You are on page 1of 5

Kontinuirana medicinska edukacija,

Makedonsko Lekarsko Dru{tvo i Lekarska Komora na Makedonija

RAZVOJ NA SEOPFATEN PLAN ZA


KREIRAWE NA ZDRAVI OP[TINI NIZ ZGOLEMUVAWE
NA FIZI^KATA AKTIVNOST VO URBANATA SREDINA

RABOTILNICA: 9 januari, 2009, Slu`ba za preventivni uslugi na sportistite,


JZU Zdravstven dom na Skopje, 12 ~asot.
Organizator: Prim. d-r sci. med. Vera Simovska, pretstavnik vo Evropskata HEPA mre`a na
SZO od R Makedonija.

VOVED:

Celta na rabotilnicata e zdravstvenite rabotnici koi rabotat vo domen na


promocija na zdravjeto i sportskata medicina, fizi~kata kultura i sportot da se do-
educiraat i da gi podobrat znaewata i menaxerskite sposobnosti. Vo svojstvo na idni
planeri za unapreduvawe na zdravjeto na nivo na lokalnata samouprava/op{tinata, tie vo
sorabotka so politi~arite i sorabotnici od drugite sektori }e bidat odgovorni za razvoj i
implementacija na seopfaten plan za zgolemuvawe na fizi~kata aktivnost kaj gra|anite vo
podobruvawe na nivnoto zdravje.

Prezentacijata vklu~uva preporaki, merki i aktivnosti koj }e ovozmo`at {irok


spektar na idei, informacii i sretstva za razvoj na planot, primenuvaj}i multisektorsi i
multidisciplinaren pristap.

Inkorporirawe na fizi~kata aktivnost vo sekojdnevnoto `iveewe ima potencijal da


pridonese na nivo na zaednicata. Voedno, fizi~kata aktivnost kako fundamentalno
sredstvo za podobruvawe na fizi~koto i mentalno zdravje, kako i redukcija na rizikot od
HNB, generira ogromni za{tedi vo zdravstveniot sistem.

Zdravjeto e po{iroko determinirano od faktori nadvor od domenot na zdravstveniot


sektor. Poznato e deka zdravstvenite problemi se kompleks i ne mo`at da se re{at edino
so postoewe na zdravstvenite slu`bi. Od taa pri~ina, pri politi~ko kreirawe na
op{tinata e potrebno da se integriraat zdravstvenite sodr`ini so op{testvenite faktori.

Aktivna podr{ka na politi~arite e odlu~uva~ki faktor vo kreirawe na


ZDRAVNI OP[TINИ.

Edna od kqu~nite celi na zdravstvenata politika e planirawe na merki i


aktivnosti za namaluvawe na zdravstveniot jaz, zgolemuvawe na rabotnata sposobnost i
funkcionalniot kapacitet {to od druga strana vodi kon zgolemuvawe na produktivnosta na
gra|anite.

1
O~ekuvani rezultati od do-edukaija na u~esnicite vo KME:

1. Unapreduvawe na javnoto zdravje na gra|anite na nivo na op{tinata


2. Podobruvawe na zdravite naviki vo na~inot na `iveewe osobeno kaj vulnerabilnite
grupi na naselenie.
3. Zgolemuvawe na vrabotuvaweto.
4. Zgolemuvawe na produktivnosta na gra|anite.
5. Namaluvawe na tro{ocite za zdravstvena za{tita.

FAKTI I SOSTOJBI:

Rezultatite od istra`uvawata vo zemjata poka`aa deka niskoto nivo na fizi~ka


aktivnost (FA) kako nezvisen faktor na rizik za pojava na HNB (KVB, insulin nezavisen
dijabetes, kancer, osteoporoza, depresija) e prisutno kaj 64.5% od adultnata populacija.
Isto taka e utvrdeno deka smrtnosta od naj~estite HNB vo zemjata iznesuva pove}e od 70%
od sevkupniot mortalitet. KVB se zastapeni so 57% i seu{te se so raste~ki trend. Kancerot
e na vtorot mesto.

Vo svetot e utvrdeno deka 17-20% od populacijata e fizi~ki neaktivna, a 41% imaat


namaleno nivo na FA pod neophodniot minimum za da gi dostignat zdravstvenite
pridobivki.

Zdravjeto e postaveno najvisoko na Evropskata agenda so vklu~uvawe na principi


ipredizvici na zdrvaje vo site nacionalni, regionalni i lokalni strategii. Imaj}i predvid
deka FA kako fundamentalna zdravstvena determinanta e vo fokusot na zdravstvenata
strategija na EU (2007-2016), kako Globalnata strategija za ishrana, FA i zdravje na SZO,
aktuelnata sostojba vo Makedonija pretstavuva javno zdravstven predmet na diskusija.

OP[TI INFORMACII ZA HEPA

Unapreduvawe na zdravjeto niz FA e nov internacionalen, kolaborativen proekt ~ija


cel e da doprinese vo re{avawe na problemot na fizi~kata neaktivnost i sedentarniot
na~in na `ivot, na populaciono i individualno nivo.

Vo Evropskiot region se formirani dve mre`i za promocija na zdravjeto niz FA, a toa
se: HEPA mre`ata na SZO (2005) i mre`ata na EU za FA i ishrana.

Zborot HEPA e skraten naziv od angliskiot zbor “Health-Enhancing physical Activity” {to
vo prevod zna~i primena na bilo koj vid FA {to doveduva do pozitivni zdravstveni efekti
i go zgolemuva funkcionalniot kapacitet, bez da se predizvikaat o{tetuvawa ili rizici.

2
Vizijata e da se postigne podobro zdravje so inkorporirawe na FA vo sekojdnevnoto
`iveere na gra|anite vo Evropa.

Vo svetski razmeri, vo Brazil, 2002 za prv pat be{e formirana mre`a pod naziv
Dvi`ewe za zdravje, a internacionalniot den posveten na FA be{e organiziran na 10 maj
2003 od SZO pod istiot naziv.

HEPA Makedonija aktivno e vklu~ena vo dvete mre`i od po~etok na nivnoto


formirawe, Evropskata i Svetskata. Isto taka, R Makedonija e prva zemja vo Evropa koja
spored izgotvena programa go odbele`a denot za FA: Move for health.
http://www.who.int/infobase/uploadfiles/Move%20for%20Health%20Day_Macedonia_2003.pdf
Voedno be{e postavena veb-stranica pod nazivot Makeonija vo dvi`ewe (Macedonia on the
Move). Vo 2004 be{e usvoena Makedonskata deklaracija Dvi`ewe za zdravje iniciraj}i
razvoj na nacionalna strategija i programa za promocija na zdravjeto niz FA, davaj}i gi
glavnite nasoki i principi. Site aktivnosti i dokumenti se postaveni na veb-stranicata
na SZO: http://www.who.int/infobase/dpas/dpas.aspx
http://www.who.int/infobase/dpas/countryinfo.aspx?click=1&RowID=8139957d-3967-4783-872a27823209ef19

Drugi internacionalni platformi i organizacii koi bea esencijalni za promovirawe


na konceptot na redovna FA, so umeren intenzitet, vo vremetraewe od 30 minuti sekoj
dnevnose:
- Centarot za prevencija na HNB vo Atlanta (CDC, Atlanta)
- Globalna inicijativa za aktivno `iveewe na SZO,
- Svetskata federacija za srce
- Internacionalnata federacija za dijabetes i dr.

Promocija na Sport za site (Sport for all) ima dolga istorija vo mnogu zemji, me}utoa
nedostasuva{e sinhroniziran razvoj. Najnovite nau~ni soznanja za zna~eweto na FA
postanaa baza za razvoj na novi nacionalni strategii i programiza unapreduvawe na javnoto
zdravje, podr`uvaj}i multisektorski i multidisciplinaren pristap. Zdravstveniot sektor
ima vode~ka uloga.

Urbanoto planirawe na zdravi op{tini mo`e da se predlo`i kako edna forma na


primarna prevencija i sorabotnik vo zdravstvenite ishodi.

Po toj povod izgotvivme prira~nik koj }e im pomogne na site onie koi se vklu~eni vo
izgotvuvawe na lokalnite planovi za FA,aktivno `iveewe i sport pod nazivot: Dvi`ewe za
zdravi op{tini vo Makedonija. Toa se gradona~alnicite so nivnite sorabotnici od
zdravstveniot sektor i drugite kqu~ni sektori,razli~ni oddeli, u~ili{tata, edukatori,
NVO, privaten sektor i izbrani javni lica.

3
Prira~nikot ima tri dela vo koi e prika`an seopfatniot pristap spored potrebite na
naselenieto, lokalnata sostojba i inicijativite.

1. Zdravstveni aspekti i u~esnici vo razvoj na planot, vidovi pristapi i na~in na


povrzuvawe vo Dvi`eweto za zdravi op{tini.
2. Metodologija na kreirawe, implementacija i evaluacija na planot za FA
3. Primena na korisni sretstva i kqu~ni resorsi.

HEPA poraka: Zdrava op{tina e aktivna op{tina.

PROTOKOL NA RABOTA

HEPA Makedonija Nacionalnata organizacija za unapreduvawe na zdravjeto so fizi~ka


aktivnost, ~len na Evropskata HEPA mre`a na SZO, na 09.01.2009 godina, vo 12 ~asot }e
odr`i rabotilnica na tema: RAZVOJ NA SEOPFATEN PLAN ZA KREIRAWE NA
ZDRAVI OP[TINI NIZ ZGOLEMUVAWE NA FIZI^KATA AKTIVNOST VO
URBANATA SREDINA.

1. Vovedno predavawe: Prim. d-r Vera Simovska,sc.med. - 45 minuti

2. Analiza na pristignatiot materijal so izgotvena situaciona analiza za sekoj region


vo R. Makedonija, po prethodna prezentacija od strana na sekoj pretstavnik od
regionot - 90 minuti.

Kqu~ni podatoci, vklu~eni vo situacionata analiza se dadeni vo prilogot broj 1:

-broj na `iteli vo op{tinata/regionot,

-broj na registrirani sportisti i rekreativci,

-broj na izvr{enite preventivni, sportsko-medicinski pregledi.

3. Rabota vo mali grupi so po trojca pretstavnici od bliskite regionalni centri


spored geografskata distribucija - 60 minuti:

-Skopje

-Bitola i Prilep

-Kavadarci i Strumica

-Tetovo i Gostivar

-Ki~evo i Struga

-Kumanovo i [tip

4
4. Kompilacija na rezultatite od izvr{enata analiza so predlagawe na:

-prioritetni celni grupi na naselenie vo op{tinata/regionot (deca, adolescenti, adultna


populacija, stari lica),

-najmalku tri merki i aktivnosti koi bi bile vklu~eni vo planot za kreirawe na zdravi
op{tini niz zgolemuvawe na fizi~kata aktivnost na nivo na op{tinata/regionot - 45
minuti.

Predlozite za sekoj region se davaat na osnova na prioritetnite potrebi na naselenieto,


lokalnata sostojba i mo`nostite za zdravo `iveewe.

Zavr{niot nacrt-dokument za fizi~ka aktivnost i aktivno `iveewe }e go potpi{at site


u~esnici vo rabotilnicata.

U~esnicite na toj na~in me|usebno }e gi razmenat ideate i predlog-merkite. Tie }e bidat


komparirani so 20 programi vo Evropskiot region vo koj e vklu~en zdravstveniot sektor pri
kreirawe na zdravi op{tini.

20.11.2008 Organizator na rabotlinicata:

Prim.dr Vera Simovska, sc.med