Fotosinteza

Me fotosinteze kuptojme procesi i formimit te lendes organike ne prani te CO2, ujit , energjis se drites pigmentit klorofil gjate se ciles clirohet oksigjen.Ky process zhvillohet tek bimet dhe algat, Tek bimet fotosinteza ndodh ne kloroplaste, tek algat molekula e klorofilit ndodhet ne nje zone te caktuar qe quhet zona klorofiliane. Ky process ka pasur ecurin e tij kohore gjate se ciles bazat shkencore jane saktesuar rreth mesit te shek 20 .fillimisht eshte menduar qe oksigjeni qe clirohet gjate fotosintezes perfitohet nga zberthimi i dioksidit te karbonit me vone ma ane te eksperimenteve analoge u vertetua qe O2 perfitohet nga zberthimi i molecules se ujit nje nga keto prova eshte formimi i lendes organike tek nje grup i caktuar bakteriesh ne prani te CO2 dhe sulfurit te hidrogjenit.(1) Perfundimish ky problem eshte zgjidhur me perdorimin e izotopeve radioaktiv te O2 ngga eksperimenti kuptojm ne rastin kur uji kishte oksigjenin e markuar oksigjeni qe prodhohej ishte radioaktiv. Kloroplastet jan organele qe kane nje membrane te dyfishte membranen e jashtme dhe ate te brendshme. Ne brendsi te kloroplastit ndodhet nje sistem membranor i brendshem qe quhet membrana tilakoide. Pjesa e tilakoides e paketuar si fishek monedhash quhet grana. Hapsira e brendshme e kloroplastit quhet stroma. Ne tilakoide ndodhet molekula e klorofilit te cilet jane te organizuar ne njesi te vecanta qe quhen njesi fotosintetike. Ne teresine e tere molekulave te klorofilit vetem njera merr pjes ne fotosintezes dhe quhet qendra e njesis fotosintetike. Molekulat e tjera luajne rolin e kapsit te fotonit energjine e se ciles e konvergjojne tek qendra e njesis fotosintetike. Nje element i rendesishem ne fotosintez eshte gjatesia e vales se drites. Spektri qe merr pjes ne fotosintez eshte spektri portokalli. Gjatesia e vales qe merr pjes ne fotosintez jane dy tipesh 680 nm dhe 700nm. Ne varesi te gjatesis se vales se drites qe merr pjes ne fotosinteze kemi dy tipe te njesive fotosintetike 1 njesi fotosintetike p 700 2 njesi fotosintetike p 680 Fotosinteza ndahet ne dy faza kryesore faza e drites dhe faza e erresires Faza e drites ndryshe quhet fotofosforilim i cili eshte dy tipesh 1 fotofosforilim aciklik ose linear 2 ciklik (jolinear) Faza e erresires nuk do te thot qe zhvillohet naten por nuk ka nevoj per drit. Kjo faze ka tre faza

1 fiksimi i CO2 2 reduktimi 3 riciklimi Faza e drites zhvillohet ne tilakoide, faza e erresires zhvillohet ne strom te kloroplastit Fotofosforilimi Aciklik Ky proces karakterizohet nga koperimi funksional id y fotosistemeve Fotosistemit te pare me njesin fotosintetike P700 dhe atije te dyte me njesi fotosintetike P680. Energjia e drites bie mbi njesit fotosintetike e cila vepron duke ngacmuar ose eksituar elektrone e qendrave te njesive fotosintetike. Elektronet kapen nga enzima dhe faktoret qe ndodhen ne membranen tilakoide. Elktronet e fotosistemit te dyte duke kaluar nga nej enzime ne tjetren me ane te teoris se kimio- osmoses clirojn nje sasi energjie qe sherben per formimin e molecules se ATP. Ne stromen e kloroplastit ndodhet molekula e ujit . energjia e drites vepron mbi molekulen e ujit duke e zberthyer ky process quhet fotoliza e ujit. Gjate fotolizes prodhohen dy elektrone dy protone hidrogjen si dhe clirohet oksigjeni. Ne stromen e kloroplastit ndodhet gjithmon present nje komponim qe quhet nikotin adenine dinukleotid fosfat i oskiduar (NADP+). Protonet qe vine nga fotoliza e ujit ne bashkeveprim me elktronet qe vine nga fotosistemi i pare bejne reduktimin e NADP+ ne NADPH2. elektrone e fotolizes se ujit plotesojne elektronet e larguara nga fotosistemi i dyte, elektronet e fotosistemit te dyte plotesojn elektronet e larguara te fotosistemit te pare.kurse kto te fundit marrin pjes ne reduktimin e NADPH2 . meqenese elektronet dalin nga nje pike dhe perfundojn ne nje tjeter ateher ky process quhet aciklik ose linear. Gjate ketij procesi kemi formim te ATP dhe te NADPH2. Kiomiosmoza tek fotosinteza Protonet hidrogjen ne stromen e kloroplastit formohen nga hidroliza e ujit levizja e elektroneve nga nje enzime ne tjetren ne membranen tilakoide cliron nje sasi energjie e cila sherben per pompimin e protoneve hidrogjen nga stroma e kloroplastit per ne hapsiren tilakoide. Membrane tilakoide eshte e papershkushme per protonet hidrogjen dhe si pasoj e pompimit te vazhdueshem te tyre krijohet gradient ii pergjendrimit te protoneve hidrogjen midis hapsires tilakoide dhe stromes se kloroplastit. Membrana tilakoide ka ne perberje te saj enzimen ATP sintetaz poret e se ciles jan me te medha se permasat e protoneve hidrogjen. Me ane te ketyre porece protone hidrogjen levizin me ane te difuzionit te thjeshte nga hapsira tilakoide per ne stromen e kloroplastit. Rryma e protoneve H cliron energjin e gradientit te perqendrimit e cila sherben per formimin e ATP.

Fotofosforilimi Ciklik Ne rast se ne stromen e kloroplastit kemi sasi mbi norm te NADPH2 ateher zhvillohet fotofosforilimi ciklik.Fotofosforilimi ciklik eshte nje pjese e fotofosforilimit aciklik i cili perbehet vetem nga nje fotosistem me njesi fotosintetike P700. energjia e drites bie mbi njesin fotosintetike si pasoje elektrone e qendres se njesis fotosintetike eksitohen duke kaluar ne nje nivel ……………….keto elktrone kapen nga enzima dhe factor qe ndodhen ne tilakoide. Kalimi i elktroneve nga nje enzime ne tjetren cliron nje sasi energjie ku me ane te teorise se kimio- osemozes formohet molekula e ATP. Ne fund elektronet perfundjne ne qendren e njesise fotosintetike nga ku jane formuar.Gjate ketij procesi kemi formim vetem ATP Gjate fazes se drites kemi formim te ATP dhe te NADPH2 te cilet jane te domosdoshem per fazen e erresires Faza e erresires Ne stromeen e kloroplastit ndodhet gjithmone present nje komponim me 5 atome C qe quhet ribuloz difosfati RDP .Dioksidi i karbonit nen veprimin e enzimen e RDP karboksilaz lidhet tek RDP duke formuar nje komponim te paqendrueshem me 6 atome C. lidhja e dioksidit te C me RDP perben fazen e pare FIKSIMI I CO2. komponimi i paqendrueshem zberthehet ne dy komponime me 3 atome C qe quhet acidi fosfoglicerid PGA.PCA ne prani te ATP dhe NADPH2 qe vje nga faza e drites reduktohet ne PCA .kjo eshte faza e dyte qe quhet REDUKTIMI. Nje pjes e PCA shkon ne formimin e lendes organike, pjesa tjeter ne prani te ATP riciklohet duke formuar ribuloz difosfat sipas reaksionit … RICIKLIMI Ne nje cikel fotosintetik marrin pjes 6 molekula CO2 te cilet lidhen me 6 mol RDP nga ku formohen 6 komponime te paqendrueshme qe zberthehen ne 12 molekula fosfoglicer aldehid nga 12 mol PGAL vete dy shkojn ne fomimin e molecules organike ndersa 10 molekula riciklohen duke formuar 6 molekula RDP. Ky cikel quhet cikli CALVIN BANSON. Ndryshe ky cikel quhet cikli C3 sepse komponimi me tre atome C merr pjes ne formimin e lendes organike dhe bimet qe kan kete cikel quhet bimet C3 te cilat kane nje perhapje te gjere ne rruzullin toksor ddhe jetojn ne kushte normale te faktoreve abiotik. Bimet C4 –jetojne ne kushte te veshtira te mjedisit ne mungese te ujit dhe ne temperature te larta si pasoj gjate dites ne keto bime gojezat qendrojn te mbyllura per te penguar procesin e transpirimit(largimi i ujit). Si pasoj pengohet futja e CO2 (nuk ndodh fotosinteza),gjate nates moti freskohet hapen gojezat futet CO2 perseri nuk ndodh fotosinteza per efekt te mungeses se drites. CO2 i cili futet naten ne qeliza bimore nen veprimin e nje enzime te caktuar pep karboksilaz lidhet tek nje komponim me 3 atome C qe quhet fosfo- enol piruvati (PEP) (acidi fosfo enol piruvik).Nga PEP

formohet acidi oksal acetic i cili ruhet ne vakuola. Gjate dites acidi oksal acetic zberthehet ne fosfo enol piruvat duke cliruar CO2.Co2 tashme merr pjes ne ciklin C3 nga ku formohet lenda organike. BIMET CAM- (castulacea acid matabolik) ne bimet CAM CO2 ruhet ne trajten e acidit malik me kater atome C

NDRYSHIMET NE MES QELIZES BIMORE DHE SHTAZORE SI ORGANIZMA EUKARIOT 1 muri qelizor- qelizat bimore kan mur qelizor te perber nga celuloza qelizat shtazore nuk kan mur qelizor 2 ndodhen ne qelizat shtazore kane struktur gypor, nuk ndodhen ne qelizat bimore 3 fotosinteza zhvillohet ne qelizat bimore dhe nuk zhvillohet ne qelizat shtazore. 4 Vakuolat ne qelizat bimore ka nje vacuole te mardhe ndersa ne qelizat shtazore nuk ka vacuole por nese kan vakuolat jan te vogla dhe te shumta Vakualizimi i qelizes shtazore eshte tregues i shkaterrimit te qelizes.

KLASIFIKIMI I GJALLESAVE-emertimi shkencor in je gjallese behet sipas nomenclatures binare te Lineut qe nenkupton qe cdo lloj emertohet ne dy pjese prandaj quhet binare. Pjesa e pare eshte me e pergjithshme ndersa pjesa e dyte eshte me specifike. Kategorit te klasifikimit jane Loji, gjina , rendi, klasa ,tipi , mbreteria. Egzistojne edhe kategori te ndermjetme sic eshte mbilloji dhe nenlloji, mbiklasa dhe nenklasa etj. Gjuha e perdorur eshte gjuha latine germat jane korsive pas emrit shkruhet autori dhe viti i zbulimit. E tere bota klasifikohet ne 5 mbreteri menem ,prostistet kepurdhat bimet kafshet.ky klsifikim eshte bazuar ne tre aspekte te rendesishme 1 tipi i qelizes 2 numri i qelizave 3 menyra e te ushqyerit Moneret jan prokarit kurse kater mbreterit tjera jan eukariot Moneret dhe protistet jan njerqelizor kurse tri mbreterit tjera jan shumeqelizor

Menyra e te ushqyerit- bimet jane autotrofe kfshet jante heterotrofe e marrin te gatshem lenden organike,kerpudhat kan nje menyre te vacant te te ushqyerit qe quhet menyra saprofite,kepurdhat nga pikepamja e te ushqyerit ofrojne me kafshet kurse nga menyra e jeteses ngjasojn me bimet.Ne rastin e kepurdhave lenda organike zberthehet jasht trupit te tyre dhe me pas perthithet ndersa ne rastin e kafsheve lenda organike zberthehet ne brendesi te qelizes duke marr pjes ne metabolizmin qelizor . deri ne vitin 1969 kepurdhat ishin ne mbreterine e bimeve