δυνατόν ομοιότατον με το τελειότατον και νοθτόν ηϊον,
ωσ προσ τθν μίμθςιν τθσ αιωνίασ ωφςεωσ.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ ΛΒ'.
&Αωοφ εδθμιοφργθςε τον χρόνον ο Κεόσ, ςυμωϊνωσ προσ
το παράδειγμα εποίθςε τζςςαρα είδθ ορατϊν ηϊων, ανα-
λόγων προσ το πυρ, τον αζρα, το φδωρ και τθν γθν.
Και πρϊτον εδθμιοφργθςε το κείον είδοσ, τουσ ουρα-
νίουσ κεοφσ, τουσ αςτζρασ εκ πυρόσ, ζδωκεν αυτοίσ
νόθςιν και δφο κινιςεισ, περί εαυτοφσ και εισ τα εμπρόσ.
Τθν γθν όμωσ εποίθςεν ακίνθτον εν τω κζντρω του
κόςμου (88).&



Και τα μεν άλλα όντα μζχρι τθσ του χρόνου γεννιςεωσ εί-
χον πλαςκι κακ' ομοιότθτα του προτφπου αυτϊν. Αλλά κακ'
όςον δεν είχον περιλθωκι εισ το ςφμπαν πάντα τα γεννθκζντα
ηϊα, κατά τοφτο ιτο ακόμθ ανόμοιον (προσ το παράδειγμα).
Τϊρα λοιπόν και τοφτο το υπόλοιπον αυτοφ (του κόςμου) ο Κεόσ
το ζπλαςεν, εντυπϊνων εισ αυτό τθν ωφςιν του παραδείγμα-
τοσ. Κακωσ λοιπόν ο νουσ βλζπει τασ μορωάσ (ιδζασ) αίτινεσ πε-
ριλαμβάνονται εισ το ηϊον όπερ υπάρχει, οπόςαι δθλ. και ποίαι
είναι, εςκζωκθ ότι τόςασ και τοιαφτασ πρζπει να ζχθ και τοφτο.
40. | Είναι δε τζςςαρεσ αφται, μία μεν το ουράνιον γζνοσ των
Κεϊν, άλλθ δε είναι τα πτερωτά και αεροποροφντα, τρίτθ το
γζνοσ των εν τω φδατι ηϊντων και τετάρτθ το πεηόν και χερ-
ςαίον (89). Του κείου λοιπόν είδουσ ηϊων το περιςςότερον μζροσ
ζκαμεν εκ πυρόσ, διά να είναι όςον το δυνατόν λαμπρότατον και
κατά τθν όψιν ωραιότατον. Και δίδων εισ αυτό το ςχιμα του
παντόσ το ζκαμε τελείωσ κυκλικόν και το ζκεςεν εισ τον νουν
του κφκλου όςτισ δεςπόηει πάντων(90), ίνα ςυνακολουκι αυτόν και
το διζνειμεν εισ όλον τον ουρανόν πζριξ, διά να είναι αλθκινόν
και ποικίλον κόςμθμα αυτοφ κακ' όλθν τθν ζκταςίν του. Δφο
δε κινιςεισ ζδωκεν εισ ζκαςτον (των άςτρων), τθν μίαν εν τω
αυτϊ τόπω και κατά τον αυτόν τρόπον, κακ' όςον εν εαυτϊ πάν-
Β. | τοτε διανοείται τα αυτά περί των αυτϊν(91), τθν άλλθν δε κί-
νθςιν προσ τα εμπρόσ (92), κακ' όςον ζκαςτον δεςπόηεται (ελκόμε-
νον) υπό τθσ περιωοράσ του ταυτοφ και ομοίου. Κατά τασ άλλασ
δε πζντε κινιςεισ (93) τα ζκαμεν ακίνθτα και ςτάςιμα, διά να γίνθ
ζκαςτον αυτϊν όςον ιτο δυνατόν άριςτον. Και εκ ταφτθσ τθσ
αιτίασ εγεννικθςαν όςα εκ των άςτρων είναι απλανι, ηϊα κεία
και αιϊνια, τα οποία κατά τον αυτόν τρόπον και εισ τον αυτόν
τόπον ςτρεωόμενα μζνουςι πάντοτε ςτάςιμα· όςα δε περιωζρον-
ται και περιπλανϊνται οφτωσ, ωσ προείπομεν, τοιουτοτρόπωσ
εγεννικθςαν (94).

C. | Τθν γθν τζλοσ, τθν τροωόν θμϊν, ςυςπειρουμζνθν περί
τον άξονα, όςτισ εκτείνεται δι' όλου του κόςμου, ο Κεόσ ζκαμε
ωφλακα και αιτίαν τθσ νυκτόσ και τθσ θμζρασ, πρϊτθν και
πρεςβυτάτθν των κεϊν, όςοι εγεννικθςαν εντόσ του ουρανοφ (95).
Ωσ προσ τουσ χοροφσ όμωσ αυτϊν, τασ αμοιβαίασ αυτϊν ςυνο-
δείασ, τασ προςεγγίςεισ και απομακρφνςεισ των κφκλων αυτϊν,
ωσ και ποιοι των Κεϊν τοφτων εισ τασ μεταξφ των ςυηυγίασ πλθ-
ςιάηουςα, και ποίοι ζρχονται εισ αντίκεςιν, μετά ποίουσ και εισ
ποίουσ χρόνουσ τινζσ αυτϊν ο είσ κατόπιν του άλλου γίνονται αωα-
Δ. | νείσ εισ θμάσ και πάλιν αναωαινόμενοι προξενοφςι ωόβουσ,
και ςθμεία των μελλόντων να γίνωςι μετά ταφτα εισ εκείνουσ, οί-
τινεσ δεν δφνανται να υπολογίηωςιν αυτά, το να γίνθται λόγοσ περί
τοφτων χωρίσ να είναι προ των οωκαλμϊν μιμιματα (ουράνιοι
χάρται) αυτϊν κα ιτο μάταιοσ κόποσ(96). Αλλά ταφτα είναι αρ-
κετά εισ θμάσ και όςα είπομεν περί τθσ ωφςεωσ των ορατϊν και
γενθτϊν Κεϊν, ασ ζχωςι τζλοσ εδϊ.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ ΛΓ'.
&Οι Κεοί τθσ μυκολογίασ είναι παραδόςεισ, ασ καλόν είναι
να δεχόμεκα, αλλ' άνευ ςυηθτιςεωσ. Ο Δθμιουργόσ
καλεί νυν τουσ γενθτοφσ Κεοφσ να πλάςωςι κατά μί-
μθςιν αυτοφ τα άλλα είδθ ηϊων, αυτόσ δε ωσ ακάνα-
τοσ δθμιουργεί πρϊτον το ακάνατον μζροσ των ηϊων.&



Ρερί δε των άλλων δαιμόνων (97) να είπωμεν και να γνωρίςω-
μεν τθν γζνεςιν αυτϊν είναι ζργον υπερβαίνον τασ δυνάμεισ
Ε. | θμϊν. Αλλά πρζπει να εμπιςτευϊμεκα εισ εκείνουσ οίτινεσ
ωμίλθςαν πρϊτοι, οι οποίοι ιςαν απόγονοι των Κεϊν, ωσ ζλε-
γον, και κα εγνϊριηον καλά τουσ προγόνουσ των. Αδφνατον λοι-
πόν να μθ πιςτεφωμεν εισ τα τζκνα των Κεϊν, ει και άνευ απο-
δείξεων πικανϊν ι αναγκαίων ομιλοφςιν. Αλλ' επειδι λζγου-
ςιν ότι τα διθγοφνται ωσ οικογενειακά πράγματα, θμείσ υπα-
κοφοντεσ εισ τον νόμον πρζπει να τα πιςτεφωμεν. Οφτω λοιπόν
και θ γζνεςισ των Κεϊν τοφτων ασ είναι και δι' θμάσ όπωσ οφτοι
λζγουςι, και ασ λζγθται: ότι εκ τθσ Γθσ και του Ουρανοφ εγεννι-
κθςαν παίδεσ ο Ωκεανόσ και θ Κζτισ· εκ τοφτων δε ο Φόρκυσ και
ο Κρόνοσ και θ ΢ζα και όςοι μετ' αυτϊν· εκ του Κρόνου δε και τθσ
41. | ΢ζασ εγεννικθςαν ο Ηευσ και θ Ιρα και πάντεσ, όςουσ
γνωρίηομεν ότι λζγονται αδελωοί αυτϊν, και ακόμθ άλλοι από-
γονοι τοφτων.

Πτε λοιπόν όλοι οι Κεοί, όςοι περιωζρονται ωανερά, και όςοι
ωανερϊνονται κακ' όςον κζλουςιν (98), ζλαβον γζννθςιν, εκείνοσ,
όςτισ εγζννθςε το ςφμπαν τοφτο, λζγει εισ αυτοφσ ταφτα: «Κεοί
(τζκνα) Κεϊν, των οποίων εγϊ είμαι ο δθμιουργόσ και πατιρ,
ζργων, τα οποία γεννθκζντα δι' εμοφ είναι αδιάλυτα όταν εγϊ
δεν κζλω(99). Αλθκϊσ παν ότι εδζκθ δφναται να λυκι, αλλ'
εκείνο το οποίον καλϊσ ςυνθρμόςκθ και ζχει καλϊσ να κζλθ να
λφςθ τισ, πράττει ζργον κακοφ (100). Διά τοφτο, και επειδι ζχετε
Β. | γεννθκι, δεν είςκε μεν ακάνατοι ουδζ αδιάλυτοι το παρά-
παν, αλλ' όμωσ δεν κζλετε διαλυκι, οφτε κα υποκφψθτε εισ τθν
μοίραν του κανάτου, διότι ζχετε υπζρ υμϊν τθν κζλθςίν μου,
ιτισ είναι δεςμόσ πολφ μεγαλφτεροσ και ςτερεϊτεροσ παρά εκεί-
νουσ, διά των οποίων ςυνεδζκθτε, ότε εγεννάςκε. Τϊρα λοιπόν
ταφτα τα οποία λζγω και δθλϊνω εισ υμάσ, ακοφςατε. Γζνθ
κνθτά τρία ακόμθ υπολείπονται να γεννθκϊςι, και λοιπόν εάν
ταφτα δεν γεννθκϊςιν, ο κόςμοσ κα είναι ατελισ, διότι δεν κα
C. | ζχθ εντόσ εαυτοφ όλα τα γζνθ των ηϊων· και όμωσ πρζπει να
τα ζχθ, εάν μζλλθ να είναι όςον πρζπει τζλειοσ. Αλλ' εάν ταφτα
δι' εμοφ γεννθκϊςι και λάβωςι ηωιν, κα είναι ίςα με Κεοφσ.
Διά να είναι λοιπόν ταφτα κνθτά, τοφτο δε το Ραν πραγμα-
τικϊσ Άπαν (ςφμπαν), αναλάβετε υμείσ κατά τθν ωφςιν υμϊν
τθν δθμιουργίαν των ηϊων, μιμοφμενοι τθν ενζργειάν μου εισ
τθν γζνεςιν υμϊν. Και ωσ προσ το μζροσ αυτϊν εκείνο, το οποίον
πρζπει να ζχθ το όνομα των ακανάτων, λεγόμενον κείον και
διευκφνον εν αυτοίσ το μζροσ, όπερ κζλει να υπακοφθ εισ τθν δι-
καιοςφνθν και εισ υμάσ, τοφτο εγϊ κα ςπείρω και κα προνοιςω
Δ. | να παραδϊςω εισ υμάσ. Ωσ προσ δε το λοιπόν υμείσ ςυνυ-
ωαίνοντεσ το κνθτόν με το ακάνατον δθμιουργείτε και γεννάτε
τα ηϊα, και δίδοντεσ τροωιν αυξάνετε αυτά και όταν αποκνι-
ςκωςι, δζχεςτε αυτά πάλιν.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ ΛΔ'.
&Δθμιουργεί λοιπόν τασ λογικάσ ψυχάσ και διανζμει εισ τα
άςτρα, όπου δεικνφει εισ αυτάσ τθν ωφςιν των πραγμά-
των (τασ ιδζασ), ίνα αναμιμνιςκωνται, όταν κα καταβϊ-
ςιν εισ τα επί τθσ γθσ και των άλλων πλανθτϊν ςϊματα. Και όςαι
*κα ηιςωςι μετά
δικαιοςφνθσ κα επιςτρζψωςι πάλιν εισ τον αςτζρα αυ-
τϊν, αι δε άλλαι κα μεταβϊςιν εισ ςϊματα ηϊων.&



Ταφτα είπε, και πάλιν εισ τον αυτόν κρατιρα, εντόσ του
οποίου πρότερον αναμιγνφων ζκαμνε με το κράμα τθν ψυχιν,
ζχυςεν ό,τι είχε πρότερον υπολειωκι(101) αναμιγνφων αυτό εν μζ-
ρει μεν κατά τον αυτόν τρόπον, αλλ' όχι πλζον οφτω κακαρόν
και αμετάβλθτον, αλλά δεφτερον και τρίτον (ωσ προσ ταφτασ τασ
ιδιότθτασ). Πτε δε εςφςτθςεν αυτό εισ ζν όλον, το διιρεςεν εισ
ψυχάσ ιςαρίκμουσ με τα άςτρα, ζδωκεν εκάςτθν ψυχιν εισ ζκα-
ςτον άςτρον, και επιβιβάςασ αυτάσ οφτωσ ωσ εισ ζν όχθμα ζδει-
Ε. | ξεν εισ αυτάσ τθν ωφςιν του παντόσ και είπεν εισ αυτάσ τουσ
μοιραίουσ νόμουσ του: — ότι θ πρϊτθ γζνεςισ (102) κα είναι διατε-
ταγμζνθ θ αυτι εισ όλασ, ίνα μθ τισ ςτερθκι τι υπ' αυτοφ· ότι
πρζπει αφται διαςπαρείςαι εισ ζκαςτον όργανον του χρόνου(103)
το κατάλλθλον εισ εκάςτθν, να γεννιςωςι το κεοςεβζςτατον
42. | ηϊον· και ότι, επειδι είναι διπλι θ ανκρωπίνθ ωφςισ, το
καλφτερον ωφλον κα είναι εκείνο, όπερ και ζπειτα κα καλιται
ανιρ· ότι, ότε ζπειτα εξ ανάγκθσ κα ωυτευκϊςιν εισ (ενωκϊςι
με) τα ςϊματα, και μζροσ μεν κα προςτίκθται, μζροσ δε κα
αωαιριται από του ςϊματοσ αυτϊν, πρϊτον μεν κα είναι ανάγκθ,
όπωσ εκ των βιαίων τοφτων πακθμάτων γεννάται αίςκθμα εισ
όλασ ζμωυτον, δεφτερον δε ζρωσ μεμιγμζνοσ με θδονιν και λφ-
Β. | πθν, και προσ τοφτοισ ωόβοσ και κυμόσ, και όςα άλλα πάκθ
ακολουκοφςιν εισ ταφτα και όςα αντιςτρόωωσ είναι ωφςει εναν-
τία προσ αυτά· και αν αφται δεςπόςωςι των πακϊν τοφτων, κα
ηιςωςιν εν δικαιοςφνθ, αν δε δουλωκϊςιν εισ αυτά, εν αδικία.
Και όςτισ ηιςθ καλϊσ κατά τον δοκζντα εισ αυτόν χρόνον, πά-
λιν επανελκϊν εισ τθν κατοικίαν του οικείου εισ αυτόν άςτρου,
κα ηθ ηωιν ευδαίμονα και εικιςμζνθν (104), όςτισ όμωσ αμαρτιςθ,
οφτοσ κατά τθν δευτζραν γζννθςιν κα μεταβλθκι εισ γυναίκα (105),
και αν ακόμθ και τότε δεν παφςθ από του να πράττθ το κακόν,
ςυμωϊνωσ με το είδοσ τθσ κακίασ του κα μεταβάλλθται εκάςτοτε,
C. | κακ' ομοιότθτα των θκϊν τα οποία απζκτθςεν, εισ τοιαφ-
τθν ωφςιν κθρίου, και δεν κα εφρθ τθν λιξιν των μεταμορωϊ-
ςεων και των βαςάνων τοφτων, πριν ι ακολουκϊν τθν περι-
ωοράν εκείνου, όπερ εν εαυτϊ είναι ταυτόν και όμοιον, και διά
του λόγου κακυποτάξασ τον πολφν όχλον, όςτισ και φςτερον
ζχει προςκολλθκι εισ αυτόν εκ μερϊν πυρόσ και φδατοσ και αζ-
Δ. | ροσ και γθσ, όγκον κορυβϊδθ και παράλογον, επανζλκθ εισ
τθν μορωιν τθσ πρϊτθσ και αρίςτθσ καταςτάςεϊσ του.

Πτε δε πάντα ταφτα ενομοκζτθςεν εισ αυτοφσ(106) τότε διά να
είναι ακϊοσ από πάςθσ μετά ταφτα κακίασ εκάςτου αυτϊν, ζςπει-
ρεν άλλουσ μεν εισ τον Ιλιον, άλλουσ δε εισ τθν Σελινθν, άλ-
λουσ εισ άλλα, όςα υπάρχουςιν όργανα χρόνου, και μετά τθν
ςποράν ταφτθν ανζκθκεν εισ τουσ νζουσ κεοφσ να πλάςωςι τα
κνθτά ςϊματα, και πλάττοντεσ οφτοι όςον ζλειπεν ακόμθ εκ τθσ
ανκρωπίνθσ ψυχισ και το οποίον ζπρεπε να προςτεκι, τοφτο και
Ε. | ακόμθ αωοφ πάντα όςα είναι ακόλουκα εισ ταφτα δθμιουρ-
γιςωςι, να άρχωςι και να κυβερνϊςιν όςον το δυνατόν κάλλιςτα
και άριςτα το κνθτόν ηϊον, εκτόσ εάν αυτό τοφτο γίνθται αίτιον
ςυμωορϊν εισ εαυτό.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ ΛΕ'.
&Οι γενθτοί κεοί πλάττουςι το ςϊμα εκ των τεςςάρων ςτοι-
χείων. Αλλ' θ τροωι, τθν οποίαν αναγκάηεται τοφτο να
ειςάγθ και εξάγθ, και άλλα αίτια ωζρουςιν αλλοιϊςεισ
και γίνονται κϊλυμα εισ τασ λογικάσ κινιςεισ. Εκ τοφ-
του θ ανάγκθ τθσ παιδαγωγίασ.&



Και ότε ταφτα πάντα διζταξεν ο δθμιουργόσ, ζμενε κατά τθν
ωφςιν αυτοφ εισ το οικείον ικοσ(107). Και ενϊ ζμενεν οφτω, τα τζ-
κνα νοιςαντα τθν διάταξιν του πατρόσ, υπικουον εισ αυτιν, και
λαβόντεσ τθν ακάνατον αρχιν του κνθτοφ ηϊου, μιμοφμενοι τον
πατζρα αυτϊν, εδανείηοντο εκ του κόςμου, με τον ςκοπόν να τα
αποδϊςωςι πάλιν (108), μόρια πυρόσ και γθσ και φδατοσ και αζροσ,
43. | και όςα ελάμβανον τα ςυνεκόλλων όχι με εκείνουσ τουσ
αδιαλφτουσ δεςμοφσ με τουσ οποίουσ αυτοί ςυνεδζοντο, αλλά τα
ςυνζδεον με πυκνοφσ γόμωουσ, αοράτουσ ζνεκα τθσ ςμικρότθ-
τόσ των, και πλάττοντεσ εξ όλων τοφτων των ςτοιχείων ζκαςτον
ςϊμα, ζν όλον, τασ περιωοράσ (κφκλουσ) τθσ ακανάτου ψυχισ
ςυνζδεον εισ ςϊμα πάςχον ειςροάσ και απορροάσ (μορίων). Αι
περιωοραί δε, εισ ποταμόν εξωγκωμζνον βυκιςκείςαι, οφτε ενίκων
Β. | αυτόν οφτε ενικϊντο, αλλά βιαίωσ εςφροντο και ζςυρον ϊςτε
το όλον ηωον εκινείτο, ατάκτωσ όμωσ και όπωσ ζτυχε προχωροφν
και αλόγωσ, ζχον όλασ τασ ζξ κινιςεισ· διότι ζβαινε και εμ-
πρόσ και όπιςκεν, και πάλιν δεξιά και αριςτερά, και άνω και
κάτω, και πανταχοφ πλανϊμενον κατά τουσ ζξ τοφτουσ τρόπουσ.
Τω όντι, ει και ιτο πολφ το ρεφμα το οποίον και επλθμμφρει
και ζρρεεν ζξω του ςϊματοσ και το οποίον ζδιδε τθν τροωιν,
ακόμθ περιςςότερον κόρυβον παριγεν εκείνο το οποίον ζκαςτοσ
C. | ζπαςχεν από τα εξωτερικά ςυμβάντα, ότε το ςϊμα αυτοφ
ικελε τφχει να προςκροφςθ εισ πυρ ξζνον ι ικελε καταλθωκι
υπό τθσ ςτερεότθτοσ τθσ γθσ ι υπό υγράσ ολιςκιςεωσ του φδα-
τοσ, ι υπό κυζλλθσ των άνεμων ςυρομζνων υπό του αζροσ, και
ότε υπό πάντων τοφτων ωκοφμεναι αι κινιςεισ ικελον διά του
ςϊματοσ εμπζςει εισ τθν ψυχιν. Αι κινιςεισ δε αφται και ζπειτα
ωνομάςκθςαν διά ταφτα και ακόμθ και τϊρα καλοφνται αι-
ςκιςεισ όλαι. Και τω όντι πάραυτα και τότε αφται παράγουςαι
πλείςτθν και μεγίςτθν κίνθςιν, και μετά του απαφςτωσ ρζοντοσ
Δ. | ποταμοφ κινοφςαι και ςείουςαι ςωοδρϊσ τουσ κφκλουσ τθσ
ψυχισ, τον μεν του ταυτοφ εντελϊσ ζδεςαν, ρζουςαι εναντίον αυ-
τοφ, και τον θμπόδιςαν να εξουςιάηθ και να προχωρι, και τον
κφκλον πάλιν του ετζρου διετάραξαν οφτωσ, ϊςτε και τασ τρεισ
αποςτάςεισ του διπλαςίου και τασ τρεισ του τριπλαςίου και τα διά-
ςτιματα (μεςότθτασ) και τουσ δεςμοφσ του ενόσ και θμίςεοσ (1 1/2),
του ενόσ και ενόσ τρίτου (1 1/3) και του ενόσ και ενόσ ογδόου (1 1/8),
επειδι οφτοι και πρότερον δεν ιςαν εντελϊσ άλυτοι, ειμι υπό
Ε. | του ςυνδζςαντοσ αυτοφσ, ζςτρεψαν κατά πάςασ τασ ςτροωάσ,
επζωερον δε παν είδοσ κλάςεωσ και ωκοράσ των κφκλων, κακ'
όςουσ εδφναντο τρόπουσ. Οφτωσ αι περιωοραί αφται (τθσ ψυχισ),
μόλισ ςυνεχόμεναι μεταξφ των, εκινοφντο μεν, αλλ' εκινοφντο
αλόγωσ, άλλοτε εναντίαι, άλλοτε πλάγιαι και άλλοτε φπτιαι. Οφ-
τω, και όταν τισ ανάποδα ςτθρίξασ τθν κεωαλιν του, επί τθσ γθσ,
τουσ δε πόδασ υψϊςασ προσ τα άνω, ευρίςκθται απζναντι άλλου,
τότε εισ τοιαφτθν κατάςταςιν του πάςχοντοσ και του βλζποντοσ
αυτόν τα δεξιά μζρθ του ενόσ ωαίνονται αριςτερά εισ τον άλλον,
και τα αριςτερά δεξιά αμοιβαίωσ. Το αυτό λοιπόν πάκοσ και
άλλα τοιαφτα πάςχουςαι ςωοδρϊσ αι περιωοραί, όταν τφχθ να
44. | ςυναντιςωςι πράγμα τι εξωτερικόν ανικον εισ τθν τάξιν
του ταυτοφ ι του ετζρου, τότε, λζγουςαι ότι αυτό είναι ταυτόν
προσ τι και διάωορον άλλου (109) εναντίον τθσ αλθκείασ, γίνονται
ψευδείσ και ανόθτοι, και ουδεμία υπάρχει πλζον μεταξφ αυ-
τϊν περιςτροωι άρχουςα και κυβερνϊςα τασ άλλασ. Αν δε πά-
λιν αιςκιςεισ τινζσ, ωκοφμεναι ζξωκεν, ειςζλκωςι και παραςφ-
ρωςι μεκ' εαυτϊν όλθν τθν ψυχιν, τότε αι περιωοραί, ενϊ εξου-
ςιάηονται (110), ωαίνονται ότι εξουςιάηουςι. Και δι' όλα ταφτα τα
Β. | πακιματά τθσ θ ψυχι και τϊρα, όπωσ απ' αρχισ, γζνεται
ανόθτοσ ευκφσ άμα δεκι εισ κνθτόν ςϊμα. Πταν όμωσ το ρεφμα
τθσ αυξιςεωσ και τθσ κρζψεωσ καταντά βακμθδόν ολιγϊτερον,
και οι κφκλοι πάλιν επιτυχόντεσ γαλινθν πορεφωνται τθν οδόν
αυτϊν, και γίνωνται κανονικϊτεροι με τθν πρόοδον του χρόνου,
τότε πλζον αι τροχιαί κατευκυνόμεναι κατά τθν τάξιν (το ςχιμα)
των κατ' ιδίαν κφκλων οίτινεσ κινοφνται κατά ωφςιν, τότε λζγου-
ςαι ορκϊσ τα κατθγοριματα του ταυτοφ και του ετζρου κατορ-
κοφςιν ϊςτε να γίνθ ςυνετόσ ο ζχων αυτάσ. Αν δε και ορκι
C. | ανατροωι και παίδευςισ επζλκθ βοθκόσ είσ τινα, οφτοσ απο-
ωυγϊν τθν μεγίςτθν νόςον γίνεται ακζραιοσ και υγιισ εντελϊσ.
Εάν όμωσ αμελιςθ, πορευκείσ τθν οδόν τθσ ηωισ με χωλόν τον
πόδα, επιςτρζωει εισ τον Άδθν χωρίσ ουδζν να κατορκϊςθ
και να κερδιςθ. Τοφτο δε ςυμβαίνει φςτερον κατά τινα χρόνον.
Τϊρα όμωσ πρζπει να εξετάςωμεν ακριβζςτζρον τα προτακζντα
(ηθτιματα) και προ πάντων περί τθσ γενζςεωσ των ςωμά-
των κακ' ζκαςτον μζλοσ αυτϊν, και περί τθσ ψυχισ, διά ποίασ
αιτίασ και προνοίασ των κεϊν εγεννικθςαν, προςζχοντεσ εισ το
Δ. | πικανϊτατον· οφτω και κατά ταφτα προχωροφντεσ πρζπει
να εξετάςωμεν (111).



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ ΛΣΤ'.
&Τθν κεωαλιν πλάττουςι ςωαιροειδι, ίνα κατοικι εν αυτι θ
λογικι ψυχι, και κζτουςιν επί τθσ κορυωισ του ςϊμα-
τοσ, όπερ είναι το όχθμα αυτισ. Εισ το ζμπροςκεν μζ-
ροσ, εισ το πρόςωπον προςζδεςαν τα όργανα των αιςκι-
ςεων και μάλιςτα τα ωωςωόρα όμματα, άτινα εμπεριζ-
χουςι πυρ μθ καίον, αλλά ωωτεινόν. Εκ τθσ ςυναντι-
ςεωσ αυτοφ και του εξωτερικοφ ωωτόσ γεννάται θ αί-
ςκθςισ τθσ οράςεωσ, δι' θσ κεωροφμεν τθν τάξιν του
παντόσ και τον αρικμόν, και οφτω κανονίηομεν τασ εςω-
τερικάσ κινιςεισ τθσ διανοίασ και τθσ βουλιςεωσ θμϊν.
Ρροσ τον αυτόν ςκοπόν χρθςιμεφει και θ ακοι.&



Οι Κεοί λοιπόν απομιμθκζντεσ το ςχιμα του παντόσ, το
οποίον είναι ςτρογγφλον, ςυνζδεςαν τουσ κείουσ κφκλουσ, οίτινεσ
είναι δφο, εισ ζν ςωαιροειδζσ ςϊμα, τοφτο όπερ τϊρα καλοφμεν κε-
ωαλιν και είναι το κειότατον πάντων των εν θμίν πραγμάτων
και εξουςιάηει πάντα. Εισ αυτό παρζδοςαν οι κεοί προσ υπθρε-
ςίαν και όλον το ςϊμα, ςυνενϊςαντεσ τοφτο, διότι κατενόθ-
ςαν ότι ζμελλε να μετζχθ όλων των κινιςεων, αίτινεσ κα γίνων-
ται. Μνα λοιπόν θ κεωαλι κυλιομζνθ επί τθσ γθσ, ιτισ ζχει
Ε. | φψθ και βάκθ παντόσ είδουσ, μθ δυςκολεφθται εκείνα μεν
να υπερβαίνθ, εκ τοφτων δε να εξζρχθται, ζδοςαν εισ αυτιν το
ςϊμα ωσ όχθμα και προσ ευκολίαν. Διά τοφτο ακριβϊσ το ςϊμα
ζλαβε μικοσ και εγζννθςε τζςςαρα άκρα μζλθ δυνάμενα να εκ-
τείνωνται και να κάμπτωνται, τα οποία επρομικευςεν ο Κεόσ (112)
και διά τοφτων ςυλλαμβάνον και ςτθριηόμενον ζγινεν ικανόν
45. | να πορεφθται διά παντόσ τόπου, ωζρον επάνωκεν θμϊν τθν
κατοικίαν του κειοτάτου και ιερωτάτου. Σκζλθ λοιπόν και χείρεσ
τοιουτοτρόπωσ και διά τασ αιτίασ ταφτασ προςετζκθςαν εισ πάν-
τασ. Επειδι δε οι κεοί ενόμιηον, ότι το ζμπροςκεν μζροσ είναι
περιςςότερον άξιον τιμισ και εξουςίασ παρά το όπιςκεν, κατά
τθν διεφκυνςιν ταφτθν μασ ζδοςαν τον ςυνθκζςτερον τρόπον του
βαδίηειν. Ζπρεπε δε ο άνκρωποσ να ζχθ το ζμπροςκεν του ςϊμα-
τοσ ανόμοιον με το όπιςκεν. Διά τοφτο πρϊτον μεν πζριξ του δο-
χείου τθσ κεωαλισ, αωοφ ζκεςαν εισ τοφτο το μζροσ το πρόςω-
πον, ςυνζδεςαν μετ' αυτοφ όργανα κατάλλθλα προσ πάςαν πρό-
Β. | νοιαν τθσ ψυχισ, και διζταξαν τοφτο, το οποίον είναι ωφςει
ζμπροςκεν, να είναι μζτοχον τθσ κυβερνιςεωσ.

Και εκ των οργάνων τοφτων πρϊτα ζπλαςαν τα ωζροντα το
ωωσ, τα όμματα, και τα ςυνζδεςαν (εισ το πρόςωπον) κατά τον
εξισ τρόπον: Πςον μζροσ του πυρόσ δεν ζχει τθν ιδιότθτα να
καίθ, αλλά να μασ δίδθ το ιμερον ωωσ, το ανικον εισ τθν θμζ-
ραν, εμθχανεφκθςαν να το κάμωςιν εν ςϊμα. Τω όντι το εντόσ
θμϊν κακαρόν πυρ, το οποίον είναι αδελωόν εκείνου, το ζκαμον
να ρζθ διά μζςου των ομμάτων λείον και πυκνόν, αωοφ ςυνζ-
C. | ςωίγξαν όλον το όμμα, αλλά περιςςότερον το μζςον αυτοφ,
οφτωσ ϊςτε να εμποδίηθ το λοιπόν μζροσ του πυρόσ, όςον ιτο
πυκνότερον, και να αωίνθ να διζρχθται το λεπτόν μόνον κακα-
ρόν. Πταν λοιπόν υπάρχθ ωωσ τθσ θμζρασ πζριξ του ρεφματοσ
τοφτου τθσ όψεωσ, τότε πίπτει όμοιον εισ όμοιον (113) και ςυνενοφ-
μενα ςτερεϊσ αποτελοφςιν ζν μόνον ςϊμα ομοίασ ωφςεωσ κατά
τθν διεφκυνςιν των ομμάτων εκεί, όπου το προςτικζμενον ζςωκεν
ςυγκροφεται προσ εκείνο, όπερ ζρχεται εισ ςυνάντθςίν του ζξωκεν.
Πκεν διά τθν ομοιότθτα ταφτθν όλον τοφτο γινόμενον ομοιοπα-
κζσ οιονδιποτε πράγμα ικελζ ποτε εγγίςει αυτό, ι εγγιχκι
Δ. | τοφτο υπ' άλλου, και διαδίδον τασ κινιςεισ αυτϊν κακ' όλον το
ςϊμα μζχρι τθσ ψυχισ παράγει τθν αίςκθςιν εκείνθν, διά τθσ
οποίασ ακριβϊσ λζγομεν ότι βλζπομεν (114). Αλλ' όταν το ςυγγενζσ
πυρ απζρχθται, ότε γίνεται νυξ, το άλλο μζνει αποκεκομμζνον,
διότι εξερχόμενον προσ εκείνο, όπερ είναι ανόμοιον, μεταβάλλεται
αυτό τοφτο και ςβφνεται, μθ ον πλζον (ςυμωυζσ) τθσ αυτισ ωφςεωσ
με τον πλθςίον αζρα, διότι οφτοσ δεν ζχει πυρ. Ραφει λοιπόν να
βλζπθ και προςζτι προκαλεί τον φπνον. Διότι εκείνο το μζςον
τθσ ςωτθρίασ, όπερ οι κεοί επενόθςαν χάριν τθσ όψεωσ, τα βλζ-
Ε. | ωαρα, όταν ςυγκλείωνται κατακλείουςιν εντόσ τθν δφναμιν
του πυρόσ, αφτθ δε διαλφει και εξομαλφνει τασ εςωτερικάσ κινι-
ςεισ και, όταν αφται εξομαλυνκϊςιν, επζρχεται θςυχία. Και όταν
μεν θ θςυχία είναι πολλι, τότε μασ ζρχεται φπνοσ με μικρά
όνειρα· αλλ' εάν απομείνωςι κινιςεισ τινζσ ολίγον μεγάλαι, οποίαι
46. | είναι αφται και οποίοι είναι οι τόποι εισ τουσ οποίουσ απζ-
μειναν, τοιαφτα και τοςαφτα ωαντάςματα παράγουςι κατ' αωο-
μοίωςιν των εντόσ και των ζξωκεν, και ταφτα ζπειτα, όταν εγερ-
κϊμεν, μασ επανζρχονται εισ τθν μνιμθν.

Ωσ προσ δε τασ εικόνασ, αι οποίαι παράγονται εισ τα κά-
τοπτρα και εισ όλα τα πράγματα, τα οποία είναι ςτιλπνά και
λεία, δεν είναι δφςκολον να τασ εννοιςωμεν. Διότι εκ τθσ προσ
άλλθλα ςυνενϊςεωσ και των δφο πυρϊν, του εςωτερικοφ και του
εξωτερικοφ, εκ των οποίων πάλιν γίνεται εκάςτοτε επί τθσ λείασ
Β. | επιωανείασ ζν μόνον, όπερ κατά πολλοφσ τρόπουσ ανακλάται,
όλα τα τοιαφτα εξ ανάγκθσ εμωανίηονται, κακ όςον ςυνενοφνται
εισ ζν ςτερεϊσ επί τθσ λείασ και λαμπράσ επιωανείασ το πυρ, το
οποίον είναι πζριξ του προςϊπου, και εκείνο το οποίον εξζρχεται
εκ τθσ όψεωσ. Εκείνο δε το οποίον είναι δεξιά ωαίνεται αριςτερά,
διότι θ επαωι ςυμβαίνει εισ μζρθ αντίκετα τθσ όψεωσ με μζρθ
αντίκετα (του λείου κατόπτρου), εναντίον του ςυνικουσ τρόπου τθσ
οπτικισ επαωισ. Απεναντίασ τα δεξιά ωαίνονται δεξιά και τα αρι-
ςτερά ωαίνονται αριςτερά (του κοίλου κατόπτρου), όταν το ωωσ ςυν-
C. | δυαηόμενον με εκείνο, με το οποίον ςυνδυάηεται, μεταβάλλει
τθν κζςιν του. Τοφτο δε ςυμβαίνει, όταν θ λειότθσ των κατόπτρων,
υψουμζνθ από τθν μίαν και από τθν άλλθν πλευράν, απωκιςθ
το δεξιόν μζροσ τθσ όψεωσ εισ το αριςτερόν και αντιςτρόωωσ.
Εάν δε το κάτοπτρον ςτραωι οφτωσ ϊςτε θ καμπφλθ να διατί-
κεται κατά το μικοσ του προςϊπου, τοφτο κάμνει τα πάντα να
ωαίνωνται ανεςτραμμζνα, απωκοφν το κάτω μζροσ εισ το άνω
του προςϊπου και το άνω εισ το κάτω.

Ταφτα λοιπόν πάντα είναι από τα ςΥνεργά αίτια (ςυναίτια),
τα οποία μεταχειρίηεται ο Κεόσ ωσ υπθρζτασ, ίνα πραγματο-
Δ. | ποιιςθ κατά το δυνατόν τθν ιδζαν του αρίςτου. Και πιςτεφε-
ται μεν υπό των πλείςτων, ότι ταφτα είναι ουχί ςυναίτια αλλά
αίτια πάντων των πραγμάτων, ότι ταφτα ψφχουςι και κερ-
μαίνουςι, ςυςτζλλουςι και διαςτζλλουςι, και παράγουςιν όςα
είναι τοιαφτα, ενϊ δεν είναι ικανά να ζχωςι λόγον οφτε νουν
προσ ουδζν πράγμα. Διότι εκ των όντων, εκείνο εισ το οποίον
μόνον ανικει να ζχθ τον νουν, πρζπει να είπωμεν ότι είναι θ
ψυχι· αφτθ δε είναι αόρατοσ, ενϊ το πυρ και το φδωρ και ο
αιρ και θ γθ είναι πάντα ςϊματα ορατά. Ο δε εραςτισ του
νου και τθσ επιςτιμθσ ανάγκθ να επιδιϊκθ τασ πρϊτασ αιτίασ
Ε. | τασ αναωερομζνασ εισ τθν νοοφςαν ωφςιν, όςαι δε γεννϊν-
ται από άλλασ, αίτινεσ κινοφνται και εξ ανάγκθσ κινοφςιν άλλα,
πρζπει να κεωρι ταφτασ δευτζρασ. Λοιπόν και θμείσ πρζπει
κατά ταφτα να εξετάηωμεν και τα δφο είδθ των αιτίων, αλλά
χωριςτά εκείνα τα οποία μετά νου είναι δθμιουργά πραγμάτων
καλϊν και αγακϊν, και εκείνα όςα εςτερθμζνα ωρονιςεωσ ποιοφ-
ςιν εκάςτοτε ό,τι τφχθ άνευ τάξεωσ.

Αρκοφςι λοιπόν ταφτα ωσ προσ τα ςυναίτια του να λάβωςι
τα όμματα τθν δφναμιν εκείνθν, τθν οποίαν ζχουςιν. Αλλά ποίον
είναι το μζγιςτον ζργον αυτϊν προσ ωωζλειαν, διά το οποίον ο
47. | Κεόσ μασ εδϊρθςεν αυτοφσ, πρζπει να είπωμεν τϊρα. Θ
όψισ τω όντι κατ' εμζ μασ είναι αιτία μεγίςτθσ ωωελείασ, διότι
εκ των λόγων, όςοι τϊρα λζγονται περί του παντόσ, ουδείσ ικελΖ
ποτε λεχκι υπό των μθ ιδόντων μιτε άςτρα μιτε ιλιον μιτε
ουρανόν, αλλά νυν θ θμζρα και θ νυξ, τασ οποίασ είδομεν, και
οι μινεσ και αι περίοδοι των ενιαυτϊν παριγαγον τον αρικμόν
και μασ ζδοςαν τθν ζννοιαν του χρόνου και τθν ζρευναν περί
Β. | τθσ ωφςεωσ του παντόσ. Εκ τοφτων επορίςκθμεν τθν αρχιν
τθσ ωιλοςοωίασ, τθσ οποίασ ουδζν μεγαλφτερον αγακόν οφτε ιλ-
κεν οφτε κα ζλκθ ποτζ εισ το κνθτόν γζνοσ ωσ δϊρον των Κεϊν.
Λζγω λοιπόν ότι τοφτο είναι το μζγιςτον αγακόν των οωκαλμϊν.
Τα δε άλλα όςα είναι μικρότερα, προσ τι να τα υμνϊμεν; διά
ταφτα μόνοσ ο μθ ων ωιλόςοωοσ τυωλωκείσ, όταν οδφρθται, μα-
ταίωσ κρθνεί. Αλλά τοφτο ασ λζγωμεν θμείσ, ότι διά τθν αι-
τίαν ταφτθν ο Κεόσ ανεφρε και μασ εδϊρθςε τθν όψιν, ίνα βλζ-
ποντεσ τασ περιόδουσ του Νου εν τω ουρανϊ μεταχειριηϊμεκα εισ
τασ περιωοράσ τθσ εν θμίν διανοιςεωσ, αίτινεσ είναι ςυγγενείσ
C. | με εκείνασ, καίτοι αφται μεν είναι τεταραγμζναι, εκείναι δε
αδιατάρακτοι· και ίνα οφτω λαμβάνοντεσ μακιματα και μετζχον-
τεσ τθσ ορκότθτοσ των κατά ωφςιν ςυλλογιςμϊν, μιμοφμενοι τασ
περιωοράσ των Κεϊν, αίτινεσ είναι όλωσ ςτακεραί, κζςωμεν εισ
τάξιν τασ εν θμίν πεπλανθμζνασ κινιςεισ.

Ωσ προσ τθν ωωνιν δε και τθν ακοιν ιςχφει πάλιν ο αυτόσ
λόγοσ, ότι δθλ. μασ εδωρικθςαν παρά των Κεϊν προσ τον αυτόν
ςκοπόν διά τασ αυτάσ αιτίασ. Διότι και ο λόγοσ ετάχκθ προσ
τον αυτόν ςκοπόν και εισ τοφτον ςυνειςωζρει μεγίςτθν μερίδα.
Και πάλιν ό,τι υπάρχει χριςιμον προσ ακοιν εισ τον μουςικόν
ιχον μασ εδόκθ ζνεκα τθσ αρμονίασ. Θ δε αρμονία, επειδι ζχει
κινιςεισ ομοίασ με τασ περιόδουσ τθσ ψυχισ, αίτινεσ είναι εντόσ
θμϊν, εδόκθ υπό των μουςϊν εισ τον μετά ωρονιςεωσ μεταχει-
ριηόμενον ταφτασ· ουχί προσ θδονιν άλογον, κακϊσ τϊρα νομί-
ηεται ότι είναι χριςιμοσ, αλλά ωσ ςφμμαχοσ, ίνα ωζρθ εισ τάξιν
και ςυμωωνίαν προσ εαυτιν τθν περιόδον τθσ ψυχισ, ιτισ ζγι-
νεν εντόσ θμϊν άνευ αρμονίασ. Και ο ρυκμόσ ομοίωσ μασ εδόκθ
υπό των αυτϊν προσ τον αυτόν ςκοπόν ωσ επίκουροσ διά τθν
Ε. | άνευ μζτρου και άνευ χάριτοσ διάκεςιν, ιτισ είναι εισ τουσ
πλείςτουσ θμϊν.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ ΛΗ'.
&Εδείξαμεν τα δθμιουργιματα του νου, αλλά μετά του νου
ςυνεργάηεται και θ ανάγκθ, το ςτοιχείον όπερ δζχεται
τθν δθμιουργίαν. Ανάγκθ λοιπόν να επαναλάβωμεν τα
πράγματα απ' αρχισ, ίνα δϊςωμεν πλθρεςτζραν εξιγθ-
ςιν αυτϊν.&



Πςα είπομεν ζωσ εδϊ, πλθν ολίγων, ζχουςι δείξει ό,τι εδθ-
μιουργικθ υπό του νου. Τϊρα πρζπει να προςκζςωμεν εισ τον
λόγον και τα υπό τθσ ανάγκθσ γινόμενα. Διότι θ γζνεςισ τοφτου
48. | του κόςμου υπιρξε μικτι, εκ ςυνδυαςμοφ ανάγκθσ και νου.
Επειδι δε ο νουσ εδζςποηε τθσ ανάγκθσ, πείκων αυτιν να ωζ-
ρωςιν εισ το βζλτιςτον τα πλείςτα των γινομζνων, κατά ταφτα
διά τθσ ανάγκθσ νικωμζνθσ υπό ζμωρονοσ πεικοφσ, οφτω κατ' αρ-
χάσ ζλαβε ςφςταςιν τοφτο το ςφμπαν. Εάν τισ λοιπόν, όπωσ ζγινε
το ςφμπαν, οφτω και πράγματι κζλθ να ομιλιςθ, πρζπει να ανα-
μίξθ (εισ τον λόγον) και το είδοσ τθσ μεταβαλλομζνθσ αιτίασ, και
να τθν ακολουκι όπου κατά τθν ωφςιν τθσ ωζρει. Ρρζπει λοιπόν
Β. | να επανζλκωμεν οπίςω και λαβόντεσ αφκισ άλλθν αρχιν
αυτϊν τοφτων, αρμόηουςαν εισ αυτά, κακϊσ επράξαμεν τότε περί
αυτϊν, οφτω τϊρα περί τοφτων πρζπει να αρχίςωμεν απ' αρχισ.
Και πρζπει τθν ωφςιν του πυρόσ και του φδατοσ και του αζροσ
και τθσ γθσ, οποία ιτο προ τθσ γενζςεωσ του ουρανοφ, να εξετά-
ςωμεν αυτιν κακ' εαυτιν και τα πρότερα πάκθ αυτισ. Διότι μζ-
χρι του νυν ουδείσ ακόμθ εξζκεςε τθν γζνεςιν αυτϊν, αλλ' ωσ
εάν εγνωρίηομεν τι είναι το πυρ και ζκαςτον αυτϊν, λζγομεν ότι
είναι αρχαί, υποκζτοντεσ αυτά ωσ ςτοιχεία (115) (του αλωαβιτου) του
παντόσ, ενϊ δεν ζπρεπεν οφτε με τασ ςυλλαβάσ λογικϊσ να παρο-
μοιάηωνται ταφτα υπό ανκρϊπου και ολίγθν ζχοντοσ ωρόνθςιν.
Τϊρα λοιπόν ό,τι θμείσ διανοοφμεκα ζχει ωσ εξισ: Ρερί τθσ αρ-
χισ πάντων των πραγμάτων, ι περί των αρχϊν, ι όπωσ κζλει
τισ να εκωραςκι περί τοφτων, τϊρα δεν κα είπωμεν ουχί δι' άλ-
λθν αιτίαν παρά διότι είναι δφςκολον κατά τον παρόντα τρόπον
του εκκζτειν τα πράγματα να δθλϊςω τθν γνϊμθν μου. Μθ νο-
μίηετε λοιπόν μιτε υμείσ ότι πρζπει εγϊ να είπω αυτιν, (διότι)
οφτε εγϊ αυτόσ κα ιμθν ικανόσ να πείςω τον εαυτόν μου ότι
ορκϊσ κα επεχείρουν, αν ανελάμβανον τοιοφτον ζργον. Αλλά
Δ. | διατθρϊν ό,τι κατ' αρχάσ είπον, δθλ. αποβλζπων εισ τθν δφ-
ναμιν των πικανϊν ςυλλογιςμϊν, κα προςπακιςω να είπω πρά-
γματα ουχί ολιγϊτερον αλλά περιςςότερον άλλων πικανά, ωσ
πρότερον είπον απ' αρχισ περί εκάςτου και περί όλων ομοφ των
πραγμάτων. Και τϊρα πάλιν εισ τθν αρχιν του λόγου τοφτου τον
Κεόν επικαλοφμενοσ ςωτιρα, όπωσ μασ οδθγιςθ ςϊουσ εκ διθγι-
Ε. | ςεωσ παραδόξου και αςυνικουσ εισ δοξαςίασ πικανάσ, ασ αρ-
χίςωμεν εκ νζου να λζγωμεν.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ ΛΘ'.
&Εισ τασ αρχάσ ασ διεκρίναμεν πρότερον, ιτοι 1) το παρά-
δειγμα, το ον (ιδζαν) και 2) το μίμθμα, τα αιςκθτά αντι-
κείμενα, προςκετζον 3) τθν δεξαμενιν και τθν τροωόν
παντόσ όπερ γίνεται. Το ςτοιχείον τοφτο δεν είναι πυρ,
αιρ, φδωρ, γθ, διότι ταφτα μεταβάλλονται απαφςτωσ
και μεταβαίνουςιν εκ μιασ εισ άλλθν κατάςταςιν. Αι με-
ταβολαί όμωσ αφται ςυμβαίνουςιν αναγκαίωσ είσ τι, όπερ
μζνει ταυτόν εαυτϊ, και όπερ μθ ον ωριςμζνον ςϊμα
δφναται να γίνθ πάντα και να δεχκι πάςασ τασ ποιό-
τθτασ, είναι άωκαρτον και αόρατον, καταλθπτόν διά ει-
καςίασ και αναλογίασ, αιϊνιοσ Χϊροσ, παρζχων τόπον
εισ παν ό,τι γίνεται.&



Θ νζα λοιπόν αρχι περί του παντόσ ασ λάβθ διαιρζςεισ πε-
ριςςοτζρασ τθσ πρϊτθσ. Δθλαδι τότε μεν διεκρίναμεν δφο είδθ,
τϊρα δε πρζπει να δθλϊςωμεν και τρίτον άλλο είδοσ. Διότι τα
δφο ιςαν επαρκι, προσ όςα είπομεν πρότερον, ζν μεν υπετζκθ
49. | ωσ παράδειγμα, νοθτόν και αιωνίωσ υπάρχον κατά τον αυτόν
τρόπον, δεφτερον δε ωσ μίμθμα του παραδείγματοσ, ζχον γζννθςιν
και ον ορατόν. Τρίτον δε τότε δεν διεκρίναμεν, επειδι ενομίςαμεν
ότι τα δφο ιςαν αρκετά. Αλλά τϊρα ωαίνεται ότι ο λόγοσ μασ
αναγκάηει και τρίτον είδοσ, δφςκολον και ςκοτεινόν, να επιχειρι-
ςωμεν να διαςαωιςωμεν διά λόγων. Ροίαν λοιπόν ωφςιν, ποίαν
δφναμιν πρζπει να υπολάβωμεν ότι ζχει αυτό; Τοιαφτθν ακριβϊσ,
ότι δθλ. είναι το υποδεχόμενον παν ό,τι γεννάται, ωσ μία τρο-
ωόσ. Είπομεν οφτω τθν αλικειαν αλλά πρζπει να είπωμεν ςαωζ-
Β. | ςτερα περί αυτοφ· τοφτο όμωσ είναι δφςκολον, και δι' άλλουσ
λόγουσ και διότι χάριν αυτοφ είναι αναγκαίον να προβάλωμεν
απορίασ περί του πυρόσ και των άλλων τριϊν ειδϊν. Διότι είναι
δφςκολον να είπωμεν περί εκάςτου αυτϊν, ποίον πραγματικϊσ
πρζπει να λζγωμεν φδωρ μάλλον παρά πυρ, και ποίον οτιδι-
ποτε άλλο, είτε όλα ομοφ (λαμβάνοντεσ) είτε και ζν ζκαςτον,
οφτωσ ϊςτε να λζγωμεν αξιόπιςτα και αςωαλι. Ρϊσ λοιπόν κα
λζγωμεν ευλόγωσ το πράγμα αυτό κακ' εαυτό, και τίνι τρόπω,
και τι, όταν ευριςκϊμεκα εισ απορίαν; Και πρϊτον εκείνο το
C. | οποίον ωνομάςαμεν φδωρ, όταν πθγνφθται, ωσ ωαίνεται
βλζπομεν ότι γίνεται λίκοι και γθ, ζπειτα δε όταν διαλφθται
και διαςτζλλθται, αυτό τοφτο γίνεται αιρ και άνεμοσ. Και
ο αιρ, όταν και, γίνεται πυρ· τανάπαλιν δε το πυρ, όταν πυ-
κνωκι και ςβεςκι, μεταβαίνει πάλιν εισ μορωιν αζροσ. Και πά-
λιν ο αιρ, όταν ςυςταλι και πυκνωκι, γίνεται νζωοσ και ομίχλθ·
και εκ τοφτων, όταν επί μάλλον ςυμπυκνωκϊςι, ρζει φδωρ· εξ
φδατοσ δε πάλιν γίνονται γθ και λίκοι. Και τοιουτοτρόπωσ ταφτα
αποτελοφςι κφκλον μεταδίδοντα εισ άλλθλα τθν γζννθςιν, ωσ εί-
Δ. | δομεν. Αλλ' οφτωσ, επειδι ταφτα ουδζποτε ωαίνονται ζκαςτον
τα αυτά, ποιον εξ αυτϊν είναι εκείνο, όπερ εάν τισ διιςχυριςκι
ότι είναι μονίμωσ τοφτο και ουχί άλλο, δεν κα καταιςχφνθ εαυ-
τόν; Δεν είναι (κανζν)· διό πολφ αςωαλζςτερον περί τοιοφτων
πραγμάτων είναι να ομιλϊμεν, όταν κζτωμεν ωσ βάςιν τοφτο:
ότι εκείνο το οποίον βλζπομεν, ότι πάντοτε γίνεται άλλο, π. χ.
το πυρ, να μθ λζγωμεν τοφτο πυρ, αλλ' εκείνο όπερ ςτακερϊσ
είναι τοιοφτον(116) μιτε να λζγωμεν φδωρ τοφτο εδϊ, αλλ' εκείνο
Ε. | όπερ πάντοτε είναι τοιοφτον, μιτε άλλο ουδζν ποτε ωσ να
είχε ςτακερότθτά τινα, από εκείνα, όςα δθλοφμεν μεταχειριηόμενοι
τθν λζξιν τοφτο και εκείνο και νομίηομεν ότι λζγομζν τι (ορκόν).
Διότι ταφτα μθ μζνοντα πάντοτε αποωεφγουςι τον προςδιοριςμόν
του τοφτου και εκείνου και του κατά τοφτον τον τρόπον και οιονδι-
ποτε άλλον, όςτισ δεικνφει ότι ταφτα είναι μόνιμα. Ταφτα λοιπόν
δεν πρζπει να λζγωνται οφτω κακζν, αλλ' εκείνο όπερ είναι πάν-
τοτε τοιοφτον και μεταβαίνει ςτακερϊσ (εξ ενόσ εισ άλλο, μζνον)
όμοιον, είτε περί εκάςτου είτε περί πάντων των πραγμάτων πρζ-
πει να λζγωμεν οφτω, και επομζνωσ πυρ εκείνο όπερ είναι πάντοτε
τοιοφτον, και ομοίωσ παν άλλο πράγμα όπερ ζχει γζννθςιν. Και
οφτωσ εκείνο, εισ το οποίον ζκαςτον εκ των πραγμάτων τοφτων,
όταν γεννάται, εμωανίηεται, και πάλιν εκείκεν αωανίηεται, εκείνο
50. | μόνον δυνάμεκα να ονομάηωμεν μεταχειριηόμενοι τασ λζξεισ
&τοφτο& και &εκείνο&, το δε άλλο, οποιονδιποτε είναι, ι κερμόν ι
λευκόν, ι οτιδιποτε εκ των εναντίων, και παν ό,τι γεννάται εκ
τοφτων, κανζν από ταφτα δεν πρζπει να καλιται οφτωσ.

Αλλά περί τοφτων πρζπει να προςπακιςωμεν να είπωμεν
πάλιν ςαωζςτερα. Εάν δθλαδι πλάςασ τισ εκ χρυςοφ πάντα
τα είδθ των ςχθμάτων δεν ζπαυε να μεταπλάττθ αυτά οφτωσ,
ϊςτε κακζν να μεταςχθματίηθται εισ όλα τα άλλα, ότε ζτεροσ
ικελε δείξει ζν αυτϊν και ερωτιςει τι είναι, πολφ αςωαλζςτερον
Β. | ωσ προσ τθν αλικειαν κα ιτο να είπθ ότι είναι χρυςόσ,
και το τρίγωνον λ. χ., και όςα άλλα ςχιματα γίνονται εισ αυ-
τόν (τον χρυςόν), δεν πρζπει να λζγθ ταφτα ότι είναι, διότι μετα-
βάλλονται, άμα (ο τεχνίτθσ) τα ςχθματίςθ, αλλά να αρκιται αν
μόλισ δφνανται μετά τινοσ αςωαλείασ να δζχωνται το &τοιοφτον&.
Ο αυτόσ δε λόγοσ δφναται να λεχκι και περί τθσ ωφςεωσ, ιτισ
δζχεται εν εαυτι πάντα τα ςϊματα· πρζπει πάντοτε να τθν ονο-
μάηωμεν με το αυτό όνομα, διότι δεν εξζρχεται ποτζ εκ τθσ ιδιότθ-
C. | τοσ αυτισ. Διότι δζχεται πάντοτε τα πάντα, και ουδζποτε κατ'
ουδζνα τρόπον ουδεμίαν ζλαβζ ποτε μορωιν ομοίαν με τθν των
πραγμάτων, τα οποία ειςζρχονται εισ αυτιν. Διότι αφτθ πρόκει-
ται εισ παν πράγμα εν τθ ωφςει ωσ εκμαγείον, το οποίον κινεί-
ται και λαμβάνει ςχιμα υπ' εκείνων τα οποία ειςζρχονται εισ
αυτό, και διά ταφτα ωαίνεται άλλοτε μεν κατά τοφτον, άλλοτε
δε κατ' άλλον τρόπον. Τα δε εξερχόμενα και ειςερχόμενα (117) εί-
ναι μιμιματα πάντοτε των όντων (των ιδεϊν), τυπωκζντα επ'
αυτϊν κατά τρόπον όςτισ δυςκόλωσ δφναται να εκωραςκι και
είναι άξιοσ καυμαςμοφ, και τον οποίον μετά ταφτα κα εξετά-
ςωμεν.

Κατά το παρόν λοιπόν πρζπει να διανοθκϊμεν τρία γζνθ, τ. ζ.
εκείνο το οποίον γεννάται, εκείνο εν τω οποίω γεννάται, και
Δ. | εκείνο κατά μίμθςιν του οποίου γεννάται το γεννϊμενον.
Και ακριβϊσ το μεν δεχόμενον (τθν γζννθςιν) πρζπει να παρο-
μοιϊςωμεν με τθν μθτζρα, εκείνο εξ ου (ζρχεται θ γζννθςισ) με
τον πατζρα, και το μεταξφ αυτϊν με τον υιόν. Και πρζπει να
εννοιςωμεν ότι, επειδι το εκτφπωμα μζλλει να είναι κατά τθν
όψιν ποικίλον, ζχον πάςασ τασ ποικιλίασ, κατ' ουδζνα άλλον
τρόπον εκείνο, εισ το οποίον γίνεται θ εκτφπωςισ, δφναται να είναι
καλϊσ παρεςκευαςμζνον, πλθν εάν είναι άμορωον, εςτερθμζ-
νον όλασ εκείνασ τασ μορωάσ, τασ οποίασ μζλλει να δεχκι οκεν-
Ε. | διποτε. Διότι, αν είναι όμοιον με κανζν εκ των πραγμάτων
τα οποία δζχεται ζχοντα εναντίαν ι και όλωσ διάωορον ωφςιν,
οπότε ταφτα ικελον ζλκει, κα τα εδζχετο κακϊσ και κακϊσ κα τα
παρίςτανε, διότι κα παρουςίαηε τθν ιδικιν του όψιν. Διά τοφτο
και είναι αναγκαίον να είναι ζξω (άνευ) οιαςδιποτε μορωισ το
μζλλον να δεχκι πάςασ εισ εαυτό, όπωσ διά τασ ευϊδεισ αλοι-
ωάσ πρϊτον μθχανεφονται με τζχνθν να υπάρχθ τοφτο, τ. ζ.
κάμνουν άοςμα τα υγρά, τα οποία κα δεχκϊςι τασ οςμάσ·
ομοίωσ και όςοι επιχειροφςι να αποτυπϊςωςι ςχιματα εισ μα-
λακάσ φλασ, δεν αωίνουςι να υπάρχθ ωανερόν κανζν ςχιμα εισ
αυτάσ, και πρότερον εξομαλφνοντεσ τασ κάμνουςιν όςον το δυ-
51. | νατόν λειοτζρασ. Οφτω λοιπόν και εκείνο, όπερ μζλλει να
δεχκι πολλάκισ εισ όλον τον εαυτόν του τα ομοιϊματα πάντων
των όντων, τα οποία είναι αιϊνια, πρζπει ωφςει να είναι άνευ
όλων τοφτων των μορωϊν. Διά τοφτο τθν μθτζρα ταφτθν και
υποδοχιν (δοχείον) παντόσ, όπερ γεννάται ορατόν και αιςκθτόν,
ασ μθ λζγωμεν μιτε γθν, μιτε αζρα, μιτε πυρ, μιτε φδωρ,
μιτε άλλο τι όπερ γεννάται εκ τοφτων, ι εκ του οποίου γεννϊν-
ται ταφτα. Αλλά δεν κα απατθκϊμεν ονομάηοντεσ αυτιν είδοσ
Β. | τι (ιδζαν) αόρατον και άμορωον, ικανόν να δεχκι πάντα (παν-
δεχζσ), μετζχον του νου κατά τρόπον ανεξιγθτον, και όπερ δφςκο-
λον είναι να ςυλλθωκι. Κακόςον δε εκ των ιδθ ρθκζντων είναι
δυνατόν να ωκάςωμεν να εννοιςωμεν τθν ωφςιν αυτοφ, δφναταί
τισ να είπθ ορκότατα τα εξισ: τ. ζ. πυρ ωαίνεται εκάςτοτε το πυ-
ρωκζν μζροσ αυτοφ, φδωρ δε το υγρανκζν μζροσ, γθ δε και αιρ,
κακόςον δζχεται εικόνασ τοφτων (118). Αλλά περί τοφτων ανάγκθ
να εξετάςωμεν προςδιορίηοντεσ περιςςότερον τα τοιαφτα. Άρα
C. | γε υπάρχει, πυρ, το οποίον είναι πυρ αυτό αω' εαυτοφ; και
όλα τα άλλα, τα οποία πάντοτε ονομάηομεν οφτωσ, υπάρχουςιν
αυτά κακ εαυτά ζκαςτον; Ι τα πράγματα, τα οποία και βλζπο-
μεν και όςα άλλα διά του ςϊματοσ αιςκανόμεκα, μόνα αυτά
κατζχουςι τθν τοιαφτθν αλικειαν, άλλα δε δεν υπάρχουςιν
εκτόσ αυτϊν ουδαμοφ και κατ' ουδζνα τρόπον, και ματαίωσ εκά-
ςτοτε λζγομεν ότι υπάρχει νοθτι μορωι (ιδζα) εκάςτου πράγματοσ,
ενϊ αφτθ ουδζν άλλο είναι ειμι (κενόσ) λόγοσ; Δεν είναι βζβαια
ορκόν αωίνοντεσ το παρόν ηιτθμα άνευ εξετάςεωσ και κρίςεωσ
να διιςχυριςκϊμεν λζγοντεσ ότι οφτωσ ζχει, και οφτε εισ λό-
Δ. | γον μακρόν να παρεμβάλωμεν πάρεργον άλλον μακρόν.
Αλλ' εάν με ολίγασ λζξεισ ικελε ωανι μζγα όριον προςδιωρι-
ςμζνον, τοφτο κα ιτο το ςπουδαιότερον πάντων. Λδοφ λοιπόν θ
γνϊμθ τθν οποίαν εγϊ προβάλλω.

Εάν ο νουσ και θ αλθκισ γνϊμθ (δόξα) είναι δφο διάωορα
πράγματα, τα είδθ ταφτα, τα οποία υω' θμϊν δεν είναι αιςκθτά,
αλλά μόνον νοθτά, υπάρχουςι και απολφτωσ κακ' εαυτά. Εάν
όμωσ, κακϊσ εισ μερικοφσ ωαίνεται, θ αλθκισ δόξα ουδόλωσ
διαωζρει του νου, τότε πρζπει να παραδεχκωμεν ωσ βεβαιότατα
πάντων πάντα όςα αιςκανόμεκα διά του ςϊματοσ (119). Ρρζπει λοι-
Ε. | πόν να είπωμεν, ότι ταφτα είναι δφο διάωορα πράγματα,
διότι εγεννικθςαν χωριςτά και είναι προσ άλλθλα ανόμοια.
Διότι το μεν (ο νουσ) διά τθσ διδαςκαλίασ, το δε άλλο διά τθσ
πίςτεωσ γεννάται εισ θμάσ· το μεν ςυνοδεφεται πάντοτε υπό του
αλθκοφσ ςυλλογιςμοφ, το δε είναι χωρίσ λόγον· και το μεν είναι
αμετακίνθτον υπό τθσ πεικοφσ, το δε δφναται να μεταπείκθται (120).
Και τθσ μεν δόξθσ, πρζπει να το είπωμεν, μετζχουςι πάντεσ
οι άνκρωποι, του δε νου μόνοι οι Κεοί και ολίγον μζροσ του αν-
κρωπίνου γζνουσ (121). Επειδι λοιπόν ταφτα οφτωσ ζχουςι, πρζπει
52. | να ομολογιςωμεν — ότι ζν είναι το είδοσ, το οποίον είναι
πάντοτε κατά τον αυτόν τρόπον, αγζννθτον και άωκαρτον, όπερ
οφτε εισ εαυτό δζχεται άλλο τι ζξωκεν, οφτε αυτό μεταβαίνει
εισ άλλο(122), αόρατον και με καμμίαν αίςκθςιν αιςκθτόν, εκείνο
ακριβϊσ το οποίον ζλαχεν εισ τθν νόθςιν να κεωρι — ότι το
αυτό ζχον όνομα και όμοιον με τοφτο είναι ζν δεφτερον, αιςκθ-
τόν, γεννθμζνον, όπερ διαρκϊσ ταράττεται, γεννάται είσ τινα
τόπον, και πάλιν εκείκεν καταςτρζωεται, δφναται δε να ςυλλαμ-
βάνθται υπό τθσ δόξθσ διά τθσ αιςκιςεωσ — και ότι πάλιν
τρίτον είδοσ, το του χϊρου, όςτισ υπάρχει πάντοτε, δεν επιδζχε-
Β. | ται ωκοράν, και παρζχει τόπον (ζδραν) εισ όλα όςα γεννϊν-
ται, αυτόσ δε δεν υπόκειται εισ τασ αιςκιςεισ, αλλ' είναι αντιλθ-
πτόσ υπό τινοσ ςυλλογιςμοφ ακεμίτου και μόλισ είναι αντικείμε-
νον (123) πίςτεωσ (ουχί γνϊςεωσ)· και προσ αυτόν βλζποντεσ ονειρο-
πολοφμεν (124) και λζγομεν ότι παν ό,τι υπάρχει αναγκαίωσ είναι ζν
τινι τόπω και κατζχει χϊρον τινα και εκείνο, το οποίον δεν είναι
ποφ οφτε εισ τθν γθν οφτε εισ τον ουρανόν, δεν είναι τίποτε. Πλα
δε ταφτα και άλλα ςυγγενι με αυτά και ωσ προσ τθν ωφςιν ακόμθ
C. | εκείνθν, θ οποία δεν κοιμάται (125) και υπάρχει αλθκϊσ, ζνεκα
τθσ ονειρϊξεωσ ταφτθσ, δεν είμεκα ικανοί, όταν εγερκϊμεν, να τα
διακρίνωμεν και να λζγωμεν το αλθκζσ, ότι δθλαδι θ εικϊν
(επειδι δεν είναι ιδικόν τθσ οφτε αυτό τοφτο διά το οποίον εγεν-
νικθ και αυτι αφτθ είναι πάντοτε ωάνταςμα άλλου τινόσ (126) πρζ-
πει διά ταφτα να γεννάται εντόσ άλλου, λαμβάνουςα κατά τινα
τρόπον φπαρξιν, ι άλλωσ αυτι να μθ είναι εντελϊσ τίποτε· αλλ'
εισ το πραγματικϊσ υπάρχον (τθν ιδζαν) ο αλθκισ και ακριβισ
λόγοσ είναι βοθκόσ (προσ απόδειξιν) ότι εω' όςον πράγμα τι εί-
ναι ζν τι και άλλο τι είναι άλλο, οφτε το ζν οφτε το άλλο κα
θδφνατο να ενωκι με το άλλο οφτωσ ϊςτε το αυτό ςυνάμα να
γίνθ ζν και δφο.



ΤΕΛΟΣ Ρ΢ΩΤΟΥ ΤΟΜΟΥ



Θ Σειρά των Αρχαίων Ελλινων Συγγραωζων, των Εκδόςεων Φζξθ, υπιρξεν ζνασ
ςτακμόσ ςτα ελλθνικά χρονικά. Για πρϊτθ ωορά προςωερόταν ςυςτθματικά ςτο
ελλθνικό αναγνωςτικό κοινό, θ αρχαία ελλθνικι ςκζψθ (Λςτορία, ωιλοςοωία,
ποίθςθ, δράμα, δικανικόσ και πολιτικόσ λόγοσ) ςε δθμιουργικζσ μεταωορζσ
τθσ, από τουσ άριςτουσ μεταωραςτζσ του τόπου, ςτθν πιο ςφγχρονθ μορωι που
πιρε εξελιςςόμενο το γλωςςικό τθσ όργανο. Ο Πμθροσ, οι Τραγικοί κι ο
Αριςτοωάνθσ, ο Θρόδοτοσ, ο Κουκυδίδθσ, ο Ρλάτων, ο Ξενοωϊν, ο Αριςτοτζλθσ,
ο Κεόκριτοσ, ο Κεόωραςτοσ, ο Επίκτθτοσ, ο Ρλοφταρχοσ, ο Λουκιανόσ κλπ.
προςωζρονται και ςιμερα, ςτισ κλαςικζσ πια μεταωράςεισ των Ρολυλά,
΢αγκαβι, Μωραϊτίδθ, Κονδυλάκθ, Ροριϊτθ, Γρυπάρθ, Τανάγρα, Ρολζμθ,
Καμπάνθ,
Καηαντηάκθ, Βάρναλθ, Αυγζρθ, Βουτιερίδθ, Ηερβοφ, Φιλαδελωζωσ,
Τςοκόπουλου,
Σιγοφρου, Κ. Χρθςτομάνου κλπ, ςε μια ςφγχρονθ ςειρά εκδόςεων βιβλίου
τςζπθσ, πράγμα που επίςθσ γίνεται για πρϊτθ ωορά, ςυςτθματικά, ςτθν
Ελλάδα.

&Τίμαιοσ& Αποτελεί ςφςτθμα μεταωυςικισ ωιλοςοωίασ περί γενζςεωσ του
κόςμου
και περί ωφςεωσ του ανκρϊπου, που παρουςιάηει πολλι ςυγγζνεια με τισ
κεωρίεσ των Ρυκαγορείων. Ο Τίμαιοσ αναπτφςςει βακφτατεσ ιδζεσ γιά τον
χαρακτιρα του κόςμου και ο Σωκράτθσ διευκρινίηει, ςυντελϊντασ ςτθν
ενάργεια και τθν παραςτικότθτα του πλατωνικοφ φωουσ. Θ μετάωραςθ ζγινε από
τον Ρ. Γρατςιάτο.



Θ «ΒΛΒΛΛΟΚΘΚΘ ΦΕΞΘ Α΢ΧΑΛΩΝ ΕΛΛΘΝΩΝ ΣΥΓΓ΢ΑΦΕΩΝ» ΑΝΑΤΥΡΩΚΘΚΕ ΑΡΟ
ΤΟ
Χ΢ΘΜΑΤΛΣΤΘ΢ΛΟ ΤΟΥ ΒΛΒΛΛΟΥ.
!!ΑΚΘΝΑΛ, ΡΑΝΕΡΛΣΤΘΜΛΟΥ 36
!!ΚΕΣΣΑΛΟΝΛΚΘ, ΤΣΛΜΛΣΚΘ 61



ΤΛΜΘ ΤΟΜΟΥ Δ΢ΑΧΜΑΛ 10

***

1) Το λοιπόν μζροσ του Κεω. I είναι ελευκζρα ςυγκεωαλαίωςισ των βιβλίων
II - V τθσ Ρολιτείασ περί τάξεωσ των ωυλάκων, περί αγωγισ, γυναικϊν κλπ.

2) Ρρβλ. Ρολιτείασ II ς. 369 ε - 374 ε.

3) Ρολιτ. ς. 374 Δ.

4) Ρολιτ. V ς. 460α.

5) Φυλάκων. Ρολιτ. III b. 415 C.—Δ. IV, 429 GΔ, V, 460 Δ

6) Διότι αυτά κα είναι οι μζλλοντεσ ωφλακεσ τθσ πόλεωσ (πολιτείασ).

7) Θ πράξισ είναι θ απόδειξισ και τρόπον τινά θ ςυμπλιρωςισ τθσ κεωρίασ.
Οφτω και ο Κεόσ εχάρθ διά το ζργον του, ότε είδεν αυτό να κινιται (όρα
ςελ. 37. C). «Ωσ δε ο πατιρ είδεν ότι αυτό εκινικθ, εχάρθ και θκζλθςε να
το κάμθ περιςςότερον όμοιον, με το παράδειγμα». Αςκιςεισ ι άκλοι του
ςϊματοσ είναι δρόμοσ, πάλθ κ.λ.

8) Ο Κριτίασ, μακθτισ του Σωκράτουσ, ιτο γενναίασ ωφςεωσ, μετείχε δε και
ωιλοςοωικϊν ςυνδιαλζξεων και εκαλείτο αμακισ (ιδιϊτθσ) μεταξφ ωιλοςόωων,
ωιλόςοωοσ δε μεταξφ ιδιωτϊν· υπιρξε δε και είσ των 30 τυράννων εν
Ακιναισ». (Σχολ.).

9) Ο Ερμοκράτθσ ςτρατθγόσ Συρακοφςιοσ, ςυντελζςασ εισ τθν ιτταν των
Ακθναίων ςτρατθγϊν Δθμοςκζνουσ και Νικίου. Θςχολείτο και εισ τθν πολιτικιν
και εισ τθν ωιλοςοωίαν (Σχ.).

10) Εν τθ «Ρολιτεία» ο Ρλάτων (III ς. 392) διακρίνει τθν ποίθςιν εισ
μίμθςιν και διιγθςιν, και επί τζλουσ καταδικάηει αυτιν όλθν εισ μίμθςιν.
Ενταφκα τθν κεωρεί ωσ μίμθςιν χριςιμον.

11) Να ωανταςκιτε τθν ιδανικιν πολιτείαν, περιπεπλεγμζνθν εισ πόλεμον
ωανταςτικόν.

12) Των Ακθνϊν.

13) Τα μικρά Ρανακιναια.

14) Ι όπερ καίτοι δεν διεκοινϊκθ, αλλ' ο Κριτίασ το διθγείτο ωσ κ.λ.

15) Τα Απατοφρια ιςαν εορτι εν Ακιναισ, ιτισ προσ τιμιν του Διονφςου
ετελείτο κατά τον μινα Ρυανεψιϊνα (Οκτϊβριον) και διιρκει θμζρασ τρεισ,
των οποίων θ πρϊτθ ελζγετο Ανάρρυςισ, διότι πολλαί κυςίαι εγίνοντο κατ'
αυτιν. Θ δευτζρα ελζγετο Δορπία, διότι κατ' αυτιν εγίνοντο ευωχίαι και
δείπνα πολλά. Θ τρίτθ εκαλείτο Κουρεϊτισ, διότι τότε οι κοφροι, ιτοι οι
παίδεσ και τα κοράςια θλικίασ 3 ι 4 ετϊν, κατεγράωοντο εισ τα βιβλία των
ωρατριϊν. Αι ωυλαί ιςαν κατ' αρχάσ τζςςαρεσ, από δε Κλειςκζνουσ δζκα και
μετά ταφτα δϊδεκα. Εκάςτθ δε των ωυλϊν διθρζκθ εισ τρία μζρθ και το τρίτον
εκλικθ πατρία και ωρατρία, οι δε ανικοντεσ εισ τθν αυτιν ωυλιν και
ωρατρίαν ωσ ςυγγενείσ μεταξφ των ελζγοντο ωράτορεσ. Εισ τουσ ωράτορασ
τοφτουσ εγίνετο θ εγγραωι των παίδων (Ρροκλ. 27 F).

16) Διότι ζγραψε ποιιματα διδακτικά και γνωμικά. Ιτο λοιπόν ποιθτισ
θκικόσ.

17) Ο Ρλοφταρχοσ (περί Μςιδ. και Οςίρ., λζγει: «Το εν Σάει ζδοσ τθσ
Ακθνάσ, τθν οποίαν και Μςιν νομίηουςιν, είχε τοιαφτθν επιγραωιν· «Εγϊ ειμι
παν το γεγονόσ και ον και εςόμενον και τον εμόν πζπλον ουδείσ πω κνθτόσ
απεκάλυψεν». Ο Ρρόκλοσ όμωσ αναωζρει (30 Δ. Ε.) ότι το επίγραμμα είχεν
οφτω: «Τα όντα και τα εςόμενα και τα γεγονότα εγϊ ειμι· τον εμόν χιτϊνα
ουδείσ απεκάλυψεν. Ον εγϊ καρπόν ζτεκον, ιλιοσ εγζνετο». Το πρϊτον μζροσ
τθσ επιγραωισ χαρακτθρίηει το Αιγυπτιακόν πνεφμα, όπερ είναι πρόβλθμα εισ
εαυτό, και όπερ πανταχοφ επί του εδάωουσ και υπό το ζδαωοσ κζτει
προβλιματα (πυραμίδασ, ςωίγγασ κ.λ.) προσ λφςιν. Αλλ' ο τεχκείσ καρπόσ, ο
ιλιοσ, το ςαωζσ, είναι το αποτζλεςμα και θ λφςισ του προβλιματοσ. Το ωωσ,
θ ςαωινεια αφτθ είναι το πνεφμα, ο υιόσ τθσ Νθίκ τθσ υπό τον πζπλον
κρυπτομζνθσ κεότθτοσ. Ο Απόλλων των Ελλινων είναι θ λφςισ του προβλιματοσ
τθσ αλθκείασ, όπερ ζκθκεν θ Νθίκ. Το εν Δελωοίσ παράγγελμα αυτοφ ιτο
«Άνκρωπε, γνϊκι ςαυτόν (τθν ωφςιν και ουςίαν ςου). Θ λφςισ είναι: Το ωωσ
το τθσ γνϊςεωσ. Θ ςχζςισ αφτθ των δφο πνευμάτων, του Ελλθνικοφ και του
Αιγυπτιακοφ ι εν γζνει του Αςιατικοφ, καυμαςίωσ παριςτάνεται εν τω μφκω
του Οιδίποδοσ και τθσ ςωιγγόσ. Θ ςωιγξ — το μζγα Αιγυπτιακόν ςφμβολον —
εμωανιςκείςα εισ τασ Κιβασ, ζκθκε το πρόβλθμα: «Τι είναι το ον, όπερ τθν
πρωίαν βαίνει επί τεςςάρων ποδϊν, τθν μεςθμερίαν επί δφο και τθν εςπζραν
επί τριϊν». Ο Οιδίπουσ ζλυςεν αυτό είπϊν ότι είναι ο &άνκρωποσ& και
κατεκριμνιςε τθν ςωίγγα. Π,τι εηιτει και δεν θδφνατο να εφρθ θ Ανατολι,
τοφτο εφρεν θ Ελλάσ, ότι δθλ. θ ουςία τθσ Φφςεωσ είναι ο νουσ, όςτισ
υπάρχει ωσ νουσ μόνον εν τθ ςυνειδιςει του ανκρϊπου. Αλλ' θ ςυνείδθςισ, θ
γνϊςισ είναι κατ' αρχάσ ατελισ, και ο ςοωόσ βαςιλεφσ εμπλζκεται εισ τθν
τραγικιν αντίκεςιν τθσ γνϊςεωσ και τθσ αγνοίασ, μθ ζχων ςυνείδθςιν του
χαρακτιροσ των ιδίων αυτοφ πράξεων. Αλλά το Ελλθνικόν πνεφμα βακμθδόν
εκτιςατο πλιρθ ςυνείδθςιν εαυτοφ. Ο Αιγφπτιοσ ιερεφσ είπεν ότι οι Ζλλθνεσ
είναι πάντοτε παίδεσ. Θμείσ, λζγει ο Ζγελοσ εν τθ ωιλοςοωία τθσ Λςτορίασ,
εξ θσ παραλαμβάνομεν τασ κρίςεισ ταφτασ, δυνάμεκα τουναντίον να είπωμεν,
ότι οι Αιγφπτιοι είναι οι εφρωςτοι παίδεσ, οίτινεσ ηθτοφςι μόνον ςαωι
αντίλθψιν εαυτϊν εν ιδεϊδει μορωι, ίνα γίνωςι νεανίαι (οίοι εγζνοντο οι
Ζλλθνεσ).

18) Ο Φορωνεφσ ζηθ προ του κατακλυςμοφ του Δευκαλίωνοσ, ιτο υιόσ του
Λνάχου και εβαςίλευςε του Άργουσ. Λζγεται πρϊτοσ, διότι υπιρξεν ο πρϊτοσ
των ανκρϊπων. (Ο Μναχοσ ιτο ποταμόσ, κατ' άλλουσ, διότι αυτόσ πρϊτοσ
κνθτόσ εβαςίλευςε, και κατ' άλλουσ, διότι πρϊτοσ ίδρυςε το Άργοσ. Θ Νιόβθ
ιτο κυγάτθρ του Φορωνζωσ, ιτισ εγζννθςεν εκ του Διόσ υιόν Άργον, εξ ου
ωνομάςκθ και θ πόλισ. Αφτθ δεν πρζπει να ςυγχζθται με τθν Νιόβθν, κυγατζρα
του Ταντάλου.

19) Του Δευκαλίωνοσ. Λζγουςιν ότι ςυνζβθςαν τρεισ κατακλυςμοί, πρϊτοσ
επί Ωγφγου, βαςιλζωσ τθσ Αττικισ, δεφτεροσ επί Δευκαλίωνοσ, και τρίτοσ επί
Δαρδάνου.

20) Ο Ρλοφταρχοσ (Ρερί Μς. και Οςίρ.) λζγει ότι ο Σόλων διικουςε
Σόγχιτοσ Σαΐτου. Αλλ' ο Ρρόκλοσ (ςελ. 31 Δ) λζγει ότι ο Σόλων εν Σάει
εγνϊριςεν ιερζα ονομοηόμενον Ραωενεΐτ, εν Θλίου πόλει τον Οχοιάπι, εν
Σεβεννφτω δε Εκιμων, ωσ λζγουςιν αι ιςτορίαι των Αιγυπτίων· και ίςωσ ο
Ρατενεΐτ είναι ο Σαΐτθσ ιερεφσ ο ειπϊν εισ αυτόν τθν επομζνθν διιγθςιν.

21) Θ διατάραξισ, εξ θσ γεννάται θ εκπφρωςισ. Εν τω Ρολιτικϊ λζγει ο
Ρλάτων, ότι αι καταςτροωαί αφται ςυμβαίνουςιν, ότε ο κόςμοσ κατά τινασ
χρονικάσ περιόδουσ εγκαταλειωκείσ υπό του κεοφ κινείται αω' εαυτοφ
αντικζτωσ. Αλλά και τοφτο λζγεται ωσ μφκοσ, ουχί ωσ γεγονόσ βζβαιον και
λογικϊσ γνωςτόν. Πμοια και εν τθ αρχι του 3ου βιβλίου των Νόμων.

22) Ρανταχοφ επί τθσ γθσ πάντοτε υπιρξαν άνκρωποι και πράξεισ
ανκρϊπιναι. Και εν τοισ ωοβερωτάτοισ κατακλυςμοίσ δεν καταςτρζωονται όλοι,
αλλ' οι επιηϊντεσ είναι ολίγοι αμακείσ και αδιάωοροι, και διά τοφτο θ
μνιμθ των ςυμβάντων αωανίηεται. Εν Αιγφπτω όμωσ μεγάλοι κατακλυςμοί δεν
γίνονται, και θ μνιμθ των ςπουδαίων γεγονότων, όπου αν ςυμβϊςι,
διατθρείται κρθςκευτικϊσ εισ τασ ιεράσ Γραωάσ. Βλζπε Κεαίτ. 175 Α.

23) Ο Ρρόκλοσ (ς. 44 Δ) λζγει ότι κατά τον μφκον ο Ιωαιςτοσ ερϊν τθσ
Ακθνάσ αωικε το ςπζρμα εισ γθν και εκείκεν εβλάςτθςε το γζνοσ των
Ακθναίων. Οι κεοί οφτοι είναι παράςταςισ δφο ςτοιχείων, τθσ γθσ και του
πυρόσ.

24) Θ ζκωραςισ δεν ωαίνεται λογικι. Ρϊσ ιτο δυνατόν να γραωι τότε, ότε
ιδρφκθ θ πόλισ, ο αρικμ. 8000; Ρϊσ δε προ 9000 ετϊν ιδρφκθςαν άμα και
εμεγαλοφργθςαν αι Ακιναι;

25) Λςτορικϊσ θ Αίγυπτοσ ανικει εισ τθν Αςίαν. Ρολλοί των αρχαίων
εκεϊρουν ότι και γεωγραωικϊσ θ Αίγυπτοσ ιτο μζροσ τθσ Αςίασ.

26) Τα ςυμβάντα ταφτα είναι αυτά τα κατά των Ρερςϊν κατορκϊματα των
Ακθναίων.

27) Ο Ρρόκλοσ λζγει (ςελ 59) ότι «ο Κριτίασ ενόμιηεν ότι εισ τοιαφτα
αντικείμενα, ωσ είναι εκείνο όπερ ϊριςεν ο Σωκράτθσ, να ίδθ τθν Ρολιτείαν
δρϊςαν, το ςπουδαιότερον είναι να εφρθ τισ διιγθςιν, διά τθσ οποίασ κα
δυνθκι να εκτελζςθ το πρόςταγμα κακϊσ πρζπει». Και τοφτο ζπραξεν ο
Κριτίασ, λαβϊν τον πόλεμον Ακθναίων και Ατλαντίνων, ωσ δυνάμενον να
παραςτιςθ τον τρόπον, κακ' ον παράγεται θ αρίςτθ πολιτεία.

28) Ο Σωκράτθσ επραγματεφκθ περί πολιτείασ κεωρθτικϊσ. Ο Κριτίασ κα
περιγράψθ αυτιν δρϊςαν. Ο Τίμαιοσ κα εκκζςθ τασ αρχάσ αυτισ. Ρερί
Ερμοκράτουσ δεν γίνεται λόγοσ.

29) Τθν διιγθςιν των ιερζων, τθν οποίαν ζωερεν ο Σόλων εξ Αιγφπτου.

30) Ο Ρλάτων άρχεται από τθσ διακρίςεωσ του ωαινομζνου και τθσ ουςίασ.
Αω' ενόσ είναι το ςφνολον των αιςκθτϊν όντων, τα οποία γεννϊνται,
&διαιροφνται& και μεταβάλλονται, αω' ζτερου ο νόμοσ και θ ουςία εκάςτου,
ιτισ είναι νοθτι, &αδιαίρετοσ& και αμετάβλθτοσ. Και πρϊτον κεωρεί τα υλικά
πράγματα κατά τον απλοφςτατον διοριςμόν αυτϊν, τθν κίνθςιν, τθσ οποίασ
διοριςμοί είναι ο χϊροσ και ο χρόνοσ. Βεβαίωσ επζκεινα τθσ κινιςεωσ
ςυλλαμβάνουν τι, όπερ όμωσ διαωεφγει τθν νόθςιν και τθν ωανταςίαν, και
όπερ καλοφμεν πρϊτθν φλθν, ιτισ δφναται να δεχκι πάςασ τασ μορωάσ και να
γίνθ φδωρ, γθ και ει τι άλλο, αλλ' ουδζν εκ τοφτων είναι και μζνει θ αυτι
προσ εαυτιν εν τθ αδιοριςτία αυτισ. Ο Ρλάτων ταυτίηει αυτιν με τον χϊρον,
όςτισ όμωσ είναι μόνον είσ των διοριςμϊν αυτισ.

Ουρανία Μθχανικι.

Θ φλθ κινουμζνθ τείνει προσ τι κζντρον και κατά τον Ρλάτωνα θ ενζργεια τθσ
βαρφτθτοσ αςκείται κατά τον νόμον των ομοίων, πάντα δε τα ςϊματα τείνουςι
να ενωκϊςι προσ τα ομογενι. Ζκαςτον αυτϊν είναι βαρφ μόνον, όταν είναι
εκτόσ τθσ κζςεϊσ του. Και, επειδι το ςφμπαν είναι ςωαιρικόν, δεν δφναται
να κεωρθκι μζροσ τι ωσ το άνω μάλλον ι το κάτω. — Θ φλθ κείται εν χϊρω,
ιτοι τα μζρθ αυτισ είναι εκτόσ αλλιλων, αλλ' επειδι ταφτα είναι ολότθτεσ
κινοφμεναι κατά τον νόμον των ομοίων, παρά τον χωριςμόν (τθν άπωςιν)
υπάρχει θ ζνωςισ (θ ζλξισ) τθσ φλθσ. Πταν δε πολλά τοιαφτα ςϊματα
απωκοφμενα και ελκόμενα αποτελϊςιν ζν ςφςτθμα, τότε υπάρχει κοινόν κζντρον
και μερικά κζντρα. Ζκαςτον ςϊμα ζχει εν τω ςυςτιματι τθν ωριςμζνθν κζςιν
του προσ αποωυγιν ςυγχφςεωσ· πάντα δε κινοφνται εισ κεκλειςμζνασ καμπφλασ
περί το κακολικόν κζντρον, ίνα τθριςωςι τθν αναωοράν των προσ αυτό, και
ςυνάμα κινοφνται περί εαυτά, ίνα ζχωςιν αναωοράν προσ εαυτά ωσ ανεξάρτθτα.
Τασ κινιςεισ ταφτασ, τασ αναωοράσ των, τα μεγζκθ και τασ διαρκείασ αυτϊν ο
Ρλάτων παριςτάνει διά τθσ δθμιουργίασ τθσ ψυχισ του κόςμου. Ο κόςμοσ ζχει
καυμαςίαν τάξιν, ζχει γενικοφσ νόμουσ, &κακολικάσ αρχάσ& και το ςφνολον
τοφτων είναι ο λόγοσ, θ ψυχι του κόςμου.

Ο Κεόσ εκ τθσ αδιαιρζτου ουςίασ και εκ τθσ διαιρετισ εποίθςε τρίτθν, τθν
ψυχιν, ιτισ μετζχει τθσ ωφςεωσ του ταυτοφ και του ετζρου και εν μζςω των
μεταβολϊν αυτισ μζνει θ αυτι προσ εαυτιν. Ζπειτα το μίγμα εχϊριςεν εισ όςα
ζπρεπε μζρθ κατά γεωμετρικάσ και αρμονικάσ αναλογίασ, και εδθμιοφργθςε
πάντασ τουσ αςτζρασ. Ο νουσ, θ φλθ και θ ψυχι παριςτϊςι τασ τρεισ
παγκοςμίασ αρχάσ του ταυτοφ, του ετζρου και τθσ τρίτθσ ουςίασ. Εκ τθσ
ενϊςεωσ αυτϊν εμορωϊκθςαν δφο ςωαίραι ομόκεντροι, θ των απλανϊν
αςτζρων
και εντόσ αυτισ θ των πλανθτϊν. Επειδι θ ψυχι μετζχει τθσ ωφςεωσ του
ταυτοφ, διό απλανείσ και πλανιται κινοφνται τθν περί εαυτοφσ αναλλοίωτον
κίνθςιν, αλλ' οι επτά πλανιται τεκειμζνοι εν τθ εςωτερικι ςωαίρα (εν
εκλειπτικι) και υποκείμενοι εισ τθν ωφςιν του ετζρου εκτελοφςιν εισ
χρόνουσ διαωόρουσ περιςτροωάσ εναντίασ προσ τασ των απλανϊν. Μόνθ θ γθ
μζνει ακίνθτοσ εν τω μζςω του παντόσ και περί αυτιν ςτρζωονται οι αςτζρεσ.

31) Το γίγνεςκαι (θ γζνεςισ) είναι θ ενότθσ δφο εννοιϊν, του είναι και
του μθ είναι. Το γίγνεςκαι είναι θ κίνθςισ ι μετάβαςισ του ενόσ τοφτων εισ
το άλλο. Γζννθςισ, μεταβολι κ.λ. κ.λ. είναι μορωαί ι τρόποι γενζςεωσ. Το
γινόμενον τείνει εισ το είναι, αλλ' εω' όςον γίνεται δεν είναι όντωσ ον.
Πντωσ ον είναι ο κόςμοσ των ιδεϊν, των νοθτϊν, τα οποία νοοφνται και δεν
ορϊνται. Το πάντοτε γινόμενον και ουδζποτε ον είναι ο ορατόσ, ο αιςκθτόσ
κόςμοσ, τα ωαινόμενα. Π,τι λζγει ενταφκα ο Τίμαιοσ ςυμωωνεί προσ τα τθσ
Εξόδου (3, 14)· «Και είπεν ο Κεόσ προσ Μωυςιν, «Εγϊ ειμι ο ων, και ερείσ
τοισ υιοίσ Λςραιλ, «Ο ων με απζςταλκε προσ υμάσ». Ο ιερόσ Αυγουςτίνοσ
καυμάηει διά τθν ςυμωωνίαν ταυτθν και άγεται να παραδεχκι, ότι ο Ρλάτων
είχε γνϊςιν τθσ Αγ. Γραωισ!

32) Θ γζνεςισ και θ ωκορά αποτελοφςι ςυνεχι κίνθςιν εν τω αιςκθτϊ
κόςμω. Διό ο κάνατοσ είναι μεταμόρωωςισ τθσ φλθσ και γζννθςισ νζων μορωϊν,
και ςυμβιβάηεται με τθν αγακότθτα του Κεοφ, όςτισ θκζλθςε να είναι αγακόσ
ο κόςμοσ. Θ ωκορά του μζρουσ, λζγει ο Ρρόκλοσ (115 C.—Δ), είναι αγακόν,
εάν μζλλθ να ςϊηθται το όλον. Και είναι τοφτο αναγκαίον προσ ςυντιρθςιν
του κόςμου, διότι άλλωσ, διά να ςϊηωνται τα μζρθ, κα εδαπανάτο και κα
εξζλειπε το όλον.

33) Το δόγμα τοφτο — ότι είναι καλόν εκείνο, όπερ ζχει παράδειγμα
αναλλοίωτον και _ον_, ενϊ το ζχον παράδειγμα, όπερ μεταβάλλεται και γίνεται,
δεν είναι καλόν — ςυμωωνεί προσ τθν εν τω 10ω τθσ Ρολιτείασ βιβλίω κεωρίαν
περί ποιιςεωσ. Κατ' αυτιν θ τζχνθ ωσ μίμθςισ είναι απορριπτζα, διότι
μιμείται τα πράγματα και ουχί τασ ιδζασ, των οποίων (ιδεϊν) είναι
μιμιςεισ, ατελείσ εκδθλϊςεισ, τα πράγματα.

34) Θ παράςταςισ του Κεοφ πατρόσ και ποιθτοφ διά τθσ προθγθκείςθσ εν
Ελλάδι ωιλοςοωικισ κινιςεωσ απζβαλλε βακμθδόν τθν υλικότθτα, υπό τθν
οποίαν παρουςιάηεται εισ τον λαόν και εισ τθν ποίθςιν, ζωσ ου διά του
Ρλάτωνοσ ζγινε πνευματικι ζννοια ιτισ ζλαβε τθν πλιρθ διαμόρωωςιν αυτισ
υπό του Χριςτιανιςμοφ και των Νεοπλατωνικϊν. Ο Κεόσ είναι νουσ και
δθμιουργεί ωσ νουσ, ιτοι κζτει τουσ διοριςμοφσ αυτοφ, τασ ιδζασ, αίτινεσ
δεν είναι τι διάωορον αυτοφ, και αίτινεσ εμωανίηονται και
πραγματοποιοφνται εν τω ωαινομενικϊ τοφτω κόςμω. Το ωαινόμενον ζχει λόγον
και ουςίαν, ιτισ δεν είναι αιςκθτι, διότι δεν είναι τι ατομικόν, αλλ'
είναι όλωσ κακολικι και νοθτι. Τα κακόλου, τα νοθτά ταφτα είναι αι ιδζαι,
ιτοι νοιματα αντικειμενικά άμα και υποκειμενικά, κινοφντα και ηωογονοφντα
τα πράγματα και τα πνεφματα. Οφτωσ θ ιδζα του κόςμου αναγκαίωσ προχπάρχει
αυτοφ αναλλοίωτοσ και αιϊνιοσ εν τω απολφτω νω. Ο αιςκθτόσ κόςμοσ, απ'
εναντίασ, μεταβάλλεται διθνεκϊσ και ό,τι είναι τϊρα παρόν εν αυτϊ μετ'
ολίγον αωανίηεται και γίνεται παρελκόν. Και, αν ςυγκρίνωμεν τθν &ιδζαν&
του κόςμου και τον &Κεόν&, δυνάμεκα να είπωμεν, ότι, καίτοι είναι ζν και
το αυτό, λογικϊσ όμωσ ο νουσ, ο Κεόσ, είναι πρότεροσ του νοθτοφ, επομζνωσ
είναι και πρϊτθ αιτία των πραγμάτων. Επειδι δε θ ςχζςισ αφτθ ζχει
αναλογίαν με τθν ςχζςιν πατρόσ και υιοφ, ι τεχνίτου (δθμιουργοφ) και
ποιιματοσ, δφναται να λζγθται εικονικϊσ ότι ο Κεόσ γεννά ζνα υιόν
(μονογενι) και ότι κατά το πρότυπον τοφτο δθμιουργεί τον κόςμον (και τα
πάντα δι' αυτοφ εγζνοντο. Λωάν.). Ο Χριςτιανιςμόσ ζπειτα ςυμβιβάηων τθν
αντίκεςιν ταφτθν του κακολικοφ και του μερικοφ εδίδαξεν, ότι ο πατιρ
αποκαλφπτει και κεωρεί εαυτόν εν τω υιϊ, εν τθ ενϊςει δε ταφτθ προσ τον
υιόν ο Κεόσ γίνεται πνεφμα απόλυτον. Ο υιόσ οφτω δεν είναι απλοφν όργανον,
αλλ' αυτό το περιεχόμενον τθσ αποκαλφψεωσ. Υπό τουσ μφκουσ λοιπόν και τασ
αλλθγορίασ πρζπει να ανευρίςκθται ο κρυπτόμενοσ νουσ. Και, ίνα ςυλλάβωμεν
τον νουν τοφτον και εν γζνει ίνα κατανοιςωμεν τθν Φφςιν και τασ ςχζςεισ
αυτισ προσ το πνεφμα, πρζπει να απομακρφνωμεν πάςαν υλικιν και παχυλιν
παράςταςιν. Ρροσ τοφτο πρζπει να ζχωμεν προ οωκαλμϊν 1) ότι ο λεγόμενοσ
άπειροσ χϊροσ υπάρχει, ίνα χωρι, χωρεί δε τθν φλθν, επομζνωσ χϊροσ και φλθ
είναι αχϊριςτα· 2) θ φλθ, ιτισ προχποκζτει τον χϊρον και τον χρόνον και
τθν ενότθτα αυτϊν, τθν κίνθςιν, είναι και αυτι εν τθ ιδζα τθσ αιωνία και
απόλυτοσ, αιωνίωσ εμωανιηομζνθ και μορωουμζνθ υπό των άλλων ιδεϊν· 3) θ
δθμιουργία είναι αιωνία· θ ιδζα, ο λόγοσ διθνεκϊσ δθμιουργεί και ςυντθρεί
(πρόνοια), όπωσ θ ψυχι διθνεκϊσ πλάττει και ςυντθρεί το ςϊμα και τα μζλθ
αυτοφ.

35) Το δεφτερον μζροσ του διλιμματοσ τοφτου είναι αδφνατον, διότι
γεγεννθμζνα παραδείγματα δεν ιτο δυνατόν να υπάρχωςι προ τθσ δθμιουργίασ.
Εάν δε θ φλθ προχπιρχε τθσ δθμιουργίασ, τότε δεν εδθμιουργικθ και δεν κα
θδφνατό τισ να βλζπθ δεδθμιουργθμζνον παράδειγμα εν αυτι, ιτισ ιτο
αγζννθτοσ. Εάν πάλιν δεχκϊμεν πρϊτθν δθμιουργίαν φλθσ αμόρωου και
πλθμμελοφσ, αφτθ δεν δφναται να κεωρθκι ωσ πρότυπον τθσ δθμιουργίασ, διότι
το άμορωον και το πλθμμελζσ δεν δφναται να είναι πρότυπον τθσ μορωισ και
τθσ τάξεωσ, αίτινεσ είναι τα ουςιϊδθ χαρακτθριςτικά τθσ δθμιουργίασ κατά
τον Ρλάτωνα. Μςωσ ο Ρλάτων θκζλθςε να εξθγιςθ τθν δθμιουργίαν κατά πάςαν
δυνατιν αυτισ εκδιλωςιν, διό τθν αιωνιότθτα και το απόλυτον του
παραδείγματοσ παρζςτθςεν ωσ όρουσ τθσ δθμιουργίασ απολφτουσ και πάντοτε
αλθκείσ.

36) Μνα είπωμεν ότι τον κόςμον ζπλαςε κατά παράδειγμα γεννθτόν, δζον να
δεχκϊμεν ότι ο Κεόσ δεν είναι αγακόσ, αλλά τοφτο είναι βλαςωθμία.

37) Βεβαίωσ ο κόςμοσ είναι κάλλιςτοσ, διότι είναι ζργον και αποκάλυψισ
του λόγου, όςτισ είναι είσ και μόνοσ. Αλλ' θ ωράςισ ότι ο κόςμοσ είναι το
κάλλιςτον πάντων των δθμιουργθμάτων δεν ωαίνεται λογικι, διότι είσ μόνοσ
κόςμοσ εγεννικθ, και επομζνωσ λείπει πασ όροσ ςυγκρίςεωσ. Εκτόσ εάν
ςυγκρίνθται το όλον με τα μζρθ του, ιτοι με εαυτό, όπερ άτοπον.

38) Τοφτο είναι το ςυμπζραςμα του ςυλλογιςμοφ και εν ταυτϊ θ βεβαίωςισ
ότι ο κόςμοσ είναι εικϊν, ωαινόμενον και ουχί πραγματικότθσ. Ο
ωαινομενικόσ οφτοσ κόςμοσ είναι ουχί απόλυτοσ και ανεξάρτθτοσ, αλλά
ςχετικόσ και τεκειμζνοσ. Τίκεται δε ι δθμιουργείται υπό τθσ ιδζασ κατά τον
Ρλάτωνα, υπό του πνεφματοσ κατά τθν γλϊςςαν των νεωτζρων.

39) Και οφτω πρζπει να είναι ταφτα ςυμμετρικά και ανάλογα μεταξφ των,
ιτοι 1) δφο πράγματα, το ον και το γινόμενον (γεννθτόν), 2) δφο γνϊςεισ, θ
νόθςισ και θ δόξα. 3) δφο λόγοι, οι βζβαιοι και οι πικανοί (Ρρόκλ. 103 Δ).

40) Θ μελζτθ του όντοσ καταλιγει εισ τθν αλικειαν, ενϊ θ του γινομζνου
δεν υπερβαίνει τθν πίςτιν. Θ αλικεια είναι θ επιςτιμθ, θ πίςτισ είναι θ
δόξα, θ γνϊμθ. Ο Ρρόκλοσ (105 Α.) λζγει· «Ωσ θ αλικεια προσ το νοθτόν
παράδειγμα, οφτωσ θ πίςτισ προσ τθν γενετιν εικόνα». Και εν τθ πολιτεία
(βιβλίω 7) ο Ρλάτων διακρίνει τζςςαρασ βακμοφσ ι πακιματα ι μοίρασ τθσ
ψυχισ. Ρρϊτον είναι θ &νόθςισ&, ιτοι θ κατ' εξοχιν γνϊςισ, θ κυρίωσ
λεγομζνθ ωιλοςοωικι νόθςισ, δεφτερον είναι θ &διάνοια&, τουτζςτιν θ
διαςκεπτικι ι ςυλλογιςτικι νόθςισ, ιτισ περιλαμβάνει τα μακθματικά και εν
γζνει τασ ωυςικάσ επιςτιμασ, τρίτον είναι θ &πίςτισ&, ιτοι θ παράςταςισ, θ
παραςτατικι αλικεια, και τζταρτον είναι θ &εικαςία&, ιτοι θ διά των
αιςκιςεων, των εικόνων και των ωανταςιϊν γνϊςισ, θ πικανότθσ. Τα δφο πρϊτα
μζρθ ςυνιςτϊςι τθν επιςτιμθν, τα δε δφο τελευταία τθν δόξαν. Κατά ταφτα
και ο Ραφλοσ (I Κορινκ. XII 8, 9) λζγει· «Ω μεν διά του πνεφματοσ δίδοται
λόγοσ &ςοωίασ& (ωιλοςοωικι νόθςισ), άλλω δε λόγοσ &γνϊςεωσ& (θ γνϊςισ θ εν
γζνει, αι μερικαί επιςτιμαι) κατά το αυτό πνεφμα· ετζρω δε &πίςτισ& εν τω
αυτϊ πνεφματι, άλλω δε κ λ.»

41) Εν τθ Ρολιτεία (VI) λζγει ότι θ πρϊτθ αιτία είναι θ ιδζα, αυτό &το
αγακόν&, όπερ είναι ταυτόν με τον &νουν& (Φιλιβ. 22 C). Αν θ αγακότθσ νυν
γίνεται απλι ιδιότθσ του δθμιουργοφ, τοφτο προζρχεται εκ τθσ μυκικισ
μορωισ, θν ζλαβε το ζργον τθσ δθμιουργίασ. Θ αγακότθσ αφτθ δεν πρζπει να
νοιται υπό τθν ςτενιν θκικιν ςθμαςίαν, αλλ' υπό τθν κακολικιν ζννοιαν, ότι
τα πράγματα ζχουςιν φπαρξιν ιδίαν, και ευρίςκουςι τα μζςα να ςυντθρϊνται.
Εν τοφτω γενικϊσ αναγνωρίηεται θ κεία αγακότθσ, αντικζτωσ προσ τθν κείαν
δφναμιν, ενϊπιον τθσ οποίασ ουδζν πράγμα οςονδιποτε ιςχυρόν και ςτερεόν,
δφναται να υωίςταται.

42) Ο Ζγελοσ λζγει· «Το ότι ο Κεόσ δεν είναι ωκονερόσ αναμωιβόλωσ είναι
μεγάλθ, ωραία, αλθκισ, αλλά και αωελισ παράςταςισ. Ραρά τοισ αρχαίοισ,
τουναντίον, ευρίςκομεν ότι θ Νζμεςισ, θ δίκθ, θ ειμαρμζνθ είναι ο μόνοσ
προςδιοριςμόσ των κεϊν, οίτινεσ καταρρίπτουςι και ταπεινοφςι παν ό,τι
είναι μζγα και δεν ανζχονται να υπάρχθ ό,τι είναι ζξοχον και υψθλόν. Αλλά
θ μεγαλόνοια των υςτζρων ωιλοςόωων ανζτρεψε τθν διδαςκαλίαν ταφτθν. Διότι
εν τθ απλι ζννοια τθσ Νεμζςεωσ δεν εμπεριζχεται ακόμθ κανείσ θκικόσ
διοριςμόσ, διότι τιμωρία μόνθ υπάρχει θ ταπείνωςισ παντόσ, όπερ υπερβαίνει
τα όρια, αλλά τα όρια ταφτα δεν παρουςιάηονται ακόμθ ωσ θκικά, και θ
τιμωρία δεν είναι ακόμθ θ αναγνϊριςισ του θκικοφ αντικζτωσ προσ το
ανικικον. Οφτωσ θ κεωρία του Ρλάτωνοσ είναι πολφ υψθλοτζρα τθσ δοξαςίασ
των νεωτζρων, οίτινεσ λζγοντεσ ότι ο Κεόσ είναι Κεόσ άγνωςτοσ, όςτισ δεν
απεκαλφωκθ εισ θμάσ και περί του οποίου ουδζν δυνάμεκα να γινϊςκωμεν,
αποδίδουν ωκόνον εισ τον Κεόν. Τω όντι· διατί ο Κεόσ να μθ αποκαλφπτθται
εισ θμάσ, εάν ςπουδαίωσ ηθτϊμεν τθν γνϊςιν αυτοφ; Ζν ωωσ ουδζν αποβάλλει,
εάν άλλο αναωκι εξ αυτοφ, και διά τοφτο οι Ακθναίοι ετιμϊρουν τουσ
εμποδίηοντασ να γίνθται τοφτο. Εάν θ γνϊςισ του Κεοφ μασ απθγορεφετο, ίνα
γινϊςκωμεν μόνον το πεπεραςμζνον και ίνα μθ ωκάςωμεν εισ το απόλυτον, ο
Κεόσ κα ιτο ωκονερόσ Κεόσ ι κα εγίνετο κενι λζξισ. Τοιαφται κεωρίαι ουδζν
ζτερον ςθμαίνουςιν ειμι ότι κζλομεν να αμελϊμεν ό,τι είναι υψθλότερον και
κείον και να επιδιϊκωμεν τα ποταπά ςυμωζροντα και τασ προςωπικάσ γνϊμασ
θμϊν. Θ ταπεινότθσ αφτθ είναι αμάρτθμα, είναι το κατά του Αγίου Ρνεφματοσ
αμάρτθμα (Εγ. ιςτ. τθσ Φιλ. Α').

43) Τοφτο είναι επιχείρθμα ι λόγοσ πικανόσ. Οφτωσ ο Καλισ ζλεγε:
Ρρεςβφτατον των όντων είναι ο Κεόσ, διότι είναι αγζννθτον, κάλλιςτον δε ο
κόςμοσ, διότι είναι ποίθμα Κεοφ.

44) Κατά δφναμιν λζγει ο Ρλάτων, δθλϊν ότι ο Κεόσ ενεργεί ουχί
αυκαιρζτωσ, αλλά κατά νόμουσ, οίτινεσ είναι αφται αι ιδζαι, αι αποτελοφςαι
τθν ουςίαν των όντων.

45) Ο Τίμαιοσ λζγει &ωλαφρον&, όπερ είναι θ άτακτοσ φλθ, θν ο Κεόσ
μετεχειρίςκθ, οφτωσ ϊςτε να μθ μείνθ κανζν ωλαφρον, αχρείον, και τοφτο
ζγινε διά τθσ τάξεωσ. Θ φλθ ζχει ωφςιν ιδίαν προερχομζνθν εκ τθσ
&ανάγκθσ&, ιτισ δφναται να πειςκι, όχι να καταςτραωι.

46) Ο Ζγελοσ παρατθρεί ότι ταφτα είναι μυκικι ζκωραςισ προερχομζνθ εκ
τθσ ανάγκθσ, εισ θν ευρίςκεται ο Ρλάτων να αρχίςθ με άμεςόν τινα
διοριςμόν, όςτισ είναι όμωσ απαράδεκτοσ, όπωσ διατυποφται. Ρροςζτι
ωαίνεται ότι παριςτά τον Κεόν, ωσ δθμιουργόν μόνον, ιτοι κοςμιτορα τθσ
φλθσ, και ότι αφτθ, αιωνία οφςα και ανεξάρτθτοσ, ευρζκθ υπό του Κεοφ ωσ
χάοσ. Αλλά και τοφτο είναι μφκοσ. Ο Ρλάτων ομιλεί ενταφκα κατά τρόπον
δθμϊδθ, ίνα κάμθ ζναρξιν του λόγου του. Δεν πρζπει λοιπόν να δίδωμεν
προςοχιν εισ τασ εκωράςεισ ταφτασ, αλλ' εισ τασ αλθκείσ ωιλοςοωικάσ
κεωρίασ του.

47) Το ζξοχον αγακόν και το ζξοχον καλόν είναι τα χαρακτθριςτικά τθσ
μεγίςτθσ τελειότθτοσ.

48) Ρρόκειται περί του κόςμου, όςτισ κα δθμιουργθκι.

49) Ο νουσ κεωρείται ωσ μζροσ θ λειτουργία τθσ ψυχισ.

50) Το παράδειγμα είναι το νοθτόν ηϊον. Ρϊσ τοφτο είναι παράδειγμα του
αιςκθτοφ; Δεν είναι είδοσ (μζροσ), αλλά γζνοσ, εν ω περιζχονται πάντα τα
γζνθ. Εκ του ομοιϊματοσ, όπερ είναι ο αιςκθτόσ κόςμοσ, δυνάμεκα να
ςυμπεράνωμεν περί του προτφπου, όπερ πρζπει να είναι τοιοφτον, ϊςτε ο
αιςκθτόσ κόςμοσ και ζν ζκαςτον των εν αυτϊ να ευρίςκωςι τα παράδειγμα
αυτϊν.

51) Τα αυτόηωον ωσ ιδζα είναι ζν, διότι είναι παν, λοιπόν και ο ορατόσ
κόςμοσ κατ' ανάγκθν είναι είσ, διότι άλλωσ δεν κα ιτο τζλειον ομοίωμα του
νοθτοφ κόςμου του τα πάντα περιλαμβάνοντοσ.

52) Επειδι ο &κόςμοσ& γεννάται, άρα &κα& είναι. Εισ το ον όμωσ ανικει
μόνον το είναι (εςτί).

53) Ρρόκειται περί τθσ δθμιουργίασ του &κόςμου&, ιτοι τθσ τάξεωσ, διό θ
δθμιουργία γίνεται εκ ςτοιχειϊδουσ φλθσ, περί θσ κα γίνθ λόγοσ πάλιν εν
ςελ. 48 Ε, όπωσ και περί του κόςμου ωσ ενόσ ηϊου εν ς. 69 C.

54) Θ γεωμετρικι. Τρεισ κφριαι αναλογίαι υπάρχουςιν. 1) Θ αρικμθτικι,
ωσ 2:4 = 4:6, όπου ο μζςοσ υπερζχει τον ζνα άκρον και υπερζχεται υπό του
ετζρου κατά το αυτό ποςόν· 2) Θ γεωμετρικι, ωσ 2:4 = 4:8, όπου ο μζςοσ
είναι, τοςάκισ μείηων του ενόσ άκρου, οςάκισ είναι ελάςςων του ζτερου, και
3) Θ αρμονικι, ωσ 6:8 = 8:12, όπου ο μζςοσ είναι μείηων ενόσ άκρου κατά
κλάςμα (μζροσ) τοφτου, ίςον προσ το κλάςμα, κακ' ό ο μζςοσ υπερζχεται υπό
του άλλου άκρου. Οφτωσ ο 8 είναι ίςοσ προσ 6+6/3 = 8 και ίςοσ προσ 12 -
12/3 = 8· ϊςτε ο 8 υπερζχει τον 6 κατά το 1/3 αυτοφ και υπερζχεται υπό του
12 κατά το αυτό μζροσ, ιτοι κατά το 1/3 αυτοφ. Ο Ρλάτων ορίηων τασ
αναλογίασ ορμάται εκ του μζςου αναλόγου, διότι οφτοσ αποτελεί τον
&δεςμόν&. Θ αναωορά λοιπόν τθσ αρικμθτικισ αναλογίασ είναι θ τθσ ιςότθτοσ,
θ τθσ γεωμετρικισ είναι θ τθσ ταυτότθτοσ, και θ τθσ αρμονικισ θ τθσ
ομοιότθτοσ. Θ γεωμετρικι κυρίωσ λζγεται αναλογία, αι άλλαι δφο λζγονται
μεςότθτεσ.

55) Ρρόκειται περί τθσ γεωμετρικισ αναλογίασ, ιτισ είναι αναγκαία διά
τον ειρθμζνον τζλειον δεςμόν και ιτισ διά τοφτο καλείται γεωμετρικι, διότι
παριςτά αναωοράσ ςχθμάτων επιπζδων ι ςτερεϊν. Οι αρχαίοι διζκρινον
αρικμοφσ γραμμικοφσ ι πλευράσ, επιπζδουσ και ςτερεοφσ. Ο γραμμικόσ παριςτά
ό,τι είναι εν τθ γεωμετρία θ πλευρά· κυρίωσ όμωσ πλευραί είναι οι πρϊτοι
αρικμοί. Ρρϊτοι απλϊσ και αςφνκετοι είναι οι υπό μθδενόσ μεν αρικμοφ, υπό
μόνθσ δε τθσ μονάδοσ μετροφμενοι, ωσ ο 3, 5, 7, 11, 13, 17 και οι τοφτοισ
όμοιοι. Λζγονται δε οι αυτοί γραμμικοί και ευκυμετρικοί, διότι και τα μικθ
και αι γραμμαί κατά μίαν διάςταςιν κεωροφνται. Είναι δε εκ των αρικμϊν οι
μεν επίπεδοι, όςοι υπό δφο αρικμϊν πολλαπλαςιάηονται, τοφτων δε οι μεν
τρίγωνοι, οι δε τετράγωνοι, κ. λ. Ο επίπεδοσ είναι το γινόμενον δφο
πλευρϊν ι πρϊτων αρικμϊν, ωσ λ. χ. ο 6, διότι 6 = 2x3. Αν οι δφο
παράγοντεσ αυτοφ είναι ίςοι, λζγεται τετράγωνοσ. Ο ςτερεόσ είναι γινόμενον
τριϊν πρϊτων, και, αν οφτοι είναι ίςοι, λζγεται κφβοσ. Φανερόν είναι ότι
γεωμετρικι αναλογία δεν δφναται να αποτελεςκι υπό μόνων πρϊτων αρικμϊν.
Εν
τω προκειμζνω χωρίω του Τιμαίου πρζπει να αποκλειςκϊςι και όςαι αναλογίαι
ζχουςιν όρον πρϊτον αρικμόν, λ.χ. θ αναλογία 2:3 = 6:9 ι 3:6 = 6:12, διότι
ο 2 και ο 3 δεν δφνανται να παραςτιςωςιν επίπεδον ςχιμα. &Πγκοι& είναι οι
ςτερεοί αρικμοί· &δυνάμεισ& είναι οι επίπεδοι.

56) Εν τθ γεωμετρικι αναλογία το γινόμενον των άκρων είναι ίςον με το
των μζςων, και θ αναλογία δεν μεταβάλλεται, αν οι μζςοι γίνωςιν άκροι και
οι άκροι μζςοι. Ο Ρλάτων δεν διακρίνει αναλογίαν από προόδου 4:6:9, και
διά τοφτο μεταχειρίηεται τον μζςον κακ' ενικόν. Ο μζςοσ είναι ο δεςμόσ των
άκρων. Ο Ζγελοσ καυμάηει τα κεωριματα του Ρλάτωνοσ περί αναλογίασ και
ταυτότθτοσ των όρων αυτισ. «Τοφτο, λζγει, είναι ζξοχον, το διετθριςαμεν δε
και θμείσ εν τθ ωιλοςοωία θμϊν. Θ διάκριςισ, ιτισ δεν είναι διάκριςισ,
διότι αίρεται, είναι ο ςυλλογιςμόσ, εν ϊ οι άκροι ςυνδζονται διά του
μζςου, όςτισ περιλαμβάνει και ταυτίηει αυτοφσ και τουσ κάμνει ζν. Οι όροι
του ςυλλογιςμοφ είναι το Κακολικόν, το Μερικόν και το Ατομικόν· ζκαςτοσ
αυτϊν γίνεται εκ περιτροπισ υποκείμενον και κατθγοροφμενον και μζςον ι
δεςμόσ αυτϊν και οφτω πάντεσ ςυνταυτίηονται· ο ςυλλογιςμόσ είναι θ μορωι
του λόγου. Το Απόλυτον είναι ο ςυλλογιςμόσ, ι άλλωσ: παν πράγμα είναι είσ
ςυλλογιςμόσ. Ραν πράγμα είναι μία ζννοια, και θ φπαρξισ αυτοφ είναι θ
διαωορά (κρίςισ) των διοριςμϊν του, οφτωσ ϊςτε θ &κακολικι& ωφςισ του
δίδει εαυτι εξωτερικιν πραγματικότθτα &μερικευομζνθ& και τικεμζνθ ωσ ζν
&ατομικόν& δι' αρνθτικισ επιςτροωισ εισ εαυτιν. Ι ανάπαλιν· το πραγματικόν
είναι το ατομικόν, όπερ διά του μερικοφ υψοφται εισ το κακολικόν και
τίκεται ωσ ζν και ταυτόν εαυτϊ. Αι κατά του ςυλλογιςμοφ αναρριπτόμεναι
ενςτάςεισ αποβλζπουςιν εισ τον τυπικόν ςυλλογιςμόν, όςτισ δεν ςυνδζει τουσ
άκρουσ ουχί διά μζςου ςυγκεκριμζνου, ωσ είναι το κακόλου, το γζνοσ (λ. χ.
άνκρωποσ), όπερ ςυνδζει το ατομικόν (Ρζτροσ) με το μερικόν (τθν ειδοποιόν
διαωοράν &λογικόσ&), αλλά διά μζςου όςτισ είναι μία αιςκθτι ποιότθσ ι
εξωτερικόσ διοριςμόσ (π. χ. το ερυκρόν, θ βαρφτθσ) και οφτωσ οι άκροι
(ρόδον και χρϊμα, ι ιλιοσ και πλανιται) μζνουςιν ανεξάρτθτοι και αδιάωοροι
προσ αλλιλουσ (εάν λάβωμεν τθν βαρφτθτα ωσ μζςον, κα ςυμπεράνωμεν ότι οι
πλανιται πίπτουςιν επί του θλίου, δι' άλλου μζςου, τθσ ωυγοκζντρου
δυνάμεωσ, κα ςυμπεράνωμεν ότι ωεφγουςι τον ιλιον). «Ταφτα όμωσ καταλφει θ
Ρλατ. ωιλοςοωία, εν ι οι άκροι δεν μζνουςιν ανεξάρτθτοι οφτε απ' αλλιλων
οφτε από του μζςου· το κφριον είναι θ ταυτότθσ αυτϊν. Εν τω ςυλλογιςμϊ του
λόγου το υποκείμενον, το περιεχόμενον, διά του άλλου και εν τω άλλω
ενοφται προσ εαυτό, διότι οι όροι ςυνταυτίηονται. Τοφτο είναι εν άλλαισ
λζξεςιν θ ωφςισ του απολφτου, του Κεοφ. Ο Κεόσ, τικζμενοσ ωσ υποκείμενον,
είναι τοφτο: δθλ. γεννά τον υιόν του, τον κόςμον, πραγματοποιείται εν τθ
πραγματικότθτι ταφτθ, ιτισ ωαίνεται ωσ άλλο, αλλ' εν αυτι μζνει ο αυτόσ
προσ εαυτόν (αναωζρεται εισ εαυτόν, ευρίςκει εαυτόν), αναιρεί τθν πτϊςιν,
μθδενίηει τον χωριςμόν και εν τω άλλω (εν τθ ωφςει) ςυνενοί εαυτόν προσ
εαυτόν και γίνεται οφτω πνεφμα. Οφτωσ ο Κεόσ είναι είσ ςυλλογιςμόσ. Εν τθ
Ρλατ. ωιλοςοωία ζχομεν οφτω το κάλλιςτον και το φψιςτον. Ταφτα είναι μεν
κακαρά νοιματα, αλλά περιζχουςι παν πράγμα εν εαυτοίσ· διότι πάςαι αι
ςυγκεκριμζναι μορωαί ι υπάρξεισ εξαρτϊνται εκ των διοριςμϊν τθσ Νοιςεωσ
μόνον. Οι Ρατζρεσ τθσ εκκλθςίασ εφρον οφτω παρά Ρλάτωνι τθν Τριάδα, θν
επεκφμουν να κατανοιςωςι και αποδείξωςι λογικϊσ. Ραρά τω Ρλάτωνι θ
αλικεια
τω όντι ζχει τουσ αυτοφσ διοριςμοφσ ωσ θ Τριάσ. Αλλ' αι μορωαί αφται
θμελικθςαν επί διςχίλια ζτθ από των χρόνων του Ρλάτωνοσ, διότι εισ τθν
χριςτιανικιν κρθςκείαν δεν είχον μεταβι ωσ κακαρά νοιματα (αλλά διά
παραςτάςεων και εικόνων) και εκεωροφντο ότι ιςαν διδαςκαλίαι εκ πλάνθσ
γινόμεναι δεκταί, ζωσ ου κατά τουσ νεωτζρουσ χρόνουσ οι άνκρωποι ιρξαντο
να καταλαμβάνωςιν ότι θ ζννοια (ο λόγοσ) εμπεριζχεται εισ τουσ διοριςμοφσ
τοφτουσ και ότι θ Φφςισ και το Ρνεφμα δι' αυτϊν μόνων δφνανται να
κατανοθκϊςι». Δυνάμεκα λοιπόν να είπωμεν, ότι ο Ρλάτων γράωων τον Τίμαιον
εδθμιοφργει το παράδειγμα, το πρότυπον, κακ' ο θ διάνοια των επερχομζνων
γενεϊν ζμελλεν εξελιςςομζνθ να πλάςθ τον πνευματικόν κόςμον αυτισ.

57) Το δόγμα τοφχο επολεμικθ ςωοδρϊσ, λόγω ότι, αν είναι 2:4:8, ανάλογα
κα είναι και τα τετράγωνα 4:16:64 και οι κφβοι 8:64:512 μεκ' ενόσ μόνου
μζςου. Αλλ' όμωσ επειδι πρόκειται περί των ςτοιχείων, ο Ρλάτων ζχει προ
οωκαλμϊν ωσ πλευράσ μεν τουσ πρϊτουσ αρικμοφσ, ωσ επιπζδουσ δε και
ςτερεοφσ τα πολλαπλάςια των πρϊτων. Μόνον επί τοιοφτων αρικμϊν ιςχφει το
ρθκζν, ότι μεταξφ δφο επιπζδων μία μόνθ μεςότθσ &εξαρκεί&, διότι &δυνατόν&
ενίοτε να είναι πλείονεσ, αλλά πάντοτε είναι μία μόνθ, όταν οι αρικμοί
είναι μεν πολλαπλάςια πρϊτων αρικμϊν, αλλά τετράγωνοι. Ζςτωςαν πρϊτοι 5
και 7, τα τετράγωνα αυτϊν είναι 25 και 49, μζςοσ δε ανάλογοσ τετραγωνικόσ
τοφτων είναι το γινόμενον των ριηϊν 5X7. Τω όντι 25:35 = 35:49, ζνκα 25X49
= 35X35 = 1225. Αλλά, και αν λάβωμεν τα τετράγωνα 9 και 16 ζχοντα πλευράσ
ι ρίηασ τουσ 3 και 4, ων ο 4 είναι πολλαπλάςιον του 2, πάλιν κα ζχωμεν ζνα
μόνον μζςον, τον 3X4 = 12, ιτοι κα ζχωμεν 9:12 = 12:16 (Ρρόκλ. 148 C). Εάν
όμωσ αμωότεραι αι ρίηαι είναι πολλαπλάςια πρϊτων και δθ τετράγωνα, τότε οι
μζςοι ανάλογοι κα είναι πλείονεσ. Ζςτωςαν ρίηαι τα τετράγωνα 4 και 9.
Τοφτων τα τετράγ. 16 και 81 ζχουςι μζςον ανάλογον το γινόμ. των ριηϊν 4X9
= 36, και οφτοσ δφναται να εξαρκι προσ αναλογίαν, 16:36 = 36:81. Εν
τοφτοισ οι αρικμοί 4 και 9 ωσ τετράγ. ζχουςι μζςον ανάλογον το γινόμ. των
ριηϊν 2X3 = 6, δι' ου ευρίςκομεν άλλουσ δφο μζςουσ μεταξφ 16 και 81, τουσ
4X6 = 24 και 6X9 = 54. Ζχομεν άρα 16:24 = 54:81. Λοιπόν προσ τθν δι'
αναλογίασ ςφνδεςιν δφο επιωανειϊν τετραγϊνων μία μεςότθσ δφναται να
&εξαρκι&, εάν όμωσ τα τετράγ. ταφτα ρίηασ ζχωςι πρϊτουσ αρικμοφσ, τότε μία
μόνθ μεςότθσ δφναχαι να &υπάρχθ&.

Εάν νυν λθωκϊςι δφο επίπεδοι, πολλαπλάςια άλλων, ουχί δε τετράγωνοι
αμωότεροι, ι ο είσ μόνοσ, τότε δεν κα εφρωμεν ζνα μόνον μζςον γεωμ.
ανάλογον, αλλά κα ζχωμεν χρείαν δφο. Ζςτωςαν οι επίπεδοι 15 (= 3X5) και 77
(= 7X11), οι μζςοι αυτϊν κα ευρεκϊςι πολλαπλαςιαηομζνων των παραγόντων
3X11 = 33 και 5X7 = 35. Λοιπόν 15:33 = 35:77. Μία μόνθ μζςθ αδφνατον είναι
να υπάρχθ. Τω όντι ζςτω αφτθ Χ. Κα ζχωμεν λοιπόν 15:Χ = Χ:77 ι Χ^2
= 15Χ77, άρα Χ = τετραγωνικι ρίηα (15Χ77) = τετραγωνικι ρίηα 1155, αλλ' θ
ρίηα του 1155 δεν είναι ακζραιοσ αρικμόσ, διότι ο 34 είναι ρίηα του 1156.
Ράλιν ασ λάβωμεν δφο επιπζδουσ 18 και 28, ων οι παράγοντεσ 3X6 και 4X7 δεν
είναι πάντεσ πρϊτοι και κα ζχωμεν μζςουσ αναλόγουσ 21 (= 3Χ7) και 24 (=
4Χ6). Αλλά και ενταφκα ο μζςοσ είναι είσ μόνοσ, όταν οι παράγοντεσ
εκατζρου, λ. χ. των 18 και 32, ζχωςι προσ αλλιλουσ οίαν ςχζςιν και οι του
ετζρου, οι 3X6, και 4X8, ων οι 6 και 8 είναι διπλάςιοι των 3 και 4. Εδϊ ο
μζςοσ μεταξφ 18 και 32 είναι μόνοσ ο 24, διότι 3X8 και 4X6 δίδουςιν
αμωότεραι 24. Τω όντι 18:Χ = Χ:32, εξ θσ Χ ^ 2 = 18X32 και Χ =
τετραγωνικι ρίηα (18X32) = τετραγωνικι ρίηα 576 = 24.

Ρροσ αναλογίαν όμωσ των ςτερεϊν είσ μόνοσ μζςοσ δεν εξαρκεί. Και πρϊτον οι
κφβοι, των πρϊτων αρικμϊν ζχουςι πάντοτε δφο μζςουσ. Ζςτωςαν οι κφβοι 8
και 27, ων ρίηαι οι 2 και 3. Τοφτων των κφβων δφο μεςότθτεσ υπάρχουςι,
2X2X3 = 12 και 3X3X2 = 18· ιτοι προκφπτει θ αναλογία 8:12 = 18:27 ιτισ
είναι ςυνεχισ (κατά τον θμιόλιον λόγον, Ρροκλ. 148 Ε) δθλ. 8:12 = 12:18 =
18:27. Άλλον μζςον είναι αδφνατον να εφρωμεν. Εάν όμωσ αι κυβικαί ρίηαι
δεν είναι πρϊτοι αρικμοί, είσ μόνοσ μζςοσ δφναται να αρκι αλλά, ωσ
είπομεν, ο λόγοσ είναι πάντοτε περί των πρϊτων και των πολλαπλαςίων αυτϊν.
Ρ. χ. οι αρικμοί 64 και 799 ωσ τετράγωνα μεν των 8 και 27 ζχουςι μζςον
ανάλογον τον 216, όςτισ είναι γινόμενον των 8X27, ωσ κφβοι δε του 4 και 9
ζχουςι δφο άλλουσ ανεξαρτιτουσ μζςουσ 4X4X9 = 144 και 9X9X4 = 324, λοιπόν
64:144 = 324:729 ι 64:144 = 144:324 = 324:729. Ο μζςοσ 216 εξθγείται και
κατά τα ανωτζρω, διότι μεταξφ των κυβικϊν ριηϊν 4 και 9, υπάρχει ο μζςοσ
2X3 = 6, του ο δε κφβοσ είναι ο 216.

Επί τζλουσ, εάν οι ςτερεοί αρικμοί δεν είναι κυβικοί, τότε κα ζχωμεν
πάντοτε δφο μζςουσ. Οφτω μεταξφ των ςτερεϊν 105 (= 3Χ5Χ7) και 385 (=
5X7X11) οι μζςοι είναι 3Χ5Χ11 = 165 και 5X7X7 = 245, λοιπόν 105:165 =
245:385, ι πολλαπλαςιαηομζνων άλλωσ των παραγόντων, 105:175 = 231:385 ι
και 105:147 = 275:385. Το αυτό ςυμβαίνει, και όταν οι παράγοντεσ ι πάντεσ
ι τινζσ δεν είναι πρϊτοι αρικμοί.

Εκ τοφτων αποδεικνφεται ότι ο Ρλάτων, λζγων ότι προσ ςφνδεςιν δφο επιπζδων
αρκεί είσ μζςοσ· προσ ςφνδεςιν δε δφο ςτερεϊν &απαιτοφνται& δφο μζςοι,
είχεν υπ' όψει περιπτϊςεισ ςτοιχειϊδεισ και ανεπιδζκτουσ αναγωγισ, ιτοι
τετράγωνα και κφβουσ πρϊτων αρικμϊν, τουσ κφβουσ δε ιδία ζνεκα τθσ ανάγκθσ
αναλογίασ ςυνεχοφσ, οία πυρ: αζρα = αιρ:φδωρ = φδωρ:γθν.

58) Ο μζςοσ εν τθ ωφςει είναι διπλοφσ και οφτωσ εν αυτι επικρατεί ο
αρικμόσ τζςςαρα. Θ αιτία, δι' θν θ τριάσ του ςυλλογιςμοφ του λόγου
μεταβάλλεται εισ τετράδα εν τθ ωφςει, είναι ότι εκείνο όπερ εν τθ νοιςει
είναι ζν, τοφτο εν τθ ωφςει χωρίηεται. Διότι εν αυτι, ίνα θ αντίκεςισ
υπάρχθ ωσ αντίκεςισ, πρζπει να είναι διπλι, και οφτωσ αρικμοφντεσ ζχομεν
τζςςαρασ όρουσ. Οφτωσ εν τω απολφτω ςυλλογιςμϊ, το ζν είναι ο Κεόσ, το
δεφτερον, ο μζςοσ (μεςίτθσ) είναι ο Υιόσ, το τρίτον είναι το Ρνεφμα, — ο
Μζςοσ είναι απλοφσ. Αλλά, όταν τθν παράςταςιν του κεοφ εωαρμόςωμεν εισ τον
κόςμον, ζχομεν ωσ μζςον τθν Φφςιν και το Ρεπεραςμζνον πνεφμα, ωσ τθν οδόν
τθσ επιςτροωισ από τθσ ωφςεωσ, το δε επιςτραωζν είναι το απόλυτον Ρνεφμα.
Θ ηϊςα αφτθ πορεία, οφτοσ ο χωριςμόσ, θ κζςισ των διαωορϊν και θ ζνωςισ, θ
ςυνταφτιςισ αυτϊν, είναι ο ηων Κεόσ (Ζγελ. Λςτορ. Φιλ. τόμ. Α' ς. 254).

59) Θ ωιλία είναι αρμονία, τα ανάλογα είναι εν αρμονία και ωιλία· διό ο
κόςμοσ ςυντθρείται και δεν δφναται να διαλυκι, ειμι υπό του ςυνδζςαντοσ
αυτόν. Αλλ' οφτοσ αγακόσ ων δεν δφναται να κζλθ να τον διαλφςθ άρα ο
κόςμοσ κα υπάρχθ πάντοτε.

60) Θ περατότθσ των πραγμάτων ςυνίςταται εισ το ότι διάωορόν τι,
εξωτερικόν τι υπάρχει προσ άλλο τι αντικείμενον. Εν τθ ιδζα υπάρχει
βεβαίωσ ο διοριςμόσ, ο περιοριςμόσ, θ διαωορά, το άλλο, αλλά τοφτο ςυνάμα
διαλφεται, αναιρείται, εν τθ ιδζα, εν τω ενί. Αφτθ είναι διαωορά, εξ θσ
ουδεμία περατότθσ πθγάηει, διότι επίςθσ αναιρείται. Το πζρασ οφτωσ είναι
εν τω απείρω, και τοφτο είναι μζγα διανόθμα του Ρλάτωνοσ.

61) Του ςωαιρικοφ ςϊματοσ θ κίνθςισ είναι θ κυκλικι, ιτισ είναι πάντοτε
κατά ζνα τρόπον και μάλλον ςφμωωνοσ προσ τον νουν και τθν ωρόνθςιν,
αίτινεσ είναι πάντοτε επίςθσ κακ' ζνα τρόπον. Αι άλλαι ζξ κινιςεισ είναι
αι προσ τα εμπρόσ, οπίςω, δεξιά, αριςτερά, κάτω, άνω.

62) Διλα δθ αποτελοφμενον εκ πάντων των υπαρχόντων ςτοιχείων χωρίσ να
μείνθ υπόλοιπον κανζν.

63) Θ ψυχι, ευρίςκεται ουχί μόνον εν τω κζντρω, αλλά, πανταχοφ, και
οφτω δεν περιζχεται υπό του ςϊματοσ αλλά το περιζχει. Επανορκοί ο Ρλ. τθν
προτζραν ωράςιν «ότι ο Κεόσ ζκθκε ψυχιν εν τω κζντρω του ςϊματοσ»,
δεικνφων, ότι κάλλιον δφναται να λζγθται ότι το ςϊμα είναι εν τθ ψυχι.

64) Ο κόςμοσ ενταφκα διά τθσ ψυχισ είναι μία ολότθσ· νυν πρϊτον ο
μονογενισ Κεόσ, ο μζςοσ και θ ταυτότθσ (των άκρων) είναι το αλθκζσ
απόλυτον. Ο πρϊτοσ εκείνοσ Κεόσ, όςτισ ιτο μόνον αγακότθσ, είναι,
τουναντίον, απλι υπόκεςισ και ζνεκα τοφτου οφτε διορίηεται οφτε
αυκορίηεται, είναι απροςδιόριςτοσ. Νυν όμωσ ο Ρλ. εμωανίηει διωριςμζνθν
παράςταςιν του Κεοφ. Ο Ρλάτων απολογείται αωελϊσ ότι ιρξατο από του
αωθρθμζνου. Αλλ' θ ζναρξισ κατ' ανάγκθν είναι αωθρθμζνθ, είναι απλι
προχπόκεςισ τθσ παραςτατικισ ενεργείασ. Το ςυγκεκριμζνον, το αλθκζσ
εμωανίηεται φςτερον. Εφκολον είναι να δείξθ τισ ότι με τοιαφτασ
παραςτάςεισ ο Ρλάτων περιπίπτει εισ αντιωάςεισ. Αλλ' θμείσ πρζπει να
προςζχωμεν εισ τα εποπτικά νοιματα αυτοφ περί του αλθκοφσ. Και το αλθκζσ
είναι οφτοσ ο γεννθτόσ Κεόσ (Ζγ.).

65) Ο Ρλάτων δεν εννοεί, ότι ο Κεόσ εδθμιοφργθςε τθν ψυχιν ενϊςασ
μερίδα τθσ ιδζασ με μερίδα τθσ φλθσ. Το αμζριςτον δεν μερίηεται, το δε
γινόμενον είναι αιςκθτόν, υλικόν, και είναι άτοπον να ομιλϊμεν περί
ψυχικισ φλθσ. Ζπειτα, αν θ ψυχι επλάςκθ προ του ςϊματοσ, πόκεν ελιωκθ θ
μερίσ χάριν αυτισ; Ο Ρλάτων εννοεί ότι θ ψυχι μετζχει τθσ ωφςεωσ, του
τρόπου του είναι αμωοτζρων, του αμερίςτου και του μεριςτοφ, και είναι θ
ενότθσ, ο μζςοσ όροσ αυτϊν. Θ ψυχι είναι ενότθσ διαωορϊν, τοφτο είναι το
ουςιϊδεσ. Θ ςφνκεςισ και θ διάκριςισ είναι εικονικαί εκωράςεισ. Θ ψυχι δεν
είναι ςφνκετοσ, αλλά απλι και διά τοφτο ακάνατοσ. Ο Ζγελοσ λζγει ότι «εν
τω βακεί τουτϊ χωρίω ο Ρλάτ. αναγνωρίηει εν τθ ουςία τθσ ψυχισ τθν αυτιν
ιδζαν, θν εξζωραςε και ωσ ουςίαν του ςωματικοφ. Το μεριςτόν είναι κατά τον
Ρλατ. το άλλο, όπερ είναι άλλο, ζτερον εν εαυτϊ, ουχί ζτερον προσ άλλο ι
άλλου. Ενταφκα οι αωθρθμζνοι διοριςμοί· — το &ζν& το οποίον είναι θ
ταυτότθσ, το &ζτερον&, όπερ είναι το εν εαυτϊ άλλο, το εναντίον, το
διάωορον, — εμωανίηονται πάλιν. Το απόλυτον είναι θ ενότθσ ι ταυτότθσ του
ταυτοφ και μθ ταυτοφ. Ο Ρλάτων κατωτζρω λζγει ότι αι τρεισ ουςίαι
εμίχκθςαν εισ ζν· αλλά δεν είναι τρεισ· θ τρίτθ δεν είναι τρίτθ αντικζτωσ
προσ τασ άλλασ· είναι θ ενότθσ αυτϊν. (Αυτόσ ο Ρλάτων κατωτζρω καλεί τθν
τρίτθν μόνθν &ουςίαν&, ωσ κατ' εξοχιν ουςίαν, διότι βεβαίωσ δι' αυτισ και
εν αυτι τελείται το ζργον τθσ δθμιουργίασ). Λζγει προςζτι ότι εβίαςεν ο
Κεόσ τθν δυςκόλωσ μιγνυομζνθν ωφςιν του ετζρου. Αφτθ είναι αναμωιβόλωσ θ
βία θν θ ιδζα αςκεί επί των πολλϊν, των μεμεριςμζνων, τα οποία ιδανικεφει,
και κακιςτά διοριςμοφσ αυτισ. (Εγ. Λςτορ. Φιλ. Α' 257 - 258). Ο Ρλοφταρχοσ
«Ρερί τθσ εν τω Τιμαίω ψυχογονίασ» ΛΑ' 4 λζγει: Οι περί τον Κράντορα,
νομίηοντεσ ότι ίδιον ζργον τθσ ψυχισ είναι προ πάντων να κρίνθ τα νοθτά
και τα αιςκθτά, λζγουςιν ότι ςυνεκράκθ εκ τθσ αμεταβλιτου και τθσ
μεταβλθτισ ωφςεωσ, εκ τθσ του ταυτοφ και του ετζρου (εκ του νοθτικοφ και
του αιςκθτικοφ).

66) Θ ψυχι του κόςμου περιλαμβάνει πάςασ τασ αναωοράσ αρικμοφ και
μζτρου, και εξ αυτισ πθγάηει θ αρμονία του παντόσ. Τθν μουςικιν δε
αρμονίαν και το ςφςτθμα των αςτζρων κεωρεί ο Ρλάτων ωσ τασ πρϊτασ
αποκαλφψεισ των αοράτων αρικμϊν και τθσ ςυμωωνίασ αυτϊν. Ορίηει δε τασ
αναωοράσ ταφτασ ωσ εξισ: Με βάςιν 1 και με λόγον 2 ςχθματίηεται θ πρόοδοσ
1:2:4:8, με λόγον δε 3 θ πρόοδοσ 1:3:9:27. Αφται, αι &τετρακτφσ&,
ςυγχωνευόμεναι, αποτελοφςι τθν ςειράν 1:2:3:4:9:8:27, περί θσ ομιλεί ο
Ρλάτων. Οι 4 και 9 είναι τετράγωνα των 2 και 3, οι 8 και 27 κφβοι των
αυτϊν 2 και 3. Ο 27 είναι το άκροιςμα των ζξ πρϊτων. Οι αρικμοί οφτοι κατά
τον Ρλάτωνα παριςτϊςι τασ αποςτάςεισ του Θλίου και των πλανθτϊν από τθσ
γθσ. Θ μονάσ είναι θ απόςταςισ τθσ Σελινθσ από τθσ γθσ, του Θλίου θ
απόςταςισ είναι διπλαςία τθσ Σελινθσ, τθσ Αωροδίτθσ τριπλάςια, του Ερμοφ
τετραπλαςία, του Άρεωσ οκταπλαςία, του Διόσ εννεαπλαςία και του Κρόνου
εικοςιεπταπλαςία.

Οι ςχολιαςταί διατάςςουςι ςυνικωσ τασ δφο προόδουσ εισ γωνίαν, *ςχιμα
τριγϊνου
που απεικονίηει τθν πρόοδο 4 βακμϊν προσ τθν τελειότθτα+ θσ κορυωι είναι θ
μονάσ, θ αριςτερά πλευρά θ πρϊτθ πρόοδοσ και θ δεξιά είναι θ δευτζρα. Οι
αντίςτοιχοι 2 και 3 είναι οι πρϊτοι επίπεδοι, οι 4 και 9 οι πρϊτοι
τετράγωνοι, οι 8 και 27 οι πρϊτοι κφβοι. Οι τζςςαρεσ όροι εκάςτθσ προόδου
δεικνφουςι τουσ τζςςαρασ βακμοφσ, ουσ το ωυςικόν ον πρζπει να διανφςθ, ίνα
ωκάςθ εισ το πλιρωμα και εισ τθν τελειότθτα αυτοφ.

Θ πρϊτθ ςειρά 1:2:4:8 προβαίνει κατά διαςτιματα διπλάςια, θ δε άλλθ
1:3:9:27 κατά διαςτιματα τριπλάςια. Ταφτα επλθρϊκθςαν φςτερον διά δφο
μζςων, ων ο μεν είναι εισ αρμονικιν αναλογίαν προσ τουσ άκρουσ, ο δε εισ
αρικμθτικιν. Εάν εκτελζςωμεν ταφτα, κα ζχωμεν κλάςματα. Μνα όμωσ ζχωμεν
ακεραίουσ, πρζπει να λθωκι ωσ μονάσ ο 384, ωσ ζπραξεν ο Κράντωρ και ο
Εφδοξοσ (Ρλουτ. περί τθσ εν τω Τιμ. ψυχογονίασ), ϊςτε θ πρόοδοσ 1:2:4:8 κα
αντιςτοιχι προσ τθν 384:768:1536:3072. Ρροσ εφρεςιν του μεταξφ 384 και 768
αρμονικοφ μζςου, πολλαπλαςιάηονται οφτοι και το γινόμενον 294912
πολλαπλαςιάηεται επί 2, το δε γινόμενον 589824 διαιρείται διά του
ακροίςματοσ 1152 των δφο άκρων, τα δε πθλίκον 512 είναι αρμονικόσ ανάλογοσ
μεταξφ 384 και 768, διότι υπερζχει τον 384 κατά 128, ιτοι κατά 1/3X384,
και υπερζχεται υπό του 768 κατά 256, ιτοι κατά 1/3Χ768. Οφτωσ ο αρμονικόσ
μζςοσ μεταξφ 768 και 1536 είναι 1024, μεταξφ δε 1536 και 3072 είναι 2048.
Ομοίωσ διά τα τριπλά διαςτιματα θ πρόοδοσ 384:1152:3456:10368 = 1:3:9:27,
ο αρμονικόσ μζςοσ μεταξφ 384 και 1152 είναι 576, μεταξφ 1152 και 3456
είναι 1728 και μεταξφ 3456 και 10368 είναι 5184.

Ρροσ εφρεςιν δε του αρικμθτικοφ μζςου διαιρείται διά 2 το άκροιςμα των δφο
δεδομζνων όρων· όκεν ο αρικμ. μζςοσ μεταξφ 384 και 768 είναι 576.

Κατά τα ανωτζρω κα ζχωμεν:
Άκροι Μζςοι Μζςοι Άκροι
αρμονικοί αρικμθτικοί
1 :2) 384, 512, 576, 768,
2 :4) 768, 1024, 1152, 1536,
4 :8) 1536, 2048, 2304, 3072.

Ομοίωσ
1:3) 384, 576, 768, 1152,
3:9) 1122, 1728, 2304, 3456,
9:27) 3456, 5184, 6912, 10368.

Ο Κερκυραίοσ Ανδρζασ Μαυρομμάτθσ ςχολιάηων το ςχετικόν χωρίον του Ρλουτ.
Ρερί τθσ εν τω Τιμαίω ψυχογονίασ XV 4 δίδει τουσ εξισ αλγεβρικοφσ τφπουσ
των δφο μζςων και τθσ ςχζςεωσ αυτϊν. Ζςτωςαν άκροι οι
α, β, ων μείηων ο β. Αρικμθτικόσ μζςοσ κα είναι ο (α+β)/2, αρμονικόσ δε ο

2αβ/(α+β). Ο αρικμθτ. υπερζχει και υπερζχεται κατά (β — α)/2, ο δε αρμονικόσ
του μεν α υπερζχει κατά (αβ-α^2)/(α+β), του δε β υπολείπεται κατά (β^2-
αβ)/(α+β).
Και ωανερόν είναι ότι ζχομεν ωσ (β — α)/2 προσ (α+β)/2 οφτωσ (αβ-α^2)/(α+β)
προσ α και (β^2-αβ)/(α+β) προσ β. Αν ιδθ λάβωμεν τθν αρχικιν τετρακτφν και
αντί του 384 αρχίςωμεν από τθσ μονάδοσ, κα ζχωμεν διά τα διπλάςια
διαςτιματα
τθν εξισ ςειράν:

1) 1, 4/3, 3/2, 2, 8/3, 3, 4, 16/3, 6, 8,

διά δε τα τριπλάςια,

2) 1, 3/2, 2, 3, 9/2, 6, 9, 27/2, 18, 27.

Τα διαςτιματα τθσ (1) ςειράσ είναι επίτριτα 4/3 = 4:3 = 1 1/3 και επόγδοα
9:8 = 1 1/8. Τω όντι 512 = 384+128 = 1 1/3 και 768 = 512+256 = 1 1/3.
Μεταξφ δε του 512 και 576, ζχομεν 576 = 512+64 = 1 1/8. Εν τθ δευτζρα (2)
ςειρά, ιτοι των τριπλαςίων διαςτθμάτων, ζχομεν διαςτιματα θμιόλια 3:2 = 1
1/2 και επίτριτα. Τω όντι 576 = 384+182 = 1 1/2, 768 = 576+192 = 1 1/3,
και 1152 = 768+384 = 1 1/2 κ.λ.π.

Εκ των διαςτθμάτων τοφτων τα επίτριτα (1 1/3) αναπλθροφνται δι' επογδόων
(1 1/8) και περιζχουςιν υπόλοιπον (λείμμα), όπερ είναι προσ τον επόμενον
αρικμόν ωσ ο 243 είναι προσ τον 256. Τω όντι, αν πλθρωκι το επίτριτον
διάςτθμα μεταξφ 384 και 512 δι' επογδόου (1 1/8), κα ζχωμεν 384/8 = 48·
λοιπόν 384+48 = 432 και πάλιν 432/8 = 54, λοιπόν 432+54 = 486, αλλά μεταξφ
486 και 512 δεν υπάρχει επόγδοον διάςτθμα, διότι 486/8 = 60 3/4, επομζνωσ
486+60 3/4 = 546 3/4, όπερ υπερβαίνει τον 512, μζνει λοιπόν διάςτθμα
(υπόλειμμα) μικρότερον των άλλων, και ενϊ εισ το επόγδοον διάςτθμα (1 1/8
= (9/8) θ μεταξφ των αρικμϊν αναωορά είναι ωσ 8:9, ενταφκα, εισ ακεραίουσ
αρικμοφσ είναι ωσ 486:512, ι ωσ τα θμίςθ αυτϊν 243:256, ιτοι 1 13/243. Και
πάλιν μεταξφ 512 και 576 υπάρχει διάςτθμα επόγδοον (1 1/8) ακζραιον·
μεταξφ δε 576 και 768 είναι επίτριτον (1 1/3) πλθροφμενον ωσ το πρϊτον με
δφο επόγδοα και ζν λείμμα, και κα ζχωμεν 576, 648, 729, 768. Ομοίωσ διά το
επόμενον διάςτθμα κα ζχωμεν 768, 864, 972, 1024 κ. ζ. Εισ δε τασ ςειράσ
των τριπλαςίων ζχομεν διαςτιματα επίτριτα πλθροφμενα ομοίωσ, και θμιόλια,
περί ων δεν αναωζρει ο Τίμαιοσ, ωσ ευνόθτα ίςωσ. Ρλθροφμεν τα θμιόλια
παρεμβάλλοντεσ δφο επόγδοα και ζν λείμμα, ωσ είδομεν ανωτζρω, και μετά το
λείμμα προςκζτοντεσ άλλο επόγδοον διάςτθμα. Μεταξφ λοιπόν 384, και 576,
όπου υπάρχει θμιόλιον διάςτθμα, κα ζχωμεν

384, 432, 486,
α β γ

512, 576, ων ο β είναι α+ α/8, ο γ είναι β+β/8, ο δε 512 είναι ο
γ+γ Χ 13/243

Ράντα ταφτα υπελογίςκθςαν ςχετικϊσ με το δωρικόν διατονικόν οκτάχορδον, εν
τω οποίω θ αναωορά του δι' οκτϊ είναι 1:2, διό 384 και 768 παριςτϊςι τθν
ςυμωωνίαν δι' οκτϊ. Αλλά μεταξφ 384 και 512 υπάρχει αναωορά 6:8 (= 1 1/3 =
4/3 = 8/6) αντιςτοιχοφςα προσ τθν διά τεςςάρων ςυμωωνίαν και μεταξφ 384
και 576 είναι αναωορά 6 προσ 9 (1+1/2 = 3/2 = 9/6), ιτισ είναι θ ςυμωωνία
διά πζντε. Θ αναωορά δε 8 προσ 9 (1 1/8 = 9/8) παριςτά ολόκλθρον τόνον,
ϊςτε το διά τεςςάρων διάςτθμα περιλαμβάνει τόνουσ δφο και ιμιςυν, το δε
διά πζντε περιλαμβάνει το διά τεςςάρων και προςζτι ζνα άλλον ακζραιον
τόνον. Τα αρχικά ταφτα διαςτιματα παρατθρεί ο Ρλοφτ. (15) παριςτά θ
αναλογία 6:8 = 8:12 (ιτοι 6:12 = διά οκτϊ, 8:12 = διά πζντε, 6:8 = διά
τεςςάρων), ιτισ διά τοφτο εκλικθ αρμονικι, παρά Ρλουτάρχω όμωσ υπεναντία.

Λδοφ το διάγραμμα του πρϊτου οκταχόρδου, κατά τασ χορδάσ του οποίου (ιτοι
κατά τουσ νόμουσ τθσ μουςικισ αρμονίασ) ο Κεόσ ενθρμόνιςε τον κόςμον
(Fraccaroli).

Διαςτιματα Χορδαί
νιτθ . . . 384
1 τόνοσ . . . . .
παρανιτθ . . 432
1 τόνοσ . . . . .
τρίτθ . . . 486
λείμμα . . . . . .
παραμζςθ . . 512
1 τόνοσ . . . . .
μζςθ . . . 576
1 τόνοσ . . . . .
λιχανόσ. . . 684
1 τόνοσ . . . . .
παρυπάτθ . . 729
λείμμα . . .
υπάτθ . . . . 768

Προι αρικμθτικισ ςειράσ, 6:9:12

θ υπεροχι του εννζα = τρία θ λείψισ του εννζα = τρία

Ο εννζα κατ' ίςον αρικμόν (3) υπερζχει του ζξ και λείπεται του δϊδεκα.

Προι αρμονικισ ςειράσ, 6:8:12

Θ υπεροχι των οκτϊ δφο = τριτθμόριον του 6. Θ ζνδεια του οκτϊ τζςςαρα =
τριτθμόριον του 12.

Ο οκτϊ κατά το αυτό μζροσ των άκρων (1/3) υπερβάλλει του 6 και λείπεται
του 12.

67) Μεγάλθ πρόοδοσ, λζγει ο Ζγελοσ, δεν εγζνετο διά των αρικμθτικϊν
τοφτων ςχζςεων, διότι δεν προςωζρουςι πολφ εισ τθν ιδζαν, εισ τθν
κεωρθτικιν νόθςιν. Αι ςχζςεισ και οι νόμοι τθσ ωφςεωσ δεν δφνανται να
εκωραςκϊςιν υπό των ξθρϊν τοφτων αρικμϊν, διότι οφτοι αποτελοφςιν
επειρικιν ςχζςιν, ιτισ δεν είναι θ βάςισ των αναλογιϊν τθσ ωφςεωσ (Λςτ.
τθσ Φιλος.).

68) Επειδι ο λόγοσ είναι περί τθσ ψυχισ του κόςμου, δζον να αποκλειςκι
πάςα παράςταςισ φλθσ. Ζχομεν οφτωσ όλωσ μακθματικιν παράςταςιν, εισ τθν
οποίαν ζπειτα κα εωαρμοςκι θ ωυςικι μετά τθσ δθμιουργίασ του κόςμου νυν
αφτθ είναι ςυνεχισ ςειρά αναλογικϊν αναωορϊν εωαρμοηομζνων εισ τθν διπλιν
τετρακτφν. Τθν ςυνεχι ταφτθν ςειράν εικονίηει ο Ρλάτων ωσ ταινίαν, θν ο
δθμιουργόσ διαιρεί εισ δφο μζρθ, ταφτα επικζτει το ζν επί του άλλου εισ
ςχιμα Χ, κάμπτει τα άκρα αυτϊν, τα οποία ςυνδζει εισ τα ςθμείον το
αντίκετον τθσ πρϊτθσ τμιςεωσ των δφο μερϊν, και οφτω κλείει εντόσ αυτϊν
ςωαίραν, ιτισ περικυκλοφται ζξωκεν υπό τθσ κινιςεωσ του ταυτοφ. Ρρότερον
(34 Β) είπεν, ότι θ ψυχι του κόςμου περιβάλλει αυτόν ζξωκεν και ότι οφτοσ
κινείται κυκλικιν κίνθςιν περί εαυτόν (περί τον άξονα αυτοφ), ιτοι τθν
κίνθςιν του ταυτοφ. Αναγκαίωσ δε εκ των κφκλων των ςχθματιςκζντων διά του
Χ ο είσ είναι εςωτερικόσ, ο δε άλλοσ εξωτερικόσ· ο εξωτερικόσ παριςτά τον
ιςθμερινόν και είναι ςφμβολον του ουρανοφ των απλανϊν αςτζρων, ο δ'
εςωτερικόσ είναι θ εκλειπτικι και αντιςτοιχεί προσ τον κφκλον των
πλανθτϊν. Ο Λταλόσ μεταωραςτισ του Τιμαίου G. Fraccaroli, δικαίωσ κρίνει
ότι είναι αλθκζςταται αι εξισ παρατθριςεισ του Άγγλου μεταωραςτοφ Archre
Hind. «Π,τι υπάρχει και ςυμβαίνει εν τθ υλικι ωφςει είναι (κατά Ρλάτωνα)
απλϊσ το υλικόν ςφμβολον τθσ αψλου αλθκείασ, είναι το αναγκαίον αποτζλεςμα
τθσ κανονικισ εξελίξεωσ του πνεφματοσ, κατά τον νόμον τθσ ωφςεωσ του, εν
ταισ ςωματικαίσ εκδθλϊςεςιν. Ο Ρλάτων βζβαια δεν κζλει να είπθ ότι θ άυλοσ
και αμζριςτοσ ουςία τθσ ψυχισ αποτελείται εκ κφκλων και μερίηεται κατά
μακθματικάσ αναλογίασ. Ο κφκλοσ είναι κατ' αυτόν ςφμβολον τθσ ενεργείασ
τθσ νοιςεωσ· αποδίδων δε τουσ αρμονικοφσ αρικμοφσ εισ τθν ψυχιν, κζλει να
είπθ ότι πάςαι αι αναωοραί ι αρμονίαι, μακθματικαί ι άλλαι, αίτινεσ
ευρίςκονται εν τω κόςμω του χϊρου και του χρόνου, είναι θ διά μακθματικϊν
όρων ωυςικι ζκωραςισ αιωνίου τινόσ νόμου τθσ ψυχισ».

69) Εκ των δφο τοφτων κινιςεων, θ μεν εξωτερικι (του ιςθμερινοφ)
μετζχει τθσ ωφςεωσ του ταυτοφ και κινείται προσ τα δεξιά κατά τθν πλευράν,
θ δε εςωτερικι (τθσ εκλειπτικισ) είναι τθσ ωφςεωσ του ετζρου και κινείται
προσ τα αριςτερά κατά τθν διαγϊνιον. Μνα νοιςωμεν τθν κατά πλευράν και
κατά διαγϊνιον κίνθςιν, ζςτω θ ςωαίρα αβγδ *ςχιμα ςωαίρασ που εξθγεί τθν
κατά πλευράν και κατά διαγϊνιον κίνθςθ+.

Ζςτω βδ ο Λςθμερινόσ και εη θ εκλειπτικι, θη και εκ οι τροπικοί. Εάν
αχκϊςιν αι ευκείαι εθ και κη, κα ζχωμεν το ορκογϊνιον θεκη, ου εη ζςται θ
διαγϊνιοσ. Επειδι ο ιςθμερινόσ βδ είναι παράλλθλοσ προσ τουσ τροπικοφσ θη
και εκ, ορκϊσ λζγεται ότι κινείται κατά τθν πλευράν θη ι εκ· και επειδι θ
εκλειπτικι είναι και θ διαγϊνιοσ του ςχιματοσ, ακριβϊσ λζγεται ότι
κινείται κατά τθν διαγϊνιον. Τθν ιςθμερινιν κίνθςιν παριςτά θ θμερθςία
περιςτροωι περί τθν γθν του ουρανοφ των απλανϊν αςτζρων, ιτισ ωαίνεται εισ
τον υπολαμβάνοντα ότι θ γθ είναι ακίνθτοσ και άνευ ςτροωισ περί εαυτιν.
Διότι βλζπομεν, ότι οι αςτζρεσ ςυνάμα ανατζλλουςι και δφουςι και κατ'
ανάγκθν ι θμείσ ςτρεωόμεκα ι ο ουρανόσ. Ο Ρλάτων δζχεται ότι κινείται ο
ουρανόσ, επομζνωσ αρνείται τθν περιςτροωιν τθσ γθσ, λζγων δε κινιςεισ προσ
τα δεξιά και τα αριςτερά εννοεί δεξιάν και αριςτεράν αυτοφ του κόςμου και
ουχί ωσ προσ θμάσ. Θ δεξιά θμϊν αντιςτοιχεί προσ τθν αριςτεράν του κόςμου
και τανάπαλιν.

Ο εξωτερικόσ λοιπόν κφκλοσ, ο περιλαμβάνων τον ουρανόν των απλανϊν,
ςτρζωεται από ανατολϊν προσ δυςμάσ· ο δε εςωτερικόσ, διθρθμζνοσ εισ επτά
ομοκζντρουσ, ιτοι ο των πλανθτϊν κφκλοσ, εάν κινιται αντικζτωσ, κα
ςτρζωθται από δυςμϊν προσ ανατολάσ. Αλλ' θ κίνθςισ του εξωτερικοφ ουρανοφ
επικρατεί και παραςφρει μεκ' εαυτισ και τουσ εςωτερικοφσ κφκλουσ. Οφτοι
άρα ζχουςι δφο εναντίασ κινιςεισ, τθν μίαν επιβαλλομζνθν ζξωκεν και τθν
άλλθν οικείαν, όπωσ τισ ωερόμενοσ πρόσ τινα διεφκυνςιν υπό πλοίου
περιπατεί επ' αυτοφ κατ' αντίκετον διεφκυνςιν. Τοφτο ςαωϊσ εξθγεί Τίμαιοσ
ο Λοκρόσ, 96, C. Δ.: «ο εξωτερικόσ κφκλοσ παραςφρει πάντα όςα περιζχει
εντόσ εαυτοφ, κακ' άπαςαν τθν κίνθςιν απ' ανατολισ προσ δφςιν, ο δε
εςωτερικόσ κφκλοσ, ων τθσ ωφςεωσ του ζτερου (μεταβλθτοφ), ςτρζωεται από
δυςμϊν προσ ανατολάσ και κινείται αω' εαυτοφ, αλλά ςυμπαραςφρεται κφκλω
ζξωκεν υπό τθσ κινιςεωσ του ταυτοφ, ιτισ ζχει δφναμιν κυρίαρχον επί του
κόςμου». Οι δφο κφκλοι δεν κείνται επί του αυτοφ επιπζδου.

Κατά Ρλάτωνα οι κφκλοι (τροχιαί) των 7 πλανθτϊν απζχουςιν αλλιλων κατά τα
διπλάςια και τριπλάςια διαςτιματα· τρεισ αυτϊν, ο Ερμισ, θ Αωροδίτθ και ο
Ιλιοσ, ζχουςιν ίςθν ταχφτθτα, οι δε λοιποί διάωορον· τζλοσ δε κινοφνται
αντικζτωσ προσ αλλιλουσ. Αλλά τι εννοείται διά τθσ αντικζτου ταφτθσ
κινιςεωσ; Άρα γε ότι ο Ερμισ και θ Αωροδίτθ π. χ. (38 Δ) ςτρζωονται
αντικζτωσ προσ τον Ιλιον; Αλλά πϊσ τοφτο ςυμβιβάηεται προσ τα ειρθμζνα,
ότι ο εςωτερικόσ κφκλοσ όλοσ ςτρζωεται προσ τα αριςτερά, ενϊ νυν μζροσ
αυτοφ κα εςτρζωετο προσ δυςμάσ, μζροσ δε προσ ανατολάσ; Εκτόσ τοφτου το
μζροσ το ςτρεωόμενον προσ τα δεξιά κα εςτρζωετο ςυμωϊνωσ προσ τθν κίνθςιν
του εξωτερικοφ κφκλου, από του οποίου ωφςει διαωζρει. Τθν πικανωτζραν
λφςιν τθσ δυςκολίασ ταφτθσ παρζχουςιν ίςωσ αι ομόκεντροι ςωαίραι του
Ευδόξου, μεγάλου μακθματικοφ. Ενταφκα αρκεί να είπωμεν μόνον ότι αι λζξεισ
τθσ § 38 Δ, «τθν εναντίαν ειλθχότασ αυτϊ δφναμιν», δφνανται να
ερμθνευκϊςιν ουχί ωσ δθλοφςαι κίνθςιν εναντίαν, αλλά μόνον τάςιν εναντίαν,
ι δφναμιν του προβαίνειν αντικζτωσ. Οφτω κα εξθγείτο θ οπιςκοδρόμθςισ,
χωρίσ να αποκλείθται θ πρόοδοσ.

70) Ο Γάλλοσ μεταωραςτισ M. Schwalbé παρατθρεί ενταφκα ότι «οι επτά
αρικμοί 1, 2, 3, 4, 8, 9, 27 παριςτϊςιν αρκετά καλϊσ τουσ υπό των πλανθτϊν
περιγραωομζνουσ κφκλουσ. Τω όντι αι μζςαι αποςτάςεισ των πλανθτϊν από του
θλίου είναι: Ερμισ 0,387, Αωροδίτθ 0,723, Γθ 1,000, Άρθσ 1,524, Ιρα 2,667,
Ραλλάσ 2,768, Ηευσ 5,203, Κρόνοσ 9,539. Ρολλαπλαςιάηοντεσ τασ αποςτάςεισ
ταφτασ επί 3, ίνα ζχωμεν τθν περιωζρειαν, ευρίςκομεν: 1,14; 2,16; 3,00;
4,56; 8,00; 8,30; 15,6; 28,61;»

71) Ρροωανϊσ αι δφο αφται πρόοδοι θνωμζναι, ωσ μονάδοσ λαμβανομζνου του
πρϊτου κφκλου κοινοφ εισ αμωοτζρασ, παρζχουςι τθν ςειράν 1, 2, 3, 4, 9, 8,
27.

72) Οι 3 πρϊτοι είναι οι κφκλοι του Θλίου, τθσ Αωροδίτθσ και του Ερμοφ,
οι λοιποί τζςςαρεσ είναι ο τθσ Σελινθσ, του Άρεωσ, του Διόσ και του
Κρόνου.

73) Το φςτερον ενταφκα πρζπει να νοιται ουχί χρονικϊσ, αλλά λογικϊσ.
Και τα επόμενα δε δεν πρζπει να νοϊνται υλικϊσ.

74) Ζχομεν οφτω το ςωματικόν ςφμπαν, και εν αυτϊ τθν ψυχιν, ωσ το
απλοφν όπερ περιβάλλει το πολλαπλοφν. Θ ουςία του ςωματικοφ και θ τθσ
ψυχισ είναι θ ενότθσ εν τθ διαωορά. Θ αυτι ουςία είναι διπλι. 1) τεκειμζνθ
εν τθ διαωορά, ςυςχθματοποιείται εντόσ του ενόσ εισ πολλά ςθμεία, άτινα
όμωσ είναι κινιςεισ· 2) είναι πραγματικότθσ· αμωότεραι δε, ουςία και
πραγματικότθσ, είναι το όλον τοφτο εν τθ αντικζςει ψυχισ και ςϊματοσ, και
τοφτο είναι πάλιν &ζν&. Το Ρνεφμα διαχωρεί εισ πάντα, και το ςωματικόν
είναι το εναντίον· αυτοφ μόνον κακ' όςον είναι αυτό τοφτο πνεφμα. Ψυχι και
ςϊμα ι κόςμοσ είναι ουςιωδϊσ ταυτά. Θ ψυχι, ιτισ άρχει του ςϊματοσ του
κόςμου, είναι θ αυτι ουςία οία είναι το αιςκθτόν τοφτο Σφμπαν· είναι τα
αυτά ςθμεία, άπερ αποτελοφςι τθν πραγματικότθτα αυτοφ. Ο Κεόσ, θ απόλυτοσ
ουςία, θ υπόςταςισ, δεν βλζπει ειμι εαυτιν, γεννά μόνον εαυτόν (Εγζλ. Λςτ.
Φιλ. Α').

75) Αναωζρεται εισ τον αρχικόν &μεριςμόν& τθσ ψυχισ κατά τουσ 7
αρικμοφσ τθσ &τετρακτφοσ& και εισ τθν ςφνδεςιν διά των δεςμϊν, δθλ. των
αρικμθτικϊν και αρμονικϊν μζςων, οίτινεσ ςυνδζουςι τουσ αρικμοφσ. Τινζσ ωσ
τρίτθν ουςίαν υπολαμβάνουςι τθν ηωιν, εξ θσ και των δφο άλλων ζγινεν θ
ψυχι.

76) Ουςία &ςκεδαςτι& είναι το πολλαπλοφν, το ωαινόμενον, θ αμζριςτοσ
είναι το νοθτόν.

77) Θ ψυχι παρίςταται ωσ αποτελουμζνθ εκ ςτοιχείων ετερογενϊν, διότι
διάωορα και ςχετικά προσ τα ςτοιχεία ταφτα είναι τα πράγματα, τα οποία
πρζπει να μανκάνθ. Οι ςχολιαςταί παρατθροφςιν ότι ενταφκα αναωζρονται
πάςαι ςχεδόν αι υπό του Αριςτοτζλουσ αρικμοφμεναι δζκα κατθγορίαι. Ο
Ρλοφταρχοσ (Ρερί τθσ εν Τιμ. ψυχογον.) λζγει ότι «εν τοφτοισ και των δζκα
κατθγοριϊν ποιείται υπογραωιν ο Ρλάτων».

78) Και εν τω Σοωιςτι λζγει ο Ρλάτων, ότι λόγοσ και διάνοια είναι το
αυτό, πλθν ότι θ διάνοια είναι ο διάλογοσ τον οποίον θ ψυχι διαλζγεται
εντόσ εαυτισ, άνευ ωωνισ, ενϊ ο λόγοσ είναι ο αυτόσ διάλογοσ εξερχόμενοσ
διά του ςτόματοσ μετά ωωνισ. Ο λόγοσ, ωσ διάνοια, ανικει εισ τα μζροσ τθσ
ψυχισ όπερ και εν τω ανκρωπίνω ςϊματι είναι ακάνατον. Είναι δε ωφςει &κατά
ταυτόν&, και διά τοφτο είναι αλθκισ, οιονδιποτε αν ζχθ αντικείμενον,
νοθτόν ι αιςκθτόν. Και περί μεν του αιςκθτοφ δόξα μόνον και πίςτισ
δφνανται να υπάρχωςιν, αλλ' ίνα αφται είναι αλθκείσ, πρζπει το υλικόν του
λόγου να είναι υγιζσ, ορκόν, (δφναται να λογίηθταί τισ ορκϊσ, καίτοι
ορμάται εκ ςωαλερϊν διδομζνων). Το υλικόν όμωσ κα είναι ορκόν, αν ο κφκλοσ
του εναντίου, του αιςκθτοφ χωρι ορκϊσ, και οφτω μεταδίδθ εισ το κνθτόν
μζροσ τθσ ψυχισ τασ αιςκιςεισ κανονικϊσ. Αν δε το αντικείμενον του λόγου
είναι νοθτόν, ίνα υπάρξθ θ αλθκισ επιςτιμθ αυτοφ, δζον να τρζχθ καλϊσ ο
κφκλοσ του ταυτοφ, άλλωσ ο ςυλλογιςμόσ κα είναι ατελισ ι ουχί ελεφκεροσ ι
κα ορμάται εκ προχποκζςεων κακϊσ γινωςκομζνων ι νοουμζνων (Fraccaroli).

79) Αφτθ είναι τϊρα θ ιδζα, θ ουςία του κόςμου ωσ του εν εαυτϊ
ευδαίμονοσ Κεοφ. Ενταφκα ςυμωϊνωσ προσ τθν ιδζαν ταφτθν κατά πρϊτον
εμωανίηεται ο κόςμοσ, ενταφκα κατά πρϊτον θ ιδζα του όλου είναι τελεία και
πλιρθσ. Ζωσ εδϊ εγεννάτο μόνον θ ουςία του αιςκθτοφ, ουχί δε ο κόςμοσ ωσ
αιςκθτόσ, διότι, καίτοι ο Ρλάτων ωμίλει πρότερον περί πυρόσ και των
λοιπϊν, ζδιδεν εκεί μόνον τθν ουςίαν του αιςκθτοφ. Φαίνεται δ' ενταφκα ότι
αρχίηει πάλιν περί των προτζρων, περί των οποίων ιδθ ζχει πραγματευκι.
Αλλά, επειδι πρζπει ν' αρχίηωμεν από του αωθρθμζνου, ίνα ωκάςωμεν εισ το
ςυγκεκριμζνον και αλθκζσ, τοφτο εμωανίηεται κατ' αρχάσ φςτερον, και όταν
ευρεκι, τότε ζχει τθν μορωιν και τθν όψιν νζασ πάλιν ενάρξεωσ, και μάλιςτα
εισ το αςφνδετον φωοσ του Ρλάτωνοσ. Διά τοφτο κα ιτο καλφτερον, αν ζλειπον
εκείναι αι εκωράςεισ, πυρ κλ. (Εγζλ. Λςτ. Φιλ.)

&Σθμείωςισ.& — Θ Ρλατωνικι ωιλοςοωία διαωοροτρόπωσ ενοικθ κατά
διαωόρουσ
εποχάσ. Διότι ο Ρλάτων, ωσ γνωςτόν, δεν ςυνζταξε ςυςτθματικιν ζκκεςιν των
κεωριϊν αυτοφ. Αυτι δε θ περίτεχνοσ διαλογικι μορωι και οι μφκοι αλλότρια
ειςάγοντεσ ςτοιχεία τθν ωανταςίαν μάλλον ι τθν λογικιν νόθςιν διεγείρουςι
και πολλαχϊσ δυςχεραίνουςι τθν κατανόθςιν των κεωρθμάτων. Ατυχϊσ δε δεν
εςϊκθςαν τα «άγραωα δόγματα περί αγακοφ», άτινα κατζγραωον οι μακθταί.
Μζγα εξ άλλου ελάττωμα ωσ προσ το περιεχόμενον ι τουσ διοριςμοφσ τθσ ιδζασ
είναι ότι αι δθμϊδεισ παραςτάςεισ και τα κακαρά νοιματα ςυμωφρονται άνευ
διακρίςεωσ και εςωτερικοφ δεςμοφ. Ο Ρλάτων βεβαίωσ πλθν τθσ παραςτάςεωσ
είχε και κακαράν ζννοιαν τθσ απολφτου ουςίασ, του πνεφματοσ, ουχί όμωσ και
τθσ όλθσ πραγματικότθτοσ αυτοφ. Διά τοφτο παραςτάςεισ και ζννοιαι τθσ
Ουςίασ χωρίηονται και αντιτίκενται, αλλ' όμωσ δεν δθλοφται ότι μόνθ θ
ζννοια είναι θ Ουςία. Οφτωσ ομιλεί μεν ο Ρλάτων περί Κεοφ και πάλιν εν
κακαροίσ νοιμαςι περί τθσ απολφτου ουςίασ των πραγμάτων, αλλ' ομιλεί περί
αυτϊν ωσ κεχωριςμζνων ι χαλαρϊσ και ωαινομενικϊσ μόνον ςυνδεδεμζνων, ο
δε
Κεόσ, ωσ ακατάλθπτοσ ουςία, ανικει πάντοτε εισ τθν παράςταςιν. Άλλοτε
πάλιν αντί αναπτφξεωσ τθσ εννοίασ ειςάγει μφκουσ, διθγιματα, παραςτάςεισ
υλικάσ, ίνα διορίςθ το νοθτόν και πνευματικόν. — Οι Νεοπλατωνικοί, οίτινεσ
τθν μυκολογίαν εξιγουν αλλθγορικϊσ και παρίςτανον ωσ εκδιλωςιν ιδεϊν,
μετεποίουν εισ ωιλοςοωικά κεωριματα τουσ Ρλατωνικοφσ μφκουσ, ενίοτε δε
υπελάμβανον ωσ ζκωραςιν του Απολφτου ό,τι παρά Ρλάτωνι εκτίκεται εν μορωι
κακαράσ νοιςεωσ, καίτοι ο Ρλάτων δεν είχε κάμει διάκριςιν μεταξφ αυτϊν.
Οφτωσ ο Ρρόκλοσ τθν περί του Πντοσ διδαςκαλίαν του αριςτουργιματοσ τθσ
Ρλατωνικισ διαλεκτικισ, του «Ραρμενίδου», εκεϊρει ορκϊσ ωσ τθν αλθκινιν
κεολογίαν, ωσ τθν αλθκι αποκάλυψιν των μυςτθρίων τθσ κείασ ουςίασ. Διότι
εν τω καυμαςίω τοφτω διαλόγω αποδεικνφεται ότι θ Λδζα είναι ενότθσ
αντικζτων διοριςμϊν, ότι λ. χ. το ζν και τα πολλά δεικνφονται διαλεκτικά
ςθμεία και είναι εκάτερον ταυτόν προσ το εναντίον του.

Θ τοιαφτθ δ' ενότθσ είναι πραγματικϊσ θ Αλικεια, είναι θ Κεία Ουςία, ιτισ
κζτει άμα και αναιρεί εισ εαυτιν πάντα διοριςμόν. Αλλ' όμωσ ο Ρλάτων δεν
εδιλωςεν οφτω ςαωϊσ τθν ςυνείδθςιν ταφτθν τθσ ιδζασ, ουδζ ότι θ Ουςία αφτθ
των πραγμάτων είναι αυτι θ κεία Ουςία, και διά τοφτο εν τθ κοςμογονία του
Τιμαίου ο Κεόσ και θ Ουςία των πραγμάτων ωαίνονται κεχωριςμζνα (Εγζλου
Λςτ. Φιλος. Β' ς. 244).

Νεοπλατωνικϊν δογμάτων μετζχων και ο Ρλοφταρχοσ εν τω «Ρερί τθσ εν τω
Τιμαίω Ψυχογονίασ» υπεμνθμάτιςε το εν ςελ. 35 - 36 Στεω. χωρίον του
Ρλάτωνοσ, διαιρζςασ και αυτόσ τθν ςυγγραωιν του εισ δφο μζρθ. Το πρϊτον
τοφτων πραγματεφεται περί των ςτοιχείων, εξ ων ςυνζςτθ θ ψυχι του κόςμου,
το ζτερον δε περί των αρικμϊν και των λόγων, κακ' ουσ διθρζκθ τα μίγμα
αυτϊν. Κρίνομεν ωωζλιμον διά τον Ζλλθνα ςπουδαςτιν του Ρλάτωνοσ να
ςυνοψίςωμεν ενταφκα τα κυριϊτερα ςθμεία των εξθγιςεων του Ρλουτάρχου
περί
των ςτοιχείων. Και πρϊτον αναςκευάηει τουσ λζγοντασ ότι ο Ρλάτων διδάςκει,
ότι ο κόςμοσ και θ ψυχι αυτοφ είναι αγζνθτοσ. Ζπειτα επιχειρεί να αποδείξθ
ότι ο δθμιουργόσ ταφτα ευριςκόμενα εν αταξία ιγαγεν εισ τάξιν. Ο κόςμοσ,
λζγει, και ζκαςτον των μερϊν αυτοφ ςυνζςτθ εκ ςωματικισ ουςίασ και εκ
νοθτισ, και εκείνθ μεν παρζςχεν εισ το γινόμενον φλθν και υποκείμενον,
αφτθ δε μορωιν και είδοσ. Θ φλθ άμα μορωωκι είναι απτι και ορατι, θ ψυχι
όμωσ διαωεφγει πάςαν αίςκθςιν και είναι δφναμισ αυτοκίνθτοσ και πθγι και
αρχι κινιςεωσ, και δεν είναι μεν αρμονία, διεκοςμικθ όμωσ διά λόγου και
αρμονίασ. Ράςα θ ουςία εξ θσ ςυνζςτθ ο κόςμοσ δεν εγζνετο εκ του μθ όντοσ,
αλλ' υπζκειτο ιδθ και υποκειμζνθ διετζκθ και διετάχκθ υπό του δθμιουργοφ.
Ρρο τθσ γενζςεωσ του κόςμου υπιρχεν ακοςμία και αταξία, ζχουςα το μεν
ςωματικόν άμορωον και αςφςτατον, το δε κινθτικόν ζμπλθκτον και άλογον,
αλλ' ο δθμιουργόσ διεκόςμθςε και ςυνιρμοςε τασ δφο ταφτασ αρχάσ. Εκ των
ςυςτατικϊν τθσ του κόςμου «Ψυχισ» θ λεγομζνθ μεριςτι περί τα ςϊματα ουςία
είναι όχι ςωματικι φλθ, αλλ' θ άτακτοσ και αόριςτοσ, αυτοκίνθτοσ δε και
κινθτικι αρχι, τθν οποίαν ο Ρλάτων πολλαχοφ λζγει &ανάγκθν&, εν δε τοισ
Νόμοισ καλεί ψυχιν άτακτον και κακοποιόν. Διότι αρχι και αιτία του κακοφ
εν τω κόςμω δεν δφναται να είναι το υποκείμενον, θ άποιοσ, άμορωοσ και
άμοιροσ πάςθσ αιτίασ φλθ, οφτε ο δθμιουργόσ, όςτισ αγακόσ ων πάντα θκζλθςε
να εξομοιϊςθ προσ εαυτόν κατά το δυνατόν, αλλ' θ κινθτικι τθσ φλθσ και
περί τα ςϊματα γενομζνθ μεριςτι άτακτοσ και άλογοσ, ουχί όμωσ &άψυχοσ&
κίνθςισ, κακ' όςον, ωσ ελζχκθ, θ μεν ψυχι είναι αιτία και αρχι κινιςεωσ, ο
δε νουσ (λόγοσ) αρχι τάξεωσ και αρμονίασ περί τθν κίνθςιν. Θ ψυχι δ' αφτθ,
θ εναντία και αντίπαλοσ προσ τθν αγακοεργόν κίνθςιν, μετζςχε νου και
λογιςμοφ και αρμονίασ, ίνα γίνθ κόςμου ψυχι. Οφτωσ ο Κεόσ δεν ανζςτθςε τθν
φλθν εν αργία ευριςκομζνθν, αλλ' ζςτθςεν αυτιν ταραττομζνθν υπό τθσ
ανοιτου και αλόγου αιτίασ. Εν τω Φαίδρω ο Ρλάτων εκ του αυτοκινιτου τθσ
ψυχισ ςυμπεραίνει το αγζνθτον, εκ δε του αγενιτου το ακάνατον αυτισ. Εν τω
Τιμαίω ωαίνεται μεν αναιρϊν το αΐδιον και αγζνθτον αυτισ, αλλ' αίρει τθν
αντίωαςιν, διότι &αγζνθτον& λζγει τθν προ τθσ γενζςεωσ του κόςμου τα πάντα
κινοφςαν πλθμμελϊσ και ατάκτωσ, &γενομζνθν& δε λζγει και &γενθτιν&
εκείνθν, θν ο Κεόσ εκ ταφτθσ και εκ τθσ μονίμου και αρίςτθσ ουςίασ
εποίθςεν ζννουν και κατζςτθςεν θγεμόνα του παντόσ. Οφτω και το ςϊμα του
κόςμου ποφ μεν λζγει αγζνθτον, ποφ δε γενθτόν διδάςκων ςαωϊσ ότι ο Κεόσ
εδθμιοφργθςεν ουχί ςϊμα απλϊσ, ουδζ όγκον και φλθν, αλλά ςυμμετρίαν
ςϊματοσ και κάλλοσ και ομοιότθτα. Τον κόςμον όμωσ (το όλον) πάντοτε
ονομάηει γεγονότα και γενθτόν, ουδζποτε δε αγζνθτον και αΐδιον.

Θ ψυχι λοιπόν του κόςμου ςυνζςτθ εκ δφο υποκειμζνων, ιτοι 1) τθσ
κρείττονοσ και αναλλοιϊτου ουςίασ, ιτισ λζγεται αμζριςτοσ και αμερισ διά
το απλοφν και απακζσ και κακαρόν αυτισ και 2) τθσ χείρονοσ τθσ περί τα
ςϊματα μεριςτισ, ιτισ είναι αυτι θ δοξαςτικι και ωανταςτικι και ςυμπακισ
προσ το αιςκθτόν κίνθςισ και ιτισ δεν εγζνετο, αλλ' υωίςτατο αϊδίωσ, όπωσ
θ άλλθ. Λζγων δε ο Ρλάτων ότι πριν να γίνθ ο κόςμοσ υπιρχον τα τρία ταφτα:
το ον, θ χϊρα και θ γζνεςισ, νοεί δι' αυτϊν το νοθτόν (τθν αμζριςτον
ουςίαν), τθν φλθν (τον χϊρον) και τθν μεταβαλλομζνθν ουςίαν (τθν
μεριςτιν). Τα τρία ταφτα ςτοιχεία είναι αχϊριςτα, (όπωσ αχϊριςτοι είναι αι
ψυχικαί ενζργειαι του διανοθτικοφ, του βουλθτικοφ και του αιςκθματικοφ),
όπωσ και ο λόγοσ επιχειρϊν να χωρίςθ το ταυτόν και το ζτερον, το ζν και τα
πολλά, το αμζριςτον και το μεριςτόν δεν δφναται να τα χωρίςθ εντελϊσ. Θ
ταυτότθσ, το ταυτόν, είναι θ ιδζα των αναλλοιϊτων, των ωςαφτωσ εχόντων, το
δε κάτερον θ ιδζα των μεταβλθτϊν, των διαωόρωσ εχόντων, και του μεν
κατζρου ζργον είναι να χωρίηθ και αλλοιοί και πολλά να ποιι· του δε
ταυτοφ ζργον είναι να ςυνάγθ και ςυνενοί τα πολλά εισ ζν. Αλλ' ουδ' ζτερον
δφναται να υπάρξθ και να νοθκι άνευ του ετζρου και αμωότερα εισ άλλθλα
αντανακλϊνται. Το ταυτόν άνευ του κατζρου δεν κα είχε διαωοράν, άρα οφτε
κίνθςιν, οφτε &γζνεςιν&, το δε κάτερον άνευ του ταυτοφ δεν κα είχε τάξιν,
άρα οφτε ςφςταςιν οφτε &γζνεςιν&. Αλλ' θ τοιαφτθ μζκεξισ αλλιλων, ίνα
είναι γόνιμοσ, δείται τρίτου τινόσ, ωσ φλθσ υποδεχομζνθσ και διατικεμζνθσ
υπ' αμωοτζρων. Θ ψυχι λοιπόν δεν είναι παν ζργον του Κεοφ, αλλ' ζχουςα
ςφμωυτον εν εαυτι τθν μοίραν του κακοφ διεκοςμικθ υπό του Κεοφ διά τθσ
ενότθτοσ, τθσ ταυτότθτοσ και τθσ ετερότθτοσ.

80) Θ Γζνεςισ (Α. 31) λζγει· «Και είδεν ο Κεόσ πάντα όςα εποίθςε· και
ιδοφ ιςαν καλά λίαν». Ο κόςμοσ είναι θ εικϊν παραδείγματοσ και ωσ ανωτζρω
(ςελ. 34 Β) ερρικθ είναι Κεόσ ευδαίμων και ωσ το παράδειγμα είναι ηϊον
αΐδιον ι κατά πλθκυντικόν κεοί αΐδιοι. Κεοί ζπειτα ρθτϊσ λζγονται ουχί
μόνον ο κόςμοσ ςφμπασ, αλλά και τα κακζκαςτα ουράνια ςϊματα και τζλοσ και
αυτοί οι κεοί τθσ μυκολογίασ. Αλλά τινεσ των Κεϊν τοφτων είναι ρθτϊσ
κατϊτεροι, και μόνθ αμωιβολία αντικζςεωσ προσ τον ζνα Κεόν, Ρατζρα και
Δθμιουργόν, δφναται να εγείρθ το παράδειγμα, ιτοι αι ιδζαι, διότι το
αρχζτυπον τοφτο είναι λογικϊσ πρότερον τθσ Δθμιουργίασ και δεν είναι
γεννθτόν. Ο Ρλάτων όμωσ ςυλλαμβάνει τον νοθτόν κόςμον ωσ τθν
πραγματικότθτα αντικζτωσ προσ τον αιςκθτόν κόςμον, τον οποίον κεωρεί ωσ
ωαινόμενον, και διά τοφτο δφναται να καλι τον νοθτόν κόςμον ηϊον αΐδιον. Ο
νοθτόσ κόςμοσ, το αΐδιον ηϊον, ποιείται υπό του Κεοφ και θ νόθςισ του
όντοσ μετζχει τθσ ωφςεωσ του νοοφντοσ. Κεοί άρα δφνανται να καλϊνται αι
ιδζαι κατά μζκεξιν (ουχί κακ' ομοίωςιν).

81) Αν θ εικϊν πρζπει να παριςτάνθ το παράδειγμα εισ ό,τι ζχει
ουςιϊδεσ, τότε ό,τι εν τω παραδείγματι είναι ουςία, τοφτο κα είναι εν τθ
εικόνι ωαινόμενον και ποιότθσ, αλλά δεν κα δφναταί ποτε να λείπθ. Ο
&πεπεραςμζνοσ& χρόνοσ λοιπόν δεν κα ιτο πλζον εικϊν τθσ αιωνιότθτοσ. Άρα
και θ εικϊν κα μετζχθ αιωνιότθτοσ. Και όπωσ ο χρόνοσ, οφτω και ο κόςμοσ,
εάν κα είναι εικϊν του Πντοσ, κα εξακολουκι να γίνθται αδιαλείπτωσ και
ατελευτιτωσ· κα τείνθ εκ ωφςεωσ απαφςτωσ να ωκάςθ το ον χωρίσ ποτε να
δφναται να ωκάςθ αυτό.

82) Επειδι ο κόςμοσ είναι μία ςυνεχισ γζνεςισ (γίγνεςκαι), είναι άτοπον
να γίνθται περί αυτοφ χριςισ του &είναι& (εςτίν).

83) Ο Ρλάτων τον κείον κόςμον καλεί Ραράδειγμα, όπερ είναι μόνον εν τθ
νοιςει νοθτόν και ταυτόν εαυτϊ. Αλλά το όλον τοφτο πάλιν αντικζτει προσ
εαυτό, οφτωσ ϊςτε υπάρχει ζν δεφτερον, όπερ είναι θ εικϊν του πρϊτου, ο
κόςμοσ ο ων γεννθτόσ και αιςκθτόσ. Το δεφτερον τοφτο είναι το ςφςτθμα τθσ
ουρανίου κινιςεωσ· το πρϊτον είναι το αΐδιον ηϊον. Το δεφτερον, όπερ ζχει
ςφςταςιν και γζνεςιν εν εαυτϊ, δεν δφναται να γίνθ εντελϊσ όμοιον προσ το
πρϊτον, τθν αιϊνιον Λδζαν. Εγζνετο όμωσ αυτοκίνθτοσ εικϊν του αιωνίου,
όπερ μζνει εν τθ ενότθτι, και θ αιϊνιοσ αφτθ εικϊν ιτισ αυτοκινείται
ρυκμικϊσ κατά τουσ αρικμοφσ είναι ο λεγόμενοσ χρόνοσ. Ο αλθκισ χρόνοσ
είναι αιϊνιοσ, είναι το παρόν. Διότι θ Υπόςταςισ δεν δφναται να γίνθ οφτε
πρεςβυτζρα οφτε νεωτζρα και ο χρόνοσ ωσ άμεςοσ εικϊν του αιωνίου δεν ζχει
ωσ μζρθ του οφτε το μζλλον οφτε το παρελκόν. Ο χρόνοσ είναι ςτιγμι,
διοριςμόσ τθσ ιδζασ, ωσ ο χϊροσ, — ο αντικειμενικόσ τρόποσ του πνευματικοφ
είναι χϊροσ και χρόνοσ ουχί αιςκθτοί· — ο άμεςοσ τρόποσ, κακ' ον το πνεφμα
μεταβαίνει εισ τθν αντικειμενικιν μορωιν, το αιςκθτόν όπερ δεν είναι
αιςκθτόν. (Εγζλ. Λςτ. Φιλ.).

84) Θ Λδζα του Λόγου ωσ δθμιουργοφ του κόςμου, δι' ου τα πάντα
εγζνοντο, ωσ του μονογενοφσ υιοφ του Κεοφ κλ., εκ τθσ Ελλθνικισ ωιλοςοωίασ
μετζβθ διά του Αλεξανδρινοφ Λουδαϊςμοφ εισ τον Χριςτιανιςμόν. Ο ιουδαϊςμόσ
οφτοσ εξθγϊν τθν κρθςκείαν του διά τθσ ωιλοςοωίασ είχε ςυμβιβάςθ διά μζςου
τθσ ιδζασ του Λόγου τθν εκνικιν πίςτιν του εισ Κεόν με τασ διδαςκαλίασ των
Ελλινων ωιλοςόωων. Θ ωιλοςοωικι αφτθ ζννοια του λόγου είναι προ πάντων
ζργον Φίλωνοσ του Λουδαίου, ωιλοςόωου, όςτισ ιτο ςφγχρονοσ του Χριςτοφ,
εγίνωςκε τθν Ρλατωνικιν ωιλοςοωίαν, τθν Ρυκαγορικιν, τθν Αριςτοτελικιν και
τθν Στωικιν και κατ' εκλογιν μετεχειρίηετο αυτάσ. Θ μεταωυςικι ιδζα του
Φίλωνοσ εμωανίηεται εν τω 4ω Ευαγγελίω επεξειργαςμζνθ εν μορωι πλιρει και
τελεία προσ ςκοπόν θκικόν και κρθςκευτικόν. Εναυτϊ ο λόγοσ είναι θ αρχι
δι' θσ ο άνκρωποσ αναγεννάται πνευματικϊσ και ενοφται προσ τον Κεόν. Ο
κείοσ οφτοσ μεςίτθσ, ο λόγοσ, ενεςαρκϊκθ εν τω προςϊπω του Χριςτοφ κλ.

85) Ο διαπρεπισ αςτρονόμοσ Sciaparelli (Οι Ρρόδρομοι του Κοπερνίκου ς.
16) μετζωραςε το χωρίον τοφτο ωσ εξισ: Εκείνοι ων ο κφκλοσ ιτο ελάςςων
ζβαινον ταχφτερον, εκείνοι δε ων ο κφκλοσ ιτο μείηων ετζλουν βραδφτερον
τθν περιωοράν των. Και οφτωσ εν τθ κινιςει τθσ ωφςεωσ του ταυτοφ οι
ταχφτερον τελοφντεσ τθν περιςτροωιν των εωαίνοντο ότι κατεωκάνοντο υπό των
χωροφντων βραδφτερον, ενϊ ςυνζβαινε το εναντίον. Διότι, επειδι θ κίνθςισ
αφτθ ζκαμνε πάντασ να διανφωςιν ζλικα, οι δε πλανιται εκινοφντο εναντίωσ
προσ αυτιν, οι βραδφτερον απομακρυνόμενοι από του ταυτοφ (όπερ υπερζβαινε
πάντασ κατά τθν ταχφτθτα) εωαίνοντο ότι το θκολοφκουν εγγφτερον ι πάντεσ
οι άλλοι.

86) Θ θμζρα και θ νυξ εγεννικθςαν εκ τθσ κινιςεωσ του ουρανοφ, ιτισ
είναι μία και πάντοτε θ αυτι. Τω όντι κα ιρκει θ θμερθςία ςτροωι του
ουρανοφ προσ γζννθςιν τθσ θμζρασ και τθσ νυκτόσ, διότι και ο ιλιοσ
μεταωζρεται εκ τθσ επικρατιςεωσ τθσ κινιςεωσ ταφτθσ. Αλλά διά μόνθσ τθσ
θμερθςίασ κινιςεωσ κα εγεννϊντο ίςαι θμζραι και νφκτεσ άνευ άλλθσ
περιόδου. Διά τοφτο απαιτείται θ περιςτροωι των πλανθτϊν επί τθσ
εκλειπτικισ, θ δε περίοδοσ τθσ ςελινθσ παράγει τον μινα και θ του θλίου το
ζτοσ.

87) Ιτοι υπό τθσ θμερθςίασ κινιςεωσ, ιτισ είναι οφτωσ θ μετρικι μονάσ
παςϊν των κινιςεων. Εκ τθσ θμερθςίασ περιςτροωισ του κόςμου περί τον άξονα
αυτοφ προζρχεται θ θμερθςία περιςτροωι πάντων των ουρανίων ςωμάτων πζριξ
τθσ γθσ.

88) &Φυςικι&. — Εν τω 12 κεω. ο Ρλάτων μεταβαίνει από τθσ μθχανικισ εισ
τθν ωυςικιν, όπου τα πράγματα κεωροφνται ωσ υπάρχοντα κακ' εαυτά και
ζχοντα ποιότθτασ, δι' ων προςδιορίηονται ατομικϊσ. Ρρϊτθ και γενικωτάτθ
ποιότθσ είναι το ωωσ, εξ ου επλάςκθςαν ο ιλιοσ και οι αςτζρεσ και όπερ
είναι διάωορον τθσ ωλογόσ ι του πυρόσ. Το ωωσ δεν καταςτρζωει, δεν καίει
και εκ τοφτου διακρίνεται του πυρόσ και του κερμοφ. Είναι ςϊμα, διότι
υπάρχει τι ατομικόν διαωζρον από των άλλων, αλλ' είναι αβαρζσ και
εκτείνεται πανταχοφ μετ' απολφτου ταχφτθτοσ. Αλλ' άμα ζλκθ εισ ςχζςιν με
το ςκοτεινόν, με τα ςϊματα και καταςτιςθ ταφτα ορατά, τότε το ωωσ
υωίςταται διαωοράσ διευκφνςεωσ και ποςότθτοσ (περί τθν λάμψιν). Εκ των
ςωμάτων ανακλάται το ωωσ πανταχοφ. Αλλ' ζνεκα τθσ διαχφςεωσ αυτοφ μθ ζχον
ςχεδόν ςυγκζντρωςιν υποχωρεί εισ τα τζςςαρα ωυςικά ςτοιχεία.

Τα ςτοιχεία ταφτα είναι ανάλογα. Το πυρ είναι προσ το φδωρ όπωσ ο αιρ προσ
τθν γθν και ανάπαλιν θ γθ είναι προσ τον αζρα ωσ το φδωρ προσ το πυρ.
Ταφτα είναι τα κατ' εξοχιν ςϊματα τθσ ωφςεωσ, τα οποία δφνανται να
αποςυντεκϊςιν εισ απλοφςτερα, αλλά τότε αποβάλλουςι τον ουςιϊδθ και
ευεργετικόν χαρακτιρα αυτϊν, νεκροφνται, κακίςτανται απολφτωσ ανίκανα να
παραγάγωςί τι ηων. Του πυρόσ και του αζροσ τθν αναωοράν δεικνφει θ πείρα,
διότι ιςχυρά πίεςισ αζροσ παράγει πυρ· αμωότερα δε προςβάλλουςι τα διάωορα
ςϊματα. Το φδωρ και ο αιρ είναι ρευςτά, αλλά το φδωρ δεν είναι ελαςτικόν,
οφτε πιεςτόν, ενϊ ο αιρ είναι αδιάωοροσ προσ τον χϊρον ον κατζχει. Θ γθ
είναι εξόχωσ ςτερεά. Εν πάςθ μεταμορωϊςει το κυριϊτερον ςτοιχείον είναι το
φδωρ, διότι είναι ςϊμα ουδζτερον, επιδεκτικόν μεταβολισ και διοριςμοφ. Ο
αιρ, ωσ ενεργθτικόν ςτοιχείον, εξαωανίηει τον διοριςμόν· Το πυρ, τζλοσ,
είναι το εξόχωσ ωκαρτικόν ςτοιχείον.

89) Τα 4 είδθ των ηϊων αντιςτοιχοφςι προσ τα 4 είδθ των ςτοιχείων, πυρ,
αζρα, φδωρ, γθν.

90) Ο κόςμοσ ιδθ εδθμιουργικθ και ζχει τθν ψυχιν αυτοφ από του κζντρου
εκτεινομζνθν εισ πάςαν τθν περιωζρειαν. Τϊρα κα δθμιουργθκϊςι τα κακζκαςτα
ηϊα, και πρϊται αι διάνοιαι αίτινεσ κα κυβερνϊςι τα κακζκαςτα μζρθ του
παντόσ, και αίτινεσ είναι οι κατϊτεροι κεοί, οίτινεσ ετζκθςαν εισ τον νουν
του δεςπόηοντοσ κφκλου, ίνα ακολουκϊςιν αυτόν.

91) Ομιλεί περί των απλανϊν αςτζρων και των διανοιϊν αίτινεσ άρχουςιν
αυτϊν. Κακ' όςον οφτοι είναι διάνοιαι κείαι και αναλλοίωτοι, ζκαςτοσ
κινείται τθν κίνθςιν του ταυτοφ, ιτοι τθν περί τον ίδιον άξονα, όπωσ και
το ςφμπαν. Αλλ' είναι και μζρθ του παντόσ, και δθ του ογδόου κφκλου, όςτισ
ςτρζωεται περί εαυτόν. Ζχουςιν άρα οι αςτζρεσ οφτοι μίαν κίνθςιν ιδίαν
περί τον άξονα αυτϊν και ετζραν κίνθςιν μετακζςεωσ κοινιν εισ όλθν τθν
ςωαίραν εισ θν ανικουςιν. Είναι λοιπόν απλανείσ ουχί απολφτωσ αλλά κατ'
αναωοράν προσ τθν ςωαίραν αυτϊν, εν θ μζνουςι πάντοτε εισ τθν αυτιν κζςιν.

92) Τθν κίνθςιν ταφτθν ποιοφςι προσ τα εμπρόσ ςχετικϊσ με τθν κίνθςιν
περί τον ίδιον άξονα, αλλά και ταφτθν κυκλικϊσ περί τον άξονα του παντόσ,
ανικουςαν εισ πάςαν τθν ςωαίραν των απλανϊν.

93) Οι απλανείσ δεν κινοφνται οφτε προσ τα δεξιά οφτε προσ τα αριςτερά,
οφτε προσ τα άνω οφτε προσ τα κάτω, οφτε προσ τα οπίςω.

94) Τινζσ δεν παραδζχονται ότι ο Ρλάτων αποδίδει εισ τουσ πλανιτασ και
περιςτροωιν περί τον ίδιον άξονα. Διότι, λζγουςιν, εάν και τοφτουσ καλι
ορατοφσ κεοφσ, κεότθτα καλεί και τθν γθν, τθν οποίαν κεωρεί ακίνθτον.

95) Ο Αριςτοτζλθσ κακϊσ λζγει ότι ο Ρλάτων εδόξαηεν ότι θ γθ κινείται
περί τον ίδιον άξονα. Εν τοφτοισ ο Ρλοφταρχοσ και άλλοι βεβαιοφςιν ότι ο
Ρλάτων εισ πρεςβυτικιν θλικίαν μετζβαλε γνϊμθν περί τθσ γθσ, λζγων ότι το
κζντρον προςικεν εισ κρείττον τι. Και εν τοισ Νόμοισ VII 821 - 22 και εν
τθ Επινομίδι (987 Β) ωαίνεται κλίνων προσ το θλιοκεντρικόν ςφςτθμα. Μςωσ ο
Αριςτοτζλθσ ςυνζχεε τθν προωορικιν διδαςκαλίαν, τα άγραωα δόγματα, με τα
γεγραμμζνα. — Θ γθ ςυςπειρουμζνθ περί τον άξονα του παντόσ και ακινιτωσ
θρεμοφςα παράγει τθν θμζραν και τθν νφκτα διά τθσ αντιςτάςεϊσ τθσ εισ τθν
κίνθςιν και ςυνάμα ωυλάττει αυτάσ. Θ ακινθςία τθσ, λζγει ο Ρλοφταρχοσ,
δίδει εισ τα άςτρα, ανατολιν και δφςιν.

96) Ο Τίμαιοσ λζγει παραβολάσ, επανακυκλιςεισ κ.λ. Κατά τον Ρρόκλον
παραβολι είναι θ κζςισ δφο πλανθτϊν επί του αυτοφ μικουσ (αι κατά το μικοσ
αυτϊν ςυντάξεισ, αι ςυνανατολαί και ςυγκαταδφςεισ). Επανακφκλθςισ είναι θ
βραδφτθσ, κοινϊσ όμωσ ερμθνεφεται ωσ θ επάνοδοσ του άςτρου εισ το αυτό
ςθμείον του κφκλου, θ επιτζλεςισ τθσ περιωοράσ.

97) Ενταφκα μόνον ομιλεί περί των κεϊν τθσ μυκολογίασ μετά τινοσ
ειρωνείασ, καίτοι κζλει να ςεβαςκι τθν λαϊκιν κρθςκείαν, εισ θν όμωσ δεν
επίςτευεν ο ωιλόςοωοσ.

98) Οι πρϊτοι είναι οι αςτζρεσ, οι άλλοι ωαίνονται ότι είναι οι Κεοί
τθσ μυκολογίασ.

99) Το περίωθμον τοφτο χωρίον αναωζρουςι και χριςτιανοί ςυγγραωείσ.
Θδφνατο να είπθ (τα άςτρα) και τζκνα Κεοφ ι εμά τζκνα.

100) Διό και ο κόςμοσ κα διαρκι πάντοτε κατά το κζλθμα του Κεοφ.

101) Ρρόκειται ουχί περί δθμιουργίασ, αλλά περί διακρίςεωσ· θ ψυχι δθλ.
του κόςμου, ίνα ζλκθ εισ πραγματικιν φπαρξιν, πρζπει να διακρικι εισ
ατομικάσ ψυχάσ. Ρρϊτθ διάκριςισ εγζνετο με τθν δθμιουργίαν των Κεϊν, ιτισ
αωικεν υπόλοιπα.

102) Θ ενςάρκωςισ εισ ςϊμα ανκρϊπου άρρενοσ. Αι αμαρτιςαςαι ψυχαί
ενςαρκοφνται εν δευτζρα γενζςει εισ ςϊμα γυναικόσ.

103) Εισ τουσ αςτζρασ, οίτινεσ εδθμιουργικθςαν, ίνα ςθμειϊςι και
μετρϊςι τον χρόνον.

104) Εικιςμζνθ υπό τθσ ψυχισ πριν ι ενςαρκωκι, επειδι εκεί επάνω είναι
θ αλθκισ πατρίσ αυτισ, ενϊ θ γθ είναι μία εξορία προσ αυτιν.

105) Αλλά πϊσ δφνανται να υπάρξωςιν άνδρεσ, αν μθ υπάρξωςι ςυγχρόνωσ
και γυναίκεσ;

106) Αωοφ ο Κεόσ εξιγθςεν εισ τασ ψυχάσ τουσ νόμουσ τθσ ωφςεωσ και είπε
πωσ κα προβι εισ τθν γζνεςιν αυτϊν, ιτοι τθν ενςάρκωςιν αυτϊν, εκτελεί τθν
επαγγελίαν του και διανζμει αυτάσ εισ τουσ πλανιτασ, ετοίμουσ να δεχκϊςι
μετά των ςωμάτων και τα κνθτά μζρθ αυτϊν. Εν ςελ. 41 λζγεται ότι ο Κεόσ
&ζνειμεν& εκάςτθν ψυχιν εισ ζκαςτον άςτρον, και υπζςχετο νζαν
&διαςποράν&,
ιτισ εκτελείται νυν. (41 - 42). Οφτωσ υπάρχει μία διανομι και είτα μία ςπορά
ψυχϊν.

107) Επανζρχεται εισ τθν λογικιν ζννοιαν του Κεοφ, όςτισ είναι πάντοτε
κατά τον αυτόν τρόπον. Π,τι δε ελζχκθ περί των ενεργειϊν του νοείται
εικονικϊσ. Οφτω λζγει αμζςωσ, &νοιςαντεσ&, διότι τα παραγγζλματα του Κεοφ
είναι λθπτά υπό του νου, ουχί υπό των αιςκιςεων.

108) Θ φλθ λαμβάνεται επί δανείω προσ γζννθςιν του ανκρωπίνου ςϊματοσ,
όπερ ουδζποτε είναι, αλλά πάντοτε γίνεται, και πρζπει να αποδοκι. Εκ
τοφτου θ ανάγκθ του κανάτου. «Γθ ει και εισ γθν απελεφςθ».

109) Αποβάλλεται τότε θ ικανότθσ προσ τθν διαλεκτικιν, ιτοι προσ το
ςχθματίηειν ορκάσ κρίςεισ ταυτότθτοσ και ετερότθτοσ. Ρρβ. Σοω. ς. 253 Δ.

110) Ευςτόχωσ ο Martin ςθμειοί ενταφκα: «Ενίοτε ηωθρότατον αιςκθτικόν
πάκοσ, αντί να περιςπά τθν ψυχιν, κυριεφει αυτιν όλθν, εξεγείρει τασ
διανοθτικάσ δυνάμεισ και ςυγκεντροί επιτυχϊσ αυτάσ εισ τον ηθτοφμενον
ςκοπόν. Τότε ο νουσ ωαίνεται κριαμβεφων, αλλά τοφτο είναι ψευδισ επίωαςισ.
Ο νουσ είναι πράγματι ικανόσ δοφλοσ, αλλά δοφλοσ· εργάηεται ουχί δι'
εαυτόν, αλλά υπζρ του πάκουσ, όπερ δεςπόηει αυτοφ.

111) Ενταφκα λιγουςι τα υπομνιματα του Ρρόκλου.

112) Ουχί ο Κεόσ ο Ρατιρ, αλλ' ο κατϊτεροσ ο αναλαβϊν το ζργον.

113) Οι αρχαίοι ωιλόςοωοι εξιγουν τθν γνϊςιν οι μεν διά τθσ ενεργείασ
του ομοίου επί του ομοίου, οι δε διά τθσ του εναντίου επί του εναντίου.

114) Οι Ρυκαγορικοί ζλεγον ότι θ όψισ είναι πυρ εςωτερικόν, όπερ
εξζρχεται εκ των ομμάτων και κίγει τα αντικείμενα. Οι ατομολόγοι εδόξαηον
ότι εικόνεσ αποςπϊνται από των αντικειμζνων και προςβάλλουςι τα όμματα.
Ρρϊτοσ ο Εμπεδοκλισ ωαίνεται ότι ςυνεδφαςε τασ δφο κεωρίασ, ζπειτα δε ο
Ρλάτων αναμίξασ τασ ωωτεινάσ απορροάσ των ομμάτων και τασ των
αντικειμζνων
εξιγει τθν όψιν διά τθσ ςυναντιςεωσ αυτϊν (Ρλατωνικι ςυναφγεια).

115) Λογοπαίγνιον. Τα τζςςαρα είδθ, πυρ, αιρ, φδωρ, γθ, κεωροφνται
κοινϊσ τα ςτοιχεία του παντόσ ι τα γράμματα του αλωαβιτου του παντόσ, ενϊ
δεν είναι οφτε ςυλλαβαί, ιτοι οφτε πρϊτα ςτοιχεία, οφτε πρϊτοσ ςυνδυαςμόσ
πρϊτων ςτοιχείων. Μόλισ λοιπόν δφνανται να ςυγκρίνωνται με ακεραίασ
λζξεισ.

116) Τθν ιδζαν πυρ, ι και τον χϊρον.

117) Εν τω Φαίδωνι όμωσ ς. 102 Δ - Ε λζγει ότι τα ειςερχόμενα και
εξερχόμενα (εισ τα πράγματα, ουχί εισ τον χϊρον) είναι αι ιδζαι.

118) Τα τζςςαρα είδθ πυρ κ.λ. δεν είναι ςτοιχεία, ωσ θμείσ τα νοοφμεν,
αλλά καταςτάςεισ τθσ φλθσ, ιτοι καυςτόν, υγρόν κ.λ. είναι εικόνεσ τθσ
ιδζασ) του πυρόσ κ.λ.

119) Εάν θ διανοθτικι ενζργεια πρζπθ να ζχθ αντικείμενον διάωορον τθσ
αιςκθτικισ, ταφτθσ μεν ίδια είναι τα αιςκθτά, εκείνθσ δε τα νοθτά, άρα τα
νοθτά υπάρχουςιν. Εάν όμωσ τα εξαγόμενα εκατζρασ δεν διαωζρωςιν, ιτοι αν
εισ εκατζραν απονζμωμεν τον αυτόν βακμόν βεβαιότθτοσ, τότε αι αιςκθτικαί
αντιλιψεισ κα είναι το μάλιςτα βζβαιον. Αλλά τοφτο είναι αδφνατον κατά τον
Ρλάτωνα, εισ τθν διδαςκαλίαν του οποίου αντίκειται όλωσ το δόγμα: ουδζν εν
τω νω ο μθ πρότερον εν τθ αιςκιςει.

120) &Ακίνθτον πεικοί&, ιτισ είναι θ άνευ λόγου πεποίκθςισ θ υποβολι
(Κεαίτ. 201).

121) Ο Fraccaroli ορκότερον ίςωσ μεταωράηει: μικροφ μζρουσ του νου
μετζχει το ανκρϊπινον γζνοσ.

122) Αποκλείει εδϊ τθν εν τω Φαίδωνι κεωρίαν τθσ μεκζξεωσ, ιτοι τθσ
εμμονισ τθσ ιδζασ εν τω ωαινομζνω, ότι δθλ. το ωαινόμενον μετζχει τθσ
ιδζασ τθσ ποιότθτοσ αυτοφ. Ενταφκα θ μζκεξισ γίνεται μίμθςισ· το
ωαινόμενον δεν μετζχει τθσ ιδζασ, αλλ' είναι μίμθςισ αυτισ.

123) Ειπϊν ότι θ διδαχι είναι καρπόσ του νου, θ πεικϊ δε τθσ δόξθσ,
αρικμεί τα τρία ςτοιχεία τθσ δθμιουργίασ, ων 1) θ ιδζα τθν οποίαν
εποπτεφει θ νόθςισ, 2) το ωαινόμενον ι το πράγμα, λθπτόν υπό τθσ δόξθσ και
αιςκιςεωσ και 3) θ χϊρα, αντικείμενον τθσ πίςτεωσ, ιτισ είναι το πρϊτον
μζροσ τθσ δόξθσ, διότι ζτερον, κατϊτζρον μζροσ είναι θ εικαςία. Τισ είναι
όμωσ ο νόκοσ λογιςμόσ, ο Ρλάτων δεν εξθγεί.

124) Σωαλερϊσ αντιλαμβανόμεκα, ότι το να είναι τα πράγματα εν τόπω
είναι νόμοσ κακολικόσ. Διότι ο Κεόσ και αι ιδζαι δεν είναι εν τόπω κατά
Ρλάτωνα.

125) Ραρομοιάηει τθν εκ των αιςκθμάτων προερχομζνθν δόξαν με τθν
εντφπωςιν του ονειρϊττοντοσ, όςτισ όμωσ νομίηει ότι βλζπει τθν αλικειαν.
Εάν λοιπόν ο κόςμοσ των αιςκιςεων είναι ο κόςμοσ των ονείρων, ο του νου
είναι ο τθσ αλθκείασ. Θ αίςκθςισ άρα είναι κϊλυμα εισ τον νουν, διότι τον
εμποδίηει ν' απαλλαγι των όρων του χϊρου και του χρόνου.

126) Τθσ ιδζασ. Θ εικϊν δεν λαμβάνει φπαρξιν εκ τθσ ιδζασ, θσ είναι απλι
μίμθςισ, αλλ' εξ άλλου, εκ τθσ χϊρασ. Θ ιδζα όμωσ υπάρχει κακ' εαυτιν
και επομζνωσ δεν δφναται να μεταβι εισ άλλο και να γίνθ πρότυπον άμα και
εικϊν. Αλλ' αν αι ιδζαι ζχουςιν φπαρξιν χωριςτιν εκτόσ των πραγμάτων,
δεν ζπεται ότι είναι εκτόσ του Κεοφ, όςτισ είναι ουςία, ωσ αι ιδζαι, ενϊ τα
πράγματα δεν είναι ουςία.








ΒΛΒΛΛΟΚΘΚΘ ΦΕΞΘ Α΢ΧΑΛΩΝ ΕΛΛΘΝΩΝ ΣΥΓΓ΢ΑΦΕΩΝ
ΡΛΑΤΩΝΟΣ
ΤΛΜΑΛΟΣ
ΜΕΤΑΦ΢ΑΣΛΣ
ΡΑΥΛΟΥ Γ΢ΑΤΣΛΑΤΟΥ
ΤΟΜΟΣ
Β
ΕΚΔΟΣΕΛΣ ΦΕΞΘ
1911



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XIX.
&Ρρο τθσ του κόςμου δθμιουργίασ ιςαν το ον, ο χϊροσ και
θ γζνεςισ. Αλλ' εν τω χϊρω υπάρχουςι πρϊτον τα
τζςςαρα ςτοιχεία λογικϊσ ειμι χρονικϊσ, ςυγκεχυμζνα,
Άνευ είδουσ και αρικμοφ, φςτερον όμωσ διατάςςονται.&
Οφτοσ λοιπόν είναι ο λόγοσ, τον οποίον εςκζωκθν και δφ-
ναμαι να δϊςω περιλθπτικϊσ περί τθσ γνϊμθσ μου, δθλ. ότι
υπιρχε το ον και ο χϊροσ και θ γζνεςισ, τρία πράγματα τρι-
χϊσ, και πριν ι γεννθκι ο κόςμοσ (1) και ότι θ τροωόσ τθσ γεν-
νιςεωσ, υγραινομζνθ και πυρουμζνθ, και δεχομζνθ τασ μορωάσ
τθσ γθσ και του αζροσ και πάςχουςα όλα τα άλλα πάκθ, όςα
ακολουκοφςιν εισ ταφτα, εωαίνετο ποικίλθ κατά τθν όψιν· αλλ'
επειδι ιτο πλιρθσ δυνάμεων μιτε ομοίων μιτε ιςορρόπων, εισ
κανζν μζροσ τθσ δεν ιτο εισ ιςορροπίαν, αλλ' όλωσ ανωμάλωσ
ταλαντευομζνθ εςείετο αφτθ υπ' εκείνων και κινουμζνθ αυτι
πάλιν ζςειεν εκείνα. Ταφτα δε τα πράγματα κινοφμενα άλλα εισ
άλλο μζροσ, χωριηόμενα πάντοτε μετεωζροντο, όπωσ εισ τον κα-
καριςμόν του ςίτου ςειόμενα και ανεμιηόμενα υπό του κοςκίνου
και των άλλων οργάνων τα μεν πυκνά και βαρζα μζρθ ςωρεφον-
ται εισ ζν μζροσ, τα δε αραιά και ελαωρά ωζρονται εισ άλλθν κζ-
ςιν (2). Οφτω τότε ςυνζβθ εισ τα τζςςαρα γζνθ εκείνα, ςειόμενα
υπό τθσ δεξαμενισ, ενϊ αφτθ εκινείτο ωσ όργανον, το οποίον
προξενεί ςειςμόν, τα μεν ανομοιότατα μζρθ εχωρίηοντο πολφ με-
ταξφ των, τα δε ομοιότατα πάλιν ςυνωκοφμενα ςυνθνοφντο. Και
διά τοφτο κατελάμβανον τα μεν χϊρον διάωορον παρά τα άλλα,
πριν ι γεννθκι εξ αυτϊν τοφτο το παν ςυντεταγμζνον.

Και όντωσ προ τοφτου πάντα ευρίςκοντο άνευ λόγου και μζ-
Β. | τρου· αλλ' ότε ο Κεόσ επεχείρθςε να διακοςμιςθ το παν,
πρϊτον το πυρ και το φδωρ και τθν γθν και τον αζρα, τα οποία
είχον μεν ίχνθ τινά αυτϊν, αλλ' ιςαν εισ τοιαφτθν κατάςταςιν
εισ τθν οποίαν είναι ωυςικόν να ευρίςκθται παν πράγμα, από
το οποίον λείπει ο Κεόσ, ταφτα εισ τοιαφτθν κατάςταςιν ωυςι-
κϊσ όντα τότε, ο Κεόσ τα εκόςμθςε με μορωάσ και αρικμοφσ·
Το ότι δε ο Κεόσ ςυνζςτθςε τα πράγματα ταφτα κατά τρόπον
όςον το δυνατόν κάλλιςτον και άριςτον, ενϊ ιςαν εισ πολφ διά-
ωορον κατάςταςιν, τοφτο πρζπει να κεωριται πάντοτε ωσ υπο-
νοοφμενον εισ τουσ λόγουσ θμϊν περί παντόσ πράγματοσ. Τϊρα
δε πρζπει να επιχειριςω να δθλϊςω με λόγον αςυνικθ τθν διά-
C. | ταξιν εκάςτου και τθν γζνεςιν αυτϊν. Αλλ' επειδι γνωρι-
ηετε και τασ επιςτθμονικάσ μεκόδουσ, διά των οποίων είναι αναγ-
καίον να αποδεικνφωνται τα λεγόμενα, κζλετε με ακολουκιςει.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XX.
&Τα τζςςαρα ςτοιχειϊδθ ςϊματα, πυρ, αιρ, φδωρ, γθ, είναι
και αυτά ςφνκετα, τα ςτοιχεία δ' αυτϊν είναι τριγωνικά
ςχιματα απείρωσ μικρά. Τα τρίγωνα είναι ςκαλθνά ι
ιςοςκελι. Τα ςκαλθνά ςυνδυαηόμενα γεννϊςι τρία ςτε-
ρεά, τθν πυραμίδα, το οκτάεδρον και το εικοςάεδρον,
τα ιςοςκελι γεννϊςι μόνον τον κφβον.&



Ρρϊτον μεν, ότι το πυρ, θ γθ, το φδωρ και ο αιρ είναι ςϊ-
ματα, είναι βζβαια γνωςτόν εισ πάντασ. Ραν δε είδοσ ςϊματοσ
πρζπει να ζχθ και βάκοσ και ςτερεότθτα (3) και το ςτερεόν πάλιν
αναγκαίωσ περιορίηεται υπό επιπζδων επιωανειϊν (4). Αλλ' θ επί-
πεδοσ και ευκφγραμμοσ επιωάνεια αποτελείται εκ τριγϊνων, τα
Δ. | δε τρίγωνα πάντα αρχιν ζχουςι δφο άλλα ζχοντα και το
ζν και το άλλο μίαν γωνίαν ορκιν και δφο οξείασ. Εκ τοφτων
δζ τινα (τα ιςοςκελι) ζχουςιν εκ των δφο μερϊν ίςον μζροσ γω-
νίασ ορκισ περιεχομζνθσ υπό πλευρϊν ίςων, άλλα δε (τα ςκα-
λθνά) ζχουςι μζρθ άνιςα διθρθμζνα διά πλευρϊν ανίςων. Ασ
υποκζςωμεν λοιπόν ότι αφτθ είναι θ αρχι του πυρόσ και των
άλλων ςωμάτων, προχωροφντεσ αναγκαίωσ κατά τον πικανόν λό-
γον (5), διότι τασ ανωτζρασ αρχάσ τοφτων γινϊςκει μόνοσ ο Κεόσ και
Ε. | εκείνοσ εκ των ανδρϊν, όςτισ είναι ωίλοσ αυτοφ. Ρρζπει λοιπόν
να είπωμεν ποία είναι τα κάλλιςτα εκείνα ςϊματα, τα οποία δφ-
νανται να γίνωςι, τα τζςςαρα δθλαδι, ανόμοια μεν μεταξφ των,
αλλά τινά εξ αυτϊν ικανά όντα να γεννϊνται τα μεν εκ των δε,
κακόςον ταφτα διαλφονται. Διότι εάν επιτφχωμεν τοφτο, κα ζχω-
μεν τθν αλικειαν περί γενζςεωσ τθσ γθσ και του πυρόσ και των
δφο άλλων, τα οποία είναι μζςοι ανάλογοι αυτϊν. Διότι κατά
τοφτο δεν κα υποχωριςωμεν εισ κανζνα, ότι δθλ. δφνανται να
υπάρχωςί ποφ ςϊματα ορατά ωραιότερα από ταφτα, ζκαςτον εισ
το γζνοσ του. Ρρζπει λοιπόν να ζχωμεν προκυμίαν, ίνα ςυναρ-
μόςωμεν τα τζςςαρα είδθ ςωμάτων, διαωζροντα κατά τθν καλ-
λονιν, και είτα είπωμεν, ότι ικανϊσ κατελάβομεν τθν ωφςιν
αυτϊν.

54. | Εκ των δφο ειδϊν τριγϊνων το ιςοςκελζσ μίαν μόνθν
ζχει ωφςιν, το δε ςκαλθνόν απείρουσ, πρζπει δε εκ των απείρων
να προτιμϊμεν το κάλλιςτον, εάν κζλωμεν να αρχίςωμεν κακϊσ
πρζπει. Αν λοιπόν τισ δφναται να εκλζξθ και να είπθ άλλο
ωραιότερον διά τθν ςφςταςιν των ςωμάτων τοφτων, οφτοσ ουχί ωσ
εχκρόσ αλλ' ωσ ωίλοσ νικά. Θμείσ δε εκ των πολλϊν τριγϊνων
κζτομεν ζν ωσ το κάλλιςτον, παραλείποντεσ τα άλλα, εκείνο δθλ.
εκ του οποίου επαναλαμβανομζνου ςχθματίηεται τρίτον, ιςόπλευ-
Β. | ρον (6) διατί δε τοφτο, ο λόγοσ είναι μακρόσ, αλλ' εισ εκείνον
όςτισ δφναται να αναιρζςθ τοφτο και να εφρθ ότι δεν ζχει οφ-
τωσ, ωσ βραβείον πρόκειται θ ωιλία θμϊν. Ασ εκλζξωμεν λοιπόν
δφο τρίγωνα, εκ των οποίων κατεςκευάςκθςαν το ςϊμα του πυρόσ
και το των άλλων (ςτοιχείων), το μεν (να είναι) ιςοςκελζσ, το δε
άλλο να ζχθ τθν μεγαλυτζραν των κακζτων κατά τθν δφναμιν
τριπλαςίαν τθσ μικροτζρασ (7).

Εκείνο δε, το οποίον πρότερον ζχω ειπεί όχι ςαωϊσ, τϊρα
πρζπει καλφτερα να προςδιορίςω. Τα τζςςαρα δθλαδι είδθ
(ςτοιχεία) μασ εωαίνοντο τότε ότι όλα αμοιβαίωσ εγεννϊντο τα
μεν εκ των δε, αλλά δεν εωανταηόμεκα ορκϊσ. Διότι γεννϊνται
C. | μεν εκ των τριγϊνων, τα οποία εξελζξαμεν, τζςςαρα είδθ,
τα τρία μεν εκ του ενόσ, το οποίον ζχει τασ πλευράσ ανίςουσ,
αλλ' ζν μόνον, το τζταρτον, αποτελείται εκ του ιςοςκελοφσ τρι-
γϊνου. Δεν είναι λοιπόν δυνατόν όλα, διαλυόμενα εισ άλλθλα να
γίνωνται εκ πολλϊν μικρϊν ολίγα μεγάλα, και αντιςτρόωωσ,
αλλά μόνα τα τρία πρϊτα. Διότι ταφτα, επειδι εγεννικθςαν όλα
εξ ενόσ τριγϊνου, όταν λυκϊςι τα μεγαλφτερα ςυςτιματα (ακροί-
Δ. | ςματα), πολλά μικρότερα κα ςυςτακϊςι, λαμβάνοντα τασ
καταλλιλουσ εισ αυτά μορωάσ, και οφτωσ, όταν πάλιν τα πολφ
μικρά χωριςκϊςιν εισ τρίγωνα, εάν εξ ενόσ όγκου γίνθ μία ενό-
τθσ, δφναται να αποτελεςκι ζν άλλο είδοσ μζγα (8). Aρκοφςι λοι-
πόν όςα είπομεν περί τθσ αμοιβαίασ γενζςεωσ του ενόσ εκ του
άλλου των ειδϊν τοφτων. Εκείνο δε όπερ ων ακόλουκον εισ
ταφτα πρζπει να είπωμεν, είναι: τι είναι ζκαςτον είδοσ, όπερ γί-
νεται εξ αυτϊν, και εκ τθσ ςυμπτϊςεωσ ποίων αρικμϊν γίνεται.
Και κα αρχίςωμεν με το είδοσ το πρϊτον και ζχον τθν ςμικρο-
τάτθν ςφςταςιν. Στοιχείον τοφτου είναι το τρίγωνον το ζχον τθν
υποτείνουςαν διπλαςίαν τθσ μικροτζρασ κακζτου κατά το μικοσ,
ςυνδυάηοντεσ δε ανά δφο εκ των τριγϊνων τοφτων διά τθσ δια-
Ε. | γωνίου, και τοφτο ποιοφντεσ τρεισ ωοράσ, οφτωσ ϊςτε αι δια-
γϊνιοι και αι μικρότεραι κάκετοι να ςυνενϊνται εισ ζν κοινόν
ςθμείον ωσ εισ κζντρον, γίνεται ζν ιςόπλευρον τρίγωνον εκ των
ζξ τα οποία υπιρχον (9). Πταν ζπειτα ςυνενωκϊςι τζςςαρα τρίγωνα
55. | ιςόπλευρα, ανά τρεισ ομοφ επίπεδοι γωνίαι αποτελοφςι μίαν
ςτερεάν γωνίαν, κειμζνθν εωεξισ τθσ αμβλυτζρασ των επιπζδων
γωνιϊν· και επειδι απετελζςκθςαν τζςςαρεσ τοιοφτοι ςυνδυαςμοί
ςχθματίηεται οφτω το πρϊτον ςτερεόν είδοσ (10), όπερ ζχει τθν ιδιό-
τθτα να διαιρι εισ μζρθ ίςα και όμοια τθν όλθν επιωάνειαν
ςωαίρασ (εισ τθν οποίαν είναι εγγεγραμμζνθ). Δεφτερον είδοσ γίνε-
ται εκ των αυτϊν τριγϊνων, αλλ' ενουμζνων εισ οκτϊ ιςόπλευρα
τρίγωνα, ϊςτε να αποτελϊςι μίαν ςτερεάν γωνίαν ζχουςαν τζς-
ςαρασ επιπζδουσ γωνίασ, και όταν γίνωςιν ζξ τοιαφτα, τότε το
Β. | δεφτερον πάλιν ςϊμα αποτελείται (11). Το τρίτον είδοσ ςτερεοφ
ςφγκειται εξ εκατόν είκοςι ςτοιχείων (τριγϊνων) ομοφ θνωμζνων
και εκ δϊδεκα ςτερεϊν γωνιϊν, των οποίων εκάςτθ περιζχεται
υπό πζντε επιπζδων ιςοπλεφρων τριγϊνων, και ζχει ωσ βάςεισ
(όψεισ) είκοςι ιςόπλευρα τρίγωνα (12). Και οφτω το ζν εκ των ςτοι-
χείων, αωοφ εγζννθςε πάντα ταφτα, εξθντλικθ. Το δε ιςοςκελζσ
τρίγωνον εγζννθςε το τζταρτον είδοσ ςϊματοσ, κακ' όςον ανά
τζςςαρα ιςοςκελι θνοφντο οφτωσ, ϊςτε αι ορκαί γωνίαι να ςυν-
ενϊνται εισ το κζντρον και να γεννάται ζν τετράγωνον ιςόπλευ-
C. | ρον (13). Ζξ δε τοιαφτα ςυνενωκζντα αποτελοφςιν οκτϊ ςτε-
ρεάσ γωνίασ, των οποίων εκάςτθ ςυνίςταται από τρεισ επιπζδουσ
ορκάσ· το δε ςχιμα του οφτω ςυναποτελεςκζντοσ ςϊματοσ γίνε-
ται κυβικόν ζχον ζξ επιπζδουσ τετραγϊνουσ ιςοπλεφρουσ βάςεισ
(ζδρασ) (14). Ρροςζτι δε, επειδι υπιρχεν είσ πζμπτοσ ςυνδυαςμόσ,
ο Κεόσ μετεχειρίςκθ αυτόν, ίνα κοςμιςθ το ςχιμα του παντόσ (15).



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XXI.
&Τα ειρθμζνα 4 ςτερεά ςυνδυαηόμενα γεννϊςι τα 4 ςτοι-
χειϊδθ ςϊματα. Θ μεν γθ ςφγκειται εκ κφβων, το φδωρ
εξ εικοςαζδρων, ο αιρ εξ οκταζδρων και το πυρ εκ τρι-
γωνικϊν πυραμίδων. Πκεν τα ςωμάτια του πυρόσ είναι
τα οξφτατα, τμθτικϊτατα, ευκινθτότατα και κουωότατα
ςχετικϊσ προσ τα των άλλων, τα τθσ γθσ δε είναι τα
μζγιςτα, αμβλφτατα, βαρφτατα και δυςκινθτότατα.&



Εάν δε τισ ταφτα πάντα ακριβϊσ αναλογιηόμενοσ απορι αν
πρζπθ να λζγθ ότι οι κόςμοι είναι άπειροι, ι ότι ζχουςι πζρασ,
το δόγμα ότι είναι άπειροι δφναται να το κεωρι αλθκϊσ ότι εί-
Δ. | ναι γνϊμθ ανκρϊπου απείρου (αμακοφσ) εισ πράγματα εισ
τα οποία οωείλει να είναι ζμπειροσ. Αλλά, αν πρζπθ να λζγθ
ότι όντωσ οφτοι εγεννικθςαν είσ ι πζντε, επιμείνασ εισ τοφτο,
μάλλον ευλόγωσ δφναται να απορι. Θ γνϊμθ όμωσ θμϊν είναι
ότι κατά πάντα ορκόν λόγον είσ μόνοσ κόςμοσ εγεννικθ, άλλοσ
όμωσ αποβλζπων εισ άλλα, κα ζχθ ίςωσ διάωορον γνϊμθν.

Αλλ' ασ αωιςωμεν τοφτον, και ασ διανείμωμεν τα είδθ, τα
οποία εφρομεν διά του λόγου, εισ πυρ, γθν, φδωρ και αζρα. Και
εισ τθν γθν ασ δϊςωμεν το κυβικόν ςχιμα, διότι αφτθ είναι εκ
Ε. | των τεςςάρων ειδϊν θ μάλλον ευκίνθτοσ και εξ όλων των
ςωμάτων θ μάλλον εφπλαςτοσ, και τοιοφτο προ πάντων πρζπει
να είναι εκείνο, όπερ ζχει τασ βάςεισ αςωαλεςτάτασ. Διότι εκ των
κατ' αρχάσ υποτεκζντων τριγϊνων ωφςει αςωαλεςτζρα είναι θ
βάςισ των εχόντων δφο πλευράσ ίςασ παρά τθν βάςιν των εχόν-
των αυτάσ ανίςουσ, και εκ των επιωανειϊν, αίτινεσ αποτελοφνται
εκ του ενόσ και εκ του άλλου, το ιςόπλευρον τετράγωνον είναι
κατ' ανάγκθν ςτακερϊτερον του ιςοπλεφρου τριγϊνου και κατά
τα μζρθ και κατά το όλον. Διό αποδίδοντεσ τοφτο εισ τθν γθν
56. | διατθροφμεν τθν πικανότθτα του λόγου· εισ το φδωρ δε
ζπειτα (ασ δϊςωμεν) το ςχιμα, όπερ εκ των υπολοίπων είναι το
μάλλον δυςκίνθτον, εισ δε το πυρ το ευκινθτότατον πάντων, και
εισ τον αζρα το μζςον ςχιμα· και το ςμικρότατον ςϊμα ασ δϊ-
ςωμεν εισ το πυρ, το μζγιςτον εισ το φδωρ και το μζςον εισ τον
αζρα, και ακόμθ το μεν οξφτατον εισ το πυρ, το δεφτερον (μετά
το πυρ) εισ τον αζρα και το τρίτον εισ το φδωρ. Εξ όλων λοιπόν
Β. | τοφτων το ζχον τασ ολιγωτζρασ βάςεισ αναγκαίωσ είναι το
μάλλον ευκίνθτον, διότι εξ όλων είναι πανταχόκεν το μάλλον
κοπτικόν και οξφ, και προςζτι το ελαωρότατον, διότι αποτελείται
εξ ολιγίςτου αρικμοφ των αυτϊν μερϊν· το δε ερχόμενον δεφτε-
ρον πρζπει να ζχθ τασ αυτάσ ιδιότθτασ εισ δεφτερον βακμόν,
και το τρίτον εισ τρίτον βακμόν. Λοιπόν ςυμωϊνωσ με τον ορκόν
λόγον και τον πικανόν, το ςτερεόν το λαβόν το ςχιμα τθσ πυ-
ραμίδοσ είναι το ςτοιχείον και το ςπζρμα του πυρόσ, και το
δεφτερον κατά τθν γζννθςιν (το κανονικόν οκτάεδρον) ασ το εί-
πωμεν του αζροσ, και το τρίτον (το κανονικόν εικοςάεδρον) του
φδατοσ. Ράντα λοιπόν ταφτα πρζπει να τα ςυλλαμβάνωμεν με
C. | τθν διάνοιαν τόςον ςμικρά, ϊςτε ζν ζκαςτον εξ εκάςτου εί-
δουσ μόνον μασ είναι όλωσ αόρατον και όταν πολλά αυτϊν
ςυνακροιςκϊςιν εισ ζν τότε ωαίνεται θ μάηα αυτϊν. Και ωσ
προσ τασ αναλογίασ εισ τασ ποςότθτασ και τασ κινιςεισ και
τασ άλλασ δυνάμεισ πάςασ πρζπει να νοϊμεν ότι ο Κεόσ, κακ'
ίςον του ωυςικοφ νόμου θ ανάγκθ εκουςίωσ και πεικομζνθ υπε-
χϊρει εισ αυτόν, κατά τόςον, αωοφ πανταχοφ ακριβϊσ τασ απε-
τζλεςε, τασ ςυνιρμοςε λογικϊσ.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XXII.
&Μεταμορωϊςεισ των τεςςάρων ςτοιχειωδϊν ςωμάτων εισ
άλλθλα. Σωμάτιον φδατοσ (20εδρον) δφναται να δϊςθ
δφο αζροσ (8εδρα) και ζν πυρόσ (4εδρον). Ζν αζροσ
αποτελεί δφο πυρόσ κ.λ. Ανάπαλιν εκ πυρόσ γίνεται
αιρ και εξ αζροσ φδωρ. Αι μεταμορωϊςεισ αφται ωζ-
ρουςι μεταβολιν κζςεωσ. Εκ τθσ μίξεωσ των ςτοιχείων
γεννϊνται τα διάωορα ορατά ςϊματα.&



Εκ πάντων όςα προείπομεν περί των τεςςάρων ειδϊν τοφ-
των, ιδοφ πϊσ κατά μεγίςτθν πικανότθτα δφνανται να ζχωςι
Δ. | ταφτα. Θ γθ ερχομζνθ εισ ςυνάντθςιν με το πυρ και διαλυ-
κείςα υπό τθσ οξφτθτοσ αυτοφ διαςκορπίηεται, είτε διαλυομζνθ
τυχόν εισ αυτό το πυρ είτε εισ τθν μάηαν του αζροσ είτε εισ τθν
του φδατοσ· ζωσ ου τα μζρθ αυτισ τα τυχόν ευρεκζντα ομοφ εισ
μζροσ τι ςυναρμοςκϊςι μεταξφ των και οφτω γίνθ πάλιν γθ.
Διότι βεβαίωσ δεν δφναταί ποτε θ γθ να μεταβι εισ άλλο είδοσ.
Το φδωρ όμωσ διαιρεκζν υπό του πυρόσ ι και υπό του αζροσ,
δυνάμεκα να δεχκϊμεν ότι γίνεται αναςυνιςτϊμενον (16) ζν ςϊμα
πυρόσ και δφο αζροσ. Ωσ προσ τα τμιματα δε του αζροσ, εξ ενόσ
Ε. | μζρουσ αυτϊν, όταν διαλυκι, δφνανται να γίνωςι δφο ςϊ-
ματα πυρόσ. Και ανάπαλιν, όταν ολίγον πυρ περιλαμβανόμενον
υπό πολλοφ αζροσ ι φδατοσ ι γθσ τινοσ, παραςυρόμενον υπό
τθσ κινιςεωσ αυτϊν και νικθκζν εισ τθν μάχθν, κραυςκι, δφο
ςϊματα πυρόσ δφνανται να ςυντεκϊςιν εισ ζν μόνον είδοσ αζροσ·
και όταν ο αιρ νικθκι και κατακερματιςκι, εκ δφο όλων και
ενόσ θμίςεοσ αυτοφ, αποτελεςκι ζν όλον ςυμπαγζσ φδατοσ. Τω
57. | όντι, ασ εξετάςωμεν αυτά πάλιν κατά τον ακόλουκον τρό-
πον: Πταν ζν είδοσ εκ των άλλων περιεχόμενων εντόσ του πυρόσ
κόπτθται υπ' αυτοφ διά τθσ οξφτθτοσ των γωνιϊν και των πλευ-
ρϊν του, μεταβαίνον ωσ προσ τθν ςφςταςίν του εισ τθν ωφςιν
του πυρόσ παφει πλζον από του να κόπτθται. Διότι ζκαςτον εί-
δοσ, όμοιον ον και ταυτόν προσ εαυτό, δεν είναι δυνατόν οφτε να
επιωζρθ μεταβολιν οφτε να πάκθ τι υπό είδουσ ίςου και ομοίου
προσ αυτό (17). Εν όςω όμωσ ζν είδοσ μεταβαίνει εισ άλλο, και
αςκενζςτερον ον μάχεται κατά ιςχυροτζρου, δεν παφει από του
να διαλφθται. Αλλ' όταν τα μικρότερα είδθ, ολίγα όντα, περι-
κλειςμζνα εντόσ των μεγαλυτζρων, πολλϊν όντων ςβφνωνται
κραυόμενα, εάν μεν κζλωςι να ζλκωςιν εισ το είδοσ του νικιςαν-
τοσ αυτά, παφουςιν από του να ςβφνωνται και εκ του πυρόσ γί-
Β. | νεται αιρ, εκ δε του αζροσ γίνεται φδωρ. Αν όμωσ κινϊν-
ται κατ' αυτοφ (του ιςχυροτζρου) (18) και αν ζν από τα άλλα είδθ
ςυνδραμόν ςυμπολεμι, δεν παφουςιν από του να διαλφωνται
πριν ι ολοςχερϊσ απωκοφμενα και διαλελυμζνα καταωφγωςιν
εισ το είδοσ τθσ ωφςεϊσ των, ι αωοφ νικθκϊςι και γίνωςιν εκ
πολλϊν ζν μόνον πράγμα όμοιον προσ το νικιςαν, μείνωςιν ίνα
κατοικϊςι μετ' αυτοφ. Και βεβαίωσ διά τα πακιματα ταφτα ζκα-
C. | ςτον των ειδϊν τοφτων μεταβάλλει τόπον (19). Διότι ο (αρχικόσ)
όγκοσ εκάςτου είδουσ είναι αποχωριςμζνοσ των άλλων εισ ιδιαίτε-
ρον τόπον ζνεκα τθσ κινιςεωσ του περιζχοντοσ αυτά χϊρου, και
εκείνα, άπερ εκάςτοτε γίνονται ανόμοια προσ εαυτά, όμοια δε
προσ άλλα, μεταωζρονται υπό του ςειςμοφ εισ τον τόπον εκείνων,
με τα οποία ικελον ομοιωκι.

Πςα λοιπόν είναι άκρατα (απλά) και πρϊτα ςϊματα όλα
ζγιναν διά τοιοφτων αιτίων. Πτι δε εισ τα γζνθ αυτϊν άλλα
είδθ εγεννικθςαν, τοφτου τθν αιτίαν πρζπει ν' αποδϊςωμεν
εισ τθν ςφςταςιν εκάςτου των δφο ςτοιχείων (20)· διότι, δι' εκάςτθν
Δ. | ςφςταςιν δεν παριχκθ κατ' αρχάσ το τρίγωνον με ζν μόνον
μζγεκοσ, αλλά ζγιναν και μεγαλφτερα και μικρότερα, τοςαφτα δε
τον αρικμόν, όςα δφνανται να είναι τα είδθ εισ τα γζνθ (21). Τοιου-
τοτρόπωσ αναμιγνυόμενα ταφτα προσ εαυτά και μεταξφ των είναι
άπειρα κατά τθν ποικιλίαν, τθσ οποίασ πρζπει να γίνωςι κεωροί
οι μζλλοντεσ να είπωςιν ορκά περί τθσ ωφςεωσ.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XXIII.
&Θ κίνθςισ και θ ςτάςισ. Αίτια κινιςεωσ θ ανομοιότθσ και
θ ανιςότθσ (διαωορά). Το ςφμπαν κυκλοτερζσ ον ςωίγ-
γει τα ςϊματα και ουδαμοφ αωίνει κενόν. Συνοχι ςω-
μάτων. Θ κίνθςισ είναι αδιάλειπτοσ.&



Ρερί κινιςεωσ όμωσ και θρεμίασ, με ποίον τρόπον και διά
ποίασ αιτίασ γίνονται, εάν δεν ςυμωωνιςωμεν πρϊτον, πολλά
κα υπάρξωςιν εμπόδια εισ τουσ επομζνουσ ςυλλογιςμοφσ. Τινά
Ε. | μεν περί αυτϊν ζχομεν ιδθ είπει· αλλ' εκτόσ εκείνων
κα είπωμεν και ταφτα: ότι όπου υπάρχει ομαλότθσ (το ομοιό-
μορωον) δεν δφναται να υπάρχθ κίνθςισ. Διότι πράγμα μζλλον
να κινθκι χωρίσ το μζλλον να κινιςθ ι πράγμα μζλλον να κι-
νιςθ χωρίσ το μζλλον να κινθκι είναι δφςκολον ι μάλλον αδφ-
νατον. Λοιπόν άνευ των δφο τοφτων κίνθςισ δεν υπάρχει· ταφτα
δε να είναι όμοια είναι αδφνατον (22). Οφτω πάντοτε τθν θρεμίαν
ασ ανάγωμεν εισ τθν ομαλότθτα, τθν δε κίνθςιν εισ τθν ανωμα-
58 | λίαν (διαωοράν). Θ ανιςότθσ δε πάλιν είναι αιτία τθσ ανω-
μαλίασ. Και τθσ μεν ανιςότθτοσ εξθτάςαμεν (23) τθν γζνεςιν.
Αλλά πϊσ άρα γε δεν ςυμβαίνει ϊςτε χωριςκζντα ταφτα κατά
τα είδθ αυτϊν ζκαςτα να παφςωςιν από του να κινϊνται και
να μεταωζρωνται τα μεν διά των δε, ταφτα δεν ζχομεν είπει.
Λοιπόν πάλιν κα είπωμεν οφτωσ: Θ περιωορά του ςφμπαντοσ
αωοφ περιζλαβεν εισ εαυτιν τα ειρθμζνα γζνθ, επειδι είναι κυ-
κλικι κατά τθν μορωιν και ζχει τθν ωυςικιν τάςιν να επανζρχθ-
ται εισ εαυτιν, ςυςωίγγει πάντα τα πράγματα και δεν αωίνει να
μζνθ τόποσ κενόσ ουδείσ. Διά τοφτο προ πάντων το πυρ ειςδφει
Β. | εισ όλα τα πράγματα και κατά δεφτερον λόγον ο αιρ, κακό
ωφςει δεφτεροσ κατά τθν λεπτότθτα, και τα άλλα είδθ κατά τον
αυτόν τρόπον. Διότι όςα ζγιναν εκ μερϊν μεγίςτων αωίνουςι
μζγιςτον κενόν εισ τθν ςφςταςιν αυτϊν, τα δε ςμικρότατα ελά-
χιςτον. Πκεν θ κίνθςισ τθσ ςυμπυκνϊςεωσ ωκεί τα μικρά εισ
τα κενά των μεγάλων (24). Πταν λοιπόν τα μικρά τίκενται πλθ-
ςίων των μεγάλων, και τα μεν ςμικρά χωρίηωςι τα μεγάλα,
τα δε μεγάλα ςυμπιζηωςι τα μικρά, όλα άνω-κάτω μεταωζρον-
ται εισ τουσ ιδιαιτζρουσ αυτϊν τόπουσ. Διότι ζκαςτον μεταβάλ-
C | λον το μζγεκοσ μεταβάλλει και τον τόπον, εν ω ίςταται.
Οφτω και διά τουσ λόγουσ τοφτουσ θ γζννθςισ τθσ ανωμαλίασ,
διατθρουμζνθ πάντοτε, παράγει τθν ςυνεχι κίνθςιν των ςτοι-
χείων τοφτων, ιτισ είναι και κα είναι αδιακόπωσ.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XXIV.
&Τα διάωορα γζνθ ι ποιότθτεσ του πυρόσ — του αζροσ — και
του φδατοσ (Χθμεία)&.



Μετά ταφτα πρζπει να ζχωμεν κατά νουν ότι πολλά είδθ
πυρόσ υπάρχουςιν, ωσ θ ωλοξ και εκείνο όπερ απορρζει εκ τθσ
ωλογόσ και όπερ δεν καίει μεν, αλλά δίδει ωωσ εισ τουσ οωκαλ-
μοφσ, και εκείνο όπερ εκ του πυρόσ μζνει εισ τα διάπυρα ςϊ-
Δ. | ματα, όταν θ ωλοξ ςβεςκι (25). Κατά τον αυτόν τρόπον εισ τον
αζρα υπάρχει το κακαρϊτατον μζροσ ονομαηόμενον αικιρ, και
το κολερϊτατον καλοφμενον νζωοσ και ςκότοσ, και άλλα είδθ
χωρίσ όνομα, τα οποία εγεννικθςαν διά τθν ανιςότθτα των τρι-
γϊνων. Τα δε είδθ του φδατοσ είναι κατά πρϊτον δφο, το υγρόν
και το χυτόν (26). Το μεν υγρόν, επειδι ςφγκειται εκ μερϊν
φδατοσ ςμικρϊν και ανίςων, είναι κινθτόν υω' εαυτοφ και
υπ' άλλου, ζνεκα τθσ ανωμαλίασ του και των ιδιοτιτων του
Ε. | ςχιματόσ του. Το άλλο όμωσ, επειδι αποτελείται εκ με-
ρϊν μεγάλων και ίςων, ον ςταςιμϊτερον του πρϊτου και βαρφ,
είναι ςυμπαγζσ ζνεκα τθσ ομαλότθτόσ του, αλλ' υπό τθν ενζρ-
γειαν του πυρόσ, το οποίον διαπερά και διαλφει αυτό, απο-
βάλλον το ομοιόμορωον αυτοφ αποκτά περιςςοτζραν κίνθςιν, και
επειδι γίνεται ευκίνθτον, ωκείται υπό του πλθςίον αζροσ και
εκτείνεται επί τθσ γθσ, και &τιξισ& μεν θ διάλυςισ τθσ μάηθσ
του, &ροι& δε θ επί τθσ γθσ διάχυςισ αυτοφ ωνομάςκθςαν, ζκα-
59. | ςτον των πακϊν τοφτων. Και πάλιν, όταν εξζρχθται εξ αυ-
τοφ το πυρ, επειδι τοφτο δεν μεταβαίνει εισ το κενόν, ο πλθςίον
αιρ, ωκοφμενοσ υπ' αυτοφ και ωκϊν τον υγρόν όγκον, ακόμθ
ευκίνθτον όντα, εισ τουσ τόπουσ τουσ οποίουσ αωικε κενοφσ το
πυρ, τον ςυμπιζηει εισ εαυτόν· οφτοσ δε (ο υγρόσ όγκοσ) διά τθσ
πιζςεωσ επανακτϊν τθν ομαλότθτα αυτοφ, διότι απιλκε το πυρ,
το αίτιον τθσ ανωμαλίασ, γίνεται ωσ πρότερον ο αυτόσ προσ εαυ-
τόν. Και θ μεν αποχϊρθςισ του πυρόσ ωνομάςκθ &ψφξισ&, θ δε
μετά τθν αποχϊρθςιν τοφτου ςυμπφκνωςισ ωνομάςκθ &πιξισ&.

Εξ όλων δε τοφτων, όςα ωνομάςαμεν χυτά φδατα, εκείνο το
Β. | οποίον, επειδι γίνεται εκ λεπτοτάτων και ομαλωτάτων με-
ρϊν, είναι το πυκνότατον, ζν απλοφν είδοσ μετζχον χρϊματοσ ςτιλ-
πνοφ και ξανκοφ, απόκτθμα πολυτιμότατον, είναι ο &χρυςόσ&, ός-
τισ γίνεται ςτερεόσ, διότι υπζςτθ διικθςιν διά μζςου πζτρασ.
Και ο όηοσ του χρυςοφ, όςτισ διά τθν πυκνότθτα αυτοφ είναι
ςκλθρότατοσ και μελανόσ το χρϊμα, ωνομάςκθ &αδάμασ& (27). Εκείνο
δε ου τα μζρθ είναι μικρά ωσ τα του χρυςοφ, αλλ' ζχει είδθ
πλείω του ενόσ, είναι δε και πυκνότερον του χρυςοφ, και
C. | ζχει ολίγον και λεπτόν μζροσ γθσ, ϊςτε να είναι ςκλθ-
ρότερον, αλλά επειδι ζχει εντόσ εαυτοφ μεγάλα διαλείμματα,
είναι ελαωρότερον, τοφτο είναι ζν είδοσ εκ των λαμπρϊν και
ςυμπιεςτϊν υδάτων και ςτερεοποιθκζν αποτελεί τον &χαλκόν&.
Το δε μζροσ τθσ γθσ το μιχκζν μετ' αυτοφ, όταν και τα δφο πα-
λαιοφμενα αποχωρίηωνται πάλιν απ' αλλιλων, γινόμενον ωανε-
ρόν ωσ υπάρχον κακ' εαυτό λζγεται ιόσ (ςκωρία). Ρερί δε των
άλλων, εκ των τοιοφτων ουδόλωσ είναι δφςκολον να εξθγθκι
τισ ακόμθ, ακολουκϊν τθν πικαναλογίαν διά τθσ οποίασ, (όταν
Δ. | χάριν αναπαφςεωσ αωίνθ τουσ λόγουσ περί των αιωνίων
όντων και προςζχων εισ τουσ πικανοφσ λόγουσ περί εκείνου,
όπερ γίνεται, αποκτά θδονιν αμεταμζλθτον), δφναται να εφρθ
παιδιάν μεμετρθμζνθν και ωρόνιμον εν τθ ηωι του. Οφτω
δε και θμείσ τϊρα ομοίωσ οδθγοφμενοι, ωσ πρότερον, κα εκκζ-
ςωμεν περί των πραγμάτων τοφτων τασ εξισ πικανότθτασ τοιου-
τοτρόπωσ.

Το φδωρ, αναμιχκζν με το πυρ, όςον είναι λεπτόν και υγρόν
(και διά τθν κίνθςιν και τον δρόμον, τον οποίον λαμβάνει κυλιό-
μενον επί τθσ γθσ, λζγεται &υγρόν&), και μαλακόν ςυνάμα, διότι
αι βάςεισ αυτοφ, οφςαι ολιγϊτερον ςτερεαί παρά τασ βάςεισ τθσ
γθσ, ευκόλωσ υποχωροφςι, τοφτο (το φδωρ), όταν αποχωριςκζν
Ε. | από του πυρόσ και από του αζροσ μείνθ μόνον, γίνεται
ομαλϊτερον και διά τθν αποχϊρθςιν εκείνθν ςυνωκείται εισ
εαυτό· και τοιουτοτρόπωσ πυκνωκζν, εκείνο όπερ πάςχει τοφτο
εισ μζγαν βακμόν υπεράνω τθσ γθσ λζγεται &χάλαηα&, το δε επί
τθσ γθσ πακόν τοφτο ονομάηεται &κρφςταλλοσ& (πάγοσ), το δε πα-
κόν εισ ολιγϊτερον βακμόν και κατά το ιμιςυ μόνον πθχκζν,
τοφτο, αν είναι υπεράνω τθσ γθσ, καλείται &χιϊν&, και εάν πυ-
κνωκι επί τθσ γθσ και γεννάται εκ τθσ δρόςου, λζγεται &πάχνθ&.
Αι δε πολυάρικμοι ποιότθτεσ φδατοσ, αι οποίαι είναι ανάμικτοι
60. | μεταξφ των και διυλίηονται διά των ωυτϊν τθσ γθσ όλαι
ομοφ λζγονται &χυμοί&. Οφτοι δε, ζνεκα των αναμίξεων, επειδι εί-
ναι ζκαςτοσ διάωοροσ του άλλου, οι μεν περιςςότεροι απετζλε-
ςαν ανϊνυμα είδθ, τζςςαρα όμωσ, τα οποία περιζχουςι πυρ,
επειδι ιςαν μάλλον προωανι, ζλαβον ίδια ονόματα· και το μεν
δυνάμενον να κερμαίνθ τθν ψυχιν άμα και το ςϊμα είναι ο οί-
νοσ· το δε άλλο, το οποίον είναι λείον και ικανόν να διαςτζλλθ
τθν όραςιν και διά τοφτο, είναι λαμπρόν κατά τθν όψιν και ωαί-
νεται ςτιλπνόν και παχφ είναι το &ελαιϊδεσ& είδοσ, ιτοι θ &πίςςα&,
Β. | ο χυμόσ τθσ &ρθτίνθσ&, αυτό το &ζλαιον& και όςοι άλλοι χυμοί
είναι τθσ αυτισ ωφςεωσ. Εκείνο δε το είδοσ, το οποίον είναι δια-
χυτικόν όςον το επιτρζπει θ ωφςισ του οργανιςμοφ του ςτόματοσ,
και διά τθσ ιδιότθτοσ ταφτθσ παράγει τθν γλυκφτθτα, ζλαβεν εν
γζνει το όνομα &μζλι&· και εκείνο, όπερ διαλφει με τθν καυςτικό-
τθτα αυτοφ τασ ςάρκασ και κάμνει αωρόν και καλϊσ διακρίνεται
από όλουσ τουσ άλλουσ χυμοφσ, ωνομάςκθ &οπόσ&.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XXV.
&Τα διάωορα είδθ ι ποιότθτεσ τθσ γθσ.&



Εκ δε των ειδϊν τθσ γθσ το μεν κακαριςκζν διά μζςου του
φδατοσ γίνεται λίκινον ςϊμα κατά τον εξισ τρόπον. Το φδωρ
το αναμεμιγμζνον μετ' αυτισ, όταν εισ τθν μίξιν κατατμθκι,
μεταβάλλεται εισ μορωιν αζροσ, και όταν γίνθ αιρ τρζχει επάνω
C | εισ τον τόπον αυτοφ. Επειδι δε δεν υπάρχει κανζν κενόν
πζριξ, τον μεν πλθςίον αζρα απωκεί, οφτοσ δε, επειδι είναι βα-
ρφσ ωκοφμενοσ και διαχεόμενοσ πζριξ τθσ μάηθσ τθσ γθσ, κλί-
βει αυτιν ςωοδρϊσ και τθν ςπρϊχνει εισ τουσ τόπουσ, οπόκεν εί-
χεν εξζλκει ο νεωςτί ςχθματιςκείσ αιρ. Συμπιεςκείςα ζπειτα
υπό του αζροσ θ γθ γίνεται μετά του φδατοσ, όπερ δεν δφναται
πλζον να διαλυκι, &πζτρα&, ωραιοτζρα μεν εκείνθ, ιτισ αποτελου-
μζνθ εκ μερϊν ίςων και ομοιομόρωων είναι διαωανισ, αςχθμο-
τζρα δε θ εναντίασ ζχουςα ιδιότθτασ. Εκείνθ όμωσ, ιτισ υπό τθσ
ταχφτθτοσ του πυρόσ εςτερικθ πάςθσ υγραςίασ και ςυνεπυκνϊκθ
εισ ςϊμα ξθρότερον του πρϊτου, γίνεται εκείνο, το οποίον ωνομά-
D. | ςαμεν κζραμον. Ενίοτε δε, όταν απομείνθ υγραςία, θ γθ,
επειδι εχφκθ διά του πυρόσ, όταν ψυχκι, γίνεται ο λίκοσ ο ζχων
χρϊμα μζλαν. Εκ των δφο δε τοφτων, τα οποία τοιουτοτρόπωσ
γυμνοφνται μεγάλθσ ποςότθτοσ φδατοσ, όπερ ιτο ανάμικτον
μετ' αυτϊν, και αποτελοφνται εκ μερϊν γθσ λεπτοτζρων και είναι
αλμυρά, όταν θ πιξισ αυτϊν γίνθ κατά το ιμιςυ και είναι
ταφτα ακόμθ διαλυτά υπό του φδατοσ ςχθματίηεται το νίτρον, το
οποίον είναι ικανόν να κακαρίηθ (από) το ζλαιον και τθν γθν, και
προςζτι εκείνο, όπερ τόςον καλϊσ προςαρμόηεται εισ τα αρτφ-
Ε. | ματα διά τθν αίςκθςιν του ςτόματοσ, το ςϊμα των αλάτων,
το οποίον είναι τόςον προςωιλζσ εισ τουσ κεοφσ, κακϊσ λζγει ο
νόμοσ (28). Τα δε ςφνκετα, εκ των δφο ειδϊν (γθσ και φδατοσ), τα
οποία υπό μεν του φδατοσ δεν είναι διαλυτά, είναι όμωσ υπό του
πυρόσ, ςυμπθγνφονται τοιουτοτρόπωσ διά τον εξισ λόγον. Πγ-
κουσ γθσ (29) δεν διαλφει οφτε το πυρ οφτε ο αιρ, διότι, επειδι
ταφτα αποτελοφνται από μζρθ ωφςει μικρότερα των κενϊν τθσ
ςυςτάςεωσ τθσ γθσ και μεταβαίνουςιν άνευ βίασ διά μζςου πολ-
λισ ευρυχωρίασ, αωίνουςιν αδιάλυτον και δεν τικουςιν αυτιν.
Αλλά τα μζρθ του φδατοσ, επειδι είναι ωφςει μεγαλφτερα, ευ-
61. | ρίςκοντα διά βίασ ζξοδον, διαλφουςι και τικουςιν αυτιν.
Τθν γθν λοιπόν, ιτισ δεν είναι ςυμπαγισ, μόνον το φδωρ δφνα-
ται τοιουτοτρόπωσ να διαλφςθ διά τθσ βίασ, αλλ' όταν είναι ςυμ-
παγισ ουδζν άλλο τθν διαλφει πλθν του πυρόσ, διότι εισ ουδζν
άλλο απομζνει είςοδοσ εκεί παρά εισ το πυρ. Και πάλιν τθν πφ-
κνωςιν του φδατοσ, όταν είναι βιαιοτάτθ, μόνον το πυρ, όταν δε
είναι αςκενεςτζρα και τα δφο, πυρ και αιρ τθν διαλφουςιν, ο μεν
αιρ ειςερχόμενοσ εισ τα κενά, το δε πυρ και εισ τα ςτοιχειϊδθ
τρίγωνα (30). Τον δε αζρα τον ιςχυρϊσ πυκνωκζντα ουδζν δφναται
να διαλφςθ, εκτόσ εάν διαλφςθ εισ τα ςτοιχεία του, εάν δε είναι
αβίαςτοσ θ πφκνωςισ, μόνον το πυρ διαλφει αυτόν (31). Ωσ προσ τα
ςϊματα δε τα μικτά εκ γθσ και φδατοσ, ενόςω το φδωρ κατζ-
Β. | χει τα κενά τθσ γθσ ςυμπεπιεςμζνθσ με δφναμιν, τα μζρθ
του φδατοσ τα επερχόμενα ζξωκεν μθ ευρίςκοντα είςοδον και πε-
ριρρζοντα όλον τον όγκον, τθν αωίνουςιν αδιάλυτον· αλλά τα
μζρθ του πυρόσ ειςερχόμενα εισ τα κενά των υδάτων, εκείνο
όπερ το φδωρ προξενεί εισ τθν γθν, τοφτο προξενοφντα τα μζρθ
του πυρόσ εισ το φδωρ, γίνονται αυτά μόνα αίτια εισ το μικτόν
ςϊμα να διαλυκι και να γίνθ ρευςτόν. Και τοιαφτα ςϊματα ςυμ-
βαίνει άλλα μεν να ζχωςιν ολιγϊτερον φδωρ παρά γθν, και
ταφτα είναι πάντα τα είδθ τθσ υάλου και πάντεσ οι λίκοι, οίτι-
C. | νεσ καλοφνται χυτοί, άλλα δε ανάπαλιν, ζχουςι περιςςότε-
ρον φδωρ και είναι όλα τα ςϊματα τα κθροειδι και τα κατάλ-
λθλα προσ αρωματιςμόν (κυμιάματα).



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XXVI.
&Οργανικά πακιματα (εντυπϊςεισ) και αιςκιςεισ. Απτικά
αιςκιματα. Εντφπωςισ του κερμοφ εξθγουμζνθ εκ τθσ
ωφςεωσ του πυρόσ. Εντφπωςισ του ψυχροφ εξθγου-
μζνθ εκ των περί το ςϊμα υγρϊν τεινόντων να ειςζλ-
κωςιν εισ αυτό. Το αίςκθμα του ςκλθροφ και του μα-
λακοφ. Το βαρφ και το κοφωον, το κάτω και το άνω,
εξθγοφμενα εκ του νόμου κακ' ον το όμοιον ζλκει προσ
εαυτό το όμοιον. Θ εντφπωςισ του λείου και του τρα-
χζοσ (32).&



Και τα μεν ποικίλα είδθ, τα οποία γεννϊνται εκ των δια-
ωόρων ςχθμάτων, εκ των ςυνδυαςμϊν και εκ των αμοιβαίων
μεταβολϊν αρκετά ζχουςιν αποδειχκι. Τϊρα δε πρζπει να προς-
πακιςωμεν να διαςαωιςωμεν τασ εξ αυτϊν εντυπϊςεισ, διά ποίασ
αιτίασ γίνονται. Ρρϊτον λοιπόν εισ πάντα, περί των οποίων γί-
νεται λόγοσ, πρζπει να υπάρχθ μία ςχετικι αίςκθςισ (33). Αλλά
περί τθσ γενζςεωσ τθσ ςαρκόσ και των ςχετικϊν με τθν ςάρκα,
και περί τθσ ψυχισ, κακ' όςον είναι κνθτι, δεν ωμιλιςαμεν
ακόμθ. Αλλ' οφτε περί τοφτων χωριςτά από των αιςκθτικϊν
Δ. | εντυπϊςεων, οφτε περί εκείνων άνευ τοφτων είναι δυνατόν
να ομιλιςωμεν προςθκόντωσ, ςυγχρόνωσ δε περί αμωοτζρων να
είπωμεν είναι ςχεδόν αδφνατον. Ρρζπει λοιπόν να προτάξωμεν
πρότερον τα μεν, εισ δε τα άλλα, τα οποία κα επιταχκϊςι, κα
επανζλκωμεν περαιτζρω. Μνα λοιπόν αι εντυπϊςεισ εξθγθκϊςιν
ευκφσ μετά τα (παράγοντα αυτάσ) είδθ, ασ αρχίςωμεν πρϊτον από
τασ κοινάσ εισ το ςϊμα άμα και εισ τθν ψυχιν.

Και πρϊτον, πωσ λζγομεν ότι το πυρ είναι κερμόν, ασ ίδω-
μεν, εξετάηοντεσ το ηιτθμα ωσ εξισ, ςκεπτόμενοι δθλ. περί του
χωριςμοφ και τθσ διαιρζςεωσ, τα οποία δι' αυτοφ γίνονται εισ το
Ε. | ςϊμα θμϊν. Πτι θ εντφπωςισ αφτθ είναι τι οξφ, τοφτο ςχεδόν
πάντεσ αιςκανόμεκα. Ρρζπει δε να υπολογίςωμεν τθν λεπτότθτα
των πλευρϊν και τθν οξφτθτα των γωνιϊν και τθν ςμικρότθτα
των μερϊν και τθν ταχφτθτα τθσ κινιςεωσ, διότι δι' όλα ταφτα το
πυρ ον βίαιον και οξζωσ κοπτερόν κόπτει πάντοτε ό,τι ικελε
62. | τφχει, και να ενκυμθκϊμεν τθν γζννθςιν του ςχιματοσ του
πυρόσ, ότι δθλ. είναι ακριβϊσ αφτθ θ ωφςισ και όχι άλλθ, ιτισ
διαιροφςα τα ςϊματα θμϊν και εισ μικρά μζρθ κατακερματίηουςα
αυτά παράγει το πάκοσ τοφτο, το οποίον λζγομεν κερμότθτα, και
άμα το όνομα αυτοφ. Το δε πάκθμα το εναντίον εισ τοφτο είναι
μεν ωανερόν, αλλ' όμωσ ασ μθ μείνθ ανεξιγθτον. Τα χονδρά
δθλαδι μζρθ των πζριξ του ςϊματοσ θμϊν υγρϊν, ειςερχόμενα
εισ αυτό και αποδιϊκοντα τα μικρότερα, επειδι δεν δφνανται να
Β. | ειςδφςωςιν εισ τασ κζςεισ τοφτων, ςυμπιζηουςι το υγρόν το
οποίον είναι εν θμίν, και εξ ανωμάλου και τεταραγμζνου διά
τθν ομαλότθτα και τθν πίεςιν το κακιςτϊςιν ακίνθτον και ομα-
λόν. Τοφτο δε παρά ωφςιν ςυμπιεηόμενον, μάχεται κατά ωφ-
ςιν αυτό εαυτό απωκοφν προσ το εναντίον. Εισ τθν μάχθν λοι-
πόν ταφτθν και εισ τον ςειςμόν τοφτον εδόκθ όνομα &τρόμοσ&
και &ρίγοσ&, και θ όλθ εντφπωςισ αφτθ και το παράγον αυτιν ωνο-
μάςκθ &ψυχρόν& (ψφχοσ). &Σκλθρόν& δε ωνομάςκθ παν ςϊμα εισ το
οποίον υποχωρεί θ ςαρξ θμϊν, μαλακόν δε το υποχωροφν εισ τθν
ςάρκα. Οφτω δε και μεταξφ των τα ςϊματα. Υποχωροφςι δε όςα
ςτθρίηονται επί μικρϊν βάςεων, και διά ταφτα, το αποτελοφμε-
C. | νον εκ βάςεων τετραγϊνων, επειδι καλϊσ ςτθρίηεται, είναι
το μάλλον ανκιςτάμενον είδοσ και εκείνο όπερ, όταν ωκάςθ
εισ τθν μεγίςτθν πυκνότθτα, δφναται ν' αντιτάξθ τθν μεγίςτθν
αντίςταςιν.

Το βαρφ δε και το ελαωρόν δφνανται να εξθγθκϊςι ςαωζ-
ςτατα, αν εξεταςκϊςι ςχετικϊσ, με το λεγόμενον άνω και κάτω.
Διότι ουδόλωσ είναι ορκόν να νομίηωμεν ότι εν τθ ωφςει υπάρ-
χουςι δφο τόποι εναντίοι, οι οποίοι περιλαμβάνουςι το παν εισ
δφο μζρθ διαιροφντεσ αυτό, ο είσ μεν κάτω, εισ τον οποίον ωζ-
ρονται πάντα όςα ζχουςιν όγκον τινά ςϊματοσ, ο άλλοσ δε
D. | άνω, εισ τον οποίον παν ό,τι ζρχεται ακουςίωσ ζρχεται.
Διότι, επειδι όλοσ ο κόςμοσ είναι ςωαιροειδισ, τα πράγματα, τα
οποία ιςαπζχοντα του κζντρου είναι εισ τα άκρα, πρζπει κατά
ωυςικιν ανάγκθν να είναι άκρα κατά τον αυτόν τρόπον, το
δε κζντρον, απζχον κατά το αυτό μζτρον από τα άκρα, πρζπει
να κεωριται ότι είναι εισ αντίκεςιν προσ πάντα. Λοιπόν, επειδι
τοιοφτοσ ωφςει είναι ο κόςμοσ, ποίον των ειρθμζνων πραγμάτων
κα θδφνατό τισ να κζςθ άνω ι κάτω χωρίσ να ωανι δικαίωσ ότι
αποδίδει εισ αυτό όνομα, όπερ ουδόλωσ αρμόηει εισ αυτό ; Τω όντι
ο τόποσ, όςτισ είναι εν τω μζςω του κόςμου, δεν είναι δίκαιον να
λζγθται ότι ωφςει είναι άνω οφτε κάτω, αλλά μόνον ότι είναι εισ
το μζςον, και ο εν τθ περιωερεία ωανερϊσ δεν είναι εν τω μζςω,
οφτε ζχει μζροσ τι ιδικόν του, όπερ είναι εισ αναωοράν, διάωορον
αλλοφ μζρουσ προσ το μζςον ι προσ άλλο, όπερ κείται εισ
αντίκεςίν προσ αυτό (34). Και όταν τι είναι ωφςει πανταχόκεν ομοιό-
μορωον, ποία ονόματα εναντία αποδίδων τισ εισ αυτό και τίνι
τρόπω κα θδφνατο να νομίηθ ότι λζγει ορκά; Διότι, και αν
63. | υπιρχεν εισ το κζντρον του παντόσ ςτερεόν ςϊμα ιςόρρο-
πον, ουδζποτε κα θδφνατο να ωερκι εισ κανζν των άκρων, αωοφ
ταφτα είναι πανταχόκεν όμοια. Αλλά και αν τισ ικελε πορευκι
πζριξ αυτοφ κυκλικϊσ ςταματϊν πολλάκισ αντίπουσ, τον αυτόν τό-
πον αυτοφ κα ζλεγεν εκάςτοτε άνω και κάτω. Τω όντι, επειδι, ωσ
είπομεν ιδθ, το όλον είναι ςωαιροειδζσ, δεν είναι ωρονίμου αν-
κρϊπου ίδιον να λζγθ, ότι τόποσ τισ αυτοφ κείται κάτω, άλλοσ
δε άνω. Ρόκεν δ' ελιωκθςαν τα ονόματα ταφτα, και εισ ποία
πράγματα αποδίδοντεσ αυτά ςυνθκίςαμεν εξ αιτίασ αυτϊν διαι-
ροφντεσ και τον κόςμον όλον ομοίωσ να ομιλϊμεν περί αυτοφ,
πρζπει περί τοφτου να ςυνεννοθκϊμεν ορμϊμενοι εκ των ακολοφ-
Β. | κων αρχϊν. Εάν εισ τον τόπον του ςφμπαντοσ, τον οποίον θ
ωφςισ του πυρόσ κατζλαβεν (35) ιδία, όπου και είναι ςυνθκροι-
ςμζνον το μεγαλφτερον μζροσ αυτοφ, προσ το οποίον ωζρεται παν
άλλο πυρ, αναβάσ τισ εισ εκείνον τον τόπον και ζχων δφναμιν εισ
τοφτο, ικελεν αωαιρζςει μζρθ του πυρόσ τοφτου και κζςασ εισ
τασ πλάςτιγγασ ικελε τα ηυγίςει, κακ' όςον ικελεν ανυψοί τον
ηυγόν και ζλκει το πυρ διά τθσ βίασ εισ τον ανόμοιον προσ αυτό
αζρα, είναι ωανερόν ότι θ μικροτζρα μερίσ κα υπεχϊρει εισ τθν
C. | δφναμιν του ευκολϊτερον μεγαλυτζρου (36). Διότι, όταν δφο
πράγματα ανυψϊνται ομοφ από μίαν μόνθν δφναμιν, κατ' ανάγ-
κθν το μικρότερον υποχωρεί εισ τθν βίαν περιςςότερον, το δε με-
γαλφτερον ανκιςτάμενον υποχωρεί ολιγϊτερον, και το μεν πολφ
λζγεται &βαρφ& και ότι ωζρεται κάτω, το δε ςμικρόν λζγεται &ελα-
ωρόν& και ότι ωζρεται άνω. Το αυτό τοφτο δυνάμεκα να εφρωμεν
και ενεργοφντεσ επί του τόπου τοφτου θμϊν. Λςτάμενοι δθλαδι
επί τθσ γθσ, όταν εισ διαωόρουσ πλάςτιγγασ ηυγίηωμεν γεϊδεισ
ουςίασ, ενίοτε δε και αλθκινιν γθν, τασ ςφρομεν διά τθσ βίασ
και παρά ωφςιν εισ τον αζρα, όςτισ είναι ανόμοιοσ με αυτάσ, ενϊ
D. | και &αφτθ& και εκείνθ (θ γθ) τείνουςι προσ το όμοιον αυτϊν·
αλλά τότε το μικρότερον ευκολϊτερον του μεγαλυτζρου υποχωρεί
εισ το βιάηον αυτό και πορεφεται προσ το ανόμοιον· λοιπόν τοφτο
ονομάηομεν ελαωρόν, το δε μζροσ προσ το οποίον το βιάηομεν κα-
λοφμεν άνω, το δε εναντίον πάκοσ καλοφμεν βαρφ και τον τόπον
κάτω. Πτι δε ταφτα ζχουςιν αναωοράν διάωορον μεταξφ των ςυμ-
βαίνει κατ' ανάγκθν, διότι θ αρχικι μάηα εκάςτου ςτοιχείου κατζ-
χει τόπον διάωορον και εναντίον του των άλλων. Τω όντι εκείνο,
όπερ είσ τινα τόπον είναι ελαωρόν αναωορικϊσ προσ εκείνο, όπερ
είναι ελαωρόν εισ αντίκετον τόπον, και το βαρφ αναωορικϊσ προσ
το βαρφ και το κάτω προσ το κάτω και το άνω προσ το άνω, όλα
Ε. | ταφτα κα ευρεκϊςιν ότι και ςυμβαίνουςι και είναι μεταξφ
των εναντία και πλάγια και όλωσ διάωορα (37). Το εξισ όμωσ πρζ-
πει να διανοϊμεκα περί όλων αυτϊν, ότι δθλ. θ τάςισ προσ το
ςυγγενζσ θ υπάρχουςα εισ όλα κάμνει (να καλϊμεν) βαρφ το ωε-
ρόμενον ςϊμα, και κάτω τον τόπον εισ τον οποίον ωζρεται το
τοιοφτον, τα δε ζχοντα εναντίαν διεφκυνςιν λαμβάνουςιν εναντία
ονόματα. Ρερί των πακθμάτων λοιπόν τοφτων ασ είναι αφται αι
αιτίαι, τασ οποίασ θμείσ προβάλλομεν.

Τθν αιτίαν δε τθσ εντυπϊςεωσ του λείου και του τραχζοσ,
πασ οιοςδιποτε, προςζξασ μόνον, δφναται και εισ άλλον να είπθ
64. | αυτιν, είναι δθλ. ςκλθρότθσ θνωμζνθ με ανωμαλίαν, του
λείου δε αιτία είναι ομαλότθσ θνωμζνθ με πυκνότθτα.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XXVII.
&Ρερί των πακϊν εν γζνει. Εντυπϊςεισ ευάρεςτοι ι δυςά-
ρεςτοι ι ουδζτεραι.&



Μζγιςτον δε μασ υπολείπεται ακόμθ περί των πακθμάτων
των κοινϊν εισ όλον το ςϊμα (να ίδωμεν) το αίτιον τθσ θδονισ
και τθσ λφπθσ και εισ όςα πακιματα εξθτάςαμεν ιδθ, και εισ
όςα παράγοντα αιςκιςεισ εισ τα ιδιαίτερα μζρθ του ςϊματοσ
ζχουςιν ωσ επακόλουκα αυτϊν ςυνάμα λφπασ και θδονάσ (38). Ασ
κεωριςωμεν λοιπόν κατά τον ακόλουκον τρόπον τασ αιτίασ τασ
ςχετικάσ προσ παν πάκθμα αιςκθτόν ι μθ αιςκθτόν (39) ενκυμοφ-
μενοι πϊσ διεκρίναμεν περί τθσ ωφςεωσ τθσ ευκινιτου και τθσ
δυςκινιτου· διότι τοιουτοτρόπωσ πρζπει να επιδιϊξωμεν παν πρά-
γμα, το οποίον επικυμοφμεν να ςυλλάβωμεν. Τω όντι, το ωφςει
ακίνθτον όργανον, όταν και ςμικρόν πάκθμα ςυμβι εισ αυτό, το
μεταδίδει κυκλικϊσ, διότι τα μζρθ διαδοχικϊσ το αναπλάττουςι,
μζχρισ ου ελκόντα εισ τθν ςυνείδθςιν εξαγγείλωςιν εισ αυτιν
τθν δφναμιν του ενεργιςαντοσ αιτίου. Το εναντίον του όμωσ,
επειδι είναι ςτάςιμον και δεν προβαίνει δι' ουδενόσ κφκλου, δζ-
χεται μόνον τθν εντφπωςιν, αλλά δεν κινεί κανζν άλλο πράγμα
C. | πλθςίον. Ϊςτε, επειδι μζρθ δεν μεταδίδουςιν εισ άλλα μζρθ
τθν πρϊτθν εντφπωςιν, ιτισ εισ αυτά μζνει ακίνθτοσ και δεν
μεταδίδεται εισ το όλον ηϊον, το πακόν τθν εντφπωςιν δεν τθν αι-
ςκάνεται. Και τοφτο ςυμβαίνει εισ τα οςτά και εισ τασ τρίχασ
και εισ όςα άλλα μζρθ ζχομεν εντόσ θμϊν, τα οποία αποτελοφν-
ται κατά το πλείςτον εκ γθσ. Το πρότερον δε λεχκζν εωαρμόηει
εισ τθν όψιν προ πάντων και τθν ακοιν, διότι εισ ταφτασ υπάρ-
χει μεγίςτθ ενζργεια πυρόσ και αζροσ.

Τθν θδονιν δε και τθν λφπθν τοιουτοτρόπωσ πρζπει να νοϊ-
D. | μεν: θ εντφπωςισ θ βιαία και παρά ωφςιν γινομζνθ αιωνι-
δίωσ είναι αλγεινι, θ δε επανερχομζνθ πάλιν αιωνιδίωσ εισ τθν ωφ-
ςιν θμϊν είναι θδεία, θ δε ενεργοφςα θρζμα και κατ' ολίγον δεν
είναι αιςκθτι. Το εναντίον δε ςυμβαίνει εισ τασ εναντίασ τοφτων
εντυπϊςεισ. Ράςαι δε αι γινόμεναι μετ' ευκολίασ είναι μεν λίαν
αιςκθταί, αλλά δεν παράγουςιν οφτε θδονιν οφτε λφπθν, κακϊσ
είναι αι εντυπϊςεισ τθσ όψεωσ, θ οποία τθν θμζραν, ωσ είπομεν
Ε. | πρότερον, γίνεται ςϊμα ςυγγενζσ με θμάσ (40). Εισ τθν όψιν
τω όντι αι τομαί και τα καφματα και αι εντυπϊςεισ αι άλλαι, όςασ
δζχεται, δεν προξενοφςι λφπασ, οφτε πάλιν θδονάσ, όταν αφτθ επανζρ-
χεται εισ τθν προτζραν κατάςταςιν αυτισ, αλλά μόνον μζγιςτα και
ςαωζςτατα αιςκιματα, και κακ' όςον αυτι πακαίνεται, και κακ'
όςον αυτι κινείται να ενεργιςθ επί άλλων πραγμάτων, (ς.45 C).
Διότι ουδεμία υπάρχει βία οφτε εισ τθν διαςτολιν οφτε εισ τθν ςυ-
ςτολιν τθσ όψεωσ. Τα ςϊματα όμωσ τα αποτελοφμενα εκ μεγαλυ-
τζρων του πυρόσ μερϊν δυςκόλωσ υποχωροφντα εισ το ενεργοφν
65. | αίτιον αλλά διαδίδοντα εισ το όλον τασ κινιςεισ, ζχουςιν
θδονάσ και λφπασ, λφπασ μεν όταν αλλοιοφνται, θδονάσ δε
όταν επανζρχωνται εισ τθν πρϊτθν κατάςταςιν αυτϊν. Πςα
δε όργανα ολίγον κατ' ολίγον πάςχουςι τουσ αποχωριςμοφσ
και τασ κενϊςεισ αυτϊν, τασ δε πλθρϊςεισ διά μιασ και αωκό-
νουσ, τθν κζνωςιν μθ αιςκανόμενα, τθν πλιρωςιν όμωσ αιςκα-
νόμενα, λφπασ μεν δεν γεννϊςιν εισ το κνθτόν μζροσ τθσ
ψυχισ, θδονάσ όμωσ μεγίςτασ. Και ταφτα είναι ωανερά ωσ προσ
τασ καλάσ οςμάσ (41). Πςα δε όργανα αλλοιοφνται αίωνθσ, μόλισ
δε και κατ' ολίγον αποκακίςτανται εισ τθν προτζραν κατάςταςίν
των, παράγουςι πάντα ωαινόμενα εναντία προσ τα πρϊτα· και τοφτο
είναι ωανερόν εισ τα καφματα και τασ πλθγάσ του ςϊματοσ.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XXVIII.
&Αι εντυπϊςεισ τθσ γεφςεωσ. Το ςτρυωνόν και αυςτθρόν, το
τραχφ και δριμφ, το πικρόν και γλυκφ κ.λ.&



Και περί μεν των κοινϊν εισ όλον το ςϊμα εντυπϊςεων και
περί των ονομάτων των διδομζνων εισ τα πράγματα τα παράγοντα
αυτάσ αρκετά ελζχκθςαν. Πςα δε πάκθ ςυμβαίνουςιν εισ μεμο-
νωμζνα μζρθ θμϊν, τασ εντυπϊςεισ και τασ αιτίασ τασ παραγοφ-
ςασ αυτά, ταφτα πρζπει να προςπακιςωμεν να είπωμεν αν δυνά-
C. | μεκα. Ρρϊτον λοιπόν πρζπει να εξθγιςωμεν, όςον είναι δυ-
νατόν, εκείνο το οποίον ομιλοφντεσ πρότερον περί των χυμϊν,
ζχομεν παραλίπει, δθλαδι τα πακιματα τα οποία είναι ίδια τθσ
γλϊςςθσ. Και ταφτα δε ωαίνονται ότι ςυμβαίνουςιν, όπωσ και τα
περιςςότερα εκ των άλλων, διά ςυγκρίςεων (ςυςτολϊν) και δια-
κρίςεων (διαςτολϊν), και εκτόσ τοφτων ζχουςι ταφτα περιςςό-
τερον των άλλων τραχφτθτασ και λειότθτασ. Διότι όλα τα γεϊδθ
μζρθ, τα ειςερχόμενα όπου είναι αι μικραί ωλζβεσ, αίτινεσ ωσ
D. | δοκιμαςτιρια τθσ γλϊςςθσ εκτείνονται (42) μζχρι τθσ καρδίασ,
πίπτοντα εισ τα υγρά και μαλακά μζρθ τθσ ςαρκόσ και διαλυόμενα
ςυςτζλλουςι τασ μικράσ ωλζβασ και τασ αποξθραίνουςι, και εκείνα
άτινα είναι τραχφτερα ωαίνονται &ςτρυωνά&, τα δε ολιγϊτερον
ςτρυωνά ωαίνονται &τραχζα&. Εκείνα δε εξ αυτϊν, τα οποία είναι
κακαρτικά και αποπλφνουςιν όλα τα περί τθν γλϊςςαν, όταν
κάμνωςι τοφτο πζραν του μζτρου και προςκολλϊνται οφτωσ, ϊςτε
να ωκείρωςι αυτιν τθν γλϊςςαν, οποία είναι θ ενζργεια του νί-
Ε. | τρου, πάντα τα τοιαφτα καλοφνται &πικρά&. Εκείνα δε τα
οποία ζχουςι μικροτζραν τθν δφναμιν του νίτρου και ενεργοφςι
τον κακαριςμόν μετά μζτρου, μασ ωαίνονται αλυκά (ςάλτςαι)
άνευ πολφ μεγάλθσ πικρίασ και μάλλον ευάρεςτα. Εκείνα δε
εισ τα οποία μετεδόκθ θ κερμότθσ του ςτόματοσ και ζγειναν λεία
υπό τοφτου, επειδι πυροφνται και πάλιν δε αυτά καίουςι το κερ-
μάναν αυτά ςτόμα και υπό τθσ ελαωρότθτοσ ωζρονται άνω προσ
τασ αιςκιςεισ τθσ κεωαλισ και κόπτουςι πάντα όςα τφχωςι, διά
66. | ταφτασ τασ δυνάμεισ των ωνομάςκθςαν &δριμζα&. Πςα δε
αυτϊν ζγειναν ιδθ λεπτά υπό τθσ ςιψεωσ και ειςδφουςιν εισ τασ
ςτενάσ ωλζβασ, ευριςκόμενα ωσ προσ τα γεϊδθ μζρθ και τα του
αζροσ, όςα υπάρχουςιν εκεί, εισ αναλογίαν τοιαφτθν, ϊςτε να κι-
νϊςι τα μεν πζριξ των δε, και να τα κάμνωςι να αναμιγνφων-
ται, και αναμιγνυόμενα να εμπίπτωςι και να ειςδφωςι τα μεν εισ
τα δε, ϊςτε να παράγωςιν άλλα κοιλϊματα εκτεινόμενα πζριξ
Β. | των ειςερχομζνων εισ τασ ωλζβασ, τα οποία επειδι απλοφται
πζριξ του αζροσ κοίλθ υγραςία άλλοτε μεν γεϊδθσ, άλλοτε δε
κακαρά, γίνονται αγγεία υγρά εξ αζροσ ι φδατα κοίλα και
ςτρογγφλα — εκείνα μεν τθσ κακαράσ υγρότθτοσ είναι διαρκι
και ζχουςιν όνομα &πομωόλυγεσ&, τα δε τθσ γεϊδουσ κινουμζνθσ
και υψουμζνθσ καλοφνται ηζςισ και &ηφμωςισ&. Το αίτιον δε των
πακϊν τοφτων καλείται &οξφ&. Θ εναντία δε εντφπωςισ εισ όλα τα
C. | ειρθμζνα περί τοφτων γεννάται εξ εναντίασ αιτίασ. Και οςά-
κισ τα ειςερχόμενα εισ το ςτόμα, χυνόμενα εισ τα υγρά αυτοφ και
όντα ωφςει ςυγγενι με τασ ιδιότθτασ τθσ γλϊςςθσ, κάμνουςι
λείον διά τθσ επαλείψεωσ ό,τι είναι τραχφ, τα δε παρά ωφςιν
ςυντεκζντα ι χυμζνα άλλα μεν πιζηουςι, άλλα δε χαλαροφςι,
και κάκε πράγμα όςον είναι δυνατόν αποκακιςτϊςι ςφμωωνον
με τθν ωφςιν του, ευάρεςτον και αγαπθτόν εισ πάντασ υπάρχον
παν τοιοφτον κεραπευτικόν των βιαίων εντυπϊςεων καλείται
&γλυκφ&.




ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XXIX.
&Ρερί οςωριςεωσ. Ατζλειαι των αιςκθμάτων τοφτων. Γζνε-
ςισ αυτϊν. Ευάρεςτοι και δυςάρεςτοι οςμαί. Ρερί ακοισ.
Είδθ του ιχου.&



D. | Και περί μεν τοφτων (των χυμϊν) αρκοφςι τα ειρθμζνα.
Ρερί δε τθσ λειτουργίασ των μυκτιρων είδθ μεν δεν διακρίνονται.
Διότι παν το γζνοσ των οςμϊν είναι ατελζσ, και ουδζν είδοσ (43) ζχει
τοιαφτθν αναλογίαν, ϊςτε να ζχθ πάντωσ μίαν οςμιν. Αι ωλζ-
βεσ θμϊν εισ τα μζρθ ταφτα είναι πεπλαςμζναι λίαν ςτεναί ωσ
προσ τα είδθ τθσ γθσ και του φδατοσ, και λίαν ευρείαι ωσ προσ
τα του πυρόσ και του αζροσ. Διά τοφτο ουδείσ ουδζποτε θςκάνκθ
οςμιν τινα αυτϊν, αλλά αι οςμαί γίνονται από πράγματα, τα
Ε. | οποία ι βρζχονται ι ςιπονται ι διαλφονται ι εξατμίηονται.
Διότι όταν το φδωρ μεταβάλλεται εισ αζρα και ο αιρ εισ φδωρ,
διαρκοφςθσ τθσ μεταβολισ γίνονται αι οςμαί και είναι όλαι ι
καπνόσ ι νζωοσ (ατμόσ) (44). Εκ τοφτων δε εκείνο, όπερ εξ αζροσ
μεταβαίνει εισ φδωρ, είναι νζωοσ, εκείνο δε όπερ εξ φδατοσ εισ
αζρα είναι καπνόσ. Πκεν όλαι αι οςμαί είναι λεπτότεραι του
φδατοσ και παχφτεραι του αζροσ. Τοφτο δε γίνεται ωανερόν, όταν
τεκι κϊλυμα τι εισ τθν αναπνοιν (45) και ζλκθ τισ διά βίασ εισ
εαυτόν τθν πνοιν, διότι τότε ουδεμία οςμι ςτραγγίηεται δι' αυ-
τοφ, ο αιρ δε μόνοσ, εςτερθμζνοσ οςμισ, υποχωρεί εισ τθν προς-
67. | πάκειαν (ειςπνζεται). Διά ταφτα λοιπόν αι ποικιλίαι των
οςμϊν δεν ζλαβον ονόματα, επειδι δεν αποτελοφνται οφτε εκ
πολλϊν ειδϊν οφτε εξ' απλϊν ειδϊν, αλλά διττϊσ μόνα καλοφνται,
ωανερά όντα, το ευάρεςτον και το δυςάρεςτον, εκ των οποίων
τοφτο μεν βιάηει και κάμνει τραχείαν όλθν τθν κοιλότθτα τθν
μεταξφ τθσ κεωαλισ και του ομωαλοφ θμϊν (46), το άλλο δε κατα-
πραψνει και πάλιν εισ τθν ωυςικιν κατάςταςιν αγαπθτϊσ επανα-
ωζρει αυτιν.

Ρρζπει τϊρα να εξετάςωμεν τρίτον είδοσ αιςκιςεων, το τθσ
Β. | ακοισ και να είπωμεν διά ποίασ αίτιασ γεννϊνται αι ςχετι-
καί εντυπϊςεισ. Εν γζνει λοιπόν ασ κζςωμεν, ότι ο ιχοσ είναι
το πλιγμα, το οποίον διά μζςου των ϊτων υπό του αζροσ, του
εγκεωάλου και του αίματοσ (47) διαδίδεται μζχρι τθσ ψυχισ, και
ότι θ κίνθςισ θ υπό του πλιγματοσ γινομζνθ, από τθσ κεωαλισ
αρχίηουςα και καταλιγουςα εισ τθν ζδραν του ιπατοσ, είναι το
αίςκθμα τθσ ακοισ. Και θ μεν ταχεία κίνθςισ είναι ο οξφσ ιχοσ,
θ δε βραδυτζρα είναι ο βαρφτεροσ (48), θ δε ομοιόμορωοσ είναι ο
C. | ομαλόσ και λείοσ, θ δε εναντία ο τραχφσ, θ δε μεγάλθ ο
ιςχυρόσ και θ εναντία είναι ο μικρόσ, ωσ προσ δε τασ ςυμωω-
νίασ αυτϊν ανάγκθ να ομιλιςωμεν βραδφτερον.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XXX.
&Ρερί όψεωσ. Γζνεςισ των χρωμάτων. Λευκόν και μζλαν —
Μαρμαρυγι. Λαμπρόν, ερυκρόν, ξανκόν κ.λ. Συναίτια
δθμιουργίασ. Το κείον αίτιον και το αναγκαίον αίτιον.&



Το τζταρτον γζνοσ αιςκθτϊν πραγμάτων μασ υπολείπεται, ό-
περ πρζπει να διαιρζςωμεν εισ είδθ, διότι κατζχει πολυαρίκμουσ
ποικιλίασ, τασ οποίασ όλασ ομοφ εκαλζςαμεν χρϊματα, (και είναι)
ωλοξ απορρζουςα από ζκαςτον των ςωμάτων και ζχουςα μόρια
ανάλογα προσ τθν όψιν, ϊςτε να είναι αιςκθτά.

Δ. | Ρερί των αιτίων δε τθσ παραγωγισ τθσ όψεωσ είπομεν
ολίγα εισ τα προθγοφμενα (49). Ρερί των χρωμάτων λοιπόν τοφτο
ωαίνεται πικανϊτατον, και κα ιτο πρζπον νυν να διεξζλκωμεν περί
αυτοφ προςθκόντωσ· ότι δθλαδι τα μόρια, τα οποία απορρζουςιν
από των άλλων πραγμάτων και πίπτουςιν εισ τθν όψιν, είναι άλλα
μεν μικρότερα, άλλα δε μεγαλφτερα, και άλλα ίςα προσ τα μζρθ
αυτισ τθσ όψεωσ. Και τα μεν ίςα δεν είναι αιςκθτά και τα λζγο-
μεν διαωανι, τα δε μεγαλφτερα και τα μικρότερα, εκείνα μεν όντα
ικανά να ςυςτζλλωςι, ταφτα δε να διαςτζλλωςι τθν όψιν, είναι
τοιαφτα, οποία προσ τθν ςάρκα είναι το κερμόν και το ψυ-
χρόν και προσ τθν γλϊςςαν το ςτρυωνόν και όςα κερμαντικά όντα
Ε. | τα εκαλζςαμεν δριμζα. Και το λευκόν και το μζλαν είναι
αι αυταί εντυπϊςεισ των πραγμάτων τοφτων, αίτινεσ όμωσ γίνονται
εισ άλλο γζνοσ, και ωαίνονται διάωοροι διά τασ ειρθμζνασ αιτίασ (50).
Οφτω λοιπόν πρζπει να ονομάηωμεν αυτά, το μεν διαςτζλλον τθν όψιν
λευκόν, το δε εναντίον αυτοφ μζλαν. Εάν δε οξυτζρα ορμι πυρόσ
διαωόρου γζνουσ (εξωτερικοφ) προςπζςθ εισ το οπτικόν πυρ και
διαςτείλθ αυτό μζχρι των ομμάτων, βιαίωσ ωκοφςα και διαλφουςα
68. | τουσ πόρουσ των οωκαλμϊν, ϊςτε να εκχφνεται πυρ και
φδωρ άωκονον, το οποίον καλοφμεν δάκρυα, ενϊ αυτι αφτθ θ ορμι
είναι πυρ, και ζρχεται εισ ςυνάντθςιν (ενϊ το ζν πυρ πθδά ζξω
ωσ από αςτραπιν, το δε άλλο ειςζρχεται και ςβφνεται εισ τθν
υγραςίαν του οωκαλμοφ), και εισ τθν ςφγχυςιν ταφτθν γεννϊνται
ποικίλα χρϊματα, τθν εντφπωςιν ταφτθν ονομάηομεν μαρμαρυ-
γιν (51), εκείνο δε όπερ παράγει αυτιν ονομάηομεν λαμπρόν και
Β. | ςτίλβον. Το δε μεταξφ τοφτων είναι γζνοσ πυρόσ, το οποίον
ωκάνει εισ το υγρόν των ομμάτων και αναμιγνφεται με αυτό, αλλά
δεν ςτίλβει, και τθν λάμψιν ταφτθν του πυρόσ θ οποία αναμιγνφε-
ται μετά του υγροφ, επειδι παρζχει χρϊμα του αίματοσ, τθν ονο-
μάηομεν ερυκρόν.

Το λαμπρόν ενοφμενον με το ερυκρόν και το λευκόν γεννά το
ξανκόν. Αλλά κατά ποίον μζτρον είναι ζκαςτον τοφτων, ουδζ εάν
τισ γνωρίηθ αυτό, ζχει ςθμαςίαν προσ αυτόν να το εξετάηθ, διότι
ουδείσ κα θδφνατο να δείξθ επαρκϊσ ανάγκθν τινά αυτοφ οφτε
λόγον πικανόν. Το δε ερυκρόν ενωκζν με το μζλαν και το λευκόν,
C. | παράγει το πορωυροφν. Πταν δε εισ ταφτα, αωοφ μιχκϊςι και
καϊςι, προςτεκι περιςςότερον μζλαν, γεννάται το ςκοτεινόν (βακφ)
χρϊμα. Το πυρρόν δε γεννάται εκ τθσ μίξεωσ του ξανκοφ και του
ωαιοφ, το δε ωαιόν εκ του λευκοφ και του μζλανοσ, το δε ωχρόν (κί-
τρινον) εκ του λευκοφ μιχκζντοσ με το ξανκόν. Το λευκόν δε ςυν-
δυαηόμενον με το λαμπρόν και μεταπίπτον εισ πυκνόν μζλαν παρά-
γει το κυανοφν χρϊμα. Το δε κυανοφν ενοφμενον με το λευκόν
παράγει το γλαυκόν και το πυρρόν ςυνδυαηόμενον με το μζλαν
Δ. | παράγει το πράςινον. Τα δε λοιπά χρϊματα εκ τοφτων των
παραδειγμάτων είναι ςχεδόν ωανερόν με ποίασ μίξεισ δφνανται να
εξθγθκϊςι και να διατθρθκι θ πικανότθσ του λόγου. Αλλ' εάν
τισ εξετάηων ταφτα εν τθ πραγματικότθτα κζλθ να κάμθ δοκιμιν
αυτϊν, κα εδεικνφετο αγνοϊν τθν διαωοράν μεταξφ τθσ ανκρωπί-
νθσ και τθσ κείασ ωφςεωσ, ότι δθλ. ο Κεόσ ζχει τθν επιςτιμθν άμα
και τθν δφναμιν επαρκείσ, ίνα αναμιγνφθ πολλά πράγματα εισ ζν
και πάλιν εκ του ενόσ να τα διαλφθ εισ πολλά, αλλ' εκ των αν-
κρϊπων ουδείσ είναι ικανόσ να κάμθ οφτε το ζν οφτε το άλλο εκ
Ε. | τοφτων, οφτε τϊρα οφτε κα είναι ποτζ εισ το μζλλον.

Ταφτα λοιπόν πάντα γεννθκζντα τοιουτοτρόπωσ εξ ανάγκθσ,
ο δθμιουργόσ του καλλίςτου και του αρίςτου τα προςελάμβανε
τότε εισ τα γεννϊμενα πράγματα, ότε εγζννα τον αυτάρκθ και τον
τελειότατον Κεόν, μεταχειριηόμενοσ αυτά ωσ βοθκθτικάσ αιτίασ,
ενϊ το αγακόν εισ όλα τα γεννϊμενα αυτόσ το επραγματοποίει.
Διά τοφτο πρζπει να διακρίνωμεν δφο είδθ αιτιϊν, το μεν αναγ-
καίον, το δε άλλο κείον, και το μεν κείον να ηθτϊμεν εισ όλα τα
69. | πράγματα, διά να ηιςωμεν ευτυχείσ εω' όςον θ ωφςισ θμϊν
επιδζχεται· το δε αναγκαίον χάριν εκείνου, αναλογιηόμενοι ότι
άνευ αυτοφ δεν είναι δυνατόν οφτε εκείνο, το οποίον επιποκοφ-
μεν, να κατανοιςωμεν μεμονωμζνον, οφτε πάλιν να το ςυλλάβω-
μεν (52) ι να μετάςχωμεν αυτοφ κατ' άλλον τινά τρόπον.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XXXI.
&Ο Δθμιουργόσ εκ τθσ αταξίασ ζωερε τα όντα εισ τάξιν. Δθ-
μιουργία τθσ ψυχισ του ανκρϊπου. Το λογικόν μζροσ
αυτισ ζπλαςεν ο Κεόσ και ζκεςεν εν τθ κεωαλι. Το
κνθτόν μζροσ επλάςκθ υπό των γεννθτϊν Κεϊν και
διθρζκθ εισ δφο μζρθ, το κυμικόν, όπερ ετοποκετικθ
εισ το ςτικοσ, και το επικυμθτικόν. Σφςταςισ και λει-
τουργία τθσ καρδίασ και του πνεφμονοσ.&



Επειδι λοιπόν τϊρα, ωσ εισ τζκτονασ τα υλικά, ευρίςκονται
ενϊπιον θμϊν τα δφο είδθ των αιτιϊν, καλϊσ ωριςμζνα, εκ των
οποίων πρζπει να ςυνυωάνωμεν τον επίλοιπον λόγον θμϊν, πάλιν
ασ επανζλκωμεν ςυντόμωσ εισ τθν αρχιν και ταχζωσ ασ πορευκϊ-
μεν εισ αυτό εκείνο το ςθμείον, εκ του οποίου ορμθκζντεσ εωκά-
Β. | ςαμεν εδϊ, και ασ δοκιμάςωμεν να κζςωμεν εισ τον λόγον
και κεωαλιν και τζλοσ αρμόηοντα εισ τα προειρθμζνα. Κακϊσ λοι-
πόν και κατ' αρχάσ είπομεν, εισ τα πράγματα ταφτα, τα οποία
ευρίςκοντο εισ αταξίαν, ο Κεόσ ζκεςεν εισ ζκαςτον αναλογίασ (ςυμ-
μετρίασ) και προσ εαυτό και προσ τα άλλα, κακ' όςασ και όπου ιτο
δυνατόν να γίνωςιν ανάλογα και ςφμμετρα. Διότι τότε ουδζν πράγμα
μετείχεν αναλογιϊν και μζτρων, εκτόσ αν τι εξ αυτϊν μετείχε
κατά τφχθν, οφτε το παράπαν υπιρχε κανζν άξιον να λάβθ το
όνομα των πραγμάτων, τα οποία τϊρα ζχουςι το όνομα τοφτο, ωσ
C | πυρ και φδωρ και ει τι άλλο. Αλλ' όλα ταφτα κατά πρϊ-
τον ο Κεόσ διζταξε, και ζπειτα εκ τοφτων εςφςτθςε το ςφμπαν
τοφτο, ηϊον ον, το οποίον περιλαμβάνει εν εαυτϊ όλα τα ηϊα,
κνθτά και ακάνατα. Και των μεν κείων πραγμάτων αυτόσ οφτοσ
ζγεινε δθμιουργόσ, τθν γζννθςιν δε των κνθτϊν ανζκεςεν εισ τα
πλάςματα αυτοφ (53), ίνα τα δθμιουργιςωςι. Και οφτοι μιμοφμενοι
αυτόν, λαβόντεσ παρ' αυτοφ τθν ακάνατον αρχιν τθσ ψυχισ, μετά
τοφτο ετόρνευςαν πζριξ αυτισ ζν ςϊμα κνθτόν, και όλον τοφτο το
ςϊμα ζδοςαν εισ αυτιν ωσ όχθμα· και ζν άλλο είδοσ ψυχισ ζπλα-
ςαν προςζτι, το κνθτόν, το οποίον ζχει εντόσ αυτοφ ωοβερά και
Δ. | αναπόωευκτα πάκθ (54), πρϊτον μεν τθν θδονιν, το μζγιςτον
δζλεαρ του κακοφ, ζπειτα τασ λφπασ, διά τασ οποίασ ωεφγομεν τα-
γακά, και προςζτι κάρροσ και ωόβον, άωρονασ ςυμβοφλουσ, και τον
κυμόν, όςτισ δυςκόλωσ ακοφει τασ ςυμβουλάσ, και τθν ελπίδα,
ιτισ ευκόλωσ παραςφρεται υπό του παραλόγου αιςκιματοσ και
του τα πάντα τολμϊντοσ ζρωτοσ. Αναμίξαντεσ δε ταφτα ομοφ διά
τθσ ανάγκθσ ζπλαςαν το κνθτόν γζνοσ.

Και διά ταφτα ωοβοφμενοι μιπωσ μιάνωςι το κείον, ει μθ μό-
Ε. | νον όςον ιτο απολφτωσ αναγκαίον, χωριςτά από εκείνο (το
κείον), κατϊκιςαν το κνθτόν (55) εισ άλλθν κατοικίαν του ςϊματοσ,
και ζκτιςαν ιςκμόν και όριον μεταξφ τθσ κεωαλισ και του ςτι-
κουσ, κζςαντεσ εν τω μζςω τον αυχζνα, διά να είναι κεχωριςμζ-
νον. Εισ το ςτικοσ λοιπόν και εισ τον λεγόμενον κϊρακα ζδεςαν
το κνθτόν είδοσ τθσ ψυχισ. Και επειδι μζροσ μεν αυτισ είναι ωφ-
ςει καλφτερον, μζροσ δε χειρότερον, ωκοδόμθςαν τθν κοιλότθτα
του κϊρακοσ και εν τω μζςω αυτισ ζπλαςαν χϊριςμα, κακϊσ χω-
ρίηεται θ κατοικία των ανδρϊν από τθσ των γυναικϊν, κζςαντεσ
70. | ωσ μεςότοιχον το διάωραγμα. Το μζροσ λοιπόν τθσ ψυχισ,
το μετζχον ανδρείασ και κυμοφ, επειδι είναι ωιλόνεικον κατϊκι-
ςαν πλθςιζςτερον τθσ κεωαλισ, μεταξφ του διαωράγματοσ και
του αυχζνοσ, ίνα δφναται να ακοφθ τθν ωωνιν του λογικοφ και
από κοινοφ μετ' αυτοφ εξουςιάηθ διά τθσ βίασ τασ επικυμίασ, οπό-
ταν αφται δεν κζλουςιν εκουςίωσ να υπακοφωςιν ευπεικϊσ εισ τα εκ
τθσ ακροπόλεωσ ερχόμενα προςτάγματα και λόγουσ. Τθν καρδίαν
δε, ιτισ είναι ο δεςμόσ των ωλεβϊν και θ πθγι του αίματοσ του
Β. | κυκλοωοροφντοσ ορμθτικϊσ εισ όλα τα μζλθ του ςϊματοσ, ετο-
ποκζτθςαν εισ τθν κατοικίαν του δορυωόρου (του λόγου), ίνα οςά-
κισ ο κυμόσ ικελε βράςει διά άγγελμα του λόγου, ότι γίνε-
ται πράξισ τισ άδικοσ ωσ προσ ταφτα τα μζλθ ι ζξωκεν, ι εκ μζ-
ρουσ των εςωτερικϊν επικυμιϊν, ταχζωσ τότε διά μζςου πάντων
των ςτενϊν πόρων, πάντα τα μζρθ του ςϊματοσ όςα δζχονται τα
αιςκιματα, ακοφοντα τασ προτροπάσ και τασ απειλάσ, υπακοφω-
ςιν εισ αυτάσ και ακολουκϊςι κατά πάντα, και αωίνωςιν οφτω το
άριςτον μζροσ να θγεμονεφθ εισ όλα ταφτα. Εισ τθν αναςκίρτθςιν
C. | δε τθσ καρδίασ διά τθν προςδοκίαν των κινδφνων και διά τθν
εξζγερςιν του κυμοφ, προγινϊςκοντεσ οι κεοί ότι όλθ αφτθ θ οίδθ-
ςισ (ωοφςκωμα) των οργιηομζνων ζμελλε να γίνεται διά του πυ-
ρόσ, ίνα προμθκεφςωςιν επικουρίαν εισ αυτιν, εωφτευςαν εκεί τον
πνεφμονα, όςτισ είναι προ πάντων μαλακόσ και χωρίσ αίμα, και
ζχει εντόσ ςπιλαια τετρυπθμζνα ωσ τα του ςπόγγου, ίνα δεχόμε-
νοσ τθν πνοιν και το ποτόν και δροςίηων παρζχθ αναπνοιν και
ανακοφωιςιν εισ τόςθν κερμότθτα. Διά τοφτο τουσ οχετοφσ τθσ
Δ. | τραχείασ αρτθρίασ διθφκυνον εισ τον πνεφμονα· τοφτον δε ζκεςαν
περί τθν καρδίαν ωσ τι μαλακόν πράγμα, επί του οποίου αφτθ να
ςκιρτά, ίνα, όταν ο κυμόσ εν τθ καρδία είναι εισ τθν ακμιν του,
πθδϊςα επί πράγματοσ αποχωροφντοσ και λαμβάνουςα αναψυχιν,
με ολιγϊτερον κόπον δφναται περιςςότερον να υπθρετι τον λόγον
διά του κυμοφ.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XXXII.
&Το επικυμθτικόν τροωισ, ποτοφ κ.λ. ετζκθ μεταξφ του δια-
ωράγματοσ και τον ομωαλοφ και προςεδζκθ ωσ εισ ωάτ-
νθν, ίνα τρζωθται και τρζωθ το ςϊμα. Το ιπαρ πυκνόν,
λείον, λαμπρόν, γλυκφπικρον αντανακλά τα διανοιματα
τον νου και ωσ κάτοπτρον παρουςιάηει αυτά εισ τθν
άλογον ταφτθν ψυχιν. Ο ςπλθν διατθρεί το ιπαρ λαμ-
πρόν και κακαρόν. Μαντικι. Σχζςισ ιπατοσ και μαν-
τικισ, θν ζχει το άωρον μζροσ τθσ ψυχισ.&



Το μζροσ δε τθσ ψυχισ, το οποίον επικυμεί τασ τροωάσ και τα
ποτά και όςα ζχει χρείαν ζνεκα τθσ ωφςεωσ του ςϊματοσ, τοφτο
κατϊκιςαν εν τω μζςω μεταξφ του διαωράγματοσ και του ορίου
Ε. | του ομωαλοφ, καταςκευάςαντεσ εισ όλον τοφτον τον τόπον ωσ
μίαν ωάτνθν διά τθν κρζψιν του ςϊματοσ. Και εδϊ ζδεςαν αυτό
ωσ κρζμμα άγριον, το οποίον όμωσ ιτο αναγκαίον να τρζωθται,
ωσ ςυνδεδεμζνον (μεκ' θμϊν), εάν βζβαια ζμελλε να υπάρχθ το
ανκρϊπινον γζνοσ. Μνα λοιπόν πάντοτε, βόςκον εισ τθν ωάτνθν
και κατοικοφν όςον το δυνατόν μακρότερον του μζρουσ, το οποίον
71. | βουλεφεται, προξενι ελάχιςτον κόρυβον και ενόχλθςιν, και
αωίνθ το καλλίτερον μζροσ να ςκζπτθται και αποωαςίηθ με θςυ-
χίαν περί του κοινοφ ςυμωζροντοσ εισ όλα τα μζρθ, διά ταφτα
ζδοςαν εισ αυτό κζςιν ενταφκα. Και επειδι εγνϊριηον, ότι τοφτο
δεν ζμελλε να ακοφθ τον λόγον, και ότι εάν και κατά τινα τρό-
πον ικελε μετάςχθ τινόσ εκ των αιςκιςεων, δεν ιτο εισ τθν ωφςιν
αυτοφ να ωροντίηθ περί του αιτίου αυτισ, και ότι νφκτα και θμζ-
ραν κα παραςφρθται υπό εικόνων και ωανταςμάτων, προϊδόντεσ
Β. | τοφτο οι κεοί κατεςκεφαςαν το ιπαρ και το ζκεςαν εισ τθν
κατοικίαν αυτοφ. Και ζπλαςαν τοφτο πυκνόν, λείον και λαμπρόν
και γλυκφ (56), ζχον δε και πικρίαν, ίνα θ δφναμισ των νοθμάτων,
θ οποία ωζρεται από τον νουν καταβαίνουςα εισ αυτό, ωσ εισ κά-
τοπτρον, το οποίον δζχεται τασ εικόνασ και αωίνει να βλζπθ τισ
αυτάσ, προξενι μεν ωόβον εισ το μζροσ τοφτο τθσ ψυχισ, (όπερ
ςυμβαίνει) οςάκισ μεταχειριηομζνθ μζροσ τθσ ςυγγενοφσ αυτισ πι-
κρίασ θ δφναμισ αφτθ επιτικεμζνθ βαρεία και απειλθτικι, και
αναμιγνφουςα αυτιν ταχζωσ κακ' όλον το ιπαρ εμωανίηει τα χρϊ-
C. | ματα τθσ χολισ και πιζηουςα αυτό το κάμνει όλον πλιρεσ
ρυτίδων και τραχφ, ενϊ κάμπτουςα τον λοβόν όντα ορκόν και ςυ-
ςτζλλουςα αυτόν, ωράττουςα δε και ςυγκλείουςα τασ κφρασ και τα
αγγεία τθσ χολισ, παράγει λφπασ και αθδίασ· — και ίνα αντιςτρόωωσ,
όταν ζμπνευςισ πραότθτοσ, ερχομζνθ εκ τθσ διανοίασ, ηωγραωίηθ
τασ εναντίασ εικόνασ προξενοφςα θςυχίαν από τθσ πικρίασ, επειδι
οφτε κινείται οφτε κζλει να κίγθ τθν ωφςιν, ιτισ είναι εναντία προσ
εαυτιν (τθν πικρίαν), και μεταχειριηομζνθ προσ αυτιν τθν ζμωυ-
τον εισ αυτιν γλυκφτθτα και κακιςτϊςα πάλιν πάντα ορκά και
Δ. | λεία και ελεφκερα, — ίνα (λζγω) θ ζμπνευςισ κακιςτά γαλινιον
και ιμερον το μζροσ τθσ ψυχισ, το οποίον κατοικεί πλθςίον του
ιπατοσ, και τθν νφκτα ζχει διάκεςιν κατάλλθλον να μαντεφθ κατά
τον φπνον, επειδι δεν μετζχει λόγου και ωρονιςεωσ. Διότι ενεκυ-
μοφντο το πρόςταγμα του πατρόσ οι πλάςαντεσ θμάσ, ότε διζταττε
να ποιιςωςι το ανκρϊπινον γζνοσ όςον το δυνατόν άριςτον, και
διά τοφτο διορκοφντεσ και το κακόν μζροσ θμϊν, ίνα κατά τινα
τρόπον προςεγγίηθ τθν αλικειαν, ζκεςαν εισ τοφτον τον τόπον το
μαντείον. Λκανι δε απόδειξισ του ότι ο Κεόσ ζδωκε τθν μαντείαν
εισ τθν ανκρωπίνθν αωροςφνθν, είναι ότι ουδείσ, όςτισ είναι εισ τον
νουν του, ζρχεται εισ μαντείαν εμπνευςμζνθν και αλθκι, αλλά μό-
νον εισ τον φπνον, όταν ζχθ δζςει τθν δφναμιν τθσ ςυνειδιςεϊσ
του ι όταν δι' αςκζνειαν ι ενκουςιαςμόν τινα γίνθ ζξω εαυτοφ.
Μδιον όμωσ του ζμωρονοσ ανκρϊπου είναι να ςκζπτθται αναλογι-
ηόμενοσ τουσ ρθκζντασ λόγουσ ι κατά τον φπνον ι κατά τθν εγρι-
72. | γορςιν υπό τθσ μαντικισ και ενκουςιαςτικισ ωφςεωσ, και
όςαι εικόνεσ εωάνθςαν, πάςασ διά του λογιςμοφ να αναλφθ, κατά
τίνα τρόπον και προσ ποίον δθλουςί τι κακόν ι αγακόν, μζλλον ι
παρελκόν ι παρόν. Ο δε πακϊν μανίαν και διατελϊν ακόμθ εισ
το πάκοσ τοφτο δεν δφναται να κρίνθ αω' εαυτοφ οφτε τα οράματα
οφτε τουσ λόγουσ αυτοφ, αλλά από πολλοφ χρόνου και ορκϊσ λζ-
γεται ότι το να πράττθ και να γνωρίηθ εαυτόν και τα εαυτοφ
πράγματα είναι ζργον μόνου του ςϊωρονοσ (57). Εκ τοφτου βζβαια
Β. | προιλκε και το ζκοσ να γίνωνται κριταί των εμπνευςμζνων
μαντείων οι προωιται (58), τουσ οποίουσ τινζσ ονομάηουςι μάντεισ,
διότι αγνοοφςιν εντελϊσ, ότι οφτοι είναι μόνον ερμθνευταί ωωνϊν
και οραμάτων αινιγματικϊν και ουδόλωσ μάντεισ, και δικαιότατα
δφνανται να ονομάηωνται ερμθνευταί των μαντείων (προωθτειϊν).

Διά ταφτα λοιπόν θ ωφςισ του ιπατοσ ζγεινε τοιαφτθ και ετζκθ
εισ τον τόπον τον οποίον είπομεν, δθλαδι χάριν τθσ μαντικισ.
Και εω' όςον τισ ηθ, το ιπαρ ζχει ωανερϊτατα ςθμεία, αλλά
όταν ςτερθκι τθσ ηωισ, γίνεται τυωλόν και τα μαντεφματα είναι
λίαν αμυδρά ι ϊςτε να δθλϊςι τι ςαωζσ (59).

C. | &Σπλθν&. Θ καταςκευι δε και θ ζδρα του γειτονεφοντοσ εισ
το ιπαρ ςπλάγχνου (του ςπλθνόσ) ζγεινεν εισ τα αριςτερά χάριν του
ιπατοσ, δθλ. διά να το διατθρι πάντοτε λαμπρόν και κακαρόν,
ωσ εισ κάτοπτρον παρακείμενον ζν μάκτρον (ςπόγγοσ) ζτοιμον
πάντοτε και προθτοιμαςμζνον. Διά τοφτο και όταν γεννϊνται πζ-
ριξ του ιπατοσ ακακαρςίαι εκ νόςου τινόσ του ςϊματοσ, θ αραιό-
τθσ του ςπλθνόσ κακαρίηει αυτάσ όλασ δεχομζνου εντόσ εαυτοφ,
διότι ζχει υωανκι κοίλοσ και χωρίσ αίματοσ. Πκεν γεμίηων από
Δ. | τασ ακακαρςίασ αυξάνει μεγάλωσ και εξογκοφται, και πάλιν
όταν το ςϊμα κακαριςκι, ταπεινοφται και επανζρχεται εισ τον
πρϊτον όγκον αυτοφ.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XXXIII.
&Το κνθτόν μζροσ τθσ ψυχισ. Ζντερα. Μυελόσ. Οςτά. Σπζρ-
μα. Εγκζωαλοσ. Κεωαλι. Σπονδυλικι ςτιλθ - Νεφρα και
Σάρκεσ. Στόμα. Δζρμα. Τρίχεσ - Πνυχεσ (60).&



Ρερί τθσ ψυχισ λοιπόν, πόςον μζροσ ζχει κνθτόν και πόςον κείον
και ποφ και μετά ποίων οργάνων και διά τίνασ αιτίασ ετοποκετικθ-
ςαν ταφτα τα μζρθ χωριςτά, τθν αλικειαν, ωσ είπομεν, μόνον όταν
ο Κεόσ ςυμωωνιςθ, τότε δυνάμεκα να διιςχυριςκϊμεν ότι γνωρί-
ηομεν αυτιν. Πτι όμωσ είπομεν πικανά, και τϊρα και εωεξισ
όςον περιςςότερον εξετάηομεν τοφτο, δυνάμεκα να διακινδυνεφςω-
Ε. | μεν να το βεβαιϊςωμεν και το βεβαιοφμεν. Το δε ακολουκοφν
εισ ταφτα πρζπει να επιηθτιςωμεν κατά τον αυτόν τρόπον, είναι
δε τοφτο το πϊσ ζγεινε το επίλοιπον του ςϊματοσ (61). Πτι δε ςυν-
ετζκθ κατά τον εξισ ςυλλογιςμόν, δφναται να αρμόηθ εισ αυτό
περιςςότερον πάντων. Οι ςυςτιςαντεσ το γζνοσ θμϊν εγνϊριηον
τθν ακολαςίαν των ποτϊν και των ωαγθτϊν, θ οποία κα υπάρχθ
εισ θμάσ, και ότι διά τθν λαιμαργίαν κα κάμνωμεν χριςιν αυτϊν
πολφ περιςςοτζραν του πρζποντοσ και του αναγκαίου. Λοιπόν διά
να μθ γείνθ διά τασ νόςουσ αιωνιδία καταςτροωι, και ίνα μθ το
ανκρϊπινον γζνοσ απολεςκι ευκφσ πριν ι ωκάςθ εισ τθν τελειό-
73. | τθτά του, ταφτα προβλζποντεσ, κατεςκεφαςαν δοχείον όπερ
καλείται κάτω κοιλία, ίνα περιλαμβάνθ το περίςςευμα του ποτοφ
και του ωαγθτοφ, και ςυνζςτρεψαν εισ γφρουσ τα ζντερα, όπωσ μθ
διαπερϊςα ζξω θ τροωι ταχζωσ αναγκάηθ το ςϊμα να ηθτι πά-
λιν ταχζωσ άλλθν τροωιν, και ίνα μθ γεννϊςα απλθςτίαν κατα-
ςτιςθ όλον το ανκρϊπινον γζνοσ ζνεκα τθσ γαςτριμαργίασ αωιλό-
ςοωον και άμουςον και ανυπότακτον εισ το κειότατον μζροσ, το
οποίον είναι εντόσ θμϊν.

Ρερί δε των οςτϊν και των ςαρκϊν και περί όλου εκείνου,
Β. | το οποίον είναι ομοίασ ωφςεωσ, λζγομεν ότι ταφτα ζχουςιν
ωσ εξισ: Εισ όλα ταφτα αρχι υπιρξεν θ γζννθςισ του μυελοφ.
Διότι οι δεςμοί τθσ ηωισ, διά των οποίων θ ψυχι είναι ςυνδεδε-
μζνθ με το ςϊμα, επειδι είναι δεδεμζνοι εισ τον μυελόν, είναι ωσ
αι ρίηαι του ανκρωπίνου γζνουσ. Αυτόσ δε ο μυελόσ ζγεινεν εξ
άλλων πραγμάτων. Δθλαδι εκ των τριγϊνων όςα ιςαν αρχικά,
κανονικά και λεία, ικανά να παραγάγωςι μετά τθσ μεγίςτθσ ακρι-
βείασ πυρ και φδωρ και αζρα και γθν, ο Κεόσ αποχωρίηων από
C | τα ςχετικά είδθ αυτϊν και αναμιγνφων μεταξφ των μετά τι-
νοσ αναλογίασ, ίνα προμθκεφςθ το κοινόν γεννθτικόν ςπζρμα εισ
όλον το ανκρϊπινον γζνοσ, κατεςκεφαςε τον μυελόν εξ αυτϊν. Και
μετά τοφτο εωφτευςεν εισ τον μυελόν τα τρία είδθ τθσ ψυχισ και
τα ςυνζδεςε. Και όςα και οποία ιςαν τα ςχιματα, τα οποία
ζκαςτον των ειδϊν αυτϊν ζμελλε να ζχθ, εισ τοςαφτα και τοι-
αφτα ςχιματα διιρεςεν αυτόν τον μυελόν ευκφσ κατά τθν αρ-
χικιν διανομιν. Και το μζροσ αυτοφ, όπερ ζμελλε να ζχθ εν
εαυτϊ, ωσ αγρόσ, το κείον ςπζρμα, πλάςασ αυτό ςτρογγφλον παν-
Δ. | ταχόκεν επωνόμαςεν εγκζωαλον, διότι όταν ζκαςτον ηϊον
ικελεν αποτελεςκι, το αγγείον, όπερ κα περιείχε το μζροσ τοφτο,
κα ιτο θ κεωαλι. Το μζροσ δε, το οποίον ζμελλε να κατζχθ το
λοιπόν και κνθτόν μζροσ τθσ ψυχισ, διιρεςεν εισ ςχιματα ςτρογ-
γφλα άμα και προμικθ και τα ωνόμαςεν όλα μυελόν· και εκ τοφ-
των ωσ εξ αγκυρϊν ρίπτων τουσ δεςμοφσ όλθσ τθσ ψυχισ πζριξ
αυτοφ ζπλαςεν όλον το ςϊμα θμϊν, αωοφ πρϊτον ςυνζπθξε δι'
όλον τον μυελόν ζν ςκζπαςμα οςτζινον.

Ε. | Το οςτοφν δε τοφτο ςυνζςτθςεν ωσ εξισ: Κοςκινίςασ γθν
κακαράν και λεπτιν εηφμωςεν αυτιν και φγρανε με μυελόν· μετά
δε τοφτο τθν ζβαλεν εισ το πυρ, ζπειτα τθν εβφκιςεν εισ το φδωρ
και πάλιν εισ το πυρ και πάλιν εισ το φδωρ, και μεταωζρων τοιου-
τοτρόπωσ πολλάκισ αυτιν εισ τοφτο και εισ εκείνο τθν ζκαμε
τοιαφτθν, ϊςτε να μθ δφναται να διαλυκι οφτε υπό του ενόσ οφτε
υπό του άλλου. Μεταχειριηόμενοσ λοιπόν ταφτθν τθν φλθν ετόρ-
νευςε πζριξ του εγκεωάλου οςτεΐνθν ςωαίραν, εισ τθν οποίαν
74. | αωικε ςτενιν διζξοδον. Και πζριξ του αυχενίου και του νω-
τιαίου μυελοφ πλάςασ εκ τθσ αυτισ φλθσ ςπονδφλουσ, διζταξε τον
ζνα υπό τον άλλον ωσ ςτρόωιγγασ αρχίςασ από τθσ κεωαλισ
κακ' όλον τον κορμόν. Και ίνα διαςϊςθ το όλον ςπζρμα, περι-
ζωραξεν αυτό εντόσ λικίνου περιβόλου, καταςκευάςασ αρκρϊςεισ,
και μεταχειριηόμενοσ τθν ενζργειαν του ετζρου (του μεταβλθτοφ),
ίνα οφτω μεταξφ αυτϊν εκτελιται κίνθςισ και κάμψισ (62).

Κεωριςασ δε ότι ο τρόποσ του είναι τθσ οςτεΐνθσ ωφςεωσ ιτο
Β. | πολφ ςακρότεροσ του δζοντοσ και ακαμπτότεροσ, και ότι γι-
νόμενοσ διάπυροσ και ψυχόμενοσ (63) εναλλάξ, κα ςαπι και κα δια-
ωκείρθ ταχζωσ το ςπζρμα εντόσ αυτοφ, διά τοφτο επενόθςε τα
νεφρα και τθν ςάρκα, ίνα με εκείνα μεν, ςυνδζςασ όλα τα άλλα
μζλθ, κακ' όςον (τα νεφρα) εντείνονται ι χαλαροφνται, δϊςθ εισ
το ςϊμα τθν ευκολίαν να κάμπτθται και να εκτείνθται πζριξ των
ςπονδφλων. Τθν δε ςάρκα επενόθςεν, ίνα γίνθ προπφργιον κατά
των υπερβολικϊν καυμάτων και αςωάλεια κατά του χειμϊνοσ, προ-
ςζτι δε και κατά των πτϊςεων, ωσ ζνδυμα ςυμπιλθτόν, διότι θ ςαρξ
C. | μαλακϊσ και ευκόλωσ υποχωρεί εισ τα άλλα ςϊματα και ζχει
εν εαυτι υγρόν κερμόν, το οποίον κατά μεν το κζροσ ιδρϊνει και
νοτίηον τθν επιωάνειαν δφναται να προξενι εισ όλον το ςϊμα ωυςι-
κόν ψφχοσ, τον δε χειμϊνα απεναντίασ με αυτό τοφτο το πυρ δφνα-
ται να υπεραςπίηθται αρκοφντωσ κατά του ψφχουσ, το οποίον τθν
προςβάλλει και τθν περικυκλϊνει ζξωκεν. Ταφτα διανοθκείσ ο Ρλά-
ςτθσ θμϊν, ςυμμείξασ και ςυναρμόςασ τθν ςάρκα εξ φδατοσ και
πυρόσ και γθσ ςυνκζςασ ηφμωμα από οξφ και αλμυρόν, και
Δ. | αναμίξασ ταφτα εςχθμάτιςεν οφτω τθν ςάρκα πλιρθ χυμϊν
και μαλακιν. Τα δε νεφρα ζκαμεν από μίγμα οςτϊν και αηφμου
ςαρκόσ, ωσ μίαν μζςθν ωφςιν μεταξφ εκείνων και ταφτθσ, μετα-
χειριςκείσ προςζτι, χρϊμα ξανκόν. Διά τοφτο τα νεφρα απζκτθςαν
ωφςιν περιςςότερον ζντονον και γλοιϊδθ, παρά τασ ςάρκασ, πε-
ριςςότερον δε μαλακιν και υγράν παρά τα οςτά. Διά τοφτων (νεφ-
ρων και ςαρκϊν) περικαλφψασ ο Κεόσ τα οςτά και τον μυελόν,
Ε. | τα ςυνζδεςε μεταξφ των διά των νεφρων και μετά ταφτα εςκζ-
παςε πάντα ταφτα διά ςαρκϊν. Και όςα μεν οςτά περιείχον μεγαλφ-
τερον μζροσ ψυχισ, τα περιζωραξε με ολιγίςτασ ςάρκασ, όςα δε
είχον ολιγϊτερον με πλείςτασ και πυκνοτάτασ (64). Και προςζτι κατά
τασ ςυνδζςεισ των οςτϊν, όπου ο λόγοσ δεν εδείκνυεν ανάγκθν
τινά, διά τθν οποίαν ζπρεπε να υπάρχωςι ςάρκεσ, ζκεςεν ολίγασ
ςάρκασ, ίνα μθ εμπόδιον γινόμεναι εισ τασ κάμψεισ κάμνωςι τα ςϊ-
ματα δυςμεταχείριςτα (βαρζα), ωσ γινόμενα οφτω δυςκίνθτα, και
ίνα πάλιν, όταν κα ιςαν πολλαί και πυκναί και πολφ πεπιεςμζναι
μεταξφ των, διά τθν ςτερεότθτα αυτϊν παράγουςαι αναιςκθςίαν,
μθ κακιςτϊςι τασ ενεργείασ τθσ διανοίασ περιςςότερον δυςμνθμο-
νεφτουσ και περιςςότερον μωράσ.

75. | Διά τοφτο και οι μθροί και αι κνιμαι, τα ιςχία, τα οςτά
των βραχιόνων και πιχεων, και πάντα τα άλλα όςα είναι άνευ
αρκρϊςεων, και όςα εντόσ θμϊν δι' ολιγότθτα ψυχισ εισ τον μυε-
λόν είναι κενά νοιςεωσ, πάντα ταφτα είναι πλιρθ ςαρκϊν· όςα δε
ζχουςιν εντόσ αυτϊν νόθςιν, ζχουςιν ολίγασ ςάρκασ, εκτόσ εκεί
όπου ο Κεόσ ςυνζςτθςεν οφτω ςάρκα τινά, ίνα υπάρχθ αυτι κακ'
εαυτιν όργανον αιςκιςεων, κακϊσ είναι θ γλϊςςα. Αλλά τα
πλείςτα ςυνζςτθςε κατά τον ανωτζρω τρόπον. Διότι ο οργανιςμόσ
όςτισ γίνεται και ςυντθρείται κατά τουσ νόμουσ τθσ ανάγκθσ (65) ου-
Β. | δαμϊσ επιδζχεται πυκνόν οςτοφν και πολλιν ςάρκα και μετά
τοφτων ςυγχρόνωσ οξφτθτα αιςκιςεων. Τω όντι περιςςότερον παν-
τόσ άλλου οργάνου θ κεωαλι κα είχε τα δφο ταφτα, εάν θδφνατο
να ευρίςκωνται αυτά ομοφ, και το ανκρϊπινον γζνοσ, ζχον κε-
ωαλιν ςαρκϊδθ και νευρϊδθ και ιςχυράν, ικελεν αποκτιςει βίον
δισ και πολλάκισ μακροχρονιϊτερον και υγιεινότερον και αλυπό-
τερον του ςθμερινοφ. Νυν όμωσ οι δθμιουργοί τθσ γενζςεωσ θμϊν
ςυλλογιηόμενοι, εάν ζπρεπε να πλάςωςι γζνοσ πολυχρονιϊτερον
C. | και χειρότερον, ι βραχυχρονιϊτερον αλλά καλφτερον, ζκριναν
ομοωϊνωσ, ότι κατά πάντα τρόπον ο ολιγοχρονιϊτεροσ και κα-
λφτεροσ βίοσ είναι απολφτωσ προτιμότεροσ του πολυχρονιωτζρου
αλλά ωαυλοτζρου. Διά τοφτο και με λεπτόν μεν οςτοφν, ουχί όμωσ
με ςάρκασ και με νεφρα, εςτζγαςαν τθν κεωαλιν, διότι δεν ζμελλε
να ζχθ ουδζ κάμψεισ. Συμωϊνωσ λοιπόν προσ πάςασ ταφτασ τασ
αιτίασ, θ κεωαλι ευαιςκθτοτζρα και ωρονιμωτζρα αλλά πολφ
αςκενεςτζρα του λοιποφ μζρουσ του ανκρϊπου προςετζκθ εισ το
ςϊμα αυτοφ. Διά τοφτο και τα νεφρα ο Κεόσ ομοίωσ ςτιςασ πζριξ
του κάτω άκρου τθσ κεωαλισ ολόγυρα περί τον τράχθλον, εκόλ-
Δ. | λθςεν αυτά ομοιομόρωωσ και ςυνζδεςε μετ' αυτϊν τα άκρα
(κλείδασ) των ςιαγόνων υπό το πρόςωπον, τα άλλα δε διζνειμεν
εισ όλα τα άλλα μζλθ ςυνδζων άρκρωςιν με άρκρωςιν.

&Στόμα&. Ομοίωσ δε τθν ςφςταςιν του ςτόματοσ θμϊν με
τουσ οδόντασ και τθν γλϊςςαν και τα χείλθ διζταξαν οι διακο-
ςμιςαντεσ αυτόν, όπωσ είναι τϊρα διατεταγμζνοσ και ζνεκα τθσ
Ε. | ανάγκθσ και χάριν του αρίςτου (αγακοφ). Και τθν είςοδον
μεν εποίθςαν χάριν τθσ ανάγκθσ, τθν ζξοδον δε χάριν του αρίςτου.
Διότι αναγκαίον μεν είναι παν ό,τι ειςζρχεται, ίνα δίδθ τροωιν εισ
το ςϊμα, αλλά το ρεφμα των λόγων, όπερ ρζει ζξω και υπθρετεί
τθν νόθςιν, είναι το κάλλιςτον και άριςτον πάντων των ναμάτων.

&Δζρμα&. Εξ άλλου τθν κεωαλιν δεν ιτο δυνατόν να αωιςθ
μόνον οςτεΐνθν και γυμνιν διά τθν κατά τασ εποχάσ υπερβο-
λικιν ηζςτθν ι το ψφχοσ, οφτε να επιτρζψθ αωοφ αφτθ ςκε-
παςκι να γίνθ κωωι και αναίςκθτοσ από το βάροσ των ςαρκϊν.
76. | Διά τοφτο, όταν θ ςαρξ ξθραίνεται, ςυνικωσ αποχωρίηεται (66)
πζριξ ζν κατάλειμμα μεγαλφτερον τθσ ςαρκόσ, εκείνο όπερ
τϊρα λζγεται δζρμα· τοφτο δε διά τθν πζριξ του εγκεωάλου
υγραςίαν αυξάνον κυκλικϊσ και ςυνερχόμενον εισ εαυτό περιζ-
βαλαν όλθν τθν κεωαλιν. Θ δε υγραςία εξερχομζνθ υπό τασ
ραωάσ επότιηεν αυτό και ςυνζκλειεν εισ τθν κορυωιν τθσ κεωα-
λισ, ςυλλζγουςα αυτό ωσ εισ ζνα δεςμόν. Τα διάωορα δε είδθ
των ραωϊν υπάρχουςι διά τθν ενζργειαν των περιόδων (τθσ ψυ-
χισ) και διά τθν τθσ τροωισ, και όταν αφται μάχωνται περιςςότε-
Β. | ρον αναμεταξφ των, αι ραωαί είναι περιςςότεραι, όταν δε ολι-
γϊτερον, ολιγϊτεραι. Πλον λοιπόν τοφτο το δζρμα θ κεότθσ εκζντει
ολόγυρα διά πυρόσ, αωοφ δε ετρυπικθ, και το υγρόν εωζρετο ζξω
δι' αυτοφ, το μεν υγρόν και κερμόν, κακ' όςον ιτο κακαρόν, απ-
ιρχετο, το δε μικτόν εκ των ςτοιχείων, εκ των οποίων ιτο και
το δζρμα, ωκοφμενον άνω υπό τθσ ιδίασ αυτοφ ορμισ, εξετείνετο
μακράν, ζχον λεπτότθτα ίςθν με το κζντθμα. Αλλ' ζνεκα τθσ
βραδφτθτόσ του απωκοφμενον υπό του αζροσ του περιεςτϊτοσ ζξω-
κεν, πάλιν ςτρεωόμενον εντόσ ελάμβανε ρίηασ υπό το δζρμα. Κατ'
C. | ακολουκίαν λοιπόν των πακθμάτων τοφτων, εγεννικθςαν &αι τρί-
χεσ& εισ το δζρμα, ςυγγενείσ με αυτό, κακ' όςον είναι όμοιαι με
ιμάντασ, αλλά είναι ςκλθρότεραι και πυκνότεραι ζνεκα τθσ εκ
του ψφχουσ πυκνϊςεωσ, τθν οποίαν υπζςτθ εκάςτθ κριξ ψυχκείςα,
όταν απεχωρίηετο από του δζρματοσ. Οφτω λοιπόν πυκνότριχα
ζπλαςε τθν κεωαλιν ο ποιιςασ αυτιν, μεταχειριηόμενοσ τασ ειρθ-
μζνασ αιτίασ, ωρονϊν ότι τοφτο, αντί τθσ ςαρκόσ, πζριξ του εγκε-
Δ. | ωάλου ζπρεπε να είναι το κάλυμμα αυτοφ προσ αςωάλειάν του
ελαωρόν, και κατά τε το κζροσ και τον χειμϊνα ικανόν να παρζ-
χθ ςκιάν και ςκζπθν, αλλά μθ δυνάμενον να γείνθ ουδόλωσ εμ-
πόδιον εισ τθν ορκότθτα των αιςκιςεων.

&Πνυχεσ&. Εκείνθ δε θ πλοκι νεφρου, δζρματοσ και οςτοφ θ πζριξ
των δακτφλων, αωοφ εμίχκθ εκ των τριϊν τοφτων και εξθράνκθ, ζγει-
νεν εξ όλων ζν μόνον πράγμα, ζν ςκλθρόν δζρμα, το οποίον εδθ-
μιουργικθ μεν διά τασ δευτζρασ ταφτασ αιτίασ, αλλά παριχκθ
υπό τθσ ανωτάτθσ αιτίασ, τθσ Διανοίασ, χάριν εκείνων τα οποία
ζμελλον να υπάρξωςιν ζπειτα. Διότι οι ςυςτιςαντεσ θμάσ εγίνω-
ςκον ότι ζνα καιρόν εκ των ανδρϊν κα γεννθκϊςι γυναίκεσ και
Ε. | τάλλα ηϊα, και ότι πολλά κρζμματα κα λάβωςιν ανάγκθν να
μεταχειριςκϊςι τουσ &όνυχασ& εισ πολλάσ περιςτάςεισ. Πκεν και
τουσ όνυχασ ζπλαςαν ευκφσ άμα εγεννικθςαν οι άνκρωποι. Διά
τον λόγον τοφτον και διά τασ αιτίασ ταφτασ δζρμα, τρίχασ και
όνυχασ ζπλαςαν εισ τασ άκρασ των μελϊν.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XXXIV.
&Δθμιουργία των ωυτϊν. Μετζχουςι τθσ επικυμθτικισ ψυχισ
και είναι μόνον χριςιμα προσ ςυντιρθςιν του ανκρϊπου.&



Πτε δε πάντα τα μζρθ και τα μζλθ του κνθτοφ ηϊου ωυςι-
77. | κϊσ ςυνθνϊκθςαν, επειδι ςυνζβαινεν εξ ανάγκθσ να ζχθ
τοφτο τθν ηωιν εκ του πυρόσ και του αζροσ, και δι' αυτό διαλυό-
μενον και γινόμενον ιςχνόν υπό τοφτων εωκείρετο, οι Κεοί εμθ-
χανεφκθςαν μζςον βοθκείασ εισ αυτόν. Τω όντι αναμίξαντεσ τθν
ανκρωπίνθν ωφςιν με άλλασ μορωάσ και αιςκιςεισ, παριγαγον
ωφςιν ςυγγενι με αυτιν, ϊςτε να γίνθ άλλο είδοσ ηϊων, τα οποία
είναι τα νυν ιμερα δζνδρα και τα ωυτά και τα ςπζρματα τα καλ-
λιεργθκζντα υπό τθσ γεωργίασ, τα οποία μασ ζγειναν οικεία, ενϊ
Β. | πρότερον (67) υπιρχον μόνον τα άγρια είδθ, αρχαιότερα όντα
των θμζρων. Διότι παν πράγμα μετζχον τθσ ηωισ, ευλόγωσ δφνα-
ται να λζγθται ορκότατα ηων. Και τοφτο δε, περί του οποίου
τϊρα λζγομεν, μετζχει του τρίτου είδουσ τθσ ψυχισ, το οποίον
ελζχκθ ότι ετοποκετικθ μεταξφ του διαωράγματοσ και του ομωα-
λοφ, και το οποίον ουδόλωσ μετζχει γνϊμθσ, ςυλλογιςμοφ και νου,
αλλά μόνον αιςκιςεωσ ευαρζςτου και δυςαρζςτου και επικυμιϊν.
Διότι είναι πάντοτε πακθτικόν και θ γζνεςίσ του δεν επζτρεψε ϊςτε
ςτρεωόμενον εισ εαυτό, απωκϊν τθν εξωτερικιν κίνθςιν, και μετα-
C. | χειριηόμενον τθν ιδικιν του, να ςκεωκι τι των ιδικϊν του
πραγμάτων, γνωρίηον τθν ωφςιν αυτοφ. Διό τοφτο ηθ μεν και δεν
είναι διάωορον του ηϊου, αλλά ίςταται ακίνθτον και ερριηωμζνον
εισ το ζδαωοσ, διότι είναι εςτερθμζνον αυτοκινθςίασ.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XXXV.
&Ρερί αναπνοισ&.



&Φλζβεσ&. Αναπνοι — Εκπνοι. Πτε λοιπόν παριγαγον πάντα
ταφτα τα γζνθ οι ανϊτεροι προσ τροωιν θμϊν των κατωτζρων,
ινοιξαν οχετοφσ εισ το ςϊμα θμϊν, όπωσ ορφττονται οχετοί εισ
τουσ κιπουσ, διά να ποτίηθται ωσ από ρεφμα πθγισ. Και πρϊτον
Δ. | μεν κατεςκεφαςαν δφο κρυωοφσ οχετοφσ εκεί ζνκα το δζρμα
προςωφεται εισ τθν ςάρκα, ιτοι τασ δφο νωτιαίασ ωλζβασ (68), όπωσ
και το ςϊμα ιτο διπλοφν, ζχον μζρθ δεξιά και μζρθ αριςτερά.
Τασ ωλζβασ ταφτασ διθφκυναν παρά τθν ράχιν περιλαμβάνοντεσ
εισ το μζςον τον γόνιμον μυελόν, ίνα και οφτοσ διατελι, όςον εί-
ναι δυνατόν, καλερόσ, και ίνα ο υπό του αίματοσ ποτιςμόσ των άλ-
λων, γινόμενοσ εντεφκεν ευκολϊτεροσ, ωσ ρζων από υψθλοφ εισ
χαμθλόν μζροσ, κακίςτα ομαλιν τθν φδρευςιν των μερϊν τοφ-
των (69). Μετά δε ταφτα διαιρζςαντεσ τασ ωλζβασ ταφτασ πζριξ τθσ
Ε. | κεωαλισ και ςυμπλζξαντεσ αυτάσ μεταξφ των ζδωκαν εισ αυ-
τάσ εναντίαν διεφκυνςιν, τασ μεν εκ δεξιϊν ερχομζνασ ςτρζψαντεσ
προσ τα αριςτερά, τασ δε εξ αριςτερϊν προσ τα δεξιά, όπωσ οφτω
υπάρχθ παρεκτόσ του δζρματοσ και άλλοσ δεςμόσ τθσ κεωαλισ με
το ςϊμα, επειδι αφτθ δεν είχε περικυκλωκι υπό νεφρων κατά τθν
κορυωιν, και ίνα ωςαφτωσ θ εντφπωςισ των αιςκιςεων και εκ
του ενόσ και εκ του άλλου των μερϊν τοφτων δφναται να μεταδί-
δθται εισ όλον το ςϊμα. Ζπειτα δε διζταξαν τθν του υγροφ κυ-
κλοωορίαν κατά τοιοφτον τινα τρόπον, τον οποίον κα εννοιςωμεν ευ-
78. | κολϊτερον, αν πρϊτον ςυμωωνιςωμεν περί των εξισ: ότι
πάντα τα πράγματα, τα οποία ςφγκεινται από ςτοιχεία μικρότερα,
κρατοφςι τα μεγαλφτερα, όςα δε ςυνίςτανται εκ μεγαλυτζρων δεν
δφνανται να κρατϊςι τα μικρότερα· και ότι το πυρ εκ πάντων των
ειδϊν είναι το ζχον τα ςμικρότερα μζρθ, και διά τοφτο &διαχωρεί&
διά του φδατοσ, τθσ γθσ και του αζροσ και πάντων όςα εκ τοφτων
αποτελοφνται, και ουδζν δφναται να κρατιςθ αυτό. Το αυτό ακρι-
βϊσ πρζπει να νοιςωμεν και περί τθσ κοιλίασ θμϊν, ότι δθλ. τασ
τροωάσ και τα ποτά όταν ειςζρχωνται εισ αυτιν, τα κρατεί, αλλά
Β. | τον αζρα και το πυρ, τα οποία αποτελοφνται από μζρθ μι-
κρότερα αυτισ, δεν δφναται να κρατι. Τα δφο ταφτα λοιπόν μετ-
εχειρίςκθ ο Κεόσ, ίνα διοχετεφθ το υγρόν εκ τθσ κοιλίασ εισ τασ
ωλζβασ, δθλ, ςυνφωανε πλζγμα εξ αζροσ και πυρόσ, ωσ είναι οι αλι-
ευτικοί κάλακοι, ζχον εισ το ςτόμα δφο ςάκκουσ εκ των οποίων τον
ζνα ζπλεξε διςχιδι. Από τουσ ςάκκουσ τοφτουσ εξζτεινε τρόπον
τινά ςχοίνουσ ολόγυρα πανταχοφ μζχρι των άκρων του πλζγμα-
τοσ. Και τα μεν εςωτερικά μζρθ του δικτφου τοφτου τα ζκαμεν
C. | όλα από πυρ, τουσ ςάκκουσ δε και το κοίλον μζροσ (δοχείον)
από αζρια ςτοιχεία. Ζπειτα λαβϊν όλον τοφτο το ζκεςεν εισ το
ιδθ πεπλαςμζνον ηϊον, κατά τον εξισ τρόπον: Τον ζνα ςάκκον
ειςιγαγεν εισ το ςτόμα, επειδι δε αυτόσ ιτο διπλοφσ, το ζν μζροσ
του κατεβίβαςε διά τθσ τραχείασ αρτθρίασ εισ τον πνεφμονα, το
δε άλλο πλθςίον τθσ αρτθρίασ εισ τθν κοιλίαν. Τον δε άλλον ςάκ-
κον, αωοφ ζςχιςεν αυτόν, διεβίβαςε και τα δφο ταφτα μζρθ διά
των οχετϊν τθσ ρινόσ, ζχοντα ςυγκοινωνίαν με τον πρϊτον, οφτωσ
ϊςτε όταν εκείνοσ δεν ικελε διζλκει διά του ςτόματοσ, να πλθρϊνται
εκ τοφτου και πάντα τα ρεφματα του άλλου (70). Το άλλο δε μζροσ
Δ. | του πλζγματοσ προςεκόλλθςεν εισ το κοίλον μζροσ του ςϊ-
ματοσ θμϊν, και το όλον τοφτο ομοφ ζκαμεν άλλοτε να ςυρρζθ
ομαλϊσ εισ τουσ ςάκκουσ, διότι είναι εξ αζροσ, άλλοτε δε οι ςάκ-
κοι να ρζωςιν οπίςω. Οφτω δε το πλζγμα, επειδι το ςϊμα θμϊν
είναι αραιόν, ζκαμον άλλοτε μεν να ειςδφθ εισ τοφτο, και πάλιν
άλλοτε να εξζρχθται, αι δε ακτίνεσ του εςωτερικοφ πυρόσ, αίτινεσ
είναι ςυνδεδεμζναι με αυτό, να το ακολουκϊςι κακ' όςον ο αιρ
κινείται προσ τθν μίαν ι τθν άλλθν διεφκυνςιν. Και ζκαμον τοφτο
Ε. | να μθ παφςθ ποτζ να γίνθται, εω' όςον υπάρχει το κνθτόν ηϊον.
Εισ αυτό δε ο κζςασ τα ονόματα λζγομεν, ότι τα ωνόμαςεν &ανα-
πνοιν& και &εκπνοιν&.

Και πάςα αφτθ θ ενζργεια και το πάκοσ τελείται εισ το ςϊμα
θμϊν οφτωσ, ϊςτε τοφτο ποτιηόμενον και δροςιηόμενον να δφνα-
ται να τρζωθται και να ηθ. Διότι οςάκισ θ αναπνοι ειςζρχθται
και εξζρχθται, και το πυρ το μετ' αυτισ ςυνδεδεμζνον ακολουκι
αυτιν, και πάντοτε υψοφμενον και ταπεινοφμενον ειςζρχθται διά
79. | τθσ κοιλίασ και ζρχθται εισ επαωιν με τασ τροωάσ και τα
ποτά, διαλφει ταφτα, τα διαιρεί εισ μικρά τεμάχια, τα ωζρει διά
των εξόδων, διά των οποίων διζρχεται, ωσ από πθγισ εισ τουσ
οχετοφσ χφνον πάλιν αυτά εισ τασ ωλζβασ και κάμνει τα ρεφματα
ταφτα των ωλεβϊν να ρζωςι διά του ςϊματοσ ωσ διά τινοσ αφλακοσ.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XXXVI.
&Ρερί αναπνοισ (ςυνζχεια).&



Ασ εξετάςωμεν τϊρα πάλιν τθν λειτουργίαν τθσ &αναπνοισ&, διά
ποίων αιτίων ζγεινε τοιαφτθ, οποία τϊρα υπάρχει. Λοιπόν (ζγει-
Β. | νεν) ωσ εξισ: Επειδι ουδζν υπάρχει κενόν, εισ το οποίον να
δφναται να ειςζλκθ πράγμα κινοφμενον, θ δε πνοι απωκείται υω'
θμϊν ζξω, είναι ιδθ ωανερόν το επακόλουκον εισ τοφτο, ότι δθλ.
αφτθ δεν (εξζρχεται) εισ το κενόν, αλλ' αποδιϊκει εκ τθσ κζςεϊσ
του τον πλθςίον αζρα, οφτοσ δε ωκοφμενοσ αποδιϊκει τον πλθςίον
του πάντοτε, και οφτωσ αναγκαίωσ ωκείται κυκλικϊσ όλοσ, ζωσ
ου ειςζλκθ εισ τθν κζςιν, όκεν εξιλκεν θ αναπνοι, και αναπλθρϊ-
ςασ αυτιν, πάλιν παρακολουκεί τθν εκπνοιν. Και τοφτο γίνεται
ςυγχρόνωσ όλον, ωσ τροχόσ περιςτρεωόμενοσ, διότι κενόν δεν
C. | υπάρχει. Διά τοφτο βζβαια το ςτικοσ και ο πνεφμων, όταν
εξάγθ τθν πνοιν, πάλιν πλθροφται υπό του αζροσ, όςτισ είναι πζ-
ριξ του ςϊματοσ και ειςζρχεται και ειςχωρεί διά των αραιϊν ςαρ-
κϊν. Και πάλιν ζπειτα αποςυρόμενοσ ο αιρ και εξερχόμενοσ διά
του ςϊματοσ κφκλω, ωκεί μζςα τθν αναπνοιν διά τθσ διόδου του
ςτόματοσ και των μυκτιρων. Θ αιτία δε διά τθν οποίαν τοφτο
ζλαβεν αρχιν, πρζπει να δεχκϊμεν ότι είναι θ εξισ: Ραν ηϊον ζχει
Δ. | κερμότατα τα εντόσ αυτοφ πλθςίον του αίματοσ και των ωλε-
βϊν, ωσ εάν υπιρχε πθγι πυρόσ εν αυτϊ, και τοφτο ωμοιάςαμεν με
το πλζγμα ψαροκοωίνου, (ειπόντεσ) ότι όλον το μζροσ, το οποίον εκ-
τείνεται εισ το μζςον, είναι πεπλεγμζνον εκ πυρόσ, ενϊ το άλλο,
όςον κείται ζξωκεν, είναι εξ αζροσ. Θ κερμότθσ όμωσ, πρζπει να
το ομολογιςωμεν, ωυςικϊσ ωζρεται ζξω προσ τθν εαυτισ κζςιν
και προσ τθν άλλθν κερμότθτα τθν ομοίαν με αυτιν. Αλλ' επειδι
δφο υπάρχουςιν ζξοδοι, θ μία διά τθσ επιωανείασ του ςϊματοσ και θ
Ε. | άλλθ διά του ςτόματοσ και των μυκτιρων, οςάκισ (θ κερμότθσ
αφτθ) ορμά προσ το ζν μζροσ, ωκεί άμα τον αζρα όςτισ είναι προσ το
άλλο, ο δε αποκρουςκείσ πίπτων εισ το πυρ κερμαίνεται, ενϊ ο εξ-
ελκϊν ψφχεται. Επειδι δε οφτω θ κερμότθσ μεταβάλλει κζςιν και
ο χϊροσ ο πλθςίον τθσ άλλθσ εξόδου γίνεται κερμότεροσ, πάλιν
το κερμότερον ρζπον προσ ταφτθν, ωσ ωερόμενον προσ τθν ομοίαν
με αυτόν ωφςιν, απωκεί το ευριςκόμενον εισ το άλλο μζροσ.
Τοφτο δε πάςχουςα και ανταποδίδουςα διθνεκϊσ τα αυτά, γεννά
κφκλον χωροφντα εμπρόσ και οπίςω και παράγοντα δι' αμωοτζρων
(των ωκιςεων) τθν αναπνοιν και εκπνοιν.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XXXVII.
&Εξιγθςισ άλλων ωυςικϊν ωαινομζνων.&



Και τϊρα κατά τον αυτόν τρόπον δυνάμεκα να εφρωμεν
80. | τασ αιτίασ των επενεργειϊν των ιατρικϊν ςικυϊν, τθσ
καταπόςεωσ, τθσ κινιςεωσ των ριπτομζνων ςωμάτων, είτε
των υψουμζνων εισ τον αζρα, είτε των ριπτομζνων επί τθσ
γθσ (71), κακϊσ και των ιχων όςοι ωαίνονται ταχείσ και βραδείσ,
οξείσ και βαρείσ (72), οίτινεσ άλλοτε μεν ζρχονται εισ αςυμωωνίαν
διά τθν ανωμαλίαν τθσ κινιςεωσ, τθν οποίαν γεννϊςιν εισ θμάσ,
άλλοτε δε εισ αρμονίαν διά τθν ομαλότθτα. Διότι τασ κινιςεισ
των πρότερον ερχομζνων και ταχυτζρων ιχων οι βραδφτεροι ιχοι
ωκάνουςιν, όταν εκείναι αι κινιςεισ μζλλωςι να παφςωςι και να
Β. | ζλκωςιν οφτω εισ ομοιότθτα με εκείνασ, δι' ων αυτοί οι ιχοι
οι ερχόμενοι φςτερον τασ κινϊςι. Καταωκάνοντεσ δε οφτω δεν τασ
διαταράττουςι προςκζτοντεσ νζαν κίνθςιν, αλλά προςάπτοντεσ αρ-
χιν κινιςεωσ βραδυτζρασ εισ τθν τθσ ταχυτζρασ, ιτισ καταλιγει
εισ το να γίνθ ομοία με αυτιν, αποτελοφςι διά τθσ μίξεωσ του
οξζοσ και του βαρζοσ μίαν μόνθν εντφπωςιν. Πκεν εισ μεν τουσ
άωρονασ προξενοφςιν θδονιν, εισ δε τουσ ζμωρονασ ευωροςφνθν διά
τθν μίμθςιν τθσ κείασ αρμονίασ, ιτισ κατορκοφται εισ κνθτάσ
κινιςεισ.

C. | Ρροςζτι δε και ωσ προσ τα ρεφματα πάντα των υδάτων,
και τασ πτϊςεισ των κεραυνϊν και τα καυμάςια των θλζκτρων
και των Θρακλείων λίκων (μαγνιτου) ζνεκα τθσ ζλξεωσ (73), εισ
ουδζν τοφτων υπάρχει ποτζ δφναμισ ελκτικι. Αλλά διότι δεν
υπάρχει ουδζν κενόν και τα πράγματα απωκοφνται κφκλω αμοι-
βαίωσ, και διότι πάντα διθρθμζνα και θνωμζνα πορεφονται ζκα-
ςτον αμοιβαίωσ εισ τθν οικείαν κζςιν του, διά τθσ προσ άλλθλα
πλοκισ όλων τοφτων των πακθμάτων, κα ωανι εισ τον μεκοδικϊσ
ηθτοφντα ότι παράγονται τα καφματα ταφτα.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XXXVIΛΛ.
&Φφςισ και κίνθςισ του αίματοσ. Κρζψισ και αφξθςισ του ςϊ-
ματοσ. Γιρασ και κάνατοσ.&



Δ. | Και λοιπόν και θ &αναπνοι&, εκ τθσ οποίασ ζλαβεν αρχιν
ο λόγοσ οφτοσ, γίνεται, ωσ είπομεν πρότερον, κατά τοφτον τον
τρόπον και διά τοφτων των μζςων: Το πυρ κατακόπτει τασ τρο-
ωάσ και παρακολουκοφν τθν πνοιν, ιτισ υψοφται ζςωκεν, διά ταφ-
τθσ τθσ ςυνανυψϊςεϊσ του εκ τθσ κοιλίασ γεμίηει τασ ωλζβασ, μετα-
βιβάηον εξ αυτϊν τασ κεκομμζνασ (χωνευμζνασ) τροωάσ. Και οφτωσ
αι πθγαί τθσ κρζψεωσ επιρρζουςιν (ίνα ποτίςωςιν) όλον το ςϊμα εισ
πάντα τα ηϊα. Ταφτα δε τα κομμάτια, ενόςω είναι νζα και παρά-
Ε. | γονται από ςυγγενείσ ουςίασ, άλλα μεν από καρποφσ άλλα
δε από χόρτα, τα οποία ο Κεόσ εωφτευςε δι' αυτό ακριβϊσ, ίνα
είναι τροωι εισ θμάσ, διατθροφςι ποικιλϊτατα χρϊματα ζνεκα τθσ
μίξεωσ. Αλλά το χρϊμα, όπερ κατά το πλείςτον επικρατεί, είναι το
ερυκρόν χρϊμα, χαρακτθριςτικόν δθμιουργθκζν εκ τθσ κόψεωσ
του πυρόσ και τθσ εντυπϊςεωσ τθν οποίαν ζκαμεν εισ το υγρόν.
Πκεν το χρϊμα του υγροφ, το οποίον ρζει εισ το ςϊμα, ζχει τθν
όψιν τθν οποίαν περιεγράψαμεν, καλοφμεν δε αυτό αίμα, και εί-
81. | ναι θ τροωι των ςαρκϊν και όλου του ςϊματοσ, και εξ αυ-
τοφ όλα τα μζλθ αντλοφντα γεμίηουςι τουσ τόπουσ, οίτινεσ κε-
νοφνται.

Ο δε τρόποσ τθσ πλθρϊςεωσ και τθσ κενϊςεωσ γίνεται, όπωσ
γίνεται θ κίνθςισ παντόσ πράγματοσ εισ το ςφμπαν, κακ' θν ζκα-
ςτον πράγμα ωζρεται προσ το ςυγγενζσ (όμοιον) αυτοφ. Διότι τα
πράγματα τα υπάρχοντα πζριξ θμϊν ζξω διαρκϊσ μασ διαλφουςι
και διανζμουςι το αωαιρεκζν, αποςτζλλοντα εισ τα κακ' ζκαςτα
είδθ ό,τι είναι τθσ αυτισ ωφςεωσ. Και τα μζλθ λοιπόν τα ζχοντα
αίμα εντόσ θμϊν, τα οποία κατεκόπθςαν και είναι περικεκαλυμμζνα
Β. | υπό του οργανιςμοφ εκάςτου ηϊου, όπωσ θμείσ υπό του ουρα-
νοφ, αναγκάηονται να μιμϊνται τθν κίνθςιν του παντόσ. Και οφτω
ενϊ πορεφεται προσ το ςυγγενζσ του ζκαςτον των πραγμάτων, τα
οποία εκόπθςαν εντόσ θμϊν, το κενωκζν πλθροφται πάλιν. Και
όταν το εξερχόμενον είναι περιςςότερον του ειςερχομζνου, κατα-
ςτρζωεται το όλον, όταν δε ολιγϊτερον, αυξάνεται το όλον (74). Πταν
λοιπόν θ ςφςταςισ του ηϊου είναι νζα και ζχθ τα τρίγωνα και-
νουργι, ωσ εάν μόλισ ιρχοντο από τθν ρίηαν των ςτοιχείων, ζχει
C. | τότε ιςχυράν τθν ςυνοχιν των μερϊν προσ άλλθλα, ενϊ ο όλοσ
όγκοσ αυτισ είναι απαλόσ, διότι προ μικροφ εγεννικθ εκ του μυε-
λοφ και ετράωθ με το γάλα (75). Τα δε τρίγωνα εκείνα, τα οποία
αφτθ δζχεται εντόσ εαυτισ ζξωκεν ειςελκόντα, εκ των οποίων απο-
τελοφνται αι τροωαί και τα ποτά, επειδι είναι παλαιότερα των
δικϊν τθσ τριγϊνων και διά τοφτο αςκενζςτερα, αφτθ τα κατα-
νικά κόπτουςα αυτά με τα καινουργι τα ιδικά τθσ, και κακιςτά
το ηϊον μζγα, τρζωουςα αυτό εκ πολλϊν ςτοιχείων ομοίων. Αλλά
όταν θ γενεά (76) των τριγϊνων τοφτων χαλαρωκι διά τουσ πολλοφσ
αγϊνασ, τουσ οποίουσ επί πολφν χρόνον εναντίον πολλϊν θγωνί-
Δ. | ςκθ, ταφτα δεν δφνανται πλζον να κόπτωςι τα τθσ τροωισ,
τα οποία ειςζρχονται, οφτωσ ϊςτε να τα αωομοιϊςι προσ εαυτά,
αλλά αυτά ταφτα υπό των ζξωκεν ειςερχομζνων κόπτονται ευκό-
λωσ. Εξαςκενίηεται τότε όλον το ηϊον νικθκζν τοιουτοτρόπωσ, και
το πάκοσ τοφτο ονομάηεται &γιρασ&. Και επί τζλουσ, όταν οι δε-
ςμοί, οίτινεσ ςυνδζουςι τα τρίγωνα του μυελοφ, καταβλθκζντεσ
υπό του κόπου δεν αντζχωςι πλζον, αωίνουςι να διαλυκϊςι και
οι δεςμοί τθσ ψυχισ. Αφτθ δε κατά ωφςιν ελευκερωκείςα (από του
Ε. | ςϊματοσ), πετά μετά χαράσ, Διότι παν ό,τι είναι εναντίον τθσ
ωφςεωσ είναι δυςάρεςτον, ό,τι δε γίνεται ςφμωωνα με τθν ωφςιν
είναι ευάρεςτον. Και ο κάνατοσ λοιπόν ομοίωσ, ο προερχόμενοσ
από νόςουσ και πλθγάσ είναι δυςάρεςτοσ και βίαιοσ, αλλ' εκεί-
νοσ, όςτισ μετά του γιρατοσ ζρχεται εισ τζλοσ ςφμωωνον με τθν
ωφςιν, είναι ο μάλλον άπονοσ των κανάτων και γίνεται με ευχα-
ρίςτθςιν μάλλον παρά με λφπθν.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XXXIX.
&Νοςολογία& (77).



Ωσ προσ τασ νόςουσ, πόκεν προζρχονται αφται, είναι ωανερόν
ίςωσ εισ πάντασ. Τω όντι, επειδι τζςςαρα είναι τα είδθ, εκ των
82. | οποίων ςυνεπιχκθ το ςϊμα, γθ, πυρ, φδωρ και αιρ, αωκο-
νία ι ζλλειψισ τοφτων παρά ωφςιν, και μεταβολι γινομζνθ εκ του
οικείου αυτϊν τόπου εισ ξζνον, ι και το να προςλαμβάνθ ζκαςτον
εισ εαυτό ιδιότθτα μθ αρμόηουςαν εισ αυτό, είτε του πυρόσ είτε
άλλου είδουσ, (διότι υπάρχουςι πολλαί ιδιότθτεσ ενόσ είδουσ), πάντα
ταφτα και άλλα τοιαφτα παράγουςι διαταράξεισ και νοςιματα.
Διότι, όταν παράγεται ι μετατοπίηεται παρά ωφςιν ζν τοφτων,
κερμαίνονται εκείνα τα οποία ιςαν ψυχρά πρότερον, τα δε ξθρά
Β. | γίνονται φςτερον υγρά, και τα κοφωα βαρζα, και δζχονται
πάςασ τασ δυνατάσ μεταβολάσ. Τω όντι, μόνον όταν το αυτό εισ
το αυτό πράγμα κατά τθν αυτιν ζννοιαν και τον αυτόν τρόπον
και κατ' αναλογίαν προςτίκεται και αωαιρείται, μόνον τότε το
πράγμα είναι ακόμθ το αυτό προσ εαυτό και ςϊον και υγιζσ.
Αλλ' εκείνο, το οποίον ικελε παραβι τινα εκ τοφτων των όρων,
είτε ειςερχόμενον είτε εξερχόμενον, προξενεί ποικίλασ μεταβολάσ
και νόςουσ και απείρουσ ωκοράσ.

C. | Και επειδι κατά ωφςιν ζγειναν δεφτεραι πάλιν ςυνκζ-
ςεισ (78), ο κζλων να ςκεωκι κα ζλκθ εισ νζαν αναγνϊριςιν νοςθμά-
των. Τω όντι, επειδι ο μυελόσ, το οςτοφν, θ ςαρξ και το νεφρον
ςυνεςτικθςαν εκ των πρϊτων ειδϊν, προςζτι δε και το αίμα,
αλλά κατά τρόπον διάωορον, τα πλείςτα των νοςθμάτων ςυμβαί-
νουςι κακϊσ είπομεν πρότερον, αλλά τα μζγιςτα και βαρζα γί-
νονται τοιαφτα κατά τον εξισ τρόπον: Πταν θ γζνεςισ τοφτων
(των δευτζρων ςυνκζςεων) ςυμβαίνθ αντίςτροωα, τότε αφται ωκεί-
ρονται. Διότι κατά ωφςιν αι ςάρκεσ και τα νεφρα γίνονται εξ αί-
Δ. | ματοσ, τα μεν νεφρα εκ των ινϊν αυτοφ διά τθν ταυτότθτα
τθσ ωφςεωσ, αι δε ςάρκεσ εκ του επιλοίπου, όπερ πθγνφεται, κακ'
όςον αποχωρίηεται των ινϊν (79). Το εξερχόμενον δε πάλιν εκ των
νεφρων και τθσ ςαρκόσ, υγρόν γλοιϊδεσ και παχφ, χρθςιμεφει εισ
το να προςκολλά τθν ςάρκα εισ τα οςτά και ςυνάμα να τρζωθ
και να αυξάνθ αυτό το πζριξ του μυελοφ οςτοφν. Και το ςτραγγι-
ηόμενον διά τθσ πυκνότθτοσ των οςτϊν, ιτοι το κακαρϊτατον εί-
δοσ των τριγϊνων, και λειότατον και παχφτατον, ρζον και ςτά-
Ε. | ηον από τα οςτά, ποτίηει τον μυελόν. Και όταν πάντα γίνων-
ται κατά τοφτον τον τρόπον, ωσ επί το πλείςτον επικρατεί &υγιεία&,
όταν δε κατ' ενάντιον τρόπον, &νόςοσ&. Διότι όταν θ ςαρξ ωκειρο-
μζνθ εκβάλλθ αντιςτρόωωσ το διεωκαρμζνον υγρόν εισ τασ ωλζ-
βασ, τότε μετά του αζροσ (80) υπάρχει εισ τασ ωλζβασ αίμα άωκονον
και παντόσ είδουσ, ποικίλον εκ των χρωμάτων και των πικριϊν
και ακόμθ εκ των οξζων και αλμυρϊν χυμϊν, πλιρεσ από χολάσ
και ιχϊρασ (οροφσ) και ωλζγματα παντοειδι. Διότι, επειδι πάντα
γίνονται αντιςτρόωωσ και διαωκείρονται, καταςτρζωουςιν αυτό το
83. | αίμα πρϊτον, και μθ δίδοντα πλζον καμμίαν τροωιν εισ το
ςϊμα, μεταωζρονται πανταχοφ διά των ωλεβϊν, χωρίσ να διατθ-
ρϊςι πλζον τθν τάξιν τθσ ωυςικισ κυκλοωορίασ (περιόδουσ) (81), πο-
λεμοφντα μεν αυτά εαυτά, διότι δεν δφνανται να ζχωςι καμμίαν
ωωζλειαν αυτά εξ εαυτϊν, εχκρά δε όντα και καταςτρεπτικά και
διαλυτικά παντόσ, το οποίον εισ το ςϊμα ςυντθρείται και μζνει εισ
τθν κζςιν του. Πςον λοιπόν εκ τθσ ςαρκόσ παλαιότατον ον
ωκαρι, επειδι δυςκόλωσ χωνεφεται, γίνεται μζλαν διά τθν παρα-
τεταμζνθν καφςιν, και επειδι είναι πικρόν, διότι διεωκάρθ παντα-
Β. | χοφ, προςβάλλει βαρζωσ παν μζροσ του ςϊματοσ, το οποίον
δεν ζχει ακόμθ ωκαρι. Και ενίοτε το μζλαν χρϊμα αντί τθσ πι-
κρότθτοσ αποκτά δριμφτθτα, όταν δθλ. θ πικρία πολφ λεπτφνε-
ται. Άλλοτε δε θ πικρία βαωείςα εισ το αίμα λαμβάνει χρϊμα
ερυκρότερον και αν αναμιχκι και μζλαν γίνεται πράςινον (χλοϊ-
δεσ). Ρροςζτι δε το ξανκόν χρϊμα μιγνφεται με τθν πικρίαν, όταν
είναι νζα θ ςαρξ και ωκείρθται υπό του πυρόσ τθσ ωλογϊςεωσ.
Και πάντα ταφτα τα υγρά ζλαβον κοινόν όνομα &χολιν&, δοκζν υπό
C. | τινων ιατρϊν ι και υπό άλλου τινόσ, όςτισ ιτο ικανόσ να
προςζχθ εισ πολλά και ανόμοια πράγματα και να βλζπθ ότι εισ
αυτά υπάρχει ζν κοινόν χαράκτθριςτικόν άξιον μιασ επωνυμίασ
εισ όλα. Τα διάωορα δε είδθ τθσ χολισ, οςαδιποτε αναωζρονται,
από το χρϊμα ζλαβεν ζκαςτον αυτϊν ίδιον όνομα. Ωσ προσ τον
ιχϊρα δε, ο μεν ορόσ του αίματοσ είναι ιμεροσ, ο δε τθσ μαφ-
ρθσ και οξείασ χολισ είναι άγριοσ (δριμφσ), όταν ζνεκα τθσ κερ-
μότθτοσ αναμιγνφεται με αλμυράν δφναμιν (χυμόν)· ονομάηεται
δε οφτοσ οξφ ωλζγμα. Εκείνο δε πάλιν, όπερ διά (τθσ επιδράςεωσ)
Δ. | του αζροσ διαλφεται εκ νζασ και τρυωεράσ ςαρκόσ, αωοφ εξ-
ογκωκι υπό του ανζμου και περικυκλωκι υπό τθσ υγρότθτοσ,
επειδι εκ του πάκουσ τοφτου γεννϊνται πομωόλυγεσ, των οποίων
εκάςτθ είναι αόρατοσ διά τθν ςμικρότθτα, αλλά όλαι ομοφ παρου-
ςιάηουςιν ζνα όγκον ορατόν και ζχουςι χρϊμα λευκόν διά τθν
γζννθςιν αωροφ, όλθ αφτθ θ ωκορά ςαρκόσ τρυωεράσ αναμεμι-
γμζνθ με αζρα λζγομεν ότι είναι το &λευκόν ωλζγμα. Ορόσ& δε
Ε. | του ωλζγματοσ το οποίον νεωςτί εςχθματίςκθ είναι ο &ιδρϊσ&
και το &δάκρυον& και όςα άλλα τοιαφτα χφνει το ςϊμα ζξω κακ'
θμζραν κακαριηόμενον. Και όλα ταφτα γίνονται αίτια νοςθμάτων,
όταν το αίμα δεν γίνεται άωκονον ωυςικϊσ εκ των τροωϊν και των
ποτϊν, αλλ' απεναντίασ λαμβάνθ όγκον παρά τουσ νόμουσ τθσ
ωφςεωσ. Καίτοι λοιπόν διαλφονται υπό των νόςων τα μζρθ τθσ
ςαρκόσ, εάν μζνωςιν αι ρίηαι αυτϊν, θ δφναμισ του κακοφ ελατ-
τοφται εισ το ιμιςυ, διότι θ ςαρξ δφναται ευκόλωσ να αναπλαςκι.
84. | Αλλά όταν νοςιςθ το υγρόν το ςυνδζον τασ ςάρκασ με τα
οςτά, και αποχωριηόμενον από των ινϊν άμα και των νεφρων, δεν
γίνεται πλζον τροωι εισ το οςτοφν, οφτε δεςμόσ τθσ ςαρκόσ με το
οςτοφν, αλλ' ενϊ ιτο λιπαρόν και λείον και γλοιϊδεσ, γίνεται
τραχφ και αλμυρόν, διότι εξθράνκθ υπό τθσ κακισ διαίτθσ, τότε
παν το πάςχον τα τοιαφτα ωκείρεται αω' εαυτοφ υπό τασ ςάρκασ
και τα νεφρα και αποχωρίηεται από των οςτϊν. Αι δε ςάρκεσ
Β. | πίπτουςαι εκ των ριηϊν αυτϊν αωίνουςι τα νεφρα γυμνά και
πλιρθ άλμθσ, εμπίπτουςαι δε πάλιν εισ το ρεφμα του αίματοσ,
πολλαπλαςιάηουςι τα ειρθμζνα νοςιματα. Αλλά αν και είναι βα-
ρζα τα πακιματα ταφτα του ςϊματοσ, υπάρχουςιν ακόμθ μεγα-
λφτερα τοφτων, προθγοφμενα (82) αυτϊν, οςάκισ το οςτοφν ζνεκα
τθσ πυκνότθτοσ τθσ ςαρκόσ μθ ζχον αρκετιν αναπνοιν, κερμαι-
νόμενον υπό του ευρϊτοσ (μοφχλασ) και ςθπόμενον (γαγγραινιά-
C. | ηον) δεν δζχεται πλζον τροωιν, θ δε τροωι χυνομζνθ πάλιν
εισ τασ ςάρκασ και αι ςάρκεσ εισ το αίμα κακιςτϊςι τα νοςι-
ματα πάντα βαρφτερα των προειρθμζνων. Το χείριςτον δε πάντων
είναι, όταν αυτι θ ωφςισ του μυελοφ νοςιςθ διά τινα ζλλειψιν ι
υπερβολιν, και τοφτο παράγει τα μζγιςτα νοςιματα και τα μά-
λιςτα ικανά να ωζρωςι τον κάνατον, διότι τότε εξ ανάγκθσ πάςα
θ ωφςισ του ςϊματοσ βαίνει αντίςτροωα.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XL.
&Νοςολογία (ςυνζχεια)& (83).



Τρίτον δε είδοσ νοςθμάτων υπάρχει, όπερ δζον να κεωριςω-
μεν ότι γίνεται εκ τριϊν αιτίων, υπό του αζροσ, δεφτερον υπό του
Δ. | ωλζγματοσ και τρίτον υπό τθσ χολισ. Διότι όταν ο &ταμίασ&
του αζροσ εισ το ςϊμα, δθλ. ο πνεφμων, δεν παρζχθ τασ διεξόδουσ
κακαράσ, διότι ζχει ωραχκι από άλλα ρεφματα (84), εξ ενόσ μεν
επειδι ο αιρ δεν δφναται να ειςζρχθται, εξ ετζρου δε επειδι εις-
ζρχεται περιςςότεροσ του δζοντοσ, ςαπίηει όςα μζρθ δεν λαμβά-
νουςιν αναψυχιν (δεν δροςίηονται), ειςδφων δε διά βίασ εισ τασ
ωλζβασ και ςυςτρζωων αυτάσ, διαλφει το ςϊμα και μζνει εγκε-
κλειςμζνοσ εν μζςω αυτοφ, πιζηων το διάωραγμα. Εκ των αιτιϊν
Ε. | τοφτων γεννϊνται πολυάρικμα νοςιματα οδυνθρά μετά αωκό-
νου ιδρϊτοσ. Ρολλάκισ δε, όταν θ ςαρξ εισ το ςϊμα χωρίηθται,
ο αιρ, ο οποίοσ γεννάται εντόσ και αδυνατεί να εφρθ ζξοδον, προ-
ξενεί τουσ αυτοφσ πόνουσ, τουσ οποίουσ γεννϊςι και τα εξωτερικά
αίτια, πόνουσ, οίτινεσ είναι μζγιςτοι, οςάκισ ο αιρ, περικυκλϊνων
τα νεφρα και τασ παρακειμζνασ μικράσ ωλζβασ και εξογκϊνων τουσ
μυσ των ϊμων και τα ςχετικά νεφρα, παράγθ μίαν τάςιν προσ τα
οπίςω. Τα νοςιματα δε ταφτα ακριβϊσ διά το πάκθμα τθσ τά-
ςεωσ ωνομάςκθςαν &τζτανοι& και &οπιςκότονοι&. Και θ κεραπεία
τοφτων είναι δφςκολοσ· διότι μόνον οι πυρετοί επερχόμενοι δφναν-
85. | ται υπζρ παν άλλο να διαλφςωςιν αυτάσ. Οφτω το λευκόν
ωλζγμα διά τον αζρα των πομωολφγων του είναι επικίνδυνον, όταν
εγκλείεται οφτοσ, και εάν ζχθ εκπνοάσ ζξω του ςϊματοσ είναι
θπιϊτερον, αλλά κακιςτά το ςϊμα ποικίλον, διότι γεννά εξανκι-
ματα και λευκά ςτίγματα και άλλα τοιαφτα νοςιματα. Εάν δε
αναμιχκι με μαφρθν χολιν και διαςκορπιςκι εισ τασ εν τθ κε-
ωαλι κυκλοωορίασ, αίτινεσ είναι κειόταται, και ςυνταράξθ αυτάσ,
όταν μεν επζρχεται κατά τον φπνον είναι θμερϊτερον, όταν δε
επιτίκεται κατά τθν εγριγορςιν δυςκόλωσ το ςϊμα απαλλάςςεται
Β. | αυτοφ. Και το νόςθμα τοφτο, επειδι είναι ωφςεωσ ιεράσ, δι-
καίωσ λζγεται ιερά νόςοσ. — Το οξφ δε και αλμυρόν ωλζγμα είναι
θ πθγι όλων των καταρροϊκϊν νοςθμάτων· και επειδι οι τόποι,
εισ τουσ οποίουσ ρζει, είναι διαωορϊτατοι, λαμβάνει και διάωορα
ονόματα. — Ωσ προσ τασ ωλογϊςεισ δε του ςϊματοσ, αίτινεσ κα-
λοφνται οφτω εκ του ότι το ςϊμα καίεται και ωλζγεται, όλαι γεν-
C. | νϊνται εκ τθσ χολισ. Διότι, όταν αφτθ ευρίςκθ αναπνοάσ προσ
τα ζξω, βράηουςα εκπζμπει ποικίλα εξογκϊματα, αλλ' εάν μζνθ
κατάκλειςτοσ μζςα, γεννά πολλά νοςιματα ωλογιςτικά. Και το
μζγιςτον είναι, όταν θ χολι, αναμιχκείςα με κακαρόν αίμα, δια-
ςκορπίηθ ζξω τθσ κζςεωσ των τασ ίνασ, αίτινεσ ιςαν διεςπαρμζνοι
εισ το αίμα, ίνα τοφτο ζχθ ςυμμετρίαν λεπτότθτοσ και πάχουσ,
και διά τθν πολλιν κερμότθτα μθ τρζχθ ωσ ρευςτόν ζξω του ςϊ-
ματοσ αραιωκζντοσ (85), μιτε πάλιν διά τθν πολλιν πυκνότθτα γενό-
μενον δυςκίνθτον μόλισ και μετά βίασ κυκλοωορι εισ τασ ωλζβασ.
Δ. | Τθν αναλογίαν (μζτρον) ταφτθν διατθροφςιν αι ίνεσ δι' αυτιν
τθν ωυςικιν ςφςταςίν των. Διότι, όταν τισ αωαιρϊν αυτάσ και εκ
νεκροφ και πθχκζντοσ αίματοσ τασ ςυνάγθ, τότε όλον το λοιπόν αίμα
αωανίηεται. Εάν όμωσ αωεκϊςιν εκεί, ταχζωσ κα το πιξωςι με
τθν βοικειαν του περικυκλοφντοσ αυτό ψφχουσ. Επειδι δε ταφ-
τθν τθν δφναμιν ζχουςιν αι ίνεσ εισ το αίμα, θ χολι, ιτισ ιτο ωφ-
ςει παλαιόν αίμα (86), και ιτισ πάλιν από τασ ςάρκασ επιςτρζωει ίνα
διαλυκι εισ αυτό, κατά πρϊτον χυνομζνθ κερμι και υγρά ολίγον κατ'
ολίγον, διά τθσ επενεργείασ των ινϊν πιγνυται· πθγνυμζνθ δε και
Ε. | ςβυνομζνθ διά βίασ, παράγει εντόσ χειμϊνα και τρόμον. Πταν
δε επιρρζθ αωκονωτζρα και υπερνικά διά τθσ κερμότθτοσ αυτισ,
βράηουςα διαταράττει και κζτει εισ αταξίαν τασ ίνασ. Και εάν
είναι ικανι να νικιςθ μζχρι τζλουσ, ειςχωριςαςα εισ τθν ουςίαν
του μυελοφ, διαλφει εκείκεν καίουςα τα παλαμάρια τθσ ψυχισ,
όπωσ λφουςι τα ςχοινία ενόσ πλοίου, και τθν αωίνει ελευκζραν.
Πταν όμωσ είναι αςκενεςτζρα και το ςϊμα ανκίςταται εισ τθν
διάλυςιν, τότε θ χολι νικάται και ι ωεφγει εξ όλου του ςϊματοσ,
ι αποκρουςκείςα διά των ωλεβϊν εισ τθν κάτω ι τθν άνω κοι-
λίαν, ωεφγουςα εκ του ςϊματοσ, ωσ εξόριςτοσ από πόλιν ςταςιά-
86. | ςαςαν (87), παράγει διαρροίασ και δυςεντερίασ και πάντα τα
άλλα τοιαφτα νοςιματα.

Πταν τζλοσ το ςϊμα νοςιςθ προ πάντων από υπερβολικόν
πυρ (κερμότθτα), γεννϊνται καφματα και πυρετοί ςυνεχείσ, όταν
δε από υπερβολιν αζροσ, κακθμερινοί πυρετοί (88), τριταίοι δε από
υπερβολιν φδατοσ, διότι το φδωρ κινείται βραδφτερον του αζροσ
και του πυρόσ· όταν δε από υπερβολιν γθσ, επειδι αφτθ είναι
κατά τζταρτον λόγον βραδυτάτθ και κακαρίηεται εισ περιόδουσ
τετραπλαςίασ χρόνου, γεννϊνται οι τεταρταίοι (89) πυρετοί και μετά
μεγάλθσ δυςκολίασ κεραπεφονται.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XLI.
&Ψυχικαί νόςοι& (90).



Β. | Και τα μεν νοςιματα του ςϊματοσ τοιουτοτρόπωσ γεν-
νϊνται, τα δε τθσ ψυχισ γίνονται εκ τθσ ςωματικισ διακζςεωσ
κατά τον εξισ τρόπον: Πτι θ νόςοσ τθσ ψυχισ είναι θ αωροςφνθ·
δζον να το ομολογιςωμεν, αλλά τθσ αωροςφνθσ δφο είναι τα είδθ·
το ζν είναι θ μανία και το άλλο θ αμακία. Οιονδιποτε λοιπόν
πάκοσ, όπερ πάςχων τισ ζχει εν εαυτϊ το ζν ι το άλλο, δζον να
είπωμεν αυτό νόςον. Και θδοναί δε και λφπαι υπερβολικαί πρζπει
να παραδεχκϊμεν ότι είναι εκ των μεγίςτων νόςων τθσ ψυχισ.
Διότι ο άνκρωποσ όςτισ αιςκάνεται υπερβολικιν χαράν, ι και υπό
C. | λφπθσ ευρίςκεται εισ τθν εναντίαν κατάςταςιν, ςπεφδων άλλο
μεν να ςυλλάβθ ουχί εισ κατάλλθλον καιρόν, άλλο δε να απο-
ωφγθ, δεν δφναται οφτε να ίδθ οφτε να ακοφςθ ορκϊσ κανζν πρά-
γμα, αλλά λυςςά και δεν ζχει πλζον τθν δφναμιν να κάμνθ χρι-
ςιν του λογικοφ. Εκείνοσ δε, εισ τον οποίον γεννάται ςπζρμα
άωκονον και ορμθτικόν εισ τον μυελόν, και είναι ωσ δζνδρον, όπερ
καρποωορεί περιςςότερον του ωυςικοφ μζτρου, οφτοσ δοκιμάηων
πολλάσ λφπασ και πολλάσ θδονάσ εισ τασ επικυμίασ και εισ τα
αποτελζςματα αυτϊν, και γινόμενοσ μανιακόσ κατά το περιςςό-
τερον μζροσ τθσ ηωισ του διά τασ μεγίςτασ ταφτασ θδονάσ και
Δ. | λφπασ, ενϊ ζχει τθν ψυχιν νοςθράν και άωρονα ζνεκα του
ςϊματοσ, δεν κεωρείται ωσ ζχων νόςον, αλλά κακϊσ νομίηεται
ότι είναι εκουςίωσ κακόσ. Αλλ' όμωσ το αλθκζσ είναι ότι θ ακολα-
ςία εισ τασ αωροδιςίουσ θδονάσ κατζςτθ εισ αυτόν νόςοσ τθσ ψυχισ
κατά μζγα μζροσ ζνεκα διακζςεωσ ενόσ μόνου είδουσ, όπερ διά τθν
αραιότθτα των οςτϊν ρζει εισ το ςϊμα και το υγραίνει. Και ςχε-
δόν πάντα όςα λζγονται ακραςία εισ τασ θδονάσ προσ όνειδοσ, ωσ
εάν οι κακοί ιςαν τοιοφτοι εκουςίωσ, δεν προςάπτουςιν ορκϊσ
Ε. | όνειδοσ. Διότι ουδείσ είναι κακόσ εκουςίωσ (91) αλλά διά τινα
κακιν διάκεςιν του ςϊματοσ ι δι' ζλλειψιν ανατροωισ ο κακόσ
γίνεται κακόσ. Και ταφτα είναι ατυχιματα εισ πάντασ και ςυμ-
βαίνουςιν και εισ εκείνον, όςτισ δεν κζλει. Και πάλιν ωσ προσ τασ
λφπασ κατά τον αυτόν τρόπον θ ψυχι λαμβάνει πολλάσ ςυμωοράσ
διά του ςϊματοσ. Διότι όπου οι χυμοί των οξζων ωλεγμάτων, και
των αλυκϊν και όςοι είναι πικροί και χολϊδεισ πλανθκζντεσ εισ
το ςϊμα δεν ευρίςκουςι μεν αναπνοιν προσ τα ζξω, αλλά περι-
ωερόμενοι εντόσ αποτελοφςι κράμα αναμιγνφοντεσ τουσ ιδίουσ αυ-
87. | τϊν ατμοφσ με τθν κίνθςιν τθσ ψυχισ, εκεί παράγουςι παν-
τοειδι ψυχικά νοςιματα άλλοτε μεν περιςςότερα, άλλοτε δε ολι-
γϊτερα, και άλλοτε μικρότερα ι μεγαλείτερα, Και τα νοςιματα
ταφτα μεταωερόμενα εισ τασ τρεισ ζδρασ τθσ ψυχισ, όπου ζκα-
ςτον αυτϊν προςπζςθ, εκεί παράγει πολλάσ και διαωόρουσ ποι-
κιλίασ δυςαρεςκείασ και λφπθσ, και άλλασ κραςφτθτοσ και δει-
λίασ, και προςζτι λικθσ ομοφ και δυςμακίασ. Εκτόσ δε τοφτων,
όταν από ανκρϊπουσ οφτω κακϊσ ςυγκεκροτθμζνουσ γίνωνται κα-
καί πολιτείαι, και κατ' ιδίαν και δθμοςίωσ εισ τασ πόλεισ εκωωνϊν-
Β. | ται λόγοι, προςζτι δε δεν μανκάνωνται υπό των νζων μακι-
ματα κεραπεφοντα τα κακά ταφτα, τότε, τοιουτοτρόπωσ όλοι γίνον-
ται κακοί, όςοι είναι τοιοφτοι, διά τασ δφο αιτίασ όλωσ ακουςίασ.
Και διά ταφτα πρζπει να μεμωϊμεκα τουσ γονείσ μάλλον παρά
τα τζκνα και τουσ ανατρζωοντασ μάλλον παρά τουσ ανατρεωομζ-
νουσ. Λοιπόν πρζπει να ζχωμεν προκυμίαν, όςον είναι δυνατόν
διά τθσ αγωγισ, διά των κεςμϊν και των διδαςκαλιϊν να ωεφγω-
μεν τθν κακίαν· να αποκτιςωμεν δε το εναντίον. Αλλά τοφτο εί-
ναι άλλθ ςειρά λόγων.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XLII.
&Κεραπευτικι& (92).



C. | Εκείνο δε πάλιν, το οποίον είναι αντίςτροωον προσ ταφτα,
ιτοι το αναωερόμενον εισ τασ κεραπείασ των ςωμάτων και των
διανοιϊν, δθλαδι διά ποίων μζςων ςυντθροφνται ταφτα, πάλιν είναι
ωυςικόν και πρζπον να εκκζςωμεν προσ ανταπόδοςιν. Διότι είναι
ορκότερον ο λόγοσ να πραγματεφθται περί των αγακϊν μάλλον
παρά περί των κακϊν. Ραν λοιπόν το αγακόν είναι καλόν· το δε
καλόν δεν είναι άνευ μζτρου. Και το ηϊον λοιπόν, το οποίον μζλ-
λει να είναι τοιοφτον, πρζπει να υποκζςωμεν ότι ζχει μζτρον
και αναλογίαν. Αλλά εκ των ςυμμετριϊν αντιλαμβανόμενοι τασ
Δ. | ςμικράσ τασ μετροφμεν, τασ δε ςπουδαιοτάτασ και τασ μεγί-
ςτασ τασ αμελοφμεν εντελϊσ. Διότι ωσ προσ τασ υγείασ και τασ
νόςουσ, και τασ αρετάσ και τασ κακίασ ουδεμία ςυμμετρία ι αςυμ-
μετρία είναι μεγαλυτζρα από εκείνθν τθν ψυχισ προσ το ςϊμα
αυτισ. Και εκ τοφτων ουδζν εξετάηομεν, οφτε εννοοφμεν ότι, όταν
ψυχι ιςχυρά και μεγάλθ κατά παν μζροσ αυτισ ωζρθται υπό ςϊ-
ματοσ αςκενεςτζρου ι μικροτζρου, και όταν ακόμθ τα δφο ταφτα
ςυνδυάηωνται αντιςτρόωωσ, το όλον ηϊον δεν είναι ωραίον. Διότι
είναι αςφμμετρον κατά τασ ςπουδαιοτάτασ ςυμμετρίασ, το δε ευ-
ριςκόμενον εισ εναντίαν κατάςταςιν είναι το ωραιότατον και ερα-
ςμιϊτατον κζαμα εισ εκείνον, όςτισ δφναται να παρατθρι. Κακϊσ
Ε. | λοιπόν ςϊμα τι με ςκζλθ μακρότατα ι ζχον άλλθν τινά
αωκονίαν δυςανάλογον προσ εαυτό, όχι μόνον είναι αιςχρόν, αλλά
και εισ τουσ κοινοφσ ςκοποφσ (93) προξενοφν πολλοφσ καμάτουσ και
πολλά ςπάςματα και διά τθν παραωοράν αυτοφ πολλάσ πτϊςεισ,
είναι αίτιον εισ εαυτό πολλϊν κακϊν, οφτω το αυτό τοφτο πρζ-
πει να νοιςωμεν και περί του ςυνδυαςμοφ τοφτου, το οποίον ονο-
μάηομεν ηϊον. Πτι δθλ. όταν θ ψυχι ιτισ είναι εισ αυτό, οφςα
88. | υπερτζρα του ςϊματοσ, ευρίςκεται εισ ερεκιςμόν μζγαν τα-
ράττουςα αυτό όλον εντόσ, το γεμίηει από νόςουσ· και όταν αφτθ
παραδίδεται ςυντόνωσ εισ μελζτασ και ηθτιματα, ωκείρει αυτό·
και όταν κάμνθ διδαχάσ και μάχασ διά λόγων δθμοςίωσ και ιδιω-
τικϊσ, διά των ερίδων και ωιλονεικιϊν, αίτινεσ γεννϊνται, ωλζγουςα
αυτό όλον το διαλφει (94), και παράγουςα ρεφματα απατά τουσ πλεί-
ςτουσ των λεγομζνων ιατρϊν και κάμνει αυτοφσ να αποδίδωςι το
κακόν εισ άλλασ αιτίασ. Και όταν πάλιν ςϊμα τι μζγα και γεν-
ναιότατον ευρίςκεται ςυνδεδεμζνον με μικράν και αςκενι διά-
Β. | νοιαν, επειδι ωφςει υπάρχουςιν εισ τουσ ανκρϊπουσ δφο είδθ
επικυμιϊν, τροωισ διά το ςϊμα και ςοωίασ δι' εκείνο, όπερ εν
θμίν είναι το κειότατον, επειδι αι κινιςεισ του ιςχυροτζρου νι-
κϊςι και αυξάνουςι το μζροσ αυτϊν, ενϊ τθν ψυχιν κακιςτϊςι
μωράν και δφςκολον να μανκάνθ και να ενκυμιται, παράγουςι τθν
μεγίςτθν νόςον, τθν αμακίαν. Υπάρχει όμωσ μία μόνθ ςωτθρία
εισ αμωότερα ταφτα, να μθ αςκϊμεν τθν ψυχιν άνευ του ςϊμα-
τοσ μιτε το ςϊμα άνευ τθσ ψυχισ, ίνα οφτω υπεραςπιηόμενα το ζν
C. | κατά του άλλου γίνωνται ιςόρροπα και υγιά. Ο μακθματι-
κόσ (95) λοιπόν ι ο εργαηόμενοσ με τον νουν αυτοφ ςυντόνωσ ε;iσ
τινα άλλθν επιςτιμθν πρζπει να δίδθ και εισ το ςϊμα τθν απαι-
τουμζνθν άςκθςιν, προςοικειοφμενοσ τθν γυμναςτικιν, και πάλιν
ο επιμελϊσ περιποιοφμενοσ το ςϊμα του πρζπει να αποδίδθ αντί
τοφτου τασ κινιςεισ τθσ ψυχισ του, μεταχειριηόμενοσ μουςικιν
και μελετϊν πάςαν ωιλοςοωίαν, εάν μζλλθ δικαίωσ να ονομάηθται
ςυνάμα μεν ωραίοσ, ςυνάμα δε αγακόσ αλθκϊσ.

Και ςυμωϊνωσ προσ αυτά ταφτα πρζπει να κεραπεφωμεν και
τα ιδιαίτερα μζλθ του ςϊματοσ, μιμοφμενοι τα ςυμβαίνοντα εισ το
ςφμπαν. Δθλαδι επειδι το ςϊμα καίεται και ψφχεται από τα
Δ. | ειςερχόμενα, και πάλιν από τα ζξω πράγματα ξθραίνεται και
υγραίνεται και δζχεται εντυπϊςεισ ςυμωϊνουσ με ταφτα τα πρά-
γματα ζνεκα των δφο κινιςεων τοφτων, όταν τισ παραδίδθ ζρμαιον
εισ τασ κινιςεισ ταφτασ το ςϊμα του ενϊ ευρίςκεται εισ ανάπαυ-
ςιν, τοφτο νικθκζν υπ' αυτϊν καταςτρζωεται. Εάν όμωσ μιμιται εκεί-
νθν, τθν οποίαν ωνομάςαμεν μθτζρα και τροωόν του παντόσ (96) και
δεν αωίνθ ποτζ το ςϊμα του να μζνθ εισ θςυχίαν, αλλά το κινι
και διαρκϊσ προξενι εισ αυτό όλον ςειςμοφσ τινασ, τότε το υπε-
Ε. | ραςπίηει ςυμωϊνωσ προσ τθν ωφςιν κατά των εξωτερικϊν
και εςωτερικϊν κινιςεων, και με τον μζτριον τοφτον ςειςμόν
βάλλει εισ τάξιν κατά ςυγγζνειαν προσ τθν αμοιβαίαν αυτϊν κζςιν
τασ πλανωμζνασ εντυπϊςεισ του ςϊματοσ και τα μζρθ αυτοφ ςυμ-
ωϊνωσ προσ όςα είπομεν πρότερον ομιλοφντεσ περί του παντόσ.
Ο πράττων ταφτα δεν κα κζςθ εχκρόν πλθςίον εχκροφ οφτε κα
αωίςθ να γεννθκϊςι πόλεμοι και αςκζνειαι εισ το ςϊμα αυτοφ,
αλλά κα κάμθ ϊςτε ωίλοσ τεκείσ πλθςίον ωίλου να παρζχθ τθν
89. | υγιείαν. Αω' ετζρου εκ των κινιςεων αρίςτθ είναι θ γινο-
μζνθ εν εαυτι και αω' εαυτισ (διότι είναι ςυγγενεςτάτθ με τθν
κίνθςιν τθσ διανοίασ και τθσ του ςφμπαντοσ), χειροτζρα δε είναι
θ γινομζνθ υπ' άλλου, και χειρίςτθ είναι εκείνθ ιτισ εισ το ςϊμα,
όταν κατάκειται και θςυχάηθ, δίδεται υπό άλλων κατά τα ιδιαίτερα
μζρθ αυτοφ. Διά τοφτο εκ των κακάρςεων και των αναπλάςεων
του ςϊματοσ εκείνθ, θ οποία γίνεται διά τθσ γυμναςτικισ είναι
θ αρίςτθ· δευτζρα δε ζρχεται θ διά των αιωριςεων, είτε εντόσ
πλοίων είτε εντόσ οιωνδιποτε οχθμάτων γίνονται χωρίσ να προ-
Β. | ξενϊςι κόπον. Τρίτον δε είδοσ κινιςεων είναι χριςιμον μό-
νον, όταν απολφτωσ αναγκάηεται τισ, άλλωσ δε δεν πρζπει ουδζ-
ποτε να το δζχθται όςτισ ζχει νουν, και τοφτο είναι το γινόμενον
διά ωαρμακευτικισ κακάρςεωσ χάριν ιατρείασ. Διότι τα νοςιματα,
όςα δεν ζχουςι μεγάλουσ κινδφνουσ δεν πρζπει να τα ερεκίηωμεν
με ωάρμακα. Και τω όντι, θ πορεία των νόςων ομοιάηει τρόπον
τινά με τθν ωφςιν των ηϊων, διότι και θ ςφςταςισ των ηϊων ζχει
περίοδον ηωισ προςδιωριςμζνθν διά τα ιδιαίτερα είδθ (97), ομοίωσ
δε ζκαςτον ηϊον κακ' εαυτό ζχει εκ ωφςεωσ μοιραίον χρόνον ηωισ
εξαιρουμζνων των αναποωεφκτων πακθμάτων. Διότι τα τρίγωνα
C. | εκάςτου ατόμου ευκφσ εξ αρχισ αποτελοφνται με μίαν προς-
διωριςμζνθν δφναμιν, ϊςτε είναι ικανά να διαρκζςωςι μζχρι τινόσ
χρόνου, πζραν του οποίου δεν δφναται να εξακολουκιςθ θ ηωι.
Κατά τον αυτόν τρόπον είναι και θ ςφςταςισ των νοςθμάτων. Και
όταν τισ καταςτρζωθ ταφτθν ζξω του πεπρωμζνου χρόνου με
ωάρμακα, γίνονται ςυνικωσ εκ μικρϊν μεγάλα νοςιματα και εξ
ολίγων πολλά. Διά τοφτο πρζπει πάντα τα τοιαφτα νοςιματα να
κυβερνά τισ με δίαιτασ του ηθν, κακ' όςον ζχει τθν ευκολίαν, αλλά
Δ. | να μθ τα ερεκίηθ με ωάρμακα και να κάμνθ δυςκολωτζραν
τθν κεραπείαν του κακοφ.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XLIII.
&Αγωγι ψυχισ& (98).



Αρκοφςι τα ειρθμζνα περί του ηϊου κατά το ςφνολον αυτοφ
και περί του ςωματικοφ μζρουσ αυτοφ και περί του τρόπου κακ'
ον τισ κυβερνϊν τοφτο και κυβερνϊμενοσ (99) υπ' αυτοφ δφναται να
ηιςθ ςυμωωνότατα με τον λόγον. Αλλά περιςςότερον τοφτου και
πρότερον αυτοφ το μζροσ εκείνο, όπερ κα παιδαγωγιςθ αυτό (το
ςϊμα), πρζπει όςον είναι δυνατόν να το προετοιμάςωμεν οφτωσ, ϊςτε
να είναι κάλλιςτον και άριςτον προσ το ζργον τθσ παιδαγωγίασ.
Να πραγματευκϊμεν λοιπόν ακριβϊσ περί τοφτων κα ιτο ζργον
Ε. | αρκετά μζγα κακ' εαυτό· αλλά εάν τισ εν παρζργω κίξθ
αυτό, αναλόγωσ προσ όςα πρότερον είπομεν, όχι εκτόσ του προκει-
μζνου κα θδφνατο να περάνθ αυτό διά του ςυλλογιςμοφ κεωρϊν
τα πράγματα ωσ ζπεται. Συμωϊνωσ προσ εκείνα, τα οποία πολλάκισ
είπομεν, ότι δθλ. τρία είδθ ψυχισ κατοικοφςιν εντόσ θμϊν εισ τρεισ
διαωόρουσ τόπουσ, και ότι ζκαςτον ζχει τασ κινιςεισ του, κατά
τον αυτόν τρόπον και τϊρα όςον το δυνατόν ςυντομϊτατα πρζπει
να είπωμεν, ότι εκείνο εξ αυτϊν, το οποίον διάγει εισ αργίαν και
το οποίον θςυχάηει κακ' όλασ τασ κινιςεισ του, εξ ανάγκθσ γίνε-
ται αςκενζςτατον. Το δε διάγον εισ γυμνάςια είναι ιςχυρότατον.
90. | Διά τοφτο πρζπει να προςζχωμεν, όπωσ ζχωςι μεταξφ των
τασ κινιςεισ αναλόγουσ. Και ωσ προσ μεν το είδοσ τθσ ψυχισ, το
οποίον είναι εντόσ θμϊν κυρίαρχον, πρζπει να νοϊμεν τοφτο, ότι
δθλ. ο Κεόσ το ζδωκεν εισ ζκαςτον θμϊν ωσ κείον δαιμόνιον, και
είναι εκείνο, το οποίον λζγομεν ότι κατοικεί εισ τθν κορυωιν του
ςϊματοσ θμϊν, και το οποίον από τθσ γθσ μασ υψϊνει προσ τθν
ςυγγζνειαν θμϊν εν τω ουρανϊ. Διότι, και τοφτο λζγομεν ορκό-
τατα, είμεκα ωυτόν όχι γιινον αλλά ουράνιον. Διότι θ κεότθσ,
Β. | εκείκεν, οπόκεν θ ψυχι ζλαβε τθν πρϊτθν αρχιν τθσ, κρα-
τοφςα τθν κεωαλιν και ρίηαν θμϊν ανθρτθμζνθν (100), διατθρεί
όρκιον όλον το ςϊμα θμϊν. Εισ εκείνον λοιπόν, ο οποίοσ δαπανάται
εισ επικυμίασ ι ωιλονικείασ και εισ ταφτα καταπονείται μεκ' υπερ-
βολισ, εξ ανάγκθσ γεννϊνται γνϊμαι κνθταί, και κατά πάντα τρό-
πον, όςον είναι δυνατόν εισ ζνα να είναι κνθτόσ, ουδζν τοφτου λεί-
πει απ' αυτόν, διότι μόνον το κνθτόν μζροσ ζχει κρζψθ. Εκείνοσ όμωσ,
όςτισ παρεδόκθ εισ τθν ωιλομάκειαν και εισ τθν νόθςιν τθσ αλθ-
κείασ, και εκ των δυνάμεων αυτοφ ταφτασ προ πάντων ζχει γυ-
μνάςθ, είναι απολφτωσ αναγκαίον οφτοσ να νοι πράγματα ακά-
C. | νατα και κεία, αν βεβαίωσ δφναται να ωκάςθ τθν αλικειαν·
κακ' όςον δε θ ανκρωπίνθ ωφςισ δφναται να μετάςχθ τθσ ακα-
ναςίασ, κανζν μζροσ τοφτου δεν κα λείπθ εισ αυτόν, και επειδι
πάντοτε υπθρετεί το κείον και διατθρεί εν τάξει και τιμά τον δαί-
μονα, όςτισ κατοικεί εντόσ αυτοφ, κα είναι εξόχωσ ευδαίμων. Και
θ κεραπεία όλων είναι μία μόνθ πάντοτε, ιτοι να δίδωνται εισ
ζκαςτον μζροσ αι κατάλλθλοι τροωαί και κινιςεισ. Αλλ' εισ το εν-
Δ. | τόσ θμϊν κατοικοφν κείον ςυγγενείσ κινιςεισ είναι τα δια-
νοιματα του παντόσ και αι περιωοραί αυτοφ. Ταφτασ λοιπόν ακο-
λουκϊν ζκαςτοσ, και διορκόνων τασ κινιςεισ, αίτινεσ κατά τθν γζν-
νθςιν θμϊν διεωκάρθςαν εντόσ τθσ κεωαλισ θμϊν, πρζπει με τθν
μάκθςιν των αρμονιϊν και των κφκλων του παντόσ να εξομοιϊνθ
το νοοφν (υποκείμενον) προσ το νοοφμενον (αντικείμενον) (101) κατά
τθν αρχικιν ωφςιν αυτοφ, αωοφ δε εξομοιϊςθ αυτά κα δϊςθ οφτω
τζλοσ εισ τον βίον εκείνον τον άριςτον, τον οποίον οι κεοί προζκε-
ςαν διά τον παρόντα και τον μζλλοντα χρόνον.



ΚΕΦΑΛΑΛΟΝ XLIV.
&Ρερί γενζςεωσ γυναικϊν και ηϊων (102). Τζλοσ.&



Α. | Και ιδθ εκείνο, όπερ εξ αρχισ ανελάβομεν να πραγματευκϊ-
μεν περί του ςφμπαντοσ μζχρι τθσ γενζςεωσ του ανκρϊπου, δυνά-
μεκα να είπωμεν, ότι ζωκαςεν εισ το τζλοσ αυτοφ. Διότι ωσ προσ
τα άλλα ηϊα, με ποίον τρόπον ταφτα εγεννικθςαν, κα κάμωμεν
ςφντομον λόγον χωρίσ να μακρολογιςωμεν περιςςότερον του αναγ-
καίου. Και οφτω δυνάμεκα να ωρονϊμεν, ότι ετθριςαμεν ακριβϊσ
το προςικον μζτρον εισ τουσ περί αυτϊν λόγουσ. Κα είπωμεν λοι-
πόν τα τοιαφτα ωσ εξισ: Εκ των γεννθκζντων ανδρϊν όςοι ιςαν
δειλοί και διιλκον τθν ηωιν αυτϊν εισ αδικίασ, κατά πικανόν λό-
γον εισ τθν δευτζραν γζννθςιν μετεβλικθςαν εισ γυναίκασ. Και διά
91. | ταφτα κατ' εκείνον τον χρόνον οι κεοί επενόθςαν τον ζρωτα
τθσ ςυνουςίασ, ςυςτιςαντεσ ζν ηϊον ζμψυχον εντόσ θμϊν των αν-
δρϊν και ζν άλλο εισ τασ γυναίκασ, και εδθμιοφργθςαν και το ζν
και το άλλο κατά τον εξισ τρόπον: Τον οχετόν του ποτοφ εκεί όπου
το ποτόν αωοφ ζλκθ διά του πνεφμονοσ υπό τουσ νεωροφσ εισ τθν κφ-
ςτιν, ζπειτα αποκροφει αυτό ζξω υπό τθν πίεςιν του αζροσ, τον ζκεςαν
δι' οπισ εισ ςυγκοινωνίαν με τον μυελόν, όςτισ εκ τθσ κεωαλισ διά
του αυχζνοσ χωρεί διά τθσ ςπονδυλικισ ςτιλθσ, και τον οποίον
Β. | εισ τουσ προθγουμζνουσ λόγουσ θμϊν ωνομάςαμεν ςπζρμα.
Οφτοσ (ο μυελόσ) επειδι είναι ζμψυχοσ και εφρεν αναπνοιν, εγζν-
νθςεν εισ αυτόν τθν ηωτικιν επικυμίαν τθσ εκροισ εκείκεν, όκεν
δφναται να αναπνζθ, και παριγαγεν οφτω τον ζρωτα τθσ γεννι-
ςεωσ. Και διά ταφτα το γεννθτικόν μόριον (των ανδρϊν) γενόμενον
απεικζσ και δεςποτικόν, ωσ ηϊον μθ υπακοφον εισ τον λόγον, κζ-
λει να εξουςιάηθ τα πάντα με τασ μανιϊδεισ επικυμίασ του. Εισ
δε τασ γυναίκασ αι λεγόμεναι μιτραι και υςτζραι διά τασ αυτάσ αι-
C. | τίασ, επειδι υπάρχει εντόσ αυτϊν ωσ ηϊον επικυμοφν να γεννά
παίδασ, όταν μζνθ χωρίσ να παράγθ καρπόν πολφν χρόνον μετά
τθν ωριςμζνθν εποχιν του, αγανακτεί και βαρυκυμεί και πλανϊ-
μενον πανταχοφ του ςϊματοσ, ωράττει τασ εξόδουσ του αζροσ, και
εμποδίηον τθν αναπνοιν ωζρει το ηϊον εισ τασ εςχάτασ αμθχα-
νίασ, και προξενεί παντοίασ άλλασ νόςουσ. Και τοφτο (γίνεται),
ζωσ ου θ επικυμία και ο ζρωσ ςυνενϊςαντεσ και τουσ δφο, τρόπον
Δ. | τινα ςυλλζγοντεσ καρπόν από δζνδρων, ςπείρωςιν εισ τθν μι-
τραν, ωσ εισ καλλιεργθμζνον αγρόν ηϊα (103), αόρατα διά τθν ςμι-
κρότθτα αυτϊν και άπλαςτα ακόμθ, ζπειτα τα διαχωρίςωςι και
τα κρζψωςι μζςα όςον να γίνωςι μεγάλα, και μετά τοφτο τα ωζ-
ρωςιν εισ το ωωσ και τελειϊςωςι τθν γζννθςιν αυτϊν. Αι γυναί-
κεσ λοιπόν και όλον το κθλυκόν γζνοσ τοιαφτθν ζλαβον γζννθςιν.

Το γζνοσ ζπειτα των πτθνϊν παριχκθ διά μεταμορωϊςεωσ,
γεννϊν πτερά αντί τριχϊν, από άνδρασ ακάκουσ αλλά κοφωουσ,
και οίτινεσ ομιλοφςι περί των ουρανίων πιςτεφοντεσ διά τθν μω-
Ε. | ρίαν των ότι διά τθσ όψεωσ ευρίςκουςι τασ βεβαιοτάτασ απο-
δείξεισ περί τοφτων (104). Το δε χερςαίον και άγριον γζνοσ εγεννικθ
εξ εκείνων, οίτινεσ δεν αςχολοφνται εισ τθν ωιλοςοωίαν και δεν
εξετάηουςι τίποτε περί τθσ ωφςεωσ του ουρανοφ, διότι δεν μετα-
χειρίηονται τουσ κφκλουσ τθσ κεωαλισ, αλλά ακολουκοφςιν ωσ
οδθγοφσ μόνον τα μζρθ τθσ ψυχισ, τα οποία είναι εισ τα ςτικθ.
Ζνεκα των ζξεων τοφτων ςτθρίηουςιν εισ τθν γθν τα ζμπροςκεν
μζλθ και τασ κεωαλάσ, ελκόμενα εισ αυτιν υπό τθσ ςυγγενείασ,
και ζχουςι τασ κεωαλάσ επιμικεισ (105) και πολυειδείσ, κατά τον τρό-
πον κατά τον οποίον οι κφκλοι τθσ ψυχισ των ςυνεκλίβθςαν υπό
τθσ αργίασ. Εκ ταφτθσ δε τθσ αιτίασ θ γενεά αυτϊν ζγεινε με
92. | τζςςαρασ και περιςςοτζρουσ πόδασ, κακ' όςον ο Κεόσ ζδωκε
μεγαλφτερον αρικμόν βάςεων εισ τα ζχοντα περιςςοτζραν ζλλειψιν
ωρενϊν, ίνα ζλκωνται περιςςότερον εισ τθν γθν. Πςα δε εξ αυ-
τϊν είναι όλωσ εςτερθμζνα νου και απλϊνουςιν εισ τθν γθν ολό-
κλθρον το ςϊμα αυτϊν, επειδι δεν είχον πλζον χρείαν ποδϊν,
τα παριγαγον άνευ ποδϊν και ζρποντα επί τθσ γθσ. Το δε τζ-
ταρτον γζνοσ, το οποίον ηθ εισ τα φδατα, εγεννικθ εξ εκείνων,
οίτινεσ είναι εντελϊσ ανόθτοι και αμακείσ, τουσ οποίουσ οι κεοί, οι
Β. | μεταπλάττοντεσ, δεν ζκριναν αξίουσ οφτε κακαράσ αναπνοισ,
διότι είχον τθν ψυχιν των ακάκαρτον υπό πάςθσ υπερβολισ, αλλά
αντί τθσ λεπτισ και κακαράσ αναπνοισ του αζροσ απϊκθςαν αυτοφσ
εισ τθν κολεράν και βακείαν αναπνοιν του φδατοσ. Οφτωσ εγεννικθ
το γζνοσ των ιχκφων και των οςτρζων και των άλλων, όςα είναι
εντόσ των υδάτων, και προσ τιμωρίαν τθσ αμακείασ αυτϊν ζλαβον
τθν εςχάτθν κατοικίαν (106). Και ςυμωϊνωσ προσ πάντα ταφτα τότε
και τϊρα τα ηϊα μεταβαίνουςι το ζν εισ το άλλο (107) και μεταμορ-
ωοφνται κακ' όςον αποβάλλουςιν ι αποκτϊςι νουν ι ανοθςίαν (108).

Και τϊρα πλζον δυνάμεκα να είπωμεν ότι λαμβάνει τζλοσ ο
λόγοσ θμϊν περί του ςφμπαντοσ. Διότι τοιουτοτρόπωσ εδθμιουργικθ
οφτοσ ο κόςμοσ, όςτισ περιλαβϊν τα ηϊα τα κνθτά και τα ακάνατα,
και γενόμενοσ πλιρθσ εξ αυτϊν είναι οφτω ηϊον ορατόν, περιζχον
τα ορατά πράγματα, εικϊν του νοθτοφ, Κεόσ αιςκθτόσ, μζγιςτοσ
και άριςτοσ, ωραιότατοσ και τελειότατοσ, ο κόςμοσ οφτοσ είσ και
μονογενισ.




Κ΢ΛΣΕΛΣ ΡΕ΢Λ ΤΘΣ ΡΛΑΤΩΝΛΚΘΣ
ΚΟΣΜΟΓΟΝΛΑΣ ΚΑΛ ΛΔΕΟΛΟΓΛΑΣ



Αναγκαίον κεωροφμεν να ανακεωαλαιϊςωμεν και να κρίνωμεν ενταφκα τασ
γενικάσ αρχάσ τθσ διδαςκαλίασ του Ρλάτωνοσ περί κόςμου και ψυχισ,
αωαιροφντεσ τθν μυκικιν μορωιν τθσ εκκζςεωσ. Το ίδιον τθσ ωιλοςοωίασ
του Ρλάτωνοσ, θ ακάνατοσ δόξα αυτοφ είναι θ περί των ιδεϊν κεωρία και
θ διαλεκτικι μζκοδοσ. 1) Ράντα τα πράγματα ζχουςιν ζκαςτον μίαν
ουςίαν άλθπτον υπό των αιςκιςεων και μίαν ιδζαν αντιςτοιχοφςαν εισ
αυτά, οφτω δε πάντα, πνεφμα και φλθ, χϊροσ και χρόνοσ, ωυτόν και ηϊον
κλπ. ςφγκεινται εξ ιδεϊν και ςτοιχείων νοθτϊν. Θ ιδζα είναι θ ουςία
και θ υπόςταςισ των όντων, είναι θ αρχι, ιτισ παρζχει εισ τα όντα
φπαρξιν (το είναι) και ουςίαν, και δι' θσ ταφτα νοοφνται και
γινϊςκονται. 2) Ράςα ιδζα ςυνδζεται ενδομφχωσ και αχωρίςτωσ προσ τθν
εναντίαν αυτισ ιδζαν και αμωότεραι αποτελοφςιν ζν όλον, ϊςτε δοκείςθσ
τθσ μιασ δίδοται άμα και θ ετζρα. Οφτωσ ο τρόποσ του είναι, θ
αχϊριςτοσ μορωι των ιδεϊν είναι θ διαλεκτικι, ςτθριηομζνθ επί τθσ
ςυνυπάρξεωσ των εναντίων. Επειδι δε πάςαι αι ιδζαι αλλθλουχοφνται, ο
νουσ εκ μιασ αυτϊν ορμϊμενοσ δφναται να ανεφρθ πάςασ τασ άλλασ και να
γνωρίςθ τθν ωφςιν του παντόσ.

Αι ιδζαι λοιπόν, τα νοθτά, είναι τα μόνα πραγματικά όντα, διότι ταφτα
είναι κακολικά και αμιγι, αιϊνια και αναλλοίωτα· δεν είναι απλϊσ
υποκειμενικαί ζννοιαι, νοιματα ψυχισ, αλλ' απ' εναντίασ αι ζννοιαι
θμϊν προχποκζτουςι τασ ιδζασ ωσ αντικείμενα ζχοντα ιδίαν ανεξάρτθτον
φπαρξιν. Τα αιςκθτά όμωσ, τα οποία απαφςτωσ ρζουςι και μεταβάλλονται,
και γεννϊνται και ωκείρονται, είναι όντα ςχετικά και εξθρτθμζνα, απλά
ωαινόμενα, εν οισ εμωανίηονται αι ιδζαι. Θ ςχζςισ αιςκθτοφ και ιδζασ
είναι ςχζςισ εικόνοσ και αρχετφπου, μιμιςεωσ και παραδείγματοσ. Το
αιςκθτόν άρα δεν είναι όντωσ ον, ι άλλωσ, είναι μθ ον, είναι τι
γινόμενον. Ππωσ δε εισ το αντίτυπον, εισ τον ορατόν κόςμον υπάρχει
κλίμαξ όντων από του ατελεςτάτου μζχρι του τελειοτάτου, του
Σφμπαντοσ, οφτω και εν τω νοθτϊ κόςμω αι ιδζαι αποτελοφςιν ιεραρχίαν,
εισ τθν κορυωιν τθσ οποίασ ίςταται θ ιδζα του Αγακοφ, ιτισ δεςπόηει
του όλου, και περιζχει και εξθγεί τασ άλλασ ιδζασ, υπερζχουςα αυτϊν
κατά τθν πραγματικότθτα και τθν τελειότθτα. Απζναντι αυτισ αι άλλαι
είναι υπάλλθλοι και εξθρτθμζναι, αποτελοφςιν όμωσ ολοκλθρωτικόν μζροσ
τθσ ωφςεωσ αυτισ, και εν αυτι ευρίςκουςι τθν τελειότθτα και τθν
ενότθτα αυτϊν, οφτωσ ϊςτε εκείνθ είναι ο τελικόσ αυτϊν ςκοπόσ και
αφται υπάρχουςι χάριν εκείνθσ, ι άλλωσ, εκείνθ παρζχει εισ ταφτασ το
είναι και τθν ουςίαν. Ρεριζχει άρα θ ιδζα του Αγακοφ και το νοθτόν
και το νοοφν και υπερζχει αυτϊν. Αλλά τι είναι αυτό το Αγακόν δεν
ορίηει ο Ρλάτων. Τθν ιδζαν του Αγακοφ καλεί Κεόν, αι άλλαι είναι
(κατϊτεροι) Κεοί.

Ζχομεν οφτω τθν ιδζαν, ιτισ είναι θ μόνθ πραγματικότθσ, το παντελϊσ
ον, και διά τοφτο εκτόσ αυτισ ουδζν υπάρχει, ει μθ το (ςχετικϊσ) μθ
ον. Αλλ' θ ιδζα ωσ κατ' εξοχιν πραγματικότθσ είναι και θ υπερτάτθ
ενζργεια, είναι το ον, όπερ ποιεί το μθ ον μζτοχον εαυτοφ, εικόνα
εαυτοφ, και οφτωσ αφτθ μεν γίνεται αιτία ποιθτικι, αρχι δθμιουργικι,
το δε μθ ον γίνεται τοιοφτον τι, οίον είναι το ον. Αφτθ είναι θ κεία
&αγακότθσ&. Το απόλυτον αγακόν γεννά το ςχετικόν αγακόν, αγακόν δ'
είναι ι μετζχει του αγακοφ πάςα φπαρξισ κετικι. Μόνθ θ απόλυτοσ
άρνθςισ είναι το κακόν. Οφτωσ ο Ρλάτων τθν Κοςμογονίαν εξθγεί μόνον
διά τθσ κείασ αγακότθτοσ, το δε ςτοιχείον τθσ ανάγκθσ προςκζτει
ζξωκεν διά τθσ φλθσ. Επειδι δε το αγακόν ζγκειται κυρίωσ εν τθ
αναλογία και τω νόμω, εν τθ τάξει και εν αρμονία, ενί λόγω εν τθ
ενότθτι, ο Ρλάτων τθν ενότθτα πανταχοφ ηθτεί να καταλάβθ και εξθγιςθ.
Αδιαωορϊν προσ τα ωαινόμενα μεταρςιοφται εισ τον Ουρανόν των ιδεϊν
και πλιρθσ ενκζου ηζςεωσ μελετά τθν υπόςταςιν των πραγμάτων, το όντωσ
ον, τθν ιδζαν, θσ ίδιον χαρακτθριςτικόν είναι θ ενότθσ και θ
δθμιουργία τθσ ενότθτοσ, ιτοι θ εισ ζν αρμονικόν ςφςτθμα διάταξισ του
παντόσ.

Αι πρϊται αρχαί τθσ Φφςεωσ είναι ο &χϊροσ& και ο &χρόνοσ&, ιτοι αι
δφο μορωαί τθσ εξωτερικότθτοσ των όντων, οι δφο όροι τθσ κινιςεωσ
και τθσ γενζςεωσ. Τασ ιδζασ ταφτασ προςδιορίηει ο Τίμαιοσ τον μεν
χρόνον εν κεω. Χ - XI τον δε χϊρον εν κεω. XIII. Ππωσ θ κίνθςισ και θ
γζνεςισ υπιρξαν αείποτε «αεί γενόμεναι» ς. 27 «και πριν ουρανόν
γενζςκαι» ςελ. 52, οφτω και ο αχϊριςτοσ απ' αυτϊν χρόνοσ είναι
άπειροσ, μιτε αρχιν ζχων μιτε τζλοσ, τθσ ακινιτου αιωνιότθτοσ αιϊνιοσ
κινθτι εικϊν, ρζουςα διθνεκϊσ και προςδιοριηομζνθ δι' αρικμϊν. Μόνον
το μζτρον του χρόνου γεννάται διά τθσ κινιςεωσ των αςτζρων. Εξ άλλου
ο &χϊροσ& είναι το δοχείον παςϊν των μορωϊν, των εικόνων των ιδεϊν,
και αν δεν είναι αυτι θ φλθ, είναι πάντοτε αχϊριςτοσ τθσ &φλθσ&, ιτισ
είναι θ ιδζα του μθ όντοσ, θ κακαρά δυνατότθσ, θν γονιμοποιεί θ
υπερτάτθ πραγματικότθσ, θ Λδζα. Ο Ρλάτων λζγει, ότι είναι δφςκολον να
εννοθκι θ ιδζα τθσ φλθσ, διότι αλθκϊσ είναι δυςχερισ ο οριςμόσ αυτισ,
αλλά και διότι αυτόσ ο ωιλόςοωοσ, όπωσ κεωρεί πάςασ τασ ιδζασ εκτόσ
τθσ ςυςτθματικισ υπάρξεωσ αυτϊν, οφτω και τθν φλθν, αποκόπτων από του
όλου και εξετάηων αυτιν εν τθ αωθρθμζνθ ταφτθ καταςτάςει τθσ,
ςυλλαμβάνει ωσ τθν απόλυτον αδιοριςτίαν. Οπωςδιποτε θ ιδζα τθσ φλθσ
είναι αιϊνιοσ, όπωσ αιϊνιοσ είναι ο χϊροσ και τα γεωμετρικά ςχιματα
αυτοφ και αι ςχζςεισ και οι νόμοι αυτϊν· πάντα είναι τα μζρθ του
κείου λόγου, τθσ απολφτου ιδζασ.

Θ φλθ λοιπόν ωσ δυνατότθσ του κόςμου υπιρξε πάντοτε εν τθ απολφτω
ιδζα· αείποτε άρα υπιρξε κίνθςισ και μορωι τισ εν τω κόςμω, διότι θ
ιδζα ωσ ψυχι και νουσ ειςδφουςα εισ τον κόςμον πάντοτε ενεργεί, ίνα
πραγματοποιι αυτόν. Πμωσ θ τελεία τάξισ και διακόςμθςισ δεν
πραγματοποιείται αμζςωσ, αλλά διαδοχικϊσ και προοδευτικϊσ
διακοςμείται το παν ςυμωϊνωσ προσ τασ ιδζασ, το αυτοηϊον. Ο κόςμοσ
άρα είναι γεννθτόσ, ρζει και γεννάται πάντοτε, είναι διθνεκισ
γζνεςισ, ουχί μεν αΐδιοσ, αλλά και άνευ αρχισ εν χρόνω. Τθν παράλογον
παράςταςιν του &χάουσ& δεν ιτο δυνατόν να παραδεχκι ο Ρλάτων, εκτόσ
εάν ωσ χάοσ νοιται ατελισ τισ διάταξισ ςχετικϊσ προσ άλλθν
τελειοτζραν. Ο κόςμοσ όμωσ είναι πάντοτε ηϊον ζμψυχον και ζννουν.

Θ ψυχι ωσ μζςοσ όροσ μεταξφ του νοθτοφ και υλικοφ, του αμεταβλιτου
και του μεταβλθτοφ, τθσ ιδζασ και τθσ φλθσ, ςυνδζουςα ταφτα προσ
άλλθλα, διαμορωοί, διοργανοί και ηωοποιεί τθν φλθν κινοφςα αυτιν και
προςδιορίηουςα κατά αρικμθτικάσ και γεωμετρικάσ ςχζςεισ, και
απεργάηεται αυτιν πραγματικόν ομοίωμα των ιδεϊν. Οφτωσ ο κόςμοσ είναι
είσ, τζλειοσ τθν μορωιν (ςωαιροειδισ), περιςτρζωεται απαφςτωσ περί το
αυτό κζντρον, είναι αυτάρκθσ και μθδενόσ ζχων χρείαν είναι ευδαίμων
Κεόσ μονογενισ.

Αι μεγάλαι αρχαί τθσ ωυςικισ του Ρλάτωνοσ είναι θ τθσ περιϊςεωσ ι
κυκλικισ ϊςεωσ, θ τθσ ζλξεωσ των ομοίων, ο νόμοσ των μεταμορωϊςεων
των ςωμάτων, και τζλοσ θ διάκριςισ τεςςάρων ςτοιχειωδϊν ςωμάτων. Θ
μεν γθ είναι εν τω κζντρω, το δε πυρ εν τοισ άκροισ του κόςμου· του
αζροσ και του φδατοσ αι χϊραι κείνται μεταξφ δφο πρϊτων.

Τθσ νοοφςθσ ψυχισ τα νοθτά ςτοιχεία, ωσ είρθται, είναι αι τρεισ αφται
ιδζαι, θ του ταυτοφ ι τθσ ενότθτοσ (αμζριςτοσ ουςία), θ του ετζρου ι
των πολλϊν (μεριςτι ουςία), και τρίτθ θ ουςία θ ςυνενοφςα τασ δφο
πρϊτασ. Κατά ταφτα θ ψυχι ζχει δφο αρχικάσ κινιςεισ, τθν του ταυτοφ
και τθν του ετζρου, εισ εκατζραν των οποίων αντιςτοιχεί είσ των
κφκλων αυτισ. Αι κινιςεισ αφται είναι βεβαίωσ αι δφο ενζργειαι του
πνεφματοσ, ιτοι: α) θ νόθςισ ι ο λόγοσ (κίνθςισ του ταυτοφ)
αντικείμενον ζχουςα το αναλλοίωτον και όντωσ ον, τασ ιδζασ· β) θ δόξα
(κίνθςισ του ετζρου) αντικείμενον ζχουςα τον αιςκθτόν και
αλλοιοφμενον κόςμον. Ο Ρλάτων όμωσ διακρίνει και τρίτον είδοσ
γνϊςεωσ, τον διαςκεπτικόν νουν, ι τθν διάνοιαν, ιτισ αντιςτοιχεί προσ
τθν μικτιν ουςίαν και αντικείμενον ζχει τα μεταξφ των δφο πρϊτων, τασ
γενικάσ εννοίασ και τα μακθματικά, ιτοι τουσ τρόπουσ και τουσ νόμουσ,
κακ' ουσ αι ιδζαι απεικονίηονται εν τοισ αιςκθτοίσ.

Αι κεωρίαι του Ρλάτωνοσ περί του Ρλανθτικοφ ςυςτιματοσ, περί τθσ
οργανικισ ωφςεωσ κλπ. είναι βεβαίωσ ςιμερον εν πολλοίσ εςωαλμζναι
επιςτθμονικϊσ, αλλ' όμωσ ζχουςι ωιλοςοωικιν αξίαν, κακ' όςον εν
αυταίσ ο λόγοσ προςπακεί να εφρθ εαυτόν εν τθ ωφςει, ωσ εν κατόπτρω,
κακ' όςον ο νουσ ηθτεί να αποδείξθ, ότι θ ωφςισ είναι ζργον του
Αγακοφ. Δια τοφτο ο Ρλάτων πάντα εξθγεί τελολογικϊσ, ολιγωρεί δε των
ποιθτικϊν αιτίων.

Θ Ρλατωνικι ωιλοςοωία δεν είναι μόνον θ ευγενεςτάτθ και κακαρωτάτθ
εκδιλωςισ του Ελλθνικοφ πνεφματοσ, αλλ' είναι και θ τελειοτάτθ
ποιθτικι ζκωραςισ τθσ εποπτικισ νοιςεωσ. Εισ τον υλιςμόν των Λϊνων
αντιτάςςει τθν αιωνιότθτα του νου, εισ δε τον άγονον ενιςμόν των
Ελεατϊν τθν αιωνιότθτα τθσ φλθσ. Αλλ' ο Ρλάτων ανευρϊν και ακραδάντωσ
εμπεδϊςασ τασ αιωνίουσ αρχάσ τθσ επιςτιμθσ, δεν ιτο δυνατόν αυτόσ
αμζςωσ να εωαρμόςθ και αναπτφξθ αυτάσ οφτωσ, ϊςτε να πραγματοποιιςθ
τθν απόλυτον γνϊςιν. Εκ τοφτου πθγάηουςιν αι ατζλειαι του ςυςτιματοσ
αυτοφ. Ωσ προσ τθν μζκοδον λ. χ. αντί να εξάγθ και να αποδεικνφθ τουσ
όρουσ, τασ ιδζασ και τασ ουςιϊδεισ αναωοράσ αυτϊν, προχποκζτει αυτοφσ
παραλαμβάνων ζξωκεν και άλλοτε μεν εκ τθσ πείρασ ανάγεται εισ τασ
αρχάσ και αντί να εξθγι διά των αρχϊν τα γινόμενα, αντιςτρόωωσ εξθγεί
τασ αρχάσ διά των γινομζνων, άλλοτε δε δι' εμμζςου και αρνθτικισ
μεκόδου ηθτεί να αποδείξθ τθν φπαρξιν και τασ ςχζςεισ των εναντίων.
Αλλ' οφτωσ, επειδι δεν προςδιορίηει τθν ενδόμυχον ωφςιν και ουςίαν
των όρων, δεν δφναται να διαλλάξθ τθν αντίκεςιν αυτϊν, οφτε να
αναγάγθ τασ ιδζασ εισ ζν ςφςτθμα και να πραγματοποιιςθ τθν ενότθτα
τθσ επιςτιμθσ.

Αι ιδζαι πάλιν προσ μεν τα αιςκθτά είναι υποςτάςεισ αυτϊν, αλλά προσ
το αγακόν γίνονται τρόποι τθσ ιδζασ ταφτθσ. Αω' ετζρου εκάςτθ των
ιδεϊν είναι _μονοειδζσ τι, κακ' αυτό ον τζλειον._ (Φαίδ.). Οφτωσ αι
ιδζαι είναι τοφτο μεν χωριςταί και αυκυπόςτατοι, τοφτο δε μζλθ
αχϊριςτα υπερτζρασ ενότθτοσ. Ο Ρλάτων βεβαίωσ αποκλίνει μάλλον ι οι
οπαδοί αυτοφ εισ τθν ενότθτα. Και αλθκϊσ αι ιδζαι δεν χωρίηονται,
διότι είναι ανεξάρτθτοι από του χρόνου και του χϊρου, οίτινεσ είναι
οι όροι του χωριςμοφ, του μθ όντοσ, τθσ πενίασ. Αλλ' όμωσ ο Ρλάτων
δεν επιχειρεί να ποριςκι, να εξαγάγθ τασ ιδζασ εκ τθσ απολφτου ιδζασ·
το ηιτθμα πραγματεφεται εμπειρικϊσ. Αν αι ιδζαι θδφναντο να
μεταβαίνωςιν εισ αλλιλασ και να ζχωςι τθν φπαρξιν αυτϊν εν αλλιλαισ,
κα ιτο ευχερισ θ διαλεκτικι ανάπτυξισ αυτϊν. Αλλ' αι ιδζαι
παρίςτανται ωσ ανεξάρτθτοι, αυτοτελείσ και αΐδιοι ουςίαι, επιδεκτικαί
μόνον ςυγκρίςεωσ και εξωτερικϊν ςχζςεων. Θ δε του αγακοφ παρίςταται
μεν ωσ αρχι τθσ γνϊςεωσ και τθσ υπάρξεωσ, αλλ' οφτε θ ιδζα εκείνθ
διορίηεται ακριβϊσ, οφτε αι ζννοιαι αφται εξάγονται εξ εκείνθσ
λογικϊσ. Οφτωσ θ Ρλατωνικι αρχι απζβθ άγονοσ και ανίςχυροσ να
ςυνδιαλλάξθ τασ αντιωάςεισ. Ο κόςμοσ των ιδεϊν δεν είναι το τζλειον,
αφταρκεσ, όντωσ ον; Διατί λοιπόν να καταπζςθ εισ τθν αντίπαλον φλθν
και να μολυνκι; Ρροσ το αγακόν ο Ρόροσ ςυνεηεφχκθ με τθν Ρενίαν
(Συμπ.), ίνα γεννιςωςι το κράμα τοφτο τθσ τελειότθτοσ και τθσ
ακλιότθτοσ, όπερ άγεται κόςμοσ; Τοιαφται ενςτάςεισ κα κατζπιπτον, αν
θ δθμιουργία ςυνελαμβάνετο, ουχί ωσ πτϊςισ τθσ ιδζασ, αλλ' ωσ
πρόοδοσ, ουχί ωσ αγακόν ζργον αυκαιρζτου βουλιςεωσ, αλλ' ωσ αναγκαίοσ
ςτακμόσ τθσ κείασ ηωισ.

Αναλόγωσ προσ τον κόςμον των ιδεϊν διοργανοί ο Ρλάτων και τθν
ανκρωπίνθν κοινωνίαν. Θ Ρολιτεία αυτοφ είναι ωσ ιδανικι υπόςταςισ, θσ
απλά μόνον ςυμβεβθκότα είναι τα άτομα. Οι πολίται ηϊςι μόνον διά τθν
πόλιν. Λδιοκτθςία και οικογζνεια καταλφονται, αντ' αυτϊν δε
επιβάλλεται θ κοινοκτθςία και θ κοινογαμία. Ράςα ελευκερία του ατόμου
προγράωεται αμειλίκτωσ. Αφτθ θ ποίθςισ και θ κρθςκεία είναι ανεκταί
μόνον ωσ μζςα προσ το αγακόν τθσ πόλεωσ. Τοιαφτθ όμωσ τυραννικι
πολιτεία είναι απραγματοποίθτοσ. Ο Ρλάτων είχε βεβαίωσ προ οωκαλμϊν
τασ ςυγχρόνουσ πολιτείασ και μάλιςτα τθν Σπαρτιατικιν. Αλλά πάςαι
κατεςτράωθςαν ταχζωσ, διότι δεν ανεγνϊριηον τα δίκαια και τθν
ενζργειαν των ατόμων. Καταλυκείςθσ τθσ αρχαίασ πολιτείασ, ωυςικόν ιτο
να υπολάβθ το άτομον ότι το φψιςτον κακικον αυτοφ ιτο να ωεφγθ τθν
φλθν, τθν κατά Ρλάτωνα πθγιν του κακοφ, να ταλαιπωρι τθν ςάρκα, να
καταωρονι πάντα κοινωνικόν δεςμόν και εν εριμω μονάηον να ηθτι
αςκθτικϊσ να ομοιωκι προσ τον Κεόν. Το ιςτορικόν τοφτο ωαινόμενον
είναι εν μζρει καρπόσ μιασ όψεωσ τθσ Ρλατωνικισ ωιλοςοωίασ. Θ ςαρξ,
το κακαρϊσ ανκρϊπινον, ετιμικθ και εδοξάςκθ βραδφτατα εν ταισ
νεωτζραισ κοινωνίαισ διά τθσ αναπτφξεωσ τθσ χριςτιανικισ ιδζασ του
κεανκρϊπου.

Ο Ρλάτων οφτε τθν ιδζαν του αγακοφ διϊριςε ςαωϊσ, οφτε ςυνζλαβε τθν
αλθκι ωφςιν του Απολφτου όντοσ. Τοφτο κατενόθςεν ο Αριςτοτζλθσ, αντί
του Αγακοφ ανακθρφξασ υπερτάτθν αρχιν τθν Νόθςιν. Θ νόθςισ είναι
ανωτζρα του αγακοφ, διότι το αγακόν, ωσ αγακόν, είναι μία ιδζα, και
εξ άλλου το νοοφμενον αγακόν είναι υπζρτερον του μθ νοουμζνου.
Ρροςζτι κατ' αυτόν τον Ρλάτωνα (Κεαίτ.) αναγκαίωσ υπάρχει πάντοτε
υπεναντίον τι εισ το αγακόν, όπερ οφτωσ αδυνατεί να απαλλαγι τθσ
αντικζςεωσ και να διαλλάξθ πάντα τα εναντία. Θ νόθςισ όμωσ νοεί
εαυτιν και πάντα τα άλλα. Θ δε απόλυτοσ νόθςισ νοοφςα ποιεί τα
πράγματα και είναι νουσ άμα και νοθτόν.

Ο Ρλάτων εδίδαξεν, ωσ είπομεν, ότι ο νοθτόσ κόςμοσ των ιδεϊν είναι ο
μόνοσ αλθκινόσ, και ότι το άτομον ζχει φπαρξιν παροδικιν και
ωαινομενικιν. Αλλ' ο Αριςτοτζλθσ αντζταξεν, ότι θ τοιαφτθ ιδζα είναι
απλι δφναμισ, ιτοι υπάρχει μόνον εν δυνάμει, και ότι εν τω ατόμω
μόνον υπάρχει ενεργεία, ιτοι είναι πραγματικότθσ. Θ ιδζα, κατά τον
Αριςτοτζλθν, είναι ουςιωδϊσ ενζργεια, είναι δθλ. εςωτερικι αρχι
(δφναμισ), ιτισ ενεργοποιείται και εξωτερικεφεται, και οφτωσ είναι
ενότθσ του εςωτερικοφ και του εξωτερικοφ, τθσ φλθσ και του είδουσ,
του κακολικοφ και του ατομικοφ, ι άλλωσ, δεν είναι αωθρθμζνον τι και
ατελζσ, αλλά ςυγκεκριμζνθ πραγματικότθσ. Θ ιδζα είναι εν τω ατόμω,
είναι θ εςωτερικι μορωι, ιτισ ενεργοποιεί τθν απλιν δφναμιν αυτοφ,
μορωϊνει τθν φλθν αυτοφ. Επειδι λοιπόν το άτομον είναι αυτό το
κακολικόν (το γζνοσ, θ ιδζα), θ νόθςισ (το κακόλου) αναγνωρίηει
εαυτιν εν τω ατόμω και οφτωσ είναι _νόθςισ τθσ νοιςεωσ_. - Μνα
εννοιςθ τισ τθν επί τθσ παγκοςμίου ιςτορίασ τεραςτίαν επίδραςιν τθσ
Αριςτοτελικισ αρχισ τθσ Ατομικότθτοσ, θν ιςκθςε παραλλιλωσ προσ τθν
Ρλατωνικιν αρχιν τθσ Κακολικότθτοσ, αρκεί να παρακολουκιςθ τθν
εξζλιξιν αυτισ από του Σοωοφ των Στωικϊν και του περί πάντων
Επζχοντοσ υποκειμζνου των Σκεπτικϊν μζχρι του ανκρωπίνου Νου των
Αλεξανδρινϊν, αναγνωρίηοντοσ εαυτόν ωσ τθν πρϊτθν απόρροιαν του κείου
Νου, μζχρι του Κεανκρϊπου των Χριςτιανϊν, δι' ου εωανερϊκθ εισ αυτιν
τθν αιςκθτικιν αντίλθψιν θμϊν θ ταυτότθσ τθσ κείασ και τθσ ανκρωπίνθσ
ωφςεωσ. «Εγϊ (το ατομικόν) και ο Ρατιρ μου (το κακολικόν) ζν εςμζν».
Θ διδαςκαλία αφτθ τθσ ςυνδιαλλαγισ των δφο ωφςεων, επομζνωσ και των
δφο ωιλοςοωικϊν κεωριϊν, αποτελεί αυτιν τθν ουςίαν του Χριςτιανιςμοφ
και εξθγεί τθν μεγάλθν ιςτορικιν αξίαν και επενζργειαν αυτοφ.

Ο Μετάωρ.

Θ Σειρά των Αρχαίων Ελλινων Συγγραωζων, των Εκδόςεων Φζξθ, υπιρξεν
ζνασ ςτακμόσ ςτα ελλθνικά χρονικά. Για πρϊτθ ωορά προςωερόταν
ςυςτθματικά ςτο ελλθνικό αναγνωςτικό κοινό, θ αρχαία ελλθνικι ςκζψθ
(Λςτορία, ωιλοςοωία, ποίθςθ, δράμα, δικανικόσ και πολιτικόσ λόγοσ)
ςε δθμιουργικζσ μεταωορζσ τθσ, από τουσ άριςτουσ μεταωραςτζσ του
τόπου, ςτθν πιο ςφγχρονθ μορωι που πιρε εξελιςςόμενο το γλωςςικό τθσ
όργανο. Ο Πμθροσ, οι Τραγικοί κι ο Αριςτοωάνθσ, ο Θρόδοτοσ, ο
Κουκυδίδθσ, ο Ρλάτων, ο Ξενοωϊν, ο Αριςτοτζλθσ, ο Κεόκριτοσ, ο
Κεόωραςτοσ, ο Επίκτθτοσ, ο Ρλοφταρχοσ, ο Λουκιανόσ κλπ. προςωζρονται
και ςιμερα, ςτισ κλαςικζσ πια μεταωράςεισ των Ρολυλά, ΢αγκαβι,
Μωραϊτίδθ, Κονδυλάκθ, Ροριϊτθ, Γρυπάρθ, Τανάγρα, Ρολζμθ, Καμπάνθ,
Καηαντηάκθ, Βάρναλθ, Αυγζρθ, Βουτιερίδθ, Ηερβοφ, Φιλαδελωζωσ,
Τςοκόπουλου, Σιγοφρου, Κ. Χρθςτομάνου κλπ, ςε μια ςφγχρονθ ςειρά
εκδόςεων βιβλίου τςζπθσ, πράγμα που επίςθσ γίνεται για πρϊτθ ωορά,
ςυςτθματικά, ςτθν Ελλάδα.

&Τίμαιοσ& Αποτελεί ςφςτθμα μεταωυςικισ ωιλοςοωίασ περί γενζςεωσ του
κόςμου και περί ωφςεωσ του ανκρϊπου, που παρουςιάηει πολλι ςυγγζνεια
με τισ κεωρίεσ των Ρυκαγορείων. Ο Τίμαιοσ αναπτφςςει βακφτατεσ ιδζεσ
γιά τον χαρακτιρα του κόςμου και ο Σωκράτθσ διευκρινίηει,
ςυντελϊντασ ςτθν ενάργεια και τθν παραςτικότθτα του πλατωνικοφ
φωουσ. Θ μετάωραςθ ζγινε από τον Ρ. Γρατςιάτο.



Θ «ΒΛΒΛΛΟΚΘΚΘ ΦΕΞΘ Α΢ΧΑΛΩΝ ΕΛΛΘΝΩΝ ΣΥΓΓ΢ΑΦΕΩΝ» ΑΝΑΤΥΡΩΚΘΚΕ ΑΡΟ
ΤΟ
Χ΢ΘΜΑΤΛΣΤΘ΢ΛΟ ΤΟΥ ΒΛΒΛΛΟΥ.

ΑΚΘΝΑΛ, ΡΑΝΕΡΛΣΤΘΜΛΟΥ 36
ΚΕΣΣΑΛΟΝΛΚΘ, ΤΣΛΜΛΣΚΘ 61



ΤΛΜΘ ΤΟΜΟΥ Δ΢ΑΧΜΑΛ 10

***

1) Ρϊσ δφναται να υπάρχθ γζνεςισ προ τθσ διακοςμιςεωσ του παντόσ ;
Γζνεςιν εννοεί τα ςτοιχειϊδθ ςϊματα, τα οποία ιςαν ατελϊσ πεπλαςμζνα
εν τω χϊρω, όςτισ πρζπει πάντοτε να ζχθ δεχκι μορωάσ τινασ, διότι θ
ωφςισ του είναι να δζχθται τοιαφτασ και να χωρι.

2) Τα πράγματα κινοφνται ατάκτωσ ωσ υπό του Κεοφ εγκαταλελειμμζνα.
Αλλ' θ κίνθςισ δεν είναι άνευ τζλουσ, διότι τα όμοια μζρθ ζτεινον να
ενωκϊςι με τα όμοια, επομζνωσ τα άτομα είδθ να χωριςκϊςι. Και ταφτα
εναντίον τθσ δόξθσ του Δθμοκρίτου και των ατομολόγων. Θ κίνθςισ αφτθ
και το αποτζλεςμα αυτισ είναι μζροσ τθσ ανάγκθσ, εισ θν ο Κεόσ ζκεςε
τάξιν. Πρα κατωτζρω ςελ. 57. Τα 4 είδθ διατθροφςιν ακόμθ τθν τάςιν να
ςυνενωκϊςιν ζκαςτον κακ' εαυτό χωριςτά των άλλων, εάν ποτε ο νζοσ
νόμοσ αωιςθ αυτά ελεφκερα.

3) Τ. ζ. πρζπει να ζχθ και τρίτθν διάςταςιν, βάκοσ.

4) Ο Ρλάτων ανατρζχει εισ το ςτοιχειωδζςτατον ςχιμα, όπερ είναι το
ευκφγραμμον. Ράςα επίπεδοσ επιωάνεια δφναται να διαιρεκι εισ τρίγωνα,
παν δε τρίγωνον εισ δφο άλλα ορκογϊνια τρίγωνα. Ϊςτε το ορκογϊνιον
τρίγωνον είναι το πρϊτον ςτοιχείον του ςχιματοσ. Αλλά τα ορκογϊνια
ταφτα τρίγωνα δφνανται να είναι ιςοςκελι ι ςκαλθνά. Εάν μεν είναι
ιςοςκελι, ζχουςι τασ δφο οξείασ γωνίασ ίςασ μεταξφ των, ιτοι θ ετζρα
ορκι γωνία του ορκογωνίου είναι διθρθμζνθ εκατζρωκεν εισ δφο θμίςθ,
όπωσ ίςαι είναι και αι κάκετοι πλευραί αι ανικουςαι εισ τασ δφο
ταφτασ γωνίασ. Εάν τα τρίγωνα είναι ςκαλθνά, ζχουςιν ανίςουσ τασ
οξείασ γωνίασ. Ζςτω το ιςοςκελζσ τρίγωνον ΑΒΓ ορκογϊνιον εισ Α.
(ςχιμα 1 - Σκαλθνό ορκογϊνιο τρίγωνο) Αι γωνίαι Β και Γ είναι ίςαι,
ιτοι αι κάκετοι ΑΒ και ΑΓ τζμνουςιν εισ δφο ίςα μζρθ τασ λοιπάσ 90
μοίρασ τασ αναγκαίασ, ίνα αποτελεςκϊςιν αι 180 μοίραι, ασ περιζχει
το τρίγωνον. Αι κάκετοι αφται κακ' υπόκεςιν είναι ίςαι. Ζςτω ιδθ το
ςκαλθνόν α β γ ορκογϊνιον εισ α. Αι γωνίαι β και γ είναι άνιςοι, όπωσ
άνιςοι είναι και αι κάκετοι α β και α γ.

5) Ιτοι κατ' εκείνον τον λόγον δι' ον είναι αναγκαίον να αρκϊμεκα
εισ τθν πικανότθτα ι όςτισ κατ' ανάγκθν δεν δφναται να είναι παρά
πικανόσ.

6) (ςχιμα 2 - Λςόπλευρο τρίγωνο ΑΒΓ αποτελοφμενο από 2 ορκογϊνια
ςκαλθνά) Δφο τρίγωνα ορκογϊνια ςκαλθνά και ίςα, κοινιν ζχοντα
τθν μείηονα κάκετον, αποτελοφςιν ιςόπλευρον τρίγωνον, όταν θ ελάςςων
κάκετοσ είναι το ιμιςυ τθσ υποτεινοφςθσ. Ζςτωςαν τα ορκογϊνια ςκαλθνά
και ίςα τρίγωνα ΑΒΔ και ΑΓΔ, κοινιν ζχοντα τθν κάκετον ΑΔ, τθν δε
κάκετον ΒΔ ίςθν προσ το ιμιςυ τθσ υποτεινοφςθσ ΑΒ. Διά τοφτο ΔΓ είναι
ιμιςυ τθσ ΑΓ, άρα ΒΔ+ΔΓ=ΑΒ=ΑΓ.

7) Είναι το αυτό ςκαλθνόν ορκογϊνιον τρίγωνον ζχον τθν ελάςςονα
κάκετον ίςθν με το ιμιςυ τθσ υποτεινοφςθσ. Εισ το τρίγωνον τοφτο το
τετράγωνον τθσ μείηονοσ κακζτου είναι το τριπλάςιον του τετραγϊνου
τθσ ελάςςονοσ (τριπλαςία δφναμισ). Ζςτω το ανωτζρω τρίγωνον ΑΔΒ. Εάν
ΑΒ είναι διπλαςία τθσ ΒΔ, τότε (ΑΒ)^2 κα είναι τετραπλάςιον του
(ΒΔ)^2. Αλλά κατά το Ρυκαγορικόν κεϊρθμα (ΑΔ)·2=(ΑΒ)·2 — (ΒΔ)·2. Άρα
το (ΑΔ)·2 είναι τριπλάςιον του (ΒΔ)·2.

8) Το φδωρ, ο αιρ και το πυρ, αποτελοφμενα ςτοιχειωδϊσ εκ των αυτϊν
ςκαλθνϊν τριγϊνων, δφνανται να μεταβάλλωνται εναλλάξ, οφτωσ ϊςτε το
αποτελοφμενον εκ μεγαλυτζρων ςτοιχείων, π.χ. το φδωρ, δφναται να
διαλφθται εισ εκείνα των μικροτζρων ςτοιχείων, λοιπόν το φδωρ εισ
αζρα, ζωσ ου διαλυκι εισ τα ςτοιχειϊδθ τρίγωνα, τα οποία ζπειτα
δφνανται να ςυνδεκϊςι πάλιν εισ νζαν ενότθτα, και, όταν αφτθ
αποτελζςθ ζν ςφνολον, τότε υπάρχει το νζον είδοσ· δθλαδι τα τρίγωνα,
τα οποία πρότερον απετζλουν το φδωρ, κα δφνανται τϊρα ν' αποτελζςωςι
το πυρ, τα δε του πυρόσ το φδωρ κ.τ.λ.

9) Αφτθ είναι άλλθ ιδιότθσ του ειρθμζνου ορκογωνίου ςκαλθνοφ
τριγϊνου. Ζςτωςαν (ςχιμα 3 - Λςόπλευρο τρίγωνο ΑΘΕ αποτελοφμενο από
2 ορκογϊνια ςκαλθνά) δφο ορκογϊνια ςκαλθνά τρίγωνα ίςα ΑΒΓ και
ΑΗΓ κοινιν ζχοντα τθν υποτείνουςαν ΑΓ διπλαςίαν τθσ μικροτζρασ
κακζτου ΒΓ. Αφτθ γίνεται θ διαγϊνιοσ του τετραπλεφρου ΑΒΓΗ. Διά τοφτο
λζγει ο Τίμαιοσ ότι διά τθσ διαγωνίου (διαμζτρου) ςυνδζονται τα
τρίγωνα μάλλον παρά διά τθσ υποτεινοφςθσ. Διά προεκβολϊν
επαναλαμβάνοντεσ δισ τα δφο ταφτα τρίγωνα ζχομεν τα τετράπλευρα ΘΒΓΔ
και ΕΔΓΗ, πάντα δε γεννϊςι τα ιςόπλευρον τρίγωνον ΑΘΕ. Τοφτο λοιπόν
προκφπτει από ζξ τρίγωνα ορκογϊνια ςκαλθνά, των οποίων ζκαςτον ζχει
τθν υποτείνουςαν διπλαςίαν τθσ ελάςςονοσ κακζτου και είναι ίςα προσ
άλλθλα.

10) Ράντα τα κανονικά πολφεδρα διαιροφςιν εισ μζρθ ίςα και όμοια τθν
ςωαίραν, εν θ είναι εγγεγραμμζνα. Το ελάχιςτον κανονικόν πολφεδρον
είναι θ πυραμίσ, θσ θ βάςισ και αι ζδραι είναι τρίγωνα ιςόπλευρα. Θ
αμβλυτάτθ επίπεδοσ γωνία είναι εκείνθ, ιτισ μάλλον προςεγγίηει εισ
τασ δφο ορκάσ. Αλλ' θ ενταφκα περιγραωομζνθ ςτερεά γωνία αποτελεί
ακριβϊσ δφο ορκάσ γωνίασ. Διότι τα τρίγωνα, εξ ων αποτελείται το
τετράεδρον τοφτο, ζχουςι τασ γωνίασ ίςασ, δι' ό τρεισ εκ των γωνιϊν
τοφτων οπουδιποτε λθωκείςαι ιςοφνται προσ δφο ορκάσ, ου μόνον αι
τρεισ αι αποτελοφςαι ζν τρίγωνον, αλλά και αι τρεισ αι αποτελοφςαι
μίαν ςτερεάν γωνίαν. Σθμειωτζον ότι ο Ρλάτων προςδιορίηων τα αρχικά
ςχιματα νοεί όχι τθν φλθν, αλλά τον χϊρον. Ειςάγει εισ το άπειρον τα
πζρασ, όπερ είναι ο αρικμόσ και το μζτρον· τα γεωμετρικά δε ςχιματα
είναι αρικμόσ και μζτρον. Αι επιωάνειαι λοιπόν αυτοφ δεν είναι
υλικαί, αλλά όρια μακθματικά και μζτρα· τα δε γεωμετρικά ςτερεά, τα
οποία αι επιωάνειαι περιγράωουςι, δεν είναι υλικά ςτερεά, αλλ'
αντιςτοιχοφςι προσ τουσ αρικμοφσ εκείνουσ, οίτινεσ μεςάηουςι μεταξφ
ιδεϊν και πραγμάτων. Ο Ρλάτων ηθτϊν τα πρϊτα ςτοιχεία ουχί τθσ φλθσ,
τα άτομα, αλλά τα των ςχθμάτων, ευρίςκει πρϊτον το ορκογϊνιον
τρίγωνον, όπερ είναι θ απλουςτάτθ εωαρμογι του πζρατοσ.

11) Είναι το οκτάεδρον, όπερ ζχει οκτϊ ζδρασ τριγωνικάσ και ζξ
γωνίασ. Είναι δε το ςχιμα του αζροσ.

12) Είναι το 20εδρον· το ςχιμα του φδατοσ· ζχει 20 ζδρασ, ων εκάςτθ
ςφγκειται από ζξ ςτοιχειϊδθ ορκογϊνια ςκαλθνά τρίγωνα. Αποτελείται
λοιπόν από 120 ςτοιχεία. Οφτω το οκτάεδρον ςφγκειται από 48 και το
τετράεδρον από 24 ςτοιχεία.

13) Ζςτωςαν (ςχιμα 4 - Τετράγωνο αποτελοφμενο από 4 ιςοςκελι τρίγωνα)
τζςςαρα ιςοςκελι ορκογϊνια τρίγωνα αεβ, βεγ, γεδ, δεα, θνωμζνα οφτωσ
ϊςτε θ ορκι γωνία εκάςτου να είναι εν τω κζντρω. Ζχομεν οφτω το
τετράγωνον αβγδ.

14) Ο κφβοσ είναι το ςτοιχειϊδεσ ςχιμα τθσ γθσ.

15) Υπονοεί το δωδεκάεδρον, το πζμπτον κανονικόν ςτερεόν το υπάρχον
εν τθ ωφςει. Ο Ζγελοσ παρατθρεί: Εν τω κόςμω τοφτω των μεταβολϊν θ
μορωι είναι το τοπικόν ςχιμα. Διότι όπωσ εν τω κόςμω, όςτισ είναι
άμεςοσ εικϊν του αιωνίου, ο χρόνοσ είναι θ απόλυτοσ αρχι, οφτωσ
ενταφκα θ απόλυτοσ ιδανικι αρχι είναι θ κακαρά φλθ ωσ τοιαφτθ, θ
φπαρξισ (das bestehen = subsister) του χϊρου. 1) Φλθ, 2) χϊροσ 3)
γζνεςισ. Ο χϊροσ είναι θ ιδανικι ουςία του ωαινομενικοφ τοφτου
κόςμου, ο μζςοσ ο ςυνενϊν το κετικόν και το αρνθτικόν, οι διοριςμοί
δ' αυτοφ είναι τα ςχιματα. Και τω όντι εκ των διαςτάςεων του χϊρου θ
επιωάνεια πρζπει να εκλαμβάνθται ωσ αλθκισ πραγματικότθσ, διότι είναι
1) ο απόλυτοσ μζςοσ μεταξφ 2) γραμμισ και του 3) ςθμείου. Οφτω δε και
το τρίγωνον είναι το πρϊτον των ςχθμάτων, ενϊ ο κφκλοσ ουδζν όριον
ζχει εν εαυτϊ. Και ενταφκα ο Ρλάτων προβαίνει εισ τθν εξαγωγιν των
ςχθμάτων, ζνκα το τρίγωνον αποτελεί τθν κεμελιϊδθ αρχιν.

16) Εισ το φδωρ αποδίδεται το εικοςάεδρον, όπερ περιζχει δφο οκτάεδρα
(άπερ παριςτϊςι τον αζρα) και ζν τετράεδρον (όπερ παριςτά το πυρ).
Διά τοφτο εκ παντόσ μζρουσ αζροσ δφνανται να γεννθκϊςι δφο πυρόσ,
διότι παν οκτάεδρον περιζχει δφο τετράεδρα, ιτοι με τασ οκτϊ ζδρασ
του οκταζδρου δφνανται να ςχθματιςκϊςι δφο τετράεδρα κ.λ, διότι
πρόκειται πάντοτε περί επιωανειϊν περιοριηουςϊν τον χϊρον.

17) Επειδι το πυρ, ο αιρ και το φδωρ δφνανται να μεταβαίνωςιν εισ
άλλθλα ςυντικζμενα και αποςυντικζμενα, όταν ο χωριςμόσ τελεςκι, παφει
πάςα πάλθ μεταξφ αυτϊν. Ο αιρ άμα διαλυκι εισ πυρ, δεν παλαίει πλζον
προσ το πυρ διότι ουδζν παλαίει προσ εαυτό, αλλ' αωομοιοφται με το
νικιςαν ςτοιχείον.

18) Ο Ρλάτων α') εξθγεί πωσ τα μεγαλφτερα ςχιματα διαλφονται υπό των
μικροτζρων, και τα μικρότερα υπό των μεγαλυτζρων· β') δθλοί ότι
μικρόσ όγκοσ των μεγαλυτζρων ςχθμάτων κεκλειςμζνοσ εισ μζγαν όγκον
των μικροτζρων, και μικρόσ όγκοσ των μικροτζρων ςχθμάτων κεκλειςμζνοσ
εισ μζγαν όγκον των μεγαλυτζρων, δφναται ν' ανακτιςθ προςδιωριςμζνον
ςχιμα, γινόμενοσ όμοιοσ προσ το νικιςαν ςτοιχείον.

19) Ενταφκα ομιλεί πάλιν περί τθσ κινιςεωσ του χϊρου, τθσ δεξαμενισ
(52 - 53) και επαναλαμβάνει ότι ζκαςτον είδοσ τείνει να ςυνενωκι εν
εαυτϊ (63Β) χωριηόμενον από των άλλων. Ραριςτάνεται λοιπόν εδϊ θ
κίνθςισ τθσ ανάγκθσ πριν ι ο Κεόσ ειςαγάγθ κόςμον, τάξιν εισ το
ςφμπαν.

20) Του ςκαλθνοφ και του ιςοςκελοφσ.

21) Ο Ρλάτων λζγει «τα γζνθ εν τοισ είδεςι» εννοϊν γζνθ τα κατϊτερα
είδθ. Μετεωράςαμεν ακολουκοφντεσ τθν ςυνικθ χριςιν των όρων.

22) Εν ςελ 57Α είπεν ότι μεταξφ ομοίων δεν δφναται να υπάρχθ οφτε
ενζργεια οφτε πάκοσ.

23) Πτε δθλ. επραγματεφκθ περί τθσ ςυςτάςεωσ τθσ φλθσ και εξιταςε τα
διάωορα ςχιματα των ςτοιχειωδϊν τριγϊνων.

24) Ο Ρλάτων αρνείται ουχί τον ςχθματιςμόν, τθν γζννθςιν του κενοφ,
αλλά τθν διάρκειαν αυτοφ. Τω όντι, επειδι τα 4 είδθ αποτελοφνται από
γεωμετρικά ςτερεά, όταν ειςζρχωνται εισ άλλθλα, αναγκαίωσ
καταλείπουςι κενά διαλείμματα, ωσ μθ εωαρμοηόμενα ακριβϊσ, λ.χ. αι
πυραμίδεσ και τα εικοςείεδρα. Αποτελοφνται οφτω κενά πρόςκαιρα, και
εκ τθσ ανάγκθσ τθσ πλθρϊςεωσ αυτϊν ςυμβαίνει θ κίνθςισ. Ο Martin
λζγει: «Ραν ςωμάτιον κινοφμενον ωκεί προ αυτοφ άλλο και τοφτο άλλο
κ.λ., πάντα δε ταφτα ωκοφμενα αποτελοφςι κυκλικιν άλυςιν, θσ ο πρϊτοσ
και ο τελευταίοσ κρίκοσ εωάπτονται, ϊςτε εκάςτθ κζςισ, πλθροφται άμα
κενωκι και οφτω το κενόν ουδζποτε υπάρχει. Αφτθ είναι θ Ρλατωνικι
Κεωρία τθσ _περιϊςεωσ_ (κυκλικισ ωκιςεωσ), τθσ αντιπεριςτάςεωσ παρ'
Αριςτοτζλει, τθσ περιςτάςεωσ παρά Στωικοίσ.. . Θ αρχι αφτθ τθσ
κυκλικισ ϊςεωσ, ι τθσ ζλξεωσ των ομοίων, άλλθ (αρχι) αποδίδουςα 4
διακεκριμζνασ χϊρασ εισ τον αρχικόν όγκον εκάςτου των 4 ειδϊν
ςτοιχειωδϊν ςωμάτων, τζλοσ ο νόμοσ των μεταμορωϊςεων των ςωματίων,
τοιαφται είναι αι μεγάλαι αρχαί τθσ ωυςικισ του Ρλάτωνοσ».

25) Το πυρ λοιπόν του Ρλάτωνα περιζχει 1)τθν ωλόγα, 2) το ωωσ, 3) τθν
κερμότθτα.

26) Και εκ τοφτου δείκνυται, ότι τα 4 ςτοιχεία κεωρεί ο Ρλάτων 4
καταςτάςεισ τθσ φλθσ, και ότι θ φλθ αποδίδεται εισ τθν μίαν ι τθν
άλλθν των καταςτάςεων τοφτων κακ' όςον δφναται ν' ανάγθται εισ αυτιν.
Οφτω και τα μζταλλα ανάγονται εισ το δεφτερον είδοσ του φδατοσ, διότι
εισ υψθλιν κερμοκραςίαν δφνανται να διαλφωνται, ενϊ εισ το πρϊτον
ανικουςι τα ςϊματα, τα οποία είναι υγρά εισ τθν κανονικιν
κερμοκραςίαν. Αι καταςτάςεισ αφται είναι, ωσ είπομεν, μόνον
ποιότθτεσ.

27) Πηοσ δθλοί δεςμόσ, βλαςτόσ, ενταφκα δε το ςκλθρότερον μζροσ του
μετάλλου. Αδάμασ δεν δθλοί το γνωςτόν πολφτιμον ορυκτόν, αλλ' είδοσ
ςκλθροτάτου ςιδιρου, πικανϊσ αιματίτθν.

28) Το άλασ λοιπόν είναι το πρϊτον των αρτυμάτων, επειδι ςυνθκίηετο
εισ τασ κυςίασ· διά τοφτο λζγει ότι είναι αρεςτόν εισ τουσ κεοφσ
ςυμωϊνωσ με τθν κρατοφςαν ςυνικειαν.

29) Πταν θ γθ είναι εν κανονικι καταςτάςει, ουχί υπό του πυρόσ
πιεηομζνθ, ότε δφναται να διαλυκι υπό του πυρόσ.

30) Ο αιρ διαλφει τον πάγον, τθν χιόνα κ.λ., το δε πυρ ου μόνον
τοφτο ποιεί, αλλά και εξατμίηει το φδωρ, ιτοι το μεταβάλλει εισ αζρα.

31) Το πυρ διαςτζλλει τον ςυνικθ αζρα· ωσ προσ τον ςυμπεπυκνωμζνον,
το πυρ δεν δφναται να τον διαςτείλθ, αλλά τον μεταμορωϊνει εισ πυρ.

32) Θ Φυςικι και θ Φυςιολογία του Ρλάτωνοσ, λζγει ο Ζγελοσ, είναι ωσ
παιδικι προςπάκεια προσ κατανόθςιν των αιςκθτϊν ωαινομζνων εν τθ
πολλαπλότθτι αυτϊν. Ρολλαχοφ αναγνωρίηομεν τθν κεωρθτικιν νόθςιν,
αλλά ωσ επί το πλείςτον θ εξιγθςισ γίνεται κατά όλωσ εξωτερικόν
τρόπον· π.χ. κατά εξωτερικιν τελολογίαν. Θ μζκοδοσ κακ' θν ο Ρλάτων
πραγματεφεται τθν ωυςικιν, είναι διάωοροσ τθσ ςθμερινισ, διότι, ενϊ
παρ' αυτϊ λείπει θ εμπειρικι γνϊςισ, εν τθ νεωτζρα ωυςικι λείπει θ
ιδζα. Οπωςδιποτε ο Ρλάτων ενίοτε εκωζρει βακυτάτασ κρίςεισ και
κεωρίασ.

33) Ράντα τα πράγματα πρζπει να κεωρϊνται κατ' αναωοράν προσ τασ
αιςκιςεισ θμϊν. Ενταφκα είμεκα εισ τουσ πικανοφσ ςυλλογιςμοφσ, ουχί
εισ τουσ απολφτουσ. Θ φλθ είναι αντικείμενον τθσ αιςκιςεωσ, διό
πρζπει να κεωριται ουχί κακ' εαυτιν, όπωσ ζωσ τϊρα εγίνετο, αλλά
ςχετικϊσ προσ τον ιδικόν μασ τρόπον του αιςκάνεςκαι.

34) Επειδι ο κόςμοσ είναι ςωαιρικόσ, δεν δφναται να υπάρχθ μζροσ
αυτοφ άνω και άλλο κάτω. Ρρο πάντων το κζντρον δεν είναι οφτε άνω
οφτε κάτω, διότι πάντα ςτρζωονται πζριξ αυτοφ, και τοφτο είναι προσ
πάντα εν τθ αυτι αναωορά. Και πάλιν ζκαςτον ςθμείον τθσ περιωερείασ
ιςαπζχει του κζντρου, επομζνωσ και το ηενίκ είναι ωσ το ναδίρ.

35) Θ γθ κατζχει το κζντρον, το πυρ τα άκρα, και μεταξφ αυτϊν το
φδωρ, εγγφτερον εισ τθν γθν, και ο αιρ εγγφτερον εισ το πυρ. Αλλ'
υπάρχουςι και μζρθ των ςτοιχειωδϊν τοφτων ςωμάτων διεςπαρμζνα
πανταχοφ του κόςμου.

36) Θ βαρφτθσ ενταφκα εξθγείται διά τθσ τάςεωσ του ομοίου προσ το
όμοιον. Οφτω το πυρ τείνει προσ το πυρ, θ γθ προσ τθν γθν. Θμείσ,
οικοφμεν τθν χϊραν του φδατοσ και τθσ γθσ, διό, αν κζςωμεν φδωρ ι γθν
εισ τθν πλάςτιγγα, τα βλζπομεν βαρφνοντα προσ τα κάτω, διότι τείνουςι
να ενωκϊςι με τθν μάηαν αυτϊν. Το αυτό κα ςυνζβαινε και εισ το πυρ,
εάν θδυνάμεκα να κάμωμεν ανάλογον πείραμα εν τθ χϊρα του. Κα
εβλζπομεν τότε εκεί ωαινόμενον ζλξεωσ ανάλογον με το θμζτερον, ουχί
όμωσ προσ τθν γθν, αλλά προσ τθν ςωαίραν του πυρόσ. Οφτωσ
αποδεικνφεται θ πλάνθ των κοινϊν παραςτάςεων του άνω και του κάτω
(Fraccaroli).

37) Εάν ιτο αλθκζσ ότι τα βαρζα βαίνουςι προσ τα κάτω και τα κοφωα
προσ τα άνω κατά τθν κοινιν αντίλθψιν του άνω και κάτω, πάντα τα
βαρζα κα ζβαινον πρoσ μίαν διεφκυνςιν, και πάντα τα κοφωα προσ τθν
εναντίαν. H Ρλατωνικι όμωσ κεωρία τθσ ζλξεωσ των όγκων αναγνωρίηει
άμα και εξθγεί πϊσ θ κίνθςισ των βαρζων, και θ των κοφωων λαμβάνει
διαωόρουσ διευκφνςεισ. Τω όντι θ πτϊςισ ςϊματοσ (του βαρζοσ)
ακολουκεί τθν ςχετικιν γθίνθν ακτίνα, και το πυρ (το κοφωον)
αναβαίνει εισ τον ουρανόν εκ διαωόρων μερϊν τθσ ςωαίρασ θμϊν και διά
τοφτο κατά διευκφνςεισ διαωόρουσ απ' αλλιλων, εναντίασ μεν εάν οι δφο
τόποι είναι εισ τουσ αντίποδασ, πλαγίωσ δε κατά τασ άλλασ
περιπτϊςεισ. Θ αντίκεςισ και θ λοξότθσ αφτθ δεικνφουςι πόςον είναι
ςωαλεραί αι κοιναί παραςτάςεισ του άνω και του κάτω.

38) Εν τοισ θγουμζνοισ εκεϊρθςε τα αιςκιματα ωσ εντυπϊςεισ
προερχομζνασ εκ των διαωόρων εξωτερικϊν αντικειμζνων. Νυν κεωρεί αυτά
κατ' αναωοράν προσ το υποκείμενον και προσ τθν θδονιν και λφπθν, τθν
οποίαν παράγουςιν εν αυτϊ. Και προ πάντων διακρίνει μεταξφ των
εντυπϊςεων, αίτινεσ γεννϊςιν αιςκιματα, τασ ςυνοδευομζνασ υπό θδονισ
ι λφπθσ από των αδιαωόρων (όρα και ς. 86 B).

39) Ραν πάκθμα (εντφπωςισ) δεν είναι και αίςκθςισ.

40) Πρα ςελ. 45 C. Θ όψισ ωραίασ εικόνοσ προξενεί μεν θδονιν, αλλά
θδονιν ψυχικιν και μθ διεγείρουςαν ευαρζςτωσ το οπτικόν όργανον, ωσ
κα επζδρα το άρωμα άνκουσ επί του οςωραντθρίου. Το αυτό και περί
ακοισ.

41) Μνα εισ τθν εντφπωςιν επακολουκι αίςκθςισ δζον το δεχόμενον
αυτιν όργανον να τθν μεταδίδθ εισ τθν ψυχιν. Μνα δε είναι δυςάρεςτοσ
ι ευάρεςτοσ δζον ακόμθ 1) να είναι ι εναντία προσ τθν ωφςιν του
οργάνου, ι ικανι να το αποκαταςτιςθ εισ τθν ωυςικιν κατάςταςίν του,
2) τα μζρθ του οργάνου να παρζχωςιν αντίςταςιν μείηονα ι ελάςςονα, 3)
ίνα θ αίςκθςισ είναι ηωθρά, δζον θ εντφπωςισ να επζρχθται ακρόα και
ουχί ολίγον κατ' ολίγον.

42) Κατά τον Ρλάτωνα τθν λειτουργίαν των νεφρων εκτελοφςι μικραί
ωλζβεσ, των οποίων το κζντρον είναι το ιπαρ, ωσ ζδρα τθσ κνθτισ
ψυχισ.

43) Εννοεί τα 4 ςτοιχειϊδθ είδθ, εξ ων αιςκάνεταί τισ οςμιν μόνον,
όταν το φδωρ μεταβάλλθται εισ αζρα κ.λ.π

44) Λοιπόν φλθ άμορωοσ υπάρχουςα ακόμθ εν τω χρόνω.

45) Πταν τισ πάκθ ζμωραξιν εισ τθν ρίνα, δεν αιςκάνεται οςμάσ, και
αν ακόμθ βιαίωσ ειςπνζθ τον αζρα.

46) Ρ. χ. θ οςμι τθσ αμμωνίασ ερεκίηει ου μόνον τθν ρίνα αλλά και τον
εγκζωαλον, τα όμματα, τον λάρυγγα κ.λ.π.

47) Ο αιρ προςβάλλει τον εγκζωαλον, ο εγκζωαλοσ μεταδίδει τθν
προςβολιν εισ το αίμα και τοφτο εισ τθν ψυχιν.

48) Ρροωανϊσ ο Ρλάτων δεν εξθγεί ορκϊσ τον οξφν και τον βαρφν ιχον,
οίτινεσ ωκάνουςιν εισ το ουσ ςυγχρόνωσ και ουχί διαδοχικϊσ. Θ διαωορά
προζρχεται εκ του αρικμοφ των παλμϊν εν ωριςμζνω χρόνω. Του οξζοσ οι
παλμοί διαδζχονται αλλιλουσ ταχφτερον.

49) Σελ. 45 Β. Εδϊ εξθγεί τα αίςκθμα του χρϊματοσ. Εάν το πυρ του
αντικειμζνου είναι το αυτό με το τθσ όψεωσ δεν υπάρχει αίςκθμα. Εάν
είναι μείηον ι ελάςςον, τότε θ &διαωορά& παράγει τo αίςκθμα.

50) Ο Λταλόσ μεταωραςτισ εξαίρει τθν διδαςκαλίαν, ότι αι εντυπϊςεισ
των διαωόρων αιςκιςεων παράγονται πάςαι εκ τθσ αυτισ αιτίασ, ιτισ
προςβάλλει διαωοροτρόπωσ τα διάωορα όργανα. Τα πράγματα λοιπόν κατά
ταφτα ζχουςι ςτακεράν υπόςταςιν, καίτοι θμείσ τα αντιλαμβανόμεκα
διαωοροτρόπωσ κατά τασ διαωόρουσ αιςκιςεισ θμϊν. Ραρατθρθτζον ζτι τθν
αντίκεςιν του λευκοφ και του μζλανοσ. Τα άλλα χρϊματα κεωρεί ο Ρλάτων
ωσ τροποποιιςεισ ι βακμοφσ διαμζςουσ μεταξφ των αντικζτων τοφτων.

51) Απλοφςτερον δυνάμεκα να είπωμεν, ότι θ λάμψισ, θ μαρμαρυγι
γεννάται εκ τθσ επί τθσ κόρθσ ςυγκροφςεωσ των δφο πυρϊν, του πυρόσ
όπερ ζρχεται εκ του εξωτερικοφ αντικειμζνου και εκείνου όπερ
εξζρχεται εκ των ομμάτων. Θ ςφγκρουςισ αφτθ παράγει δάκρυα κ.λ.

52) Ρερί των ςυναιτίων και τθσ ανάγκθσ όρα ςελ. 46C, 48Α και 76Δ. Θ
κεωρία των κείων απαιτεί τθν μελζτθν των ωυςικϊν νόμων ωσ αναγκαίον
βοικθμα. Είναι δε αφτθ υγιεςτάτθ αρχι, ςυνδιαλλάττουςα τθν κρθςκείαν
και τθν επιςτιμθν· ο κόςμοσ κυβερνάται υπό νόμων, ουσ μελετά θ
επιςτιμθ, αλλ' ο ζςχατοσ λόγοσ αυτϊν είναι το αντικείμενον τθσ
κρθςκείασ και τθσ ωιλοςοωίασ· θ επιςτιμθ είναι μζςον, θ κρθςκεία και
θ ωιλοςοωία ςκοπόσ· αλλά μόνον διά τθσ κεωρίασ του γινομζνου δυνάμεκα
να ωκάςωμεν εισ τθν γνϊςιν του όντοσ. Ο Ρλάτων εν ςελ. 59C εκεϊρει
τθν ςπουδιν των ωυςικϊν νόμων ωσ πάρεργόν τι. Ενταφκα όμωσ κρίνει
αυτιν καλφτερον και δικαιότερον.

53) Τρόποσ μεταβάςεωσ από του κείου εισ το πεπεραςμζνον και γιινον.

54) Θ διαίρεςισ κείου και κνθτοφ είναι θ αυτι με τθν εν τθ
&Ρολιτεία& διάκριςιν λογιςτικοφ και αλόγου, θ υποδιαίρεςισ του κνθτοφ
προσ τθν υποδιαίρεςιν του αλόγου εισ κυμοειδζσ και επικθμθτικόν εν τθ
&Ρολιτεία& και προσ τθν του ευγενοφσ και κακοφ ίππου εν τω &Φαίδρω&.

55) Τα &μζρθ& τθσ ψυχισ, κατά τον Ρλάτωνα, είναι τρία: τo νοθτικόν,
το κυμοειδζσ και τελευταίον το επικυμθτικόν. Ταφτα δεν είναι δυνάμεισ
αλλά μζρθ οικοφντα εισ διάωορα μζρθ του ςϊματοσ. Από τοφτων
διακρίνονται αι δυνάμεισ τθσ ψυχισ εξαρτϊμεναι εκ των ςχζςεων
υποκειμζνου και αντικειμζνου, και αίτινεσ είναι θ επιςτιμθ, θ δόξα
και θ αίςκθςισ. Θ ψυχολογία του Ρλάτωνοσ ζχει χαρακτιρα θκικοτελολογικόν.

56) Το ιπαρ ζχει τασ ιδιότθτασ ταφτασ χάριν των δφο λειτουργιϊν
αυτοφ. Είναι ωσ κάτοπτρον εισ ό αντανακλάται θ νόθςισ τθσ ψυχισ, και
ι διαταράττει αυτιν διά τθσ πικρίασ τθσ χολισ ι πραψνει διά τθσ
γλυκφτθτοσ θν ζχει, ϊςτε να τθν διακζτθ προσ μαντείαν κακ' φπνουσ,
ιτισ αναπλθροί εν τω μορίω τοφτω τθσ ψυχισ τθν ςυνείδθςιν και τον
λόγον, άτινα λείπουςιν εν αυτϊ.

57) Ο Ρλάτων λοιπόν αποδίδει τθν μαντείαν εισ το άλογον, το ςωματικόν
μζροσ του ανκρϊπου, και κεωρεί πολφ κατωτζραν τθσ ςυνειδθτισ γνϊςεωσ.

58) Διερμθνείσ.

59) Διλα δθ θ οιωνοςκοπία είναι όλωσ αβζβαιον και αμωίβολον πράγμα.

60) Ο Τίμαιοσ εξακολουκεί πραγματευόμενοσ τα μζλθ του οργανιςμοφ εκ
τελολογικισ απόψεωσ. Το υπογάςτριον ςκοπόν ζχει να δζχθται το
περίςςευμα των τροωϊν, αι δε περιςτροωαί των εντζρων ςκοπόν ζχουςι να
κρατϊςι τασ τροωάσ περιςςότερον χρόνον, ίνα μθ ανανεϊνται αφται
ςυχνά. Ο μυελόσ επλάςκθ, ίνα ςυνάπτθ τουσ ηωτικοφσ δεςμοφσ τουσ
ενοφντασ τθν ψυχιν προσ το ςϊμα. Ο εγκζωαλοσ, κυκλοτερισ γενόμενοσ,
εδζχκθ τθν ακάνατον ψυχιν. Το λοιπόν μζροσ του μυελοφ διθρζκθ εισ
ςχιματα ςτρογγφλα και επιμικθ, και εισ ταφτα ωσ εισ αγκφρασ προςεδζκθ
θ κνθτι ψυχι. Ζπειτα εποιικθςαν τα οςτά· δι' οςτεΐνθσ ςωαίρασ
εςτεγάςκθ ο εγκζωαλοσ και περί τον διαυχζνιον και τον νωτιαίον μυελόν
ετζκθςαν ςωόνδυλοι ωσ ςτρόωιγγεσ οι μεν υπό τουσ δε. Ζπειτα
επλάςκθςαν τα νεφρα και θ ςαρξ· εκείνα μεν ίνα ςυνδζωςι τα μζλθ και
ίνα δίδωςιν εισ τασ αρκρϊςεισ τθν δφναμιν να κινϊνται ελευκζρωσ, αι
δε ςάρκεσ, ίνα προωυλάττωςι το ςϊμα κατά τθσ κερμότθτοσ και του
ψφχουσ. Αι ςάρκεσ διενεμικθςαν κατά λόγον τθσ κζςεωσ και τθσ χριςεωσ
των μελϊν. Τζλοσ επλάςκθςαν το δζρμα ωσ περικάλυμμα τθσ ςαρκόσ, και
αι τρίχεσ και οι όνυχεσ ωσ όργανα αμφνθσ, άτινα ζλαβον τθν πλιρθ
εξζλιξιν αυτϊν εισ τα άλλα ηϊα.

61) Πρα ςελ. 61C.

62) Θ κάμψισ είναι κίνθςισ ουχί κυκλικι, οφτε πάντοτε κατά τον αυτόν
τρόπον δεν ζχει λοιπόν τθν ωφςιν του ταυτοφ. Ζπειτα είναι πολλαπλι ωσ
προσ τασ αρκρϊςεισ.

63) Κατά τασ μεταβολάσ τθσ κερμοκραςίασ.

64) Επειδι ο μυελόσ είναι θ ζδρα τθσ ψυχισ, το ποςόν αυτοφ
αντιςτοιχεί προσ το τθσ ψυχισ. Αλλ' αι ωράςεισ αφται δεν πρζπει να
λαμβάνωνται υλικϊσ. Ο Ρλάτων διακρίνει τθν ουςίαν του νωτιαίου μυελοφ
από του των άλλων οςτϊν.

65) Θ ανάγκθ και ενταφκα ωαίνεται ωσ μία διάταξισ, θν ζχουςι τα
πράγματα κακ' εαυτά ανεξαρτιτωσ πάςθσ εκ προνοίασ διατάξεωσ.

66) Ο Τίμαιοσ λζγει απεχωρίηετο, εκκζτων τθν πρϊτθν μόρωωςιν του
ανκρϊπου υπό μυκικιν μορωιν.

67) Εννοεί προ τθσ δθμιουργίασ του ανκρϊπου. Ο Ρυκαγορικόσ Τίμαιοσ
δεν ομιλεί περί κρεωωαγίασ.

68) Ο Ρλάτων δεν εγίνωςκε τθν κεωρίαν τθσ κυκλοωορίασ του αίματοσ·
δεν διακρίνει τασ ωλζβασ από των αρτθριϊν, καλεί δε αρτθρίασ τουσ
οχετοφσ τθσ αναπνοισ. Θ μία των δφο ωλεβϊν ενταφκα είναι αρτθρία.

69) Θ άρδευςισ του ςϊματοσ γίνεται, λζγει, διά των ωλεβϊν τοφτων.

70) Το χωρίον τοφτο είναι δυςκολϊτατον, διαωωνοφςι δε οι ςχολιαςταί
περί τθν εξιγθςιν αυτοφ. Ο Γαλθνόσ ομολογεί ότι είναι πράγματα
&δυςνόθτα και δφςρθτα&. Ρικανϊτεραι ωαίνονται αι ερμθνείαι αι
αναωζρουςαι τθν περιγραωομζνθν ςυςκευιν εισ το εςωτερικόν του ςϊματοσ
θμϊν. Κατά τον Stallbaun. π. χ. το πλζγμα είναι θ ςυςκευι των
πνευμόνων μετά του οιςοωάγου και τθσ τραχείασ αρτθρίασ· και το όλον
παριςτάνεται ωσ κφρτοσ μετά δφο εγκυρτίων ι χωνίων, του οιςοωάγου και
τθσ τραχείασ, ιτισ είναι δίκρουσ δθλ. μερίηεται εισ δφο βρόγχουσ·
ςχοίνοι δε είναι αι διακλαδϊςεισ των βρόγχων, τα βρόγχια, τα οποία
διανζμουςι τον αζρα κακ' όλον τον πνεφμονα. Αλλά και θ εξιγθςισ αφτθ
δεν δφναται ευχερϊσ να ςυμβιβαςκι με τον τρόπον, κακ' ον ο Κεόσ
προςεκόλλθςε το όλον ςφςτθμα εισ το ςϊμα. Οι δφο ςάκκοι ι χωνία
ειςζρχονται ο μεν εισ το ςτόμα, ο δε εςχιςμζνοσ εισ τουσ δφο οχετοφσ
τθσ ρινόσ, ουχί εισ τουσ βρόγχουσ. Ρροςτίκεται ζπειτα ότι ο του
ςτόματοσ είναι διπλοφσ και το ζν μζροσ καταβαίνει διά τθσ τραχείασ
εισ τον πνεφμονα, το δ' άλλο παρά τθν τραχείαν, δθλαδι διά του
οιςοωάγου εισ τθν κοιλίαν, άρα ο οιςοωάγοσ και θ αρτθρία είναι δφο
παράλλθλα τμιματα του αυτοφ ςάκκου, όςτισ διά τοφτο λζγεται
&διπλοφσ&, ενϊ ο άλλοσ, ο τθσ ρινόσ, είναι μόνον &δίκρουσ&. Ελζχκθ
πρότερον ότι το εςωτερικόν μζροσ του ςυςτιματοσ εγζνετο εκ πυρόσ, το
δε εξωτερικόν εξ αζροσ. Ο αιρ άρα οτζ μεν ειςρζει οτζ δε αναρρζει διά
των ςάκκων εισ τουσ πνεφμονασ, το εςωτερικόν πυρ ακολουκεί και αυτό
τθν κίνθςίν του, και όλον το αναπνευςτικόν ςφςτθμα οτζ μεν
καταβαίνει, οτζ δε αναβαίνει εντόσ του ςϊματοσ, όπερ είναι
υποχωρθτικόν. Αι δυςκολίαι δεν αίρονται εω' όςον το πλζγμα
εκλαμβάνεται ωσ ςϊμα. Ο Ρλάτων κατά τον Fraccaroli, δεν ομιλεί περί
του πνευμονικοφ ςυςτιματοσ και των προςαρτθμάτων αυτοφ, αλλά περί των
ςτοιχείων αζροσ και φδατοσ, άτινα ηωογονοφςι το ςφςτθμα τοφτο και
παρά τοφτου λαμβάνουςι μορωιν. Τω όντι· το ότι το εςωτερικόν μζροσ
αυτοφ ςφγκειται εκ πυρόσ, οι δε ςάκκοι και το δοχείον εξ αζροσ,
ερρζκθ επιμονϊτερον παρά εάν επρόκειτο να δειχκι θ απλι ςτοιχειϊδθσ
ςφςταςισ πράγματοσ ςτερεοφ. Ρροςζτι το ςφςτθμα τοφτο ι μζροσ αυτοφ
ουδαμοφ ςυνταυτίηεται με όργανόν τι του ςϊματοσ, αλλά ζκαςτον μζροσ
αυτοφ εωαρμόηεται εισ τα όργανα του ςϊματοσ. Ζπειτα ωράςεισ τινάσ δεν
δυνάμεκα να εξθγιςωμεν και να εννοιςωμεν ει μθ κατά τοφτον τον
τρόπον, κακϊσ εκείνθν εν θ γίνεται λόγοσ περί του διπλοφ ςάκκου διά
τθσ ρινόσ και ωσ λόγοσ τοφτου αναωζρεται, ότι όταν ο άλλοσ δεν
διζρχεται διά του ςτόματοσ, δφναται να τον αναπλθρι οφτοσ. Εάν
επρόκειτο περί αλθκοφσ οχετοφ κα επροβλζπετο θ περίπτωςισ τθσ
εμωράξεωσ· απεναντίασ όμωσ προβλζπεται θ περίπτωςισ τθσ μθ διαβάςεωσ
διά του ςτόματοσ. Δεν πρόκειται λοιπόν περί ςωματικοφ οργάνου, αλλά
περί ρεφματοσ, περί τινοσ, το οποίον μζλλει να διζλκθ διά τινοσ
οργάνου. Ρεριπλζον το ςφςτθμα τοφτο λζγεται ότι ειςζρχεται εισ το
ςϊμα θμϊν, διότι το ςϊμα είναι μανόν. Είπε δε και ανωτζρω ότι θ
κοιλία δεν ςτζγει οφτε αζρα οφτε πυρ, τα οποία όμωσ είναι αναγκαία
διά τθν πζψιν των τροωϊν και τθν κρζψιν του ςϊματοσ. Ζπρεπε λοιπόν να
προΐδθ τον αζρα τοφτον και το πυρ τοφτο οφτωσ, ϊςτε να μζνωςι
ςτακερϊσ εν τθ κοιλία, αωοφ αφτθ δεν θδφνατο να τα κρατι. Και τοφτο
εγζνετο διά τθσ αναπνοισ ιτοι διά του ςυςτιματοσ τοφτου. Ο αιρ και το
πυρ διαχωροφςι διά τθσ κοιλίασ, και αιρ και πυρ, λζγεται ρθτϊσ, ότι
είναι τα περί ου ο λόγοσ πλζγμα. — Θ εξιγθςισ αφτθ είναι ςφμωωνοσ
προσ τα επόμενα όπου επί μάλλον αναλφεται το ωαινόμενον τθσ αναπνοισ·
θ πνοι εξερχομζνθ απωκεί τον εξωτερικόν αζρα, οφτοσ απωκεί άλλον και
κακ' εξισ κυκλικϊσ μζχρισ ου πλθρωκι ο χϊροσ, τον οποίον αωικε κενόν
θ αναπνοι, (Πρα Αριςτοτζλθν περί αναπνοισ, Κεωάλ. 5).

71) Διά τθσ αδυναμίασ του κενοφ και τθσ περιϊςεωσ, ο Ρλάτων εξθγεί
πάντα ταφτα τα ωαινόμενα.

72) Ρερί τθσ διαδόςεωσ του ιχου εγζνετο λόγοσ εν ςελ. 67Β.

73) Θ ροι των υδάτων προζρχεται εκ του αζροσ, όπωσ θ διάλυςισ των
χυτϊν μετάλλων (ς. 58Ε). Θ πτϊςισ των κεραυνϊν αναλογεί προσ τθν
βολιν των λίκων. Το ιλεκτρον περιζχει αζρα ι πυρ, όπερ όταν το
ιλεκτρον τρίβεται, εξζρχεται. Ο αιρ ωκοφμενοσ διά τθσ περιϊςεωσ
απωκεί τα ελαωρά αντικείμενα τα οποία ςυναντά.

74) Τα εξωτερικά πράγματα ωκείρουςιν θμάσ αωαιροφντα εξ θμϊν το
όμοιον αυτοίσ κατά τον νόμον τθσ ζλξεωσ των ομοίων· ανάλογον δε
ςυμβαίνει και εντόσ θμϊν. Είμεκα μικρόκοςμοι υπείκοντεσ εισ νόμουσ
αναλόγουσ προσ τουσ του μεγάλου κόςμου. Πκεν ό,τι προσ το ςϊμα θμϊν
είναι ο ουρανόσ (τα εξωτερικά πράγματα), τοφτο είναι το ςϊμα θμϊν
προσ τα ςτοιχεία τα ερχόμενα, ίνα αποτελζςωςι το αίμα θμϊν. Το ςϊμα
ελκφει προσ εαυτό τα ςτοιχεία ταφτα, ιτοι τρζωεται εξ αυτϊν. Αλλά
τρζωεται, εω' όςον ζχει τθν δφναμιν να ζλκθ, εω' όςον θ κτιςισ
υπερζχει ι είναι ίςθ προσ τθν απϊλειαν.

75) Μετά τθσ κρζψεωσ εξθγεί και τθν αφξθςιν του ηϊου.

76) Θ &ρίηα& *ωσ λζγει τα κείμενον+ των τριγϊνων ςθμαίνει πικανϊσ τα
αρχικά τρίγωνα του ατόμου, ιτοι τα ιδιάηοντα εισ τθν ανκρωπίνθν
ωφςιν.

77) Ρρϊτθ τάξισ νόςων αιτίαν ζχει τθν υπερβολιν ι τθν ζλλειψιν, τθν
μετάκεςιν και τασ αλλοιϊςεισ των 4 ςυςτατικϊν του ςϊματοσ ςτοιχείων,
πυρόσ, αζροσ, φδατοσ, γθσ. Αι νόςοι αφται, εν αισ είναι και οι
πυρετοί, είναι αι πολυαρικμότεραι. Δευτζρα τάξισ νόςων, ολιγϊτερον
ςυχνϊν αλλά δεινοτζρων, αιτίαν ζχει τασ δευτζρασ ςυςτάςεισ, ιτοι τα
μζλθ του οργανιςμοφ, το κρζασ, το αίμα, τα οςτά, τον μυελόν κ.λ. Αι
νόςοι γεννϊνται όταν τα μζλθ ταφτα, αντί να παράγωςιν άλλθλα εισ τθν
ωυςικιν κατάςταςίν των, αποςυντίκενται και επιςτρζωουςιν ζκαςτον εισ
το όργανον, εξ ου παριχκθ. Οφτωσ εκ τθσ ωκοράσ του αίματοσ και τθσ
ςαρκόσ, γεννϊνται θ χολι και το ωλζγμα. Φοβερϊτατον των νοςθμάτων
τοφτων είναι το προςβάλλον τον μυελόν.

78) Το νόςθμα δφναται να εξαρτάται εκ τθσ διαωκοράσ των ςτοιχείων ι
εκ τθσ ςυνκζςεωσ αυτϊν, ιτοι του μυελοφ, οςτοφ, ςαρκόσ, νεφρων ι
αίματοσ, άτινα είναι ςυνκζςεισ των ςτοιχείων.

79) Τοιοφτον είναι το εν τω ςϊματι κερμόν και ηωντανόν αίμα. Διάωορον
τοφτου είναι το νεκρόν και ψυχρόν αίμα.

80) Κατά τον Ρλάτωνα εισ τασ ωλζβασ πλθν του αίματοσ υπάρχει και
αιρ, ου θ υπερβολι γεννά νοςιματα βαρζα.

81) Καίτοι ο Ρλάτων αγνοεί τθν κυκλοωορίαν του αίματοσ, ουχ ιττον
επίςτευεν ότι τοφτο εκινείτο εισ τασ ωλζβασ κατά νόμουσ ωριςμζνουσ.

82) Ρροθγοφνται κατά τθν γζννθςιν, είτε διότι θ ςαρξ κεωρείται
προγενεςτζρα του αίματοσ, είτε διότι αι αρικμθκείςαι νόςοι παράγονται
εξ ελαττϊματοσ τθσ κρζψεωσ, αι δε επόμεναι μάλλον εξ ελαττϊματοσ
οργανικοφ. Είναι άρα εκ των τθσ δευτζρασ ςυςτάςεωσ.

83) Τρίτον είδοσ νοςθμάτων προζρχεται εκ του αναπνεομζνου αζροσ, εκ
του ωλζγματοσ και τθσ χολισ. Ενταφκα ανικει και θ ιερά νόςοσ. Οι
αρχαίοι εκάλουν ιεράν νόςον τθν επιλθψίαν, ζνεκα των παραδόξων
ωαινομζνων αυτισ, διά τα οποία απεδίδετο εισ ενζργειαν κείαν ι
δαιμονίαν. Αλλά τθν δειςιδαιμονίαν ταφτθν αναιρεί ο ςυγγραωεφσ του
&περί ιρισ νοφςου& βιβλίου. Αξία ςθμειϊςεωσ εδϊ είναι θ παρατιρθςισ
περί τθσ επιλθψίασ κατά τον φπνον, ότε είναι θμερωτζρα.

84) Ωσ ςυμβαίνει εισ τθν πνευμονικιν ωκίςιν. Κατωτζρω όμωσ ωαίνεται
ομιλϊν περί τθσ πλευρίτιδοσ.

85) Θ ρευςτότθσ του αίματοσ και θ αραίωςισ του ςϊματοσ είναι
αποτελζςματα τθσ κερμότθτοσ.

86) Πρα ς. 83Α. Το αίμα ποιεί τθν ςάρκα, θ ωκορά δε ταφτθσ είναι
αιτία τθσ νοςθράσ χολισ.

87) Ι εξζρχεται εξ όλου του ςϊματοσ ι εξ ωριςμζνων πόρων οιονεί
λάκρα, ωσ εξόριςτοσ.

88) Ιτοι ανανεοφμενοι μετά παν διάςτθμα 24 ωρϊν.

89) Ομιλεί περί των πυρετϊν ωσ κυρίων νοςθμάτων, ουχί ωσ
ςυμπτωμάτων.

90) Αι νόςοι τθσ ψυχισ εξαρτϊνται εκ τθσ καταςτάςεωσ του ςϊματοσ. Αι
μζγιςται είναι θ παραωροςφνθ και θ αμακία. Ωςαφτωσ και θ υπερβολι
θδονισ και λφπθσ. Ουχ ιττον διαταράςςεται θ ψυχι, όταν αωκονία
ςπζρματοσ παραςφρθ εισ ακραςίαν και ακολαςίαν. Και όταν ζτι θ χολι,
το ωλζγμα και οι χυμοί, μθ ευρίςκοντεσ διζξοδον εισ τα ζξω
αναμιγνφουςι τουσ ατμοφσ των με τασ κινιςεισ τθσ ψυχισ και τασ
εμποδίηουςιν. Οφτω γεννϊνται βακεία λφπθ, κραςφτθσ και δειλία, λικθ
και θλικιότθσ. Θ κακία είναι ακουςία. Ο κακόσ ζχει χρείαν κεραπείασ
και αγωγισ.

91) Ρολλαχοφ ο Ρλάτων επαναλαμβάνει ότι οι κακοί εισ πάντα είναι
άκοντεσ κακοί. Βάςισ τθσ διδαςκαλίασ ταφτθσ είναι ότι θ νοθτικι ψυχι
είναι ωφςει αγακι, ωσ δθμιουργθκείςα αμζςωσ υπό του Κεοφ, όςτισ πάντα
εποίθςεν αγακά, και ότι άρα πάςα θ επιμζλεια θμϊν πρζπει να είναι
αφτθ: να αναγάγωμεν αυτιν εισ τθν ωυςικιν αυτισ κατάςταςιν και εισ
τθν ομοιότθτα προσ τασ κυκλικάσ κινιςεισ του παντόσ (90Δ),
ελευκεροφντεσ αυτιν από των κωλυμάτων, τα οποία αντιτάςςουςιν θ
αιςκθτικι ψυχι και τα εξωτερικά πράγματα.

92) Θ κεραπευτικι του Ρλάτωνοσ είναι μάλλον υγιεινισ κανόνεσ προσ
διατιρθςιν τθσ αρμονίασ μεταξφ ψυχισ και ςϊματοσ. Διότι αν ζν εξ αυτϊν
υπεριςχφθ του ετζρου γεννϊνται νόςοι. Διό πρζπει να αςκϊμεν το ςϊμα διά
τθσ γυμναςτικισ και τθν ψυχιν διά τθσ μουςικισ. Ρροςζτι το ςϊμα διά τθσ
κινιςεωσ να υπεραςπίηωμεν κατά των εξωτερικϊν επιδράςεων. Θ μάλλον
ςωτθρία κίνθςισ είναι θ τθσ γυμναςτικισ, δευτζρα θ του περιπάτου εν
πλοίω ι οχιματι και τελευταία θ κάκαρςισ διά ωαρμάκων.

93) Ο Martin μεταωράηει: εισ πάντασ τουσ κόπουσ, τουσ οποίουσ πρζπει
να υωίςτανται πάντα τα μζλθ.

94) Το ςϊμα πρζπει λοιπόν να παιδαγωγιται οφτωσ, ϊςτε να
ανταποκρίνεται προσ τασ απαιτιςεισ τθσ ψυχισ.

95) Τα μακθματικά μετά των εωαρμογϊν αυτϊν ιςαν εν τθ αρχαιότθτι θ
μόνθ επιςτιμθ αξία του ονόματοσ. — Θ διανοθτικι κόπωςισ επιωζρει
μελαγχολίαν, ι ωσ λζγεται ςιμερον νευραςκζνειαν.

96) Τροωόσ και τικινθ είναι, ωσ γινϊςκομεν ιδθ, θ χϊρα, νυν δε θ χϊρα
θ γονιμοποιθκείςα και κινουμζνθ κίνθςιν ςυμωυι, δι' θσ τα ςτοιχειϊδθ
είδθ βαίνουςιν ζκαςτον εισ τθν οικείαν κζςιν. Θ μίμθςισ εδϊ
περιορίηεται εισ τθν διατάραξιν. Θ χϊρα ταράττουςα ό,τι δζχεται εν
εαυτι, αποχωρίηει τα μζρθ αυτοφ και παραςκευάηει τθν φλθν προσ τθν
τάξιν, θν κα δεχκι. Οφτω το ςϊμα, ταράττον ομοίωσ τα εισ αυτό
ειςερχόμενα, τα ςτζλλει εισ τθν κζςιν των το όμοιον προσ το όμοιον.

97) Ζκαςτον είδοσ ζχει όριον μζςον και όριον μζγιςτον ηωισ, και
ζκαςτον άτομον εντόσ των ορίων τοφτων ζχει ίδιον αυτοφ όριον· επλάςκθ
ίνα τόςον ηιςθ. Και εάν το όριον τοφτο μετατεκι, αίτιον είναι τα εξ
ανάγκθσ πακιματα.

98) Επειδι θ ψυχι άρχει του ςϊματοσ, ανάγκθ να τθν παραςκευάηωμεν
οφτωσ, ϊςτε να είναι ικανωτάτθ προσ παιδαγωγίαν. Επειδι πάλιν αφτθ
περιζχει τρία είδθ ψυχισ, πρζπει ταφτα ν' αςκϊνται αρμονικϊσ. Ρρζπει
δε πρϊτθν να τιμϊμεν τθν ακάνατον (τθν λογικιν), ιτισ είναι εν θμίν
ωσ κείοσ δαίμων. Οφτω μόνον κα γίνωμεν μακάριοι και ακάνατοι.

99) Το ςϊμα πρζπει να κυβερνάται, και ουχί να βιάηθται, αλλά να
βοθκιται θ ωφςισ αυτοφ, και τοφτο λζγει ο Ρλάτων διαπαιδαγωγείν και
διαπαιδαγωγείςκαι.

100) Και κατά τον Αριςτοτζλθν, ομοίωσ θ κεωαλι εισ τα ηϊα, είναι ό,τι
αι ρίηαι εισ τα ωυτά (Ρερί ψυχισ II 4, 7).

101) Θ νοθτικι ψυχι του ανκρϊπου δζον να ηθτι να γείνθ ομοία με τθν
ψυχιν του κόςμου, αω' θσ απεμακρφνκθ ζνεκα τθσ ενϊςεϊσ τθσ με τα
ςωματικά όργανα και τθν αιςκθτικιν ψυχιν.

102) Αι γυναίκεσ εγεννικθςαν εξ ανδρϊν, οίτινεσ ζηθςαν δειλοί και
άδικοι και προσ τιμωρίαν μετεμορωϊκθςαν εισ γυναίκασ. Τα πτθνά
εγεννικθςαν εξ ανδρϊν κοφωων, ακάκων και ηθτοφντων να εξθγιςωςι διά
των αιςκιςεων τα ουράνια. Τα χερςαία εξ ανδρϊν αωιλοςόωων και δοφλων
εισ τα πάκθ των. Οι θλικιϊτεροι ζγειναν τετράποδα, και οι θλικιϊτατοι
ερπετά. Οι ανοθτότατοι, αμακζςτατοι και ακάκαρτοι θκικϊσ
μετεβλικθςαν εισ ιχκφσ.

103) Ο Ρλάτων μαντεφει ενταφκα τα ςπερματοηωάρια πολλοφσ αιϊνασ προ
τθσ ανακαλφψεωσ αυτϊν.

104) Αινίττεται ίςωσ τουσ Μωνασ ωιλοςόωουσ και τον Δθμόκριτον.

105) Ουχί ομοίασ προσ το ςχιμα του παντόσ, όπερ είναι ςωαιρικόν.

106) Τελευταίαν κατοίκθςιν ουχί ωσ προσ τον τόπον, αλλά ωσ προσ το
ςϊμα, εισ το οποίον ειςζρχεται θ ψυχι.

107) Ουχί λοιπόν εισ ωυτά.

108) Ταφτα πάντα διαωζρουςι των εν τω Φαίδρω. Τα ηϊα ενταφκα είναι
πάντα ψυχαί ανκρϊπιναι αμαρτιςαςαι και τιμωρθκείςαι. Εν τω Φαίδρω
όμωσ ωαίνεται ότι μόνον άτομά τινα είναι τοιαφτα, άλλα δε ουχί (ς.
249 Β).

ΤΟΜΟΣ Α ΕΝ ΑΚΘΝΑΛΣ ΕΚΔΟΤΛΚΟΣ ΟΛΚΟΣ ΓΕΩ΢ΓΛΟΥ Δ. ΦΕΞΘ 1911 Ρ΢ΟΛΕΓΟΜΕΝΑ Α'. ΥΡΟΚΕΣΛΣ ΤΟΥ ΔΛΑΛΟΓΟΥ

Κατά τθν εορτιν των Βενδιδείων, τελουμζνθν προσ τιμιν τθσ Κρακικισ κεότθτοσ Βζνδιδοσ, τθν οποίαν οι Ακθναίοι εταφτιηον με τθν Άρτεμιν, κατζβθ ο Σωκράτθσ εισ Ρειραιά εισ τθν οικίαν του Κεωάλου, ζνκα ςυνδιελζχκθ περί Ρολιτείασ με τον Ρολζμαρχον, υιόν του Κεωάλου, τον Γλαφκωνα και Αδείμαντον, αδελωοφσ του Ρλάτωνοσ, και τον ςοωιςτιν Κραςφμαχον. Τθν επαφριον ο Σωκράτθσ τα τθσ εν Ρειραιεί ςυνδιαλζξεωσ διθγικθ είσ τινασ ωίλουσ εν Ακιναισ. Θ διιγθςισ δ' αφτθ του Σωκράτουσ, ςυνεχισ και αδιάκοποσ απ' αρχισ άχρι τζλουσ, αποτελεί τον όλον διάλογον εν τθ «Ρολιτεία», όπου όμωσ δεν αναωζρονται τα ονόματα των ακροατϊν. Οφτοι, τζςςαρεσ όντεσ, ςυνεωϊνθςαν, ίνα τθν αμζςωσ ακόλουκον θμζραν εισ νζαν ςυνδιάλεξιν αποδϊςωςιν εισ τον Σωκράτθν το υπό τοφτου παρατεκζν αυτοίσ ςυμπόςιον λόγων. Θ ςυνζχεια δ' αφτθ τθσ ςυνδιαλζξεωσ εκτίκεται εισ άλλον διάλογον, όςτισ επιγράωεται «Τίμαιοσ» εκ του ονόματοσ ενόσ των εςτιατόρων του Σωκράτουσ. Οι άλλοι ιςαν Κριτίασ, ο Ακθναίοσ πολιτευτισ, και Ερμοκράτθσ, ο Συρακόςιοσ ςτρατθγόσ. Του τετάρτου το όνομα δεν μνθμονεφεται εν τω Τιμαίω· αλλά λζγεται ότι οφτοσ αςκενιςασ δεν ζλαβε μζροσ εισ τον διάλογον,

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->