T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

ELEKTRİK ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ

PLC İLE MOTOR KONTROLÜ

ANKARA 2007

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller; • Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır). Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır. Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşılabilirler. Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır. Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

• •

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR ............................................................................................................... ii GİRİŞ ..................................................................................................................................1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1.................................................................................................3 1. DİJİTAL GİRİŞ ÇIKIŞ MODÜLLERİ.............................................................................3 1.1. PLC’nin Giriş Çıkış Sayısının Arttırılması Gereken Durumlar ...................................3 1.2. Dijital Giriş Çıkış Modüllerinin Yapısı ve Özellikleri ................................................4 1.3. Dijital Giriş Çıkış Modüllerinin PLC ve Çevre Elemanları ile Bağlantısı ...................6 UYGULAMA FAALİYETİ.............................................................................................7 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................25 ÖĞRENME FAALİYETİ–2...............................................................................................26 2. MOTORLU SİSTEMLERİN PLC İLE KONTROLÜ.....................................................26 2.1. Uygulamalar ...........................................................................................................26 2.1.1. Bir Asenkron Motorun İleri Geri, Yıldız / Üçgen, Dinamik Frenlemeli Olarak Çalıştırılması .............................................................................................................26 2.1.2. DC Motorun Devir Yönü Değişimli Çalıştırılması ............................................33 2.1.3. Dört Adet Asenkron Motorun Çalışma İsteği Belirtilerek Çalıştırılması ............39 2.1.4. Dört Adet 1~Üniversal Motorun Sırası ile Periyodik Olarak Çalıştırılması........49 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................57 ÖĞRENME FAALİYETİ–3...............................................................................................58 3. PLC PROGRAMINI YAPMAK.....................................................................................58 3.1. Uygulamalar ...........................................................................................................58 3.1.1. İlave Giriş Çıkış Modülü Kullanılarak Yapılan Motorlu Sistem Çalışma Uygulaması ...............................................................................................................58 3.1.2. Motorlar ile Çalıştırılan Sistemin Tasarım ve Uygulaması ................................68 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................75 MODÜL DEĞERLENDİRME...........................................................................................76 CEVAP ANAHTARLARI .................................................................................................78 KAYNAKÇA ....................................................................................................................79

i

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 523 EO 0024 Elektrik Elektronik Teknolojisi Otomasyon Sistemleri PLC İle Motor Kontrolü Çeşitli motor ve motorlardan oluşmuş sistemlere, PLC ile kontrol edebilme bilgi ve becerilerinin kazandırıldığı öğrenme materyalidir. 40/32 Operatör Panelleri modülünü tamamlamış olmak. Motorların PLC ile kontrolünü yapmak. Genel Amaç Gerekli ortam sağlandığında PLC kullanarak motor ya da motorların kontrollerini hatasız olarak yapabileceksiniz. Amaçlar MODÜLÜN AMACI 1. Motorun çalışma şekline uygun PLC ve donanım elemanlarını doğru olarak tespit edebileceksiniz. 2. Motorun çalışma şeklini sağlayan PLC programını hatasız hazırlayabileceksiniz. 3. Motorun çalışma şeklini sağlayan devre elemanları ve PLC bağlantılarını doğru olarak yapabileceksiniz.

EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI

PLC katalogları, otomasyon malzeme katalogları, PLC deney seti, bilgisayar, PLC haberleşme kablosu, PLC giriş çıkış donanımları, el takımları.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

Her faaliyet sonrasında o faaliyetle ilgili değerlendirme soruları ile kendi kendinizi değerlendireceksiniz. Öğretmeniniz modül sonunda size ölçme aracı (uygulama, soru-cevap) uygulayarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir.

ii

Son yıllarda endüstride PLC kullanımına olan talebin hızla artmasının nedenleri. Tüm bu sistemlerin ortak özellikleri sistemin temel elemanlarının motorlar olmasıdır. güvenlik. devrelerinden vazgeçilmez bir sistem olarak kullanılmasını ve her geçen gün yeni özellikler ile güncelleştirilmesi gereğini doğurmuştur. Bu modül sonunda edineceğiniz bilgi ve beceriler ile endüstride yoğun olarak kullanılan motorlu sistemlerin tasarlanmasını ve PLC ile programlanmasını gerçekleştirebileceksiniz. kontrol.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. Ancak PLC kullanılan sistemlerde bu durumun minimum düzeyde olması daha karmaşık kontrol devrelerinin kurulması birçok avantajı beraberinde getirmiştir. otomatik paketleme. doldurma sistemlerinde ve daha birçok alanda üretimi destekleyen ve verim artışının yanı sıra ürün maliyetinin minimuma çekilmesidir. taşıma bandı sistemlerinde. PLC’ nin özellikle fabrikalarda otomasyon. ürün kalitesi yanı sıra. asansör tesisatları. Motor kontrol devrelerinde röle. Bu da PLC tabanlı kontrol sistemlerinin endüstriyel otomasyon. Kontrol devresi ister rölelerle isterse entegrelerle yapılmış olsun başka bir kumanda devresinin yapımı için devre bağlantılarının yeniden yapılması gerekir. yeni bir ürün imali için kumanda devrelerinin yeniden oluşturulması montajı ve bağlantıları yerine sadece PLC programlama ile giderilmesi çok büyük bir avantaj sağlamıştır. PLC sistemlerinin geliştirmeleri ile otomatik kontrol sistemlerinde hız. 1 . entegre (IC) kullanımını bunların avantaj ve dezavantaj gibi özelliklerini biliyoruz.

2 .

Giriş ve çıkış genişleme modülleri ayrı ayrı üretilebileceği gibi hem giriş hem de çıkış sayısının artırılma işlemi tek bir modüllede mümkündür. PLC’nin Giriş Çıkış Sayısının Arttırılması Gereken Durumlar Proje tasarımlarında. Değişik sayıda giriş çıkış genişleme işlemlerinde ihtiyacın giderilmesi için bir çok seçenek bulunmaktadır. S7–200 ailesi pek çok değişik genişleme modülleri içermektedir. Resim 1. 1.2: EM 221 DC Genişleme modülü 3 . Ayrıca 3~asenkron motorların temel yol verme şekillerini araştırınız. DİJİTAL GİRİŞ ÇIKIŞ MODÜLLERİ 1.1. Bu eğitim faaliyeti sonunda sistemin gerektirdiği dijital giriş çıkış (I/O) modüllerini seçebilecek ve asenkron motorların temel yol verme şekilllerini PLC ile programlayıp kontrol edebileceksiniz ARAŞTIRMA Ø Dijital giriş çıkış (I/O) modülleri hakkında bilgi toplayınız.1: EM 223 DC/RELAY Genişleme modülü Resim 1. EM223 genişleme modülü buna bir örnek olarak verilebilir. Bu genişleme modüllerini S7–200 CPU’ nun işlevlerini arttırmak için kullanabilirsiniz. Giriş ve çıkış için ayrı ayrı genişleme modüllerin kullanılması yerine tek bir genişletme modülü kullanılarak hem maliyetten hem de alandan tasarruf sağlanmış olur. PLC’nin giriş ya da çıkış sayısının yetersiz kaldığı durumlarda genişletme modülü kullanılarak giriş çıkış sayıları arttırılabilir. Uygulama gereksinimlerinizi karşılamak üzere. çok sayıda giriş ve çıkış elemanının kullanılması gerekebilir.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ Temel elemanları motorlar olan sistemlerin PLC ile programlanmasında.

Dijital Giriş Çıkış Modüllerinin Yapısı ve Özellikleri Tablo 1.2.1: Dijital genişleme modüllerinin özellikleri 4 .3: EM 222 RELAY genişleme modülü 1.Resim 1.

Tablo 1.2: Dijital genişleme modülü giriş özellikleri Tablo 1.3: Dijital genişleme modülü çıkış özellikleri 5 .

Bağlantı yapılan her modül kendinden bir önceki modülün adresleme rakamını takip eder.1.2’de bir PLC’ye bağlanan genişleme modüllerinin bağlantının yapılacağı bara üzerindeki durumları görülmektedir. Şekil 1. Şekil 1.2: PLC’ye bağlanan genişleme modüllerinin bara üzerindeki durumu Aşağıda çeşitli dijital giriş ve çıkış modüllerinin bağlantı şemaları görülmektedir.0 vb. Dijital Giriş Çıkış Modüllerinin PLC ve Çevre Elemanları ile Bağlantısı Genişleme modülleri PLC’ye bir konnektör yardımı ile bağlanır.0---I1. (Örn: I0. PLC ve genişleme modülleri arasında minimum 25mm mesafenin korunması gerekmektedir.3.1: Genişleme modüllerinin PLC ve kendi aralarındaki bağlantıları Şekil 1.) Şekil 1.3: Dijital giriş ve çıkış modüllerinin bağlantıları 6 .

ve Ø Ø PLC’yi “Run” konumuna sistemi çalıştırınız. Ø Program adımlarını belirleyiniz ve Ø sitemin akış şemasını çıkartınız. PLC cihazı giriş çıkış terminallerinin uygun bölümlerine bağlayınız. alarak Ø 7 . PLC programlama teknikleri modül kitabındaki ilgili bölüme bakınız. Motor dururken kırmızı. Eğer programda zamanlayıcı veya sayıcılar var ise bu elemanlara ait akış diyagramlarını da göstermelisiniz. Ø Probleminin kumanda ve güç devresini çiziniz. Ayrıca motor aşırı akım rölesi ile korunacaktır. alternatif akım motorlarındaki temel yol verme şekillerinin PLC ile kontrol edilmesine ait işleri kapsamaktadır. Sistem besleme gerilimini ilgili yere dikkatli olarak bağlayınız. emniyetiniz için gerekli güvenlik önlemlerini almayı unutmayınız. aşırı akım rölesi koruma yapıp devreyi açtığında ise sarı lamba ile sinyalizasyon sağlanacaktır. 3∼bir asenkron motor START butonu ile sürekli çalıştırılacaktır.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Bu uygulama faaliyetleri. Ø PLC cihazına giriş elemanlarını bağlayınız. programın Ø çıkış Ø Öneriler Sistemde kullanılacak giriş ve çıkış elemanlarının özelliklerini kataloglardan araştırınız. Toplam 4 (dört) uygulama işinden oluşmaktadır. Simülasyonda PLC’nin bilgisayarınıza bağlı konumda olması gerektiğini unutmayınız. Sistemin çalışması sırasında. Devre elemanlarının bağlantı uçlarını. çalışırken yeşil. Motor STOP butonuna basıldığında duracaktır. Çıkış elemanlarının çekeceği akım değerleri PLC’nin karşılayacağı çıkış akımından yüksek ise bir röle kartı ya da solid state röleler ile çıkışları sürünüz. PLC programını yaparak PLC üzerinde simule ediniz. İşlem Basamakları Ø Asenkron motorun çalışma şekline Ø göre ihtiyaç duyulan giriş çıkış sayısını tesbit ediniz ve PLC ile diğer donanımları seçiniz. İstenilen koşulları sağlayan sistemin akış diyagramını. Ø Elektrik şemasının. UYGULAMA 1: Asenkron motorun aşırı akım rölesi ile çalıştırılarak çalışmanın sinyalizasyon ile gösterilmesi. kumanda ve güç devresini çiziniz. Ø Yapmış olduğunuz simülasyonunu yapınız. ladder diyagramı Ø kullanarak PLC programını yapınız. Devreye uygulanacak gerilime uygun elemanlar seçiniz.

5A DC.4: Malzeme listesi Sitemin Akış Şeması Şekil 1. 0-220 V.A 3 ayrı renk Ani temaslı AC. 5A Değişik uzunlukta 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ø Tablo 1.4: Akış şeması 8 .Ø Kullanılan Malzeme Listesi Malzemenin adı PLC cihazı 3∼ Asenkron Motor Kontaktör Sinyal lambası Start butonu Aşırı akım rölesi AC güç kaynağı DC güç kaynağı Bağlantı kabloları Adedi 1 1 1 3 3 1 1 1 Malzemenin özellikleri S7-200 / CPU-222 A. 0-24 V.

6. aşağıdaki gibi yapılır.0 NETWORK 2 LDN Q0.1 O Q0.2 AN I0.0 ALD = Q0.0 LD I0.1 Şekil 1.5: Kumanda ve güç devresi Sistemin PLC programı Ladder ve STL yöntemiyle.0 = Q0.1: Ladder diyagramı 9 . Ø LADDER STL NETWORK 1 LDN I0.Ø Kumanda ve Güç Devresi Şekil 1.

2 = Q0.2 NETWORK 4 LD I0.7’deki gibi olmalıdır.2 Y Lambası Q 0.1 Start Butonu I 0.6.0 Stop Butonu I 0.1 K Lambası Q 0.3 S Lambası Tablo 1.0 = Q0.0 M Kontaktörü Q 0.2: Ladder diyagramı Ø PLC Cihazına Giriş ve Çıkış Elemanlarının Bağlantısı Devrede kullanılan giriş ve çıkış elemanlarının PLC’ye bağlantısı Şekil 1.NETWORK 3 LD Q0.2 AA Butonu Q 0.3 Şekil 1. PLC Giriş ve Çıkışları I 0.5 : PLC giriş ve çikiş elemanlari Şekil 1.7: PLC giriş ve çıkış elemanlarının bağlantısı 10 .

Ø Çıkış elemanlarının çekeceği akım değerleri PLC’ nin karşılayacağı çıkış akımından yüksek ise bir röle kartı ya da solid state röleler ile çıkışları sürünüz. kitabındaki ilgili bölüme bakınız. ladder diyagramı Ø PLC programlama teknikleri kullanarak PLC programını yapınız. sayıcılar var ise bu elemanlara ait akış diyagramlarını da göstermelisiniz. PLC cihazı giriş çıkış terminallerinin uygun bölümlerine bağlayınız. emniyetiniz çalıştırınız. modül progranın Ø Simülasyonda PLC’nin bilgisayarınıza bağlı konumda olması gerektiğini unutmayınız. İstenilen koşulları sağlayan sistemin akış diyagramını. Ø Program adımlarını belirleyiniz ve Ø Eğer programda zamanlayıcı veya sitemin akış şemasını çıkartınız. 3∼bir asenkron motor ileri ve geri yönde çalıştırılacaktır. Ø Oto trafosunun devreye bağlanmasına dikkat ediniz. Ø PLC’ yi Run konumuna alarak sistemi Ø Sistemin çalışması sırasında. PLC programını yaparak PLC üzerinde simule ediniz. İşlem Basamakları Öneriler Ø Asenkron motorun çalışma şekline Ø Sistemde kullanılacak giriş ve çıkış göre ihtiyaç duyulan giriş çıkış sayısını elemanlarının özelliklerini kataloglardan tesbit ediniz ve PLC ile diğer araştırınız. Ø Problemin kumanda ve güç devresini çiziniz. Ø Elektrik şemasının.UYGULAMA 2: İleri-Geri Çalışan Asenkron Motora İki Kademeli Oto Trafosu ile Yol Verilmesi. Motorun her iki yönde çalışmasına iki kademeli oto trafosu yardımıyla yol verilerek devam edecektir. 11 . Ø PLC cihazına giriş ve çıkış Ø Devre elemanlarının bağlantı uçlarını. Motor STOP butonuna basıldığında duracaktır. elemanlarını bağlayınız. Sistem besleme gerilimini ilgili yere dikkatli olarak bağlayınız. Devreye uygulanacak gerilime donanımları seçiniz. Ø Yapmış olduğunuz simülasyonunu yapınız. için gerekli güvenlik önlemlerini almayı unutmayınız. Motor yol aldığında oto trafosu devre dışı kalacaktır. uygun elemanlar seçiniz. kumanda ve güç devresini çiziniz.

A Ani temaslı AC. 1 2 3 4 5 6 7 8 Tablo 1.6: Malzeme listesi Ø Sistemin Akış Şeması Şekil 1. 5A DC. 0-24 V.Ø Kullanılan Malzeme Listesi Malzemenin adı PLC cihazı 3∼ Asenkron Motor Kontaktör Start butonu AC güç kaynağı DC güç kaynağı Bağlantı kabloları Oto Trafosu Adedi 1 1 6 3 1 1 1 Malzemenin özellikleri S7-200 / CPU-222 A. 0-220 V.8: Akış şeması 12 . 5A Değişik uzunlukta İki Kademeli 0-380 V.

Ø Kumanda ve Güç Devresi Şekil 1.9: Kumanda devresi 13 .

aşağıdaki gibi yapılır. Programın Main kısmında. ileri ve geri hareket. 14 . Bu yüzden PLC programını da iki parçaya ayırmak daha kolay bir programlama sağlayacaktır.10: Güç devresi Sistemin PLC programı Ladder ve STL yöntemiyle. Açıklama: Bu problemin PLC programı yapılırken oto trafosunun yol verme işlemini. ileri ve geri yönde de aynı şekilde olduğuna dikkat edilmelidir. Subroutine_0 kısmında ise ortak işlem oto trafosunun yol vermesi yer almalıdır.Şekil 1.

1.Ø MAIN LADDER STL NETWORK 1 LD I0.0.0 S Q0. 1 R Q0. 1 R Q0.11: Ladder diyagramı (MAIN) 15 .1.1. 1 NETWORK 4 LD Q0. 1 NETWORK 2 LD I0. 1 R Q0. 1 NETWORK 3 LD I0.1 S Q0.0 O Q0.0.0.1 CALL SBR_0 Şekil 1.2 R Q0.

+50 NETWORK 3 LD T37 TON T38.2 LRD AN T37 = Q0.1 LPS AN T38 = Q0.Ø SUBROUTİNE_0 LADDER: STL: NETWORK 1 LD Q0.0 O Q0.4 NETWORK 2 LD Q0.1 TON T37.3 LPP A T37 AN T38 = Q0.0 O Q0.12: Ladder diyagramı (SUBROUTİNE_0) 16 .5 Şekil 1. +50 NETWORK 4 LD T38 = Q0.

4 C Kontaktörü Q 0.3 B Kontaktörü Q 0.0 İleri Butonu I 0.1 Geri Butonu I 0.7: PLC giriş ve çıkış elemanları Şekil 1.13: PLC giriş ve çıkış elemanlarının bağlantısı 17 .2 A Kontaktörü Q 0.Ø PLC Cihazına Giriş ve Çıkış Elemanlarını Bağlantısı PLC Giriş ve Çıkışları I 0.5 M Kontaktörü Tablo 1.1 Geri Kontaktörü Q 0.0 İleri Kontaktörü Q 0.2 Stop Butonu Q 0.

Ø Simülasyonda PLC’nin bilgisayarınıza bağlı konumda olması gerektiğini unutmayınız. Ø Devre elemanlarının bağlantı uçlarını. Ø Program adımlarını belirleyiniz ve sitemin akış şemasını çıkartınız. Ø Yapmış olduğunuz simülasyonunu yapınız. ladder diyagramı kullanarak PLC programını yapınız. bir süre sonra yüksek devire geçecektir. Ø Sistemin çalışması sırasında. Ø Eğer programda zamanlayıcı veya sayıcılar var ise bu elemanlara ait akış diyagramlarını da göstermelisiniz. progranın Ø PLC Programlama Teknikleri modül kitabındaki ilgili bölüme bakınız. ve çıkış Ø PLC’ yi Run konumuna alarak sistemi çalıştırınız. 18 . Ø Çıkış elemanlarının çekeceği akım değerleri PLC’ nin karşılayacağı çıkış akımından yüksek ise bir röle kartı ya da solid state röleler ile çıkışları sürünüz. PLC cihazı giriş çıkış terminallerinin uygun bölümlerine bağlayınız. Ø Oto trafosunun devreye bağlanmasına dikkat ediniz. Ø Elektrik şemasının. Ø Probleminin kumanda devresini çiziniz. İstenilen koşulları sağlayan sistemin akış diyagramını. Ø PLC cihazına giriş elemanlarını bağlayınız. İşlem Basamakları Ø Asenkron motorun çalışma şekline göre ihtiyaç duyulan giriş çıkış sayısını tesbit ediniz ve PLC ile diğer donanımları seçiniz. Sistem besleme gerilimini ilgili yere dikkatli olarak bağlayınız. PLC programını yaparak PLC üzerinde simule ediniz. Devreye uygulanacak gerilime uygun elemanlar seçiniz. emniyetiniz için gerekli güvenlik önlemlerini almayı unutmayınız.UYGULAMA 3: Üç Fazlı İleri-Geri Çalışan Dahlender Motorun Düşük ve Yüksek Devirli Olarak Çalıştırılması. 3∼bir dahlender motor İleri ve geri yönde çalıştırılacaktır. Motor STOP butonuna basıldığında duracaktır. kumanda ve güç devresini çiziniz. Motor her iki yönde çalışmasına önce düşük devir ile başlayacak. ve güç Öneriler Ø Sistemde kullanılacak giriş ve çıkış elemanlarının özelliklerini kataloglardan araştırınız.

0-24 V.A Ani temaslı AC. 0-220 V. 5A DC.14: Akış şeması 19 . 5A Değişik uzunlukta 1 2 3 4 5 6 7 Tablo 1.Ø Kullanılan Malzeme Listesi Malzemenin adı PLC cihazı 3∼ Dahlender Motor Kontaktör Start butonu AC güç kaynağı DC güç kaynağı Bağlantı kabloları Adedi 1 1 5 3 1 1 Malzemenin özellikleri S7-200 / CPU-222 A.8: Malzeme listesi Ø Sistemin Akış Şeması Şekil 1.

15: Kumanda devresi 20 .Ø Kumanda ve Güç Devresi Şekil 1.

16: Güç devresi 21 .Şekil 1.

0 TON T37.1 S Q0.a: Ladder diyagramı 22 . 1 NETWORK 2 LD Q0.17. LADDER: STL NETWORK 1 LD I0. aşağıdaki gibi yapılır.2 AN Q0.Sistemin PLC programı Ladder ve STL yöntemiyle.3 AN Q0. +50 Şekil 1.0.0 AN Q0.

1.1. 1 LRD R Q0. 1 NETWORK 6 LD Q0.3.0 AN Q0. 1 R Q0. +50 Şekil 1. 1 NETWORK 4 LD I0.2.0.0 S Q0.3 TON T38.4 S Q0.17.b: Ladder diyagramı 23 .2. 1 LPP S Q0.LADDER STL NETWORK 3 LD T37 LPS AN Q0.2 AN Q0. 1 NETWORK 5 LD I0.1 R Q0.1 AN Q0.

LADDER

STL NETWORK 7 LD T38 LPS AN Q0.3 S Q0.4, 1 LRD R Q0.3, 1 LPP S Q0.2, 1

NETWORK 8 LD I0.1 R Q0.4, 1 R Q0.2, 1

Şekil 1.17.c: Ladder diyagramı

Ø

PLC Cihazına Giriş ve Çıkış Elemanlarını Bağlantısı

PLC Giriş ve Çıkışları I 0.0 İleri Butonu I 0.1 Stop Butonu I 0.2 Geri Butonu Q 0.0 İleri DD Q 0.1 İleri YD Q 0.2 Köprü Kont. Q 0.3 Geri DD Q 0.4 Geri YD
Tablo 1.9: PLC giriş ve çıkış elemanları

Şekil 1.18: PLC giriş ve çıkış elemanlarının bağlantısı

24

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
Aşağıda bir kısmı doğru bir kısmıda yanlış olan cümleler verilmiştir. Doğru olanların başındaki parantez içine ( D ) , yanlış olanların ( Y ) harfi yazınız. 1. (.....) Proje tasarımlarında, PLC’nin giriş ya da çıkış sayısının yetersiz kaldığı durumlarda genişletme modülü kullanılarak giriş çıkış sayıları arttırılabilir. 2. (.....) Dijital giriş ve çıkış genişleme hem giriş hem de çıkış sayısının artrılma işlemi tek bir modüllede mümkün değildir. 3. (.....) Dijital giriş ve çıkış Genişleme modüllerinin, giriş ve çıkış adres numaralandırılması rastgele yapılabilir. 4. (.....) Bir PLC’nin ya da genişleme modülünün çıkışlarına direkt olarak bir alıcı bağlanamaz. 5. (.....) 6. (.....) Genişleme modüllerinin, dijital ve analog olarak çeşitleri mevcuttur. Genişleme modülleri PLC’ye bir konnektör yardımı ile bağlanır.

DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevap verdiğiniz sorular var ise faaliyetin ilgili konusuna dönerek tekrar ediniz. Eğer soruları doğru cevaplamışsanız bir sonraki faaliyete geçmek için öğretmeniniz ile iletişime geçiniz.

25

ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ–2
AMAÇ
Farklı işletme ortamlarında, alternatif akım ya da doğru akımla çalışan motorlu sistemlerini PLC ile programlayıp kontrol edebileceksiniz.

ARAŞTIRMA
Ø Alternatif akım motorlarındaki dinamik frenlemenin nasıl yapıldığı ve nerelerde kullanıldığını araştırınız. Doğru akım motorlarının devir yönünün değiştirilmesinin şartlarını araştırınız. Ayrıca bir fazlı motorların, özellikle Üniversal motorların kumanda şekillerini ve günlük hayatımızda kullanım alanların araştırınız.

2. MOTORLU SİSTEMLERİN PLC İLE KONTROLÜ
2.1. Uygulamalar
Bu uygulama faaliyetleri, alternatif akım ve doğru akımda çalışan çeşitli motorların yer aldığı ve içerisinde birkaç farklı işlemin gerçekleştirildiği problemlerin PLC ile kotrol edilmesini kapsamaktadır. Toplam 4 (dört) uygulama işinden oluşmaktadır.

2.1.1. Bir Asenkron Motorun İleri Geri, Yıldız / Üçgen, Dinamik Frenlemeli Olarak Çalıştırılması
3~ bir asenkron motor ileri ve geri yönde çalıştırılacaktır. Her iki yönde de motora yıldız/üçgen olarak yol verilecektir. Motor stop butonuna basıldığında dinamik frenleme kullanılarak frenlenecektir. Belirlenen süre sonunda frenleme otomatik olarak son bulacaktır. İstenilen koşulları sağlayan sistemin akış diyagramını, kumanda ve güç devresini çiziniz. PLC programını yaparak PLC üzerinde simule ediniz.

26

Ø

İşlem Basamakları Asenkron motorun çalışma şekline Ø göre ihtiyaç duyulan giriş çıkış sayısını tesbit ediniz ve PLC ile diğer donanımları seçiniz. Program adımlarını belirleyiniz ve Ø sitemin akış şemasını çıkartınız. Probleminin kumanda devresini çiziniz. ve güç

Ø Ø Ø Ø Ø

Öneriler Sistemde kullanılacak giriş ve çıkış elemanlarının özelliklerini kataloglardan araştırınız. Devreye uygulanacak gerilime uygun elemanlar seçiniz. Eğer programda zamanlayıcı veya sayıcılar var ise bu elemanlara ait akış diyagramlarını da göstermelisiniz.

Elektrik şemasının, ladder diyagramı Ø kullanarak PLC programını yapınız. Yapmış olduğunuz simülasyonunu yapınız. PLC cihazına giriş elemanlarını bağlayınız. progranın Ø çıkış Ø

PLC Programlama Teknikleri modül kitabındaki ilgili bölüme bakınız. Simülasyonda PLC’nin bilgisayarınıza bağlı konumda olması gerektiğini unutmayınız. Devre elemanlarının bağlantı uçlarını, PLC cihazı giriş çıkış terminallerinin uygun bölümlerine bağlayınız. Sistem besleme gerilimini ilgili yere dikkatli olarak bağlayınız. Yıldız/Üçgen yol verilen motor kalkış anında yüksek akım çekebileceğinden çekeceği akım değerleri PLC çıkışlarını röle kartı ya da solid state röleler ile sürünüz. Dinamik frenlemede motor çıkış uçlarının yıldız bağlanması gerektiğini unutmayınız. Aksi halde motor sargıları yanacaktır. Ayrıca yıldız kontaktörü ile yapılacak bağlantıda yüksek akım çekilebileceğinden, frenleme ile farklı bir yıldız bağlantı kontaktörü kullanılması daha emniyetli olacaktır. Sistemin çalışması sırasında, emniyetiniz için gerekli güvenlik önlemlerini almayı unutmayınız.

ve

Ø

Ø

Ø PLC’ yi Run konumuna alarak Ø sistemi çalıştırınız.

27

0-220 V.1: Malzeme listesi Ø Sistemin Akış Şeması Şekil 2.Ø Kullanılan Malzeme Listesi Malzemenin adı PLC cihazı 3∼ Asenkron Motor Kontaktör Start butonu AC güç kaynağı DC güç kaynağı Bağlantı kabloları Adedi 1 1 5 3 1 1 Malzemenin özellikleri S7-200 / CPU-222 λ/∆ yol verilebilir güçte A. 5A DC. 0-220 V. 5A ayarlı Değişik uzunlukta 1 2 3 4 5 6 7 Tablo 2.1: Akış şeması 28 .A Ani temaslı AC.

Ø Kumanda ve Güç Devresi Şekil 2.2: Kumanda devresi 29 .

3: Güç devresi 30 .Şekil 2.

0 LD I0.4 = Q0.0 AN Q0.1 NOT A M0.4 NETWORK 5 LD M0.1 NOT A M0.0 O M0.4.2 AN M0.1 NETWORK 3 LD M0.0 Şekil 2.1 LD I0.3 NETWORK 4 LD M0.1 AN Q0.Sistemin PLC programı Ladder ve STL yöntemiyle.1 AN Q0.0 NETWORK 2 LD I0. aşağıdaki gibi yapılır. LADDER: STL: NETWORK 1 LD I0.1 AN T37 = Q0.3 = Q0.1 OLD = M0.0 AN M0.0 OLD = M0.a: Ladder diyagramı 31 .

2.2. 1 NETWORK 9 LD Q0.0 TON T37. 1 Şekil 2.b: Ladder diyagramı 32 .1 AN Q0.0 O M0.1 NETWORK 8 LD I0.1 S Q0.LADDER : STL: NETWORK 6 LD Q0.0 A T37 = Q0.2 TON T38. +30 NETWORK 10 LD T38 R Q0. +50 NETWORK 7 LD M0.4.

1 Stop(DF) Butonu I 0.1.Ø PLC Cihazına Giriş ve Çıkış Elemanlarını Bağlantısı PLC Giriş ve Çıkışları I 0.3 İleri Kont.0 İleri Butonu I 0.4 Geri Kont. 33 . Q 0.2: PLC giriş ve çıkış elemanları Şekil 2. Tablo 2. Her iki yönde de motora yol verme direnci ile yol verilecek. PLC programını yaparak PLC üzerinde simule ediniz. DC Motorun Devir Yönü Değişimli Çalıştırılması Bir DC Şönt motor ileri ve geri yönde çalıştırılacaktır. Q 0.2 Din.1 Üçgen Kont. Q 0. Q 0. Motorun şönt sargısı sürekli devrede kalacaktır.0 Yıldız Kont. kumanda ve güç devresini çiziniz. motor yol aldıktan sonra yol verme direnci devre dışı bırakılacaktır.2 Geri Butonu Q 0.5: PLC giriş ve çıkış elemanlarının bağlantısı 2.2. İstenilen koşulları sağlayan sistemin akış diyagramını.Fren Kont.

Yapmış olduğunuz simülasyonunu yapınız. progranın Ø çıkış Ø PLC Programlama Teknikleri modül kitabındaki ilgili bölüme bakınız.A Ani temaslı DC. PLC cihazı giriş çıkış terminallerinin uygun bölümlerine bağlayınız.Ø İşlem Basamakları Asenkron motorun çalışma şekline Ø göre ihtiyaç duyulan giriş çıkış sayısını tesbit ediniz ve PLC ile diğer donanımları seçiniz. Sistem besleme gerilimini ilgili yere dikkatli olarak bağlayınız. DC motorun devir yönünün değiştirilmesinde ana sargı veya sadece şönt sargıdan geçen akımın yönünün değiştirilmesi gerektiğini göz önüne alınız. PLC cihazına giriş elemanlarını bağlayınız. Elektrik şemasının.3: Malzeme listesi 34 . Probleminin kumanda devresini çiziniz. 5A ayarlı Değişik uzunlukta Tablo 2. Devreye uygulanacak gerilime uygun elemanlar seçiniz. 0-220 V. Sistemin çalışması sırasında. Devre elemanlarının bağlantı uçlarını. Program adımlarını belirleyiniz ve Ø sitemin akış şemasını çıkartınız. ve güç Ø Ø Ø Ø Ø Öneriler Sistemde kullanılacak giriş ve çıkış elemanlarının özelliklerini kataloglardan araştırınız. Ø Kullanılan Malzeme Listesi Malzemenin adı PLC cihazı DC Motor Kontaktör Start butonu DC güç kaynağı Bağlantı kabloları Adedi 1 1 3 3 1 - 1 2 3 4 5 6 Malzemenin özellikleri S7-200 / CPU-222 Şönt sargılı D. ladder diyagramı Ø kullanarak PLC programını yapınız. emniyetiniz için gerekli güvenlik önlemlerini almayı unutmayınız. Simülasyonda PLC’nin bilgisayarınıza bağlı konumda olması gerektiğini unutmayınız. ve Ø Ø PLC’ yi Run konumuna alarak Ø sistemi çalıştırınız. Eğer programda zamanlayıcı veya sayıcılar var ise bu elemanlara ait akış diyagramlarını da göstermelisiniz.

Ø Sistemin Akış Şeması Şekil 2.6: Akış şeması 35 .

Ø Kumanda ve Güç Devresi Şekil 2.7: Kumanda ve güç devresi 36 .

Sistemin PLC programı Ladder ve STL yöntemiyle.1 37 . LADDER STL NETWORK 1 LD I0.1 NOT A M0.1 NOT A M0.1 OLD = M0.2 LD I0.0 OLD = M0. aşağıdaki gibi yapılır.0 LD I0.1 NETWORK 3 LD AN = M0.0 Q0.1 Q0.1 Q0.0 Q0.1: Ladder diyagramı M0.0 NETWORK 2 LD I0.8.0 NETWORK 4 LD AN = Şekil 2.

LADDER STL NETWORK 5 LD Q0.1 Stop(DF) Butonu I 0. +50 NETWORK 6 LD LD NOT A OLD = Şekil 2.9: PLC giriş ve çıkış elemanlarının bağlantısı 38 .2: Ladder Diyagramı T37 I0.2 Ø PLC Cihazına Giriş ve Çıkış Elemanlarını Bağlantısı PLC Giriş ve Çıkışları I 0.2 A Kont. Tablo 2.1 TON T37.4: PLC giriş ve çıkış elemanları Şekil 2.1 Geri Kont Q 0.1 Q0.8.2 Q0.0 İleri Butonu I 0.0 İleri Kont Q 0.2 Geri Butonu Q 0.0 O Q0.

3.1. ladder diyagramı kullanarak PLC programını yapınız. emniyetiniz için gerekli güvenlik önlemlerini almayı unutmayınız. Ø Ø Ø Ø Ø Elektrik şemasının. Ø Devre elemanlarının bağlantı uçlarını. ve güç Öneriler Ø Sistemde kullanılacak giriş ve çıkış elemanlarının özelliklerini kataloglardan araştırınız. Program adımlarını belirleyiniz ve sitemin akış şemasını çıkartınız. progranın Ø PLC Programlama Teknikleri modül kitabındaki ilgili bölüme bakınız. B3 butonu M3 motorunun. Dört Adet Asenkron Motorun Çalışma İsteği Belirtilerek Çalıştırılması Sistemde B1 butonu M1 motorunun. B6 butonuna basıldığında tüm çalışan motorlar duracaktır. Ø Sistemin çalışması sırasında. ve çıkış Ø PLC’ yi Run konumuna alarak sistemi çalıştırınız. PLC cihazı giriş çıkış terminallerinin uygun bölümlerine bağlayınız. B2 butonu M2 motorunun. İşlem Basamakları Ø Asenkron motorun çalışma şekline göre ihtiyaç duyulan giriş çıkış sayısını tesbit ediniz ve PLC ile diğer donanımları seçiniz. kumanda ve güç devresini çiziniz. PLC cihazına giriş elemanlarını bağlayınız. B5 butonuna basıldığında yalnız çalışması istenen motorlar çalışacaktır. 39 . İstenilen koşulları sağlayan sistemin akış diyagramını. Sistem besleme gerilimini ilgili yere dikkatli olarak bağlayınız. Çalışması istenilen motorun butonuna basılacak. Probleminin kumanda devresini çiziniz.2. Yapmış olduğunuz simülasyonunu yapınız. Ø Simülasyonda PLC’nin bilgisayarınıza bağlı konumda olması gerektiğini unutmayınız. Devreye uygulanacak gerilime uygun elemanlar seçiniz. istek sinyal lambası ile belirtilecek. Ø Eğer programda zamanlayıcı veya sayıcılar var ise bu elemanlara ait akış diyagramlarını da göstermelisiniz. B4 butonu M4 motorunun çalışma isteğini belirtecektir. PLC programını yaparak PLC üzerinde simule ediniz.

5A ayarlı Değişik uzunlukta Tablo 2.10: Akış şeması 40 . 0-220 V.Ø Kullanılan Malzeme Listesi 1 2 3 4 5 6 Malzemenin adı PLC cihazı DC Motor Kontaktör Start butonu DC güç kaynağı Bağlantı kabloları Adedi 1 1 3 3 1 - Malzemenin özellikleri S7-200 / CPU-222 Şönt sargılı D.A Ani temaslı DC.5: Malzeme listesi Ø Sistemin Akış Şeması Şekil 2.

Ø Kumanda ve Güç Devresi Şekil 2.11: Kumanda devresi 41 .

12: Güç devresi Sistemin PLC programı Ladder ve STL yöntemiyle.Şekil 2. Subroutine kısımların da ise motorlara yol verilmesi yer almalıdır. Açıklama: Bu problemin PLC programı yapılırken dört motorunda çalışma sisteminin aynı olmasına rağmen birbirinden bağımsız olarak çalıştıkları ve çalışmanın istek şartına bağlı olduğu unutulmamalıdır. programın Main kısmında çalışma isteği. aşağıdaki gibi yapılır. Dolayısıyla dört motorun da programlama kolaylığı açısından. 42 .

2. 1 NETWORK 4 LD SM0.1: Ladder diyagramı main 43 .0 M0.0 CALL SBR_1 NETWORK 5 LD AN S I0. 1 NETWORK 2 LD SM0.13.LADDER MAIN STL NETWORK 1 LD AN S I0.1. 1 NETWORK 6 LD SM0.2 M5.1 M5.0 CALL SBR_0 NETWORK 3 LD AN S I0.0 M0.0 CALL SBR_2 Şekil 2.3 M5.3.0 M0.

0 M0.0 CALL SBR_3 Şekil 2.0 I0.14: Ladder diyagramı subroutine 0 44 .1.0. 1 M0. 1 NETWORK 4 LD R R R I0. 1 Şekil 2. 1 NETWORK 3 LD A S Q0.1 Q0.2: Ladder diyagramı main LADDER SUBROUTİNE_0 STL NETWORK 1 LD = M0.4.0.4. 1 M5.4 M5.5 M5.0 Q0.4.5 Q0.NETWORK 7 LD AN S I0.0 NETWORK 2 LD S I0.13. 1 NETWORK 8 LD SM0.

1 M0.LADDER STL SUBROUTİNE_1 NETWORK 1 LD = M0. 1 M5.0. 1 NETWORK 4 LD R R R I0.15: Ladder diyagramı subroutine 1 45 .1 NETWORK 2 LD S I0.5.2 Q0.1 I0.5.0.5 Q0. 1 Şekil 2.0 Q0.5 M5.2. 1 NETWORK 3 LD A S Q0.

0.16: Ladder diyagramı subroutine 2 46 .LADDER SUBROUTİNE_2 STL NETWORK 1 LD = M0.3. 1 Şekil 2.2 I0. 1 NETWORK 4 LD R R R I0. 1 M5.2 NETWORK 2 LD S I0.0.0 Q1.0.3 Q0. 1 NETWORK 3 LD A S Q0.5 M5.0. 1 M0.5 Q1.

3 NETWORK 2 LD S I0.1. 1 Şekil 2.0.0. 1 M0.17: Ladder diyagramı subroutine 3 47 .0 Q1. 1 NETWORK 3 LD A S Q0.3 I0.4 Q0.4.1.5 M5. 1 M5.LADDER SUBROUTİNE_3 STL NETWORK 1 LD = M0. 1 NETWORK 4 LD R R R I0.5 Q1.

4 B4 I 0.5 S2 Lambası Q 1.6: PLC giriş ve çıkış elemanları 48 .3 B3 I 0.1 S4 Lambası Tablo 2.3 M4 Kont.Ø PLC Cihazına Giriş ve Çıkış Elemanlarını Bağlantısı Şekil 2.0 B6 I 0. Q 0.5 B5 Q 0. Q 0.2 B2 I 0.18: PLC giriş ve çıkış elemanlarının bağlantısı PLC Giriş ve Çıkışları I 0.0 M1 Kont Q 0.1 M2 Kont Q 0.1 B1 I 0.0 S3 Lambası Q 1.2 M3 Kont.4 S1 Lambası Q 0.

PLC Programlama Teknikleri modül kitabındaki ilgili bölüme bakınız. Son motor çalışıp durduktan sonra dört motor aynı anda 1 dk çalışıp duracak ve sistem tekrar başa dönecek.2. stop anına kadar sistem bu şekilde çalışmasını sürdürecektir. alarak Ø 49 . Eğer programda zamanlayıcı veya sayıcılar var ise bu elemanlara ait akış diyagramlarını da göstermelisiniz. süresi dolan motor durup kendinden sonraki motor çalışacaktır. progranın Ø çıkış Ø ve Ø PLC’yi Run konumuna sistemi çalıştırınız. kumanda ve güç devresini çiziniz. İstenilen koşulları sağlayan sistemin akış diyagramını. Yapmış olduğunuz simülasyonunu yapınız. PLC cihazına giriş elemanlarını bağlayınız. PLC cihazı giriş çıkış terminallerinin uygun bölümlerine bağlayınız. Devreye uygulanacak gerilime uygun elemanlar seçiniz. Ø Ø Ø Ø Ø Elektrik şemasının. Simülasyonda PLC’nin bilgisayarınıza bağlı konumda olması gerektiğini unutmayınız. İşlem Basamakları Ø Asenkron motorun çalışma şekline Ø göre ihtiyaç duyulan giriş çıkış sayısını tesbit ediniz ve PLC ile diğer donanımları seçiniz. Devreyi çizerken bir fazlı oldunu göz önüne alınız. Probleminin kumanda devresini çiziniz. ladder diyagramı Ø kullanarak PLC programını yapınız. PLC programını yaparak PLC üzerinde simule ediniz. emniyetiniz için gerekli güvenlik önlemlerini almayı unutmayınız. Dört Adet 1~Üniversal Motorun Sırası ile Periyodik Olarak Çalıştırılması Dört adet bir fazlı üniversal motor sırası ile 1 dk çalışacak.1.4. Program adımlarını belirleyiniz ve Ø sitemin akış şemasını çıkartınız. ve güç Ø Öneriler Sistemde kullanılacak giriş ve çıkış elemanlarının özelliklerini kataloglardan araştırınız. Sistemin çalışması sırasında. Devre elemanlarının bağlantı uçlarını. Sistem besleme gerilimini ilgili yere dikkatli olarak bağlayınız.

7: Malzeme listesi Ø Sistemin Akış Şeması Şekil 2. 5A DC.Ø Kullanılan Malzeme Listesi 1 2 3 4 5 6 7 Malzemenin adı PLC cihazı Üniversal Motor Kontaktör Start butonu AC güç kaynağı DC güç kaynağı Bağlantı kabloları Adedi 1 4 4 2 1 1 - Malzemenin özellikleri S7-200 / CPU-222 Bir fazlı A. 5A Değişik uzunlukta Tablo 2. 0-24 V.A Ani temaslı AC. 0-220 V.19: Akış diyagramı 50 .

Ø Kumanda ve Güç Devresi Şekil 2.20: Kumanda devresi 51 .

0 Şekil 2. LADDER STL NETWORK 1 LD I0.0 LD I0.1: Ladder diyagramı 52 .22.Şekil 2.21: Güç devresi Sistemin PLC programı Ladder ve STL yöntemiyle.0 OLD = M0. aşağıdaki gibi yapılır.1 NOT A M0.

0.2 Q0. 1 NETWORK 6 LD Q0.3 Q0. 1 NETWORK 3 LD Q0. 1 Şekil 2.NETWORK 2 LD AN AN AN S M0.0 AN T41 TON T37.0.0 Q0. 1 NETWORK 5 LD R T37 Q0. +600 NETWORK 4 LD S T37 Q0. +600 NETWORK 7 LD S T38 Q0.2.1 AN T41 TON T38.1.2: Ladder diyagramı 53 .22.1 Q0.

1 NETWORK 9 LD Q0.2.NETWORK 8 LD R T38 Q0.22.3.3 AN T41 TON T40.3.2 AN T41 TON T39. +600 NETWORK 13 LD R T40 Q0. +600 NETWORK 10 LD T39 S Q0. 1 NETWORK 12 LD Q0.3: Ladder diyagramı 54 . 1 NETWORK 11 LD R T39 Q0.1. 1 Şekil 2.

2 Q0.0 Q0.1 Q0. +600 NETWORK 15 LD = = = = T41 Q0.NETWORK 14 LD T40 TOF T41.22.4: Ladder diyagramı 55 .3 Şekil 2.

23: PLC giriş ve çıkış elemanlarının bağlantısı 56 .1 Stop butonu Q 0.8 : PLC Giriş ve Çıkış Elemanları Şekil 2.0 Start butonu I 0.Ø PLC Cihazına Giriş ve Çıkış Elemanlarını Bağlantısı PLC Giriş ve Çıkışları I 0.3 M4 Kont. Tablo 2. Q 0.1 M2 Kont Q 0.2 M3 Kont.0 M1 Kont Q 0.

57 . B) Paralel C) Seri D) MPI EM-223 serisi genişlememodüllerinde en fazla kaç adet input ve output bulunur? A) 8 input ve 10 output C) 14 input ve 10 output B) 8 input ve 6 output D) 16 input ve 16 output DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. PC-PLC arası bağlantı hangi arayüz kablosu ile yapılır? A) PC/PPI 5. 4. Eğer soruları doğru cevaplamışsanız bir sonraki faaliyete geçmek için öğretmeniniz ile iletişime geçiniz.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan kısımları doldurunuz. 2. 1. S7-222 CPU’ya maksimum ________ adet genişleme modülü takılabilir. çıkışın adresi________dır. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. Çoktan seçmeli sorularda doğru seçeneği işaretleyiniz. S7-200 serisi PLC’lerde. S7-222 CPU ________ adet input ve _______ adet output’ a sahiptir. Yanlış cevap verdiğiniz sorular var ise faaliyetin ilgili konusuna dönerek tekrar ediniz. S7-200 CPU’ larda 4. 3.

PLC programını yaparak PLC üzerinde simule ediniz. ARAŞTIRMA Ø Sınır anahtarları. su seviyesi B0 algılayıcısının bulunduğu seviyenin altına inerse pompa otomatik olarak durur. İstenilen koşulları sağlayan sistemin akış diyagramını. ağırlık algılayıcılar. Ø Pompa 1 • Başlatma Pompa manuel olarak S2 yaylı butonuna basılarak ya da sürekli çalışma halinde suyun B1 su seviye algılayıcısının bulundunğu düzeye ulaşması ile otomatik olarak çalışmaya başlar. 58 . 3. Uygulamalar Bu uygulama faaliyetleri. • Durdurma Eğer. Toplam 2 (iki) sistem uygulamasından oluşmaktadır. çok sayıda giriş ve çıkışa sahip motorlu sistemlerin uygulamasına ait tasarımların PLC ile kotrol edilmesini kapsamaktadır.1. Pompa aynı zamanda herhangi bir anda S1 butonuna basılarak ya da motorun aşırı akım çekmesi halinde aşırı akım rölesi kontaklarının açılması ile durdurulabilir. 3. kumanda ve güç devresini çiziniz. Sistemin çalışma şekli aşağıda verilmiştir.ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 AMAÇ Bu faaliyette yapılan uygulamalar sonrasında motorların ağırlıklı olarak kullanıldığı sistemleri tasarlayıp PLC ile programını yapabilecek ve sistemleri kurabileceksiniz.1. İlave Giriş Çıkış Modülü Kullanılarak Yapılan Motorlu Sistem Çalışma Uygulaması Bir atık su toplama haznesi iki pompa ile boşaltılmaktadır. çeşitli sensör ve sıvı seyiye algılayıcıları hakkında bilgi toplayınız. PLC PROGRAMINI YAPMAK 3.1.

Pompa aynı zamanda herhangi bir anda S3 butonuna basılarak ya da motorun aşırı akım çekmesi halinde aşırı akım rölesinin normalde kapalı olan kontaklarının açılması ile durdurulabilir.Ø Pompa 2 • Başlatma Pompa manuel olarak S4 yaylı butonuna basılarak ya da sürekli çalışma halinde suyun B4 su seviye algılayıcısının bulunduğu düzeye ulaşması halinde otomatik olarak çalışmaya başlar. Her iki pompa da S0 durdurma butonuna basılarak durdurulabilirler. Şekil 3. H0-H3 lambaları pompaların çalışma durumlarını gösterirler. Su seviyesi B2’ ye ulaşmışsa ya da pompalardan biri aşırı akımdan dolayı devre dışı kalmışsa H4 alarmı çalmalıdır. • Durdurma Su seviyesi B3 su seviye algılayıcısının bulunduğu seviyenin altına düştüğünde pompa otomatik olarak durur.1: Atık su sisteminin fiziki durumu 59 .

emniyetiniz için gerekli güvenlik önlemlerini almayı unutmayınız. Devreye uygulanacak gerilime uygun elemanlar seçiniz. ve güç Öneriler Sistemde kullanılacak giriş ve çıkış elemanlarının özelliklerini kataloglardan araştırınız. PLC cihazına giriş elemanlarını bağlayınız. Probleminin kumanda devresini çiziniz. 60 . programın Ø çıkış Ø PLC Programlama Teknikleri modül kitabındaki ilgili bölüme bakınız. ladder diyagramı Ø kullanarak PLC programını yapınız. Atık su deposu farklı seviyelerde algılayıcılar ile kontrol edilmektedir. Sistemin çalışması sırasında. Devre elemanlarının bağlantı uçlarını. Sıvı seviye algılayıcılarından alınan sinyallere göre Pompa1 ve Pompa 2 devreye girerek atık suyu tahliye etmektedir. ve Ø PLC’ yi Run konumuna alarak Ø sistemi çalıştırınız. İşlem Basamakları Ø Asenkron motorun çalışma şekline Ø göre ihtiyaç duyulan giriş çıkış sayısını tesbit ediniz ve PLC ile diğer donanımları seçiniz.Sistem yukarıda görüldüğü gibi bir fiziki yapıya sahiptir. Program adımlarını belirleyiniz ve Ø sitemin akış şemasını çıkartınız. Ø Ø Ø Ø Ø Elektrik şemasının. Simülasyonda PLC’nin bilgisayarınıza bağlı konumda olması gerektiğini unutmayınız. Eğer programda zamanlayıcı veya sayıcılar var ise bu elemanlara ait akış diyagramlarını da göstermelisiniz. PLC cihazı giriş çıkış terminallerinin uygun bölümlerine bağlayınız. Sistem besleme gerilimini ilgili yere dikkatli olarak bağlayınız. Yapmış olduğunuz simülasyonunu yapınız.

0-220 V.1: Malzeme listesi 61 . 5A DC.Ø Kullanılan Malzeme Listesi Malzemenin adı 1 PLC cihazı 2 Asenkron Motor 3 Kontaktör 4 Start butonu 5 AC güç kaynağı 6 DC güç kaynağı 7 Bağlantı kabloları 8 Sinyal Lambası 9 Alarm 10 Sıvı Seviye Algılayıcı 11 Aşırı Akım Rölesi Adedi 1 2 2 5 1 1 4 1 5 2 Malzemenin özellikleri S7-200 / CPU-222 Üç fazlı A.A Ani temaslı AC. 5A Değişik uzunlukta - Tablo 3. 0-24 V.

Ø Sistemin Akış Şeması Şekil 3.2: Akış diyagramı 62 .

Ø Kumanda ve Güç Devresi Şekil 3.3: Kumanda devresi 63 .

Şekil 3.4: Güç devresi 64 .

0 LD I0.0 O I1.Sistemin PLC programı Ladder ve STL yöntemiyle.1 A I0.2 O Q0.5 = Q0.0 65 .5. LADDER STL Şekil 3.0 ALD A I0.7 A I0.1: Ladder diyagramı NETWORK 1 LD I0. aşağıdaki gibi yapılır.

2 A I0.5.6 O I1.5 ON I0.2: Ladder diyagramı .1 O I1.1 = Q1.1 = 66 Q0.6 = Q0.0 LD I0.1 NETWORK 4 LDN = Q0.3 ALD A I1.0 Q0.2 O Q0.5 Şekil 3.0 Q0.3 A I0.1 NETWORK 3 LDN I0.NETWORK 2 LD I0.4 NETWORK 7 LD Q0.2 NETWORK 5 LD = Q0.1 Q0.3 NETWORK 6 LDN = Q0.

2 S3 Q 0.1 I 1.Ø PLC Cihazına Giriş ve Çıkış Elemanlarının Bağlantısı Şekil 3.7 I 1.5 I 0.6 I 0.1 I 0.6: PLC giriş ve çıkış elemanlarının bağlantısı I 0.4 I 0.2 I 1.3 PLC Giriş ve Çıkışları S0 Q 0.0 S1 Q 0.3 S4 Q 0.3 I 0.5 F2 Q 1.2 I 0.1 B0 B1 B2 B3 B4 K1 K2 H0 H1 H2 H3 H4 Tablo 3.0 I 1.1 S2 Q 0.2: PLC giriş ve çıkış elemanları 67 .4 F1 Q 0.0 I 0.

ve güç Öneriler Sistemde kullanılacak giriş ve çıkış elemanlarının özelliklerini kataloglardan araştırınız. Yapmış olduğunuz simülasyonunu yapınız. İşlem Basamakları Ø Asenkron motorun çalışma şekline Ø göre ihtiyaç duyulan giriş çıkış sayısını tesbit ediniz ve PLC ile diğer donanımları seçiniz. kumanda ve güç devresini çiziniz. Motorlar ile Çalıştırılan Sistemin Tasarım ve Uygulaması İleri-geri. Üç motordan herhangi birisi aşırı akım rölesi attığında sistem çalışmayacaktır. Program adımlarını belirleyiniz ve Ø sitemin akış şemasını çıkartınız. Hareketler ayrı ayrı butonlar tarafından basılı tutulduğu sürece kontrol edilecektir. Vincin hareket alanı sınır anahtarları ile sağlanacaktır. yukarı-aşağı ve sağa-sola olarak üç eksen üzerinde. PLC cihazına giriş elemanlarını bağlayınız. 68 . İstenilen koşulları sağlayan sistemin akış diyagramını.1. Eğer programda zamanlayıcı veya sayıcılar var ise bu elemanlara ait akış diyagramlarını da göstermelisiniz. Devre elemanlarının bağlantı uçlarını. PLC cihazı giriş çıkış terminallerinin uygun bölümlerine bağlayınız. Devreye uygulanacak gerilime uygun elemanlar seçiniz. emniyetiniz için gerekli güvenlik önlemlerini almayı unutmayınız. Simülasyonda PLC’nin bilgisayarınıza bağlı konumda olması gerektiğini unutmayınız. Ayrıca bir ağırlık sensörü ile vincin kapasitesinden yükü taşıması önlenecektir. ve Ø PLC’ yi Run konumuna alarak Ø sistemi çalıştırınız. PLC programını yaparak PLC üzerinde simule ediniz. Ø Ø Ø Ø Ø Elektrik şemasının. üç adet asenkron motor ile bir Vinç hareket ettirilecektir. programın Ø çıkış Ø PLC Programlama Teknikleri modül kitabındaki ilgili bölüme bakınız.3. Sistemin çalışması sırasında. Probleminin kumanda devresini çiziniz.2. ladder diyagramı Ø kullanarak PLC programını yapınız. Sistem besleme gerilimini ilgili yere dikkatli olarak bağlayınız.

7: Akış diyagramı 69 . 5A DC.Ø Kullanılan Malzeme Listesi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Malzemenin adı PLC cihazı Asenkron Motor Kontaktör Start butonu AC güç kaynağı DC güç kaynağı Bağlantı kabloları Ağırlık Algılayıcı Aşırı Akım Rölesi Sınır Anahtarı Adedi 1 3 3 7 1 1 1 3 4 Malzemenin özellikleri S7-200 / CPU-222 Üç fazlı A. 5A Değişik uzunlukta - Tablo 3.A Ani temaslı AC. 0-24 V.3: Malzeme listesi Ø Sistemin Akış Şeması Şekil 3. 0-220 V.

Ø Kumanda ve Güç Devresi Şekil 3.8: Kumanda devresi 70 .

9: Güç devresi 71 .Şekil 3.

5 Q0.3 Q0.0 Q0.4 I1.10: Ladder diyagramı STL NETWORK 1 LDN AN AN AN LPS A AN AN = LRD A AN AN = LRD A AN AN = I0.3 I1.5 Q0.0 I0.3 I1.7 I1.1 Q0. LADDER Şekil 3.2 Q0.1 I1.1 I0.4 Q0.2 I0.6 I1.4 I0.4 Q0.3 I0.4 Q0.6 Q0. aşağıdaki gibi yapılır.Sistemin PLC programı Ladder ve STL yöntemiyle.0 I0.2 I1.1 I0.3 Q0.3 Q0.2 LRD A AN AN = LRD A AN AN = LRD A AN AN = LPP A AN AN = I0.5 I1.6 Q0.0 I1.2 Q0.5 72 .

11: PLC giriş ve çıkış elemanlarının bağlantısı 73 .Ø PLC Cihazına Giriş ve Çıkış Elemanlarını Bağlantısı Şekil 3.

3 I 1.4 I 0.5 I 0.1 I 0.1 I 1.2 Q 0.PLC Giriş ve Çıkışları I 0.0 Q 0.6 I 0.5 I 1.4 Q 0.3 I 0.4 I 1.7 I 1.2 I 0.5 M1 YUKARI M1 AŞAĞI M2 GERİ M2 İLERİ M3 SAĞA M3 SOLA Tablo 3.4: PLC giriş ve çıkış elemanları 74 .2 I 1.1 Q 0.3 Q 0.6 STOP M3 SAĞA M3 SOLA M2 GERİ M2 İLERİ M1 YUKARI M1 AŞAĞI AA1 AA2 AA3 LS1 LS2 LS3 LS4 B1 (Ağırlık sns) Q 0.0 I 0.0 I 1.

.) Dijital giriş ve çıkış genişleme modüllerini her PLC için istediğimiz kadar kullanabiliriz. 3......(.) Sensörler dışarıdan bir gerilim kaynağı ile beslenemezler..) Kurduğumuz sistemde sensörler var ise cpu’ nun izin verdiği akım değerlerine kadar direkt cpu üzerinden enerji beslemesi yapılabilir.. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz....(. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.. sistemi yapısal olarak kısımlara ayırıp programlamalıyız.(..(. 5. 1. Yanlış cevap verdiğiniz sorular var ise faaliyetin ilgili konusuna dönerek tekrar ediniz.) CPU ve genişleme modüllerinin çıkışlarında yüksek akım çeken elemanlar.. Eğer soruları doğru cevaplamışsanız modül değerlendirmesi için öğretmeninize başvurabilirsiniz. röle kartı veya solid state röle ile bağlanmalıdır... 2. 4. 75 ...ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıda cümlelerin başındaki parantez içine ( D ) veya yanlış olanların ( Y ) harfi yazınız..(.) PLC’de bir sistemin programını yaparken..

EVET. PLC programını tasarlayınız? Ø Start’a bir kere basıldığında 1. motor. DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİ 1 2 3 4 PLC ve diğer donanımların seçimini doğru yapabildiniz mi? Program adımlarına göre sitemin akış şemasını çıkarabildiniz mi? PLC programını yazabildiniz mi? Programı PLC’ ye aktarabildiniz mi? Evet Hayır 5 Simülasyonu gerçekleştirebildiniz mi? 6 Giriş çıkış elemanlarını hatasız bağlayabildiniz mi? 7 8 9 PLC’ yi Run konumuna alarak sistemi çalıştırabildiniz mi? İş güvenliği kurallarına ve çalışma disiplinine uydunuz mu? Verilen sürede çalışmayı gerçekleştirbildiniz mi? 76 .0 I 0.1 Q 0. Giriş çıkış tablosu aşağıdadır.1 MOTOR 1 MOTOR 2 MOTOR 3 Tablo MD : PLC giriş ve çıkış elemanları AÇIKLAMA: Aşağıda listelenen davranışları gözlediyseniz gözleyemediyseniz HAYIR sütununda bulunan kutucuğa (X) işareti koyunuz.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME Aşağıda belirtilen uygulama faaliyetini. PLC Giriş ve Çıkışları START Q 0. Ø Start’a üç kere basıldığında 3. UYGULAMA: Üç adet motor aşağıdaki şartlara göre çalıştırılacaktır. Ø Start’a iki kere basıldığında 2. Kazandığınız bilgi ve becerilerin ölçülmesi ve değerlendirilmesi için kendinizi değerlendirme ölçeğine göre değerlendiriniz. motor çalışsın. NOT: Motorlardan biri çalışırken diğer ikisi çalışmayacak. gözlenecek davranışları dikkate alarak gerçekleştiriniz. motor.2 I 0.0 STOP Q 0.

Modülü tamamladınız. 77 . tebrik ederiz. Öğretmeninizle iletişime geçiniz.DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonucunda eksikleriniz varsa öğrenme faaliyetlerini tekrarlayınız. Öğretmeniniz size çeşitli ölçme araçları uygulayacaktır.

3 A D ÖĞRENME FAALİYETİ-3 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D Y D Y D 78 .CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ-1 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 D Y Y Y D D ÖĞRENME FAALİYETİ-2 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 2 8.6 Q 0.

1999. Mehmet. Ø ÖZURUL. PLC ile Endüstriyel Otomasyon. Recep. Salman. Yüksek Lisans Bitirme Projesi. Sıemens S7-200 CPU 214 Programlanabilir Lojik Denetleyicisi İle Deneysel Bir Endüstriyel Sistemin Kontrolu. Lisans Bitirme Projesi. S7–200 Programlanabilir Otomasyon Cihazı Kullanım Kılavuzu. KURTULAN. 1998. Niğde.KAYNAKÇA KAYNAKÇA Ø Ø ÇETİN. S7-200 PLC’ lerle Otomasyon. Volkan. 2002. İstanbul. İstanbul. Birsen Yayınevi. Ankara. 79 . 2002. 2004. Programlanabilir Lojik Kontroller (PLC) Ve Uygulamaları. Ø Siemens. Düzce. Ø TAŞTAN.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful