You are on page 1of 19

I.

POSTOJEE STANJE

1.PRIRODNI USLOVI

1.1.Geografski polozaj Slivno podrucje planirane HE "Konjic" zahvata prostore sjeverne i sjeveroistocne Hercegovine u podrucju gornje Neretve i njenih pritoka. No u ovim razmatranjima prirodnih odlika, karakteristika i uticaja mi smo se detaljnije zadrzali na prostorima neposrednog medusliva planirane akumuiacije. Preciznije medusliv planirane HE "Konjic" obuhvata dolinu Neretve (5 km uzvodno od Konjica) nesto uzvodno od usca Ljute do Ladanice (3 km uzvodno od Glavaticeva) ukljucujuci slivove donjeg toka Rakitnice i sliv Raice, s desne i Dzajica potoka i Sistice s lijeve strane te sjeveroistocne padine Prenja, Crne Gore, jugozapadnu Visocicu i juzni obod Bjelasnice. U regionalnom smislu posmatrano podrucje pripada regiji bosanskohercegovackog Visokog krsa smjesteno u planinsko-kotlinskoj Hercegovini na prelazu iz kontinentalne centralne Bosne ka jadranskoj akvatoriji i primoriju te stoljecima jos od rimskog perioda ima tranzitni karakter. Po najnovijoj unutrasnjoj administrativnoj podjeli posrnatrani prostor ulazi u sastav hercegovacko-neretvanskog kantona tacnije obuhvata cijeli jugoistocni dio opstine Konjic.
t

Izrazena reljefna ispresjecanost ovog slivnog podrucja je uticala na izuzetno slabu komunikacijsku povezanost sa mezoregionalnim centrom Konjicom koju prakticno cine samo dvije asfaltne saobracajnice ogranicene propusne moci. U fizicko-geografskom prirodnom smislu medusliv planirane HE "Konjic" karakterise geoloska, pedoloska i vegetacijska raznolikost. Izrazene visinske razlike, ispresjecanost reljefa i topli uticaji koji dopiru iz doline Neretve su uticali na prisutvo vise klimatskih tipova na ovom relativno malom prostoru.Uz normainu povrsinsku rijecnu mrezu u dijelovima Glavaticevske kotline i Spiljansko-Dajickog prosirenja ovdje je zastupljena podzemna - kraska hidrologija zbog izrazite krecnjacke grade terena. Geoloski sastav mahom cine mezozojski krecnjaci i dolomiti tako da su ceste pojave specificnog kraskog reljefa u vidu zatvorenih kraskih polja, uvala, vrtaca, jama, pecina i skrapa i kraske hidrografije sa potajnicama i ponornickim tokovima koji cirkulisu kroz prsline, pukotine i kanale izbijajuci na topografsku povrsinu u obliku jakih kraskih vrela. 1.2. Reljef

Intenzivni tektonski pokreti u kvartaru sa pratecim erozivnim procesima su presudno uticali na morfologiju sadasnjeg - recentnog reljefa slivnog podrucja planirane HE "Konjic". Osnovno obiljezje reljefa pomenutog prostora je izrazita polimorfnost (raznolikost reljefa), velike hipsometrijske (visinske) razlike koje

prelaze 1700 m ( korito Neretve 272 m n/v vrh Osobac 2024 m n/v) i izrazita ispresjecanost diseciranost) terena. Ovdje je zastupljeno svih sest kategorija nagiba. Najnize dijelove sliva cine akumulativne ravni i terase uz i iznad toka Neretve u glavaticevskoj zupi, kotlini kod Bajica i na uscirfta pritoka sa preovladujucim fluvijalnim procesima te pratecim aluvijalnim i proluvijalnim nanosom. Neretva i njene pritoke su evolutivno mladi tokovi sa velikim i neujednacenim padom korita posebno u uskim i dubokim kanjonasto - klisurastim suzenjima koja mjestimicno premasuju dubine od 700 metara sa sirinom od svega nekoliko metara, svedenim na samo korito vodotoka. To su tjesnaci Neretve ispod Purina kuka, Cepe i Velike peci sa brojnim evorzionim loncima u koritu nastalim turbulencijom vode i nanosa. Tu rijeka Neretva dostize najvece dubine cak preko 10 m. Posebno se po svojoj dubini i uskoci istice kanjon Rakitnice koji je mjestimicno sirok 1-1,5 m sa ogromnim urniskim blokovima u samom koritu rijeke. Dajica potok, Sistica i Rijeka teku kroz uzane kanjonasto klisuraste visece doline tvoreci pri torn brojne vodopade, slapove i brzake. Najpoznatiji je vodopad Sistice (35 m) na uscu u Neretvu. U navedenim suzenjima aktivni su gravitacioni procesi inicirani spoljasnim egzogenim agensima (tempertura, vjetar, padavine) te dolazi do razoravanja i raspadanja stijenskog materijala koji se u vidu urniskih blokova i stijenske drobine (koluvijalne naslage) akumulira na dnu korita. Cesta su tocila i siparske zone kojima se transportuje ovaj materijal.Neretva i Rakitnica su epigentske probojnice koje su se usjekle u tvrde i starije stijene (prva nizvodno od Kasica, druga nizvodno od Dubocana) sto je samo jedan od dokaza intenzivnih neotektonskih izdizanja ovih terena koji su pospjesili i ubrzali erozione procese i daljnja dubinska usjecanja navedenih. Na duzini od 23,5 km toka Neretve (od Ladanice do pregradnog profila planirane brane HE "Konjic") dolinu Neretve mozemo okarakterisati kao poligenetsku, polifaznu i polimorfnu zbog ceste smjene kotlinsko-dolinskih prosirenja sa klisurasto - kanjonskim suzenjima. Oko 3 km vazdusne udaljenosti od klisure Neretve u pravcu zapada nalazi se usko i duboko tektonsko udubljene Borackog jezera koje je izduzenog oblika i poligenetskog karaktera i dinarskog pravca pruzanja na duzini od oko 2 km. Akumulativni nanos Borackog potoka i jezerski sedimenti ispunjavaju dno ove kotline koja se nalazi na visini od 404 m n/v. Pretplaninski prostori sa nadmorskim visinama od 500-1000 metara zauzimaju mnogo vecu povrsinu medusliva planirane akumulacije od predhodnih. To su padine Prenja, Bjelasnice, Crne Gore i Visocice izmedu kraskih povrsina na vecim nadmorskim visinama i dolina Neretve i njenih pritoka, koje se nalaze na najnizim etazama. Najvecim dijelom su pod raznolikom vegetacijom od grmolike zbunaste i mlade sume do gustih sastojina crnog bora i bukve na padinama klisura Neretve i Rakitnice. Na tim prostorima su i najveci nagibi koji cine vertikalni stjenski profili visoki i do nekoliko stotina metara kao sto su stijenske barijere: Tranjine, Cepe, Ostrog, Huma, Orahovice, Strzena i Skoznika sa sirokim siparskim zonama i tocilima koji direktno zatrpavaju korita Rakitnice, Rijeke, Neretve i Sistice. Ceste su i jaruge periodicnih tokova koje se intenziviraju u kisnom periodu (Kalajdzin potok,Duboki do, Letve).

No veci dio ovog pretplaninskog pojasa u meduslivnom prostoru predstavljen je padinama strmih, srednjestrmih i srednjih nagiba koje direktno gravitiraju Neretvi. Bujna vegetacija koju pokriva ovaj prostor ima zasad zastitnu ulogu od izrazenih erozivnih destrukcijskih procesa. Jedina oveca ravan sa manjim nagibima je visoravan Borci na visinama izmedu 700 i 750 rnetara. Ova visoravan u morfoloskom smislu predstavija predgorsku stepenicu izduzenog oblika, duzine oko 5 km, dinarskog pravca pruzanja (Sjeverozapad-jugoistok). Najvece povrsine medusliva planirane akumulacije predstavljaju kraske zaravni i uzvisenja na visinama iznad 1000 m n.v. Prostrane kraske visoravni na Bjelasnici, Visocici, Prenju i Crnoj Gori, su ostro razdjeljene i disecirane dubokim dolinama Neretve i njenih pritoka. To su najcesce bezvodne i orografske zatvorene slijepe doline sa sistemima medusobno povezanih kraskih uvala sa brojnim vrtacastim udubljenjima raznih dimenzija. Osnovni mikrooblici reljefa su ovdje predstavljeni skrapama, skripovima, muzgama, pecinama, jamama i ponorima. Na ovim prostorima su najintenzivniji kraski i fluviokraskih erozioni procesi. To se odnosi na lokalitete: Crnog poija, Vlasnog dola, Kisera i Poljane u sjeveroistocnom Prenju, Bahtijevice i Banjdola na Crnoj gori, Grusackog poija na Visocici i Mirakovca i Dolova na niskoj Bjelasnici. Iznad navedenih kraskih visoravni se izdizu kraska antiklinalna uzvisenja visine iznad 1800 metara nadmorske visine koja predstavljaju najvise horizonte meduslivnog podrucja. Izrazitih su nagiba, nerijetko sa otvorenim vertikalnim stjenskim profilima visine i vise stotina metara. U njihovom podnozju su brojne siparske zone velike mocnosti sa naslagama nesortiranog stjenskog materijala koji se intenzivno pokrece. U zimskom periodu ove gravitacione procese, preuzimaju lavine. Dna najvisih povrsi na Prenju, Bjelasnici i Visocici su ispunjena glaciofluvijalnim nanosima pijeska, sljunka i valutica.
Velike stjenske barijere su posebno karakteristika prenjskih vrhova. Osobca 2024 m n/v, Zubac 1916 m n/v, Sivadija 1967 nm n/v., Visina 1842 m n/v (u meduslivu). Navedeni denudacijsko-tektonski reljef planinskih morfostruktura uz predhodno navedene gravitaciono-koluvijalne, nivacione (lavine) prate i intenzivni kraskokorozioni procesi.

1.3. Geoloske karakteristike

\
Posmatrano podrucje u geoloskom smislu najvecim dijelom cine stijene mezozojske starosti. U centralnom dijelu slivnog podrucja se nalaze tercijarne formacije koje se izolovano pojavijuju na nekoliko mikrolokaliteta. U strukturno facijalnom smislu ovdje su izdvojene: -jedinica Crvanj - Morine sa zonom sa zonom durmitorskog flisa (u sredisnjem dijelu neposrednog sliva oko toka Neretve) -jedinica Bjelasnica - Visocica izgradena od dolomita Srednjegi i gornjeg trijesa (sjeverni dio neposrednog sliva pianirane akumulacije)

-jedinica Prenj - Cvrsnica, (mali dio na krajnjem zapadu) Intenzivni tektonski procesi kroz geolosku historiju na ovom prostoru se nastavljaju kroz aktivnu neotektoniku u sadasnjem holocenskom periodu. Gornjokredna ubiranja koja su se odvijala od kraja gornje krede su nastavljena i kroz kenozoik, kada daljnjim razlamanjima dolazi do nastanka depresija i talozenja neogenih sedimenata na tim prostorima. Vertikaini pokreti izdizanja krajem neogena i u kvartaru su doveli do formiranja sadasnjih planinskih uzvisenja i kanjonskih udubljenja Neretve i Rakitnice. U tektonskom smislu ovo je granicni prostor izmedu zone paleozojskih skriljaca i mezozojskih krecnjaka sa navlakom visokog krsa (po K. Petkovicu). Najvecu zastupljenost u gradi ovog prostora imaju trijaski sedimenti, litoloski pretezno dolomiti i krecnjaci (srednji i gornji trijas), sto je posebno znacajno sa hidrogeoloskog aspekta. Susrecemo ih od najnizih etaza u kanjonima Neretve, Rakitnice i Sistice do najvisih na stranama Borasnice. Krecnjaci i dolomiticni krecnjaci (anizijski kat) najvecim dijelom izgraduju kanjonasto klisurasti dio toka Neretve od Kasica do Oajica. Po poroznosti to su pukotinsko-kavernozne stijene koje hidrogeoloski spadaju u vodonepropusne stijene. Prostor izmedu pianirane hidroelektrane i naselja Spiljani na samom pocetku buduce akumulacije ima anizijsko-dolomitsku podlogu koja je slabo vodopropusna sa preovladavajucom funkcijom hidrogeoloskog izolatora.

Donjejurski grudvasti krecnjaci prema geoloskoj karti R = 1:50.000 izgraduju stijenovite barijere Sivadije i Obrljina dok najvise partije Osobca (2026 m n/v), Crnopoljskog Osobca, Tjemena iznad Glavaticeva i Huma u Visocici cine gornjojurski krecnjaci i podredeno dolomiti, pukotinsko-kavernozne porozonosti. To su vodopropusne stijene sa funkcijom hidrogeoloskog kolektora. Uslojeni krecnjaci gornje krede su otkriveni juzno od Ciceva na sjevernim padinama Crne Gore. To su pukotinsko kWernozne vodopropusne stijene sa funkcijom hidrogeoloskog kolektora. Tercijarne paleogene formacije predstavljene su ovdje kalkarentima, brecastim krecnjacima, pjescarima koji su razliciti po poroznost i vodopropusnosti. To su tereni zapadno i juzno od Glavaticeva u blizoj okolini Zaborana. Neogeni konglomerati i brece su evidentirani u rejonu Kasica dok neogene pijeske, pjeskovito laporovite krecnjake, lapore, laporce i gline nalazimo oko Dubocana, Ciceva, na Borcima i Prebilju iznad Grusce. Kvartarne naslage su ovdje predstavljene aluvijalnim nanosom u dolini Neretve i uscima njenih pritoka, siparskim zonama na padinama uzvisenja koje susrecemo na svim visinskim nivoima (od Neretve do planinskih vrhova) i fluvioglacijalnim i limnoglacijalnim nanosom oko Borackog jezera, u dolini Neretve oko Mljetvina i Glavaticeva te oko usca Rakitnice. U hidrogeoloskom smislu navedene kvartarne tvorevine su jako vodopropusne te imaju funkciju vodosprovodnika.
t

Lokalitet planiranog pregradnog profila HE "Konjic" izgraduju dolimiti srednjetrijaske starosti na kojima bi takode trebali biti locirani prateci objekti. Na temelju geofizickih ispitivanja elasticnih karakteristika prostora pregradnog profila ustanovljeno je da se radi o visoko elasticnoj sredini.

Akumulacioni bazen je izgraden najvecim dijelom od slabo vodopropusnih do vodonepropusnih sedimenata. U strukturno-facijalnom smislu pripada jedinici Crvanj - Morine i zoni Durmitorskog flisa odnosno tektonskom bloku Spiljani -Konjic. Blok Spiljani je odvojen od bloka Konjica rasjednom linijom Jezero-Spiljani. Unutar navedenih blokova utvrdene su rasjedne linije razlicitih pravaca pruzanja. Regionalni rasjed na desnoj obali Neretve pruza se paralelno sa rijekom. Njegov pad prema koritu u blizini pregradnog profila iznosi oko 80. Debljina ovog rasjeda se krece 6-10 metara i izrazen je zonom jako grusiranog dolomita, blokovima dolomita u crvenici i grusu sa jasno omedenim rasjednim povrsinama i sa strijama. Lokalni rasjed u koritu Neretve nizvodno zahvata lijevu dolinsku stranu. Izrazen je grusiranim dolomitom i blokovima sa grusom i glinom. Njegova sirina se krece od 5 do 8 metara.

1.4. Ininjerijsko-geoloke karakteristike akumulacijskog bazena

Prema inzenjersko - geoloskoj karti (R = 1:5000) podrucja akumulacije ("HIGRAINZENJERING" - Sarajevo) navesti cemo inzenjerskogeoloske jedinice s njihovim bitnim karakteristikama i lokacijama u neposrednom slivu (meduslivu) planirane akumulacije HE "Konjic". Donji Trijas (T1 ) U genetskom smislu to su plitkovodni marinski sediment! laporci, pjescari, glinci i laporovito-pjeskoviti krecnjaci. Ove vezane kamenite i polukamenite stijene predstavljaju kompleks klasticnih, glinovitih i karbonatnih stijena. Navedene stijene su slojevite teksture cak do listaste, srednje ispucale, podlozne selektivnoj eroziji. U povrsinskom dijelu stvaraju rastresiti povrsinski pokrivac razlicite debljine koji pri strmijim nagibima dubljim rasjecima, raskvasenosti postaje nestabilan sa pojavom klizista. Hidrogeoloski ovo su vodonepropusne stijene. Nalaze se na lokacijama: desna obala Neretva 100 metara uzvodno od Glavaticeva, desna obala Neretve u Crkvinama, Razicima na padinama iznad Ribara, na padinama Borovca juzno od Mljetvina u rejonu Ravni na lijevoj i donjih padina Lucila na desnoj obali Neretve te neposredne padine koje bi se trebale naci pod planiranom akumulacijom na potezu Dajici - Spiljani i to sa obje strane Neretve. Na potezu Lucila - Spiljani na nekoliko mikrolokaliteta na visinama 320425 m su evidentirane pojave klizista na padinama srednjih i manjih nagiba. Srednji trijas (T2) T D - Dolomiti

Ove vezane kamenite, karbonatne, kristalaste stijene sivo bijelo i tamnosive boje su uglavnom masivne teksture. Na povrsini su grusirane. U hidrogeoloskom smislu su vodonepropusne a u zonama ispucalosti slabo do vodonepropusne. Ovi marinski sediment! su evidentirani u neposrednoj blizini i na prostoru buduce akumulacije na sljedecim lokacijama: na grebenu Glavica iznad izvora Seonika, ispod Kasica lijeva obala Neretve od usca Bukovice do padina Kosute zatim lijeva obala Neretve nizvodno od V. Luke, kanjonske strane ispod Zelenog dola i Pricepka, Ravni i padine istocno od Vinograda, Lucila, zapadne padine Borovika i Barjaka, strme padine iznad Spiljana te sama lokacija i bliza okolina pregradnog profila akumulacije. Uglavnom izgraduju terene sa vecim nagibima. T K - Krecnjaci i dolomiticni krecnjaci Navedene anizijske tvorevine izgraduju padine Sibenika i Koma iznad donjeg toka Rakitnice te velikim dijelom tvore kanjonska-suzenja Neretve nizvodno od Kasica. To su otvoreni stijenski profili Purinog kuka, Kosute, Tranjine i Peci. Ove vodonepropusne stijene su evidentirane u slivu Oajica potoka i na lijevoj strani Neretve iznad planiranog kamenoloma. To su vezane kamenite, cvrste i jedre stijene slojevite teksture su debljinom slojeva koja varira izmedu 1-10 metra. Ispucalost im je izrazena dok kavernoznost nije. Izgraduju terene su najvecim nagibima. T - Krecnjaci, roznaci, tufogeni glinci, lapori i laporoviti krecnjaci Zauzimaju relativno malo prostranstvo u neposrednom slivu planirane akumulacije. Pojavljuju se na okolnim padinama na uskim lokalitetima: stotinjak metara uzvodno od usca Bukovice.na Kleku nizvodno od usca Rakitnice, ispod Cepe - desna obala planirane akumulacije, na desnoj obali Neretve prema Mihanj dolu te na padinama ispod Gakica. Navedeni kompleks vulkanogeno -sedimentnih stijena je slojevite teksture. Ove vezane polukamenite i kamenite stijene su podlozene selektivnoj eroziji a u sklopu terena su vodonepropusne. T 2,3 - Dolomiti, dolimiticni krecnjaci, krecnjaci i roznaci Najvecim dijelom izgraduju padine Glavaticevske zupe odnosno Glavaticevskog kotlinskog prosirenja, zatim desne strane strane donjeg toka Rakitnice, Visa i Cepe koji direktno gravitiraju Neretvi, Ubiholje, Ljubiholje i Bijele klance. Ove vezane cvrste kamenite stijene su svijetlosive boje sa slabo jzrazenom slojevitoscu. Na povrsini se raspadaju u dolomitsk; grus. Hidrogeoloski su slabo do vodonepropusni. Pretezno izgraduju terene vecih nagiba. T 3 - Dolomiti Otkriveni su na padinama Zahora ka dolini Seonika i okolini Ribara. Slabo su do vodonepropussni. Na povrsini se raspadju u dolomitski grus. Ovi gornjotrijaski marinski sediment! predstavljaju vezane kamenite stijene. M - Jezerski sediment! - brece, konglomerati, Ibgroviti krecnjaci, lapori i gline Slatkovodni neogeni jezerski sediment! tvore kompleks u kome se medusobno smijenjuju klasticne, polukamenite i karbonatne stijene. U povrsinskoj zoni se

raspadaju u drobinu i sljunak. Kao kompleks slabo vodopropusni a u paketima ima i dobro vodopropusnih stijena kao i vodonepropusnih. U neposrendom slivu planirane akumulacije su otkriveni na nekoliko lokaliteta jezerskih terasa koje i izgraduju ovi jezerski sedimenti. Otkriveni su i na lijevom i na desnom obodu glavaticevske koltine - "Zupe". Smjesteni na visinama od oko 450 m n/v na blago nagnutim padinama oko Orasca, Ribara - Vjetrenice, Potkomlja i Kasica. Predstavljaju ostatke nekadasnjih neogenih jezerskih terasa koje su docnije u kvartaru erozijom razorene, sprane i odnesene. Kvartarne tvorevine U kvartarne najmlade tvorevine ubrajamo: bigar (sedru) kao vezanu polukamenitu stijenu te materijal odronjavanja i osipanja, eluvijalno - deluvijalni, fluviglacijalni i recentni pjeskovito-sljunkoviti nanos kao nevezane i poluvezane stijene. Sve navedene su vodopropusne. Na uskom meduslivnom prostoru planirane akumulacije fluvioglacijalne sljunke, pijeske i oblutice nalazimo na obalama vodotoka Neretve koji izgraduju najnize terase Glavaticevske kotline i terasu kod Oajica. Fluvioglacijalni materijal uz aluvijum se nalazi na najjpizim horizotnima posmatranog podrucja i to na obalama rijeke Neretve i na uscima njenih pritoka. Rakitnice i Bijele nizvodno. Na takvoj terasi se nalazi naselje Glavaticevo. Savremeni - aluvijalni nanos koga predstavlja pjeskoviti sljunak sa oblutcima nalazimo direktno u koritu Neretve. Izvorski sedimenti bigra znatne debljine izgraduju lijevu i djelomice i desnu obalu Neretve kod Spiljana. Tu se nalaze i stalni izvori vece izdasnosti koje su u posljednje vrijeme stanovnici Dajica preusmjerili u drugom pravcu. Deluvijalne naslage nalazimo odmah iznad aluvijalnog i fluvioglacijainog nanosa u navedenim prosirenjima i na samom pocetku akumulacije - lijeva obala Neretve. Stabilnost padina planirane akumulacije je relativno dobra jer je navedena vecim dijelom smjestena u klisurasto-kanjonastom suzenju Neretve koju izgraduju cvrsti trijaski krecnjaci i dolomiti. No na potezu desne obale na relaciji Spiljani - Lucila su prisutne pojave klizista kao i na lijevoj obali nasuprot Lucila. Aktiviranja potencijalnih klizista su moguca i u okolini Razica. 1.5. Seizmicke karakteristike Na osnovu seizmicke karte BiH, R = 1:200.000, 1986. Konjic sa okolinom pripada prostoru koga ogranicava izoseista jacine VI MCS. S obzirom na izrasjedanost, neotektonske aktivnosti, i litolosko - petrografski sastav terena sa pojavama krsa u slivu planirane HE "Konjic" moze se racunati i na seizmicnost od VII0 MCS. Na posmatranom prostoru jugoistocno od Konjica registirane su dvije epicentralne lokacijesaVIIMCS. 1.6. Klimatske karakterisitke Izrazita reljefna ispresjecanost i razlika u nadmorskim visinama, uticaji izmjenjenojadranske klime koji reducirani dopiru dolinom Neretve i visoke dinarske planine (Prenj, Bjelasnica i Visocica) su imali presudan znacaj da na ovom relativno malom prostoru postoji vise klimatskih tipova i podtipova. U predjelima oko Spiljana i Dajica uz sam tok Neretve vlada izmjenjeno jadranska klima no iduci okolnim padinama navise ona prelazi u pretplaninsku a

iznad 1000 m n/v u planinski klimat koji vlada na najvecem dijelu slivnog podrucja planirane akumulacije. Na visinama iznad 1700 m n/v na okolnim golim krsevitim grebenima Prenja, Bjelasnice i Visocice prisutan je surovi i hladni alpski klimat. Na prostorima Glavaticevske zupe na visinama od 330-450 m n/v su dominantni uticaji prelaznog klimatskog tipa izmedu izmjenjeno-jadranske i umjerenokontinentske klime sa zupnim odlikama.
y*

Predjeli sa izmjenjeno-jadranskom klimom Predjeli izmjenjene jadranske klime u slivu planirane akumulacije zahvataju uski prostor uz tok Neretve ciji se uticaji osjete od usca Ljute negdje do Lucila i Ravni. Ovaj tip klime se odlikuje toplim Ijetima gdje srednja temperatura zraka najtoplijeg mjeseca Q'ula) iznosi 20,1. Ljetnje zege mogu biti jako izrazene, tako da za Konjic (koji je predstavnik ovog tipa klime) apsolutno maskimalne temperature zraka izmjerene u avgustu u periodu 1961 -1990. iznose 34,3C. Prosjecna godisnja temperatura vazduha za Konjic iznosi 10,8C. Najhiadniji mjesec je januar kada je izmjeren apsolutni minimum temperture koji je iznosi -11,0C. Srednji godisnji broj dana sa mrazom u periodu od 1961.- 1990. je'iznosio 74 dana.Ova meteroloska pojava je najizrazitija u januaru, decembru i februaru, sto se direktno odrazava na zimski minimum proticaja Neretve i pritoka i smanjenje, doticaja i nanosa u slivu planirane akumualcije. Tada je i evidentna pojava temperturne inverzije u donjim etazam sliva od usca Ljute i Glavaticeva, sa povecanom maglovitoscu posebno u jutarnjim satima. Srednja godisnja kolicina padavina za Konjic iznosi 1454 mm. Najmanje padavina se izluci u julu kada je evidentirana prosjecna vrijednost, od 57 mm. Padavine se uglavnom izlucuju u vidu kise dok je prosjecan godisnji broj dana pod snijeznim pokrivacem mali i iznosi 10 dana. Oblacnost je umjerenajeje ,oyajklimj^rilicrio_suncan (insolacija iznosi vise bd 2000_casova godisnje). Vjetrovi su najcesci zimi. Prelazni - zupni tip klime Zahvata uske lokalitete u slivu planirane akumualcije. To su prostori Glavaticevske zupe od Kasica do Glavaticeva, donji tok Rakitnice su dubocanskim prosirenjem koji su reljefno zatvoreni i izolovani od hladnijih vjetrova, posebno prisojne strane sto se odnosi i na mikrolokalitete Sistice i donekle blize okoline Borackog jezera. Prisustvo oraha i visnje na navedenim mikrolokalitetima ukazuju na zupne odlike ovog specificnog prelaznog klimata izmedju izmjenjeno jadranske i umjerenokontinentske klima. Srednja godisnja temperatura vazduha za Glavaticevo u periodu osmatranja od 1985. -1991 .godine iznosi 10,2 C . Ljetnje zege su nesnosne tako da apsolutno maksimalne vrijednosti temperature zraka dostizu i preko 38C. Najhladniji mjesec je januar a srednje januarske temperature zraka za Glavaticevo iznose -0,2C. Apsolutni minimum temperature iznosi - 16,1C. Broj dana sa mrazom je 94., 20 dana vise od Konjica. Temperaturne inverzije u zimskim mjesecima su cesta pojava posebno usljed reljefne zatvorenosti i kotlinastog reljefa pracene pojavama mraza.inja, slane i zaledenosti obala vodotoka. Srednja godisnja kolicina padavina izmjerena na stanici Glavaticevo iznosi 1260 mm i uglavnom se izluci u obliku kise i za skoro 200 mm manfe nego u Konjicu.

Maglovitih dana u prosjeku je 22 dana godisnje. Na osnovu prezentovanih meteoroloskih parametara moze se zakljuciti da ovaj prelazni tip ima izrazenu kontinentalnost u odnosu na izmjenjeno jadransku klimu sto se ocituje kroz izrazenije godisnje i dnevne amplitude temperature vazduha, manju kolicinu padavina, veci broj dana sa mrazom itd. No postojanje buduce akumulacije ce u Ijetnjim mjesecima uticati na ujednacenije temperature - manje temperaturne razlike i povecanju kolicinu vlaznosti usljed isparavanja u uskom zemljisnom pojasu oko buduceg vjestackog jezera. Predjeli sa pretplaninskom i planinskom klimom Zahvataju najvece povrsine slivnog podrucja planirane akumulacije. To su prostori iznad 700 m n/v predstavljeni planinskim padinama, kraskim visoravnima i goletima te srednjevisokim uzvisenjima pomenutih planinskih morfostruktura. Ljeta su svjeza, a najtopliji mjesec ima temperaturu nizu od 18C. Visina padavina je iznad 1500 mm godisnje. Snijezni pokrivac se izuzetno dugo odrzi na osojnim stranama planinskih vrhova. Obilne padavine kise u toplijem a snijega u hladnijem dijelu sezone direktno utice na bujicarski karakter rijeke Neretve i njenih pritoka kao i na njihove rezime vodostaja i proticaja sto je ujedno i najvazniji klimatski uticaj na buducu akumualciju. Alpski klimat je zastupljen na najvisim etazama sliva na vrhovima Prenja, Bjelasnice i Visocice iznad 1700 metara nadmorske visine. Prosjecna godisnja temperatura je ispod 5, a najmanje sest mjeseci je temperatura ispod 0C. Padavina se u prosjeku izluci preko 1700 mm godisnje. Ovaj surovi klimat se odlikuje vrlo dugim i hladnim zimama sa obiljem snijega koji se zadrzava do Ijeta. Ljeta su kratka i hladna. Ovi predjeli su goli i krseviti sa jakim i cestim vjetrovima koji mogu da dostignu orkanske jacine. Zbog nepostojanja meteroloskih stanica na visim etazama sliva nismo bill u mogucnosti da damo precizne meteoparametre za navedeno podrucje iznad buduce akumulacije.Padavinski -pluviometrijski rezim direktno se odrazava na vodostaje i proticaje Neretve i njenih pritoka kroz pojave dva maksimuma proticaja (kosnojesenski i proljetni) izvana obilnim izlucivanjem snjezno - kisnih padavina. S tim u vezi je i pojava snjezne retenzije u proljetnjim i kisne retenzije u kosnoproljetnim, Ijetnjjim i jesenskim mjesecima. Retenzija je zakasnjavanje doticaja voda izazvano kraskom gradom terena i njegovom ispucaloscu koja odvodi vode u krasko podzemlje sistemima prslina, pukotina i kanaia. Relativna vlaznost u najvecem dijelu medusliva je visoka i iznpsi 75%, no ona ce se postojanjem buduce akumulacije povecati posebno uz obale i iznad povrsine akumulacije. Na torn uskom prostoru posebno u kanjoriskom dijelu maglovitost ce biti izrazena posebno u zimskom periodu. U Glavaticevskoj zupi ocekivati je da ce doci do izmjene temperaturnih kolebanja ali samo na najnizim etazama uz akumulaciju na visinama 350-450 m, kao i na ostalim prostorima neposredno uz i iznad planiranog vjestackog jezera. Izrazenije meteoroioske pojave mraza, slane i inja u zimskim i ranoproljetnim te rose u proljetnim, Sjetnjim i jesenjim mjeseicma ce biti direktna posljedica postojanja akumulcije. Navedene promjene ce uticati na smanjenje insolacije i broja suncanih sati u Glavaticevu i Spiljanima i ocekivati je izmjenu vjetrovnih struja njihove cirkulacije i intenziteta na potezu doline Neretve od Glavaticeva do Konjica. No sve navedene promjene ce biti mikrolokacijskog

karaktera.
1.7. Hidroloska obiljezja *

Gornji tok Neretve, od njenog izvora pod Gredeljom do Konjica, na duzini od 84,1 km, drenira siroke prostore sjeverne i sjeveroistocne Hercegovine. Hidrosistem gornje Neretve granici sa hidrosistemima Drine na istoku (slivovi Jabusnice i Izgorke) i sjeveroistoku (slivovi Bistrice i Govze), Bosne na sjeveru (slivovi Zeljeznice, Zujevine i Lepenice), Trebisnjice na jugoistoku (sliv Musnice) i Zalomske rijeke na jugu. * U poglavlju:"Hidroloska obiljezja" se razmatraju hidroloske karakteristike cijelog gornjeg sliva Neretve jer svi navedeni hidroloski faktori su u tako uskoj vezi i medusobnoj povezanosti tako da se ne mogu svesti samo na uski pojas medusliva planirane akumulacije HE "Konjic". Na osnovu odredenih granica orografsko-topografskog razvodja i nagiba povrsine terena sliv gornje Neretve obuhvata povrsinu od 1246 km2. No zbog izrazite kraske grade okolnog terena koga izgraduju debeli kompleksi mezozojskih krecnjaka i dolomita ispucalih i ispresjecanih citavim sistemom prslina, pukotina i kanala povrsinska hidrografska mreza je dezorganizovana i prenesena u krasko podzemlje. Tako u pravom hidrogeoloskom smislu granice a time i povrsina pomenutog sliva nisu precizno utvrdene. Primjera radi na Kalinovackom Zagorju ponor na desnoj strani sela Jelasca komunicira sa vrelima Gornji i Donji Vrutak u slivu Bistrice dok nedaleki Tatinac odvodi vode u Neretvu kao sto je i slucaj sa ponorom u Kalinoviku koji ima vodne veze sa najvecim vrelom gornje Neretve -Krupcem. Ti podzemni tokovi se na topografskoj povrsini pojavljuju u obliku jakih kraskih vrela medusobno razlicitih po izdasnosti, funkcionisanju i stalnosti. Uglavnom su kratke duzine povrsinskog toka sa nedalekim uscima u Neretvu. Nisu rijetke ni pojave podzemnih bifurkacija tako da se voda jednog ponoricnog toka pojavljuje i u Jadranskom i u Crnomorskom slivu. Pomenuti fenomeni kraske hidrologije su nedovoljno ispitani u slivu gornje Neretve te zbog toga nemamo preciznijih podataka koji bi bili interesantni i bitni za daljna istrazivanja ovih hidroloskih uticaja na planiranu akumulaciju HE "Konjic". Navedene pojave i procesi su prisutni na prostorima visokih kraskih polja, povrsi i visoravni planinskih morfostruktura: Zeiengore, Lelije, Crvnja, Treskavice, Visocice, Crne Gore, Prenja i Bjelasnice. Pored alogenog toka Neretve koji dolazi iz vodonepropusnih terena Borcanske kotline gdje je razvijena normalna hidrografska mreza proces karstifikacije u posmatranom dijelu sliva su uspjele savladati sljedece znacajnije Neretvine pritoke: Jezernica koja istice iz Uloskog jezera), Jezerica sa Tatincem, Ljuta, Zivasnica i Rakitnica kao najveca pritoka u ovom dijelu toka. Posto je najveci dio siiva prestavljen planinskim reljefom sa prosjecnom nadmorskom visinom od 1086 m za pretpostaviti je da se ovdje izluci vise od 1600 m m padavina godisnje, sto znaci da prostor sliva Gornje Neretve prima dovoijne kolicine atmosferskih padavina koje ga znacajno podhranjuju vodom. No na okolnim planinskim visoravnima i kraskim poljima posebno u Ijetnjim mjesecima vlada oskudica u vodi. Na visinama iznad 1000 metara hidrografske objekte najcesce predstavljaju kratki periodicni ponornicki tokovi koji su najaktivniji u proljece i kasnu jesen na prostorima Kladovog polja na Zelengori, Morinama i

Zagorju pod Lelijom. Cesto meandriraju kroz skarstene doline kao sto je slucaj sa: ponornicom u Mokrom dolu i periodicnim vodotocima na Gornjim i Donjim Barama na Treskavici, potokom u Colakovica dolovima na Visocici, Studenim potokom u Studenom polju na Bjelasnici ili poniru u sopstvenom nanosu i koritu kao sto je slucaj sa Borackim potokom, Sisticom i Dajica potokom na sjeveroistocnim padinama Prenja u susnijem dijelu godine sto je opcenito karakteristika vecine manjih vodotoka na ovom prostoru. Usljed manje propusne moci ponora i natalozenog materijala cesto dolazi do formiranja periodicnih jezera, kao npr. U Kladovom polju u proljece pri cemu dolazi do pojave zakasnjele vode - snjezne retenzije u vodama Neretve. No sve ponornicke vode se uglavnom pojavljuju u obliku kraskih vrela u nizim etazama sliva. Najpoznatija i najznacajnija vrela u gornjem slivu Neretve su: Pridvoricko vrelo i Krupac u Gornjem Borcu, Crnoglav i najvece vrelo Krupac ispod Lukog ciji maksimalni proticaji dostizu i do 20 m3 /sec. Ovo snazno krasko vrelo voklijskog tipa drenira prostore Kalinovackog Zagorja i juznih padina Treskavice. Nakon njegovog utoka Neretva znacajno uvecava svoju kolicinu boja joj postaje modrozelena a temperatura vode joj je dosta umanjena. Po svojoj izdasnosti su bitna vrela: Ladanica, Krupac i Vrutak kod Glavaticeva. Vrutak je intermitentno vrelo tipa potajnice cije se vode periodicno pojavljuju. U kanjonu Neretve podpuno nedostupno u samom koritu rijeke se jalazi krasko vrelo Blizanci koje vjerovatno, drenira prostore niske Bjelasnie. Nesto udaljenija od Neretve su i snazna kraska vrela u slivovima njenih pritoka kao sto je Humsko vreio u kanjonu Rakitnice koje je stalno i vrelo Krupac u Kasica Luci te vrelo Palez u gornjem slivu Ljute. Opsta karakteristika ovih vrela bilo stalnih ili povremenih je neposredna zavisnost izmedu padavina i njihove izdasnosti. Znacajnu ulogu u formiranju ovih vrela i izvora su imali vodonepropusni slojevi koji kao barijera zagacuju disolucino pukotinski kolektor iz koga se akumulirana voda preko barijere izliva na povrsinu. Obilne padavine i nagla otapanja snijega dovode do povremenog zamucenja ovih vrela koja su tada samo u kracem periodu neupotrebljiva za pice. Svi navedeni povremeni i stalni tokovi se karakterisu velikim varijacijama proticaja i izdasnosti. Zbog izrazito krecnjacko-dolomiticne grade terena ova vrela imaju niske temperature zbog duboke izdani dok vodotoci sa prostora borcanske koltine koju izgracfuju pjescari i laporci imaju visu temperaturu vode sto se ocituje po kolicini Neretve kod Uloga 10,6 m3/sce, sred.,god proticaja i njenoj temperaturi u poredenju sa njenom kolicinom nizvodno desetak kilometara kao i daleko nizom temperaturom gdje geoloski sastav cine trijaski krecnjaci i dolomiti. Uglavnom, najvecim dijelom sliv Gornje Neretve s izuzetkom nizih horizonata Borca u hemijskom smislu cine tvrde vode. Treba napomenuti da ce odredena vrela kao Blizanci i Vrutak nakon planiranog potapanja imati sublakustrijski karakter. Na cijelom mecfuslivnom prostoru gornjeg sliva Neretve cija povrsina iznosi 472 km2 su brojni izvori manje izdasnosti te stalni i povremeni - periodicni manji vodotoci koji su izrazito bujicarskog karaktera. Gustina rijecne mreze je nesto izrazenija u Borcu u krajnjem gornjem dijelu toka zbog vodonepropusnog terena koga izgraduju gornjokredni laporci i pjescari. Gustina rijecne mreze u slivu HE "Konjic" je mala i iznosi 0,19 km/km2 upravo zbog krecnjacke grade terena i malih koeficijenata razvitka tokova u sjevernozapadnom i juznom dijelu sliva gornje Neretve. Na ovom dijelu toka izuzimajuci veliku okuku kod Nedavica, rijeka je orijentisana priblizno pravcem Jl -SZ. Za sliv gornje Neretve se moze reci da ima malu asimetricnost zbog priblizno jednakih udaljenosti tacaka razvoda i desnih i lijevih strana sliva. Duzina gornjeg sliva Neretve iznosi 68 km a prosjecna sirina 26,8 km. Prosjecna sirina

sliva ima veliki hidroloski znacaj. U ovom slucaju, posto je ona oko 2,5 puta manja od duzine sliva povodanj (velike vode) teku ravnomjernije jer pri oticaju voda prelazi duzi put tako da se povodanj postepeno povecava odrzavajuci se priblizno na istom nivou izvjesno vrijeme da bi potom usljedilo postepeno opadanje nivoa vode. To je posebno vazno sa aspekta utjecaja visokih voda na akumulaciji i pregradnom profilu planirane lucno betonske brane visoke 87 metara. Mala duzina pritoka Neretve u njenom gornjem slivu je indikator izrazenog neotektonskog izdizanja okolnog terena. Navedeni endogeni procesi - tektonski pokreti dovode do promjene visine donjeg erozivnog bazisa a time i do povecanja intenziteta erozije. U meduslivnom prostoru je uglavnom zasada najdominantnija IV i V kategorija erozije. Srednji pad toka gornjeg toka Neretve iznosi 12%, dok nagibi korita njenih pritoka nerijetko prelaze i 35%. Prvi maksimum proticaja na Neretvi se javlja u aprilu (oko 100 m3/sec) a drugi maksimum u novembru i decembru sa srednjim maksimalnim proticajima priblizno istih vrijednosti. Minimalni srednji proticaji su zabiljezeni u mjesecu avgustu i krecu se od 11,8 - 12,6 m3/sec. Srednji proticaji Neretve iz visegodisnjeg niza (kod Konjica), iznosi 52,3 m3/sec. Znaci Neretva ima neujednacen godisnji hod vodostaja. Sa prvim maksimumom u aprilu i prvoj polovini maja potom dolazi do postepenog opadanja vodostaja i smanjenja proticaja da bi u avgustu i pocetkom septembra imala minimalne vrijednosti, a od oktobra bi sa jesenjim padavinama pocele rasti vrijednosti proticaja da bi od sredine novembra i u decembru pocele dostizati maksimalne vrijednosti. Usljed zaledenosti i debljine snjeznog pokrivaca i niskih temperatura -u vecem planinskom dijelu sliva u januaru i februaru vodostaj postepeno polagano stagnira da bi se u martu opet postepeno poceo povecavati. U periodu (1926 - 1980) izmjerene su sljedece apsolutne vrijednosti proticaja Neretve. Apsolutni maksimum proticaja je iznosio 926 m3/sec a apsolutni minimum proticaja je iznosio 4,0 m3/sec. Zanimljivo je pomenuti proticaje Rakitnice sred. god. prot. 3,81 m3/sec) najvece pritoke Neretve, u njenom gornjem slivu zbog toga sto ona drenira vode sa povrsine od 256 km2 sliva. Po jednogodisnjim podacima za 1990.godinu novouspostavljene vodomjerne stancie nedaleko od njenog usca minimum proticaja Rakitnice je 30.09.1990.godine iznosio 0,72 m3/sec a apsolutni makksimalni proticaj zabiljezen je 10.12.1990. i iznosio je 73 m3/sec. Ovakvo kolebanje proticaja odnosno vodostaja za oko sto puta ukazuje na izraziti bujiarski karakter ovog vodotoka. Srednjegodisnji proticaji Neretve u gornjem slivu Ulog 10,6 m3/sec, Ljubuca 26,9 m3/sec, Glavaticevo 34,5 m3/sec i Konjic 52,3 m3/sec. U slivu gornje Neretve postoji samo nekoliko prirodnih iimnoloskih - jezerskih objekata. To su: Boracko, Blatacko, Ulosko, Kotlanicko, Stirinsko i Kladovopoljsko jezero. Pod nazivom protocnog rijecnog jezera mogao bi se tretirati i jedan kraci dio toka Neretve u klisuri uzvodno od Uloga u Ijetnjim mjesecima. Ostalo su vode stajacice male planinske lokve i bare koje nemaju veceg hidroloskog znacaja sem sto imaju funkciju pojila za stoku. Mnoge od navedenih su nastale zacepljavanje ponora na dnu vrtaca i uvala koje su vrsili stocari.

Vazno je pomenuti i periodicna jezera kao jezero u Colakovica dolovima na Visocici ill na prostorima Kladovog polja na Zeiengori koja se formiraju od otopljenih snjegova u kraskim visoravnima u proljece. Tada ponori usljed ogranicenog kapaciteta ne mogu primiti svu kolicinu doticaja a nerijetko dolazi i do njihovog zacepljavanja usljed nagomilanog nanosa. Navedene vode - snjeznice se pojavljuju u ovlazenom profilu Neretve u odredenom periodu zakasnjenja u odnosu na vrijeme kada su se padavine izlucile zbog kraske grade terena. Tako ovu pojavu zakasnjelih visokih proljetnih voda u Neretvi nazivamo snjeznom retenzijom ill retardaoonom vodom koja je osnovni cinilac prvog maksimuma proticaja na Gornjoj Neretvi. Predhodno navedena stalna jezera su protocna ier imaju doticaj nekog povrsinskog toka ill izvora i oticaj povrsinskim iii podzemnim putem kojim komuniciraju sa Neretvom. Izuzetak cini Blatacko jezero u susnijem dijel'u godine koje tada prestavlja ovecu lokvu - prirodno stocno pojiio. U slivu Gornje Neretve nema vecih vjestackih akumulacija. Boracko jezero je najveca i najznacajnija prirodna hidroakumulacija u gornjem siivu Neretve. Geneza ovog jezera je u morfoloskom smislu veoma slozena te ga sa tog aspekta mozemo okarakterisati kao tektonsko-kotlinsko jezero jer su tektonski pokreti bili osnovni cinilac njegovog nastanka. No u pleistocenu ono je imalo i glacijalno obiljezje jer je njegove vode podhranjivala socnica lednika sa Prenja koja je dospijevala iz Boracke drage. Danas je to protocno jezero cije vode podhranjuje Boracki potok i okolni manji izvori a odvodi ka Neretvi njegova periodicna otoka Sistica koja u Ijetnjem periodu ponire u sopstvenom nanosu u uskoj kanjonskoj dolini nizvodno. Jezero se nalazi u sjeveroistocnoj podgorini Prenja u dubokoj zatvorenoj Ijevkastoj kotlini omedeno okolnim planinskim uzvisenjima na nadmorskoj visini od 404 m. Morfometrijske karakteristike Borackog jezera Povrsina Duzina Sirina Srednja sirina Duzina obalske linije Najveca izmjerena dubina Srednja dubina Zapremina 240.880 m2 762 m 408 m 316m 2.400 m 13,8m 00.3m 2,490.857 m

Usljed naglog otapanja snijega kojeg ovdje intenzivira proljetni topli vjetar -dinarski fen i velike kise nivo jezera moze znatno porasti u roku od 24 casa. Najveci dnevni porast vodostoja ovog jezera je zabiljezen 02.111/1952. I iznosio je 117cm. U februaru su cesti led i mraz na povrsini jezera. U Ijetnim mjesecima temperatura jezera je veca od 18 pa je njegova voda pogodna za kupanje. Ovo jezero je izlozeno intenzivnom zatrpavanju nanosa koga donosi Boracki potok te se njegova dubina i povrsina smanjuju. Prema mjerenjima iz 1892. (j. Karlinski) najveca dubina je iznosila 17,2 m, 1992. g. - 16.2 m (0. Protic) 1962.g. - 14 m (D. Gavriiovic) , tako da ono postepeno iscezava. Blatako jezero, smjesteno na jugu Bjelasnice na visini od 1160 m n/v. Duzina mu je od istoka prema zapadu 140 m. Malih je dubina, od 1 -2 metra.

Sluzi kao pojilo za stoku. Mutnoca vode je izrazita. Vodostaji osciliraju ovisno od godisnjeg peiroda. Ljeti skoro presusi a u vlaznijem dijelu godine ponorom na istocnoj strani komunicira sa Rakitnicom koja je visinski 700 metara ispod. Jezero je u fazi postepenog iscezavanja kojeg inicira barska vegetacija. Zimi potpuno zaiedi. Uloko jezero se nalazi na istocnim padinama planine Crvnja na visini od 1050 m n/v. Najveca duzina ovog limnoioskog objekta je oko 450 metara u pravcu sjeverozapad - jugoistok a najveca sirina oko 300 metara. Ovo prirodno, protocno jezero vodom podhranjuju potoci i izvori sa njegove zapadne i sjeverne strane. Svojom otokom Jezernicom hidroloski komunicira sa Neretvom. Vodostaj mu varira ovisno od padavina i perioda topljenja snijega. Obraslo je vegetacijom vlaznih stanista koja mu postepeno smanjuje povrsinu. tirinsko jezero je po svojoj povrsini najveci na Zelengori (13,25 ha). Vodom ga podhranjuju izvori i periodicni vodotoci sa njegove jugoistocne, istocne i zapadne strane. Ovo krasko planinsko jezero se nalazi na 1671 m n/v i zimi je zaledeno. Podzemno hidroloski komunicira sa izvorima Klistice desne pritoke Neretve. Najveca duzina ovog jezera je 520 metara u pravcu sjeverozapad - jugoistok a sirina 340 metara u pravcu sjever - jug. Kotlaniko jezero se nalazi na Zelengori u kraskom udubljenju na nadmorskoj visini od 1530 m. Vodom ga podhranjuju okolni izvori i periodicni vodotoci. Najveca duzina jezera je 280 m a sirina 240 m. Voda je bistra jer je ovo protocno jezero. Podzemno komunicira sa vrelima i izvorimau Gornjem Borcu. Kladovopoljsko jezero se nalazi na jugozapadnim padinama Lelije planine na visini od 1380 m u izduzenom kraskom planinskom Kladovom Polju. Njegov vodostaj ima velike godisnje oscilacije. Maksimum vodostaja dostize u proljece usljed otopljenih snjegova. Jezero je dugo 160 m a siroko u prosjeku 30 metara. Po iskazu mjestana ovo jezero je veoma duboko. Stalni mendirajuci vodotok koji mu protice sa istocne strane ga podhranjuje vodom. Njegova voda podzemno otice u sliv Neretve. 1.8. Poljoprivredna zemljista prema upotrebnoj vrijednosti Medusliv planirane HE "Konjic" predstavljaju najvecim dijelom zemlista V,VI, VII i VIII kategorije. Znaci da su ovdje uglavnom zastupljena zemljista neprikladna za poljoprivrednu obradu. Zemljista, IV kategorije zauzimaju veoma male povrsine. Izdvojena su na vise manjih lokaliteta sa varijantama IV a i IV b. Nalaze se na lokalitetima oko Borackog jezera, na Borackoj visoravni te na prostorima Glavaticevske zupe od Mljetvina do Ladanice. Tako zemljiste IV kategorije ovdje predstavljaju najpiodnija najpogodnija tla za obradu. Imaju ravan ili blago inkliniran polozaj pogodan za dublju i kvalitetniju obradu. Uglavnom su to aluvijalno - deluvijalna tla povoljnih fizicko-hemijskih osobina. Njihova dubina varira od plitkih do srednje dubokih. imaju visok sadrzaj skeleta sto ih cini vodopropusnim tako da se odlaganje smetljista ne smiju vrsiti na njima zbog infiltracije i zagadjivanja voda. Takode ovo su pretopla tla sa veoma malo vlage pa kulture koje se gaje na njima mogu da stradaju od suse. Ukupna povrsina koji zauzima zemljiste IV kategorije na posmatranom prostoru iznosi 754,2 ha, od toga

Iva 26,9 ha a IV b 727,3 ha. Posto ova zemljista granice sa akumulacijom Borackog jezera i Neretvom cesto su izlozena poplavama tako da se ti dijelovi zbog navedenog koriste kao slobodni pasnjaci. Opcenito tla ove kategorije se nalaze na nizim nadmorskim viisnama u slivu i pogodna su za uzgoj veceg broja kultura. Tla V kategorije se nalaze u svim dijelovima posmatranog podrucja. Neprikladna su za obradu i koriste se kao livade ili pasnjacke povrsine. Na povoljnijim ekspozicijama se mogu koristiti kao pasnjaci. Njihova ukupna povrsina iznosi u slivu 3324 ha. Zemljista VI kategorije su zastupljena na najvecem dijelu posmatranog prostora na povrsini od 71194 ha. Karakterise ih visok stepen skeleta.i plitkoca profila. Nagib i izrazena erodibilnost su ogranicavajuci faktori koji otezavaju koristenje ovih tala. VIIkategoriju ovdje prestavljaju losije kategorije pasnjaka i livada. Ukupna povrsina na kojoj se prostiru ova zemljista, iznosi 10,347,9 ha. Prema tipu zemljista to su uglavnom regosoli, litosoli, kalkomelanosoli, rendzine, regosoli na pjescarima i skriljcima. Ogranicavajuci faktori koji uticu na ova zemljista su: strmina, skeletnost, stjenovitost i erodbilnost. VIIIkategoriju ovdje cine masovni stijenoviti povrsine. 1.9. Sume i sumska zemljista Izrazite visinske razlike koje premasuju 1700 m n/v u posmatranom dijelu sliva sa pratecom reljefnom rasclanjenosti i ekspozicijom geoloskim i klimatskim raznolikostima su uticale na postojanje razlicitih tipova zemljista i izrazenom raznovrsnoscu geobiocenoza na ovom relativno malom prostoru. Najvise horizonte predstavljaju plitko zalijegajuca zemljista; karbonatne crnice i dolomitne rendzine sa pratecim krecnjackim i dolomitnim sirozemima. Na njima egzistiraju ekositemi planinskih rudina - goleti (pasnjaci) sa pojasom klekastog bora (Pinion mughi) koji ovdje ukljucuje vrhove Prenja iznad 1700 m n/v. (Sivadija, Osobac, Borasnica). Procenat goleti u neposrednom slivu planirane akumulacije je veliki jer ga uz navedene najvise etaze cine kraske zaravni sa travnom vegetacijom te erozijom ogoljele strane padine kanjona Neretve i Rakitnice su brojnim stijenskim barijerama velikih dimenzija. Na visinama izmedu 1400 i 1800 metara nad morem, ovdje se razvio ekosistem subalpinskih suma koje egzistiraju na plicim smedim karbonatnim tlima (kalkokambisolima), crnicama i rendzinama. Posebnu specificnost ovog ekosistema cine sume reliktnog bora - munike (Pinion heldreichii) endemicne vrste koja se ocuvala ovdje jos od tercijara, Njene sume pokrivaju ovdje vise horizonte Prenja. Na Prenju, Visoc.ici, Bjelasnici i Crnoj Gori na ovim visinama se nalaze subalpinske bukve sume a na sjevernim padinama Ivice (Visocica) i Borasnice do visina od 1600 m egzistiraju guste sastojine jelove sume. Najvecu produkciju biomase, najbrzu evoluciju tla i vegetacije ima ekosistem kraski masivi i naravno urbane

visokih mjesovitih suma u gorskom pojasu u slivu planirane akumulacije. Nalazi se na visinama od 700 - 1500 m i zauzima znacajnu povrsinu slivnog prostora. Navedeni ekosistem se razvija na kalkomelanosolima, kalkokambisolima te luvisolima. To su mjesovite sume mezijske bukve, jele, gorskog javora i jasena. Veci stepen ocuvanosti ovog sistema je posljedica njegove prirodne regeneracijske sposobnosti odnosno visoke bioprodukcije. No pretjeranim i nestrucnim iskoristavanjem on u novije vrijeme dospijeva u sve losije stanje. Te ako se ne zaaustavi raubovanje ovih najkorisnijih organskih materija . gorskih suma, doci ce do katastrofalnih erozija te nesagledivih posljedica koje ce se takode odraziti i na buducu akumualciju. Ekosistem brdskog pojasa u vegetacijskom smislu predstavljaju najnize etaze sliva na visinama od 280 - 700 m. Najznacajnije vrste klimatogenih suma u ovom pojasu su: cer, sladun, medunac, javor gluhac i crni grab i degradiranih suma crni bor, crni grab, crni jasen te od sikara: dren, kukrika, cibukovinajarcikovina, itd. Zemljista na kojima egzistiraju navedene vrste su dolimitne rendzine, smeda dolomitna tla a u klisuri Neretve i Rakitnice dolomitna sirozemi i pukotinske rendzine. Tu su i lijepi kapitalni primjerci crnog bora endema relikta iz tercijara koji nastanuje okolne litice posebno na lokalitetima oko Dubocana, na Borcima, Cepi i Barjacima. Kamenjarske sipare, tocila i stijene nastanjuje izuzetno veliki broj endemicnog i rijetkog bilja koji ce biti izlozen direktnom potapanju buduce akumulacije. Sumsko.gospodarske jedinice u neposrednom slivu planirane HE "Konjic" (koji ulaze u sastav konjickog sumsko privrednog podrucja) 1."Borci - Tranjina" (sva) 2."Kokosinjak" Cicevo (vecim dijelom) 3."Nevesinjska Crna Gora " (vecim dijelom) 4."Donja Rakitnica" (sva) 5."Slatina - Racica" (vecim dijelom) 6."Spiljani - Lovnica (manjim dijelom) 7."Borasnica - Rakov Laz"(mali dio) Najvece povrsine visokih suma (ekonomskih) se nalaze u gospodarskim jedinicama: "Borasnica - Rakov Laz", "Spiljani - Lovnica" i "Slatina - Racica. Najvece povrsine degradiranih visokih suma se nalazi u gospodarskim jedinicama: "Donja Rakitnica", "Borci - Tranjina i "Kokosinjak - Cicevo". Najvece povrsine izdanackih suma se nalazi u gospodarskim jedincama:" Donja Rakitnica", "Borci - Tranina" i "Borasnica - Rakov Laz". 1.10. Energetski izvori - hidropotencijal Studijom " Hidroenergetsko koristenje Gornje Neretve" istrazivan je energetski kapacitet gornjeg toka rijeke Neretve. Koristeci se raspolozivim hidroloskim podacima i njihovom aplikacijom na izucavano slivno podrucje, konstruisan je "Q-H" dijagram za tok rijeke Neretve od izvora na 1045 m.n.m. pa do donje vode izucavanog poteza na 276 m.n.m. Ukupna duzina izucavanog gornjeg toka rijeke Neretve, od izvora do pregradnog

profila najnizvodnijeg postrojenja (HE Konjic), iznosi 79.0 km a raspolozivi pad 769,0 m. Koristeci se "Q-H" dijagramom dobijena je vrijednost energetskog kapaciteta osnovnog vodotoka gornjeg sliva rijeke Neretve u iznosu od 923 GWh. Odredivanje energetskog kapaciteta pojedinih pritoka na slivnom podrucju gornjeg toka Neretve izvrseno je pomocu "rasclanjenog "Q-H" dijagrama. Energetski kapacitet pritoka rijeke Neretve iznosi 894 GWh sto je priblizno jednako energetskom kapacitetu osnovnog vodotoka Neretve. Moze se konstatovati, da od ukupnog energetskog kapaciteta vodotoka slivnog podrucja gornje Neretve, u iznosu od 1817 GWh, na pritoke otpada 49,20% a na rijeku Neretvu 50,00 %. Energetski kapacitet osnovnog vodotoka, tj. rijeke Neretve na potezu izmedu pregradnih profila HE Konjic i HE Glavaticevo, iznosi 332 GWh. Energetski kapacitet pritoka rijeke Neretve, sa analiziranog dijela toka, iznosi 427 GWh, sto je 56,30% od sumarnog iznosa energetskog kapaciteta dijela slivnog podrucja gornje Neretve izmedu pregradnih profila He Konjic i HE Glavaticevo. Uoceno povecanje ucesca energetskog kapaciteta pritoka je posljedica cinjenice da se na ovom dijelu sliva nalazi energetski najznacajnija pritoka rijeka Rakitnica. Prilozenom tabelom date su vrijednosti energetskog kapaciteta osnovnog vodotoka Neretve i njenih pritoka na dijelu toka izmedu pregradnih profila HE Konjic i HE Glavaticevo. Energ. Kap. [ GWh] Neretva (osnovni tok) Strmnica Racica Sistica Rakitnica Oajica potok Suma 332,00 37,00 11,00 7,00 365,00 7,00
759,00

Proc.uces. [ % ] 43,70 4,90 1,50 0,9 48,10 0,9


100,00

Analiza cjelovitog gornjeg toka Neretve s aspekta promjene energetskog kapaciteta duz vodotoka pruzila je mogucnost ustanovljenja atraktivnosti pojedinih dionica vodotoka za energetsko koristenje.