You are on page 1of 55

VIN KHOA HC LAO NG V X HI B LAO NG-THNG BINH V X HI

Bo co chuyn :

KT CU TIN LNG, THU NHP CA NGI LAO NG TRONG DOANH NGHIP

Nhng ngi thc hin: 1. Trn Vn Hoan Phng NC Quan h Lao ng 2. Nguyn Th Huyn Phng NC Quan h Lao ng 3. inh Th Vn TT Phn tch v D bo chin lc

H NI, 11/2011

MC LC DANH MC BNG BIU...................................................................................4 T VN .......................................................................................................5 PHN I: TNG QUAN KT CU TIN LNG TRONG DOANH NGHIP ...............................................................................................................................6 1. Cc khi nim lin quan................................................................................6 1.1. Tin lng ca ngi lao ng trong doanh nghip................................6 1.2. Tin ng bo him x hi ca ngi lao ng.......................................8 1.3. Tin thng t qu lng........................................................................8 1.4. Thu nhp ca ngi lao ng trong doanh nghip...................................8 1.5. Chi ph lao ng.......................................................................................9 1.6. Tng chi ph ca doanh nghip................................................................9 1.7. Kt cu tin lng ca ngi lao ng trong doanh nghip....................9 1.7. Kt cu thu nhp ca ngi lao ng trong doanh nghip.....................10 2. Cc nhn t nh hng n kt cu tin lng ca ngi lao ng trong doanh nghip ...................................................................................................11 2.1. Yu t chnh sch ca Chnh ph lin quan n tin lng trong doanh nghip............................................................................................................12 2.2. Yu t c im tnh cht cng vic......................................................13 2.3. Yu t c im ca ngi lao ng......................................................13 2.3. Mc hon thnh cng vic ca ngi lao ng v hiu qu sn xut kinh doanh ca doanh nghip................................................................................14 2.4. Cc yu t mi trng doanh nghip.....................................................15 2.5. Yu t thuc mi trng x hi.............................................................20 PHN II: NH GI THC TRNG KT CU TIN LNG TRONG DOANH NGHIP...............................................................................................22 1. Chi ph tin lng trong tng chi ph ca doanh nghip ............................22 2. Tin lng c bn trong chi ph lao ng ca doanh nghip ...................23 a). Tin lng c bn trong chi ph lao ng xt chung v theo loi hnh doanh nghip............................................................................................................23 b). Tin lng c bn trong chi ph lao ng xt theo theo ngnh:..............24 c). Phn b chi ph tin lng/ tng chi ph lao ng ca doanh nghip......25 3. C cu tin lng ca doanh nghip ..........................................................26 a). C cu tng tin lng trong doanh nghip nm 2009............................26 b). Tin lng v thu nhp ca ngi lao ng trong doanh nghip cc nm 2007, 2008, 2009...........................................................................................27 4. Mt s nhn xt v thc trng c cu tin lng trong doanh nghip........32 5. Nghin cu thc trng nh hng ca mt s yu t n kt cu tin lng, thu nhp ca ngi lao ng trong doanh nghip............................................34 a). Hp ng lao ng v tho c lao ng tp th....................................34 2

b). Xy dng h thng thang lng, bng lng..........................................35 c). Tr lng lm thm gi............................................................................35 d). ng ph BHXH......................................................................................35 ). Li nhun doanh nghip v c cu tin lng.........................................36 e) Nghin cu hi quy mt s yu t tc ng n tin lng v thu nhp ca ngi lao ng:.............................................................................................36 PHN III: CC KHUYN NGH V KT CU TIN LNG TRONG DOANH NGHIP...............................................................................................41 I. Khuyn ngh cc m hnh kt cu tin lng ca ngi lao ng trong doanh nghip....................................................................................................41 1. Cc m hnh c cu t l tin lng c bn trong tng qu tin lng doanh nghip............................................................................................................41 2. M hnh c cu t l tin lng c bn trong thu nhp ca ngi lao ng42 II. Khuyn ngh cc gii php m bo thc hin kt cu tin lng hiu qu trong cc doanh nghip....................................................................................42 1. Hon thin cc chnh sch ca nh nc lin quan n kt cu tin lng trong doanh nghip........................................................................................42 2. Khuyn ngh v cc gii php ca doanh nghip lin quan n kt cu tin lng trong doanh nghip ............................................................................46 TI LIU THAM KHO...................................................................................50

DANH MC BNG BIU Bng 1: Tin lng c bn trong chi ph lao ng trong cc loi hnh doanh nghip..................................................................................................................23 Bng 2: Tin lng c bn trong chi ph lao ng theo ngnh kinh t...............24 Bng 3: C cu tng tin lng trong doanh nghip nm 2009..........................26 Bng 4: Tin lng c bn v thu thu nhp bnh qun ca ngi lao ng........27 Bng 5: C cu tin lng v thu nhp ngi lao ng trong doanh nghip......28 Bng 6: Tin lng v thu nhp ngi lao ng phn theo ngnh kinh t..........29 Bng 7: C cu tin lng c bn v thu nhp ca ngi lao ng phn theo ngnh kinh t........................................................................................................29 Bng 8: Tin lng c bn, thu nhp ngi lao ng phn theo trnh CMKT .............................................................................................................................31 Bng 9: C cu tin lng c bn, thu nhp ngi lao ng phn theo trnh CMKT..................................................................................................................31 Bng 10: Kt qu hi quy t l tin lng c bn trong thu nhp ca ngi lao ng theo mt s yu t.......................................................................................37 Hnh 1: Chi ph tin lng trong tng chi ph ca doanh nghip.......................22 Hnh 2..................................................................................................................25 Hnh 3..................................................................................................................25

T VN Nghin cu kt cu tin lng, thu nhp trong cc loi hnh doanh nghip c ngha quan trng i vi hon thin chnh sch ca Nh nc v chnh sch ca doanh nghip v phn phi tin lng, thu nhp ph hp vi nn kinh t th trng. Trong nn kinh t th trng, m bo kt cu tin lng, thu nhp hp l trc ht l duy tr cn bng li ch gia ngi lao ng v doanh nghip. y l ng lc to ln thc y pht trin kinh doanh, pht trin ngun nhn lc, nng cao kh nng cnh tranh ca doanh nghip trong nn kinh t th trng v hi nhp kinh t quc t. Trong bi cnh cnh tranh kinh doanh gay gt trn th trng, i vi mi doanh nghip, ngun nhn lc thc s tr thnh ti sn cc k qu gi. Bi v, doanh nghip ch c th tn ti v pht trin da trn c s pht huy hiu qu nhn t con ngi, khuyn khch ngi lao ng em ht ti nng, tr tu, tn tm, tn lc phc v cho doanh nghip. Do , vic thc hin cc bin php m bo tin lng, thu nhp cho ngi lao ng lun c cc doanh nghip quan tm c bit nng cao hiu qu sn xut kinh doanh. Trong hch ton gi thnh, tin lng v cc khon thu nhp c tnh cht lng l mt thnh phn ca chi ph sn xut v li ch ca doanh nghip th hin ch tiu li nhun. Tuy nhin, khi tng lng lm tng chi ph sn xut, nu doanh thu khng tng s lm gim li nhun. Do , doanh nghip ch tng lng cho ngi lao ng khi c bin php va m bo tng lng cho ngi lao ng, va c th tng li nhun cho doanh nghip. Nh vy, trong h thng tin lng, doanh nghip phi x l mi quan h li ch gia nhng ngi lao ng vi nhau v gia ngi lao ng vi doanh nghip v n c lin quan n ng lc tng nng sut lao ng v hiu qu ca sn xut kinh doanh. Tuy nhin, chi ph tin lng khng ging nh cc chi ph thng thng khc nh nguyn vt liu, nng lng kt chuyn vo trong gi thnh sn phm m n cn c coi l khon u t vo ngun nhn lc, l ngun vn c bit ca doanh nghip. Do vy, tnh hiu qu ca tin lng c tnh cht di hn v tc ng trn nhiu mt ca hot ng doanh nghip. kha cnh khc, tin lng v cc khon thu nhp mang tnh cht lng l khon tin tr cho nhng ng gp ca ngi lao ng vo kt qu kinh doanh ca doanh nghip. y l li ch chnh ng ngi lao ng c th hng, n nh hng trc tip n nng sut, hiu qu lao ng, s gn b, tnh t gic v k c s thng tin, pht trin ca ngi lao ng. Thc t hin nay

Vit Nam cho thy, tin lng, thu nhp ca a s ngi lao ng cn thp, tin lng cha m bo c ti sn xut sc lao ng v mt phn tch ly. Chnh v vy, vic thc hin cc bin php m bo tin lng, thu nhp xng ng cho ngi lao ng c tc dng rt ln trong to ng lc, kch thch tng nng sut lao ng v nng cao hiu qu hot ng ca cc doanh nghip. PHN I: TNG QUAN KT CU TIN LNG TRONG DOANH NGHIP 1. Cc khi nim lin quan 1.1. Tin lng ca ngi lao ng trong doanh nghip Trong nn kinh t th trng, tin lng ca ngi lao ng trong doanh nghip l s lng tin t m ngi s dng lao ng tr cho ngi lao ng theo gi tr sc lao ng m h hao ph trn c s tha thun v chp hnh cc quy nh ca php lut, s tho thun phi c th hin trong hp ng lao ng lm c s php l tr lng cng nh gii quyt cc tranh chp lao ng khi xy ra. Ti iu 55, chng VI "Tin lng" ca B lut lao ng CHXHXNVN sa i, b sung nm 2007 c ghi: "Tin lng ca ngi lao ng do hai bn tho thun trong hp ng lao ng v c tr theo nng sut lao ng, cht lng v hiu qu cng vic". Khi nghin cu tin lng trong doanh nghip, c ba vn quan trng t ra l: ngi tr, cn c tr v ngun chi tr. Trong nn kinh t th trng, ngi s dng lao ng (ngi thu lao ng) l ngi trc tip tr lng cho ngi lao ng ch khng phi nh nc; cn c tr l gi tr sc lao ng hao ph, c cn c tr theo gi tr sc lao ng hao ph i hi phi xc nh chnh xc mc hao ph sc lao ng c v s lng cng nh cht lng, ng thi phi tnh n cc yu t nh hng ti n trong tng thi k (kh nng chi tr ca doanh nghip, gi c sc lao ng trn th trng lao ng, bin ng ch s CPI...); ngun tr lng ca doanh nghip l t qu tin lng c xc nh trn c s quan im ca doanh nghip coi tin lng l mt loi chi ph hay l u t. Nhn chung hin nay, trong h thng hch ton sn xut kinh doanh, tin lng l mt b phn ca chi ph u vo nhng trong xc nh qu lng, doanh nghip cn tnh n tin lng nh l loi vn c bit, u t vo ngun nhn lc chnh l u t cho s pht trin bn vng ca doanh nghip. Xem xt kt cu tin lng trong doanh nghip cn phn bit cc khi nim di y:

- Tin lng c bn: Tin lng c bn: cn c gi l phn tin lng cng v chng thng c nh, t thay i v c tnh nh sau:
Tin lng c bn Tin lng cp bc Ph cp lng

- Tin lng cp bc: L s lng tin c quy nh ph thuc vo cp bc ca ngi lao ng theo bng lng quy nh, khng bao gm cc khon phi tr thm khc. Tin lng cp bc = Tin lng ti thiu * h s lng tng ng vi cp bc. - H s lng c xc nh trong h thng cc bng lng, thang lng ca doanh nghip, th hin quan h tin lng gia cc bc lng trong mt ngch lng ca mt ngh ca chc danh cng vic hoc nhm cng vic trong doanh nghip. - Ph cp lng lng: L nhng khon tin b sung mang tnh cht lng ngoi tin lng cp bc, tr cho ngi lao ng phi hao ph sc lao ng thm do gi mt chc v no hoc lm vic trong iu kin lao ng khng bnh thng, vng gi c t hn mc bnh thng. Ph cp lng c tnh linh hot, khng c nh, thng bin i khi ngi lao ng thay i v tr cng vic, iu kin lao ng, c im vng mc sng v ch chim mt phn nh so vi lng c bn. - Tin lng danh ngha v tin lng thc t: Tin lng danh ngha l s lng tin m ngi lao ng nhn c do kt qu lao ng ca mnh. Tin lng thc t c biu hin bng s lng hng ho v dch v m ngi lao ng trao i c thng qua tin lng danh ngha ca mnh. Ngi lao ng quan tm n tin lng thc t v chnh tin lng thc t mi phn nh mc sng thc t ca h. Tin lng thc t ph thuc vo tin lng danh ngha v s bin ng ca gi c, th hin qua cng thc K LTT = KLDN / KG; Trong : KLTT: ch s tin lng thc t; KLDN: ch s tin lng danh ngha, KG: ch s gi sinh hot. Ch s gi c l ch tiu tng i ni ln s thay i ca tng mc gi c ca nhm hng ho nht nh (lng thc, thc phm, nh ) trong thi k ny so vi thi k khc (thi k gc). Nu tin lng danh ngha khng tng m ch s gi c tng ln th c ngha l tin lng thc t gim xung.

1.2. Tin ng bo him x hi ca ngi lao ng L s tin m ngi lao ng phi trch t tin lng ca mnh ng vo qu bo him x hi. Ngoi tin ng bo him x hi ngi lao ng trc tip ng, ngi s dng lao ng cn phi ng ph bo him x hi cho ngi lao ng. Thng thng mc tin ng bo him x hi do php lut hoc t chc bo him x hi quy nh. Vit Nam Lut Bo him x hi do Quc hi ban hnh ngy 25/12/2001 quy nh mc tin ng bo him x hi bt buc ca ngi lao ng trong doanh nghip hin nay (2011) l 6% mc tin lng ghi trong hp ng lao ng, t thng 1/2012 n thng 12/2013 l 7% v t thng 1/2014 tr i l 8%; i vi ngi s dng lao ng, hin nay (2011) mc ng vo qu BHXH l 16% qu tin lng v t thng 1/2012- 12/2013 l 17% v t thng 1/2014 tr i l 18%. 1.3. Tin thng t qu lng L khon tin tr thm cho ngi lao ng, thng c gi l phn tin lng mm (hay phn tin lng linh hot) v chng thay i v ph thuc vo hiu qu sn xut kinh doanh ca doanh nghip. Theo quy nh ca php lut Lao ng Vit Nam, vic thng cho ngi lao ng nh sau: i). i vi doanh nghip nh nc, hng nm cn c vo kt qa sn xut kinh doanh, doanh nghip xc nh qu khen thng l mt b phn cu thnh qu tin lng thng cho ngi lao ng lm vic ti doanh nghip ii). i vi doanh nghip thuc thnh phn kinh t khc, cn c vo kt qu sn xut, kinh doanh hng nm v mc hon thnh cng vic ca ngi lao ng, ngi s dng lao ng thng cho ngi lao ng lm vic ti doanh nghip trn c s hp ng lao ng, tha c lao ng tp th m hai bn tho thun iii). Cc doanh nghip c trch nhim ban hnh Quy ch thng thc hin i vi ngi lao ng sau khi tham kho kin Ban chp hnh cng on c s. Quy ch thng phi c cng b cng khai trong doanh nghip. 1.4. Thu nhp ca ngi lao ng trong doanh nghip Thu nhp ca ngi lao ng l tng cc khon tin (hoc hin vt) m ngi lao ng nhn c do s tham gia vo qu trnh sn xut kinh doanh ca doanh nghip. Trong , bao gm: tin lng c bn, tin thng (gm thng c tnh cht lng v thng t li nhun), cc khon thu nhp khc nh tin nhn t thanh ton BHXH, o to ngh nghip, tr cp, phc li ca doanh nghip. Nhng khon thu nhp t cc ngun khc khng lin quan n quan h lao ng th khng tnh l thu nhp ca ngi lao ng.

1.5. Chi ph lao ng L ton b cc khon ch ph m doanh nghip phi tr cho vic thu mn, s dng lao ng, bao gm: tin lng c bn, tin thng, cc khon m doanh nghip tr trc tip cho ngi lao ng nh tin hoa hng; bi dng n, ung trong ca lm vic; cc chi ph doanh nghip phi chi cho vic s dng ngi lao ng nh chi ph o to ngi lao ng, bo him x hi, bo him y t, kinh ph hot ng ca cng on... 1.6. Tng chi ph ca doanh nghip Bao gm tt c cc loi chi ph nh: chi ph lao ng; chi ph nguyn, nhin vt liu; khu hao ti sn c nh; chi ph khc (dch v mua ngoi). 1.7. Kt cu tin lng ca ngi lao ng trong doanh nghip Nhn chung, kt cu tin lng ca ngi lao ng trong doanh nghip gm cc yu t sau: - Tin lng c bn (bao gm tin lng cp bc v ph cp lng): Phn tin lng ny c xc nh thng qua gi tr cng vic v cn c theo gi c trn th trng th trng lao ng. Trong thc t, phn tin lng ny chim t trng ln nht trong kt cu tin lng ca ngi lao ng trong doanh nghip. - Cc khon tin thng theo cng vic: y l nhng khon tin doanh nghip thng cho ngi lao ng gn vi s lng, cht lng, hiu qu cng vic thc hin m ngun tin thng ly t qu tin lng. Ngoi ngha v kinh t, khon tin ny cn l s tha nhn hay biu dng tinh thn i vi tp th, c nhn ngi lao ng. Nh vy, c th khi qut mt s m hnh lin quan n kt cu tin lng l: a) Cu phn chi ph tin lng trong tng chi ph ca doanh nghip
Tng chi ph doanh nghip Chi ph khc lin quan n s dng lao ng Chi ph nguyn vt liu, nhin liu

+ + + b) Cu phn chi ph tin lng trong tng chi ph lao ng

Chi ph tin lng

Chi ph khu hao ti sn c nh

Chi ph khc (dch v mua ngoi)

Chi ph = lao ng

Chi ph tin lng v cc + khon c tnh cht lng

Chi ph o to

Chi ph ng BHXH, BHY t (t DN, NL)

Chi ph khc lin quan n s dng lao ng

c) C cu tin lng ca ngi lao ng


Tin thng t qu lng

Tin lng ca NL

Tin lng cp bc

Ph cp lng

Hoc:
Tin lng ca NL Tin lng c bn (lng cng) Tin thng t qu lng (lng mm)

1.7. Kt cu thu nhp ca ngi lao ng trong doanh nghip Kt cu thu nhp ca ngi lao ng trong doanh nghip bao gm: - Tin lng c bn (tin lng chnh v ph cp lng); - Tin thng t qu lng v thng t li nhun ca doanh nghip; - Tin c thanh ton t BHXH, BHY t; - Cc khon tr cp t doanh nghip (nh , n gia ca, giao thng); - Cc khon nhn c t o to; - Phc li (tin ngh dng, hot ng vn ho). Nh vy, kt cu thu nhp ca ngi lao ng c th th hin qua m hnh di y:

Thu nhp ca ngi lao ng

Tin lng cp bc

+
Ph cp lng

+
Tin thng

Thu nhp t thanh ton + + BHXH, HBYT o to, tr cp

10

Phc li nhn c t doanh nghip

2. Cc nhn t nh hng n kt cu tin lng ca ngi lao ng trong doanh nghip Tin lng ca ngi lao ng trong doanh nghip ph thuc ch yu vo cc nhn t chnh l: - Chnh sch php lut ca nh nc v tin lng; - Yu t thuc v bn thn cng vic; - Yu t thuc v bn thn ngi lao ng; - Mc hon thnh cng vic ca ngi lao ng v hiu qu sn xut kinh doanh ca doanh nghip; - Yu t mi trng doanh nghip; - Yu t mi trng x hi. C th m hnh ho cc nhn t chnh nh hng n kt cu tin lng trong doanh nghip nh sau:
Mc hon thnh cng vic ca NL v hiu qu SXKD ca DN

c im ca ngi lao ng

c im, tnh cht cng vic Kt cu tin lng

Mi trng doanh nghip

Cc chnh sch ca Nh nc lin quan n tin lng DN

C ch th trng

Mi trng x hi

11

2.1. Yu t chnh sch ca Chnh ph lin quan n tin lng trong doanh nghip Trong nn kinh t th trng, tin lng l hng ho c bit, nn Chnh ph cc nc thng xy dng lut v cc vn bn quy nh v nhng vn nh tin lng ti thiu, ch lm vic, tr lng ngoi gi tiu chun Chnh sch v cc quy nh ca Nh nc c nh hng rt ln n kt cu tin lng ngi lao ng trong cc doanh nghip. Vit Nam, cc qui nh v tin lng c ghi r trong Lut Lao ng v cc vn bn di lut ca Nh nc v cc c quan c thm quyn. Trong , c cc chnh sch quan trng lin quan n tin lng ca ngi lao ng nh: - Hp ng lao ng v tho c lao ng tp th; - Tin lng ti thiu; - Cc ch ph cp lng; - Cc hnh thc, ch tin thng trong doanh nghip; - Cc ch tin lng lm thm gi, lm m, lm thm vo ngy l, tt; - Tin lng lm vic trong iu kin lao ng nng nhc, c hi, nguy him; - Tin lng ca lao ng chuyn mn k thut trnh cao; - Tin lng ca lao ng l ngi tn tt, ngi cao tui; - Tin lng ca lao ng l ngi lm vic ti Vit Nam. - Cc quy nh v thu thu nhp c nhn. - Quy nh v lp qu o to, pht trin ngun nhn lc trong cc doanh nghip; - Quy nh v bo him x hi, bo him y t i vi ngi lao ng; - Quy nh v vai tr, v tr ca t chc i din ca ngi lao ng (cng on) v t chc ca i din s dng lao ng trong quyt nh cc vn tin lng trong doanh nghip. c th ho cc qui nh trong B lut Lao ng, cc c quan c thm quyn (B LTB&XH, B Ti chnh) xy dng cc vn bn di lut nh Ngh nh, Thng t hng dn v hp ng lao ng, tho c lao ng tp th, tin lng ti thiu; cc vn bn qui nh v vic xy dng thang, bng lng, xc nh qu tin lng; cc vn bn qun l tin lng v thu nhp trong doanh nghip. Da trn cc quy nh v tin lng ca Nh nc, cc doanh nghip t xc nh v xy dng cho mnh chnh sch tr lng thch hp cho ngi lao ng.

12

H thng chnh sch tin lng ca Nh nc c xy dng ng b, ph hp vi nn kinh t th trng l hnh lang php l cc doanh nghip thc hin vic phn phi tin lng hiu qu cho ngi lao ng. ng thi, n c tc ng n tnh kt cu hp l ca tin lng trong tng doanh nghip, to nn ng lc cho pht trin doanh nghip v nn kinh t. 2.2. Yu t c im tnh cht cng vic Yu t c im, tnh cht cng vic nh hng n tin lng ca ngi lao ng qua cc mt di y: - Mc phc tp ca cng vic: Cc cng vic i hi trnh v k nng cao ca ngi lao ng mi c kh nng vn hnh c th doanh nghip phi tr lng cao. Thng thng, cc cng vic phc tp gn lin vi nhng yu cu v o to, kinh nghim, cc k nng cn thit hon thnh cng vic v nh vy s nh hng n mc lng. - Tm quan trng ca cng vic: Phn nh gi tr ca cng vic, cc cng vic c tm quan trng cao s c nh hng mnh m n hiu qu hot ng ca doanh nghip, do , ngi lao ng thc hin cc cng vic ny phi c tr lng cao. - iu kin thc hin cng vic: Cc iu kin lao ng kh khn, nguy him, ng nhin s c hng mc lng cao hn so vi iu kin bnh thng. S phn bit b p nhng tn hao sc lc v tinh thn cho ngi lao ng cng nh ng vin h bn vng vi cng vic. 2.3. Yu t c im ca ngi lao ng Yu t c im ca ngi lao ng phn nh cc mt di y: - Trnh chuyn mn k thut ca ngi lao ng: Th hin qua cp o to cp trnh v cht lng o to p ng c cho thc hin cc v tr cng vic trong doanh nghip. Vi lao ng chuyn mn k thut trnh lnh ngh cao th c tin lng, thu nhp cao hn so vi lao ng trnh lnh ngh thp hn. V rng, t c trnh , ngi lao ng phi u t chi ph, thi gian cho nng cao tri thc, k nng v kinh nghim thc hin c cc cng vic phc tp, em li hiu qu kinh t cao cho doanh nghip. - Kinh nghim ca bn thn ngi lao ng: Kinh nghim c coi nh l mt trong nhng yu t quan trng nh hng n tin lng ca c nhn. Hu ht cc doanh nghip trn th gii u da vo yu t ny tuyn chn v tr lng. - Thm nin ngh phn no phn nh kinh nghim ca ngi lao ng, c bit l i vi cc ngh cn c thi gian tch ly thc t nh trong lnh vc y t, qun

13

l kinh doanh.... Tuy nhin, yu t thm nin phi kt hp vi cc yu t khc (nng sut lao ng, kt qu thc hin cng vic...) mi m bo cho vic nng lng, bt, thng thng nhn vin chnh xc. - S trung thnh ca ngi lao ng: Nhng ngi lao ng c nng lc chuyn mn k thut, p ng c cho doanh nghip, trung thnh vi doanh nghip l nhng ngi gn b lm vic lu di vi t chc. Tr lng cho s trung thnh s khuyn khch nhn vin lng tn ty v pht huy ht kh nng v s pht trin ca doanh nghip. - Tim nng ca nhn vin: Nhng ngi c tim nng l nhng ngi cha c kh nng thc hin nhng cng vic kh ngay, nhng trong tng lai h c tim nng thc hin c nhng vic . Tr lng cho nhng tim nng c coi nh u t cho tng lai, gip cho vic gi chn v pht trin ti nng cho tim nng ca tng lai. C th c nhng ngi tr tui c tr lng cao bi v h c tim nng tr thnh nhng nh qun tr cp cao trong tng lai. - Gii tnh: Trn thc t, c tnh th lc v tm sinh l gia nam v n c s khc bit nht nh nh hng n thu ht v b tr cng vic. Mt s ngnh s dng nhiu lao ng n (dt may, da giy, ch bin thc phm...), trong khi mt s ngnh khc li thu ht nhiu lao ng nam gii (xy dng, ch to my, khai thc m...). Do , tin lng ca nam gii v n gii c th c s khc bit nhau. Ngoi ra, cc nc x hi km pht trin thung tn ti s bt bnh ng trong tr lng theo gii tnh, tr lng cao hn cho nam gii v do cng gy ra s khc bit v tin lng gia nam v n. 2.3. Mc hon thnh cng vic ca ngi lao ng v hiu qu sn xut kinh doanh ca doanh nghip Tin lng, thu nhp ca ngi lao ng cn ph thuc vo mc hon thnh cng vic ca h. Cho d nng lc ca ngi lao ng l nh nhau nhng nu mc hon thnh cng vic l khc nhau th tin lng phi khc nhau. iu ny phn nh tnh cng bng trong chnh sch tr lng ca doanh nghip. Do , ti cc doanh nghip cn phi c i ng qun tr tin lng s lng v c o to chuyn su v qun tr tin lng, xy dng h thng thang lng, bng lng, cc tiu ch nh gi mc thc hin cng vic ca mi ngi. Ngoi ra, trong phn phi tin lng, yu t hiu qu sn xut kinh doanh ca doanh nghip cng c tc ng n tin lng, thu nhp ca ngi lao ng. Nu doanh nghip hot ng sn xut kinh doanh t hiu qu cao, thu c li nhun th s c iu kin tr lng cao v ngc li. Hay ni

14

cch khc, cc doanh nghip c hiu qu sn xut kinh doanh, kh nng cnh tranh khc nhau nn tin lng, thu nhp ca ngi lao ng cng khc nhau. Cc doanh nghip c li th v cng ngh hin i, nng sut lao ng cao, thm nhp th trng hiu qu th tin lng ca ngi lao ng c tr cao hn so vi cc doanh nghip khc. 2.4. Cc yu t mi trng doanh nghip Mt s yu t thuc mi trng doanh nghip bao gm: a). Chnh sch tin lng ca doanh nghip: Cc doanh nghip u coi tin lng va l mt chi ph va l mt loi ti sn. Chi ph tin lng phn nh trong chi ph lao ng. Tin lng l mt loi ti sn v n thc y ngi lao ng l lc, c tc ng nh hng n hnh vi lm vic ca cng nhn, vin chc, thc y h lm vic c nng sut lao ng cao hn. Trn thc t, cc ch doanh nghip c th a ra cc chnh sch tr lng khc nhau ph hp vi c im sn xut kinh doanh ca doanh nghip mnh. Nu doanh nghip coi tin lng l mt cch u t pht trin th doanh nghip thng c xu hng tr lng xng ng kch thch tng nng sut lao ng trn c s thc hin gim st v nh gi cng vic. Nu doanh nghip thin v tin lng l chi ph cn phi tit kim trong qu trnh sn xut th doanh nghip thng tr lng thp. Vi cch ny, doanh nghip kh thu ht v lu gi ngi c chuyn mn k thut trnh cao li vi doanh nghip. Nhn chung, trong chnh sch tin lng cc doanh nghip thng hng vo tr lng theo nng sut, k nng ca ngi lao ng, tr lng theo cc v tr cng vic ngi lao ng m nhn, tr lng mang tnh cnh tranh vi bn ngoi hoc tr lng hng vo s lin kt ni b ca doanh nghip. b). Chnh sch ph cp ca doanh nghip: Chnh sch ny c cc doanh nghip thit k ph hp vi c im ca doanh nghip v m bo tun th cc quy nh ca lut php lao ng. Cc loi ph cp chnh p dng trong cc doanh nghip bao gm: ph cp khu vc; ph cp thu ht ngi lao ng lm vic cc doanh nghip cc vng kinh t mi v o xa t lin c iu kin sinh hot c bit kh khn; ph cp lu ng p dng cho ngi lao ng c ch lm vic phi di chuyn thng xuyn; ph cp iu kin lao ng c hi, nguy him; ph cp trch nhim cng vic p dng cho cc cng vic i hi tnh trch nhim cao, ph cp chc v p dng cho nhng ngi lnh o, qun l doanh nghip. c). Chnh sch tin thng ca doanh nghip: Chnh sch tin thng ca doanh nghip c xy dng trn c s m bo tnh dn ch, cng bng, cng khai, 15

minh bch, khuyn khch nng cao nng sut lao ng, ci tin k thut, phng php lm vic v kt qu ng gp ca ngi lao ng cho hiu qu sn xut kinh doanh ca doanh nghip. Chnh sch tin thng ca doanh nghip hng vo hnh thnh v phn phi hp l qu tin thng t qu lng v thng t li nhun. Cn c vo cc qu tin thng, doanh nghip la chn hnh thc phn phi tin thng ph hp vi tng loi lao ng l lao ng trc tip sn xut kinh doanh, lao ng lnh o, lao ng qun l doanh nghip. d). Chnh sch phc li ca doanh nghip: Chnh sch phc li doanh nghip em li mt phn thu nhp ng k cho ngi lao ng. Nhn chung, tu thuc vo hiu qu hot ng, cc doanh nghip thng xy dng v p dng cc chnh sch phc li nh: phc li chm sc gia nh ngi lao ng; cung ng min ph dch v th vin, nh tr mu gio cho con ca ngi lao ng; chi ph cho cc hot ng du lch, ngh dng, phng tp th lc ). Chnh sch tr cp ca doanh nghip: Tr cp ca doanh nghip cng c vai tr ng k i vi thu nhp ca ngi lao ng, c bit l i vi b phn lao ng c thu nhp thp. Tr cp ca doanh nghip cho ngi lao ng thng bao gm cc loi tr cp chnh nh: tr cp cho ngi lao ng c thu nhp thp; tr cp tin o to mi, o to li ngh nghip; tr cp tin giao thng i lm; tr cp tin thu nh; tr cp tin in thoi; tr cp tin cho hiu, h, m au. e). p dng phng php tr lng: Phng php tr lng c nh hng rt ln n phn phi tin lng ca ngi lao ng. Doanh nghip la chn p dng phng php tr lng hp l s c tc dng to ng lc tch cc lm vic, nng cao nng sut lao ng, tin lng v thu ht, lu gi c ngi lao ng. Nhn chung, trong cc doanh nghip thng p dng cc phng php tr lng di y: - Tr lng theo sn phm trc tip c nhn l tr lng cho ngi lao ng cn c trc tip vo s lng, cht lng sn phm (hay chi tit sn phm) m ngi lao ng lm ra. Phng php tr lng ny c p dng i vi nhng ngi trc tip sn xut kinh doanh m qu trnh lao ng ca h mang tnh c lp tng i, cng vic c th nh mc lao ng v kim tra nghim thu c sn phm mt cch c th, ring bit. Tin lng ca h do chnh nng sut lao ng c nhn quyt nh v tnh theo cng thc: TLspi = G x Qi Trong : TLspi: Tin lng sn phm ca cng nhn i; Qi : Sn lng (hoc doanh thu) ca cng nhn i trong mt thi gian xc nh (thng, ngy, gi). 16

- Tr lng theo sn phm tp th l phng php tr lng cn c vo s lng sn phm hay cng vic do mt tp th cng nhn hon thnh v n gi tin lng ca mt n v sn phm hay mt n v cng vic tr cho tp th. Tr lng theo sn phm tp th c p dng i vi nhng cng vic hay sn phm do c im v tnh cht cng vic (hay sn phm) khng th tch ring tng chi tit, tng phn vic giao cho tng ngi m phi c s phi hp ca mt nhm cng nhn cng thc hin. - Tr lng theo sn phm gin tip l phng php tr lng cho cng nhn lm cc cng vic phc v ph tr (cng nhn iu chnh v sa cha my mc thit b, phc v vn chuyn, kho tng, kim tra cht lng sn phm) da vo cn c vo kt qu lao ng v n gi tin lng tnh theo nh mc lao ng ca cng nhn trc tip sn xut kinh doanh. Tr lng theo sn phm gin tip c tc dng khuyn khch tnh tch cc lao ng v nng cao kt qu lao ng ca cng nhn phc v, ph tr. - Tr lng sn phm khon l phng php tr lng cho mt ngi hay mt tp th cng nhn cn c vo mc hon thnh cng vic v n gi tin lng c quy nh trong hp ng giao khon. Tr lng sn phm khon c p dng trong trng hp m sn phm hay cng vic kh giao chi tit, phi giao np c khi lng cng vic, hay nhiu vic tng hp yu cu phi lm xong trong mt thi gian xc nh, vi cht lng nht nh. Tr lng khon c p dng kh ph bin trong doanh nghip cc ngnh nng nghip, xy dng c bn, giao thng vn ti, cung ng vt t, thng nghip dch v hoc mt s ngnh ngh khc khi cng nhn lm cc cng vic mang tnh cht t xut, cng vic khng th xc nh mc lao ng n nh trong thi gian di. i tng khon c th l c nhn hay mt nhm lao ng. Tin lng sn phm khon c xc nh nh sau: TLSPK = GK x QK Trong : TLSPK : Tin lng sn phm khon; GK : n gi khon cho mt sn phm hay cng vic hoc cng c th l n gi trn gi cho c khi lng cng vic hay cng trnh; QK : Khi lng sn phm khon c hon thnh. - Tr lng sn phm c thng l phng php tr lng theo sn phm kt hp thc hin cc hnh thc tin thng, nu cng nhn t c cc tiu chun thng quy nh. Hnh thc tr lng sn phm c thng c p dng i vi cng nhn hng lng theo sn phm m cng vic ca nhng khu ch yu trong dy chuyn sn xut, c v tr gii quyt s ng b trong 17

sn xut, thc y tng nng sut lao ng khu khc. Khi p dng hnh thc tr lng ny, ton b sn phm u c tr mt n gi c nh, cn tin thng s cn c vo mc hon thnh v hon thnh vt mc cc ch tiu thng. Tin lng sn phm c thng c xc nh nh sau: L*m*h TLspt = L + 100 Trong : TLspt : Tin lng tr theo sn phm c thng; L: Tin lng theo n gi c nh; m: T l thng cho 1% vt mc ch tiu thng; h: % vt mc ch tiu thng. - Tr lng theo sn phm ly tin: L hnh thc tr lng theo sn phm m tin lng ca nhng sn phm mc khi im ly tin (sn phm mc quy nh hon thnh) c tr theo n gi bnh thng (n gi c nh), cn tin lng ca nhng sn phm vt mc khi im ly tin c tr theo n gi ly tin. Tr lng sn phm ly tin c p dng i vi cng nhn trc tip sn xut kinh doanh lm nhng khu trng yu ca dy chuyn sn xut hoc do yu cu t xut ca nhim v sn xut - kinh doanh (n t hng t xut, sn xut hng xut khu) i hi phi hon thnh khn trng, kp thi tin k hoch. Tuy nhin, khng nn p dng rng ri phng php tr lng ny, v tc tng tin lng ca cng nhn c th ln hn tc tng nng sut lao ng. Hiu qu kinh t ca phng php tr lng theo sn phm ly tin th hin qua cc ch tiu: mc tit kim chi ph sn xut c nh, mc h gi thnh sn phm, nhim v sn xut c hon thnh v s lng, cht lng v thi gian. - Tr lng theo thi gian: L hnh thc tr lng cn c vo mc lng cp bc hoc chc v v thi gian lm vic thc t ca cng nhn, vin chc. Thc cht ca hnh thc ny l tr lng theo s ngy cng (gi cng) thc t lm. Cng thc tnh nh sau: TL TG = ML x TLVTT. Trong : TLTG: l tin lng thi gian tr cho ngi lao ng; ML: Mc lng tng ng vi bc trong thang lng, bng lng (mc lng gi, ngy, thng); TLVTT: thi gian lm vic thc t (s ngy cng, gi cng lm trong k, tun, thng). Hnh thc tr lng ny c p dng ch yu vi vin chc doanh nghip l nhng ngi lm qun l, chuyn mn k thut sn xut - kinh doanh, cng nhn sn xut lm nhng cng vic khng th nh mc lao ng, hoc do tnh cht sn xut nu tr lng theo sn phm s kh m bo cht lng ca sn phm, dch v.

18

- Tr lng theo thi gian c thng: l s kt hp hnh thc tr lng theo thi gian vi cc hnh thc thng nu cng nhn, vin chc t c cc ch tiu v iu kin thng do doanh nghip quy nh. Hnh thc tr lng ny c th p dng i vi vin chc qun l, cng nhn thc hin cc cng vic i hi tnh chnh xc cao, cng vic c trnh c kh ha, t ng ha cao. Tin lng ca ngi lao ng nhn c bao gm tin lng theo thi gian n gin cng vi tin thng: TLTg = ML x Tlvtt + Tthng. Trong : ML- Mc lng thi gian ca ngi lao ng; Tlvtt- Thi gian lm vic thc t ca ngi lao ng; Tthng- Tin thng. Hnh thc tr lng ny c nhiu u im hn so vi hnh thc tr lng theo thi gian gin n, bi v trong , khng nhng phn nh trnh thnh tho v thi gian lm vic thc t m cn gn cht tin lng vi thnh tch cng tc ca tng ngi lao ng thng qua cc ch tiu xt thng m h t c. V vy, n khuyn khch ngi lao ng quan tm n kt qu cng vic. - Tr lng theo nguyn tc 3Ps l: i). Position - nh gi lng theo gi tr cng vic. Ni dung quan trng y l xc nh c gi tr ca tng cng vic trong h thng ca doanh nghip, xc nh di lng cho mi cng vic v iu chnh tng ng vi tin lng trn th trng ii). Person - nh gi lng theo nng lc c nhn. Trong , cn xc nh cc yu cu v trnh , kh nng chuyn mn k thut ca ngi lao ng i vi tng v tr cng vic, t tr lng theo nng lc m nhim ca h cho tng v tr cng vic c th iii). Performance - nh gi lng theo kt qu hon thnh cng vic. Trong , tin lng c tr ph thuc vo mc nh gi hon thnh cng vic c giao ca ngi lao ng v hiu qu sn xut kinh doanh ca doanh nghip. i). Yu t s lng v cht lng nhn vin qun tr tin lng trong doanh nghip: Nhn vin qun tr tin lng trong doanh nghip l ngi hin thc ho cc quan im tr lng ca ch doanh nghip. Do , s lng v cht lng ca i ng nhn vin lm cng tc qun tr tin lng c vai tr rt quan trng i vi xy dng chnh sch tin lng v t chc thc hin chnh sch tin lng trong doanh nghip. Vit Nam, cc doanh nghip c quy m ln th i ng ny thng c ch trng hn c v s lng v cht lng. Trong cc doanh nghip c quy m va v nh thng cng tc qun tr tin lng thng do k ton, nhn vin qun tr nhn lc, nhn vin hnh chnh tng hp... lm kim nhim. h). Bu khng kh vn ho ca cng ty: Bu khng kh vn ho ca cng ty nh hng rt ln ti cch tuyn chn nhn vin, n thi ca cp trn v cp 19

di, n hnh vi cng tc, v do n nh hng n vic sp xp tin lng v thng cho nhn vin. k). Cng on trong doanh nghip: Trong nn kinh t th trng, vai tr ca t chc cng on c nh hng n kt cu tin lng ca ngi lao ng trong doanh nghip. iu 9 ca B lut Lao ng Vit Nam quy nh: "Cng on tham gia cng vi c quan nh nc, cc t chc chnh tr x hi, t chc kinh t, t chc x hi chm lo v bo v quyn v li ch hp php ca ngi lao ng; gim st vic thi hnh cc quy nh ca php lut lao ng". Ngoi cng on cp doanh nghip, cc ngnh v a phng u c t chc cng on v u thuc Tng Lin on Lao ng Vit Nam. Vai tr ca cng on trong vic tham gia xy dng, p dng cc mc lng th hin cc ni dung: - Bo v quyn li chnh ng v hp php ca ngi lao ng v tin lng - y mnh cng tc gio dc, nng cao trnh hc vn, tay ngh, kin thc php lut cho ngi lao ng v tin lng - i thoi, thng lng vi ngi s dng lao ng, vi Nh nc v cc vn c lin quan n tin lng ca ngi lao ng - Tham gia xy dng quy ch tr lng tr thng ca doanh nghip Thc y iu ho, pht trin quan h lao ng lnh mnh, tch cc trong doanh nghip - Tham gia ho gii v gii quyt cc tranh chp v tin lng... Mt s kt qu kho st v tin lng do B Lao ng Thng binh v X hi v Tng Lin on Lao ng Vit Nam tin hnh cho thy, tin lng ca on vin cng on trong cc doanh nghip c t chc cng on thng cao hn lng ca nhng ngi lao ng trong doanh nghip khng c t chc cng on. Hot ng ca t chc cng on c tc ng m bo tng lng v cc khon ph cp ngoi lng, lm hp mc phn tn thu nhp gia lao ng cng trnh v ngnh ngh. Ngoi nhng nh hng ca cng on n tin lng, cng on cn c nh hng tch cc m bo cho cng nhn c chung ting ni tp th v nhng vn c lin quan n thi gian lm vic, iu kin lm vic v cc chnh sch i ng khc. 2.5. Yu t thuc mi trng x hi Mt s yu t chnh thuc mi trng x hi nh hng n tin lng, thu nhp ca ngi lao ng trong doanh nghip l: a). Cung - cu lao ng trn th trng lao ng: Khi cung lao ng ln hn cu lao ng th tin lng c xu hng gim, khi cung lao ng nh hn cu lao ng th tin lng c xu hng tng, cn khi lao ng cn bng vi cu lao ng th th trng lao ng t ti s cn bng. Tin lng lc ny l tin lng cn bng, mc tin lng ny b ph v khi cc yu t nh hng n 20

cung cu lao ng thay i nh: nng sut cn bin ca lao ng, gi c hng ho, dch v... b). Chi ph sinh sinh hot thay i: Lng thng phi ph hp vi chi ph sinh hot l quy lut chung ca bt c nc no trn th gii. Khi gi c hng ho, dch v thay i s ko theo tin lng thc t thay i. Trong trng hp, khi chi ph sinh hot tng th tin lng thc t gim. Nh vy, do p lc ca x hi, cng on, ngi lao ng nn cc doanh nghip phi tng tin lng danh ngha cho cng nhn tin lng thc t khng gim v m bo cuc sng n nh cho ngi lao ng. c). Tnh trng ca nn kinh t: trong nn kinh t c tng trng kh cao v cao th cc doanh nghip cng phi da vo vic tng mc sng trung bnh ca x hi v tc tng trng kinh t (tng GDP) iu chnh tng tin lng cho ngi lao ng. Trong mt nn kinh t ang suy thoi, ngun cung ng lao ng d nhin tng cao, c ngha l s ngi tht nghip tng. Do , cc doanh nghip c khuynh hng h thp lng hoc khng tng lng. Tuy nhin, cng on, Chnh ph v x hi li p doanh nghip tng lng cho ph hp vi mc chi ph sinh hot gia tng. y thc s l vn hc ba i vi cc nh qun tr doanh nghip.

21

PHN II: NH GI THC TRNG KT CU TIN LNG TRONG DOANH NGHIP


1. Chi ph tin lng trong tng chi ph ca doanh nghip T kt qu iu tra doanh nghip trong cc nm 2007-2009 ca TCTK cho thy: Hnh 1: Chi ph tin lng trong tng chi ph ca doanh nghip n v: %
30 26.9 26.7 25 22.5 20 15.7 15 18.9 19.1 19.7 18.3 14.8 13.6 18.7 2007 2008 2009 10

14.9

0 Chung DN FDI DN nh nc DN t nhn

Ngun: S liu iu tra doanh nghip. Tng cc Thng k

Hnh trn cho thy: - Trong cc nm 2007- 2009, chi ph tin lng/ tng chi ph ca doanh nghip (TCPDN) c s bin ng trong khong 15 - 19%. - Trong cc doanh nghip Nh nc, chi ph tin lng/TCPDN cao hn hn so vi doanh nghip t nhn v doanh nghip c vn u t nc ngoi, chim t 22-27% TCPDN. Trong khi , chi ph tin lng/TCPDN t nhn trung bnh chim t 13-19%, v trong doanh nghip FDI trung bnh t 1820%. Chi ph tin lng trong cc doanh nghip t nhn thp l do cc nguyn nhn nh: doanh nghip quy m vn nh, trnh cng ngh sn xut kinh doanh thp, hiu qu hot ng t thp (nm 2009 li nhun bnh qun trn mt lao ng ca doanh nghip t nhn l 22,5 triu ng, doanh nghip nh nc 83,3 triu ng, doanh nghip FDI 70,9 triu ng); thiu 22

vai tr cng on trong bo v tin lng cho ngi lao ng, vi phm quy nh php lut v tr lng lm thm gi - Chi ph tin lng/ TCPDN xt theo ngnh cng cho thy c s khc nhau, trong ngnh nng nghip 21- 23%, ngnh cng nghip - xy dng 20% 22%, ngnh thng mi - dch v 13%-17%. C cu trn cho thy, trong doanh nghip nhm ngnh thng mi - dch v c chi ph tin lng thp, phn nh thc trng vic lm ca mt b phn ln ngi lao ng thiu n nh. c bit, trong nm 2008 di tc ng ca khng hong kinh t th gii, nn kinh t Vit Nam ri vo lm pht cao. Giai on ny cc doanh nghip gp rt nhiu kh khn do chi ph nguyn vt liu tng cao v ngnh kinh t b nh hng nhiu nht l nhm ngnh cng nghip gia cng v dch v, thng mi. 2. Tin lng c bn trong chi ph lao ng ca doanh nghip a). Tin lng c bn trong chi ph lao ng xt chung v theo loi hnh doanh nghip Kt qu iu tra ca B LTB& XH cho thy, tin lng c bn trong chi ph lao ng ca doanh nghip trong giai on 2007-2009 nh sau: Bng 1: Tin lng c bn trong chi ph lao ng trong cc loi hnh doanh nghip n v: %
Loi DN Nm TL c bn Thng BHXH CPT Chi ph khc Chung 2007 81.11 5.53 8.76 4.60 100 2008 80.26 6.48 7.63 0.51 5.12 100 2009 81.50 5.65 7.68 0.34 4.83 100 DNNN 2007 78.97 6.24 10.27 4.51 100 2008 78.59 7.58 8.81 0.54 4.49 100 2009 80.05 5.37 9.37 0.26 4.95 100 DNTN 2007 84.82 4.29 6.40 4.49 100 2008 81.73 5.88 6.99 0.51 4.89 100 2009 82.81 5.73 6.81 0.30 4.35 100 DNFDI 2007 2008 75.70 77.53 7.32 6.95 12.04 8.13 0.45 4.93 6.94 100 100 2009 78.46 5.77 8.48 0.65 6.64 100

Tng Ngun: iu tra tin lng bo him x hi 2008, 2009, 2010-B LTB&XH

Thc t cho thy (bng 1): - Tnh chung cho cc doanh nghip, tin lng c bn trong chi ph lao ng ca doanh nghip (CPLDN) chim t 80 - 81%. - Tin lng c bn /CPLDN khc nhau cc doanh nghip, c th, trong cc nm 2007-2009 doanh nghip t nhn 82 - 85%%, doanh nghip nh nc 79 - 80,0% v doanh nghip FDI 76 - 78%. S thay i t l tin lng c bn trong tng chi chi ph lao ng c nguyn nhn t bin ng c cu

23

sn phm, dch v, lao ng theo ngnh ngh v hiu qu hot ng sn xut kinh doanh ca cc doanh nghip. - Tin thng trong chi ph lao ng chim t l 5 - 6% v chi ph bo him x hi l 6 - 9%, cc chi ph khc (tin n gia ca, i li, nh ) ch chim t l 4- 5%. - Cn ch l chi ph o to ca cc doanh nghip chim t l rt thp trong chi ph lao ng (0,2- 0,6%). y l mt trong nhng nguyn nhn ca thc trng cht lng ngun nhn lc trong cc doanh nghip cn thp, cha p ng yu cu cnh tranh, pht trin sn xut kinh doanh, c bit l thiu ngun nhn lc chuyn mn k thut trong cc doanh nghip va v nh. b). Tin lng c bn trong chi ph lao ng xt theo theo ngnh: Bng 2: Tin lng c bn trong chi ph lao ng theo ngnh kinh t n v: %
Nng, lm thy sn Ngnh Cng nghip, xy dng 2007 2008 2009 Nm 2007 2008 2009 TL c bn 82.03 79.89 89.24 80.79 81.99 Thng 4.97 4.71 3.48 6.48 5.73 BHXH 8.40 10.85 6.95 7.11 7.34 CPT 0.43 0.48 0.55 0.25 Chi ph khc 4.17 4.07 3.33 5.08 4.70 Tng 100 100 100 100 100 Ngun: iu tra tin lng bo him x hi 2009, 2010-B LTB&XH Dch v, thng mi 2007 2008 2009 80.21 79.03 81.33 5.76 6.91 5.78 9.30 8.16 7.30 0.46 0.42 4.74 5.44 5.17 100 100 100

Xt tin lng c bn trong tng chi ph lao ng theo ngnh c th cho thy: - Trong cc mm 2007 - 2009, tin lng c bn trong CPL ca doanh nghip ngnh nng, lm thy sn giao ng trong khong 80 - 82%, ngnh cng nghip, xy dng 81 - 89%, ngnh dch v thng mi 79 - 81%. - Nh vy, tin lng c bn trong CPL ca doanh nghip ngnh nng lm thy sn v ngnh dch v thng mi tng i gn ging nhau (79- 82%). Tuy nhin, tin lng c bn trong tng chi ph lao ng ca ngnh cng nghip, xy dng c khong bin ng kh ln l 81 - 89%. S bin ng ca tin lng c bn trong CPL ph thuc vo cc yu t chnh nh: nng sut lao ng ca ngi lao ng, mc chp hnh ng BHXH, BHYTca doanh nghip, vic p dng ng n cc hnh thc tr lng, tr thng v mc u t ca doanh nghip cho o to ngun nhn lc.

24

c). Phn b chi ph tin lng/ tng chi ph lao ng ca doanh nghip
Hnh 2
100

H 2P inh han bo C TL/C LD nam2009 P P

0 0

20

Quantiles of TL_CPLD 40 60 80

.25

.5 F raction of the data

.75

Hnh 3
100

Hinh 3 Phan bo CPTL/CPLD nam 2010

20 0

Quantiles of TL_CPLD 40 60 80

.25

.5 Fraction of the data

.75

Hnh 2 v 3 trn cho thy, nhm 25% doanh nghip u tin c t l chi ph tin lng c bn / TCPL thp nht khong t 73% tr xung v nhm 50% (25%- 75%) doanh nghip c khong t l tin lng c bn /TCPL khong t 74%- 85% v 25% nhm doanh nghip cui cng (75%- 100%) c t

25

l tin lng c bn /TCPL rt cao (86%- 100%) l nhng doanh nghip ch yu p dng hnh thc tr lng thi gian. 3. C cu tin lng ca doanh nghip a). C cu tng tin lng trong doanh nghip nm 2009 Do s liu iu tra nm 2008 v 2009 khng phn chi tit cho tng loi thnh phn trong tng tin lng thc hin, do , vic nh gi c cu tin lng chung cho cc loi hnh doanh nghip v ngnh kinh t c phn tch t s liu iu tra Tin lng - Bo him x hi nm 2010 (B LTB&XH), kt qu nh bng sau: Bng 3: C cu tng tin lng trong doanh nghip nm 2009 n v: %
Thnh phn Chung Lng cp bc, chc v 87.75 Ph cp lng 5.58 DNNN 90.74 3.70 DNTN 88.01 6.07 DNFDI 81.57 7.14 Nng, lm thy sn CN,XD 89.06 4.04 87.46 6.07 Dch v, thng mi 87.60 5.89

Lng lm thm gi 3.09 1.65 2.76 6.95 3.61 Thng t qu lng 3.57 4.05 2.21 4.01 2.77 Tng tin lng 100 100 100 100 100 Ngun: iu tra tin lng bo him x hi 2010-B LTB&XH

3.57 3.77 100

2.40 4.03 100

Trong c cu tng tin lng ca doanh nghip phn nh: - Tin lng cp bc c cu phn chim t l cao nht, tnh chung cho cc loi hnh doanh nghip l 87,75%; - Ph cp lng c t l 5,58%; - Tin thng t qu lng 3,57%. - Xt theo loi hnh doanh nghip, trong c cu tin lng, doanh nghip nh nc c t l tin lng cp bc cao nht, chim 89%, sau l doanh nghip t nhn t l ny l 88%, doanh nghip c vn u t nc ngoi l 81%. - i vi cu phn ph cp lng th doanh nghip c vn u t nc ngoi c t l ln nht l 7%, sau l doanh nghip t nhn 6%, doanh nghip nh nc c t l thp nht (3,7%).

26

- i vi cu phn tin thng trong tng tin lng thc hin th doanh nghip FDI v doanh nghip nh nc c t l cao nht (4%), trong khi doanh nghip t nhn ch l 2%. - Xem xt tin lng lm thm gi trong cc doanh nghip cho thy, doanh nghip FDI c t l tin lng lm thm gi cao nht trong tng qu lng (7%), trong khi doanh nghip t nhn l 2,7% v thp nht l trong doanh nghip nh nc mc 1,6%. - Xt theo 3 nhm ba ngnh th doanh nghip ngnh nng, lm, thy sn c t l tin lng cp bc, chc v cao nht trong tng tin lng ca doanh nghip vi 89%; doanh nghip ngnh cng nghip, xy dng v ngnh dch v l 87%. i vi cu phn ph cp lng, th ngnh CN- XD v ngnh dch v c t l cao nht vi 6%, cn ngnh nng nghip l 4%, s khc nhau ny ph thuc vo c im, iu kin lao ng ca loi hnh cng vic v vng a l hot ng. - T l tin thng t qu lng trong tng tin lng ca cc doanh nghip khng c s khc bit theo ngnh v nm trong khong 2-4% tng tin lng. b). Tin lng v thu nhp ca ngi lao ng trong doanh nghip cc nm 2007, 2008, 2009 - Xt chung v theo loi hnh doanh nghip: Tin lng v thu nhp ca ngi lao ng trong cc nm 2007, 2008, 2009 nh sau: Bng 4: Tin lng c bn v thu thu nhp bnh qun ca ngi lao ng n v: Nghn ng/ngi/thng
Chung 2007 Loi DN 1658 2703 Tin lng c bn Trong - Tin lm thm gi Thng Thu nhp khc Tng Thu nhp Tc tng tin lng (%) Tc tng thu nhp (%) 2947 200 8 200 9 DNNN 200 200 7 8 190 8 3052 200 9 3347 DNTN 200 200 7 8 134 3 2455 200 9 2712 DNFDI 200 200 7 8 176 2 2842 200 9 3146

86 158 182 1998

127 410 320 3434

166 433 351 3733 9.03 8.68

157 161 103 217 2

173 534 43 4024

137 553 332 4233 9.68 5.20

164 121 106 157 1

110 347 243 3046

151 350 324 3386 10.46 11.19

108 498 230 249 1

226 391 319 3553

168 536 478 4161 10.67 17.10

27

Ngun: iu tra tin lng bo him x hi 2010-B LTB&XH

Mt xu hng r nt l tin lng c bn v thu nhp ca ngi lao ng trong cc doanh nghip ngy cng c ci thin, th hin trong cc nm 2007,2008, 2009, tnh chung, tin lng c bn bnh qun ca ngi lao ng tng ln 9%/nm, thu nhp tng 8,68 %/nm. Trong , doanh nghip FDI c tc tng tin lng c bn v tng thu nhp cao nhtnm trong khong cc mc 10,7% - 17,1%/ nm, doanh nghip t nhn c mc tng tin lng v thu nhp ca ngi lao ng cc mc 10,46% 11,19%/nm, trong khi doanh nghip nh nc c mc tng tin lng v tng thu nhp thp nht vi 5,52% - 9,67%/nm. r thm c cu tin lng c bn v thu nhp ca ngi lao ng trong cc loi hnh doanh nghip ta xem xt bng sau: Bng 5: C cu tin lng v thu nhp ngi lao ng trong doanh nghip n v:%
Loi DN Tin lng c bn Trong - Tin lm thm gi 8.23 5.67 4.09 12.21 4.48 5.57 6.13 Thng 7.41 13.27 13.06 7.70 11.39 10.34 19.99 Thu nhp khc 4.74 1.07 7.84 6.75 7.98 9.57 9.23 Tng Thu nhp 100 100 100 100 100 100 100 Ngun: iu tra tin lng bo him x hi 2010-B LTB&XH Chung DNNN DNTN DNFDI 2007 2008 2009 2007 2008 2009 2007 2008 2009 2007 2008 2009 87.85 75.84 79.07 85.49 80.60 80.09 70.73 79.99 75.61 82.98 78.72 78.98 7.95 11.00 8.98 100 5.34 12.88 11.49 100 5.19 7.91 9.11 100 4.72 11.96 9.32 100 2.27 11.61 9.41 100

Bng trn cho thy: - Trong cc nm 2007- 2009, tin lng c bn trong tng thu nhp ca ngi lao ng chim t l 79% - 83%. Tin thng chim khong 8% - 12% v cc khon thu nhp khc chim t l 9%. - Xt theo loi hnh doanh nghip, trong c cu thu nhp ca ngi lao ng th doanh nghip nh nc c t l tin lng c bn 76% - 88%, doanh nghip t nhn 80% - 85%, doanh nghip FDI 71%- 80%. - Trong doanh nghip FDI, t l tin lng lm thm gi trong tng thu nhp ca ngi lao ng chim ln hn so vi cc doanh nghip khc. Nm 2008 c t l tin lng lm thm gi trong tng thu nhp ca ngi lao ng cao nht, trong , doanh nghip nh nc l 5,6% trong tng thu nhp ca ngi lao ng, doanh nghip t nhn l 4,4%, doanh nghip FDI l 7,9%. - Tin thng (bao gm thng t qu lng v thng t li nhun doanh nghip) chim t l ng k trong c cu thu nhp ca ngi lao ng. Trong cc nm 2007- 2009, t l tin thng trong tng thu nhp ca ngi lao 28

ng doanh nghip nh nc nm trong khong 7 - 13%, doanh nghip t nhn 7,7 - 11,3% v doanh nghip FDI l 11- 20%. - Cc khon thu nhp khc (tr cp, phc li, tin thanh ton BHXH) trong tng thu nhp ca ngi lao ng trong cc nm 2007 - 2009 trong doanh nghip nh nc chim t l t 1 - 7,8%, doanh nghip t nhn 6,7- 9,65% v doanh nghip FDI 9 - 11,5%. - Xt theo nhm ngnh kinh t: Bng 6: Tin lng v thu nhp ngi lao ng phn theo ngnh kinh t n v: Nghn ng/ngi/thng
Nng, lm thy sn CN,XD 2007 2008 2007 Ngnh 2009 2008 2009 Tin lng c bn 2371.35 2711.97 1959.91 2616.48 2948.05 Tin lm thm gi 86.70 42.66 68.62 128.13 78.59 Thng 320.49 478.25 387.33 378.28 406.01 Thu nhp khc 164.07 261.72 208.73 346.46 364.14 Tng Thu nhp 2855.90 3451.94 2555.97 3341.23 3718.21 Ngun: iu tra tin lng bo him x hi 2010-B LTB&XH Dch v, thng mi 2007 2008 2009 1451.37 2958.78 3010.11 10.49 122.65 79.73 1653.75 146.37 500.33 324.53 3783.63 58.64 456.28 358.66 3825.05

T bng trn c th thy, tin lng c bn v thu nhp ca ngi lao ng ca doanh nghip ngnh dch v l cao nht, nm 2009 tin lng c bn bnh qun l 3010,1 nghn ng /ngi/ thng v thu nhp bnh qun l 3825,1 nghn ng/ngi/ thng, sau l ngnh cng nghip, xy dng tng ng l 2948,1 nghn ng//ngi/thng v 3718,2 nghn ng//ngi/ thng v thp nht l ngnh nng, lm, thu sn 2711,9 nghn ng/ngi/ thng v 3451,9 nghn ng/ngi/thng. Trong cc nm 2007 - 2009 tin lng c bn v thu nhp ca cc loi hnh doanh nghip c xu hng tng ln. xem xt chi tit hn v tin lng c bn v thu nhp ca ngi lao ng, ta s phn tch t l cc thnh phn trong tin lng c bn v thu nhp ca ngi lao ng bng sau: Bng 7: C cu tin lng c bn v thu nhp ca ngi lao ng phn theo ngnh kinh t n v: %
Ngnh Tin lng c bn Trong , tin lm thm gi Thng Nng, lm thy sn 2007 2008 2009 83.03 78.56 3.66 1.57 11.22 13.85 CN,XD 2007 2008 76.68 78.31 3.64 15.15 4.90 11.32 2009 79.29 2.67 10.92 Dch v, thng mi 2007 2008 2009 87.76 78.20 78.69 0.72 7.42 4.95 13.22 1.95 11.93

29

Thu nhp khc 5.74 7.58 8.17 10.37 9.79 Tng Thu nhp 100.00 100.00 100.00 100.00 100.00 Ngun: iu tra tin lng bo him x hi 2010-B LTB&XH

4 .82 8.58 9.38 100.00 100.00 100.00

- Nhn chung, t l tin lng c bn trong tng thu nhp ca ngi lao ng trong cc loi hnh doanh nghip giao ng trong khong 76 - 87%. Trong , cao nht l trong cc doanh nghip ngnh dch v, thng mi vi khong giao ng t l ny l 78 - 87%, sau l ngnh nng, lm, thu sn 79 - 83%, thp hn l ngnh cng nghip, xy dng 76 - 79%. - Trong cc nm 2008 - 2009, t l tin thng trong thu nhp ca cc loi hnh doanh nghip giao ng trong khong t 11-15%, cc khon thu nhp khc chim t l 5-10% trong thu nhp ca ngi lao ng. - Xt theo cp trnh chuyn mn k thut (Lao ng ph thng, lao ng qua o to cng nhn k thut, trung cp, cao ng i hc tr ln) Tin lng c bn v thu nhp ca ngi lao ng theo trnh CMKT cho thy nh sau:

30

Bng 8: Tin lng c bn, thu nhp ngi lao ng phn theo trnh CMKT n v: Nghn ng/ngi/thng
C, H tr ln Trnh Tin lng c bn Trong - Tin lm thm gi Thng Thu nhp khc Tng Thu nhp 2007 2754 124 540 236 3531 2008 3823 135 620 415 4858 2009 4182 142 646 437 5265 Trung cp 2007 1929 2008 2413 2009 2629 qua o to (s cp, Cha qua o to CNKT) 2007 2007 2008 2009 2008 1457 2159 2313 1446 1751 2009 1933 176 270 239 2441

131 181 145 146 152 99 58 113 115 343 383 153 310 309 98 242 140 262 319 142 289 323 106 244 2183 3019 3331 1751 2758 2945 1649 2236 Ngun: iu tra tin lng bo him x hi 2008- 2010, B LTB&XH

Bng 9: C cu tin lng c bn, thu nhp ngi lao ng phn theo trnh CMKT n v: %
Trnh 2009 2009 Tin lng c bn 79.43 78.93 Trong - Tin lm thm gi 4.53 3.53 3.31 6.77 7.58 5.40 Thng 15.29 12.76 12.26 5.25 11.36 11.49 Thu nhp khc 6.71 8.53 8.31 6.40 8.69 9.58 Tng Thu nhp 100 100 100 100 100 100 Ngun: iu tra tin lng bo him x hi 2008- 2010, B LTB&XH C, H 2007 2008 78.00 78.70 Trung cp 2007 2008 88.35 79.95 CNKT, s cp 2007 2008 83.18 78.29 2009 78.54 Cha qua o to 2007 2008 87.67 78.28 2009 79.17

10.01 8.71 8.11 100

7.03 11.23 10.48 100

4.26 10.51 10.95 100

4.01 5.92 6.41 100

6.47 10.82 10.90 100

3.95 11.05 9.78 100

31

T cc bng trn cho thy: - Trong cc nm 2007 - 2009, tin lng c bn trong tng thu nhp ca lao ng cp trnh cao ng i hc chim t l thp nht vi 78 79%, sau l trnh CNKT, s cp 78 - 83%, lao ng cha qua o to 79 - 87% v trung cp 79 - 88%. Nh vy, lao ng cc loi trnh chuyn mn k thut khc nhau c s khc nhau nht nh v khong t l tin lng c bn trong tng thu nhp ca ngi lao ng. Nguyn nhn ch yu l do tnh cht, ni dung cng vic v iu kin lao ng khc nhau. - Tin thng l cu phn ng gp th hai trong thu nhp ngi lao ng v i vi cp trnh cao ng i hc tr ln chim t l 12 15%, trung cp 5 - 11%, CNKT, s cp 9 - 11%, lao ng cha qua o to 6 - 11%. cc thu nhp khc chim t l 6 -11%. - Xt quan h tin lng ca cc cp trnh trnh cho thy, tin lng bnh qun ca lao ng trnh cao ng, i hc tr ln gp 2,16 ln lao ng cha qua o to, trung cp gp 1,36 ln v cng nhn k thut gp 1,19 ln. S liu cho thy, mi tng quan tin lng trung bnh gia cc cp trnh c khong cch khng ln. 4. Mt s nhn xt v thc trng c cu tin lng trong doanh nghip Thc t cng tc qun l lao ng - tin lng t ci cch tin lng nm 1993 n nay, B Lao ng tng kt v a ra khuyn ngh cc doanh nghip p dng c cu qu tin lng ca ngi lao ng hp l. Trong , qu tin lng ca ngi lao ng c chia thnh 2 b phn l b phn c bn v b phn bin i. C th l: - B phn c bn gm tin lng cp bc, chc v v ph cp c ngha phn nh cc mc lng trong thang, bng lng v cc ph cp lng quy nh km theo. - B phn qu tin lng bin i bao gm tin thng (thng t qu lng v thng t li nhun) v cc khon c tnh cht lng khc. - Quan h gia cc b phn ny l 70 - 75% thu nhp t b phn c bn v 30 - 25% t b phn bin i. Nhn chung, c cu ny so vi c cu qu tin lng trong doanh nghip cc nc vi chnh sch tin lng linh hot cao th tin lng c bn chim t l cao hn. V d, i vi doanh nghip sn xut kinh doanh tr lng sn

32

phm Hn Quc th tin lng c bn chim khong 54,7%, Singapore 50%, Anh 60%... So snh c cu thu nhp khuyn ngh trn ca c quan qun l lao ng Vit Nam v xem xt thc trng c cu tin lng c bn, thu nhp ca ngi lao ng phn tch trn cho thy mt s vn cn quan tm l: - Trong tng tin lng th tin lng cp bc chim t l cao, tnh chung cho cc loi hnh doanh nghip l 87,8%. Trong , c bit l doanh nghip nh nc v doanh nghip t nhn c t l tin lng cp bc trong tng tin lng l rt cao 89% v 88%, doanh nghip c vn u t nc ngoi thp hn vi 81%. Nguyn nhn ca s khc bit v t l tin lng cp bc trong tng tin lng l do ngnh ngh sn xut kinh doanh khc nhau, tnh cht, ni dung cng vic thc hin v iu kin lao ng khc nhau dn n p dng cc phng php tr lng khc nhau trong cc loi hnh doanh nghip. - Tin lng c bn trong chi ph lao ng chim t l cao (80- 81%); trong , c bit kh cao l doanh nghip t nhn 82- 85%, doanh nghip ngnh cng nghip, xy dng 81 - 89%. Nh vy, b phn tin lng bin i (lng mm) l phn tin lng gn vi hiu qu hot ng sn xut kinh doanh cn thp. iu ny cho thy, cc doanh nghip cha quan tm nhiu n phng php tr lng gn vi kt qu hot ng sn xut kinh doanh. - Tnh chung, trong tng thu nhp ca ngi lao ng, tin lng c bn chim t l cao 79 - 83%. Trong , t l tin lng c bn trong tng thu nhp ca ngi lao ng rt cao trong mt b phn doanh nghip nh nc vi 88%, doanh nghip t nhn 85%, doanh nghip FDI 80% v trong mt b phn doanh nghip ngnh dch v, thng mi vi 87% v doanh nghip ngnh nng, lm, thu sn 83%. Do c th ni, so vi kt cu tin lng m B Lao ng Thng binh v X hi khuyn mi th thc trng cu phn tin lng c bn trong tng thu nhp ca ngi lao ng l cha hp l. - Chi ph bo him x hi chim t l thp trong chi ph lao ng (6- 9%), trong khi hin nay theo quy nh ca Lut Bo him x hi chi ph BHXH trong qu lng chim 20%. C thc t ny l do cc doanh nghip v ngi lao ng ch ng ph BHXH theo tin lng ghi trong hp ng lao ng (thng i vi lao ng ph thng l mc tin lng ti thiu), trong khi qu tin lng thc hin ca doanh nghip cao hn rt nhiu. - Tin lng lm thm gi chim t l ng k trong tng tin lng ca ngi lao ng (nm 2009 l 3,1%). Trong , khu vc doanh nghip FDI 33

c t l tin lng lm thm gi trong tng tin lng kh cao l 7%. Nguyn nhn l do c mt b phn ln doanh nghip FDI sn xut, kinh doanh c sn xut hoc gia cng hng xut khu, bao gm sn phm: dt, may, da, giy v ch bin thu sn phi gii quyt cng vic cp bch, khng th tr hon do yu cu cp thit ca sn xut hoc do tnh cht thi v ca sn xut hoc do yu t khch quan khng d liu trc nn huy ng lm thm t trn 200 gi n 300 gi/ngi trong mt nm v thm ch trn 300 gi/ngi/nm. T l lao ng phi lm thm gi rt cao, nm 2009, t l lao ng phi lm thm gi bnh qun trong tng s lao ng ca doanh nghip nh nc l 34,1%, doanh nghip FDI 66,9% v doanh nghip t nhn 48,8%. - Trong tng thu nhp ca ngi lao ng, cc khon thu nhp nh tr cp, phc li chim mt t l ng k (9%), chng t rng, cc doanh nghip c s quan tm nht nh n nng cao thu nhp ngoi tin lng c bn cho ngi lao ng. 5. Nghin cu thc trng nh hng ca mt s yu t n kt cu tin lng, thu nhp ca ngi lao ng trong doanh nghip a). Hp ng lao ng v tho c lao ng tp th - Nm 2009, t l lao ng giao kt hp ng lao ng trong cc doanh nghip nh nc l 99,1% (so tng s lao ng), doanh nghip c vn u t nc ngoi 97% v doanh nghip ngoi nh nc 95%. Trong tng s lao ng k kt hp ng lao ng th t l k kt hp ng lao ng ming v ngn hn chim t l cn rt ng k l 6%, cn hp ng lao ng di 12 thng l 31,7% (2009). S lao ng k kt hp ng lao ng ngn hn thng c doanh nghip tr tin lng thp v cc quyn li v tr cp, o to ngh, cc khon phc li u khng c hng. iu ny c tc ng tiu cc n tin lng, thu nhp ca ngi lao ng vi hp ng lao ng ngn hn. - Hin nay, vic k kt tho c lao ng tp th mi c k kt trong 100% doanh nghip nh nc, cn doanh nghip FDI v doanh nghip khu vc t nhn thc hin cha tt. C th l trong nm 2009 mi c 60,5% doanh nghip FDI v 40,1% doanh nghip t nhn c k kt tho c lao ng tp th. Nguyn nhn ca vic cha k kt tho c lao ng tp th trong b phn ln doanh nghip l do ti cha c t chc cng on. Nm 2009, trong doanh nghip ngoi nh nc ch c 48,1% doanh nghip c t chc cng on c s. Mt khc, trong mt b phn ln doanh nghip 34

c t chc cng on nhng cng on cha lm trch nhim i din bo v quyn li ca ngi lao ng, theo kin nh gi ca ngi lao ng th ch c 46,8% doanh nghip c t chc cng on hot ng c hiu qu. b). Xy dng h thng thang lng, bng lng Trn thc t, vic thc hin xy dng v ng k h thng thang lng, bng lng trong cc doanh nghip t nhn v doanh nghip FDI cha y . Nm 2009 mi c 61,5% doanh nghip FDI v 49,9% doanh nghip t nhn c kho st ng k h thng thang lng, bng lng vi c quan qun l lao ng. S doanh nghip cn li (38,5% doanh nghip FDI v 50,1% doanh nghip t nhn) cha c h thng thang lng, bng lng. c). Tr lng lm thm gi Trong cc doanh nghip, vic chp hnh quy nh ca php lut v tr lng lm thm gi cho ngi lao ng cha y . T l doanh nghip c vi phm quy nh php lut lao ng v tr lng lm thm gi khong 20% tng s doanh nghip iu tra, trong a s l doanh nghip va v nh t nhn. y l mt trong nhng nguyn nhn chnh xy ra cc cuc tranh chp lao ng. Nguyn nhn ngi lao ng khng c tr tin lm thm gi xut pht t s thiu hiu bit php lut lao ng ca ch s dng lao ng v ngi lao ng hoc do s c tnh ca ch s dng lao ng nhm gim chi ph tin lng. d). ng ph BHXH Mt trong nhng yu t c tc ng n tin lng v thu nhp ca ngi lao ng trong doanh nghip l t l ngi lao ng tham gia BHXH ca cc doanh nghip khu vc t nhn cn rt thp so vi tng s lao ng thuc din tham gia BHXH bt buc. Nm 2008 ch c khong 50,72% v nm 2009 l 53,8% s ngi lao ng tham gia BHXH. Mc tin lng bnh qun ng BHXH ca cc doanh nghip rt thp so vi mc tin lng bnh qun thc t ca ngi lao ng, nm 2008 ch bng 55,2% v nm 2009 ch bng 54,9%. T l tin ng BHXH (nm 2008, 2009) chung ca cc doanh nghip ch chim 7- 9% chi ph lao ng. Mt khc, theo bo co ca B Lao ng - Thng binh v X hi, trong qu trnh thc hin Lut BHXH xut hin tnh trng mt s doanh nghip ln trnh trch nhim tham gia BHXH, ng chm, ng khng y theo quy nh, lm nh hng n quyn li ca ngi lao ng. Thc trng n BHXH cho thy rng, chnh k

35

h ca php lut, trong bin php ch ti x pht hnh vi trn ng, chm ng BHXH p dng mc thp, cng thm thc t li sut n BHXH thp hn li sut ngn hng l nguyn nhn dn n vi phm din ra ph bin. Cc doanh nghip ny chp nhn vi phm, chu x pht hnh chnh mc cao nht (theo quy nh mi nm 2010 l 30 triu ng) khi phi ng tin tham gia BHXH cho ngi lao ng vi hng trm triu ng. Bn cnh , s phi hp gia c quan Bo him x hi vi S Lao ng - Thng binh v X hi, Ban Qun l khu cng nghip, khu ch xut, khu kinh t cha thng xuyn, dn n cng tc kim tra, thanh tra vic thc hin chnh sch php lut v bo him x hi cn km hiu qu. ). Li nhun doanh nghip v c cu tin lng Thc t cho thy, mc no , doanh nghip c c cu tin lng linh hot to ra ng lc kch thch tng hiu qu sn xut kinh doanh. C th nh nm 2009, trong c cu tin lng ca cc doanh nghip FDI, lng c bn (lng cng) chim 81% v t li nhun trn mt lao ng l 70,95 triu ng/ngi; trong khi doanh nghip t nhn tin lng c bn chim 88,01% t li nhun 22,25 triu ng/ngi... Tuy nhin, li nhun ca doanh nghip t c cn do hng lot yu t khc nh trnh cng ngh, qun l, ngnh ngh hot ng, kh nng marketing, cht lng ngun nhn lc, hi nhp quc t e) Nghin cu hi quy mt s yu t tc ng n tin lng v thu nhp ca ngi lao ng: Xy dng m hnh phn tch r hn nh hng ca mt s yu t n kt cu tin lng v thu nhp ca ngi lao ng, tin hnh phn tch hi quy nh hng ca t l tin lng c bn trn (/) thu nhp ca ngi lao ng bi mt s nhn t chnh vi m hnh nh sau: TL/TN= a0 +a1i*lnLN_LD +a2i*gender + a3i*ni + a4i*Li+ a5i*ti+ a6i*vi Trong : Bin ph thuc: TL/TN l t l tin lng c bn trong thu nhp ngi lao ng; LN_LD: ln li nhun sinh ra t mt lao ng ca doanh nghip; gender: gii tnh ngi lao ng; ni: Bin gi ngnh, ly ngnh nng, lm, thy sn so snh; n1=1 nu l ngnh cng nghip, xy dng, n1=0 nu l ngnh khc; n2=1 nu l ngnh thng mi, dch v, n2=0 nu l ngnh khc;

36

Li: bin gi loi hnh doanh nghip, ly loi hnh doanh nghip nh nc so snh; L1=1 nu l loi hnh doanh nghip t nhn, L1=0 nu l loi hnh khc; L2=1 nu l loi hnh doanh nghip c vn u t nc ngoi, L2=0 nu l loi hnh khc; ti: Trnh ca ngi lao ng so snh, ly trnh cha qua o to lm mc so snh; t1=1 nu l trnh C, H tr ln, t1=0 nu trnh khc; t2=1 nu l trnh trung cp, t2=0 nu trnh khc; t3=1 nu l trnh s cp, qua o to, t3=0 nu trnh khc; vi: Bin gi v tr lm vic ca ngi lao ng, ly v tr nhn vin tha hnh phc v so snh; v1=1 nu v tr lm vic l vin chc qun l, v1=0 nu l v tr khc; v2=1 nu v tr lm vic l vin chc chuyn mn nghip v, v2=0 nu l v tr khc; v3= 1 nu v tr lm vic l cng nhn sn xut, kinh doanh, v3=0 nu l v tr khc; Phn tch s liu iu tra Tin lng - Bo him x hi ca B Lao ng - Thng binh v X hi nm 2008-2010 thu c kt qu hi quy nh sau: Bng 10: Kt qu hi quy t l tin lng c bn trong thu nhp ca ngi lao ng theo mt s yu t Bin ph thuc: T l tin lng c bn trong thu nhp ca ngi lao ng Gi tr c Ch tiu Bin c lp lng Ln(li nhun t 1 lao ng lnLN_LD -0.011 (15.32)** Gii tnh Nam 0.011 (3.90)** N Tham chiu Ngnh Cng nghip, xy dng -0.019 (4.23)** Thng mi, dch v -0.019 37

Loi hnh DN

Nng, lm, thy sn DN T nhn

(4.16)** Tham chiu -0.003 (0.87)

Trnh

V tr lm vic

DN c vn u t nc ngoi -0.045 (10.32)** DN Nh nc Tham chiu C, H tr ln 0.022 (3.88)** Trung cp 0.005 (0.88) qua o to -0.013 (2.56)* Cha qua o to Tham chiu Vin chc qun l 0.011 (1.69) Vin chc chuyn mn nghip v 0.003 (0.45) CN trc tip sx, kd 0.023 (4.61)** Nhn vin tha hnh phc v Tham chiu H s chn 0.839 (110.79)** R2 0.24 N 12,955 ** p<0.01 * p<0.05;

Ngun: Tnh ton ca nhm nghin cu t iu tra Tin lng - BHXH

Vi tin cy 95%, c th thy h s ca a s cc bin l c ngha thng k. T bng kt qu trn cho thy: V tc ng ca cc yu t t pha doanh nghip - Vi gi tr ca h s lnLN_LD c gi tr nh hn khng (-0.011) cho thy khi li nhun lm ra ca 1 lao ng ca doanh nghip tng s c xu hng 38

lm cho t l tin lng c bn / thu nhp ca ngi lao ng gim. iu ny cho thy, trong c cu thu nhp ca ngi lao ng, mt s cu phn khc c t l tng ln, ng thi cc doanh nghip xc nh chi ph tin lng c s cn c vo cc yu t tc ng n mi tng quan hp l gia tin lng v li nhun ca doanh nghip (nng sut cn bin, li nhun cn bin). - H s ca cc bin ngnh (ni) u c gi tr nh hn khng (<0) v vi h s tng ng nhau cho thy, ngi lao ng lm trong doanh nghip ngnh cng nghip v dch v c t l tin lng c bn / thu nhp l thp hn ngi lao ng trong doanh nghip ngnh nng, lm, thy sn. iu ny th hin rng, trong c cu thu nhp ca ngi lao ng cc ngnh th ngnh nng nghip l ngnh m c t l tin lng c bn trong thu nhp ca ngi lao ng cao hn c. Nh vy, r rng l trong doanh nghip ngnh nng, lm, thy sn, vai tr ca tin lng c bn rt quan trng i vi ngi lao ng. - i vi loi hnh doanh nghip, h s hi quy ca bin gi loi hnh doanh nghip L2 l nh hn khng (<0), c ngha l ngi lao ng lm trong doanh nghip nh nc c t l tin lng trong thu nhp l cao hn ngi lao ng lm trong doanh nghip FDI. iu ny cho thy, thu nhp ca ngi lao ng lm trong doanh nghip FDI c cu phn t l thu nhp ngoi lng c bn cao hn (hay b phn lng mm ln hn), iu ny mt gc no c th khuyn khch ngi lao ng tng nng sut lao ng t c mc lng ngoi mc lng c bn nhiu hn. V cc yu t ca ngi lao ng - H s ca bin gii tnh c gi tr dng (0.011), c ngha thng k cho thy, t l tin lng c bn trong thu nhp ngi lao ng nam cao hn lao ng n. iu ny c th gii thch rng, do a s lao ng nam (trong mu iu tra) lm vic trong nhng ngnh lao ng nng nhc nhiu hn (cng nghip khai khong, cng nghip ch to, xy dng, giao thng vn ti) c b phn tin lng c bn cao. Trong khi a s lao ng n lm vic trong cc ngnh dt may, da giy, ch thy hi sn, dch v, thng mi l nhng ngnh tin lng thng c phn phi gn vi hiu qu sn xut kinh doanh nn b phn tin lng mm (phn tin lng bin ng theo kt qu sn xut kinh doanh) ln, dn ti c xu hng t l tin lng c bn trong thu nhp thp hn lao ng nam gii.

39

- V tc ng ca trnh chuyn mn k thut ca ngi lao ng ti t l tin lng c bn trong thu nhp, ta i xem xt gi tr c lng h s ca bin ti. T bng trn c th thy, ngi lao ng c trnh cao ng, i hc tr ln c t l tin lng c bn trong thu nhp cao hn ngi lao ng cha qua o to; cn ngi lao ng qua o to, s cp, ngn hn c t l tin lng c bn trong thu nhp thp hn ngi lao ng cha qua o to. iu ny c th gii thch l do nguyn nhn p dng m hnh tr lng khc nhau ca doanh nghip ph thuc vo cc loi hnh cng vic. Ngi lao ng c mc trnh chuyn mn k thut cao (cao ng, i hc tr ln) tin lng thng gn vi cc cng vic c tnh n nh cao. Do , trong c cu thu nhp, t l tin lng c bn c xu hng n nh v chim t l cao. Cn i vi lao ng trnh chuyn mn k thut thp, cc cng vic thng c tnh bin ng cao hn, ngi s dng lao ng thng s dng phng php tr lng gn vi kt qu hot ng sn xut kinh doanh, nn t l tin lng c bn trong thu nhp c th thp hn. - nh gi tc ng ca v tr lm vic trong m hnh hi quy cho thy, ngi lao ng v tr nhn vin tha hnh phc v c t l tin lng c bn trong thu nhp thp hn ngi lao ng l cng nhn sn xut. Tuy nhin, do c cu mu cn nh, cha th hin c xu hng, dn ti vic xc nh mc phn bit t l tin lng c bn trong thu nhp ca cc v tr gp nhiu kh khn. V vy, nhm nghin cu cha i su vo phn tch xu hng t l tin lng c bn trong thu nhp ca ngi lao ng phn theo v tr. - Nh vy, t phn tch hi quy mt s nhn t trn cho ta thy rng, thc t nhng yu t v bn thn ngi lao ng v cc yu t thuc doanh nghip c tc ng rt ln ti t l tin lng c bn trong thu nhp ca ngi lao ng.

40

PHN III: CC KHUYN NGH V KT CU TIN LNG TRONG DOANH NGHIP


I. Khuyn ngh cc m hnh kt cu tin lng ca ngi lao ng trong doanh nghip T nghin cu thc trng v hng dn ca c quan nh nc v qun l lao ng - tin lng trong cc doanh nghip, khuyn ngh mt s m hnh kt cu tin lng, thu nhp ca ngi lao ng trong cc doanh nghip Vit Nam nh sau: 1. Cc m hnh c cu t l tin lng c bn trong tng qu tin lng doanh nghip 1.1. M hnh t l tin lng c bn trong tng qu tin lng doanh nghip mc thp, s dng cho cc doanh nghip p dng phng php tr lng c mc linh hot kh cao: Tin lng c bn bng 70 - 75% tng qu tin lng ca ngi lao ng. Tin lng linh hot + tin thng t qu lng l 25 - 30% tng qu tin lng. 1.2. M hnh t l tin lng c bn trong tng qu tin lng doanh nghip mc trung bnh, s dng cho cc doanh nghip p dng phng php tr lng c mc linh hot trung bnh: Tin lng c bn bng 76 - 83% tng qu tin lng ca ngi lao ng. Tin lng linh hot + v tin thng t qu lng l 17 - 24% tng qu tin lng. 1.3. M hnh t l tin lng c bn trong tng qu tin lng doanh nghip mc cao, s dng cho cc doanh nghip p dng phng php tr lngc mc linh hot thp: Tin lng c bn bng 84 - 90% tng qu tin lng ca ngi lao ng. Tin lng linh hot + tin thng t qu lng 10 - 16% tng qu tin lng. Ty thuc vo c im ngnh ngh, loi hnh hot ng sn xut, kinh doanh, iu kin lao ng m doanh nghip la chn m hnh t l tin 41

lng c bn trong tng qu tin lng ph hp p dng cho doanh nghip mnh. p dng hiu qu cc m hnh kt cu tin lng cn thit thc hin cc gii php v m v vi m lin quan nu trong mc 3 ca phn III ny. 2. M hnh c cu t l tin lng c bn trong thu nhp ca ngi lao ng T thc trng trn cho thy, cc doanh nghip nh nc v doanh nghip FDI c li nhun t c/ mt lao ng cao hn doanh nghip t nhn. Trong , c vai tr nht nh ca c cu t l tin lng c bn trong thu nhp ca ngi lao ng c tnh hp l v ph hp vi nh hng qun l tin lng ca Nh nc. C th, m hnh vi t l tin lng c bn trong thu nhp t 75% - 80% v t l ca cc khon thu nhp khc ca ngi lao ng 20 - 25% l pht huy c hiu qu i vi cc doanh nghip nh nc v doanh nghip FDI. Do vy, khuyn ngh cc doanh nghip t nhn hng ti p dng m hnh trn (hin nay t l tin lng c bn trong thu nhp ca ngi lao ng trong a s doanh nghip t nhn l khong 85- 90%). Vi m hnh ny cc doanh nghip t nhn phi thc hin cc gii php tng thm cc khon ngoi tin lng c bn cho ngi lao ng nh tin thng, tin tr cp v phc li. II. Khuyn ngh cc gii php m bo thc hin kt cu tin lng hiu qu trong cc doanh nghip 1. Hon thin cc chnh sch ca nh nc lin quan n kt cu tin lng trong doanh nghip 1.1). Chnh sch tin lng, tin thng: - Chnh ph cn quy nh mc lng ti thiu vng c tnh khoa hc v thc tin cao p dng chung cho cc doanh nghip, nhm iu tit tin lng v ngun nhn lc ph hp vi nh hng pht trin th trng lao ng tng vng. Cc mc lng ti thiu vng phi c Chnh ph cng b theo tng thi k, trn c s xem xt kin xut ca y ban quc gia v quan h lao ng. Trong qu trnh thit k cc mc lng ti thiu, Nh nc cn phi m rng i thoi, tham kho kin ca i din ch s dng lao ng v i din ngi lao ng trnh ch quan p t t pha Nh nc, khuyn khch ch s dng lao ng tm cch khc gim chi ph u vo, tng hiu qu hot ng v bo 42

v cho ngi lm cng n lng trong cc iu kin bin ng ca sn xut kinh doanh. Trc khi cng b mc lng ti thiu chung Chnh ph nh gi, xem xt v m bo khng tc ng xu n tnh trng vic lm ca ngi lao ng v hp l vi mt bng tin cng ca cc tng lp dn c trong x hi. Ngoi ra, Nh nc c th quy nh mc lng ti thiu ngnh, nhm bo m cho ngi lao ng c tr lng ph hp vi nng sut lao ng, hiu qu kinh t, c bit l nhng ngnh c nhiu li th v hiu qu kinh doanh cao (du kh, hng khng, vin thng, cc ngnh dch v cht lng cao) hoc bo v ngi lao ng trong cc ngnh c cung - cu bt li, nng sut lao ng thp (nng nghip, thy sn, dim nghip) khng b tr lng qu thp, to iu kin n nh v pht trin ca ngnh. Hin nay, B Lao ng Thng binh v X hi ban hnh thng t s 23/2011/TT-BLTBXH, hng dn thc hin ngh nh s 70/2011/N-CP ca Chnh ph. Trong , mc lng ti thiu vng p dng t ngy 1-10-2011 n ht ngy 31-12-2012 nh sau: mc cao nht 2 triu ng/ngi/thng i vi cc doanh nghip hot ng trn a bn thuc vng I; mc 1,78 triu ng thuc a bn vng II; mc 1,55 triu ng thuc a bn vng III v 1,4 triu ng p dng cho a bn vng IV (cc vng c th xem ph lc 1). Tuy nhin, mc tin lng ti thiu ny hp l vi thi im hin nay hay cha cn phi c tip tc nghin cu tip v c s iu chnh ph hp vi tng trng ca nn kinh t, s thay i ca ch s gi sinh hot v yu cu khng ngng nng cao mc sng ca ngi lao ng. - Chnh sch tin lng ca Nh nc cn c tip tc hon thin nhm loi b cc cn tr v to quyn ch ng, iu kin kinh doanh bnh ng, hiu qu cho cc loi hnh doanh nghip. Trong , bao gm c vic trao quyn cho cc doanh nghip nh nc xy dng h thng thang, bng lng. Hin nay, Chnh ph c Ngh nh 114/2002/N-CP, B Lao ng - Thng binh v X hi c thng t s 12/2003/TTBLTBXH, 12/2003/TT-BLTBXH, 12/2003/TT-BLTBXH quy nh v xy dng thang lng, bng lng trong cc loi hnh doanh nghip, theo doanh nghip nh nc, doanh nghip trch nhim hu hn mt thnh vin vn p dng theo thang lng, bng lng do Chnh ph quy nh; cc doanh nghip FDI, doanh nghip ngoi nh nc mi t xy dng thang lng, bng lng. V vy, mt bng lng ca cc doanh nghip hin nay l khng thng nht, gy nn chia ct th trng lao 43

ng, nh hng n s n nh ngun nhn lc ca doanh nghip. Bn cnh , t thng 7/2010, cc doanh nghip chuyn sang hot ng thng nht theo Lut doanh nghip, nn vic giao quyn cho cc doanh nghip nh nc c ch ng xy dng h thng thang lng, bng lng l yu cu cn thit. gip cc doanh nghip c th xy dng h thng thang, bng lng hiu qu, B LTBXH cn c hng dn v xy dng thang, bng lng, cung cp thng tin tin lng trn th trng cc doanh nghip tnh ton xc nh mc lng hp l. Ngoi ra, Nh nc cn c quy nh khuyn khch cc doanh nghip p dng cc phng php tr lng linh hot, tin lng c tr theo nh gi gi tr cng vic m nhn, theo doanh thu, theo hiu qu sn xut kinh doanh ca doanh nghip nng cao tnh kch thch nng sut lao ng v tnh cnh tranh ca tin lng. - V chnh sch tin thng, Nh nc cn a ra cc khuyn ngh ch dn cho doanh nghip p dng cc hnh thc tin thng ph hp vi c im ca sn xut kinh doanh, phng php tnh ton tin thng ph thuc vo nng sut lao ng, li nhun t c ca doanh nghip. Trong , c bit l ch trng ph bin, p dng hnh thc tin thng nng sut, cht lng (thng khi ngi lao ng thc hin cao hn mc trung bnh v s lng, cht lng sn phm, dch v); thng sng to (thng cho ngi lao ng c cc sng to, sng kin ci tin k thut c tc dng nng cao cht lng sn phm, dch v); thng thng qua nh gi tng hp kt qu ng gp ca ngi lao ng v hiu qu sn xut kinh doanh ca doanh nghip. Tin thng ca thnh vin Hi ng qun tr, Tng gim c, gim c doanh nghip nh nc do Nh nc l s hu, nn Nh nc phi c quy nh thc s gn vi hiu qu sn xut kinh doanh, nu t sut li nhun trn (/) vn tng th tin lng, tin thng ca cc chc danh ny cng tng v ngc li. 1.2). Chnh sch ph cp lng: - Nh nc cn xem xt nng cc mc ph cp c hi cho lao ng cc ngnh ngh c iu kin lao ng, phc tp lao ng, iu kin sinh hot kh khn cha b p y hao ph lao ng ca h trong cc quy nh hin nay. c bit l cc loi ph cp khu vc cho nhng ngi lm vic nhng vng c kh hu xu, xa xi, ho lnh, c s h tng thp km, i li sinh hot kh khn nhm gp phn n nh v thu ht lao ng; ph cp lu ng nhm b p cho nhng ngi lm mt s ngh 44

hoc cng vic phi thng xuyn thay i ch , ni lm vic ang pht trin nc ta (lao ng ngnh xy dng, giao thng vn ti, xy dng cc cng trnh h tng c s), b sung ph cp c hi, nguy him i vi cc ngnh ngh mi pht trin Vit Nam. - R xt, hon thin cc loi ph cp trnh trng lp nhau, c bit l cc loi ph cp iu chnh quan h tin lng v thu nhp gia cc vng, khu vc. - Trong h thng ph cp lng, Nh nc cn c quy nh ph cp lng khuyn khch ngnh, ngh u tin, mi nhn, ngnh ngh cn tp trung pht trin. i vi cc ngnh, ngh ny c th quy nh ch ph cp ring hoc quy nh ch ph cp cao hn so vi ngnh khc. 1.3). Chnh sch quan h lao ng - Nh nc tng cng thit ch ba bn, trn c s thc y hot ng hiu qu ca y ban quan h lao ng cp quc gia (theo Quyt nh s 68/2007/Q-TTg ca Th tng CP) trong t vn cho Chnh ph v c ch, chnh sch, gii php xy dng quan h lnh mnh trong doanh nghip. Thnh lp Ban quan h lao ng cp tnh/thnh ph t vn cho Ch tch UBND tnh/thnh ph trong ban hnh chnh sch, gii php xy dng quan h lao ng lnh mnh, n nh v tham vn cho cc bn trong quan h lao ng cp ngnh v doanh nghip. - Nh nc cn hon thin c ch thng tin th trng lao ng nhm gip cho cc doanh nghip tip cn dch v thng tin tin lng, tin cng trn th trng. Trn c s , cc doanh nghip c cn c so snh trong tho thun, thng lng tin lng vi ngi lao ng v cng on. - Nh nc ch trng ban hnh cc quy nh v pht trin h thng t vn php lut v tin lng, BHXH to iu kin cho ngi lao ng cng nh ch s dng lao ng c th tip cn, nm bt c cc qui nh php lut ca Nh nc v tin lng, BHXH thng qua hnh thc ny. Nh nc tng cng tn s v thc hin cc bin php nng cao hiu qu cc cuc thanh tra lao ng nhm ngn nga vi phm quy nh v tin lng, ph cp lng, BHXH 1.4). Chnh sch bo him x hi khc phc cc tn ti trong thc hin bo him x hi i vi ngi lao ng, Nh nc cn tp trung vo gii quyt cc vn nh: i). 45

Cn nng mc x pht vi phm hnh chnh i vi hnh vi khng ng BHXH , hoc ng khng ng thi gian quy nh, c th bng 20% s tin n BHXH (theo kin ca cc chuyn gia BHXH). B sung trong Lut Hnh s hnh vi ca ngi s dng lao ng khi vi phm php lut BHXH b x l hnh chnh nhng vn tip tc vi phm th phi c coi l vi phm hnh s ii) Quy nh v tin lng lm cn c ng BHXH hin nay cn khong cch qu xa so vi thu nhp thc t. Nhiu doanh nghip ang c tnh khai gim qu tin lng ng BHXH t, lm gim ngha an sinh x hi ca BHXH. iu ny khng ch xy ra khu vc kinh t t nhn m cn tn ti cc khu vc Nh nc. Do , cc c quan chc nng cn sm sa i nhng bt hp l v tin lng theo hng tin lng lm cn c ng BHXH phi st vi thu nhp thc t. 2. Khuyn ngh v cc gii php ca doanh nghip lin quan n kt cu tin lng trong doanh nghip m bo phn phi tin lng trong cc doanh nghip hp l, c tc ng tch cc i vi nng sut, hiu qu hot ng ca doanh nghip, khuyn ngh cc doanh nghip thc hin cc bin php v hon thin cc chnh sch chnh nh sau: 2.1). Doanh nghip cn la chn phng php xc nh qu tin lng ph hp vi c im sn xut kinh doanh ca doanh nghip. Hin nay, phn ln cc doanh nghip ngoi nh nc la chn phng php xc nh qu tin lng theo t l trch tin lng theo doanh thu, trong iu kin quy m nh, thiu i ng cn b chuyn su v lao ng tin lng, cha c h thng nh mc lao ng tin tin, khoa hc th phng php ny rt ph hp vi cc doanh nghip ngoi nh nc, c bit l cc doanh nghip hot ng trong lnh vc thng mi v dch v. Tuy nhin, khi la chn phng php ny, cc doanh nghip thng gp kh khn trong a ra nhng cn c xc nh t l trch tin lng theo doanh thu nh th no cho hp l va m bo li nhun cho doanh nghip, va m bo qu lng phn phi cho ngi lao ng khng b thiu ht. Do , cc doanh nghip cn thc hin cc bin php nh: (1) Phn tch chi ph nguyn vt liu u vo, thnh phm mua vo, khu hao my mc thit b; (2) Xy dng gi sn phm m doanh nghip c th bn c; (3) Xc nh mc tiu li nhun ca doanh nghip v yu t ny c th phi iu chnh tu theo tnh hnh sn xut m bo qu tin lng tr cho ngi lao ng; (4) Tnh ton t l chi ph

46

tin lng hp l hay qu tin lng l phn cn li sau khi phn tch 3 yu t nu trn. 2.2). Doanh nghip la chn phng php tr lng ph hp v tin hnh xy dng nhng cng c cn thit lm cn c tr lng hiu qu, cng bng: - i vi hnh thc tr lng sn phm: tr lng sn phm hiu qu, cng bng, cc doanh nghip cn phi thc hin mt s bin php sau: (1) Xy dng h thng nh mc lao ng ph hp cho vic xc nh n gi tin lng sn phm, lm c s phn phi tin lng sn phm, lng khon ca ngi lao ng (2) Tin hnh kim tra v nghim thu sn phm cht ch, chnh xc. V s sn phm nh hng trc tip n tin lng ca mi ngi. c th kim tra v nghim thu sn phm chnh xc th cc doanh nghip cn phi xy dng c h thng biu mu khoa hc c th thng k s sn phm ca mi ngi, mi b phn theo tng ca sn xut kinh doanh mt cch chnh xc (3) T chc v phc v tt ni lm vic, to thun li cho vic phn cng b tr lao ng khoa hc, gp phn nng cao nng sut lao ng, qua nng cao tin lng, thu nhp cho ngi lao ng (4) Xy dng h thng tiu ch r rng, c th nh gi y mc ng gp ca mi ngi, mi b phn vo kt qu lao ng ca tp th v hiu qu sn xut kinh doanh ca doanh nghip. - i vi hnh thc tr lng theo thi gian: Hin nay, tr lng thi gian, cc doanh nghip tnh ton trn c s mc lng cp bc (chc v) ca ngi lao ng v ngy lm vic thc t, do , cha phn nh c hiu qu lm vic ca mi ngi. Do , tr lng thi gian chnh xc, cc doanh nghip cn thc hin cc bin php nh: xy dng bn phn tch cng vic, xy dng h thng tiu ch nh gi nhn vin v nh gi mc hon thnh cng vic ca mi ngi, y l cng c quan trng lm c s xc nh h s mc hon thnh cng vic tr lng hiu qu. - i vi tr lng theo doanh thu: Cc doanh nghip ngoi nh nc s dng nhiu phng php tnh lng theo doanh thu khc nhau, tuy nhin, phng php tnh ph bin m cc doanh nghip la chn tnh lng cho nhn vin kinh doanh, nhn vin bn hng l tnh theo lng cng (tin lng c nh) v t l % thng theo doanh thu hoc tnh theo lng cp bc v h s lng kinh doanh. Do , thc hin tr lng theo phng php ny hiu qu th doanh nghip cn thc hin cc 47

bin php sau tnh t l % thng theo doanh thu hoc h s lng kinh doanh: (1) Xc nh t l thng v h s lng kinh doanh trn c s tnh ton im ho vn v li nhun thu c c th xc nh t l thng theo doanh thu v h s lng kinh doanh hp l, nhm va m bo li nhun cho doanh nghip va m bo khuyn khch ngi lao ng (2) Thc hin thng k doanh thu bn hng ca mi nhn vin chnh xc (3) Theo di tnh hnh cng n ca khch hng ca mi nhn vin kinh doanh hay nhn vin bn hng. 2.3). Hon thin h thng thang lng, bng lng: Doanh nghip cn tp trung xy dng (hoc hon thin nu c) cc thang lng, bng lng cho cc chc danh cng vic (nhm cng vic), phn nh ng mc phc tp ca cng vic, trch nhim qun l con ngi, ti sn, quan h giao tip trong v ngoi doanh nghip, c im iu kin lao ng, m bo tnh cng bng trong ni b doanh nghip. Trong mi thang lng, bng lng cn m bo s bc, bi s v gin cch thch hp, tnh n kch thch s phn u v pht trin ngh nghip ca ngi lao ng. Trong xy dng cc thang lng, bng lng, doanh nghip cn phn tch tin lng th trng iu chnh thang lng, bng lng m bo tnh cnh tranh ca tin lng doanh nghip. Thng thng nghin cu tin lng th trng, ngi ta thit k cc bn cu hi in sn v c th thc hin thm cc cuc kho st, nghin cu qua in thoi, qung co trn i bo, tivi... Trn c s cc mc lng thnh hnh trn th trng, tin hnh so snh v xc nh h s lng th trng ca nhng cng vic c trng trong doanh nghip, bng cch so snh tin lng theo nh gi gi tr cng vic vi tin lng th trng. Sau , quyt nh mc lng cho mi bc ca cc thang lng, bng lng p dng cho doanh nghip. 2.4.). Nng cao nng lc v pht trin t chc cng on doanh nghip thc y k kt tha c lao ng v tin lng Bn cnh cc bin php tng nng sut lao ng, nng cao hiu qu sn xut kinh doanh th doanh nghip cn thc hin cc bin php tng cng nng lc i din ca ban chp hnh cng on c s cc doanh nghip. Nh phn tch chng II, cng on c s cc doanh nghip ngoi nh nc cha thc hin tt nhim v bo v ngi lao ng (thng lng tin lng, thng, cc khon phc li cho ngi lao ng), nguyn nhn ca vic cng on cha thc hin tt vai tr i din ngi lao ng, nguyn nhn l do t chc cng on cha mnh (ngi lao ng, cng 48

on vn v tr yu th hn so vi ngi s dng lao ng) v nng lc ca cn b cng on cn hn ch v k nng thng lng, kin thc v nghip v lao ng - tin lng. Do , cn tm cc bin php tng cng nng lc i din ca ban chp hnh cng on c s cc doanh nghip, cng on c s cc doanh nghip thc hin tt hn vai tr quan trng l i din ngi lao ng, bo v quyn li cho ngi lao ng. Bin php nng cao nng lc i din cho tp th ngi lao ng ca ban chp hnh cng on c s cc doanh nghip ngoi nh nc l pht trin t chc cng on v nng cao nng lc hot ng ca cn b cng on ph hp vi kinh t th trng. C th l: - Nng cao nng lc i din trc tip ca ngi lao ng trong c ch hai bn, bao gm vic nng cao cc k nng nh: chm lo i sng, phc li, an sinh x hi ca ngi lao ng trong doanh nghip; m phn, thng lng v tho thun v tho c lao ng tp th bo v li ch hp php, chnh ng ca ngi lao ng; gii quyt cc vn tranh chp lao ng, nh cng v bi cng theo lut php quy nh; nng cao nng lc tuyn truyn gio dc, vn ng ngi lao ng chp hnh php lut lao ng trong doanh nghip; nng cao nng lc ca cn b cng on c s bng cch tng cng cc lp tp hun, thnh lp cc din n trao i thng tin nhm nng cao trnh nghip v cho cn b cng on c s. - Trong iu kin hin nay, Nh nc cn c chng trnh hnh ng quc gia nng cao nng lc i din ca ngi lao ng trong quan h lao ng v giao cho Tng lin on lao ng Vit Nam t chc thc hin.

49

TI LIU THAM KHO 1. B Lut Lao ng ca nc Cng ha X hi Ch ngha Vit Nam (sa i, b sung nm 2002, 2006, 2007), NXB Lao ng - X hi, H Ni, 2002. 2. Lut Bo him x hi v cc vn bn hng dn, Nh xut bn Ti chnh, 2007. 3. Chnh sch tin lng - Kinh nghim ca mt s nc, B Lao ng Thng binh v X hi, 2005. 4. B s liu kt qu iu tra Tin lng - Bo him x hi, B Lao ng - Thng binh v X hi cc nm 2008 - 2010. 5. Kt qu iu tra thc trng doanh nghip ca Tng cc Thng k, cc nm 2008- 2010.

50

PH LC Ph lc 1: Mu iu tra thc trng doanh nghip ca Tng cc thng k Vit Nam v mu iu tra Tin lng - Bo him x hi trong cc doanh nghip do B Lao ng Thng binh v x hi thc hin 1). B s liu iu tra thc trng doanh nghip ca Tng cc Thng k: S lng v c cu doanh nghip iu tra t 2007-2009; n v: doanh nghip, %
Nm Loi hnh Doanh nghip Doanh nghip Nh nc Doanh nghip t nhn Doanh nghip FDI Tng Nm 2007 S DN 10183 140627 4961 155771 T l 6,54 90,28 3,18 100 Nm 2008 S DN T l 16819 8,18 183244 89,09 5626 2,74 205689 100 Nm 2009 S DN T l 15548 6,68 210811 90,52 6545 2,81 232904 100

Ngun: S liu Doanh nghip, Tng cc Thng k. 2). B s liu iu tra Tin lng - Bo him x hi: S lng v c cu doanh nghip iu tra 2008- 2009; n v: doanh nghip, % 2008 Loi hnh S DN DN DNNN 400 DNTN 771 DN FDI 371 Tng 1542 2009 S DN 341 789 219 1349 2010 T l 25.28 58.49 16.23 100 S DN 387 965 228 1580 T l 24.49 61.08 14.43 100

T l 25.94 50.00 24.06 100

51

Ph lc 2: Danh mc cc a bn p dng mc lng ti thiu vng t ngy 01 thng 10 nm 2011 (Ban hnh km theo Ngh nh s 70/2011/NCP ngy 22 thng 8 nm 2011 ca Chnh ph) 1. Vng I, gm cc a bn: - Cc qun v cc huyn Gia Lm, ng Anh, Sc Sn, Thanh Tr, T Lim, Thng Tn, Hoi c, Thch Tht, Quc Oai, Thanh Oai, M Linh, Chng M v th x Sn Ty thuc thnh ph H Ni; - Cc qun v cc huyn Thy Nguyn, An Dng, An Lo, Vnh Bo thuc thnh ph Hi Phng; - Cc qun v cc huyn C Chi, Hc Mn, Bnh Chnh, Nh B thuc thnh ph H Ch Minh; - Thnh ph Bin Ha v cc huyn Nhn Trch, Long Thnh, Vnh Cu, Trng Bom thuc tnh ng Nai; - Th x Th Du Mt v cc huyn Thun An, D An, Bn Ct, Tn Uyn thuc tnh Bnh Dng; - Thnh ph Vng Tu thuc tnh B Ra - Vng Tu. 2. Vng II, gm cc a bn: - Cc huyn cn li thuc thnh ph H Ni; - Cc huyn cn li thuc thnh ph Hi Phng; - Thnh ph Hi Dng thuc tnh Hi Dng; - Thnh ph Hng Yn v cc huyn M Ho, Vn Lm, Vn Giang, Yn M thuc tnh Hng Yn; - Thnh ph Vnh Yn, th x Phc Yn v cc huyn Bnh Xuyn, Yn Lc thuc tnh Vnh Phc; - Thnh ph Bc Ninh, th x T Sn v cc huyn Qu V, Tin Du, Yn Phong, Thun Thnh thuc tnh Bc Ninh; - Cc thnh ph H Long, Mng Ci thuc tnh Qung Ninh; - Thnh ph Thi Nguyn thuc tnh Thi Nguyn; - Thnh ph Vit Tr thuc tnh Ph Th; - Thnh ph Lo Cai thuc tnh Lo Cai; - Thnh ph Ninh Bnh thuc tnh Ninh Bnh; - Thnh ph Hu thuc tnh Tha Thin Hu; - Cc qun, huyn thuc thnh ph Nng; - Thnh ph Nha Trang v th x Cam Ranh thuc tnh Khnh Ha; - Cc thnh ph Lt, Bo Lc thuc tnh Lm ng; 52

- Thnh ph Phan Thit thuc tnh Bnh Thun; - Cc huyn cn li thuc thnh ph H Ch Minh; - Th x Long Khnh v cc huyn nh Qun, Xun Lc thuc tnh ng Nai; - Cc huyn Ph Gio, Du Ting thuc tnh Bnh Dng; - Huyn Chn Thnh thuc tnh Bnh Phc; - Th x B Ra v huyn Tn Thnh thuc tnh B Ra - Vng Tu; - Thnh ph Tn An v cc huyn c Ha, Bn Lc, Cn c, Cn Giuc thuc tnh Long An; - Thnh ph M Tho thuc tnh Tin Giang; - Cc qun thuc thnh ph Cn Th; - Thnh ph Rch Gi thuc tnh Kin Giang; - Thnh ph Long Xuyn thuc tnh An Giang; - Thnh ph C Mau thuc tnh C Mau. 3. Vng III, gm cc a bn: - Cc thnh ph trc thuc tnh cn li (tr cc thnh ph trc thuc tnh nu ti vng II); - Th x Ch Linh v cc huyn Cm Ging, Nam Sch, Kim Thnh, Kinh Mn, Gia Lc, Bnh Giang, T K thuc tnh Hi Dng; - Cc huyn Vnh Tng, Tam o, Tam Dng, Lp Thch, Sng L thuc tnh Vnh Phc; - Th x Ph Th v cc huyn Ph Ninh, Lm Thao, Thanh Ba, Tam Nng thuc tnh Ph Th; - Cc huyn Gia Bnh, Lng Ti thuc tnh Bc Ninh; - Cc huyn Vit Yn, Yn Dng, Hip Ha, Tn Yn, Lng Giang thuc tnh Bc Giang; - Cc th x Ung B, Cm Ph v cc huyn Honh B, ng Triu thuc tnh Qung Ninh; - Cc huyn Bo Thng, Sa Pa thuc tnh Lo Cai; - Cc huyn cn li thuc tnh Hng Yn; - Cc huyn M Ho, Vn Lm, Vn Giang, Yn M thuc tnh Hng Yn; - Th x Sng Cng v cc huyn Ph Yn, Ph Bnh, Ph Lng, ng H, i T thuc tnh Thi Nguyn; - Huyn M Lc thuc tnh Nam nh; - Cc huyn Duy Tin, Kim Bng thuc tnh H Nam;

53

- Th x Tam ip v cc huyn Gia Vin, Yn Khnh, Hoa L thuc tnh Ninh Bnh; - Th x Bm Sn v huyn Tnh Gia thuc tnh Thanh Ha; - Huyn K Anh thuc tnh H Tnh; - Th x Hng Thy v cc huyn Hng Tr, Ph Lc, Phong in, Qung in, Ph Vang thuc tnh Tha Thin - Hu; - Cc huyn in Bn, i Lc, Duy Xuyn, Ni Thnh thuc tnh Qung Nam; - Cc huyn Bnh Sn, Sn Tnh thuc tnh Qung Ngi; - Th x Sng Cu thuc tnh Ph Yn; - Cc huyn Cam Lm, Din Khnh, Ninh Ha, Vn Ninh thuc tnh Khnh Ha; - Cc huyn Ninh Hi, Thun Bc thuc tnh Ninh Thun; - Huyn k H thuc tnh Kon Tum; - Cc huyn c Trng, Di Linh thuc tnh Lm ng; - Th x La Gi v cc huyn Hm Thun Bc, Hm Thun Nam thuc tnh Bnh Thun; - Cc huyn Trng Bng, G Du thuc tnh Ty Ninh; - Cc th x ng Xoi, Phc Long, Bnh Long v cc huyn ng Ph, Hn Qun thuc tnh Bnh Phc; - Cc huyn cn li thuc tnh ng Nai; - Cc huyn cn li thuc tnh Bnh Dng; - Cc huyn Long in, t , Xuyn Mc, Chu c, Cn o thuc tnh B Ra - Vng Tu; - Cc huyn Th Tha, c Hu, Chu Thnh, Tn Tr, Thnh Ha thuc tnh Long An; - Th x G Cng v huyn Chu Thnh thuc tnh Tin Giang; - Huyn Chu Thnh thuc tnh Bn Tre; - Cc huyn Bnh Minh, Long H thuc tnh Vnh Long; - Cc huyn thuc thnh ph Cn Th; - Th x H Tin v cc huyn Kin Lng, Ph Quc, Kin Hi, Giang Thnh, Chu Thnh thuc tnh Kin Giang; - Cc th x Chu c, Tn Chu thuc tnh An Giang; - Th x Ng By v cc huyn Chu Thnh, Chu Thnh A thuc tnh Hu Giang;

54

- Cc huyn Nm Cn, Ci Nc, U Minh, Trn Vn Thi thuc tnh C Mau. 4. Vng IV, gm cc a bn cn li./.

55