You are on page 1of 45

ZAKON ZA OSNOVNOTO OBRAZOVANIE

(raboten tekst)
I. OSNOVNI ODREDBI ^len 1 So ovoj zakon se ureduva zadol`itelnoto osnovno obrazovanie {to se ostvaruva vo osnovnite u~ili{ta (vo natamo{niot tekst: osnovno u~ili{te), kako i dejnosta na osnovnoto obrazovanie kako del od edinstveniot -obrazoven sistem. ^len 2 (1) Sekoe dete ima pravo na osnovno obrazovanie. (2) diskriminaci na pol, rasa, boja na ko`ata, nacionaln, socijaln, politi~k, versk, imotna i op{testvena pripadnost vo ostvaruvawe na pravata od osnovnoto vospitanie i obrazovanie, utvrdeni so ovoj zakon.

^len 3 Celite na osnovnoto vospitanie i obrazovanie se: - steknuvawe op{ti i primenlivi znaewa {to se potrebni vo sekojdnevniot `ivot; - harmoni~en, intelektualen, emocionalen i socijalen razvoj na u~enicite soodvetno so nivnite sposobnosti; - razvivawe na pismenosta i sekssssssssssssssssssssssssssssposobnostite na u~enicite za razbirawe, informirawe i izrazuvawe na makedonski jazik i negovoto kirilsko pismo; - razvivawe na pismenosta i sposobnostite na u~enicite za razbirawe, informirawe i izrazuvawe, pokraj na makedonski jazik i negovoto kirilsko pismo, i na jazik i pismo na pripadnicite na zaednicite koi zboruvaat jazik razli~en od makedonskiot jazik; - razvivawe samodoverba i svest kaj u~enikot za sopstvenata individualnost i odgovornost za svoite postapki; - vospituvawe za me|usebna tolerancija, sorabotka, po~ituvawe na razli~nosta, osnovnite ~ovekovi slobodi i prava; - razvivawe svest kaj u~enicite za pripadnost na Republika Makedonija i neguvawe na sopstveniot nacionalen i kulturen identitet; - vospituvawe za op{ti kulturni i civilizaciski vrednosti koi proizleguvaat od svetskite tradicii; - usvojuvawe op{ti i primenlivi znaewa koi ovozmo`uvaat samostojno kreativno deluvawe vo op{testvenata i prirodnata okolina i razvivawe mo} za rasuduvawe i za izrazuvawe vo umetnosta i kulturnite tradicii;

- vklu~uvawe i vodewe gri`a za razvojot na u~enicite so posebni obrazovni potrebi; - razvivawe na nadarenosta na u~enicite vo razli~ni oblasti, i - unapreduvawe na zdraviot na~in na `iveewe i vospituvawe za prezemawe odgovornost za sopstvenoto zdravje i za za{tita na `ivotnata sredina. ^len 4 Osnovnoto obrazovanie e zadol`itelno, trae devet godini i se organizira vo tri vospitno-obrazovni periodi i toa od prvo do treto oddelenie, od ~etvrto do {esto oddelenie i od sedmo do devetto oddelenie. ^len 5 Roditelot, odnosno staratelot na u~enikot (vo natamo{niot tekst: roditelot) e dol`en da mu ovozmo`i na svoeto dete da ja ispolni obvrskata za zadol`itelno osnovno obrazovanie i vospitanie. ^len 6 Za u~enicite so posebni obrazovni potrebi se obezbeduvaat soodvetni uslovi za steknuvawe na osnovno vospitanie i obrazovanie i imaat pravo i na individualna pomo{ za steknuvawe na osnovnoto obrazovanie i vospitanie. ^len 7 (1) Za decata na gra|anite na Republika Makedonija koi prestojuvaat vo stranstvo se organizira nastava za u~ewe na maj~iniot jazik i kultura, vo soglasnost so me| unarodni dogovori ratifikuvani soglasno Ustavot na Republika Makedonija. (2) Na decata na gra|anite na Republika Makedonija koi prestojuvale vo stranstvo i se vratile vo Republika Makedonija kade go zapo~nuvaat, odnosno prodol`uvaat osnovnoto obrazovanie, osnovnite u~ili{ta se dol`ni da im pomognat vo izu~uvaweto na maj~iniot jazik. (3) Zaradi uspe{no vklu~uvawe vo vospitno-obrazovniot proces na u~enicite od stav (2) na ovoj ~len, osnovnoto u~ili{te kade e zapi{an u~enikot organizira individualna i grupna dopolnitelna nastava za sovladuvawe na maj~iniot jazik i za nadomestuvawe na znaeweto od odredeni nastavni predmeti. (4) Nastavata za u~enicite od stav (1) na ovoj ~len se izveduva spored nastaven plan i programa {to ja izgotvuva Biroto za razvoj na obrazovanieto (vo natamo{niot tekst: Biroto), a ja utvrduva ministerot nadle`en za obrazovanie (vo natamo{niot tekst: ministerot. (5) Nastavata za u~enicite od stav (2) na ovoj ~len trae najmnogu edna godina i se izveduva spored programa {to ja izgotvuva Biroto, a ja utvrduva ministerot. (6) Na~inot i postapkata za izbor na nastavnicite koi gi ostvaruvaat nastavniot plan i programa od stav (4) na ovoj zakon gi utvrduva ministerot. ^len 8 (1) Deca so stransko dr`avjanstvo ili deca bez dr`avjanstvo, koi prestojuvaat vo Republika Makedonija imaat pravo na osnovno obrazovanie pod ednakvi uslovi kako decata dr`avjani na Republika Makedonija. (2) Za decata od stav (1) na ovoj ~len se organizira nastava po maj~in jazik, vo soglasnost so me|unarodnite dogovori ratifikuvani soglasno Ustavot na Republika Makedonija.

(3) Deca dr`avjani na dr`avite ~lenki na Evropskata Unija imaat pravo na osnovno obrazovanie pod ednakvi uslovi kako i decata dr`avjani na Republika Makedonija. (4) Deca dr`avjani na dr`avite ~lenki na Evropskata Unija ~ii roditeli se so prestoj vo Republika Makedonija kade vr{at ili vr{ele samostojna dejnost, odnosno koj se vraboteni ili bile vraboteni na teritorijata na Republika Makedonija, imaat pravo na steknuvawe na znaewe od maj~iniot jazik i kultura na dr`avata od kade poteknuvaat. (5) Ministerstvoto e dol`no, vo sorabotka so osnova~ot na u~ili{teto i dr`avata od kade poteknuva u~enikot od stav (3) na ovoj ~len, a vo soglasnost so mo`nostite, da dade podr{ka za nastavata na maj~in jazik i kultura na dr`avata od koja poteknuva u~enikot. (6) Programite i na~inot na izveduvaweto na nastavata na maj~in jazik i kultura od kade poteknuva u~enikot, na predlog na Biroto gi propi{uva ministerot. ^len 9 (1) Vospitno-obrazovnata rabota vo osnovnoto u~ili{te se ostvaruva na makedonski jazik i negovoto kirilsko pismo. (2) Za u~enicite na pripadnicite na zaednicite koi sledat nastava na jazik razli~en od makedonskiot jazik i negovoto kirilsko pismo, vospitno-obrazovnata rabota se izveduva na jazikot i pismoto na soodvetnata zaednica, na na~in utvrden so ovoj zakon. (3) U~enicite od stav (2) na ovoj ~len zadol`itelno go izu~uvaat i makedonskiot jazik i negovoto kirilsko pismo. ^len 10 (1) Osnovnoto obrazovanie se organizira i ostvaruva vo osnovno u~ili{te. (2) Osnovno obrazovanie se organizira i ostvaruva i vo zdravstveni ustanovi, socijalni ustanovi, kazneno-popravni i vospitno-popravni ustanovi, soglasno so ovoj zakon. ^len 11 Vo osnovnoto u~ili{te se zabranuva politi~ko i versko organizirawe i dejstvuvawe, kako i istaknuvawe na partiski i verski obele`ja. ^len 12 (1) Dejnosta na osnovnoto u~ili{te e od javen interes. (2) Osnovnoto u~ili{te ima svojstvo na pravno lice i se zapi{uva vo Centralniot registar na Republika Makedonija. ^len 13 Osnovnoto u~ili{te ima pe~at. Vo sredinata na pe~atot e grbot na Republika Makedonija, a od stranata imeto na Republika Makedonija i imeto (naziv) i sedi{to na u~ili{teto. ^len 14 (1) Imeto na osnovnoto u~ili{te e ispi{ano na makedonski jazik i negovoto kirilsko pismo. (2) Vo osnovnite u~ili{ta vo koi nastavata se izveduva i na drug jazik i pismo razli~en od makedonskiot jazik, imeto na u~ili{teto e ispi{ano na makedonski

jazik i negovoto kirilsko pismo i na jazikot i pismoto na nastavata.

koe se izveduva

^len 15 Vo osnovno obrazovanie mo`e da vklu~at i vozrasni lica, na na~in utvrden so zakon.

I.

OSNOVAWE I PRESTANOK SO RABOTA NA OSNOVNOTO U^ILI[TE

1. Osnovawe na osnovnoto u~ili{te ^len 16 (1) Osnovnoto u~ili{te mo`e da bide op{tinsko ili dr`avno. (2) Op{tinskoto osnovno u~ili{te se osnova od op{tinata. (3) Dr`avnoto osnovno u~ili{te se osnova od Vladata na Republika Makedonija (vo natamo{niot tekst: Vladata). (4) Sovetot na op{tinata donesuva odluka za osnovawe na osnovno u~ili{te, po prethodno pribaveno pozitivno mislewe od Vladata. (5) Dr`avnite osnovni u~ili{ta koi gi osnova Vladata, se osnovaat samo za ostvaruvawe na nastaven plan i programi za osnovno obrazovanie na odredeni u~enici za koi dr`avata ima poseben interes (u~ili{ta za u~enici so posebni obrazovni potrebi). ^len 17 (1) Osnovno u~ili{te mo`e da se osnova ako: - ima dovolen broj u~enici za formirawe na najmalku po dve paralelki od prvo do devetto oddelenie; - e obezbeden soodveten nastaven kadar; - se obezbedeni soodvetni u~ili{ni prostorii, oprema i nastavni sredstva soglasno so utvrdeni normativi i standardi, i - se obezbedeni potrebni finansiski sredstva. (2) Po isklu~ok, od stav (1) na ovoj ~len osnovno u~ili{te mo`e da se osnova i koga nema dovolen broj u~enici za formirawe osumnaeset paralelki, dokolku osnova~ot obezbedi dovolno finansiski sredstva za rabota. (3) Normativite i standardite od stavot (1) alineja (3) na ovoj ~len gi utvrduva ministerot, na predlog od Biroto. ^len 18 Osnova~ot e dol`en pri osnovawe na osnovno u~ili{te da formira komisija koja vo soglasnost so ovoj zakon izvr{uva podgotovka za po~etok so rabota na u~ili{teto. ^len 19

(1) So aktot za osnovawe na osnovnoto u~ili{te se utvrduva: - imeto i sedi{teto na osnovnoto u~ili{te; - brojot na u~enicite; - reonot, odnosno reonite od koi se opfa}aat u~enicite; - jazikot na koj }e se izveduva nastavata; - brojot na podra~ni u~ili{ta; - potrebniot nastaven kadar, opremata, prostorot spored standardite i normativite; - programata za vospitno - obrazovnata dejnost; - sredstvata koi osnova~ot gi obezbedil za osnovawe i po~etok so rabota na osnovnoto u~ili{te i na~inot na obezbeduvawe na sredstvata, i - otpo~nuvaweto so rabota na osnovnoto u~ili{te. (2) Osnovnoto u~ili{te mo`e da zapo~ne so rabota otkako Ministerstvoto nadle`no za obrazovanie (vo natamo{niot tekst: Ministerstvoto) }e utvrdi deka se ispolneti uslovite od ~len 17 od ovoj zakon i }e donese re{enie za verifikacija. (3) Proverka za ispolnetosta na uslovite za verifikacija vr{i komisija formirana od ministerot. (4) Protiv re{enieto od stav (2) na ovoj ~len mo`e da se podnese `alba do Vtorostepena komisija na Vladata na Republika Makedonija od oblasta na obrazovanieto. (5) Na~inot na verifikacijata na osnovnoto u~ili{te go propi{uva ministerot. ^len 20 (1) Osnovnoto u~ili{te vo svojot sostav mo`e da ima podra~no u~ili{te i u~eni~ki dom. (2) Podra~no u~ili{te se organizira vo naseleno mesto so mal broj u~enici, za {to odlu~uva osnova~ot, po prethodno pozitivno mislewe od ministerot. 2. Statut na osnovnoto u~ili{te ^len 21 (1) Osnovnoto u~ili{te ima statut. (2) So statutot osobeno se ureduva: organizacijata i vr{eweto na vospitnoobrazovnata dejnost, nazivot, sedi{teto, upravuvaweto i rakovodeweto, pravata i obvrskite na u~enicite, pravata i obvrskite na vrabotenite i drugi pra{awa od zna~ewe za rabota na osnovnoto u~ili{te. (3) Statutot na osnovnoto u~ili{te go donesuva u~ili{niot odbor. (4) Na statutot na osnovnoto u~ili{te soglasnost dava Ministerstvoto. 3. Registar

^len 22

(1) Ministerstvoto vodi centralen registar na osnovnite u~ili{ta osnovani na teritorijata na Republika Makedonija. (2) Sekoja op{tina za svoeto podra~je vodi registar na osnovni u~ili{ta i za toa dostavuva podatoci do Ministerstvoto.

(3) Formata i sodr`inata, kako i na~inot na vodewe na registrite od stavovite (1) i (2) na ovoj ~len gi propi{uva ministerot. 3. Prestanok so rabota na osnovnoto u~ili{te ^len 23 (1) Osnovnoto u~ili{te prestanuva so rabota, ako ne se sproveduvaat odredbite od ovoj zakon i podzakonskite akti {to proizleguvaat od nego. (2) Postapkata za prestanuvawe so rabota na osnovnoto u~ili{te ja pokrenuva i vodi osnova~ot, a po prethodna soglasnost na Ministerstvoto. (3) Postapkata za prestanuvawe na rabota na podra~noto osnovno u~ili{te ja pokrenuva i vodi osnova~ot, po prethodna soglasnost od Ministerot. ^len 24 (1) Osnova~ot na osnovnoto u~ili{te donesuva akt za prestanuvawe so rabotata ako osnovnoto u~ili{te: - ne gi ostvaruva celite i zada~ite na obrazovanieto i vospitanieto; i - prestanalo da gi ispolnuva uslovite utvrdeni so ovoj zakon. (2) Po donesuvaweto na aktot za prestanuvawe so rabota na osnovnoto u~ili{te, osnova~ot e dol`en na u~enicite da im obezbedi da go prodol`at obrazovanieto, na tovar na osnova~ot. (3) Osnovnoto u~ili{te po donesuvaweto na aktot za prestanuvawe so rabota se bri{e od registrite od ~len 22 stavovite (1) i (2) od ovoj zakon. (4) Aktot za prestanuvawe so rabota na osnovnoto u~ili{te se objavuva vo "Slu`ben vesnik na Republika Makedonija" i slu`benoto glasilo na op{tinata. (5) Osnova~ot vo rok od tri dena po donesuvawe na aktot za prestanuvawe so rabota na osnovnoto u~ili{te, go izvestuva Centralniot registar na Republika Makedonija za bri{ewe od registarot. II. PROGRAMI I ORGANIZACIJA NA VOSPITNO-OBRAZOVNATA RABOTA VO OSNOVNOTO U^ILI[TE

1. Nastaven plan i nastavni programi ^len 25 (1) Ministerot ja utvrduva Koncepcijata za osnovno vospitanie i obrazovanie, vrz osnova na koja se nosat nastavniot plan i nastavnite programi za osnovno obrazovanie (vo natamo{niot tekst: nastaven plan i programi). (2) Vo osnovnoto u~ili{te vospitno-obrazovnata rabota se organizira i ostvaruva spored nastaven plan i programi koi, na predlog na Biroto, gi utvrduva ministerot. (3) Nastavniot plan za osnovnoto u~ili{te sodr`i zadol`itelni i izborni predmeti, dopolnitelna i dodatna nastava, kako i ~asovi za oddelenskata zaednica.

(4) So nastavniot plan se opredeluva godi{niot i nedelniot broj na ~asovi za nastavata oddelno po zadol`itelnite i izbornite predmeti, nivniot redosled po oddelenija, brojot na nedelnite ~asovi za dopolnitelna nastava, ~asovite za dodatna nastava i ~asot za oddelenskata zaednica. (5) So nastavnite programi se opredeluvaat nastavnite celi, sodr`inite, osnovnite poimi, aktivnostite i metodite vo nastavata, ocenuvaweto na postigawata na u~enicite, uslovite za realizirawe na nastavnata programa i normativot za nastaven kadar. ^len 26 Vo osnovnoto u~ili{te mo`e da se ostvaruva i versko obrazovanie kako izboren predmet. ^len 27 Dopolnitelna nastava se organizira za u~enicite koi imaat te{kotii vo u~eweto i na koi im e potrebna povremena pomo{ vo tekot na nastavnata godina. ^len 28 Dodatna nastava se organizira za u~enicite koi poka`uvaat zna~itelni rezultati po oddelni predmeti. ^len 29 Na ~asot na oddelenskata zaednica se razrabotuvaat sodr`ini spored programa {to ja utvrduva ministerot, na predlog na Biroto. ^len 30 (1) Nastavniot plan i programi za osnovno obrazovanie na deca so posebni obrazovni potrebi gi utvrduva ministerot, na predlog na Biroto. (2) Za u~enicite so posebni obrazovni potrebi zadol`itelnite i izbornite predmeti se realiziraat so prilagodenite programi spored nivnite posebni obrazovni potrebi.

^len 31 Nastavniot plan i programi za osnovno muzi~ko i baletsko obrazovanie gi utvrduva ministerot, na predlog na Biroto.

2. Pro{irena programa ^len 32 (1) Vo osnovnoto u~ili{te se realizira i pro{irena programa spored Koncepcijata za osnovno vospitanie i obrazovanie. (2) Pro{irenata programa na osnovnoto u~ili{te opfa}a organizirano prifa}awe i za{tita na u~enicite eden ~as pred zapo~nuvawe na ~asovite za redovnata nastava i eden ~as po zavr{uvaweto na redovnata nastava, kako i prodol`en prestoj.

^len 33 (1) Osnovnoto u~ili{te za u~enicite vo prvo, vtoro i treto oddelenie organizira prifa}awe i za{tita na u~enicite eden ~as pred zapo~nuvaweto na ~asovite za redovnata nastava i eden ~as po zavr{uvaweto na nastavata, vo soglasnost so roditelot. (2) Ako se obezbedeni uslovi i sredstva od osnova~ot, osnovnoto u~ili{te mo`e da organizira prodol`en prestoj za u~enicite vo grupi, i toa, od prvo do petto oddelenie so u~enici od isto oddelenie, ili od prvo do treto i od ~etvrto i petto oddelenie so u~enici od razli~ni oddelenija. Vo prodol`en prestoj u~enicite se vklu~uvaat vo soglasnost so roditelot. (3) Za vreme na prodol`eniot prestoj u~enicite u~at, gi rabotat doma{nite zada~i, rabotat drugi u~ili{ni obvrski i u~estvuvaat vo kulturno-umetni~ki i drugi aktivnosti, soglasno so godi{nata programa za rabota na u~ili{teto. ^len 34 (1) Za razvivawe na razli~nite interesi na u~enicite osnovnoto u~ili{te organizira slobodni u~eni~ki aktivnosti koi{to se opredeleni so godi{nata programa za rabota na u~ili{teto. (2) U~enicite vo slobodnite u~eni~ki aktivnosti se vklu~uvaat dobrovolno. (3) Na~inot na organizirawe i izveduvawe na natprevarite na u~enicite po oddelni predmeti na op{tinsko, regionalno i dr`avno nivo, kako i na`inot na organiziraweto i izveduvaweto na u~ili{nite ekskurzii i drugite slobodni aktivnosti na u~enicite go utvrduva ministerot, na predlog na Biroto. 3. Godi{na programa za rabota na osnovnoto u~ili{te ^len 35 (1) So godi{nata programa za rabota na osnovnoto u~ili{te (vo natamo{niot tekst: godi{na programa za rabota) se planira nastavata soglasno so nastavniot plan i drugata vospitno-obrazovna rabota vo u~ili{teto. (2) Formata i sodr`inata koi treba da gi sodr`i godi{nata programa za rabota gi utvrduva ministerot. (3) U~ili{niot odbor ja dostavuva godi{nata programa za rabota do osnova~ot najdocna do 31 avgust vo tekovnata u~ebna godina. (4) Godi{nata programa za rabota ja donesuva osnova~ot do 30 septemvri za sekoja tekovna u~ebna godina. (5) Ako godi{nata programa za rabota ne ja donese osnova~ot vo rokot utvrden vo stav (4) na ovoj ~len, se smeta deka istata e donesena. (6) Donesenata godi{nata programa za rabota osnovnoto u~ili{te ja dostavuva do Biroto i do Dr`avniot prosveten inspektorat, vo elektronska forma. ^len 36

Osnovnoto u~ili{te e dol`no da gi zapoznae u~enicite i roditelite preku bro{ura so oddelni delovi od programata za rabota, pravata i obvrskite na u~enicite i organizacijata na rabotata vo u~ili{teto. 4. Organizacija na nastavata vo osnovnoto u~ili{te ^len 37 (1) Nastavniot plan i programi vo osnovnoto u~ili{te se izrabotuvaat spored trite vospitno-obrazovni periodi (vo natamo{niot tekst: periodi) i toa: od prvo do treto oddelenie; od ~etvrto do {esto oddelenie; i od sedmo do devetto oddelenie.

(2) So prilagodenite ili posebnite programi za osnovnoto vospitanie i obrazovanie za u~enicite so posebni obrazovni potrebi, periodite mo`at da se odredat i poinaku od onie utvrdeni vo stav (1)na ovoj ~len. ^len 38 (1) U~ebnata godina vo osnovnoto u~ili{te, po pravilo, zapo~nuva na 1 septemvri, a zavr{uva na 31 avgust narednata godina. (2) Nastavata vo u~ebnata godina se ostvaruva vo 180 nastavni dena. (3) Nastava vo osnovnoto u~ili{te ne se izveduva za vreme na dr`avni praznici i drugi praznici utvrdeni so zakon. (4) Po isklu~ok, nastavata mo`e da se organizira i vo neraboten den za da se ostvarat nastavnite denovi od stav (2) na ovoj ~len. (5) Nastavata mo`e da se ostvaruva i vo skrateno traewe, no ne pomalku od 100 nastavni dana, po dobiena soglasnost od Ministerstvoto, spored posebna nastavna programa donesena od ministerot, po predlog na Biroto. (6) Vospitno-obrazovnata rabota ne smee da se prekinuva vo tekot na nastavnata godina, osven za vonredni sostojbi (prirodni nepogodi, epidemii i drugo), za {to re{ava osnova~ot, a po prethodna soglasnost so Ministerstvoto. ^len 39 (1) Nastavniot ~as trae 40 minuti. (2) Nastavniot ~as za u~enicite so posebni obrazovni potrebi koi nastavata ja sledat vo posebnite u~ili{ta, kako i vo drugi ustanovi, mo`e da trae pokratko od nastavniot ~as od stav (1) na ovoj ~len, dokolku toa e utvrdeno so nastavniot plan i programite. (3) Nastavniot ~as za u~enicite vo osnovnite muzi~ki u~ili{ta, kako i vo drugi ustanovi, mo`e da trae pokratko od nastavniot ~as od stav 1 na ovoj ~len, dokolku toa e utvrdeno so nastavniot plan i programite. ^len 40 (1) Nastavata vo u~ebnata godina se organizira vo dve polugodija.

(2) U~ebnata godina se utvrduva so kalendar za organizacija i rabota na osnovnoto u~ili{te. (3) Kalendarot od stav (2) na ovoj ~len go donesuva ministerot. ^len 41 (1) Nastavata vo osnovnoto u~ili{te se izveduva po oddelenija, paralelki i nastavni grupi so u~enici od isto oddelenie. (2) Oddelenieto e vospitno-obrazovna celina vo koja se obrabotuvaat nastavnite programi spored nastavniot plan za edna u~ebna godina. U~enicite od isto oddelenie se rasporedeni po paralelki. (3) Paralelka se formira od u~enici od isto oddelenie. (4) Brojot na u~enici vo paralelkata e od 24 do 34. (5) Paralelka mo`e da se formira i so pomalku od 24 u~enici po dobiena soglasnost od osnova~ot. (6)Osnova~ot mo`e da formira paralelka od stav (5) na ovoj ~len po prethodno pozitivno mislewe od Ministerstvoto. (7) Vo osnovnoto u~ili{te mo`e da se formira i kombinirana paralelka, po pravilo, od u~enici od prvo do treto oddelenie, so u~enici od ~etvrto i petto oddelenie ili so u~enici od {esto do devetto oddelenie, po dobiena soglasnost od osnova~ot. (8) Osnova~ot mo`e da formira kombinirana paralelka od stav (7) na ovoj ~len po prethodno pozitivno mislewe od Ministerstvoto. (9) Koga ne mo`e da se organizira nastavata po oddelenija vo paralelki za u~enicite vo zdravstveni ustanovi, socijalni ustanovi, kazneno-poravni ili vospitnopopravni ustanovi, osnovnoto u~ili{te organizira individualna ili grupna vospitnoobrazovna rabota. ^len 42 (1) Vospitno-obrazovnata rabota vo osnovnoto u~ili{te opfa}a nastava i drugi oblici na organizirana rabota so u~enicite. (2) Nastavata vo prvo oddelenie ja izveduva nastavnik po oddelenska nastava ili nastavnik za predu~ili{no vospitanie. (3) Nastavata vo vtoro i treto oddelenie ja izveduva nastavnik po oddelenska nastava. (4) Za izveduvawe na nastavata po angliski jazik od prvo do treto oddelenie se vklu~uva nastavnik po angliski jazik. (5)Nastavata vo ~etvrto oddelenie ja izveduva nastavnik po oddelenska nastava, osven za nastavata po angliski jazik i za nastavata po makedonski jazik za u~enicite od pripadnicite na zaednicite koi nastavata ja ostvaruvaat na jazik i pismo razli~en od makedonskiot jazik i negovoto kirilsko pismo.

10

(6) Nastavata vo petto oddelenie prodol`uva da ja izveduva nastavnik po oddelenska nastava, osven za nastavata po angliski jazik i za nastavata po makedonski jazik za u~enicite od pripadnicite na zaednicite koi nastavata ja ostvaruvaat na jazik i pismo razli~en od makedonskiot jazik i negovoto kirilsko pismo, a po prirodni nauki i tehni~ko obrazovanie se vklu~uvaat i predmetni nastavnici. (7) Brojot na ~asovite na oddelenskiot nastavnik po zadol`itelnite predmeti vo petto oddelenie ne mo`e da bide pomal od 20 ~asa vo nedelata vklu~uvaj}i go ~asot na oddelenskata zaednica. (8) Nastavata od {esto do devetto oddelenie ja izveduvaat predmetni nastavnici. (9) Vo paralelkite vo koi ima u~enici so posebni obrazovni potrebi mo`e da se anga`ira i defektolog za rabota so u~enicite so posebni obrazovni potrebi. (10) Vo prodol`eniot prestoj za u~enicite od prvo oddelenie vospitno-obrazovnata rabota ja izveduvaat nastavnicite za oddelenska nastava ili nastavnici za predu~ili{no vospitanie, a od vtoro do petto oddelenie nastavnicite za oddelenska nastava. 5. Individualna i grupna rabota vo nastavata ^len 43 (1) Za u~enicite od prvo do {esto oddelenie vo nastavata se ostvaruvaat i sodr`ini i zada~i po nivoa na slo`enost. (2) U~enicite od sedmo do devetto oddelenie koi poka`uvaat osobeni rezultati po oddeleni nastavni predmeti spored rezultatite od standardiziranite testovi izraboteni od Biroto, mo`at da se opredelat za sledewe na nastava vo nastavni grupi formirani od u~enici od isto oddelenie od razli~ni paralelki, za usvojuvawe na poslo`eni sodr`ini i toa najmnogu vo obem od 25% od vkupnite ~asovi nameneti za soodvetniot predmet. (3) U~enicite od stav (2) na ovoj ~len ~asovite od ostanatiot del od nastavata, gi sledat vo mati~nata paralelka vo svoeto oddelenie. (4) Organiziraweto na nastavata vo nastavni grupi od stav (2) na ovoj ~len go utvrduva ministerot, po predlog na Biroto. ^len 44 (1) U~enicite vo nastavnite grupi po oddelen predmet od ~len 43 stav (2) od ovoj zakon vo grupite mo`at da se zadr`at vo tekot na celata nastavna godina ili da se otka`at od taa nastava. (2) U~enicite od stav (1) na ovoj ~len mo`at da sledat nastava vo ista nastavna godina samo za predmetite za koi se opredelile. (3) Vo osmo ili devetto oddelenie u~enicite mo`at da gi zamenat predmetite.

IV. ZAPI[UVAWE NA U^ENICITE

11

^len 45 (1) Deteto so poa|aweto vo osnovnoto u~ili{te steknuva status na u~enik. (2) U~enikot ja sledi nastavata i u~estvuva vo drugite aktivnosti utvrdeni so nastavniot plan i programi za osnovno obrazovanie i vospitanie. ^len 46 (1) Decata vo prvo oddelenie vo osnovnoto u~ili{te se zapi{uvaat vo mesec maj za slednata u~ebna godina. (2) Osnovnoto u~ili{te e dol`no da gi opfati u~enicite od svojot reon. (3) Osnova~ot go utvrduva reonot na osnovnite u~ili{ta od koi se zapi{uvaat u~enicite. ^len 47 (1) Vo prvo oddelenie na osnovnoto u~ili{te roditelot e dol`en da go zapi{e deteto koe do krajot na kalendarskata godina }e napolni {est godini. (2) Po isklu~ok od stav (1) na ovoj ~len, deteto mo`e da se zapi{e vo prvo oddelenie, dokolku napolni {est godini do 31 januari narednata godina, po prethodno barawe od roditelot i dobieno mislewe od pedagogot ili psihologot vo u~ili{teto. (3) Zapi{uvaweto na deteto, na barawe na roditelot, zdravstvenata ustanova mo`e da go odlo`i za edna godina ako se utvrdi deka deteto ne e podgotveno da odi na u~ili{te. ^len 48 (1) Zapi{uvaweto na deteto vo u~ili{teto go vr{i komisija koja ja formira direktorot na u~ili{teto. Komisijata e sostavena od pedagogot ili psihologot i nastavnik za predu~ili{no vospitanie, odnosno oddelenski nastavnik. (2) Komisijata od stav (1) na ovoj ~len e dol`na, po pravilo, da go izvesti roditelot za podgotvenosta na deteto za trgnuvawe vo u~ili{teto, najmalku dva meseci pred po~etokot na nastavata. (3) Roditelot po odlukata na komisijata ima pravo na `alba do komisija formirana od gradona~alnikot na op{tinata. ^len 49 (1) Vo tekot na nastavnata godina na u~enikot vo prvo oddelenie, na predlog na nastavnikot {to ja vodi paralelkata, pedagog ili psiholog, vo soglasnost so roditelot od zdravstveni ili drugi pri~ini, mo`e da mu se odlo`i sledeweto na nastavata za edna godina. (2) Za odlo`uvaweto na sledeweto na nastavata od stav (1) na ovoj ~len odlu~uva komisija sostavena od psiholog, pedagog, nastavnik za predu~ili{no vospitanie ili oddelenski nastavnik. (3) Komisijata od stav (2) na ovoj ~len ja formira direktorot na osnovnoto u~ili{te. (4) Roditelot po odlukata na komisijata ima pravo na `alba do komisija formirana od gradona~alnikot na op{tinata. ^len 50 (1) Roditelot ima pravo da go zapi{e deteto vo osnovnoto u~ili{te vo reonot vo koj `ivee ili kade {to postojano prestojuva. (3) Roditelot mo`e da go zapi{e deteto vo drugo osnovno u~ili{te vo istiot ili drug reon ako za toa ima soglasnost od u~ili{teto vo koe se zapi{uva.

12

(4) Spisokot na decata od reonot za zapi{uvawe vo osnovnoto u~ili{te se dobiva od nadle`nite slu`bi vo edinicata na lokalnata samouprava koi vodat evidencija na postojanite i privremenite `iteli. (5) Spisokot od stav (4) na ovoj ~len sodr`i ime i prezime i godina na ra|awe na deteto. (6) Vo tekot na {koluvaweto u~enikot mo`e da premine vo drugo osnovno u~ili{te ako ima soglasnost od u~ili{teto kade preminuva. (7) Odredbite od stavovite (1) i (3) na ovoj ~len ne se odnesuvaat na decata so posebni obrazovni potrebi. ^len 51 (1) Roditelot ima pravo deteto so posebni obrazovni potrebi da go zapi{e vo osnovno u~ili{te, osven vo slu~aite koga posebnite obrazovni potrebi na deteto se takvi {to toa treba da sledi nastava vo posebno osnovno u~ili{te. (2) Na~inot i uslovite za zapi{uvaweto na u~enicite so posebni obrazovni potrebi vo osnovnite u~ili{ta go utvrduva ministerot, po predlog na Biroto. ^len 52 Osnovnoto u~ili{te e dol`no da go izvesti ovlasteniot prosveten inspektor na op{tinata za decata koi ne se zapi{ani, odnosno u~enicite koi neopravdano ne go posetuvaat osnovnoto u~ili{te pove}e od 30 denovi. V. PRAVA I OBVRSKI NA U^ENICITE ^len 53 Zabraneto e telesno i psihi~ko maltretirawe na u~enikot. ^len 54 (1) U~enikot ima pravo da ja posetuva nastavata i da u~estvuva vo vospitnoobrazovnata rabota {to ja organizira osnovnoto u~ili{te. (2) U~enikot ima obvrska redovno da ja posetuva nastavata i da gi ispolnuva planiranite obvrski i zada~i {to se predvideni so nastavniot plan i programi i godi{nata programa za rabota. ^len 55 Za u~enicite koi poka`uvaat zna~itelni rezultati od oddelni oblasti, izvr{uvaweto na obvrskite i na~inot na ostvaruvawe na programata na osnovnoto u~ili{te mo`e da se prilagodi na na~in koj go utvrduva ministerot, po predlog na Biroto. ^len 56 U~enikot od zdravstveni pri~ini mo`e da bide osloboden od u~estvoto vo oddelni aktivnosti vo nastavata vo osnovnoto u~ili{te, vrz osnova na potvrda izdadena od soodvetna zdravstvena ustanova. ^len 57 (1) Za sekoe izostanuvawe na u~enikot od nastava roditelot e dol`en da go izvesti rakovoditelot na paralelkata za pri~inite za izostanuvaweto.

13

(2) U~enikot mo`e da otsustvuva od nastavata ako negovoto izostanuvawe roditelot go najavi odnapred vo u~ili{teto, no ne pove}e od pet denovi vo nastavnata godina. (3) Direktorot na u~ili{teto po pismeno barawe na roditelite od opravdani pri~ini mo`e da mu dozvoli na u~enikot podolgo izostanuvawe od nastavata, no ne podolgo od 30 denovi. ^len 58 (1) Na u~enikot koj napolnil 16 godini mu prestanuva obvrskata za redovno osnovno obrazovanie so istekot na u~ebnata godina. (2) Po isklu~ok, od stav (1) na ovoj ~len, po barawe na roditelot ili u~enikot, a po mislewe na u~ili{niot pedagog ili psiholog, u~enikot koj napolnil 16 godini mo`e da go prodol`i obrazovanieto do navr{uvawe na 17 godini. (3) U~enikot od stav (2) na ovoj ~len go zadr`uva statusot na u~enik ako go prodol`i {koluvaweto kako vozrasen u~enik, soglasno zakon. ^len 59 Kon u~enikot koj ne gi izvr{uva obvrskite i gi povreduva pravilata na vospitnoobrazovnata rabota se primenuvaat slednite pedago{ki merki: ukor, usna opomena, pismena opomena, namaluvawe na povedenieto, premestuvawe na u~enikot vo druga paralelka i premestuvawe na u~enikot vo drugo osnovno u~ili{te. ^len 60 (1) Ako ima opravdani pri~ini {to se povrzani so odnesuvaweto na u~enikot vo osnovnoto u~ili{te, u~ili{teto mo`e da go prefrli u~enikot vo drugo osnovno u~ili{te dokolku ima soglasnost od u~ili{teto koe treba da go prifati u~enikot. (2) Za pri~inite za prefrluvawe na u~enikot vo drugo osnovno u~ili{te odlu~uva komisija formirana od direktorot na u~ili{teto, sostavena od oddelenskiot rakovoditel ili rakovoditel na paralelkata, dva nastavnika i psihologot ili pedagogot vo u~ili{teto i pretsedatelot na Sovetot na roditelite. (3) Komisijata od stav (2) na ovoj ~len sorabotuva so roditelot na u~enikot. (4) Ako u~ili{teto ne mo`e da obezbedi preminuvawe na u~enikot vo drugo u~ili{te za toa odlu~uva komisija formirana od gradona~alnikot na op{tinata. ^len 61 (1) U~enikot ima pravo na besplaten prevoz ako mestoto na `iveewe e oddale~eno najmalku dva kilometri od najbliskoto osnovno u~ili{te. (2) U~enicite so posebni obrazovni potrebi imaat pravo na besplaten prevoz bez ogled na oddale~enosta na nivnoto mesto na `iveewe do osnovnoto u~ili{te. ^len 62 Osnovnoto u~ili{te vo dogovor so roditelite mo`e za site u~enici da organizira najmalku eden obrok hrana vo tekot na prestojot vo u~ili{to. Tro{ocite za obrokot gi pla}a roditelot. ^len 63 (1) U~enicite koi se istaknuvaat so svoeto znaewe ili so drugi vidovi postigawa osnovnoto u~ili{te gi pofaluva odnosno nagraduva. (2) Na u~enicite koi postignuvaat natprose~ni rezultati vo nastavnite i vonnastavnite aktivnosti, osnovnoto u~ili{te, na predlog na nastavni~kiot sovet, im izdava posebni diplomi i pofalnici.

14

(3) Formata i sodr`inata na diplomite, kako i na~inot na nivnoto izdavawe propi{uva ministerot. ^len 64

gi

Na~inot na ostvaruvaweto na pravata i obvrskite na u~enicite, nagraduvaweto i izrekuvaweto na pedago{kite merki za kr{ewe na u~ili{nite pravila i ku}niot red gi propi{uva ministerot, po predlog na Biroto. VI. OCENUVAWE NA POSTIGAWATA I NAPREDUVAWETO NA U^ENICITE ^len 65 (1) Postigawata na u~enicite vo osnovnoto u~ili{te se ocenuva opisno i broj~ano. (2) Vo prviot period, postigaweto na u~enikot vo tekot na nastavnata godina po zadol`itelnite i izbornite predmeti se ocenuva opisno. (3) U~enikot od stav (2) na ovoj ~len samo na krajot na u~ebnata godina dobiva svidetelstvo so opisni ocenki. (4) Vo vtoriot period, postigaweto na u~enikot vo tekot na nastavnata godina po zadol`itelnite i izbornite predmeti se ocenuva opisno i broj~ano. (5) U~enikot od stav (4) na ovoj ~len na krajot na prvo polugodie dobiva izvestuvawe za uspehot so broj~ani ocenki, a na krajot na u~ebnata godina dobiva svidetelstvo so broj~ani ocenki i ocenka za op{t uspeh. (6) Vo tretiot period, postigaweto na u~enikot vo tekot na nastavnata godina po zadol`itelnite i izbornite predmeti se ocenuva broj~ano. (7) U~enikot od stav (6) na ovoj ~len na krajot na prvo polugodie dobiva izvestuvawe za uspehot so broj~ani ocenki, a na krajot na u~ebnata godina dobiva svidetelstvo so broj~ani ocenki i ocenka za op{t uspeh. (8) Broj~anite ocenki se: odli~en (5); mnogu dobar (4); dobar (3); dovolen (2) i nedovolen (1). Site ocenki se preodni osven ocenkata nedovolen (1). (9)Najvisoka ocenka e odli~en (5). (10) Kriteriumite za broj~ani ocenki gi utvrduva Biroto vrz osnova na postigawata na u~enicite od internoto i eksternoto ocenuvawe na krajot od odreden period sprovedeno na nacionalno nivo. ^len 66 Ocenuvaweto na u~enikot e spored standardi koi gi utvrduva ministerot, na predlog na Biroto. ^len 67 Oddelenskiot nastavnik, odnosno rakovoditel na paralelkata e dol`en da go izvesti roditelot za uspehot na u~enikot najmalku dva pati vo sekoe polugodie. ^len 68 (1) Vo prviot period, znaeweto na u~enikot koj nastavata ja sledi vo posebnite osnovni u~ili{ta se ocenuva opisno. (2) Vo vtoriot i tretiot period, znaeweto na u~enikot koj nastavata ja sledi vo posebnite osnovni u~ili{ta mo`e da se ocenuva opisno i broj~ano vo zavisnost od vidot na popre~enosta na u~enikot. ^len 69

15

(1) U~enikot od prvo do {esto oddelenie, po pravilo, ne mo`e da go povtoruva oddelenieto. (2) U~enikot koj ne uspeal da gi sovlada nastavnite sodr`ini do krajot na u~ebnata godina kako posledica na podolgo otsustvo od nastavata poradi bolest, preseluvawe i drugi opravdani pri~ini, po predlog na roditelot ili po predlog na oddelenskiot nastavnik i stru~nite sorabotnici na u~ili{teto, a vo soglasnost so roditelot mo`e da ostane vo istoto oddelenie za {to odluka donesuva nastavni~kiot sovet na u~ili{teto. ^len 70 (1) U~enikot koj{to na krajot na nastavnata godina vo sedmo, osmo i devetto oddelenie ima negativna ocenka do dva predmeta se upatuva na popraven ispit. (2) Za u~enik od sedmo, osmo i devetto oddelenie koj na krajot na nastavnata godina ima do dve negativni ocenki, osnovnoto u~il{te e dol`no da organizira dopolnitelna nastava vo mesec juni. (3) U~enikot od stav (2) na ovoj ~len koj po odr`anata dopolnitelna nastava ne postignal pozitiven uspeh, se upatuva na popraven ispit. (4) Popravnite ispiti u~enikot gi polaga vo mesec juni i avgust. (5) U~enikot od stav (4) na ovoj ~len koj nema da go polo`i popravniot ispit po eden ili po dva predmeti se zadr`uva vo istoto oddelenie. (6) U~enikot koj{to na krajot na nastavnata godina vo sedmo, osmo i devetto oddelenie ima pove}e od dve negativni ocenki se zadr`uva vo istoto oddelenie. ^len 71 (1) Sledeweto i proveruvaweto na napredokot i postigaweto na u~enicite na krajot na sekoj period se vr{i so interno ili eksterno proveruvawe . (2) Internoto proveruvawe na krajot od prviot i vtoriot period go vr{at nastavnicite vo u~ili{teto spored standardizirani testovi podgotveni od Biroto. (3) Eksternoto proveruvawe na krajot od tretiot period go vr{i Biroto.

^len 72 (1) Godi{nite ocenki oddelenskiot odnosno rakovoditelot na paralelkata na roditelite gi soop{tuva na roditelska sredba koja se odr`uva tri dena po denot na odr`uvaweto na nastavni~kiot sovet na koj se utvrduvat godi{nite ocenki na u~enicite. (2) Ako u~enikot ili roditelot ne e zadovolen od godi{na ocenka, roditelot ima pravo, vo rok od tri dena od denot na soop{tuvaweto na uspehot, da podnese pismen prigovor do nastavni~kiot sovet na u~ili{teto, koj treba da bide obrazlo`en. (3) Nastavni~kiot sovet po prigovorot re{ava naredniot den od denot na istekot na rokot od stav (2) na ovoj ~len. (4) Nastavni~kiot sovet mo`e prigovorot da go uva`i, da go odbie ili da organizira povtorna proverka na znaewata na u~enikot. (3) Za povtorna proverka na znaeweto direktorot, najdocna vo rok od pet dena od denot na priemot na prigovorot, formira komisija za povtorna proverka na znaeweto. (4) Komisijata od stav (3) na ovoj ~len e sostavena od pretsedatel i dvajca ~lenaispituva~i. (5) Pretsedatelot na komisijata, po pravilo, e oddelenskiot rakovoditel, odnosno rakovoditelot na paralelkata vo koja u~enikot u~i, a za ~lenovi-ispituva~i se imenuvaat nastavnici po predmetot po koj se vr{i proveruvaweto na znaeweto od redot na nastavnicite od u~ili{teto ili od drugo osnovno u~ili{te.

16

(6) Pretsedatel i ~len-ispituva~ na komisijata ne mo`e da bide nastavnikot koj ja utvrdil ocenkata. (7) Ocenkata na komisijata e kone~na. ^len 73 (1) U~enikot koj poradi bolest ili poradi opravdani i neopravdani pri~ini ne ja posetuva nastavata najmalku edna tretina od fondot na nastavni ~asovi od odredeni predmeti i nema elementi za ocenuvawe, polaga oddelenski ispit spored predvidenite predmeti so nastavniot plan. (2) Za opravdanosta na pri~inite od stav (1) na ovoj ~len odlu~uva nastavni~kiot sovet na u~ili{teto. ^len 74 (1) Popravniot ispit ili oddelenskiot ispit u~enikot go polaga pred ispitna komisija. (2) Komisijata od stav (1) na ovoj ~len ja formira direktorot na u~ili{teto i e sostavena od pretsedatel i dva ~lena-nastavnici, od koi eden ~len e nastavnik od soodvetniot predmet. ^len 75 Ako u~enikot od zdravstveni pri~ini vo celost e osloboden od u~estvoto vo nastavata po oddelen predmet, toga{ po toj predmet u~enikot ne se ocenuva i istoto se zaveduva vo glavnata kniga na u~enicite. ^len 76 (1) U~enik koj ima odli~en op{t uspeh i posebno se istaknuva so sposobnost, znaewe i rabotni naviki mo`e pobrzo da napreduva. (2) U~enik od prvo do treto oddelenie, po predlog na oddelenskiot nastavnik, a po mislewe na stru~nite sorabotnici na u~ili{teto i soglasnost na roditelot mo`e zabrzano da napreduva i premine vo narednoto oddelenie, za {to odluka donesuva nastavni~kiot sovet. (3) U~enik od ~etvrto do devetto oddelenie, po predlog na oddelenskiot rakovoditel, a po odobruvawe na nastavni~kiot sovet i soglasnost na roditelot mo`e zabrzano da napreduva, za {to odluka donesuva nastavni~kiot sovet. (4) Ako u~enikot pobrzo napreduva vo prviot period preminuva bez polagawe na ispiti za pobrzo napreduvawe, a ako pobrzo napreduva vo vtoriot, odnosno tretiot perid polaga ispiti za pobrzo napreduvawe. (5) Pravoto od stavovite (2) i (3) na ovoj ~len, u~enikot mo`e da go koristi najmnogu dva pati vo tekot na osnovnoto obrazovanie. (6) Osnovnoto u~ili{te ima obvrska da organizira mentorska i konsultativna pomo{ od nastavnicite po soodvetnite predmeti za u~enikot koj pobrzo napreduva. ^len 77 Na~inot na ocenuvaweto i napreduvaweto na u~enicite, organiziraweto i sproveduvaweto na popravnite ispiti, kako i vr{eweto na internoto i eksternoto proveruvawe go propi{uva ministerot. VII. NASTAVNICI, STRU^NI SORABOTNICI I VOSPITUVA^I ^len 78

17

(1) Vospitno-obrazovnata rabota vo osnovnoto u~ili{te ja ostvaruvaat nastavnici, stru~ni sorabotnici (pedagog, psiholog, sociolog, defektolog, bibliotekar) i vospituva~i. (2) Nastavnicite, stru~nite sorabotnici i vospituva~ite vo osnovnoto u~ili{te imaat soodvetno visoko obrazovanie. (3) Vidot na stru~nata podgotovka na licata koi ostvaruvaat vospitno-obrazovna rabota vo osnovnoto u~ili{te se ureduva so normativ za nastaven kadar na osnovnoto u~ili{te, {to go utvrduva ministerot. ^len 79 (1) Vospitno-obrazovnata rabota vo u~ili{tata za osnovno muzi~ko i baletsko obrazovanie ja ostvaruvaat nastavnici, korepetitori, bibliotekari, u~ili{ni pedagozi i psiholozi so soodvetno obrazovanie. (2) Vidot na stru~nata podgotovka na licata koi ostvaruvaat vospitno-obrazovna rabota vo osnovnite muzi~ki i baletski u~ili{te se ureduvaat so normativ za nastaven kadar za u~ili{tata za osnovno muzi~ko i baletsko obrazovanie, {to go utvrduva ministerot. ^len 80 (1) Vospitno-obrazovnata rabota vo posebnite u~ili{tata i posebnite paralelki vo osnovnite u~ili{ta ja ostvaruvaat nastavnici, defektolozi, bibliotekari, vospituva~i, u~ili{ni pedagozi i psiholozi so soodvetno visoko obrazovanie. (2) Vidot na stru~nata podgotovka na licata koi ostvaruvaat vospitno-obrazovna rabota vo posebnite u~ili{tata i posebnite paralelki vo osnovnite u~ili{ta se ureduva so normativ za nastaven kadar vo posebnite u~ili{tata i posebnite paralelki vo osnovnite u~ili{ta, {to go utvrduva ministerot. 1. Zasnovawe raboten odnos ^len 81 (1) Za nastavnik, stru~en sorabotnik i vospituva~ mo`e da se vraboti lice koe{to pokraj op{tite uslovi gi ispolnuva i slednite posebni uslovi: - da e dr`avjanin na Republika Makedonija; - da ima soodvetno obrazovanie - da go poznava makedonskiot jazik i negovoto kirilskoto pismo; -da ima polo`eno stru~en ispit za nastavnik, stru~en sorabotnik, odnosno za vopituva~. (2) Licata od stav (1) na ovoj ~len vo u~ili{tata i paralelkite vo koi nastavata se izveduva na jazik i pismo razli~en od makedonskiot jazik i negovoto kirilsko pismo, osven nastavnicite za predmetot makedonski jazik, treba da go poznavaat i jazikot i pismoto na koj se izveduva nastavata. (3) Direktorot na osnovnoto u~ili{te formira komisija sostavena od tri ~lena od redot na vospitno-obrazovniot kadar koj vr{i proverka na poznavaweto na jazikot na nastavnicite od stavovite (1) i (2) na ovoj ~len. (4) Ako na javniot oglas za zasnovawe na raboten odnos za nastavnik, stru~en sorabotnik, odnosno vospituva~ ne se javi lice so polo`en stru~en ispit, raboten odnos mo`e da zasnova lice bez polo`en stru~en ispit, na opredeleno vreme do krajot na u~ebnata godina. ^len 82

18

Nastavnici za predmetite za koi nastavata se izveduva na stranski jazik mo`at da bidat i lica stranski dr`avjani koi imaat soodveten vid na obrazovanie i go poznavaat jazikot na koj se izveduva nastavata, za {to soglasnost dava Ministerstvoto. ^len 83 (1) Nastavnikot, stru~niot sorabotnik i vospituva~ot se izbiraat po pat na javen oglas. (2) Licata od stav (1) na ovoj ~len, mo`at da zasnovaat raboten odnos i bez javen oglas, na opredeleno vreme, najmnogu do tri meseci. (3) Javniot oglas od stav (1) na ovoj ~len se objavuva vo najmalku dva dnevni vesnika od koi najmalku vo po eden od vesnicite {to se izdavaat na makedonski jazik i vo vesnicite {to se izdavaat na jazikot {to go zboruvaat najmalku 20% od gra|anite koi zboruvaat slu`ben jazik razli~en od makedonskiot jazik. (4) Pri izborot na stru~ni sorabotnici, vospituva~i i drug nenastaven kadar se primenuva na~eloto na soodvetna i pravi~na zastapenost na gra|anite koi pripa| aat na site zaednici i po~ituvawe na kriteriumite na stru~nost i kompetentnost. ^len 84 (1) Nastavnicite koi rabotat vo podra~no osnovno u~ili{te vo naseleno mesto so pomalku od 10 u~enici zasnovaat raboten odnos na opredeleno vreme so poln fond na ~asovi do realizacija na skratenata programa. (2) Nastavnicite mo`at da zasnovaat raboten odnos na opredeleno vreme do krajot na u~ebnata godina, dokolku na javen oglas ne se prijavi lice koe gi ispolnuva uslovite utvrdeni so zakon. (3) Nastavnicite mo`at da zasnovaat raboten odnos na neopredeleno vreme, pokratko od polnoto rabotno vreme, dokolku obemot na rabotata iznesuva najmalku polovina od rabotnoto vreme vo rabotnata nedela na na~in utvrden so zakon. ^len 85 Nastavnicite, stru~nite sorabotnici i vospituva~ite gi izbira direktorot na u~ili{teto po prethodno mislewe na u~ili{niot odbor. 2. Pripravni~ki sta` ^len 86 (1) Nastavnik, stru~en rabotnik ili vospituva~ koj za prv pat se vrabotuva vo osnovno u~ili{te e nastavnik-pripravnik, stru~en sorabotnik-pripravnik, odnosno vospituva~-pripravnik. (2) Pripravni~kiot sta` trae edna godina. (3) Za vreme na pripravni~kiot sta` na pripravnikot mu pripa|a plata vo visina od 80% od platata na nastavnikot, stru~niot sorabotnik, odnosno vospituva~ot. (4) Za vreme na pripravni~kiot sta` licata od stavot (1) na ovoj ~len se osposobuvaat za samostojna vospitno-obrazovna, odnosno stru~na rabota preku sovladuvawe na programata za stru~en ispit. (5) Pripravnikot za vreme na pripravni~kiot sta` sorabotuva so nastavnicite, stru~nite sorabotnici, odnosno vospituva~ite i se podgotvuva za stru~en ispit. (6) Za vreme na pripravni~kiot sta` pripravnikot go sledi mentor. (7) Mentor na pripravnikot go opredeluva direktorot na u~ili{teto od redot na nastavnicite, odnosno stru~nite sorabotnici ili vospituva~i koi vr{at rabota za koja se osposobuva pripravnikot i imaat zvawe nastavnik - mentor ili nastavnik sovetnik.

19

(8) Mentorot na pripravnikot mu podgotvuva programa koja vklu~uva metodska, didakti~ka i druga podgotovka potrebna za polagawe ispit. Mentorot izrabotuva izve{taj za rabotata na pripravnikot. (9) Isto lice ne mo`e da bide mentor vo isto vreme na pove}e od dva pripravnika. (10) Za vr{ewe na rabota na mentor, u~ili{teto na mentorot mu ispla}a nadomestok vo visina od 10% od platata koja }e ja prima pripravnikot po zavr{uvaweto na pripravni~kiot sta` . (11) Pripravnikot po istekot na pripravni~kiot sta` polaga stru~en ispit pred komisija formirana od ministerot. (12) Pripravnikot za polagawe na stru~niot ispit pla}a nadomestok, ~ija visina ja utvrduva ministerot vrz osnova na realnite tro{oci za sproveduvaweto na stru~niot ispit. (13) Programata za polagaweto na stru~niot ispit na pripravnikot i na~inot na sproveduvaweto na ispitot gi propi{uva ministerot.

3. Rabotni dol`nosti na nastavnikot i stru~niot sorabotnik ^len 87 (1) Rabotnite dol`nosti na nastavnikot vo osnovnoto u~ili{te opfa}a nastava i drugi vidovi na organizirana rabota so u~enicite, podgotovka za nastava, pregleduvawe i ocenuvawe na pismenite zada~i i drugite raboti {to se potrebni za ostvaruvawe na vospitno- obrazovnata programa. (2) Vremeto {to se izdvojuva za podgotovka na nastavata i drugata vospitnoobrazovna rabota na nastavnikot opfa}a: - planirawe na nastavata vo pismena ili elektronska forma i izbor na nastavni sredstva; - podgotovka na didakti~ki pomagala; - sorabotka so roditelite; - sorabotka so stru~nite organi na u~ili{teto; - vr{ewe na zada~i na oddelenski rakovoditel; - u~estvo vo organizirano stru~no i didakti~ko-metodsko obrazovanie i nadograduvawe; - sobirawe i obrabotka na podatoci vo vrska so vr{eweto na vospitnoobrazovnata i druga rabota; - vodewe na pedago{ka dokumentacija i evidencija; - mentorstvo na u~enicite; - mentorstvo na pripravnicite; - ureduvawe na kabineti, zbirki, u~ili{ni rabotilnici, ve`balni, igrali{ta, nasadi itn.; - organizirawe na kulturni sportski i drugi op{to korisni i humani akcii vo koi u~estvuvaat u~enicite; - vodewe slobodni u~eni~ki aktivnosti; - podgotvuvawe i vodewe ekskurzii, izleti, natprevari, nastava vo priroda, letuvawe, logoruvawe {to gi organizira u~ili{teto; - vr{ewe na drugi raboti opredeleni so godi{nata programa za rabota. ^len 88 Rabotnite dol`nosti na stru~niot sorabotnik vo osnovnoto u~ili{te opfa}aat stru~ni raboti za: - zapi{uvawe na u~enicite i sledewe na nivniot razvoj vo osnovnoto u~ili{te; - planirawe na nastavata i drugata vospitno-obrazovna rabota;

20

- razvivawe na programi, postapki i instrumenti za vrednuvawe na postigawata na u~enicite i samovrednuvawe na u~ili{teto; - u~estvo vo organizirano stru~no i didakti~ko-metodsko obrazovanie i nadograduvawe; - sorabotka so roditelite; - podr{ka na rabotata na zaednicata na u~enicite; - primena na propisite za ostvaruvawe na pravata i dol`nostite na u~enicite, napreduvaweto i izrekuvaweto na pedago{ki merki za kr{ewe na u~ili{nite pravila i ku}niot red na osnovnoto u~ili{te; - podr{ka na stru~nite aktivi na nastavnicite za izborot na u~ebnicite i detskite spisanija i drugata literatura {to se koristi vo u~ili{teto; - podr{ka na nastavnicite za vodewe na u~eni~koto portfolio; - organizirawe na pedago{ka i metodska praktika na studentite od nastavni~kite fakulteti; - podr{ka na nastavnicite za individualnata rabota so u~enicite; - organizirawe i vodewe na rabotata na u~ili{nata biblioteka; - profesionalna orientacija na u~enicite; - podr{ka na nastavnicite za vodewe na pedago{kata dokumentacija i evidencija na osnovnoto u~ili{te; - vodewe na pedago{ki karton za nastavnicite;

^len 89 (1) Za nastavnicite vo osnovno obrazovanie nedelniot fond na nastavni ~asovi iznesuva za oddelenskiot nastavnik od 20 do 23 nastavni ~asovi vo koi vleguva i vremeto za organizirano prifa}awe na u~enicite pred i po nastavata. (2) Vo rabotnoto vreme od stav (1) na ovoj ~len ne vleguvaat ~asovite za dopolnitelna i dodatna nastava. (3) Nedelniot fond na nastavni ~asovi za predmetniot nastavnik iznesuva od 20 do 23 ~asovi vo koi ne vleguvaat ~asovite za dopolnitelna i dodatna nastava. ^len 90 Rabotnoto vreme na vospituva~ot vo u~eni~ki dom i stru~niot sorabotnik vo osnovnoto u~ili{te vo tekot na nedelata iznesuva 40 ~asa .

^len 91 (1) Obemot na rabotnite dol`nosti vo ramkite na rabotnoto vreme na nastavnicite, stru~nite sorabotnici i vospituva~ite vo tekot na 40 ~asovna rabotna nedela, go utvrduva ministerot. (2) Po~etokot i zavr{etokot na rabotnoto vreme, koristeweto na dnevniot i godi{niot odmor na licata od stavot (1) na ovoj ~len se utvrduva so statutot na u~ili{teto. 4. Profesionalno usovr{uvawe, osposobuvawe i napreduvawe ^len 92 (1) Direktorot, nastavnikot i stru~niot sorabotnik vo osnovnoto u~ili{te vo tekot na svojata rabota se dol`ni profesionalno da se usovr{uvaat. (2) Profesionalnoto usovr{uvawe se ostvaruva preku akreditirani programi za obuka koi gi realiziraat javni i privatni ustanovi, zdru`enija na gra|ani i trgovski dru{tva ~ii programi se akreditirani. (3) Akreditacijata na programite za obuka od stav (2) na ovoj ~len go vr{i Biroto vrz osnova na javen oglas.

21

(4) Za da se akreditira programa za obuka za profesionalno usovr{uvawe, javnata i privatnata ustanova, zdru`enieto na gra|ani i trgovskoto dru{tvo koi ja vr{at obukata treba da gi ispolnuvaat slednite uslovi: - da gi ispolnuvaat barawata za programata utvrdeni vo javniot oglas; -da imaat iskustvo vo realizacija na obuki za profesionalno usovr{uvawe; -da imaat obezbedeno soodvetno opremeni prostorii so nastavni pomagala za sovremena realizacija na obukite i -da imaat anga`irano obu~uva~i za soodvetnata oblast koi imaat najmalku visoko obrazovanie i iskustvo vo izveduvawe obuka. (5) Akreditacijata na programata za obuka za profesionalno usovr{uvawe ima va`nost dve godini i vo tekot na realizacijata na programata Biroto vr{i nejzina evaluacija. (6) Za akreditiranata programa za obuka za profesionalno usovr{uvawe na direktorot, nastavnikot i stru~niot sorabotnik vo osnovnoto u~ili{te Biroto vodi evidencija. (7) Na~inot na profesionalnoto usovr{uvawe go propi{uva ministerot. ^len 93 (1) Nastavnicite i stru~nite sorabotnici vo osnovnoto u~ili{te se usovr{uvaat, osposobuvaat i napreduvaat vo zvawa. (2) Nastavnikot, stru~niot sorabotnik i vospituva~ot koi za prv pat se vrabotuvaat vo obrazovanie se so zvawe nastavnik-pripravnik, stru~en sorabotnik-pripravnik i vospituva~-pripravnik. (3) Nastavnikot-pripravnik mo`e da napreduva vo zvawata nastavnik, nastavnikmentor i nastavnik - sovetnik. (4) Stru~niot sorabotnik-pripravnik mo`e da napreduva vo zvawata stru~en sorabotnik, stru~en sorabotnik - mentor i stru~en sorabotnik - sovetnik. (5) Vospituva~ot-pripravnik mo`e da napreduva vo zvawata vospituva~, vospituva~ -mentor i vospituva~ - sovetnik. (6) Platata na nastavnikot, stru~niot sorabotnik, odnosno vospituva~ot e spored steknatoto zvawe. (7) Napreduvawe na nastavnicite, stru~nite sorabotnici i vospituva~ite vo zvawata nastavnik, nastavnik-mentor, stru~en sorabotnik, stru~en sorabotnikmentor, vospituva~ i vospituva~-mentor go vr{i u~ili{na komisija koja ja formira direktorot na u~ili{teto. (8) Komisijata od stav (7) na ovoj ~len e sostavena od po dva oddelenski nastavnici i nastavnici po predmetna nastava, pedagog, odnosno psiholog vo u~ili{teto, eden roditel, direktorot na u~ili{teto, ~len od u~ili{niot odbor koj e pretstavnik od osnova~ot i sovetnik od Biroto. (9) Oddelenskite i predmetnite nastavnici za ~lenovi vo komisijata od stav (7) na ovoj ~len gi izbira nastavni~kiot sovet vo u~ili{teto, roditelot go izbira sovetot na roditeli na u~ili{teto, ~lenot od u~ili{niot odbor go izbira u~ili{niot odbor. (10) Napreduvaweto na nastavnicite, stru~nite sorabotnici i vospituva~i vo zvawata nastavnik-sovetnik, stru~en sorabotnik-sovetnik i vospituva~-sovetnik go vr{i komisija formirana od ministerot. (11) Osnovnoto u~ili{te vo tekot na edna u~ebna godina mo`e da vr{i napreduvawe po eden nastavnik, stru~en sorabotnik i vospituva~ vo sekoe od zvawata od stav (7) na ovoj ~len i da predlo`i eden nastavnik, stru~en sorabotnik i vospituva~ da napreduva vo zvawata od stav (10) na ovoj ~len. (12) Nastavnik, stru~en sorabotnik i vospituva~ mo`e da napreduva vo slednoto zvawe po pet godini, na na~in utvrden so ovoj zakon. (13) Na~inot na stru~noto usovr{uvawe, osposobuvawe i napreduvawe na nastavnicite, stru~nite sorabotnici i vospituva~ite vo zvawata od stavovite (3), (4) i (5) na ovoj ~len go propi{uva ministerot. ^len 94

22

(1) Za nastavnicite, stru~nite sorabotnici ili vospituva~ite, koi vo ostvaruvaweto na vospitno-obrazovniot proces ne poka`uvaat zadovolitelni rezultati, Biroto, Sovetot na roditeli ili Dr`avniot prosveten inspektorat pokrenuvaat inicijativa do u~ili{niot odbor za preispituvawe na nivnata sposobnost za realizacija na rabotnite obvrski. (2) Biroto, Sovetot na roditeli ili Dr`avniot prosveten inspektorat pokrenuvaat inicijativa do u~ili{niot odbor za prestanok na rabotniot odnos i za nastavnici vo osnovnite u~ili{ta koi vr{at podgotovki i drugi aktivnosti na u~enicite od u~ili{teto koi sledat nastava po zavr{uvawe na rabotnoto vreme, a ne se utvrdeni so godi{nata programa za rabota. (3) Inicijativata od stavovite (1) i (2) na ovoj ~len mora da sodr`i obrazlo`enie za pri~inite poradi koi se pokrenuva. (4) Ako u~ili{niot odbor ja prifati inicijativata od stavovite (1) i (2) na ovoj ~len do direktorot podnesuva predlog za prestanok na rabotniot odnos na nastavnik, stru~en sorabotnik ili vospituva~, vo rok od sedum dena. (5) Direktorot e dol`en da se izjasni po predlogot od stav (4) na ovoj ~len vo rok od sedum dena od denot na dobivaweto na predlogot. ^len 95 (1) Vrabotenite vo osnovnoto u~ili{te na sekoi tri godini moraat da bidat sistematski pregledani. (2) Na lice koe boleduva od du{evna bolest, alkoholizam i narkomanija mu prestanuva rabotniot odnos vo osnovnoto u~ili{te. (3) Utvrduvaweto na psihofizi~kite sposobnosti na vrabotenite vo osnovnoto u~ili{te, odnosno zabolenosta od odredeni du{evni bolesti, alkoholizam i narkomanija se vr{i soglasno propisite od oblasta na zdravstvenata za{tita. ^len 96 (1) Na nastavnik, stru~en sorabotnik i vospituva~ za ~ija rabota prestanala potrebata poradi delovni pri~ini, ne mo`e da mu prestane rabotniot odnos, dodeka ne mu se obezbedi edno od pravata soglasno so zakon i kolektiven dogovor. (2) Na~inot i kriteriumite za prestanok na rabotniot odnos poradi delovni pri~ini se utvrduvaat so kolektiven dogovor. ^len 97 (1) Pri promeni vo obemot na rabota vo osnovnoto u~ili{te {to se javuvaat poradi promena vo nastavniot plan i programite, organizacijata na rabota, brojot na paralelki i drugi promeni, rabotniot odnos na nastavnikot vo osnovnoto u~ili{te se promenuva od raboten odnos na neopredeleno vreme so polno rabotno vreme vo raboten odnos na neopredeleno vreme so pokratko od polnoto rabotno vreme i obratno. (2) Direktorot e dol`en vo slu~aite od stav (1) na ovoj ~len na nastavnikot da mu izdade novo re{enie za rabotnoto vreme.

VIII. PEDAGO[KA DOKUMENTACIJA I EVIDENCIJA ^len 98 Osnovnoto u~ili{te sobira, obrabotuva, ~uva, posreduva i upotrebuva podatoci {to se sodr`at vo pedago{kata dokumentacija i evidencija vo soglasnost so ovoj zakon i Zakonot za za{tita na li~nite podatoci.

23

^len 99 (1) Pedago{kata dokumentacija vo smisla na ovoj zakon opfa}a: glavna kniga na u~enicite, dnevnik na paralelkata, evidentni listovi za uspehot na u~enicite, u~eni~ka legitimacija, svidetelstvo i prevednica. (2) Glavnata kniga na u~enicite e dokument od trajna vrednost. ^len 100 (1) Pedago{kata dokumentacija od ~len 99 stav (1) od ovoj zakon se vodi i izdava na makedonski jazik i negovoto kirilsko pismo. (2) Za u~enicite od pripadnici na zaednicite koi nastavata ja ostvaruvaat na jazik i pismo razli~en od makedonskiot jazik i negovoto kirilsko pismo, pedago{kata dokumentacija od stav (1) na ovoj ~len se vodi i izdava na makedonski jazik i negovoto kirilsko pismo i na jazikot i pismoto na koj{to se izveduva nastavata. ^len 101 (1) Svidetelstvoto, u~eni~kata legitimacija i prevednicata se javni ispravi. (2) Javnite ispravi se izdavaat vo eden primerok. Vo slu~aj izdadeniot dokument od stav (1) na ovoj ~len da se izgubi ili uni{ti, osnovnoto u~ili{te izdava nov primerok-duplikat. ^len 102 U~enikot koj izgubil svidetelstvo mo`e da bara izdavawe na dokumentot vo vonprocesna postapka pred nadle`niot sud na ~ie podra~je e sedi{teto ili bilo sedi{teto na osnovnoto u~ili{te ako osnovnoto u~ili{te koe ja ~uva dokumentacijata ne mo`e da izdade nov primerok. ^len 103 Formata i sodr`inata na pedago{kata dokumentacija i evidencija, kako i na~inot na vodeweto gi propi{uva ministerot. IX. U^EBNICI

^len 104

(1) Vo osnovnoto u~ili{te za ostvaruvawe na osnovnoto vospitanie i obrazovanie se upotrebuvaat u~ebnici . (2) U~ebnicite se izdavaat na makedonski jazik i negovoto kirilsko pismo. (3) Za u~enicite od pripadnicite na zaednicite koi nastavata ja sledat na jazik i pismo razli~en od makedonskiot jazik i negovoto kirilsko pismo, u~ebnicite se izdavaat na jazikot i pismoto na koj{to se ostvaruva nastavata. (4) U~enicite mo`e da koristat i drugi izvori za u~ewe (internet, spisanija, enciklopediii, re~nici i sl.) ^len 105 (1) U~ebnikot se izrabotuva spored nastavniot plan i programi za soodvetnoto oddelenie i predmet i Koncepcijata za u~ebnik, {to na predlog na Biroto ja utvrduva ministerot.

24

(2) So Koncepcijata za u~ebnik se opredeluvaat nau~no-stru~nite i metodolo{kite osnovi na u~ebnikot, razvojnite vospitno-obrazovni funkcii, osnovite za motivacija i samostojno u~ewe, didakti~ko-metodskite standardi za izborot i sistematiziraweto na sodr`inite, dopolnitelnite tekstovi, vizuelnite prilozi, kako i soodvetnosta na jazikot spored vozrasta na u~enicite i gradeweto jazi~na kultura. ^len 106 (1) U~ebnikot go izdava pravnoto i fizi~koto lice koe gi ispolnuva uslovite za vr{ewe na izdava~ka dejnost (vo natamo{niot tekst: izdava~ na u~ebnici), utvrdeni so zakon. (2) Avtor na u~ebnik e lice so visoko obrazovanie, magister ili doktor na nauki ~ie obrazovanie e od oblasta na koja pripa|a nastavniot predmet za koj e namenet u~ebnikot. (3) Avtor na u~ebnik mo`e da bide i lice so visoko obrazovanie, magister ili doktor na nauki ~ie obrazovanie e soodvetno spored nastavnata programa za predmetot za koj e namenet u~ebnikot. ^len 107 (1) Vraboten vo Ministerstvoto, vo organite vo sostav na Ministerstvoto, vo Centarot za stru~no obrazovanie i obuka i vo Centarot za obrazovanie na vozrasnite ne mo`e da bide izdava~, odnosno avtor na u~ebnik. Alternativa: Ako vraboten vo Ministerstvoto, vo organite vo sostav na Ministerstvoto, vo Centarot za stru~no obazovanie i obuka i vo Centarot za obrazovanie na vozrasnite e izdava~, odnosno avtor na u~ebnik, istiot ne mo`e da vlijae vrz vrabotenite vo u~ili{tata negoviot u~ebnik da bide izbran za upotreba.

^len 108 (1) Programata za izdavawe na u~ebnici ja izrabotuva Biroto, a ja utvrduva ministerot. (2) Ministerstvoto, vrz osnova na programata od stav (1) na ovoj ~len, objavuva konkurs za izdavawe na u~ebnici oddelno za sekoe oddelenie i predmet. (3) Konkursot od stav (2) na ovoj ~len trae najmalku ~etiri, a najmnogu do {est meseci. (4) Vo konkursot se utvrduvaat uslovite koi treba da gi ispolni avtorot, odnosno izdava~ot, postapkata i rokot za izdavaweto na u~ebnicite, maloproda`nata cena na u~ebnikot i kvalitetot na u~ebnikot. (5) Na konkursot mo`e da u~estvuva izdava~ na u~ebnici, odnosno avtor na u~ebnik. (6) Za u~ebnici po stranski jazici na konkursot mo`e da u~estvuva i izdava~ od druga dr`ava vo koja e registriran za izdava~ka dejnost, preku ovlasteni zakonski zastapnici. ^len 109 (1) Pri donesuvawe na nov nastaven plan i programi ili ako se vr{i izmenuvawe ili dopolnuvawata na pove}e od 30% na nastavniot plan i programi, Ministerstvoto objavuva konkurs za nov u~ebnik po soodvetniot predmet. (2) Za permanentno unapreduvawe na kvalitetot i osovremenuvawe na odobreniot u~ebnik, posle petgodi{nata upotreba na u~ebnikot od prvoto izdanie, Ministerstvoto mo`e da objavi nov konkurs.

25

^len 110 (1) Na konkursot za u~ebnik izdava~ot ili avtorot na u~ebnikot, pokraj drugata dokumentacija utvrdena so zakon, zadol`itelno prilo`uva i: - rakopis za u~ebnikot vo {est primeroci, likovno i grafi~ki razraboten i jazi~no ureden vo forma na rakopis i vo elektronska forma, i -izjava od lektor za jazi~no ureduvawe na tekstot; (2) Ako izdava~ot na rakopisot za u~ebnik, odnosno avtorot smeta deka ima potreba od dopolnitelna literatura na rakopisot za u~ebnik, istata ja prilo`uva vo elektronska forma. (3) Za ragleduvawe na rakopis za u~ebnik, izdava~ot, odnosno avtorot na u~ebnikot upla}a odredena suma na sredstva na smetka na Ministerstvoto, koja ja odreduva ministerot vrz osnova na realno napraveni tro{oci. (4) Sredstvata od stav (3) na ovoj ~len se nameneti isklu~ivo za pokrivawe na tro{ocite na recenzentite. (5) Izdava~ot, odnosno avtorot na u~ebnik koj e namenet za u~enicite koi ja sledat nastavata na jazik i pismo razli~en od makedonskiot, dol`en e rakopisot da go podnese na makedonski jazik i negovoto kirilsko pismo i na jazikot i pismoto na pripadnicite na zaednicite za koi {to e namenet u~ebnikot. ^len 111 (1) Ministerot formira recenziona komisija koja vr{i stru~no vrednuvawe na rakopisi za u~ebnik za soodveten predmet, soglasno so metodologijata {to ja izrabotuva Biroto, a ja utvrduva ministerot. (2) Recenzionata komisija od stav (1) na ovoj ~len e sostavena od tri ~lena i toa: - eden recenzent od nastavni~kite fakulteti za nastavniot predmet spored nastavnata programa za predmetot za koja e namenet u~ebnikot i so najmalku pet godini rabotno iskustvo vo nastava, i - dvajca recenzenti od osnovno u~ili{te soodvetni za nastavniot predmet za koj e namenet u~ebnikot i so najmalku pet godini rabotno iskustvo vo nastava. (3) Vo sostavot na komisijata za stru~no vrednuvawe na u~ebnik koj e namenet za u~enicite koi ja sledat nastavata na jazik i pismo razli~en od makedonskiot jazik i negovoto kirilsko pismo, eden od ~lenovite e od redot na pripadnicite na zaednicite za koi e namenet u~ebnikot. (4) Vraboten vo Ministerstvoto, vo organite vo sostav na Ministerstvoto, vo Centarot za stru~no obrazovanie i obuka, avtorot, odnosno izdava~ot na podneseniot rakopis za u~ebnik ili pak lice koe e vo drug dogovoren odnos so izdava~ot koi bi mo`ele da vlijaat na objektivnosta na ocenuvaweto, kako i ~lenovi na nivnoto potesno semejstvo (bra~en drugar, deca, roditeli, bra}a i sestri) ne mo`at da bidat ~lenovi na recenzionata komisija, za {to dostavuva izjava do Pedago{kata slu`ba. (5) Na~inot na izborot, imenuvaweto i razre{uvaweto na ~lenovite na recenzionata komisija i na~inot na rabota na recenzionata komisija gi propi{uva ministerot.

^len 112 (1) Pedago{kata slu`ba rakopisot za u~ebnik od konkursot gi dostavuva do Biroto vo rok od sedum dena od denot na zavr{uvawe na konkursot,. (2) Biroto dava stru~no mislewe za usoglasenosta na rakopisot za u~ebnik so nastavniot plan i programite, so Koncepcijata za devetgodi{no osnovno

26

obrazovanie i so Koncepcijata za u~ebnik, vo rok od 14 dena od denot na dobivaweto na rakopisite za u~ebnik i go dostavuva do Pedago{kata slu`ba. (3) Pedago{kata slu`ba, rakopisot za u~ebnik i stru~noto mislewe od Biroto od stav (2) na ovoj ~len gi dostavuva do recenzionata komisija. (4) Recenzionata komisija vr{i stru~no vrednuvawe na rakopisot soglasno so Metodologijata za vrednuvawe na u~ebnici vo rok od 14 dena od denot na priemot na rakopisot za u~ebnik i stru~noto mislewe na Biroto od stav (2) na ovoj ~len.. (5) Pedago{kata slu`ba, vrz osnova na stru~noto mislewe na Biroto od stav (2) na ovoj ~len i stru~noto vrednuvawe od recenzionata komisija od stav (4) na ovoj ~len, na ministerot mu dostavuva izve{taj vo rok od 5 dena. (6) Izve{tajot od stav (5) na ovoj ~len gi sodr`i stru~noto mislewe od Biroto od stav (2) na ovoj ~len i stru~noto vrednuvawe od recenzionata komisija od stav (4) na ovoj ~len. (7) Vrz osnova na izve{tajot od stav (5) na ovoj ~len ministerot donesuva re{enie za odobruvawe i upotreba na u~ebnikot, najdocna vo rok od 50 dena od denot na zavr{uvaweto na konkursniot rok za dostavuvawe na rakopisite. (8) Ministerot, pred da donese re{enie za odobruvawe i upotreba na rakopis za u~ebnik, na predlog na recenzionata komisija mo`e da pobara oddelni rakopisi na u~ebnici da bidat soodvetno koregirani vo rok od pet dena. (9) Protiv re{enieto na ministerot, vo rok od 15 dena od denot na priemot na re{enieto mo`e da se podnese `alba do Vtorostepena komisija na Vladata na Republika Makedonija od oblasta na obrazovanieto. (10) Po kone~nosta na re{enieto za odobruvawe i upotreba na u~ebnikot, Ministerstvoto objavuva katalog na odobreni u~ebnici za upotreba na veb stranata na Ministerstvoto. (11) Katalogot od stav (10) na ovoj ~len se objavuva najdocna do krajot na mart vo tekovnata godina. ^len 113 Ministerot mo`e da odobri izdavawe i upotreba najmnogu do tri rakopisi za u~ebnik za eden nastaven predmet. ^len 114 (1) Ministerot i izdava~ot na u~ebnici, odnosno avtorot potpi{uvaat dogovor za izdavawe na odobrenite u~ebnici vo koj se utvrduvaat me|usebnite prava i obvrski. (2) Ako izdava~ot na u~ebnik, odnosno avtorot na konkursot ponudil dopolnitelna literatura soglasno ~len 110 stav (2) od ovoj zakon, istata e dol`en da ja izdade besplatno vo pe~atena ili vo elektronska forma. (2) Ako izdava~ot, odnosno avtorot ne go izdade u~ebnikot vo rok od 30 dena od denot na potpi{uvaweto na dogovorot od stav (1) na ovoj ~len ili izdava~ot, odnosno avtorot se otka`e od pravoto da go izdade u~ebnikot, ministerot go raskinuva dogovorot i sklu~uva dogovor so drug izdava~, odnosno avtor koj konkuriral na konkursot. ^len 115 U~ebnikot i detskite spisanija ne smeat da sodr`i reklamni poraki i oglasi. ^len 116 (1) Ministerstvoto mo`e da participira vo izdavaweto na malotira`nite u~ebnici. (2) Malotira`ni u~ebnici se onie koi imaat tira` najmnogu do 500 primeroci.

27

^len 117 (1) Odluka za izborot na u~ebnicite od katalogot na odobreni u~ebnici koi }e bidat vo upotreba vo narednata u~ebna godina donesuva nastavni~kiot sovet na u~ili{teto po predlog na stru~nite aktivi na oddelenskite, predmetnite nastavnici i pretstavnicite na roditelite na u~enicite. (2) Odlukata za izbor na u~ebnici od stav (1) na ovoj ~len ne mo`e da se menuva vo tekot na u~ebnata godina. (3) Za izborot na u~ebnicite koi }e bidat vo upotreba vo narednata u~ebna godina u~ili{teto e dol`no pismeno na oglasnata tabla vo u~ili{teto da gi izvesti u~enicite i nivnite roditeli, kako i Dr`avniot prosveten inspektorat, do krajot na juni vo tekovnata godina. ^len 118 (1) Po isklu~ok, od ~len 109 stav (1) od ovoj zakon, dokolku se menuva odnosno dopolnuva sodr`inata na u~ebnikot pomalku od 30%, izdava~ot na u~ebnikot, odnosno avtorot mo`e da podnese barawe do Pedago{kata slu`ba za odobrenie na izmeni na u~ebnikot. (2) Ministerot mo`e da dade odobrenie za izmena na u~ebnikot po prethodno dobieno pozitivno mislewe od Biroto i stru~no vrednuvawe od recenzionata komisija. ^len 119 Avtorot e dol`en u~ebnikot od makedonski jazik da go prevede i izdade na jazikot i pismoto na pripadnicite na zaednicite koi istiot }e go koristat vo rok od eden mesec po priemot na re{enieto za odobruvawe na u~ebnikot za upotreba. ^len 120 Izdava~ot, odnosno avtorot e dol`en: - da go izdade u~ebnikot vrz osnova na rakopisot {to e odobren; - pe~ateweto na odobreniot u~ebnik i obezbeduvaweto na negovata dostapnost do kni`arskata mre`a da go zavr{i najdocna eden mesec pred po~etokot na u~ebnata godina; - da se pridr`uva do cenata na u~ebnikot utvrdena vo konkursot, i - od sekoe izdanie na u~ebnikot da dostavi po dva primeroka do Ministerstvoto, Pedago{kata slu`ba i Biroto i pet primeroci do Narodnata i univerzitetska biblioteka ,,Sveti Kliment Ohridski" - Skopje. ^len 121 Na u~ebnikot se otpe~atuvaat slednite podatoci: - ime i prezime na avtorot ili avtorite na u~ebnikot; - ime i prezime na ilustratorot; - ime i prezime na preveduva~ot i podatoci za izdava~ot, ako u~ebnikot e preveden; - ime i prezime na recenzentite; - ime i prezime na jazi~niot lektor; - ime i prezime na urednikot; - naziv na sedi{teto na izdava~kata organizacija; - naziv i sedi{te na pe~atarskata organizacija; - tira` na u~ebnikot; - maloproda`nata cena na u~ebnikot;

28

brojot i datumot na re{enieto na ministerot so koe se odobruva u~ebnikot za upotreba, i CIP Katalogizacija vo publikacija Narodna i univerzitetska biblioteka ,,Sveti Kliment Ohridski'' - Skopje. ^len 122

(1) Za ocenuvawe na kvalitetot na odobren u~ebnik ministerot formira komisija sostavena od pet ~lena od koi ~etiri ~lena od redot na istaknati nastavnici i eden ~len sovetnik od Biroto od oblasta za koja e namenet u~ebnikot. (2) Po predlog od komisijata od stav (1) na ovoj ~len, ministerot mo`e da povle~e od upotreba odobren u~ebnik ^len 123 (1) Ministerstvoto, po predlog na komisija formirana od ministerot, dava soglasnost za upotreba na stru~na literatura i detski spisanija vo osnovnoto u~ili{te, po prethodno mislewe od Biroto. (2) Vo osnovnoto u~ili{te se zabranuva proda`ba na u~ebnici, spisanija i druga literatura. X. ORGANI NA UPRAVUVAWE, RAKOVODEWE I STRU^NI ORGANI NA OSNOVNOTO U^ILI[TE 1. Organ na upravuvawe na osnovno u~ili{te ^len 124 (1) Organ na upravuvawe na osnovnoto u~ili{te e u~ili{niot odbor. (2) U~ili{niot odbor na osnovnoto u~ili{te e sostaven od devet ~lena i toa: tri pretstavnici od nastavnicite, stru~nite sorabotnici i vospituva~ite od u~ili{teto, tri pretstavnici od roditelite na u~enicite, dva pretstavnici od osnova~ot i eden pretstavnik od Ministerstvoto. (3) Mandatot na ~lenovite na u~ili{niot odbor e tri godini, a mandatot na pretstavnicite na roditelite e za period do zavr{uvawe na osnovnoto obrazovanie na nivnoto dete, no ne podolgo od tri godini. (4) U~ili{niot odbor od redot na svoite ~lenovi izbira pretsedatel so mnozinstvo glasovi od vkupniot broj ~lenovi, po pat na tajno glasawe. (5) Odlukite na u~ili{niot odbor se donesuvaat so mnozinstvo glasovi od vkupniot broj ~lenovi. ^len 125 (1) Nastavnicite, stru~nite sorabotnici i vospituva~ite vo osnovnoto u~ili{te svoite pretstavnici vo u~ili{niot odbor gi izbiraat neposredno i tajno. (2) Pretstavnicite na roditelite gi izbira sovetot na roditelite neposredno i tajno. (3) Postapkata za izbor na pretstavnicite na vrabotenite na osnovnoto u~ili{te i roditelite vo u~ili{niot odbor na u~ili{teto se utvrduva so statutot na u~ili{teto. ^len 126 (1) U~ili{niot odbor na osnovnoto u~ili{te: - donesuva statut na osnovnoto u~ili{te; - predlaga godi{na programa za rabota i izve{taj za rabota na osnovnoto u~ili{te do sovetot na op{tinata;

29

- donesuva programa za razvoj na u~ili{teto; - donesuva programa za voveduvawe na povisoki standardi i drugi programi; - predlaga finansiski plan do osnova~ot; - predlaga zavr{na smetka do osnova~ot; - objavuva javen oglas za izbor na direktor na osnovno u~ili{te; - vr{i intervju so kandidatite za direktor; - predlaga na gradona~alnikot na op{tinata eden, odnosno dva kandidati od prijavenite kandidati na objaveniot javen oglas za izbor na direktor ; - dava mislewe do direktorot za izbor na nastavnicite, stru~nite sorabotnici i vospituva~ite; - podnesuva predlog do direktorot za prestanok na rabotniot odnos na licata od ~lenot 94 stav (1) od ovoj zakon; - odlu~uva po prigovorite i `albite na vrabotenite vo osnovnoto u~ili{te; - odlu~uva po `albite na u~enici, roditeli, odnosno starateli na u~enici; - vr{i i drugi raboti utvrdeni so statutot na osnovnoto u~ili{te. (2) U~ili{niot odbor na osnovnoto u~ili{te za podnesenite `albi mora da odlu~i vo rok od 15 dena od denot na podnesuvaweto na `albata. ^len 127 (1) Ako Dr`avniot prosveten inspektorat oceni deka vo u~ili{teto bitno e naru{en vospitno-obrazovniot proces, vr{i vonredna integralna evaluacija i go zadol`uva u~ili{teto pri~inite za naru{uvaweto da gi otstrani vo rok od edna godina od denot na dobivaweto na izve{tajot za izvr{enata integralna evaluacija. (2) Ako pri~inite za naru{uvaweto na vospitno-obrazovniot proces u~ili{teto ne gi otstrani vo rok od edna godina od denot na dobivaweto na izve{tajot od stav (1) na ovoj ~len, vo u~ili{teto se vr{i eksterno proveruvawe i ocenuvawe na napredokot i postignuvawata na u~enicite. (3) Ako po izvr{enoto eksterno proveruvawe i ocenuvawe od stav (2) na ovoj ~len se utvrdi deka znaeweto na u~enicite e pod obrazovnite standardi, Dr`avniot prosveten inspektorat na osnova~ot na osnovnoto u~ili{te mu predlaga razre{uvawe na site ~lenovi na u~ili{niot odbor i na direktorot na u~ili{teto. (4) Osnova~ot vo slu~aite utvrdeni vo stav (3) na ovoj ~len e dol`en da postapi vo rok od 15 dena od denot na dobivaweto na predlogot i vedna{ da ja zapo~ne postapkata za imenuvawe nov u~ili{en odbor i vr{itel na dol`nosta direktor na u~ili{teto. (5) Dokolku osnova~ot ne postapi soglasno stav (4) na ovoj ~len, Ministerstvoto po pravo na nadzor, a za obezbeduvawe vr{ewe na dejnosta gi razre{uva ~lenovite na u~ili{niot odbor i vedna{ imenuva nov u~ili{en odbor i vr{itel na dol`nosta direktor so mandat najmnogu do edna godina. (6) Barawe za vonredna integralna evaluacija i eksterno proveruvawe i ocenuvawe na napredokot i postigawata na u~enicite do Dr`avniot prosveten inspektorat mo`e da podnesat Sovetot na op{tinata, gradona~alnikot ili sovetot na roditelite. (7) Tro{ocite za eksternoto proveruvawe i ocenuvawe na napredokot i postignuvawata na u~enicite se na tovar na baratelot. 2. Organ na rakovodewe na osnovno u~ili{te ^len 128 (1) Organ na rakovodewe vo osnovnoto u~ili{te e direktorot. (2) Direktorot e odgovoren za zakonitosta vo rabotata i za materijalno-finansiskoto rabotewe na u~ili{teto. (3) Za direktor na osnovno u~ili{te mo`e da se imenuva lice koe ima najmalku visoko obrazovanie i koe gi ispolnuva uslovite za nastavnik ili stru~en sorabotnik

30

vo osnovno u~ili{te i ako ima najmalku pet godini rabotno iskustvo vo vospitnoobrazovna rabota, polo`en ispit za direktor. (4) Po isklu~ok, dokolku nema prijaveno kandidat so polo`en ispit za direktor, za direktor mo`e da bide izbrano i lice koe ne polo`ilo ispit za direktor, no e dol`no istiot da go polo`i vo rok od edna godina od denot na izborot za direktor. (5) Ako izbraniot direktor ne go polo`i ispitot za direktor vo rokot utvrden vo stav (4) na ovoj ~len, mu prestanuva mandatot na direktor. (6) Mandatot na direktorot trae ~etiri godini, so mo`nost za u{te eden mandat. ^len 129 (1) Osposobuvawe na kandidati za direktori na osnovnite u~ili{ta, i polagaweto na ispitot po uspe{no zavr{enata obuka go vr{i Dr`avniot ispiten centar, soglasno zakon. (2) Programata za podgotvuvawe i polagawe ispit za direktori i na~inot na sproveduvaweto na ispitot gi propi{uva ministerot na predlog na Dr`avniot ispiten centar. (3) Na kandidatot koj go polo`il ispitot za direktor mu se izdava uverenie. (4) Formata i sodr`inata na uverenieto za polo`en ispit za direktor na osnovno u~ili{te, gi propi{uva ministerot. ^len 130 Direktorot gi vr{i slednite raboti: - go zastapuva i pretstavuva u~ili{teto i e odgovoren za zakonito rabotewe; - ja organizira, planira i ja vodi rabotata na osnovnoto u~ili{te; - podgotvuva programa za razvoj na u~ili{teto; - podgotvuva predlog na godi{na programa za rabota; -odgovoren e za realizacijata na godi{nata programata za rabota; - odgovoren e za ostvaruvawe na pravata i obvrskite na u~enicite; - vr{i izbor na nastavnici, stru~ni sorabotnici i vospituva~i i drug administrativno-tehni~ki kadar soglasno so zakon i aktite na u~ili{teto; - vr{i rasporeduvawe na nastavnici, stru~ni sorabotnici i vospituva~i i drug administrativno-tehni~ki kadar; - odlu~uva za prestanok na raboten odnos na nastavnici, stru~ni sorabotnici i vospituva~i i drug administrativno-tehni~ki kadar soglasno so zakon i kolektiven dogovor; - pottiknuva stru~no osposobuvawe i usovr{uvawe na nastavnicite, stru~nite sorabotnici i vospituva~i; - organizira mentorstvo za nastavnicite-pripravnici, stru~nite sorabotnicipripravnici, vospituva~i-pripravnici, prisustvuva na ~asovi vo nastavata i ja sledi rabotata na nastavnicite, stru~nite sorabotnici i vospituva~i i gi sovetuva; - ja sledi rabotata na u~ili{niot pedagog, psiholog i drugite stru~ni rabotnici; - se gri`i za sorabotkata so roditelite; - gi izvestuva roditelite za rabotata na u~ili{teto i za izmeni na pravata i obvrskite na u~enicite; - odlu~uva za vospitnite merki; - ja pottiknuva i sledi rabotata na zaednicata na u~enicite; - obezbeduva izvr{uvawe na odlukite na u~ili{niot odbor; - ja donesuva sistematizacijata na rabotnite mesta na u~ili{teto; - odlu~uva za sklu~uvawe dogovori za rabotnite odnosi; - pokrenuva postapka za disciplinskata odgovornost na nastavnicite, stru~nite sorabotnici i vospituva~i; - se gri`i za sorabotkata na u~ili{teto so zdravstvenata ustanova vo op{tinata, i - vr{i drugi raboti soglasno so zakon i statutot na u~ili{teto.

31

^len 131 (1) Vo osnovnoto u~ili{te mo`e da se imenuva pomo{nik na direktorot za vr{ewe na rakovodni i pedago{ki raboti. (2) Za pomo{nik na direktorot mo`e da se imenuva lice koe gi ispolnuva uslovite za nastavnik, odnosno stru~en rabotnik na osnovnoto u~ili{te i ima tri godini rabotno iskustvo vo oblasta na obrazovanieto i e od redot na vrabotenite vo u~ili{teto. (3) Pomo{nikot na direktorot go imenuva i razre{uva direktorot po predlog na u~ili{niot odbor. (4) Pomo{nikot na direktorot gi vr{i rabotite za koi pismeno go ovlastil direktorot i go zamenuva vo negova otsutnost. (5) Ako vo u~ili{teto nema pomo{nik na direktorot, direktorot za izvr{uvawe na oddelni zada~i od svojata nadle`nost i za zamena vo vremeto na otsutnost, mo`e da ovlasti nastavnik ili stru~en sorabotnik od osnovnoto u~ili{te koj }e go zamenuva. ^len 132 (1) Direktorot na op{tinsko osnovno u~ili{te go izbira i razre{uva gradona~alnikot po predlog na u~ili{niot odbor na osnovnoto u~ili{te. (2) Direktorot na dr`avno osnovno u~ili{te go izbira i razre{uva ministerot po predlog na u~ili{niot odbor na osnovnoto u~ili{te. (3) Gradona~alnikot, odnosno ministerot tri meseci pred istekot na mandatot na postojniot direktor donesuva odluka u~ili{niot odbor na u~ili{teto da objavi javen oglas za izbor na direktor. (4) Ako gradona~alnikot, odnosno ministerot ne postapi vo rokot utvrden vo stav (3) od ovoj ~len, u~ili{niot odbor objavuva javen oglas za izbor na direktor. (5) Vo javniot oglas vo javnite glasila se utvrduvaat uslovite koi treba da gi ispolnuva kandidatot za direktor, potrebnata dokumentacija, vremeto na traewe na javniot oglas i rokot vo koj }e se izvr{i izborot. (6) Prijavenite kandidati gi dostavuvaat potrebnite dokumenti do u~ili{niot odbor na u~ili{teto. Kandidatite kon prijavata mora da prilo`at programa za rabota za period od ~etiri godini. (7) Pristignatite dokumenti gi pregleduva komisija sostaven od tri~lena, izbrana od u~ili{niot odbor ~ija nadle`nost se utvrduva so statutot na u~ili{teto. (8) Komisijata od stav (7) na ovoj ~len e dol`na vo rok od pet dena po zavr{uvaweto na javniot oglas da gi razgleda pristignatite dokumenti. (9) Na kandidatite koi ne gi ispolnuvaat uslovite predvideni vo javniot oglas im se vra}aat dokumentite so obrazlo`enie vo rok od tri dena od denot na razgleduvaweto na istite. (10) U~ili{niot odbor mo`e da pobara dopolnitelni dokumenti od kandidatite koi gi ispolnuvaat uslovite soglasno odredbite vo statutot na u~ili{teto. (11) U~ili{niot odbor i pretstavnikot od Biroto vr{at intervju so kandidatite koi gi ispolnuvaat uslovite. (12) U~ili{niot odbor na op{tinskoto osnovno u~ili{te, vo rok od sedum dena od izvr{eniot razgovor so kandidatite, na gradona~alnikot na op{tinata mu predlaga dva kandidata za izbor na direktor, dokolku na javniot oglas se prijavile pove}e kandidati. (13) U~ili{niot odbor na dr`avnoto osnovno u~ili{te, vo rok od sedum dena od izvr{eniot razgovor so kandidatite, na ministerot mu predlaga dva kandidata za izbor na direktor, dokolku na javniot oglas se prijavile pove}e kandidati. (14) Gradona~alnikot, odnosno ministerot, vo rok od 10 dena od denot na dobivawe na predlogot izbira eden kandidat za direktor za osnovno u~ili{te. (15) Ako gradona~alnikot, vo rokot utvrden vo stav (14) od ovoj ~len ne izbere direktor, izborot go vr{i ministerot.

32

(16) Kandidatite koi ne se izbrani, vo rok od osum dena od denot na priemot na odlukata, imaat pravo na `alba vo odnos na sproveduvaweto na postapkata za izbor na direktor do Vtorostepenata komisija na Vladata na Republika Makedonija nadle`na za re{avawe na pra{awa od oblasta na rabotnite odnosi. (17) Protiv odlukata na komisijata od stav (16) na ovoj ~len kandidatot mo`e da povede upraven spor pred nadle`niot sud. ^len 133 (1) Na direktorot na osnovnoto u~ili{te mu prestanuva mandatot ako: - toa sam go pobara; - trajno ja zagubi sposobnosta za vr{ewe na dol`nosta direktor; - gi ispolni uslovite za starosna penzija; (2) Direktorot na osnovnoto u~ili{te se razre{uva pred istekot na mandatot ako: ' - napravi povreda na odredbite na zakonite ili drugi propisi i akti, utvrdeni od Dr`avniot prosveten inspektorat; - ne ja ostvaruva programata za rabota i ne se realiziraat planovite i programite za vospitno-obrazovna rabota; - po negova vina e nanesena {teta na u~enicite, na nivnite roditeli ili na u~ili{teto; - dozvoli organizirawe na dejnosti i aktivnosti {to se vo sprotivnost so nastavniot plan i programite i - dozvoli ispla}awe na sredstva koi ne se utvrdeni vo godi{niot finansiski plan na u~ili{teto. ^len 134 (1) Ako postojat odredeni soznanija za postapuvawe na direktorot soglasno so odredbite od ~lenot 133 stav (2) na ovoj zakon, u~ili{niot odbor svikuva sednica na koja se donesuva zaklu~ok vo pismena forma koj se dostavuva do direktorot. (2) Direktorot ima pravo vo rok od sedum dena od denot na priemot na zaklu~okot od stav (1) na ovoj ~len, pismeno da se izjasni za navodite vo zaklu~okot. (3) Ako u~ili{niot odbor ne go prifati izjasnuvaweto na direktorot, svikuva sednica vo rok od tri dena i vo prisustvo na pretstavnik od Dr`avniot prosveten inspektorat vr{i intervjuirawe na direktorot. Pretstavnikot od Dr`avniot prosveten inspektorat dava mislewe za opravdanosta na razre{uvaweto na direktorot. (4) Ako u~ili{niot odbor oceni deka e neophodno, vo rok od sedum dena dostavuva predlog za razre{uvawe na direktorot na op{tinskoto osnovno u~ili{te do gradona~alnikot, odnosno na direktorot na dr`avnoto osnovno u~ili{te do ministerot. (5) Gradona~alnikot, odnosno ministerot e dol`en vo rok od sedum dena od denot na dobivawe na predlogot od u~ili{niot odbor da go razre{i direktorot. (6) Razre{eniot direktor, vo rok od 15 dena od denot na priemot na odlukata na gradona~alnikot, odnosno ministerot, ima pravo na `alba vo odnos na sproveduvawe na postapkata za razre{uvawe do Vtorostepenata komisija na Vladata na Republika Makedonija nadle`na za re{avawe na pra{awa od oblasta na rabotnite odnosi. (7) Protiv odlukata na Komisijata od stavot (6) na ovoj ~len kandidatot mo`e da povede upraven spor pred nadle`niot sud. ^len 135 (1) Gradona~alnikot, odnosno ministerot vo rok od tri dena od denot na razre{uvaweto na direktorot, imenuva vr{itel na dol`nosta na direktor od redot na vrabotenite vo u~ili{teto koj gi ispolnuva uslovite za direktor.

33

(2) Gradona~alnikot, odnosno ministerot vo rok od pet dena od denot na imenuvawe na vr{itel na dol`nosta na direktor donesuva odluka u~ili{niot odbor da objavi javen oglas za izbor na direktor. (3) Vr{itel na dol`nost direktor se imenuva i vo slu~ai na predvremen prestanok na mandatot na direktorot. (4) Vr{itelot na dol`nosta direktor gi vr{i rabotite do imenuvawe na nov direktor, no ne podolgo od {est meseci od denot na negovoto imenuvawe. (5) Isto lice ednopodrugo ne mo`e da bide imenuvano za vr{itel na dol`nosta direktor na osnovno u~ili{te. ^len 136 (1) Dr`avniot prosveten inspektorat, po utvrduvaweto na pote{kite povredi vo raboteweto soglasno so ~lenot 133 stav (2) od ovoj zakon, do direktorot na osnovnoto u~ili{te dostavuva izve{taj so predlog merki, po koi direktorot treba da postapi vo rok od 30 dena od denot na dobivaweto na izve{tajot. (2) Ako direktorot na u~ili{teto ne postapi vo rokot utvrden vo stav (1) na ovoj ~len, Dr`avniot prosveten inspektor dostavuva do u~ili{niot odbor re{enie za izvr{uvawe na predlog merkite. Rokot za izvr{uvawe na re{enieto e 30 dena od denot na negovoto dobivawe. (3) Ako u~ili{niot odbor ne postapi po re{enieto za izvr{uvawe na predlog merkite, Dr`avniot prosveten inspektorat go dostavuva re{enieto do gradona~alnikot i osnova~ot na osnovnoto u~ili{te, a za dr`avnoto osnovno u~ili{te do ministerot i osnova~ot na osnovnoto u~ili{te. (4) Gradona~alnikot, odnosno ministerot vo rok od 30 dena od denot na dobivaweto na re{enieto za izvr{uvawe na predlog merkite dol`en e da go razre{i direktorot na u~ili{teto, a osnova~ot u~ili{niot odbor. (5) Ako gradona~alnikot ne go razre{i direktorot, a osnova~ot u~ili{niot odbor vo rokot od stav (4) na ovoj ~len, Ministerstvoto po pravo na nadzor gi razre{uva direktorot i ~lenovite na u~ili{niot odbor na osnovnoto u~ili{te. (6) Ministerstvoto vedna{, po pravo na nadzor imenuva vr{itel na dol`nosta direktor od redot na vrabotenite vo u~ili{teto, koj gi vr{i rabotite najdolgo {est meseci i imenuva ~lenovi na u~ili{niot odbor so mandat od najmnogu edna godina. ^len 137 Direktorot koj povtorno ne e imenuvan na javen oglas ili mu prestanal mandatot se rasporeduva na rabotno mesto soodvetno na negovata stru~na podgotovka vo u~ili{ta na podra~jeto na op{tinata i vo gradot Skopje. ^len 138 Podra~noto osnovno u~ili{te go vodi rakovoditel na podra~no u~ili{te {to go imenuva i razre{uva direktorot od redot na nastavnicite na podra~noto osnovno u~ili{te. 3. Stru~ni organi na osnovnoto u~ili{te ^len 139 Stru~ni organi na osnovnoto u~ili{te se nastavni~kiot sovet na osnovnoto u~ili{te, sovetot na oddelenskite nastavnici, sovetot na predmetnite nastavnici, oddelenskiot rakovoditel, rakovoditelot na paralelkata i stru~nite aktivi na nastavnicite. ^len 140

34

(1) Nastavni~kiot sovet na osnovnoto u~ili{te go so~inuvaat oddelenskite i predmetnite nastavnici i stru~nite sorabotnici na u~ili{teto. Nastavni~kiot sovet go svikuva i so nego pretsedava direktorot. (2) Nastavni~kiot sovet na osnovnoto u~ili{te: -dava mislewa po predlogot na godi{nata programa za rabota i go sledi nejzinoto izvr{uvawe; - go razgleduva i utvrduva uspehot na u~enicite i rabotata na drugi stru~ni organi; - im odobruva na u~enicite pobrzo napreduvawe vo osnovnoto u~ili{te; - go razgleduva ostvaruvaweto na nastavniot plan i programite i prezema merki za nivno izvr{uvawe; - donesuva odluki po prigovori na u~enicite za utvrdeni ocenki; - go razgleduva izve{tajot od izvr{enata integralna evaluacija i predlaga soodvetni merki; - rasprava i odlu~uva za stru~ni pra{awa povrzani so vospitnoobrazovnata rabota; - dava mislewe za godi{niot finansiski plan na u~ii{teto; - izbira pretstavnici vo u~ili{niot odbor; - dava mislewe za planiraweto, realizacijata i vrednuvaweto na postigawata vo nastavata i u~eweto; - dava predlozi za napreduvawe na nastavnicite i stru~nite rabotnici na u~ili{teto; - odlu~uva za vospitni merki, i - vr{i i drugi raboti utvrdeni vo statutot na u~ili{teto. ^len 141 (1) Sovetot na oddelenskite nastavnici go so~inuvaat oddelenskite nastavnici, predmetnite nastavnici koi se vklu~uvaat vo realizacijata na nastavata od prvo do petto oddelenie i stru~nite rabotnici na u~ili{teto. (2) Sovetot na oddelenskite nastavnici gi razgleduva godi{nata programa za rabota i planiraweto na nastavata, vospitno-obrazovnite problemi po oddelenija, podgotvuva programa za rabota so talentiranite u~enici odnosno za u~enicite koi pote{ko napreduvaat, predlaga i odlu~uva za vospitnite merki i vr{i drugi raboti utvrdeni vo statutot na u~ili{teto. ^len 142 (1) Sovetot na predmetnite nastavnici go so~inuvaat predmetnite nastavnici {to ja izveduvaat nastavata od {esto do devetto oddelenie i stru~nite rabotnici na u~ili{teto. (2) Sovetot na predmetnite nastavnici gi razgleduva godi{nata programa za rabota i planiraweto na nastavata, vospitno-obrazovnite problemi po oddelenija, podgotvuva programa za rabota so talentiranite u~enici odnosno so onie koi pote{ko napreduvaat, odlu~uva za vospitnite merki i vr{i drugi raboti utvrdeni vo statutot na u~ili{teto. ^len 143 Oddelenskiot, odnosno rakovoditelot na paralelkata ja ostvaruva programata za ~asot na oddelenskata zaednica, gi analizira vospitnite i nastavnite rezultati na oddelenieto, se gri`i za re{avawe na vospitnite i nastavnite problemi na poedini u~enici, sorabotuva so roditelite i stru~nite rabotnici na u~ili{teto, predlaga i odlu~uva za vospitnite merki i vr{i drugi raboti utvrdeni vo statutot na u~ili{teto.

35

^len 144 (1) Stru~nite aktivi na nastavnicite gi so~inuvaat nastavnici koi predavaat ist predmet. (2) Stru~nite aktivi na u~ili{teto gi usoglasuvaat kriteriumite za planirawe na nastavata i za ocenuvawe na postigawata na u~enicite, davaat predlozi na nastavni~kite soveti na u~ili{teto za podobruvawe na vospitno-obrazovnata rabota, odlu~uvaat za upotreba na u~ebnicite vo osnovnoto u~enicite, raspravaat za zabele{kite na roditelite, u~enicite i vr{at drugi stru~ni raboti opredeleni so godi{nata programa za rabota na u~ili{teto.

4. Sovet na roditeli

^len 145

(1) Za organizirano ostvaruvawe na interesite na u~enicite vo osnovnoto u~ili{te od roditelite na u~enicite se formira sovet na roditelite na u~ili{teto. (2) Vo sovetot na roditeli ima po eden pretstavnik od sekoja paralelka koj{to go izbiraat roditelite na roditelskiot sostanok na paralelkata. (3) Prvoto svikuvawe na sovetot na roditelite go vr{i direktorot na u~ili{teto. (4) Sovetot na roditeli: - dava mislewe za predlog programata za razvoj na osnovnoto u~ili{te i za godi{nata programa za rabota; - rasprava za izve{tajot za rabotata na u~ili{teto; - predlaga programi za podobruvawe na standardite za nastavata; - dava soglasnost na predlozite na direktorot za voveduvawe povisoki standardi; - razgleduva `albi na roditelite vo vrska so vospitno-obrazovnata rabota; - izbira pretstavnici vo u~ili{niot odbor na osnovnoto u~ili{te, i - vr{i drugi raboti utvrdeni so statutot na u~ili{teto. XI. OBEZBEDUVAWE NA KVALITET NA NASTAVATA ^len 146 Za obezbeduvawe na kvalitet na nastavata u~ili{niot odbor na sekoi pet godini donesuva programa za razvoj na u~ili{teto, vo koi se zemeni predvid rezultatite od samoevaluacijata, preporakite od izve{tajot od integralnata evaluacija sprovedena od strana na Dr`avniot prosveten inspektorat, kako i mislewata od sovetodavnata i stru~nata pomo{ od Biroto za razvoj na obrazovanieto. ^len 147 (1) Na sekoi tri godini za realizacija na programite od ~len 146 na ovoj zakon u~ili{teto vr{i samoevaluacija. (2) Samoevaluacija se sproveduva na krajot na sekoja treta u~ebna godina. (3) Samoevaluacija ja sproveduva u~ili{na komisija sostavena od pet ~lena od redot na nastavnicite, stru~nite sorabotnici, vospituva~ite i roditelite koja po predlog na direktorot ja formira u~ili{niot odbor. (4) Samovaluacija gi opfa}a osobeno slednite oblasti: - organizacija i realizacija na nastavata i u~eweto; - postigawata na u~enicite; -profesionalen razvoj na nastavnicite, stru~nite sorabotnici i vospituva~i i na rakovodniot kadar;

36

- upravuvawe i rakovodewe; - komunikacii i odnosi so javnosta; - u~ili{nata klima i kultura; i - sorabotkata so roditelite i so lokalnata sredina. (5) Komisijata od stav (3) na ovoj ~len izgotvuva izve{taj za izvr{enata samoevaluacija so predlog merki za podobruvawe na kvalitetot na nastavata koj go dostavuva do u~ili{niot odbor, direktorot na u~ili{teto i osnova~ot. U~ili{niot odbor i direktorot treba da postapat po predlog merkite na komisijata. ^len 148 Rezultatite od samoevaluacijata na osnovnite u~ili{ta se objavuvaat na veb stranata na u~ili{teto i na op{tinata. ^len 149 Na~inot i oblastite za vr{eweto na samoevaluacijata na osnovnite u~ili{ta propi{uva ministerot. gi

XII. NOSTRIFIKACIJA I EKVIVALENCIJA NA SVIDETELSTVA STEKNATI VO STRANSTVO ^len 150 (1) Dr`avjanin na Republika Makedonija koj vo stranstvo zavr{il osnovno obrazovanie ili zavr{il oddelno oddelenie od osnovnoto vospitanie i obrazovanie, ima pravo da bara priznavawe na sviditelstvoto, odnosno nostrifikacija ili priznavawe na ekvivalencija vo soglasnost so ovoj zakon, dokolku so me| unarodnite dogovori poinaku ne e odredeno. (2) Stranski dr`avjani i lice bez dr`avjanstvo ima pravo da bara nostrifikacija ili priznavawe na ekvivalencija na svidetelstvo steknato vo stranstvo. ^len 151 (1) So nostrifikacija se vr{i priznavawe na svidetelstvo steknato vo stranstvo vo celina vo pogled na pravata {to mu pripa|aat na imatelot na svidetelstvoto za prodol`uvawe na obrazovanieto. (2)So ekvivalencija se vr{i izedna~uvawe na svidetelstvoto steknato vo stranstvo so soodvetnoto svidetelstvo steknato vo Republika Makedonija. (3) Nostrifikacijata, odnosno priznavaweto na ekvivalencija na svidetelstvo steknato vo stranstvo ja vr{i Ministerstvoto. ^len 152 So nostrifikacija i so priznavawe na ekvivalencija svidetelstvoto steknato vo stranstvo se izedna~uva so soodvetnoto svidetelstvo steknato vo Republika Makedonija vo celina vo pogled na pravata {to mu pripa|aat na imatelot za prodol`uvawe na obrazovanieto. ^len 153 Vo postapkata za nostrifikacija i priznavawe na ekvivalencija na svidetelstvo steknato vo stranstvo, odnosno nivna ekvivalencija se zema predvid: - sistemot na obrazovanie vo dr`avata vo koja svidetelstvoto e steknato; - traeweto na obrazovanieto; - nastavniot plan i programi; - pravata {to svidetelstvoto gi dava na imatelot vo zemjata kade {to e steknato i

37

- drugi raboti od zna~ewe za nostrifikacija i ekvivalencija. ^len 154 Ako vo postapkata za nostrifikacija, odnosno ekvivalencija se utvrdi deka nastavniot plan i programite bitno otstapuvaat od nastavniot plan i programite vo Republika Makedonija so kogo se sporeduva, nostrifikacijata se uslovuva so polagawe predmeti. ^len 155 (1) Kon baraweto za nostrifikacija i priznavawe na ekvivalencija na svidetelstvo steknato vo stranstvo se dostavuva originalot izdaden od verificirano stransko osnovno u~ili{te, eden primerok na prevod izvr{en od strana na ovlasten preveduva~ i zaveren kaj notar i dve kopii od istoto. Baratelot treba da dostavi i nastaven plan i programi po koi u~enikot se obrazuval vo stranstvo. (2) Kon baraweto od stav (1) na ovoj ~len se dostavuva i dokaz za prethodno zavr{eno obrazovanie i dokaz za dr`avjanstvo. (3) Ministerstvoto mo`e da bara i drugi dokazi vo zaveren prevod od koi mo`at da se vidat uslovite i tekot na obrazovanieto. (4) Ako baraweto od stav (1) na ovoj ~len ne sodr`i komletna dokumentacija Komisijata, vo rok do 10 dena od priemot na baraweto, go izvestuva pismeno liceto da ja dostavi dokumentacijata koja nedostasuva. ^len 156 (1) Liceto koe podnelo barawe za nostrifikacija, odnosno priznavawe na ekvivalencija na svidetelstvo steknato vo stranstvo, mo`e uslovno da go posetuva narednoto oddelenie, dokolku postapkata ne e zavr{ena do istekot na rokot za upis na u~enicite vo u~ili{te. (2) U~enikot ~ie svidetelstvo vrz osnova na izvr{ena nostrifikacija, odnosno priznavawe na ekvivalencija dava pravo na zapi{uvawe vo poniska godina od godinata vo koja uslovno e zapi{an, se prefrluva vo soodvetnata godina i so toa se poni{tuva uslovnoto zapi{uvawe. ^len 157 (1) Re{enie za nostrifikacija i re{enie za priznavawe na ekvivalencija na svidetelstvo steknato vo stranstvo donesuva ministerot, po predlog na komisija. (2) Komisijata od stav (1) na ovoj ~len ja formira ministerot i e sostavena od istaknati stru~ni lica, so visoko obrazovanie i so najmalku sedum godini rabotno iskustvo vo vospitno-obrazovna dejnost ili vo organ na dr`avnata uprava nadle`en za rabotite na obrazovanieto. (3) Pove}e od polobinata ~lenovi na komisijata od stav (2) na ovoj ~len se od vospitno-obrazovnata dejnost. (4) Protiv re{enieto za odbivawe na nostrifikacijata, odnosno ekvivalencijata, mo`e da se izjavi `alba do Vtorostepena komisija na Vladata na Republika Makedonija od oblasta na obrazovanieto. ^len 158 Ako ministerot ne donese re{enie vo rok od 30 dena od denot koga liceto dostavilo barawe za nostrifikacija, odnosno ekvivalencija so kompletna dokumentacija, se smeta deka re{enieto e doneseno. ^len 159

38

(1) Nadomestokot na tro{ocite vo postapkata za nostrifikacija se utvrduva vrz osnova na napravenite realni tro{oci. (2) Visinata na nadomestokot na tro{ocite od stavot (1) na ovoj ~len i na~inot na raspredelbata na nadomestokot, gi propi{uva ministerot. ^len 160 Ministerstvoto ja ~uva dokumentacijata od izvr{enata nostrifikacija, odnosno ekvivalencija i za toa vodi evidencija. ^len 161 Formata i sodr`inata na obrascite za nostrifikacija, odnosno ekvivalencija i na~inot na vodewe na evidencijata gi utvrduva ministerot.

HIII. FINANSIRAWE NA OSNOVNOTO OBRAZOVANIE ^len 162 (1) Sredstvata za finansirawe na dejnosta na osnovnoto obrazovanie se obezbeduvaat od Buxetot na Republika Makedonija, na na~in i postapka utvrdeni so Zakonot za Buxetite na Republika Makedonija, Zakonot za izvr{uvawe na Buxetot na Republika Makedonija i Zakonot za finansirawe na edinicite na lokalnata samouprava. (2) Sredstvata od stavot (1) na ovoj ~len se raspredeluvaat na op{tinite po pat na blok dotacii i namenski dotacii soglasno so Uredbata za metodologijata za utvrduvawe na kriteriumi za raspredelba na blok dotaciite i Uredbata za metodologijata za raspredelba na kapitalnite i namenskite dotacii utvrdeni vo Zakonot za finansirawe na edinicite na lokalnata samouprava. (3) Op{tinata sredstvata od stavot (2) na ovoj ~len gi raspredeluva na osnovnite u~ili{ta na svoeto podra~je za obezbeduvawe na realizacija na vospitnoobrazovniot proces, vo soglasnost so utvrdenite standardi i normativi. (4) So uredbite od stavot (2) na ovoj ~len se ureduva raspredelbata na sredstvata od blok dotacijata i od namenskata dotacija koja se vr{i vrz osnova na formula i soglasno so fazite za fiskalnata decentralizacija utvrdeni vo Zakonot za finansirawe na edinicite na lokalnata samouprava. (5) Formulata od stavot (4) na ovoj ~len za raspredelba na sredstvata se izveduva osnovno od brojot na u~enicite vo osnovnite u~ili{ta na svoeto podra~je. Vrz izveduvaweto na formulata mo`e da imaat vlijanie i drugi dopolnitelni pokazateli. ^len 163 Op{tinata mo`e da ja dopolni dobienata blok dotacija, odnosno namenska dotacija za obrazovanie so sredstva od sopstveni izvori, osven za platite na vrabotenite vo u~ili{tata. ^len 164 (1) Podatocite od godi{niot finansiski plan i od zavr{nata smetka na osnovnite u~ili{ta, op{tinata gi objavuva vo svoeto slu`beno glasilo. (2) Ministerot utvrduva koi podatoci }e bidat objaveni. ^len 165

39

Sredstvata za finansirawe na dejnosta na osnovnoto obrazovanie mo`at da se obezbeduvaat i od drugi izvori (legati, podaroci, zave{tanija i drugo), a se koristat namenski. ^len 166 (1) Ministerstvoto za sredstvata za finasirawe na osnovno obrazovanie donesuva finansov plan i programi i godi{na presmetka. (2) Ministerstvoto utvrduva merila i kriteriumi za rasporeduvawe na sredstvata za dr`avnite osnovnite u~ili{ta. (3) Sovetot na op{tinata utvrduva merila i kriteriumi za rasporeduvawe na sredstva za op{tinskite osnovni u~ili{ta. (4) Ministerstvoto go kontrolira namenskoto koristewe na sredstvata koi se raspredeluvaat od Buxetot na Republika Makedonija. ^len 167 Osnovnite u~ili{ta se dol`ni da sklu~at soodvetno osiguruvawe za odgovornost od predizvikana {teta, za {to sredstva obezbeduva osnova~ot.

XIV. NADZOR ^len 168 (1)Nadzor nad sproveduvaweto na odredbite na ovoj zakon i propisite doneseni vrz osnova na ovoj zakon vr{i Ministerstvoto. (2)Inspekciski nadzor nad sproveduvaweto na odredbite na ovoj zakon i propisite doneseni vrz osnova na ovoj zakon vr{i Dr`avniot prosveten inspektorat i ovlastenite inspektori na op{tinite, soglasno zakon. ^len 169 (1) Koga Ministerstvoto }e smeta deka statutot ili drug akt na osnovnoto u~ili{te ne e vo soglasnost so Ustavot i zakon ima pravo da go zapre od izvr{uvawe aktot do donesuvawe na odluka na Ustavniot sud na Republika Makedonija. (2) Ako Ministerstvoto vo vr{ewe na nadzorot od ~len 168 stav (1) od ovoj zakon, utvrdi deka osnovnoto u~ili{te izdalo svidetelstvo sprotivno na odredbite na ovoj zakon donesuva re{enie za nivno poni{tuvawe {to se objavuva vo sredstvata za javno informirawe i podnesuva prijava do organot za krivi~no gonewe. ^len 170 (1) Pri vr{eweto na nadzorot nad rabotata na organite na op{tinata, Ministerstvoto gi vr{i slednite raboti: - ja sledi zakonitosta na rabotata na organite na op{tinata, prezema merki i aktivnosti i podnesuva inicijativi za ostvaruvawe na nadle`nostite na op{tinata vo soglasnost so ovoj zakon; - ocenuva dali organite na op{tinata gi izvr{uvaat nadle`nostite soglasno ovoj zakon; - im uka`uva na organite na op{tinata na pre~ekoruvaweto na nivnite nadle`nosti utvrdeni so ovoj zakon i drug propis i im predlaga soodvetni merki za nadminuvawe na takvata sostojba; - uka`uva na opredeleni materijalni i proceduralni nedostatoci vo rabotata na organite na op{tinata so koi se onevozmo`uva vr{eweto na rabotite od oblasta na osnovnoto obrazovanie od lokalno zna~ewe;

40

- dava preporaki za dosledno sproveduvawe na nadle`nostite na op{tinata soglasno ovoj zakon na barawe na organite na op{tinata; - go sledi navremenoto donesuvawe na propisi na op{tinata predvideni so ovoj zakon; - ja sledi zakonitosta na re{enijata {to gradona~alnikot gi donesuva vo re{avaweto na poedine~nite prava, obvrski i interesi na fizi~kite i pravnite lica i prezema merki vo soglasnost so ovoj zakon; - dava mislewe i stru~na pomo{ po predlog propisite na op{tinata predvideni so ovoj zakon, na barawe na organite na op{tinata; - go sledi ostvaruvaweto na javnosta vo rabotata na organite na op{tinata, vo ostvaruvaweto na nivnite nadle`nosti utvrdeni so zakon, a osobeno od aspekt na redovno, navremeno, vistinito i potpolno izvestuvawe na gra|anite; - go sledi ostvaruvaweto na prethodniot nadzor na propisite na op{tinite; - navremeno gi izvestuva organite na op{tinata za konstatiranite sostojbi vo nivnata rabota i za prezemenite merki pri vr{eweto na nadzorot. (2) Za prezemenite merki i aktivnosti od alineite 6 i 7 na stav 1 na ovoj ~len, Ministerstvoto go informira organot na dr`avnata uprava nadle`en za vr{ewe na rabotite od oblasta na lokalnata samouprava.
^len 171 (1) Ako i pokraj uka`uvawata i prezemenite merki i aktivnosti, organite na op{tinata ne go obezbedat izvr{uvaweto na rabotite koi so zakon se utvrdeni kako nejzina nadle`nost i za ~ie izvr{uvawe odgovorna e op{tinata, po sila na ovoj zakon im se odzema vr{eweto na sooodvetnata nadle`nost. (2) Vr{eweto na odzemenite raboti go prezema Ministerstvoto, no najmnogu do edna godina od denot na nivnoto prezemawe. (3) Ministerstvoto odzemenite raboti od nadle`nost na op{tinata gi vr{i vo ime i za smetka na op{tinata. (4) Za odzemaweto na rabotite od stav 1 na ovoj ~len se izvestuva organot na dr`avnata uprava nadle`en za vr{ewe na rabotite od oblasta na lokalnata samouprava i organot na dr`avnata uprava nadle`en za vr{ewe na rabotite od oblasta za finansiite.

HV. PREKR[O^NI ODREDBI ^len 172 (1) Globa vo iznos od 2.500 do 3.000 evra vo denarska protivrednost }e se izre~e za prekr{ok na osnovnoto u~ili{te ako: - vo osnovnoto u~ili{te se vr{i diskriminacija (~len 2 stav 2); - vospitno-obrazovnata rabota ne se izveduva soglasno ~len 9 od ovoj zakon; - se organizira politi~ko i versko organizirawe i dejstvuvawe i se istaknat partiski i verski obele`ja (~len 11); - imeto na osnovnoto u~ili{te e ispi{ano sprotivno na ~len 14 od ovoj zakon; - otpo~ne so rabota pred utvrduvawe na ispolnuvaweto na uslovite za po~etok so rabota i doneseno re{enie za verifikacija (~len 19 stav 2); - se organizira podra~no u~ili{te bez odluka na osnova~ot i prethodno pozitivno mislewe od ministerot (~len 20 stav 2); - zadol`itelnite i izbornite predmeti za u~enicite so posebni obrazovni potrebi se realiziraat sprotivno na ~len 30 stav 2 od ovoj zakon; - ne go organizira prifa}aweto i za{titata na u~enicite (~len 33 stav 1) - godi{nata programa za rabota ne ja dostavi do osnova~ot, Biroto i Dr`avniot prosveten inspektorat vo opredeleniot rok (~len 35 stavovi 3 i 6),

41

- ne gi zapoznae u~enicite i roditelite preku bro{ura so oddelni delovi od programata za rabota, pravata i dol`nostite na u~enicite i organizacijata na rabotata vo u~ili{teto (~len 36); - ne go ostvari vkupniot broj nastavni denovi (~len 38 stav 2); - ja prekine vospitno-obrazovnata rabota sprotivno na ~len 38 stav 6 od ovoj zakon; - organizira paralelka so pomalku od 24 u~enici bez dobiena soglasnost od osnova~ot (~len 41 stav 5); - organizira kombinirana paralelka bez dobiena soglasnost od osnova~ot (~len 41 stav 7); - osnovnoto u~ili{te navreme ne organizira i izvr{i zapi{uvawe na u~enicite (~len 46 stav 1); - ne gi opfati u~ili{nite obvrznici od svojot reon (~len 46 stav 2); - ne go izvesti ovlasteniot prosveten inspektor na op{tinata za u~enicite koi ne se zapi{ani i koi redovno ne go posetuvaat u~ili{teto (~len 52); - se vr{i telesno i psihi~ko maltretirawe na u~enikot (~len 53); - oddelenskiot nastavnik, odnosno rakovoditelot na paralelkata ne go izvesti roditelot za uspehot na u~enikot najmalku dva pati vo sekoe polugodie(~len 67); -godi{nite ocenki oddelenskiot odnosno rakovoditelot na paralelkata na roditelite ne gi gi soop{ti na roditelska sredba koja se odr`uva tri dena po denot na odr`uvaweto na nastavni~kiot sovet na koj se utvrduvat godi{nite ocenki na u~enicite(~len 72 stav 1); -izvr{i izbor na nastavnici i stru~ni sorabotnici sprotivno na odredbite na ~lenovite 81, 83, i 85 od ovoj zakon; -postapi sprotivno na ~lenot 86 stavovi 6, 7 i 8 od ovoj zakon; -nastavnikot ne ja planira nastavata vo pismena ili elektronska forma ( ~len 87 stav 2 alineja 1); - profesionalnoto usovr{uvawe se ostvaruva preku neakreditirani programi(~len 92 stav 2); - direktorot na nastavnikot ne mu izdade novo re{enie za rabotnoto vreme(~len 97 stav 2); - ne se vodi ili se vodi i izdava pedago{kata dokumentacija sprotivno na ~lenovite 99 i 100 od ovoj zakon; - izdade javni ispravi sprotivno na Zakonot (~len 101 stav 2) - upotrebi u~ebnici {to ne se odobreni od Ministerot (~len 112 stav 7); - postapi sprotivno na ~lenot 117 stavovi 1, 2 i 3 od ovoj zakon; - ne spre~i proda`ba na u~ebnici, spisanija i druga literatura od vrabotenite i drugi lica vo osnovnite u~ili{ta ( ~len 123 stav 2); - postapi sprotivno na ~lenot 126 stav 1 alinei 2i 3 od ovoj zakon; - ne sklu~i soodvetno osiguruvawe za odgovornost od predizvikana {teta ( ~len 167); - ne ovozmo`i vr{ewe na nadzor nad zakonitosta, inspekciski nadzor i nadzor nad kvalitetot na vospitno-obrazovniot proces (~len 168 stav 4). (2) Globa vo iznos od 1.500 do 2.000 evra vo denarska protivrednost }e se izre~e za prekr{ok od stavot (1) na ovoj ~len na direktorot na osnovnoto u~ili{te. (3) Globa vo iznosot od stavot (2) na ovoj ~len }e se izre~e za prekr{ok na direktorot na osnovnoto u~ili{te ako dozvoli ispla}awe na sredstva koi ne se utvrdeni vo godi{niot finansiski plan na u~ili{teto. (4) Globa vo iznos od 500 do 800 evra vo denarska protivrednost }e se izre~e za prekr{ok na nastavnik ako: - vr{i telesno i psihi~ko maltretirawe na u~enikot ( ~len 53) - kako oddelenski nastavnik, odnosno rakovoditel na paralelkata ne go izvesti roditelot za uspehot na u~enikot najmalku dva pati vo sekoe polugodie(~len 67);

42

- kako oddelenski odnosno rakovoditel na paralelkata godi{nite ocenki na roditelite ne gi soop{ti na roditelska sredba koja se odr`uva tri dena po denot na odr`uvaweto na nastavni~kiot sovet na koj se utvrduvat godi{nite ocenki na u~enicite (~len 72 stav 1) - kako mentor ne izraboti programa i izve{taj od ~len 86 stav 8 na ovoj zakon; -ne ja planira nastavata vo pismena ili elektronska forma ( ~len 87 stav 2 alineja 1); - ne ja vodi pedago{kata dokumentacija ili ja vodi i izdava sprotivno na ~lenovite 99 i 100 od ovoj zakon; - izdade javni ispravi sprotivno na Zakonot (~len 101 stav 2) - upotrebi u~ebnici {to ne se odobreni od Ministerot (~len 112 stav 7); - vr{i proda`ba na u~ebnici, spisanija i druga literatura vo osnovnite u~ili{ta ( ~len 123 stav 2). (5) Globa vo iznos od 400 do 700 evra vo denarska protivrednost }e se izre~e za prekr{ok na roditelot, odnosno staratelot ako: - ne mu ovozmo`i na svoeto dete da ja ispolni obvrskata za zadol`itelno osnovno obrazovanie i vospitanie( ~len 5); -dokolku u~enikot ne e zapi{an vo rokot utvrden vo ~lenot 47 stav 1 od ovoj zakon. ^len 173 Nadle`en organ za izrekuvawe na prekr{o~nite sankcii e nadle`niot sud. ^len 174 Pred podnesuvawe na barawe za prekr{o~na postapka, za prekr{ocite predvideni vo ovoj zakon, Dr`avniot prosveten inspektorat i ovlastenite inspektori vodat postapka za poramnuvawe soglasno Zakonot za poramnuvawe.

XVI. PREODNI I ZAVR[NI ODREDBI ^len 175 (1) Osnovnoto u~ili{te vo rok od {est meseci od denot na vleguvaweto vo sila na ovoj zakon ja usoglasuva svojata organizacija, rabota, statut i drugite akti so ovoj zakon. (2) Do donesuvaweto na aktite od stav (1) na ovoj ~len se primenuvaat postojnite akti na osnovnoto u~ili{te dokolku ne se vo nesoglasnost so ovoj i drug zakon. ^len 176 (1) Podzakonskite akti predvideni vo ovoj zakon, ministerot }e gi donese vo rok od edna godina od denot na negovoto vleguvawe vo sila, osven aktite predvideni vo ~len 129 od ovoj zakon, koi ministerot }e gi donese vo rok od tri meseci po osnovaweto na Dr`avniot ispiten centar. (2) Do donesuvaweto na aktite od ~len 129 od ovoj zakon }e se primenuva Pravilnikot za postapkata i na~inot na polagaweto na ispitot za direktor na osnovnoto u~ili{te, kako i formata i sodr`inata na uverenieto za polo`en ispit za direktor (,,Slu`ben vesnik na Republika Makedonija,, br.36/05). ^len 177

43

Do donesuvawe na aktite predvideni so ovoj zakon }e se primenuvaat postojnite akti. ^len 178 Postapkite koi se zapo~nati pred vleguvawe vo sila na ovoj zakon }e se zavr{at soglasno Zakonot za osnovoto obrazovanie ("Slu`ben vesnik na Republika Makedonija" br. 44/95, 24/96, 34/96, 35/97, 82/99, 29/02, 40/03, 42/03, 63/04, 82/04, 55/05, 81/05, 113/05, 35/06, 70/06 i 51/07). ^len 179 (1) U~enicite koi se zapi{ale vo osnovno u~ili{te pred u~ebnata 2006/2007 godina go prodol`uvaat obrazovanieto spored nastavniot plan i programite za osnovno osmogodi{no obrazovanie do zavr{uvawe na nivnoto osnovno obrazovanie. (2) U~enicite koi vo u~ebnata 2006/2007 podina posetuvale podgotvitelna godina, vo u~ebnata 2008/2009 godina go prodol`uvaat obrazovanieto vo treto oddelenie spored nastavniot plan i programite za devetgodi{no osnovno obrazovanie.

^len 180 Osnovnoto u~ili{te }e gi ocenuva so broj~ani ocenki u~enicite od ~etvrto do osmo oddelenie od osumgodi{noto osnovno obrazovanie, do zavr{uvaweto na osnovnoto obrazovanie. ^len 181 (1) So denot na vleguvawe vo sila na ovoj zakon, nastavnicite so vi{o obrazovanie vo osnovnite u~ili{ta so rabotno iskustvo nad deset godini vo nastavata prodol`uvaat da gi vr{at rabotite na rabotnite mesta na koi se zateknati. (2) So denot na vleguvawe vo sila na ovoj zakon, nastavnicite so vi{o obrazovanie vo osnovnite u~ili{ta so rabotno iskustvo do deset godini vo nastava prodol`uvaat da gi vr{at rabotite na rabotnite mesta na koi se zateknati, do steknuvawe so soodvetno visoko obrazovanie. (3) Nastavnicite od stav (2) na ovoj ~len dol`ni se da se steknat so soodvetno visoko obrazovanie najdocna za ~etiri godini od denot na vleguvaweto vo sila na ovoj zakon, vo sprotivno im prestanuva rabotniot odnos. ^len 182 (1) So denot na vleguvawe vo sila na ovoj zakon, nastavnicite koi izveduvaat nastava vo posebni osnovni u~ili{ta i paralelki vo osnovnite u~ili{ta so rabotno iskustvo nad dvaeset godini vo nastava prodol`uvaat da gi vr{at rabotite na rabotnite mesta na koi se zateknati. (2) Nastavnicite koi ne gi ispolnuvaat uslovite od stav (1) na ovoj ~len dol`ni se da se steknat so soodvetno obrazovanie najdocna za dve godini od denot na vleguvaweto vo sila na ovoj zakon. ^len 183 Uverenijata za polo`en ispit za direktor na osnovno u~ili{te steknati pred vleguvawe vo sila na ovoj zakon ostanuvaat vo va`nost. ^len 184

44

Direktorite na osnovnite u~ili{ta imenuvani pred vleguvaweto vo sila na ovoj zakon prodol`uvaat da gi vr{at svoite funkcii do istekot na vremeto za koi se imenuvani. ^len 185 (1) Nostrifikacija, odnosno ekvivalencija na svidetelstvo izvr{eno vo republikite i avtonomnite pokraini na porane{nata Socijalisti~ka Federativna Republika Jugoslavija do 1 septemvri 1991 godina, ima ista vrednost na teritorijata na Republika Makedonija. (2) Svidetelstvata na licata koi go steknale obrazovanieto vo porane{nite republiki, odnosno dr`avi na Socijalisti~ka Federativna Republika Jugoslavija do 1 septemvri 1995 godina se priznavaat bez sproveduvawe postapka za nostrifikacija. ^len 186 So denot na vleguvawe vo sila na ovoj zakon, Zavodot za rehabilitacija na deca so o{teten sluh ,,Ko~o Racin,,- Bitola, Posebnoto osnovno u~ili{te ,,Idnina,, - Skopje, Javnata ustanova za zgri`uvawe deca so vospitno - socijalni problemi Skopje, Javnata ustanova - Zavod za rehabilitacija na deca i mladinci Skopje, Javnata ustanova - Zavod za zgri`uvawe, vospituvawe i obrazovanie na deca i mladinci ,,Ranka Milanovi},, Skopje, Posebnoto u~ili{te za osnovno obrazovanie na decata popre~eni vo psihi~kiot razvitok ,,D-r Zlatan Sremec,, Skopje, Javnata ustanova Zavod za za{tita i rehabilitacija ,,Bawa Bansko,, Strumica, Posebnoto osnovno u~ili{te za u~enici so posebni vospitno - obrazovni potrebi ,,Sv. Kliment Ohridski,, Novo Selo i Posebnoto osnovno u~ili{te so u~eni~ki dom ,,Maca \or|ieva Ov~arova,, Veles na koi ne se preneseni osnova~kite prava na op{tinata, prodol`uvaat so rabota kako dr`avni osnovni u~ili{ta, soglasno odredbite na ovoj zakon. ^len 187 So denot na vleguvaweto vo sila na ovoj zakon prestanuva da va`i Zakonot za osnovnoto obrazovanie ("Slu`ben vesnik na Republika Makedonija" br. 44/95, 24/96, 34/96, 35/97, 82/99, 29/02, 40/03, 42/03, 63/04, 82/04, 55/05, 81/05, 113/05, 35/06, 70/06 i 51/07). ^len 188 (1) Odredbata na ~len 26 od ovoj zakon }e otpo~ne da se primenuva od 1 septemvri 2008 godina. (2) Odredbite na ~lenovite 43 i 44 od ovoj zakon }e otpo~nat da se primenuvaat od 1 septemvri 2012 godina. (3) Odredbata na ~len 86 stav (7) od ovoj zakon }e otpo~ne da se primenuva so denot na vleguvaweto vo sila na aktot od ~len 86 stav (13) od ovoj zakon. (4) Odredbite na ~len 93 od ovoj zakon }e otpo~nat da se primenuvaat tri godini od denot na vleguvaweto vo sila na ovoj zakon. ^len 189 Ovoj zakon vleguva vo sila osmiot den od denot na objavuvaweto vo ,,Slu`ben vesnik na Republika Makedonija,,.

45