Bugtong

Bugtong: Ang alaga kong hugis bilog, barya-barya ang laman-loob. Sagot : Alkansiya Bugtong: Ako ay may kaibigan, kasama ko kahit saan. Sagot : Anino Bugtong: Palda ni Santa Maria. Ang kulay ay iba-iba. Sagot: Bahaghari Bugtong: Sa araw ay bungbong, sa gabi ay dahon. Sagot: Banig Bugtong: Sa liwanag ay hindi mo makita. Sa dilim ay maliwanag sila. Sagot: Bituin

Salawikain
1. 2. 3. 4. 5.

Nasa diyos ang awa, nasa tao ang gawa Ang tunay na kaibigan karamay kailan man. Ang matapat na kaibigan, tunay na maaasahan. Hangga't makitid ang kumot, magtiis mamaluktot. Ang taong nagigipit, kahit sa patalim ay kumakapit.

Awiting Bayan
1. ANG DALAGANG PILIPINA J. Santos -- composer Jose Corazon de Jesus -- Lyricist Ang dalagang Pilipina, parang tala sa umaga Kung tanawin ay nakaliligaya May ningning na tangi at dakilang ganda Maging sa ugali, maging kumilos mayumi, mahinhin, mabini ang lahat ng ayos Malinis ang puso maging sa pag-irog may tibay at tining ng loob Bulaklak na tanging marilag, ang bango ay humahalimuyak Sa mundo'y dakilang panghiyas, pang-aliw sa pusong may hirap.

Ako’y Kampupot . aking hirang. Ang aking pag-asa'y saglit na pumanaw Sa bakya mo.Batis ng ligaya at galak. na di pa nasilayan. Iyan ang dalagang Pilipina. Kung inaakalang 'yan ang munting bagay. 3. Bakya mo Neneng Bakya mo. irog ko. karapat-dapat sa isang tunay na pagsinta. Ngunit. Sinta. Sampaguita Sampaguita mutyang halaman Bulaklak na ubod ng yaman Ikaw lang ang siyang hinirang Na sagisag nitong bayan. At ang kulay mong binusilak Ay diwa ng aming pangarap Ang iyong bango't halimuyak Sa tuwina ay aming nilalanghap. bakit isang araw Hindi mo ginamit ang bakya kong inalay? Sa wari ko ba'y di mo kailangan Pagkat kinupasan ng ganda at kulay. Huwag itapon. Ang aliw ko kailan man. Neneng. 4. hantungan ng madlang pangarap. Ang 'yong talulot na kay ganda Mga bubuyog nililigiran ka Kung sa dalagang sinisinta Araw gabi'y laging sinasamba. 2. Neneng. luma at kupas na Ngunit may bakas pa ng luha mo. O bulaklak na nagbibigay ligaya Aking paraluman mutyang Sampaguita Larawang mistula ng mga dalaga Tanging ikaw lamng Ang hiraman ng kanilang ganda. Sa alaala'y muling nagbalik pa Ang dating kahapong tigib ng ligaya.

Alembong J. alembong Ay isang damdamin Na kahit kanino ay dumarating Pag-ibig ang tanging hanap ng lahat Ligaya na 'wag na sanang magwakas Alembong ay napapansin sa sulyap Sa kilos man lamang nagtatapat Alembong. alembong . 5.Ako'y kampupot Na bagong sikat Ang halimuyak Sadyang laganap Kaligayahan sa bawa't oras Man din ang nais Tanging paglingap Kaya't noong minsan Ay napakinggan Isang binatang Nananambitan Puso kong taglay Lubhang pihikan Ay narahuyo sa panawagan. Refrain: Nasaan yung pangarap Ng paglalambingan Tangan na ng aking hirang Alay ay kaligayahan Kay tamis nga naman Mabuhay 'ta sa pagmamahal Kung ang ligaya ay makakamtam Sa habang buhay. alembong Ang ibig sabihin Pumasok sa puso ang isang paggiliw Alembong. Silos/Levi Celerio Alembong.

Ang ibig sabihin Halina. ibig nilang makahuli ng maraming-maraming isda upang magkamal ng maraming salapi. pati ang maliliit ay namatay. Nakiusap din silang ibalik na ang dating ganda ng karagatan at gayundin ang mga isda. Naghirap at nagutom ang mga tao at naging pangit na rin ang karagatan na dati'y sakdal ganda. May isang diwatang nagbabantay at nag-aalaga sa mga isda at ito'y nalalaman ng mga taganayon. . Mula nang sila'y humingi ng tawad sa diwata ay bumalik na ang ganda ng karagatan at muling dumami ang mga isda. Mapagpala ang kalikasan sa kanila. alembong Ika'y mahal sa akin Kaya't mahal sa akin Kaya't ang alembong Ay naglalambing. halina at ako ay ibigin Alembong. Nanaganang muli ang kabuhayan ng mga tao. Si Pilandok ay nahatulang ikulong sa isang kulungang bakal at itapon sa dagat dahil sa isang pagkakasalang kanyang ginawa. Sagana sa maraming isda ang karagata. Nagpulong ang mga taganayon at napagpasyahan nilang humingi ng tawad sa diwatang nangangalaga sa karagatan. ang mga tao ay masaya at masaganang namumuhay. NAGING SULTAN SI PILANDOK Ang kinagigiliwang Juan ng katagalugan ay may katumbas sa mga Maranaw .Gumamit sila ng dinamita kaya't labis na napinsala ang mga isda. Kwentong Bayan ANG DIWATA NG KARAGATAN Sa isang nayon. Ang pangunahing hanapbuhay nilay ay ang pangingisda. Ngunit may mga taong sakim. Nagalit ang diwata sa kasakiman ng mga tao kaya't mula noon ay wala nang mahuli kahit na isda ang mga tao.si Pilandok. Nangako sila na hindi na gagamit ng anumang makasisira sa kalikasan.

"Sino po angmamumuno sa kaharian sa inyong pag-alis?" ang tanong ni Pilandok. mahal na Sultan. Sila po ang nagbigay sa akin ng kayamanan." Tatawagin na sana ng sultan ang mga kawal ngunit pinigil siya ni Pilandok at pinagsabihangwalang dapat makaalam ng bagay na iyon." "Ano ang nararapat kong gawin?" ang usisa ng sultan. singsing at espada." ang sabi ng ayaw maniwalang sultan." ang pigil ni Pilandok. Mag-iiwan ako ngayon din ng isang kautusang ikaw ang pansamantalang hahalili sa akin. Sino po ang magnanais na mamatay sa isang kahariang masagana sa lahat ng bagay?" ang paliwanag ni Pilandok." Sandaling nag-isip ang sultan at nakangiting nagwika. mahal na sultan sapgkat nakita ko po ang aking mga ninuno sa ilalim ng dagat nang ako'y sumapit doon. "Hindi po ako namatay." Umakmang aalis na si Pilandok. "Gagawin kitang pansamantalang sultan. Ako po'y aalis na at marahil ay hinihintay na ako ng aking mga kamag-anak.Pagklipas ng ilang araw. Pilandok." ang paliwanag ni Pilandok. "Kapag nalaman po ng iba ang tingkol sa sinabi ko sa inyong kaharian sa ilalim ng dagat ay magnanais silang magtungo rin doon. ang sultan ng mga sultan at ang iba ko pang kamag-anak. "Ililihim po natin ang bagay na ito." ang sabi ng sultan. mahal na Sultan. ang sultan ay nanggilalas nang makita si Pilandok sa kanyang harap na nakasuot ng magarang kasuotan ng sultan." "Hintay. ." ang wika ng sultan." sansala ng sultan kay Pilandok." ang magalang na tugon ni Pilandok. "Siya pong tunay. "Nalalaman ng lahat na walang kaharian sa ilalim ng dagat. Basta't ipagkaloob ninyo sa akin ang inyong korona." "Kasinungalingan po iyan! Bakit po naririto ako ngayon? Ako na ipinatapon ninyo sa gitna ng dagat. "Paanong nangyaring ikaw ay nasa harap ko at nakadamit nang magara? Dapat ay patay ka na ngayon." ang tugon ni Pilandok. Ako na ikinulong pa ninyo sa hawla ay naririto ngayon at kausap ninyo. "Marahil ay nasisiraan ka ng bait. "Hintay. "Isama mo ako at nais kong makita ang aking mga ninuno. Nakasukbit sa kanyang baywang ang isang kumikislap na ginituang tabak. "Hindi po ito dapat mlaman ng inyong mga ministro. Dapat daw ay mag-isang pupunta roon ang ultan sa loob ng isang hawla "Kung gayon ay ilagay mo ko sa loob ng hawla at itapon mo ako sa gitna ng dagat. Pag nakita ang mga ito ng inyong kabig ay susundin nila ako. "May kaharian po sa ilalim ng dagat at ang tanging paraan sa pagtungo roon ay ang pagkulong sa hawla at itapon sa gitna ng dagat. "Hindi ba't itinapon ka na sa dagat?" nagtatakang tanong ng sultan kay Pilandok.

Kaagad lumubog ang hawla at namatay ang sultan. Nagmamadali nang umuwi si Juan." Hindi naunawaan agad ni Juan ang paliwanag ng ina. Binayaran ni Juan ang alimango at nagpasalamat sa tindera. Pagdating sa gitna ng dagat ay inihagis ang hawlang kinalululanan ng sultan. Nag-inat at tinatamad na tumayo. . SI JUAN AT ANG MGA ALIMANGO Isang araw si Juan ay inutusan ng kanyang inang si Aling Maria. bakit ngayon ka lang umuwi. ang unang bahay sa gawing kaliwa ang bahay namin. Dahil sa malakas ang hangin ay nakatulog si Juan. "Juan. pumunta ka sa palengke at bumili ng mga alimangong maiuulam natin sa pananghalian." Kinalagan ni Juan ang mga tali ng mga alimango at pinabayaan nang magsilakad ang mga iyon. Pagkatapos ay humilig na sa katawan ng puno. kaninag umaga ko pa po pinauwi ang mga alimango. nasaan ang mga alimango?" "Bakit po? Hindi pa po ba umuuwi?" Nagulat ang ina sa sagot ni Juan. ano ang ibig mong sabihin?" Nanay. ituturo ko sa inyo ang aming bahay. Agad na sinalubong ni Aling Maria ang anak pagpasok nito sa tarangkahan. Akala ko po ay narito na. "Juan. Ibinigay na lahat kay Pilandok ang hinihingi at isinakay sa isang bangka." "Juan. Umuwi na si Juan ngunit dahil matindi ang sikat ng araw at may kalayuan din ang bahay nina Juan sa palengke ay naisipan ni Juan na magpahinga sa ilalim ng isang punungkahoy na may malalabay na sanga. Lumakad na kayo at pagdating sa ikapitong kanto ay lumiko kayo sa kanan.Pumayag naman ang sultan. Malayu-layo pa siya ay natanaw na niya ang kanyang ina na naghihintay sa may puno ng kanilang hagdan. "Juan. "Binigyan ng ina si Juan ng pera at pinagsabihang lumakad na nang hindi tanghaliin. lakad na kayo. Bandang hapon na nang magising si Juan. Naramdaman niyang kumakalam ang knyang sikmura. Sa patuloy na pagpapaliwanag ng ina ang mga alimango ay hindi katulad ng mga tao na may isip ay pagpapaliwanag ni Juan na mali nga ang ginawa niyang pagpapauwi sa mga alimango. Mula noon si Pilandok na ang naging sultan. Nang makita si Juan sa palengke ay lumapit siya sa isang tinderang may tindang mga alimango at nakiusap na ipili siya ng matataba. "Mauna na kayong umuwi. paanong makauuwi rito ang mga alimango? Walang isip ang mga iyon. Naisip niyang naghihintay sa kanya ang ina kaya't naipasya niyang paunahin nang pauwiin ang mga alimango. magpapahinga muna ako. Sige. Takang-taka siya kung bakit hindi nakauwi ang mga alimango.

Habang sakay ng kanyang dyip. Guwapo ito. Mahirap. Si Aling Pinang Si Aling Pinang. Isang araw. Nakadama siya ng pananabik at hindi siya nakatiis na hindi yakapin ang mga anak. nagtungo sa ilog ang buwan upang maglaba ng maruruming damit. Binantayan nga ng araw ang mga anak.ANG BATIK NG BUWAN Mag-asawa ang araw at ng buwan. Dumampot siya ng isang dakot na buhangin at inihagis sa nukha ng buwan at dahilan sa nangyari ay nagkaroon ng batik ang mukha ng buwan. Kinagagalitan ng araw ang mga anak kapag lumalapit sa kanya. Mabilis niyang binunot ang isang punong saging at tinangkang ipukol sa asawa na nakalimutan na ang kanyang kasalanan. Gustung-gusto ng araw na makipaglaro sa kanyang mga anak at ibig na ibig niyang yakapin ang mga ito ngunit pinagbawalan siya ng buwan sapagkat matutunaw ang mga bituin sa labis na init ng araw. Isang araw. Bigla niyang niyakap ang lipon ng maliliit na bituin nang madikit sa kanya ay biglang natunaw. naaninag niya ang maalindog at mahinhing si Inday. Ipinagbilin niya sa asawa na bantayan ang mga anak ngunit huwag niyang lalapitan ang mga ito. Nagtaka siya sapagkat malungkot ang asawa. Hindi naman nagtagal at umuwi n ang buwan. Sunog ang balat at bugbog ang laman sa pagtatrabaho. Pero sinwerteng magkasupling ng maganda. matipuno at talaga namang pantasya ng bayan. habang naliligo sa batis si Inday. Buong kasiyahan niyang pinanood ang mga ito habang naghahabulan. “Puntahan nyo!”. Naisipan niyang bilangin ang mga anak ngunit hindi nya nakita ang maliliit kaya't hinanap niya ang mga ito kung saan-saan. sabi nito sa mga kasama.” Kilala ni Inday si Senyorito Daniel. Sa gayo'y sinumabatan niya ang asawa. napadaan si Senyorito Daniel. Hindi niya matagpuan ang mga anak. Marami silang mga anak na bituin. anak ng hacienderong si Don Manuel. Si Inday. "Niyakap mo sila? Huwag kang magsisinungaling!" Hindi na naghintay ng sagot ang buwan. “Dalhin nyo rito at isama nating mamasyal. Ang tanging nasa isp niya ay kung paano niya maipagtatanggol ang sarili sa asawang galit na galit. ordinaryong tao. Sino ba ang hindi? Lahat silang naninilbihan sa hacienda ay . Hinabol ng buwan ang araw upang makaganti sa ginawa nito sa kanya at hanggang ngayon ay hinahabol pa rin ng buwan ang araw.

Ang isinasaalang-alang ko dito ay ang . Baka naman gusto mo lang malahian at ng maambunan ng swerte." “Pag nagalit si Don Manuel. Sa harap ng mga gwardya’t kabarkada. Nagsumbong ito sa pulis. Tayong lahat! Sino pa ang lalapitan natin kapag may sakuna? Sino pa ang tutulong sa akin sa mga proyektong bayan? At alam nyo naman. Isang malaking kabastusan ang hindi pagkakaalam sa mga diyos-diyosan ng bayan. Hindi niya maatim ang pang-aaping nadatnan. Imposibleng mang-rape yun!.kilala ang buong angkan ni Don Manuel. mag-isip ka nga! Iisang pamilya lang kayo. pagsusumamo ni Aling Pinang. Marami. matatag si Inday. “Imposible yun! Ka-gwapo ng tao e. dito man o Maynila. ha? Sirain ko ang magandang samahan natin ke Don Manuel? Aba naman. Namumula sa galit. “Bakit nyo pinatakas si Senyorito Daniel?!” “Kailangan natin siyang ilabas sa bilangguan. Kami dapat ang pinapanigan mo dahil ikaw ang ama ng bayang ito!” “At ano ang gusto nyo. iginupo nito ang dangal ng dalaga. “Inapi kami. Maraming mawawala sa atin pag nagalit si Don Manuel. Lahat kami damay dahil lang sa anak mo. At himala! Hindi nauto ang hukom. Nagpanting naman ang tenga ni Don Manuel. "Ayon sa batas ang ginawa ko. Bagamat takot. At pagkatapos. Naguumusok ang bumbunan! “Sinverguenzang mga patay-gutom yan! Pano nangyari to? Talaga bang gusto nilang matikman ang galit ko? Asan si Mayor?!” Madaling araw. Iba kasi ang karisma ni Inday. alam na ninyo ang sumunod na kabanata.” “Ipaglaban mo naman ang aming karapatan!”. Patay tayong lahat ke Don Manuel pag hinayaan natin siya dun. Alam nating lahat kung gaano ka tindi ang kapangyarihan ni Don Manuel. Winawasiwas ang itak. Marami ng ganun. At syempre. ana ni Tsip. hindi lang ikaw ang apektado. sumugod si Aling Pinang kina Mayor. iniwang parang baboy sa gilid ng kalsada.” sagot ni Mayor. Pinaglaban nito ang kaso. Kaya nun kunin ang kahit sinong magandang dalaga. “Si Senyorito Daniel?”. Kasama yun sa kasunduan namin para sa patuloy niyang paggabay sa kaunlaran ng bayang 'to. Hindi nakapagpigil si Senyorito Daniel. Hindi ko kayang sagupain yun. Mahinahong sumama si Inday.” Buti na lang napadaan si Attorney. Panalo si Inday! Pinakulong ni Judge si Senyorito Daniel. tahimik ang bayang to dahil sa mga gwardya ng hacienda.

Nakarating sa aswas ng mangingisda na isang magdadaing ang balitang pagpaparusa at pagpapakulong. Hindi lamang malupit si Sultan Barabas. tulungan na lang kitang itago sandali si Inday. at ipinakulong pa ni Barabas ang pobre. Gusto niyang yumuyuko ang mga tao kapag ipinatatawag niya. sagot ng inis na ring si Mayor. Gusto mo. "Bakit kasi. Nais niyang isipin ng lahat na lagi siyang nakatataas sa kanila. Matanda man o bata ay takot na takot kapag nababanggit ang pangalang Sultan Barabas. Nang malaman ng Sultan na ekspertong magdadaing ang nagmamakaawa ay nakaisip ng paraan ang tuso." “Hayaan mo na. Lagi at lagging nangangamba ang mga tao na sa maliliit na pagkukulang ay napakalaking parusa ang ipataw sa kanila. May kayabangan din siya. Dali dali itong nagpunta. Sinabi ng kumakatok na magdadaing ang aswa ng mangingisda at naroon siya upang ipakiusap na pakawalan na ang ikinulong. Itinanong ng mayabang na pinuno kung sino siya. Kahit sa pagtulog ay mahigpit na yakap-yakap pa rin niya ang koronang lalong nagpapayabang sa katauhan niya. Ito ang dahilan kung bakit laging nakasubsob ang korona niya sa makinang na korona. Lalo itong naggalit-galitan. Di na napigilan ang pag-agos ng luha. may isang Sultan na lubos na kinatatakutan ng lahat. Ang kawalan ng katarungan ni Sultan Barabas ay minsan na namang napatunayan. Kahit nakakulong ay natutuwa ang mag- . Galit na Galit na nagising ang Sultan. Ang nabanggit na korona ay lagging suot niya saanman siya magpunta. ang Barabas ay kasingkahulugan ng kawalan ng katarungan. Ayaw na ayaw ng Sultan na gabi na ay nasa lansangan pa ang sinuman sa kanyang mga nasasakupan. Alamat Alamat ng Bayabas Noong unang panahon. Sobra sa lupit ang nabanggit na pinuno na tinatawag sa pangalang Sultan Barabas. Kahit alam niyang natutulog pa ang Sultan ay pinuntahan niya at kinatok an gang tirahan ng pinuno. Isang maningisda noon ang minalas ng abutan siya ng hatinggabi sa panghuhuli ng isda. Para sa nakararami. Marami na siyang pinapatay. pinadakip ni Sultan Barabas ang maningisda. mangga. Ganyan talaga. Nagkibit balikat lang ang gahaman. Alam nyang wala na siyang magagawa. Ipinatawag niya ang mga kawal at ipinakagat sa mga langgam ang kaawa awng magdadaing bago ito ipinakulong sa piitan. Sapagkat walang awa sa kapwa. at pagkatapos ay patawarik na niloblob ito sa tubig. Nangunguna rin sa kasakiman si Sultan Barabas. Ipasadiyos mo na lang ang lahat. Hindi na rin mabilang ang pinakulong niya sa piitan. at chesa na bunga ng mga puno kaysa sa sinumang maralitang kumamkalam na ang tiyan.kapakanan ng buong bayan!”. naligo si Inday sa batis.” Nanlumo si Aling Pinang. Gugustuhin pa niyang mangabulok ang mga makopa. Ang malawak na hardin niya na pinamumugaran ng iba’t ibang prutas ay hindi niya pinapapasukan kaninuman.

Ang ina ko naman ay pinagdadaing mo. sumasagi rin sa kanila ang kalungkutan kapag naaalala nila ang tagging anak na naiwan sa kailang tahanan. Nakarating ang habulan sa malawak na harding kinatataniman ng maraming punongkahoy. Ipinagdiwang ng lahat ang panunungkulan ng makatarungang Sultan. Noon din ay namatay ang Sultang walang pagpapahalaga sa tunay na kahulugan ng katarungan. Sila ang dahilan kaya marangyang-marangya ang iyong mesang kainan. Hindi alam ng mag-asawa na habang wala sila sa tirahan may mga ada naming nagbabantay sa kaisa-isa nilang mahal sa buahay na kahiy totoy na totoy pa sa kamusmusan ay marunong na ring manindigan. Tinitimbang niyang mabuti ang bawat paratang sa sinumang nagkakasala. Sa anumang kanilang itinanim. Mga magulang ko ang iyong inalipin.” “At bakit sa akin ka hihingi ng pagkain mo?” nagaalborotong tanong ng Sultan. Hihingi ako ng pagkain sa mesang kainan mo.” “Tulungan po ninyo ako. Ngayon ako naman ang habulin mo at ipakulong mo. Bagamat maligaya ang mag-asawa na kahit mga alipin ay magkasama. Tinakbo niya ito at isinuot at nag-iinsultong nagwika.asawa sapagkat sia ay muling nagkita. Ang kamatayan ng ganid na dapat sana’y ipinagluksa ay ikinatuwa pa ng marami. Para sa kanya ang lahat ay pantay-pantay sa napipiringang katarungan. Sa lugar na kinatumbahan inilibing ang Sultan. Gusto ko po sila makawala sa kulungan. Sa sobrang pagod ay sumakit ang dibdib ng Sultan na ikinatumaba niya. ” Ang korona ay ipinapatong lang sa ulo ng lider na mabuti sa tao.?” “Aba napakaliit mong bata ka.” Ano ang karapatan mong himingi ng anuman sa aking mesa?” “Hindi ikaw ang nagpagod upang mangisda atmagdaing. Upang maging produktibong alipin ng Sultan.Hindi maabut abutan ang sukab ang inosenteng bata sapagkat inililipad ito ng mga ada. Sapagkat totoong makatarunagan. ang bawat isdang mahuhuli ng mangingisda ay pinasusukaan agad sa magdadaing. Sinisikap niyang magbigay ng isang makatarungang pagpapasya sa kaso ng sinumang nasasakupan niya mahirap man o mayaman. Msama ka ipinakulong mo ang ama at ina ko.” “Lintik na bata ka!” nanginginig sag alit na sigaw ng Sultan. Ang humaliling Sultan ay kakaiba sa namatay. Pinaparusahan sila at ipinakulong sa mga kasalang hindi nila dapat pagdusahan. Ang mahimbing na pagtulog ng Sultan ay lubhang nagambala ng malakas na katok ng bata sa pintuan ng kaharian. “nangiinis na nagtatakbo sa loob ng palasyo ang bata.Nang gabi ring iyon ay inilawan nila ang daan ng inosenteng bata papunta sa kaharian. sila lang ang dapat na may anihin. Napansin ng bata ang makinang na koronang naiwan ng Sultan sa higaan. Hindi mo ba alam na Sultan akong dapat mong igalang?” nangangalog ang babang sigaw ng gahaman. Hindi rin siya padalos-dalos sa pagpapataw ng parusa. Binigyan niya ng krapatan ang inosenteng bata na malayang makapupunta sa hardin upang mamitas ng anumang prutas na kanyang piliin.” Nang makita ng ada na lumuluha ang kaisa -isang anak ng mangingisda at magdadaing ay naawa sila. “Saan po ba naroon ang tatay at nanay ko?” “Nasa kaharian sila ni Sultan Barabas. “Pinasisid mo sa dagat ang ama kong mangingisda. Sa sobrang galit ng Sultan ay hinabol niya ng hinabol ang musmos. pinalaya at tinulungan ng bagong Sultang makapamuhay nang matiwasay ang mangingisda at magdadaing. “Sino ka at ganitong oras ng gabi ay kumakatok ka sa palasyo ko?” “Gutom na gutom na ako. akala mo kung sino ka. .

“Si Barabas yan!”sigaw ng mga tao. ang mga berdeng bunga ay dumilaw at huminog na Napangiti ang lahat ng pitasin ang bunga at kagatin. ng Zibra ang Tsonggo. “Gusto kong maging maligaya ka. Sa tuwa ng Elepanteay kumembut-kembot ito sa pag-indak. Nang tikman nila ang bunga ay nagulat sila. Lungkut na lungkot ang buto sapagkat madilim na madilim sa loob ng kasoy. Kapareha naman ni Kangkong ang Sitaw. Bayabas!” Alamat ng Kasoy Noong unang panahon ay nasa loob ng kasoy ang abuhing buto nito. at pagkakatuwaan ng mga hayop at halaman. Maawa kayo. Pinadiligan niya oito sa mga hardinero at pinaalagaan araw-araw. May kahilingan ka ba?” “Ayoko pong nakakulong sa madilim na lugar na kinalalagyan ko. Bukod tanging ang buto ng kasoy ang lungkut na lungkot. Iwinasiwas nito ang nagniningning na pananglaw. Hindi lang nila naririnig kundi nakikita pa ang katuwaan ng lahat. Ilang taon din ang nakaraan at nagging malaking puno ang halaman. Heto ako. Ang malakas na pagkokak ng mga Palaka at paghuni ng mga Kuliglig ay sumaliw sa awit ng mga Maya. Sa isang iglap ay nakalabas sa madilim na kulungan ang Buto. “Mabuti pa sila. Lalo itong nalungkot nang malamang magdaraos ng isang handaan ang Adang kagubatan. Nagtataka ang Sultan nang mamunga ang puno sapagkat mukha itong ulo ng tao na may korona at tuktok. Lahat ay nagsasayaw. ni Mangga ang Dalanghita. Masayang kasayaw ng mga Kuneho ang mga Usa. Sa gabi ng handaan ay ipinatawag ng Ada ang lahat ng hayop at halaman. “Pagkapait-pait! Kasimpait ng ugali ni Barabas!” Ilang araw lang ng lumipas ay lumaki ang mga bunga ng berdeng prutas. kantahan. mahal na Ada. tinawag ng Barabas ang berdeng prutas na may nakapatong na korona. Masayang-masaya ang kagubatan. Nakakasama sila sa pagsasaya. ng mga Elepante ang mga Tamaraw. Nang kagatin ng bata ay napangiwi sila. Napapasabay din sa pagimbay ang mahagway na Kawayan kasama ang Pagong na nagbababa at nagtataas ng bahay-bahayan. “Pagkaasi-asim! Kasing asim ng mukha ni Barabas!” Hindi nagtagal. Naiinggit ako sa ibang hayop at halaman na tuwang-tuwa kapag may handaan sa kagubatan. Lahat ay kumakanta. Gawan ninyo ng paraang makalabas po sana ako sa pagkakakulong ko sa loob ng prutas na ito. “Pagkatamis-tamis! Pagkasarap-sarap ng Barabas!” Magmula noon. nakikita ang masayang paligid.” Naantig ang maawaing damdamin ng mahal na Ada. Ang huni ng mga Kuliglig at kokak ng mga Palaka ay sumasaliw sa awit ng mga Maya. nakakarinig ng awit at tawanan pero hindi naman nakikita ang katuwaan.” Masayang-masayang napanood ng Buto ng Kasoy ang sayawan.” Naulinigan ng makapangyarihang Ada himutok ng Buto. ni Saging ang Papaya. Ang buong kagubatan ay nagliliwanag sa tama ng mga ilaw ng parol ng mga Alitaptap. . Barabas. “Barabas.Isang araw na naglilibot ng hardin ng palasyo ang bagong Sultan ay nakatawag ng pansin niya ang isang halamang tumubo sa pinaglibingan kay Barabas. Minsang nanungkit ng berdeng prutas ang ilang paslit na bata at tanungin ng mga nakatatanda kung ano ang tawag sa nabanggit na bunga ay sabay-sabay silang nagsisagot na.

kung dadalhin mo sa akin ang puso ng iyong ina na nasa iyong mga palad!” ang matigas na wika ni Helena. Ngunit habang nagdarasal iba ang nasa isip ni Juan. Kailangan niyang madala ang puso ni Aling Rosa bago maghatinggabi Nang dumating si Juan sa kanilang bahay ay agad siyang niyaya ni Aling Rosa na magorasyon. Palagi niyang sinusunod ang utos ng kanyang ina tungkol sa pagdarasal. nabigla si Juan sa sinabi ni Helena. “Pasensiya na po. isang babae ang kanyang nakilala. Palagi siyang nagdarasal. Nahahalinhan ng takot at lungkot nang kumulog at kumidlat. paano ko mapapatunayan sa iyo na tunay ang aking pag-ibig. Naiisip niya ang pag-iibigan nila ni Helena. Pinatay na ng mga Alitaptap ang parol nila. Minsan. Malungkot itong umuwi dahil binigyan siya ng taning ni Helena. “Maniniwala lamang ako sa pag-ibig mo. si Aling Rosa ay isang relihiyosang babae.” Hindi pinakinggan ng Ada ang abuhing Buto ng Kasoy. At bigla. Inay! Nahirapan ho kasi akong maghanap ng mga prutas sa gubat. Hangang minsan. Dumalas ang pagtatagpo ni Juan at Helena sa gubat.Hatinggabi na nang iwasiwas na muli ng butihing Ada ang kaniyang makinang na pananglaw. bumuhos na ang malakas na ulan. Takot at kinakaliglig sa lamig ang Buto. at si Juan naman ay naging isang makisig na binata.” ang pagsisinungaling ni Juan. na nakatuwang niya sa pagtatanim at paghahanap ng mga makakain. Nalungkot ang Buto nang dumilim na ang paligid. samantalang si Juan ay siyang naghahanap ng kanilang makakain sa araw-araw. Mahigpit namang ikinabit ng mga halaman ang mga ugat sa ilalim ng lupa. Bilang panghabambuhay na parusa ay pinamalagi ng Adang manatili sa labas ng Kasoy ang abuhing Buto nito. At dahil sa panunuyo ni Juan kay Helena. Si Helena ay lubhang kaaki-akit. mabilis na tumanda si Aling Rosa.” ang wika ni Aling Rosa sa anak. kahit saan sya naroon ay umuuwi siya upang samahan ang ina sa pag-oorasyon sa tapat ng kanilang bahay. habang si Juan ay nangunguha ng bungangkahoy sa gubat. natutuwa naman siya at naging mabait ang kanyang anak na si Juan. Sabihin mo at kahit ano ay gagawin ko. Mabibingi ka sa ingay ng kulog. Ang anak. gabi na ito nang makauwi. Hindi makapaniwala si Juan sa narinig. At kahit mahina na si Aling Rosa ay hindi pa rin nila nakakalimutan ni Juan ang magdasal. Napansin ng Buto na nagsipagtago ang mga hayop sa mga kuweba. Sa paglipas ng panahon. “Hanggang ngayon ay hindi ko pa nararamdaman na tunay ang pag-ibig mo sa akin. Alamat ng Makahiya Noong araw. si Juan ay isang mabuti at masunuring anak. “O anak.” “Ngunit. at sinanay din niya ang kanyang anak na lalaki na magdasal at mag-orasyon bago sumapit ang dilim. Nagtungo ang mag-ina sa harap ng kanilang bahay. sa isang liblib na nayon ay may mag-ina na naninirahan sa tabi ng kakahuyan.” ang pagsusumamo ni Juan. kaya nagpasya ako na ito na ang huli nating pagkikita. kung kaya’t agad umibig dito si Juan. ginabi ka yata ng uwi ngayon. Si Aling Rosa an nanatili na lamang sa bahay at palaging nagpapahinga. Maagang namatay ang asawa ni Aling Rosa. bakit? Sabihin mo. Malamang na tamaan ka pa ng kidlat. Tulad ng dapat asahan. Hudyat iyon ng pamamahinga. Nahulog ng husto ang damdamin ni Juan sa dalaga. Bago dumilim. Ang ina. A…Ayoko na sa labas. hinugot ni Juan ang . Ma…Mamamatay ka sa sobrang ginaw. Hindi mo na tuloy ako nasamahang mag-orasyon. “Ga…Ganito pala sa labas. si Helena.

at kahit nanghihina na ay nagsalita ito. . Mula sa malayo. bakit? Ngunit anupaman ang iyong dahilan ay napatawad na kita. Nakita rin ni Juan ang engkanto. Humalakhak itong lumapit. Nasindak si Juan nang makita niyang si Helena ay naging isang napakapangit-pangit na engkanto. “Anak. sa labis na katuwaan ay naging iba’t ibang uri ng kulisap at insekto. Sa takot. dagling gumapang si Juan papanhik ng bahay hanggang makarating sa kisame. Kasabay niyon ay bigla na lamang nagbago ang anyo ni Juan. at naglaro sa paligid.kanyang itak at inundayan si Aling Rosa sa likod. At haggang sa ngayon nga ay patuloy pa ring pinupuksa ng mga butiki ang mga kulisap na sa paniniwala nila ay mga engkanto. sinasabing si Juan at ang sumunod pa niyang lahi ay patuloy na bumababa sa lupa bago dumilim upang magorasyon. Nagsisi ng husto si Juan ngunit huli na. Bumagsak sa lupa ang ina ni Juan. Si Juan ay naging isang butiki. At bilang pag-alala sa kanyang ina.” ang umiiyak na wika ni Aling Rosa. “Dios ko po. Agad na pinagkakain ng butiking si Juan ang mga kulisap na napagawi sa kanya. Ngunit humingi ka ng tawad sa Diyos! Napakalaking kasalanan ang nagawa mo sa iyong sariling ina. at nagtago na lamang ito sa mga halamanan bilang kulisap. At dahil doon ay hindi na nakabalik sa dating anyo ang engkanto. ang kauna-unahang butiki sa daigdig. Umiyak nang husto si Juan lalo na nang pumanaw ang kanyang ina. Siya ay naging isang maliit na hayop na may buntot. Inay! Patawarin n’yo ako!” ang nagsisising nawika ni Juan na nagbalik sa katinuan ang isip. natanaw ni Juan si Helena na papalapit.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful