You are on page 1of 8

Semundjet e zemres shenjat dhe analizat qe zbulojne semundjen

Publikuar m 26/09/2010 12:43:00

Ne rastin e semundjeve te zemres do te kemi shenja si marrja e frymes enjtje te kembeve nxirje e buzeve ose edhe dhimbje kur kemi infarkt per arsye se ndodh vdekje e nje pjese te murit te dhomave te zemres Zemra si organ muskulor luan rolin e pompes e cila e shtyn gjakun ne qarkullim. Zemra arteriet venat dhe kapilaret formojne sistem te mbyllur te gjakut. Zemra eshte organ i zgavruar muskulor i perbere prej dy zgavrave me te vogla vesheza dhe ne dy zgavra me te medha barkushe te cilet tkurren dhe shtrihen duke e detyruar gjakun te qarkulloje. Arteriet jane ene elastike te gjakut te cilat gjakun e largojne nga zemra. Venat jane ene te buta elastike te cilat e sjellin gjakun ne zemer. Puna e muskujve dhe organeve te tjera e shtyn gjakun neper to. Kapilaret e gjakut jane enet me te holla te gjakut permes te cilave behet kembimi i materieve ushqyese ne gjak. Si funksionon Zemra dihet qe eshte nje pompe qe pompon gjakun. Dhe ne rastin e semundjeve te zemres kemi prishje te funksionit te saj si pompe. Gjithashtu ne semundjet e zemres ka rendesi si kur prishet ritmi ashtu edhe kur prishen valvulet ose kur prishet teresia e mureve te saj. Kur prishet ritmi kemi aritmite qe jane dy llojesh me ritem te shtuar ose takikardive ose me ritem te ngadalesuar qe jane bradikardite. Po ashtu kur prishen valvulat zemra nuk funksionon mire si pompe dhe ne keto raste behen operacione te ndryshme per zevendesimin e tyre. Po ashtu lloj tjeter semundjeje te zemres jane edhe ato qe prishin muret e zemres sic eshte infarkti. Ne te gjitha keto raste duke mos funksionuar si pompe ajo nuk con dot gjakun ne te gjithe trupin dhe keshtu nuk furnizohet organizmi me oksigjen edhe me lende ushqimore. Duke mos u furnizuar me to organizmi do te filloje te mos funksionoje si duhet. Shenjat

Ne rastin e semundjeve te zemres do te kemi shenja si marrja e frymes enjtje te kembeve nxirje e buzeve ose edhe dhimbje kur kemi infarkt per arsye se ndodh vdekje e nje pjese te murit te dhomave te zemres. Stadi i fundit i semundjes se zemres eshte pamjaftueshmeria e zemres insuficienca kardiake ne te cilen ky organ nuk e kryen funksionin e saj dhe njeriu behet invalid. Ne momentin kur kjo pamjaftueshmeri nuk mund te perballohet nga organizmi atehere organizmi vdes. Variantet e semundjes Zemra e zgjeruar paraqet dobesimin e muskulit te zemres i cili ngadalshem dhe dobet kontrakton me kete dobeson qarkullimin i gjakut dhe organet nuk kane oksigjen te mjaftuar. Si pasoje e ketyre mungesave paraqitet dobesimi i pergjithshem i organizmit. Miokarditis eshte ndezje e pergjithshme e muskulit te zemres gje qe paraqitet si rezultat i semundjeve te tjera ndonje infeksion me i madh si gripi reumatizmi i dhembeve bajameve etj. Infarkti eshte vdekje e nje pjese te indit muskulor te zemres. Kjo semundje paraqitet nga mbyllja e ndonje dege te arterieve te cilat ushqejne zemren gjate kontraksionit ngushtimit momental te arterieve ndonje plasaritjeje e arterieve e percjelle me gjakderdhje gjate streseve ose si pasoje e shtypjes se larte. Ne keto raste indi muskulor ose nje pjese e zemres mbetet pa ushqim dhe pa oksigjen menjehere pas kesaj ajo pjese e muskulit te zemres te vdes. Infarkti percillet me dhimbje te renda. Ka raste kur zemra nderpret punen dhe shkaktohet vdekje. Aritmia eshte rrahje e shpejte dhe e ngadalshme e zemres ose rrahje e perzier e ngadalesuar dhe e shpejtuar me kercime dhe nderprerje te rrahjeve. Kjo dukuri eshte pasoje e kontrollit te disharmonizuar te ngacmimeve nervore te punes se zemres te cilat e kane prejardhjen nga qendrat e sistemit nervor. Arteroskleroza eshte grumbullimi i materieve te yndyrshme dhe kriperat e kalciumit ne brendi ne muret e arterieve kjo con deri tek mbyllja e tyre dhe zvogelimi i qarkullimit te gjakut me shume pasoja si dhe zmadhimi i shtypjes se gjakut e cila mund te shkaktohet edhe nga gjendjet nervore streset etj. Te gjitha keto kane lidhje te drejtperdrejte me mosfunksionimin e mire te zemres. Embolia eshte mbyllja e ndonje arterie te trurit nje lloj si infarkti i zemres. Kjo shkakton demtimin e ndonje qendre dhe me kete rast paraqitet paraliza ose vdekja. Pompe artificiale per zemren Shkencetaret ne SHBA kane shpikur nje pompe te vogel per zemren e cila eshte quajtur edhe ura per transplantim. Pacientet qe kane nevoje per transplantim zemre shpesh presin nje kohe te gjate derisa te gjendet per ta nje zemer e pershtatshme. Kjo pompe e ndihmon zemren e dobet te pacientit dhe gjithashtu i jep kohe atij deri sa te behet transplantimi. Pompa punon me bateri dhe vendoset ne pjesen e siperme te barkut pergjate nje operacioni. Ajo ndihmon barkushen e majte dhomen kryesore pompuese qe furnizon me gjak te gjitha pjeset e trupit. Nje tub e con gjakun prej barkushes se majte ne pompe e cila pastaj e dergon ne arterie duke ndihmuar keshtu barkushen e dobet.

Nje tub tjeter qe bashkengjitet tek pompa nxirret jashte murit te barkut dhe lidhet me baterine dhe sistemin e kontrollit te pompes. Ushtrimet fizike Nje studim i ri provon se sa me i shendetshem te jete njeriu ne moshe te re aq me e qendrueshme do te jete gjendja e tij shendetesore dhe me i paket rreziku nga problemet e zemres. Studimi i botuar ne numrin e fundit te Revistes se Shoqates Mjekesore Amerikane analizoi gjendjen shendetesore te 4 mije e 500 te rinjve nga mosha 18-30 vjec per 15 vjet radhazi. Gjenda shendetesore u percaktua nga pergjigjja e sistemit kardiologjik dhe atij te frymemarrjes gjate perdorimit te nje aparature per stervitje. Nje nder perfundimet kryesore te studimit ishte se te rinjte qe nuk gezonin shendet te mire me kalimin e kohes ndesheshin me nje rrezik me te madh per tu prekur nga semundja e zemres. Ata qe benin nje nivel te ulet ushtrimesh fizike kishin 3-6 here me shume gjasa te vuanin nga tensioni i larte diabeti dhe probleme te metabolizmit se sa pjesemarresit qe benin ushtrime. Analiza qe zbulon semundjen Shenja e pare e semundjes se zemres ne 50 per qind te rasteve vihet re vetem kur zemra pushon se rrahuri. Por tani nje analize e thjeshte e gjakut mund te shpetoje jete njerezish.Analiza e gjakut quhet CRP ose Proteina Reaktive C e cila mund te zbuloje mjaft heret problemet ne venat e gjakut duke krijuar keshtu mundesi per kurim te suksesshem. Shkencetaret besojne se prekja e artereve te zemres eshte shkaktari nxites i shume goditjeve ne zemer. Kjo eshte edhe arsyeja qe nje nivel i larte i proteines reaktive C mund te jete vdekjeprures edhe kur niveli i kolesterines eshte i ulet. Ekspertet e mjekesise ne Amerike kane vendosur tua sugjerojne kete lloj analize te gjithe pacienteve te rinj te cilet ankohen nga zemra. Kjo pasi te ne te gjitha rastet personi nuk do te kete asnje efekt anesor ashtu sikur mund te ndodhe me ekzaminimin me rreze. Ilacet Nje studim i koheve te fundit i kryer ne kliniken e Klevelandit tregon se nje nga ilacet kryesore qe perdoren kunder tensionit te larte te gjakut Amlodipina u tregua me e efektshme per pakesimin e rrezikut te goditjeve ne zemer tek personat qe vuajne nga zemra por qe kane tension normal te gjakut. Mjeku Steven Nissen prane klinikes se Klevelandit thote se tani per tani askush nuk mund te rekomandoje ilace per uljen e tensionit te gjakut per nje person tensioni i gjakut te te cilit eshte me i ulet se 13. Por kjo praktike mund te ndryshoje po te kihen parasysh rezultatet e studimit qe tregojne se pacientet me semundje te zemres qe kane tension normal te gjakut qe eshte 13 me 8 mund te perfitojne nga ilacet qe u jepen pacienteve me tension te larte gjaku. Ky studim zgjati 2 vjet dhe ne te u perfshine rreth 2 mije paciente me semundje koronare por me tension normal te gjakut. Pacientet u ndane ne 3 grupe. Nje grup u trajtua me ilace te zakonshme.

Smundja ishemike

A. Njohuri elementare

1. Smundja ishemike e zemrs njihet edhe si smundja e koronareve. 2. Koronaret jan ent e gjakut q furnizojn me gjak vet zemrn; ka 3 en t mdha koronare: koronarja e djatht, koronarja cirkumflekse e majt, dhe koronarja interventrikulare e prparme. 3. N smundjen ishemike t zemrs ent koronare ngushtohen pr shkak t ateroms. 4. Ngushtimi i koronareve bn q zemra t mos furnizohet dot mir me gjak, sidomos gjat sforcimit.

B. Faktort rrezikues 1. Faktort e mdhenj. a. Diabeti i sheqerit b. Duhani c. Hipertensioni d. Hiperkolesterolemia e. Historia familjare e smundjes ishemike 2. Faktort e vegjl: dhjamosja, mosha, mungesa e estrogjenit (meshkujt dhe femrat n menopauz), homocystinuria. 3. Ndalimi i duhanit sht shum i rndsishm. 4. Diabeti sht faktori m i rndsishm. Nuk dihet nse kontrolli i prkryer i glukozs n gjak e vonon smundjen ishemike t zemrs; por dihet q kontrolli i glukozs e vonon smundjen mikrovaskulare (p.sh. retinopatin diabetike). 5. Prania e proteins t njohur si Lp(a) (nj lipoprotein e gjakut q ngjan me plazminogjenin) paraqet gjithashtu rrezik pr shkak t tendencs pr t formuar trombe.

C. Angina e qndrueshme 1. Shkaktohet nga ateroskleroza; ngushtimi nga ateroma bn q gjat sforcimit zemra t mos mund t furnizohet me aq gjak sa i duhet. 2. Shenjat e simptomat: dhembje si shtrngim n gjoks q prhapet tek krahu i majt, tek nofulla e poshtme, n shpin, etj. Dhimbja lehtsohet nga pushimi dhe nga nitroglicerina. N EKG shihet ulje e segmentit ST dhe prmbysje e vals T.

3. Simptomat klasike si m sipr shpesh nuk vihen re tek diabetikt dhe tek t moshuarit (pr shkak t neuropatis). 4. Diagnoza sht klinike dhe bazohet n simptomat si m sipr, dhe pranin e faktorve rrezikues; angiografia e vendos diagnozn prfundimisht. 5. Trajtimi i angins - shih tabeln m posht

Tabela 1. Trajtimi i angins.

Trajtimi akut Nitroglicerin nn gjuh. Zakonisht vepron brenda 1-2 minutash. Mund t merren deri n 3 doza, 1 n do 3-5 minuta. N qoft se dhimbja nuk lehtsohet as pas 3 dozash, pacienti mund t jet duke zhvilluar infarkt. Nitroglicerina shkatrrohet kollaj nga drita; nqs pacienti thot q nitroglicerina sht e prishur, besoje.

Parandalimi Nitratet me afat t gjat veprimi. Beta-bllokuesit, sepse ulin krkesat e miokardit. Aspirina, sepse parandalon formimin e trombeve mbi aterom. Ndalim i duhanit!. Pehriz (paksim i yndyrnave, shtim i ushqimeve me zanafill bimore); ushtrime fizike, dobsim e humbje e peshs t teprt.

Barnat: Statinat (bllokuesit e reduktazs t HMG-CoA-s). Acidi folik ul nivelin e homocisteins por nuk sht e qart nse acidi folik ul vdekshmrin nga smundja ishemike e zemrs.

Trajtimi angioplastik Njihet edhe si "balloni"; n anglisht njihet si PTCA - Percutaneous Transluminal Coronary Angioplasty. Bhet nprmjet futjes t nj kateteri n arterien femorale, dhe shtyrjes t kateterit deri n zemr n mbikqyrje me rreze X. Duhet br kur trajtimi me ilae nuk mjafton. Balloni sht m pak i rrezikshm sesa operacioni Problemi me angioplastikn sht se n rreth 50% t rasteve ena koronare ribllokohet. Vendosja e mbajtseve metalike brenda enve koronare (anglisht: stent) e ul n 20-30% mundsin e ribllokimit. Antitrupat ndaj receptorve gpIIb/IIIa t trombociteve gjithashtu e ulin mundsin e ribllokimit.

Trajtimi me operacion Njihet edhe si "bajpas", "bypass"; emri i plot i precedurs sht CABG - Coronary Artery Bypass Graft. Qllimi i operacionit sht anashkalimi (angl: bypass) i pjesve t ngushtuara t arterieve koronare. Pr t realizuar kt qllim prdoren arteriet toracike interne ose copa nga venat e kmbve. Gjat operacionit hapet gjoksi, ahet drrasa e krahrorit, dhe zemra ndalohet; gjat kohs kur zemra sht e ndaluar, gjaku kalon n nj aparat t veant q e oksigjenon dhe kryen funksionin e pomps. Bhet kur trajtimi me ilae nuk mjafton, t treja koronaret jan t bllokuara, ose 2 nga 3 koronaret e nj diabetiku jan t bllokuara. Pr pacientt q nuk kan diabet, vdekshmria disa vjet pas operacionit sht e njjt si pr angioplastikn; pacientt me diabet rrojn m shum po t bjn operacion.

D. Angina e paqndrueshme 1. Simptomat jan si t angins t qndrueshme, por jan m t shpeshta, ndodhin me sforcim fizik m t pakt, ose edhe pa lvizur fare.

2. Angina e paqndrueshme shkaktohet nga bllokimi kalimtar i koronareve prej trombeve q formohen mbi aterom; n qoft se trombet shkrihen kemi t bjm me angin t paqndrueshme, nqs trombi nuk shkrihet zemra pson infarkt. 3. Gjat angins t paqndrueshme n EKG shihet ulje e segmentit ST dhe sheshim i vals T; nqs m pas shihet ngritje e segmentit ST pacienti po pson infarkt. 4. Enzimat e zemrs (CK-MB, troponina) nuk jan t ngritura zakonisht. 5. Trajtimi duhet t jet i shpejt e i fuqishm pr t parandaluar infarktin a. Heparin intravenoze dhe aspirin; aspirina duhet t vazhdohet edhe pasi pacienti del nga spitali. b. Nitroglicerin c. Beta-bllokues d. Pasi t stabilizohet, pacienti duhet t'u nnshtrohet analizave (provs t biiklets, etj.) dhe pastaj t vendoset nse trajtimi do jet me barna, me ballon, apo me operacion.

E. Infarkti i miokardit 1. Infarkti zakonisht sht pasoj e trombozs brenda ens ateromatoze. 2. Shenjat e simptomat: dhimbje shum e fort n gjoks q ndjehet pas drrass t krahrorit si dhimbja e angins, por q nuk lehtsohet nga moslvizja; djersitje, pshtjellim e t vjella, takikardi ose bradikardi, vshtirsim i frymmarrjes. 3. Diagnoza vihet kur plotsohen 2 nga kto 3 kushte: a. N EKG shihet ngritje e segmentit ST, sheshim/prmbysje e vals T, dhe Q t thella. b. Enzimat kardiake jan t rritura: troponina I ose CK-MB + mioglobina; troponina I fillon dhe rritet m hert (4 or pas infarktit) dhe sht m specifike, dhe po aq sensitive sa CK-MB. c. Klinikisht shihen shenjat dhe simptomat e infarktit. 4. Trajtimi = rihapje e ens t bllokuar a. Me ilae: tromboliza bhet brenda 6 orsh; ilai m i mir sht tPA + heparin; streptokinaza sht m e lir. b. PTCA (balloni) sht metod m e mir sepse e hap mekanikisht enn e bllokuar dhe i lshon medikamentet trombolitike tamam mbi tromb. c. Operacioni rrall bhet n infarkt akut.

5. Tjetr: a. Gjithmon aspirin; sht provuar q aspirina ul vdekshmrin. b. Beta-bllokuesit gjithashtu jan provuar q e ulin vdekshmrin. c. Statinat pr t ulur kolesterolin; sht provuar se ulja e LDL-s nn 100 pas infarktit e ul vdekshmrin. d. Heparina duhet t vazhdohet pr 48 or pas infarktit nse pr tromboliz prdoret tPA-ja; nse prdoret streptokinaza ose nse nuk bhet fare tromboliz dobia e heparins nuk sht e sigurt. e. Oksigjen e morfin. f. Nitroglicerin. g. Bllokuesit e ACE-s jan barna t shklqyera ato ulin pasngarkesn dhe parandalojn rimodelimin e miokardit. h. Ushtrimi fizik forcon zemrn, rrit HDL-n. i. Duhani duhet ndaluar.