You are on page 1of 47

STRATEGIJA RAZVOJA PENZIJSKO-INVALIDSKOG SISTEMA U CRNOJ GORI

april 2005, Podgorica

Sadraj UVOD
1.

Cilj reforme.............................................................................................5

1.1. Opti ekonomsko-socijalni ciljevi reforme............................5 1.1.1. Primarni Ciljevi reforme Fonda PIO.........................5 1.1.2. Ostali ciljevi reforme...................................................6 1.2. II i III stub penzijske reforme sa stanovita Fonda PIO.......6 1.3. Interna i eksterna sinhronizacija............................................8 1.4. Nosioci implementacije projekta reforme..............................9
2.

Tranzicioni period ..............................................................................10 2.1. 2.2. 2.3. 2.4. Ocjena postojeeg stanja .......................................................10 2.1.1. Analiza postojeeg stanja u Fondu PIO......................11 2.1.2 Poloaj drugostepenog organa......................................13 Vizija reforme i upravljanje promjenama...........................14 Principi rada u reformi .........................................................16 Plan implementacije reforme.................................................16 2.4.1. I faza implementacije.................................................17 2.4.2. II faza implementacije...............................................20 2.4.3. III faza implementacije..............................................20 Rokovi za implementaciju......................................................21 Rizici i upravljanje rizicima..................................................21 2.6.1. Rizici..............................................................................21 2.6.2. Upravljanje rizicima....................................................23

2.5. 2.6.

3. Predloene promjene ...........................................................................25 3.1. Elementi efikasnosti................................................................25 3.1.1. Novi sistem IT tehnologije.........................................25
2

3.1.2. Normativni okvir- usklaivanje sa EU...................26 3.1.3. Centralizacija funkcija..............................................31 3.1.4. Standardizacija evidencije podataka o zaposlenja.34 3.1.5. Bezgotovinska isplate penzija ..................................36

4. Organizaciona struktura........................................................................38 4.1.


4.2.

Postojea organizaciona struktura........................................38 Ukidanje pojedinih poslovnih procesa .................................39 4.3. Nove funkcije predloene organizacione strukture.............40 4.4. Nova organizaciona struktura...............................................45 4.4.1. Predloena organizaciona struktura - gaenje pojedinih i uvoenje novih funkcija.....45 4.4.2. Implementacija Pilot projekta..................................46 4.4.3. Organizaciona struktura sa Pilot projektom..47 4.4.4. Organizaciona struktura sa centralizovanim funkcijama..................................................48

ZAKLJUAK

UVOD Reforma i stalni proces unapreivanja i usavravanja penzijskog sistema u Crnoj Gori jedan je od prioritetnih zadataka koji je predvien Agendom ekonomskih reformi za Crnu Goru za period 2002-2007. godine. Primjena novog Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju poela je 1.januara 2004. godine. Novim zakonom se, sa jedne strane, reformie postojei sistem penzijskog i invalidskog osiguranja a sa druge strane uspostavlja pravni okvir za cjelovitu reformu ovog sistema kroz implementaciju trostubnog penzijskog modela. Navedeni Zakon je koncipiran u saradnji sa predstavnicima USAID-a u okviru meuresorske radne grupe sastavljene od predstavnika Ministarstva rada i socijalnog staranja, Ministarstva finansija, Instituta za strateke studije, Sindikata, Privredne komore, predstavnika udruenja penzionera i dr. , uz korienje najboljih meunarodnih standarda u ovoj oblasti i iskustava drava koje su ve izvrile reformu penzijskog sistema. Ovako koncipiran Zakon je dobio i veoma visoke ocjene od strane Svjetske banke i Meunarodnog monetarnog fonda. Istovremeno sa izradom novog Zakona inicirane su i aktivnosti na reformi administracije i nove organizacione strukture Fonda PIO, od strane Fonda PIO, Ministarstva rada i socijalnog staranja, konsultanata USAID-a (Bearing Point) kojom prilikom je ispoljen odreeni stepen neslaganja kako od strane Fonda PIO tako i od strane Vlade RCG. Preuzimanjem projekta reforme penzijskog sistema od strane Svjetske banke, nastavljena je administrativna i strukturna reforma. Na predlog Svjetske banke i u tenderskoj proceduri koju je sprovela kancelarija Potpredsjednika Vlade za finansijski sistem i javnu potronju,
4

izabrani su konsultanti LMK (Lambard management consultant) i Noema Cooperating d.o.o. Ove konsultantske kue zajedno sa predstavnicima Fonda PIO rade na: restrukturiranju i reorganizaciji Strune slube Fonda i definisanju biznis procesa i IT strategiji kao i programskim modulima koji treba da podre biznis procese.

Zajedniki rad na ovim aktivnostima je rezultirao visokim stepenom saradnje uz potpunu koordinaciju Kabineta Potpredsjedniika Vlade RCG i Svjetske banke.

1.CILJ REFORME Globalni cilj reforme je izgradnja finansijski odrivog, pravednog, stabilnog i efikasnog penzijskog sistema. Interna i eksterna efikasnost, kao ekonomski kriterijum, predstavlja uslov finansijske samoodrivosti penzijskog sistema uz obavezne atribute ovog sistema zasnovanog na principima pravednosti i sigurnosti koji obezbijeuju ispunjenje socijalne dimenzije penzijskog osiguranja, kao podsistema sistema socijalnog osiguranja. U tom smislu, moemo govoriti o ekonomskim i socijalnim ciljevima koje reformisani sistem treba da obezbijedi.

1.1 Opti ekonomsko-socijalni ciljevi reforme U uslovima tranzicionih promjena neophodno je postojanje minimuma makroekonomskih preduslova za implementaciju penzijske reforme sa stanovita potencijalnih deficita kao to su minimalna stopa inflacije, stabilna valuta, postojanje institucija trita kapitala i trinog materijala, itd. Kao ekonomski ciljevi reforme penzijskog sistema najee se navode: vei nivo finansijske odrivosti, poveanje nivoa nacionalne tednje, razvoj trita kapitala kroz poveanje obima investicija i stope povraaja na investirana sredstva, smanjenje pritiska na dravni budet, podsticaj za

emisiju dravnih hartija od vrijednosti, obezbjeenje novca iz zdravih izvora za finansiranje penzija (dividenda, renta, kamata) i dr. Socijalni ciljevi obuhvataju odreeni stepen minimalne zatite za sluaj starosti, invaliditeta i smrti, vei stepen informisanosti korisnika koje obezbjeuje otvorenost i transparentnost sistema i sl. 1.1.1 Primarni ciljevi reforme sistema Primarni ciljevi reforme su : Finansijska samoodrivost Vei nivo efikasnosti Fonda Kvalitetnije pruanje usluga korisnicima Uvoenje savremenih poslovnih procesa Reorganizacija administracije 1.1.2. Ostali ciljevi reforme Potpuna javnost i transparentnost funkcionisanja Fonda PIO Harmonizacija pravne regulative sa standardima EU Promjena kulturolokog pristupa - odnos klijent-Fond Smanjenje administrativnih trokova Fonda PIO Stvaranje funkcionalno-tehnikih uslova za obavljanje poslovnih procesa Kontinuirana edukacija kadrova Fonda Standardizacija i unifikacija procesa razmjene podataka izmeu Fonda PIO, Poreske uprave i drugih nadlenih institucija Modernizacija sistema informacione tehnologije Fonda PIO 1.2. II i III stub penzijske reforme sa stanovita Fonda PIO Cilj uvoenja viestubnog sistema penzijskog i invalidskog osiguranja u Crnoj Gori je uspostavljanje dugorono odrivog sistema kojim se obezbjeuje vea socijalna i materijalna sigurnost i vei ukupni nivo penzija. U viestubnom sistemu rizici osiguranja se rasporeuju na vie nivoa i
6

nosioca osiguranja. Sistemi zasnovani na generacijskoj solidarnosti izloeni su demografskom riziku, dok na kapitalno finansirane sisteme utiu ekonomske zakonitosti. Uvoenjem viestubnog sistema vri se diverzifikacija rizika. Drugi i trei stub penzijskog sistema Crne Gore uredie se posebnim zakonima. Za pripremu normative za II i III stub je zadueno Ministarstvo finansija, Ministarstvo rada i socijalnog staranja i Komisija za hartije od vrijednosti, ali svakako da e znaajnu ulogu u ovom poslu, osim navedenih organa i institucija, preko svojih predstavnika imati i Republiki fond penzijskog i invalidskog osiguranja. Drugi dio (drugi stub) penzijskog sistema je obavezno osiguranje koje se zasniva na kapitalnom pokriu, odnosno individualnoj kapitalizovanoj tednji osiguranika. U ovom sistemu svaki osiguranik ima svoj privatni tedni raun kod privatnog penzijskog fonda na koji se uplauje doprinos. Ta sredstva se investiraju i dobit dodaje imovini na individualnim privatnim raunima koja je u linom vlasnitvu osiguranika, a koji je koristi ostvarivanjem prava na penziju. Dakle, drugi stub se organizuje na ekonomskim principima. Njegovu uspjenost uslovljava i uspjenost sprovoenja organizacionih i administrativnih promjena. Prilikom uvoenja II stuba velika je vjerovatnoa da e biti strukturalnih problema vezanih za visinu osnovice obveznika i nepostojanja razvijenog trita kapitala u Crnoj Gori i regionu. Uvoenje ovog stuba zahtijeva detaljne finansijske i ekonomske analize ( razliiti scenariji zasnovani na aktuarskom modelu u projektovanom makroekonomskom okruenju ), koji pruaju osnovu za Zakon. Adekvatan i dobar institucionalni okvir, koji podrava odrivost ovog sistema uzima u obzir pokretanje novih funkcija (regulatornog i nadzornog tijela , centralnog registra, kustodijana ) javnu kampanju i davanju licenci penzionim investicionim fondovima. Na istim principima zasniva se i trei dio (trei stub) penzijskog sistema koji predstavlja dobrovoljno osiguranje koje se, takoe kao i drugi stub, temelji na individualnoj kapitalizovanoj tednji osiguranika. Meutim, za razliku od drugog stuba, radi se o osiguranju koje nije obavezno, ve je dobrovoljnog karaktera. Cilj ovog osiguranja je, s jedne strane, da se njime obuhvate obavezno osigurana lica koja ele da obezbijede vei stepen materijalne i socijalne
7

sigurnosti od onog koji im se obezbjeuje u obaveznom osiguranju, a s druge strane, da se u njega ukljue lica koja nijesu obuhvaena obaveznim osiguranjem. Za razliku od prvog i drugog stuba penzijskog sistema u kojima je osiguranje obavezno i vezano za odreeni pravni status osiguranika (zaposlenje, obavljanje samostalne ili poljoprivredne djelatnost), u treem stubu to nije sluaj i drava ne namee obavezu osiguranja, ve je pojedincu ostavljeno na volju da odlui da li e se ukljuiti u ovaj vid osiguranja. Dok obavezno osiguranje nastaje po sili zakona, dobrovoljno penzijsko osiguranje nastaje zakljuivanjem ugovora o osiguranju izmeu osiguranika i dobrovoljnog penzijskog fonda. S tim u vezi napominjemo da je Nacrt Zakona o dobrovoljnom penzijskom osiguranju zavren i upuen na javnu raspravu pa se njegova primjena moe uskoro oekivati.Ovaj Zakon podrazumijeva kreiranje pravila ponaanja na tritu, definisanje investicionih smjernica u niskorizine hartije od vrijednosti i praenje i kontrolu upravljanja penzijskim fondovima. Uz konsultacije sa Svjetskom bankom, Vlada je Agendom predvidjela da uvodjenje III stuba, odnosno dobrovoljnih penzijskih fondova u 2005. godini, prethodi uvodjenju obavezne kapitalizovane tednje odnosno II stuba. Prije konanog donoenja zakona kojima e se urediti drugi i trei stub penzijskog sistema trebalo bi sainiti adekvatne analize i sagledati uporednapravna iskustva zemalja koja su uvele ovakve sisteme. Ta iskustva se ne mogu mehaniki preslikati, ve ih je neophodno prilagoditi naim uslovima i specifinostima. Prilikom uvoenja II stuba tj. obaveznog penzijskog osiguranja na osnovu individualne kapitalizovane tednje, treba voditi rauna o sutinskom problemu koji odlae njegovo uvoenje a to je tranzicioni deficit odnosno deficit koji e se pojaviti kod dravnog penzionog fonda zbog manjeg iznosa primljenih doprinosa. U praksi zemalja koje su uvele II stub poznate su tri mogunosti za pokrie ovog deficita i to:

emisija javnog duga; privatizacioni prihodi i smanjenje trokova dravnog budeta i/ili poveanje poreza.

S obzirom na sve optepoznate okolnosti smatramo da su u ovom momentu ograniene mogunosti drave da identifikuje posebne izvore fiskalne tednje ili kombinovanje neke od pomenutih strategija, u funkciji preusmjeravanja sredstava u penzijsku reformu i stvaranje uslova za II stub.

1.3. Interna i eksterna sinhronizacija Interna sinhronizacija podrazumijeva izdiferenciranost glavnih funkcija u okviru organizacionih cjelina, eliminisanje dvostrukih poslovnih procesa to je mogue sprovesti kroz punu podrku integrisanog IT sistema i usklaenu normativu u Fondu PIO. Takoe, napominjemo da je raunovodstveni sistem u Fondu PIO tj. nain voenja poslovnih knjiga, organizacija knjigovodstva zasnovan na meunarodnim raunovodstvenim standardima za javni sektor, naelima tanosti, istinosti, pouzdanosti i pojedinanom iskazivanju poslovnih dogaaja. Svi finansijski iskazi se sastavljaju po meunarodnim raunovodstvenim standardima (MRSIS) koje je propisao Odbor za meunarodne raunovodstvene standarde (OMRS-IASB). Revizija finansijskih iskaza i zakljuaka se takoe vri po meunarodnim standardima za reviziju javnog sektora (INTOSAI). Eksterna sinhronizacija podrazumijeva punu saradnju sa drugim institucijama sistema kako u regulativi tako i u aktivnostima. Sinhronizacija e se sprovesti u saradnji sa Ministarstvom rada i socijalnog staranja, Ministarstvom finansija, Poreskom upravom, Fondom zdravstvo, Kabinetom potpredsjednika Vlade za finansijski sistem i javnu potronju u svojstvu koordinatora reforme i uz punu podrku Svjetske banke. 1.4. Nosioci implementacije Projekta reforme Nosioci implementacije Projekta reforme su:
Vlada Republike Crne Gore kao nosilac Agende ekonomskih reformi; Kabinet potpredsjednika Vlade za finansijski sistem i javnu potronju; Ekspertska Radna grupa na nivou Vlade (Miroslav Ivanievi, Igor

Luki, Slavoljub Stijepovi, Radoje ugi, Branimir Bojani, Ramo Brali i Mirjana Pealj); Radna grupa (Stevan Ljumovi i Ivan Bojanovi koordinator) Strani konsultanti (USAID, Bearing Point, Svjetska banka, LMC, NOEMA); Struna sluba Fonda PIO - Kolegijum Fonda (Radoje ugi, Miodrag Radulovi, Jovo Pajovi, Stevan Ljumovi,Valentina Ivanovi, Persa Kai i Jadranka Miloevi);

Radna grupa (Sonja Jovanovi, Ljubinka Bailovi, Tatjana Martinovi, Valentina Ivanovi, Mirjana Vuini i Veselin Vukevi kao predstavnik Ministarstva rada i socijalnog staranja). Sa svim nosiocima implementacije razvojnog Projekta ostvaruje se visok stepen saradnje na planu restruktuiranja Fonda i na Projektu objedinjavanja. 2. TRANZICIONI PERIOD Tranzicioni period obuhvata realizaciju sledeih zadataka i aktivnosti: - donoenje stratekih dokumanata i to : a) Strategija razvoja penzijsko invalidskog osiguranja; b) Akt o organizaciji i sistematizaciji radnih mjesta i c) Strategija razvoja IT sistema; d) Finansijski plan odrivosti penzijskog sistema u Crnoj Gori za period 2005-2008 godine - ukidanje nepotrebnih procesa i uvoenje novih funkcija usmjerenih na pruanje kvalitetnijih usluga koje e podrati dobro obueni i kvalifikovani menadment, kao i unapreivanje postojeih poslovnih procesa koji su u nadlenosti Fonda. Tokom perioda tranzicije istovremeno e se odravati postojei i razvijati novi IT sistem, uz konstantno odravanje poslovnih procesa na dva kolosjeka za itavo vrijeme primjene Pilot projekta. Potreba uvoenja principa rada na dva kolosjeka ogleda se u obavezi testiranja, sagledavanja efekata i opravdanosti pojedinih poslovnih proseca i strukturalnih promjena. Duina trajanja prelaznog perioda zavisi od niza faktora: Nivoa promjena koje treba izvriti u buduim poslovnim procesima; Podizanja nivoa informacionog sistema i razvoja integrisanog softvera; Podizanje nivoa tanosti i integriteta podataka i prenosa u novi IT sistem; Raspoloivih resursa za podrku i uvodjenje promjena;

10

Vjetina i kapaciteta potrebnih za podrku i uvoenje predloenih promjena.

2.1. Ocjena postojeeg stanja Ocjena postojeeg stanja obuhvata dva segmenta i to: analizu i ocjenu postojeeg stanja u Fondu PIO i poloaj drugostepenog organa. 2.1.1 Analiza postojeeg stanja u Fondu PIO Analizom postojeeg stanja identifikovani su odreeni nedostaci u organizacionoj i funkcionalnoj strukturi Fonda PIO, na koje se moe djelovati da bi se postigli definisani ciljevi reforme. Mnogi od tih nedostataka su uslovljeni estim promjenama sistema, u cilju sprovoenja zahtjeva Vladine politike, to za posledicu ima i razvoj IT sistema na ad hoc osnovi. Analizom postojeeg stanja identifikovani su sledei nedostaci : 1. Inkompatibilnost neusaglaenost pravne regulative odnosno pojedinih pravnih propisa unutar nacionalnog zakonodavstva koji se negativno reflektuju na aktivnosti Fonda PIO. Takoe je postojea tehnika infrastruktura Fonda PIO zastarjela (hardver, softver, mrea itd.) zbog ega i treba izvriti njenu modernizaciju, ime se postie puna kompatibilnost i kvalitetnija saradnja Fonda PIO sa ostalim institucijama;
2. Neusaglaenost

pojedinih

propisa

sa

direktivama,

odnosno

standardima EU; 3. Nepostojanje savremenih poslovnih funkcija (odnosi sa javnou, kadrovska sluba, upravljanje promjenama, interna revizija i dr.); 4. Nepostojanje funkcije obuke kadrova u okviru Fonda PIO ;

11

5. Pored injenice da su se klijenti mogli i do sada kvalitetno informisati

o mnogim pitanjima, kroz dostupnost informacija na Internet sajtu1 i govornom automatu2, kao i putem sredstava informisanja, ne postoji adekvatna strategija i standardi za razmjenu internih/eksternih informacija ( informativne broure, leci, itd.). Neadekvatno pruanje usluga klijentima uzrokuje ukljuivanje veeg broja slubenika nego to je potrebno u postupku rjeavanja predmeta.
6. Nerazjanjenost pitanja koja se odnose na razmjenu podatka koje

Fond PIO preuzima od Poreske Uprave. Fond PIO i Poreska Uprava treba da definisu protokol o sadraju i formi podataka koje treba razmijeniti3. Poreska Uprava vri sljedee funkcije: registraciju poslodavaca i osiguranika; prikupljanje podataka o doprinosima i formiranje centralne baze podataka o osiguranicima. Razmjenom baze podataka kroz elektronsku razmjenu bi se zadovoljile potrebe finansijskih analiza i matine baze podataka o osiguranicima.
1

Adresa je: www.rfondpio.cg.yu. Prva verzija postoji od 2002.godine a poslednja od septembra 2004. godine. Podaci se mogu primiti i putem faksa.
2

Pozivom na broj 081-667-095, praenjem uputstva govornog automata i ukucavanjam JMBG (LB) aktivni osiguranik dobija podatke iz M4 i M1/M2. Pozivom na broj 081-664-390, praenjem uputstva govornog automata i ukucavanjam ID broja sa eka i TAJNOG broja penzioner dobija podatke o visini penzije, kreditima i sudskim zabranama iz tekue godine. Podaci se mogu primiti i putem faksa.
3

Na inicijativu Direktora u Fondu PIO je formirana Radna grupa koja je zajedno sa predstavnicima Poreske uprave utvrdila koje je podatke mogue u ovom momentu dobiti od Poreske uprave, a to su izmeu ostalog: naziv pravnog lica, adresa, PIB ( matini broj), iro raun, datum registracije kod Privrednog suda, broj registracije, broj zaposlenih po zadnjoj prijavi, mjesec zadnje prijave zarade, obraunati doprinos za prijavljeni mjesec obrauna, dug po osnovu doprinosa za PIO i dr. Poreska uprava je dostavila podatke o poreskim obveznicima sa matinim podacima sa OPD1 obrasca. Oekuje se definisanje konane forme podataka i tajminga prenosa podataka koji e koristiti u svrhu finansijskih analiza i matine evidencije.

12

7. Nepostojanje automatizovanih poslovnih procesa u funkcionisanju pravnih i optih poslova kao i u dijelu finansijskog izvjetavanja i planiranja (nedovoljna integrisanost svih sistema) i nemogunost automatskog tampanja rjeenja o ostvarivanju prava iz postojeeg IT sistema. 8. Znaajni finansijski trokovi u vrenju isplate, tampanju ekova u mjesenom dvostrukom obimu. 9. Nepostojanje adekvatnih uslova za rad . 2.1.2. Poloaj Drugostepenog organa Izmjenama i dopunama Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju od 1991. godine Drugostepeni upravni postupak i Drugostepena invalidska komisija su organizaciono izmjeteni iz Fonda PIO u Ministarstvo rada i socijalnog staranja. Od poetka primjene novog Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju nekoliko faktora je uticalo na revizioni i albeni postupak u okviru ovog odjeljenja . Naime, osiguranici su iz straha da e nova zakonska rjeenja biti nepovoljnija od onih koja su se primjenjivala do 31. decembra 2003. godine, podnosili zahtjeve koje su dovele do velikog priliva predmeta kod podrunih odjeljenja RFPIO a samim tim i kod DUP-a i DIK-e. Isto tako Zakon je obavezivao na donoenje rjeenja o prevoenju prava po osnovu preostale radne sposobnosti na djeliminu invalidsku penziju (lan 194 Zakona). Takoe i Odluka Ustavnog suda vezana za lan 194 kao i izmjene i dopune Zakona kojima je omogueno ostvarivanje prava na starosnu penziju po osnovu dokupa staa uslovile su potrebu donoenja rjeenja pa samim tim i vei priliv predmeta prema DUP-u. S obzirom da zakonske odredbe obavezuju na reviziju svih prvostepenih rjeenja navedene okolnosti su uticale na prekoraenje zakonskih rokova za vrenje revizije to je uticalo i na kvalitet rada po albama a samim tim na vei broj pokrenutih upravnih sporova. Iz navedenih razloga 2004. godina, kao prva godina primjene novog zakona ne moe posluiti za objektivno sagledavanje efekata rada DUP-a, odnosno za procjenu njegove efikasnosti.

13

S obzirom da e se kroz pilot projekat izvriti testiranje pojedinih funkcija u dijelu centralizacije sprovoenja osiguranja kako bi se na taj nain procijenilo da li centralizacija daje bolje rezultate u pogledu efikasnosti i kvaliteta usluga, u zavisnosti od tih rezultata izvrie se i definisanje poloaja DUP-a, odnosno naina vrenja revizione funkcije. Samo na taj nain se moe sagledati opravdanost pojedinih poslovnih procesa, pratiti kvalitet rada, aurnost , zakonitost i efikasnost i uoiti eventualni nedostaci zakonske regulative ije izmjene treba inicirati . 2.2 Vizija reforme i upravljanje promjenama Savremeni pravni sistemi razvijenih zemalja pokazuju da promjene nije mogue uspjeno izvriti bez sljedeih kljunih komponenti: Liderstva; Snanog usmjeravanja, strunog tima koji e vriti promjene i upravljati njima; Stvaranja vizije Organizacije; Veeg stepena ukljuenosti rukovodioca i slubenika; Veeg stepena komunikacije u okviru i van programa promjena i pruanja informacija; Davanja veih mogunosti rukovodiocima i slubenicima da sprovedu viziju; Konsolidovanja i usmjeravanja toka promjena i Institucionalizovanja kulturolokih promjena. Rukovoen iskustvom u reformi organizacije fondova zemalja EU,Fond PIO e izvriti promjene u kulturi organizacije i postii svoj cilj da bude moderan Fond koji e biti u mogunosti da zadovolji budue zahtjeve, obezbijedi zakonito, efikasno i blagovremeno servisiranje prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja. Stvaranjem vizije i definisanjem strategije otpoeo je proces promjena radi stvaranja savremene organizacije. Upravljanje promjenama je jednako vano za obezbjeivanje praenja plana implementacije, monitoring i izvjetavanje. Uloge i odgovornosti u okviru procesa promjena se moraju jasno definisati i potovati. Generalno, Fondovi imenuju Rukovodioca promjenama ili Odjeljenje koje preuzima ovu ulogu i upravlja procesom od samog poetka do privoenja kraju. Upravljanje promjenama u okviru Fonda PIO je dodatno sloeno i uslovljeno razvojem i
14

uvoenjem novog IT sistema. Strukturne promjene i izmjene u poslovnim procesima se mogu integrisati sa promjenom IT sistema i njima se moe rukovoditi kao jednim procesom. Upravljanje Fonda PIO IT procesom je veoma znaajno, ukoliko Fond treba da ostvari maksimalne dobiti od razvoja predloenog IT sistema. Fond je spreman na maksimalnu kooperativnost i angaovanost na svakom nivou uvoenja promjena uz prethodno simuliranje odreenih projekata ija e se efikasnost procjenjivati kroz takozvani pilot projekat. Planirane promjene podrazumijevaju obuku kadrova, koji e omoguiti postizanje boljih rezultata prilikom uvoenja novog sistema. U cilju stvaranja savremene organizacije Fonda PIO koja vri javna ovlaenja, prilikom rjeavanja o pravima i obavezama iz penzijskog i invalidskog osiguranja, bie donijeto niz stratekih dokumenata kojima e se unaprijediti njegova poslovna struktura uz maksimalnu automatizaciju. Maksimalna automatizacija je jedino mogua na osnovu potpuno integrisanog IT sistema koji e obezbijediti efikasnost, kompatibilnost sa drugim sistemima i podrku manjeg broja slubenika. Iz gore navedenog proizilazi da promjene predloene u ovom dokumentu nee imati uticaja samo na Fond PIO i njegove korisnike ve e u odreenom trenutku zahtijevati izmjene zakona i drugih propisa to e zahtijevati direktno ukljuivanje Ministarstva rada i socijalnog staranja, Ministarsva finansija, Ministarstva poljoprivrede i umarsta, Ministarstva pravde i drugih resornih ministarstava, uz koordinaciju potpredsjednika Vlade i konsultanata Svjetske banke. Realizacija pojedinih predloga sadranih u ovom dokumenta, podrazumijeva jaku interakciju izmeu Poreske uprave i Fonda PIO i kontinuiranu povezanost izmeu ove dvije institucije u cilju postizanja boljih rezultata kontrole i naplate doprinosa4. U okviru reforme poreske administracije, usvojen je Zakon o objedinjenoj registraciji i sistemu izvjetavanja o obraunu i naplati poreza i doprinosa . Ovim Zakonom uspostavlja se jedinstveni centralni registar (na jednom mjestu u posebnoj organizacionoj jedinici Poreske uprave), svih obveznika plaanja poreza i doprinosa i
4

Uspostavljanjem prihodnog modela stvaraju se dodatni preduslovi za kvalitetnu primjenu Zakona o objedinjenoj registraciji i sistemu izvjetavanja o obraunu i naplati poreza i doprinosa i kvalitetna osnova za startovanje kompletnog Projekta objedinjene naplate i kontrole doprinosa.

15

osiguranika (za penzijsko i invalidsko osiguranje, zdravstveno osiguranje i osiguranje od nezaposlenosti), koji bi funkcionisao na principu dnevne aurnosti, i bio u funkciji svih dravnih organa, zainteresovanih za korienje podataka sadranih u tom registru. Realizacijom ovog Projekta, uspostavlja se novi sistem izvjetavanja o naplaenim porezima i doprinosima. Aktivnosti na daljoj reformi penzijskog i invalidskog osiguranja u 2005. i 2006. godini, odvijae se u pravcu stvaranja normativnog okvira, kojim e se omoguiti uvoenje obaveznog i dobrovoljnog penzijskog osiguranja na osnovu kapitalizovane tednje (III i II stub). 2.3. Principi rada u reformi Promjene koje slijede u tranzicionom periodu sprovodie se u optimalnim rokovima uz krajnje minimiziranje rizika to znai da treba da budu zasnovane na sljedeim principima: Postupnost Aktivnosti e se sprovoditi u fazama i postupno uz punu procjenu postignutih rezultata po fazama. Sinhronizacija Uspjenost reforme uslovljena je internom i eksternom sinhronizacijom zakonske regulative, subjekata reforme i drugih inilaca. Dvostruki kolosjek Zbog postojanja sistemskih rizika prilikom uvoenja strukturalnih promjena, namee se potreba uvoenja principa dvostrukog kolosjeka, to podrazumijeva zadravanje postojeih poslovnih procesa i paralelnu primjenu pilot-projekata u novim organizacionim cjelinama. Probno testiranje pojedinih djelova Projekta izvrie se kako u cjelini tako i u pojedinostima. 2.4. Plan implementacije reforme

16

Implementacija reforme podrazumijeva uvoenje predloenih promjena, uz prethodno donoenje predloenih stratekih dokumenata, kao neophodnog uslova za modernizaciju organizacione strukture i standardizaciju poslovnih procesa, kroz istovremeno odravanje postojeeg i razvoj novog IT sistema. Prelazni period- implementacija promjena zavisie od niza faktora: Nivoa promjena koje treba izvriti , organizacione strukture i poslovnih procesa, nivoa centralizacije koji treba postii, orjentisanja na korisnike, poboljanje tehnikih uslova rada itd ; Razvoja i uspostavljanja novog IT sistema, ukljuujui pilotiranje, testiranje i obuku kao dodatak kompletnoj obuci za IT za sve korisnike; Prenoenjem podataka sa starog u novi IT sistem i proiavanjem baze podataka u cilju budueg osiguranja integriteta podataka; Raspoloivosti resursa za podrku i uvoenje promjena; Ostalih obaveza Fonda PIO u pogledu ispunjavanja tekuih obaveza i odgovornosti. Da bi se postigli najbolji rezultati i ostvarili zacrtani ciljevi, reformu treba sprovoditi u tri faze i to: -u I fazi potpuno zaokruiti pravnu regulativu i stvoriti potrebne tehnike preduslove za rad5; -u II fazi donijeti i usvojiti potrebna strateka dokumenta ; - u III fazi obezbijediti punu standardizaciju poslovanja Fonda. 2.4.1. I faza implementacije
5

Postignut je visok stepen realizacije prve faze u dijelu zakonske regulative ( 95% podzakonskih akata je donijeto ) i stvoreni su povoljniji uslovi za rad u nekoliko Podrunih odjeljenja i Invalidskoj komisiji.

17

I faza implementacije otpoela je primjenom reformskog Zakona o penzijsko-invalidskom osiguranju tj. 01.01.2004 godine. Da bi se sistem tekueg finansiranja pravno zaokruio bilo je neophodno donijeti brojna podzakonska akta za primjenu novog Zakona, koja su najveim dijelom u nadlenosti Ministarstva rada i socijalnog staranja, a dijelom u nadlenosti Republikog fonda penzijskog i invalidskog osiguranja, Vlade Republike Crne Gore i drugih ministarstava. Republiki fond penzijskog i invalidskog osiguranja je donio sve akte iz svoje nadlenosti za implementaciju Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju, i to: - Statut Republikog fonda penzijskog i invalidskog osiguranja (saglasnost na Statut je dala Vlada Republike Crne Gore); - Pravilnik o radu, obrazovanju i nainu rada Prvostepene invalidske komisije (saglasnost na ovaj akt je dalo Ministarstvo rad i socijalnog staranja); - Odluku o usklaivanju osnovica za produeno osiguranje i rokovima i nainu plaanja doprinosa za produeno osiguranje. - Poslovnik o radu Upravnog odbora. Ministarstvo rada i socijalnog straranja je, za primjenu Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju donijelo sljedee akte (u izradi ovih akata su uestvovali i predstavnici Republikog fonda penzijskog i invalidskog osiguranja): - Pravilnik o obrascima prijava podataka za matinu evidenciju iz penzijskog i invalidskog osiguranja; - Pravilnik o jedinstvenim metodolokim principima za voenje matine evidencije iz penzijskog i invalidskog osiguranja; - Pravilnik o jedinstvenom kodeksu ifara za unoenje podataka u matinu evidenciju iz penzijskog i invalidskog osiguranja; - Pravilnik o utvrivanju osnovica za penzijsko i invalidsko osiguranje za lica zaposlena u inostranstvu; - Pravilnik o utvrivanju osnovica za penzijsko i invalidsko osiguranje za svetenike i vjerske slubenike; - Pravilnik o utvrivanju osnovica za penzijsko i invalidsko osiguranje na koje se osiguranici poljoprivrednici mogu osigurati po sopstvenom izboru;

18

Pravilnik o obimu i sadrini medicinske dokumentacije potrebne u postupku za ostvarivanje prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja (Pravilnik je donesen po prethodno pribavljenom miljenju Ministarstva zdravlja); - Pravilnik o utvrivanju tjelesnih oteenja (Pravilnik je donesen po prethodno pribavljenom miljenju Ministarstva zdravlja); - Pravilnik o utvrivanju profesionalnih bolesti (Pravilnik je donesen po prethodno pribavljenom miljenju Ministarstva zdravlja). - Pravilnik o nainu i postupku povraaja vika plaenog doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje. - Pravilnik o obrazovanju i nainu rada Drugostepene invalidske komisije.
-

Ministarstvo poljoprivrede, umarstva i vodoprivrede je, za primjenu Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju, po prethodno pribavljenom miljenju Ministarstva rada i socijalnog staranja, donijelo Pravilnik o obavljanju poljoprivredne djelatnosti kao jedinog ili glavnog zanimanja (u izradi ovog akata su uestvovali i predstavnici Republikog fonda penzijskog i invalidskog osiguranja). Ministarstvo poljoprivrede, umarstva i vodoprivrede je ustrojilo i registar osiguranika poljoprivrednika. Vlada Republike Crne Gore, je u cilju primjene novog Zakona na predlog Ministarstva rada i socijalnog staranja donijela Uredbu kojom se propisuje nain obrauna i utvrivanje visine sredstava koja se iz budeta Republike obezbjeuju Republikom fondu penzijskog i invalidskog osiguranja, kao i kontrolu obrauna, postupak, dinamiku i rokove uplate tih sredstava. Novim Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju Republiki fond penzijskog i invalidskog osiguranja se definie kao organizacija koja vri javna ovlaenja prilikom rjeavanja o pravima i obavezama iz penzijskog i invalidskog osiguranja. Osnovne nadlenosti Fonda su da sprovodi penzijsko i invalidsko osiguranje zasnovano na tekuem finansiranju i rjeava o pravima iz ovog osiguranja, kao i da obezbjeuje sredstva za isplatu prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja. Dakle, Fond e se baviti iskljuivo sprovoenjem penzijskog i invalidskog osiguranja, ostvarivanjem prava iz ovog osiguranja i isplatom davanja.

19

Kako je ve reeno Fond je donio sve akte iz svoje nadlenosti za primjenu novog Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju i konstituisao Upravni odbor i njegove komisije (Komisija za sistem i Komisija za privatizaciju). Takoe, u ovaj fazi se aktivno radilo na stvaranju povoljnijih uslova za rad podrunih odjeljenja a prevashodno u Podgorici, Beranama i Nikiu iz razloga najveeg obima posla u pogledu broja predmeta i podnesenih zahtjeva za ostvarivanje prava iz PIO. Shodno propisima Dravnog arhiva Crne Gore a prema Listi kategoriija za izluivanje registraturskog materijala izvreno je izluivanje arhivske grae, iji rok za uvanje prema navedenoj listi je istekao , kao i sreivanje arhiva u Podrunim odjeljenjima Podgorica i Niki. 2.4.2. II faza - Donoenje stratekih dokumenata

Ova faza podrazumijeva donoenje i usvajanje tri strateka dokumenata i to: Strategiju reforme PIO CG Akt o unutranjoj organizaciji i sistematizaciji radnih mjesta Projekat IT strategije Fonda PIO Finansijski plan odrivosti penzijskog sistema u Crnoj Gori za period 2005-2008 godine Ova faza je otpoela snimanjem i procjenom postojeeg stanja, davanjem izvjetaja, uoavanjem nedostataka, izmjenom psiholokog pristupa i izvravanjem drugih aktivnosti potrebnih za izradu navedenih dokumenata. 2.4.3. III faza implementacije

Ova faza podrazumijeva potpunu standardizaciju, kroz uvodjenje nove IT tehnologije i novog integrisanog informacionog sistema, automatizovanih poslovnih procesa, novih poslovnih funkcija i na taj nain stvaranje uslova za transformisanje Fonda PIO u savremenu i efikasnu organizaciju usmjerenu ka pruanju kvalitetnijih usluga klijentima, uz potovanje i primjenu direktiva Evropske unije. Nakon potpune implementacije prve dvije faze stvorie se uslovi za ispunjenje zadataka tree faze koja mora rezultirati efektivnijim buduim radnim okruenjem i potpunom eksternom harmonizacijom sa svim institucijama.
20

2.5. Rokovi za implementaciju Vremenski okvir implementacije kljunih zadataka je definisan Planom tranzicije6.

2.6. Rizici i upravljanje rizicima 2.6.1. Rizici Finasijski samoodriv, pravedan, stabilan i efikasan penzijski sistem podrazumijeva definisanje rizika i upravljanje njima. U suprotnom, nekontrolisane promjene postaju katalizator poremeaja u ukupnom penzijskom sistemu a time i uzronik negativnih reperkusija na organizacionu i funkcionalnu strukturu Fonda PIO. Potencijalni i latentni rizici mogu se identifikovati u samom funkcionisanju penzijskog sistema, operativnim procesima i finansijskom menadmentu. Iz prethodnog se moe zakljuiti da postoje tri vrste rizika i to: 1. Sistemski rizici 2. Operativni rizici 3. Finansijski rizici 1. Sistemski rizici Sistemski rizici su rizici ukupnog sistema. Rizik u kojem nemogunost nespremnost jednog subjekta u funkcionisanju sistema da ispuni svoje obaveze, uzrono-posledino prouzrokuje da ostali uesnici u sistemu ne mogu adekvatno izvriti svoje obaveze u definisanim rokovima. To nadalje znai, da nespremnost jednog subjekta moe ugroziti stabilnost cijelog sistema i onemoguiti sprovoenje predvienih reformi. Ilustracije radi, nedovoljna koordinacija aktivnosti na Projektu objedinjavanja sistema naplate doprinosa, od strane svih nadlenih institucija (Kabineta potpredsjednika Vlade za finansijski sistem i javnu potronju , Ministarstva finasija, Poreske uprave, Fonda PIO, Fonda zdravstva...), moe
6

Plan tranzicije je poseban dokumet koji je dat kao prilog Strategije razvoja penzijsko-invalidskog osiguranja u Crnoj Gori.

21

proizvesti veoma visoke rizike. Stoga, rad i aktivnosti na ovom Projektu podrazumijeva konstantno upravljanje rizicima na svim nivoima sprovoenja ovog Projekta. Posebno znaajna vrsta sistemskog rizika je pravni rizik. Predstoji faza usklaivanja pravne regulative u svim njenim segmentima i otklanjanje pravnih nejasnoa koje bi se mogle negativno odraziti na neka nova sistemska rjeenja. 2. Operativni rizici Operativni rizici mogu biti prouzrokovani eventualnim nedostacima u implementaciji informacionog sistema odnosno funkcionisanju nekih od njegovih komponenti-hardvera, softvera, komunikacione opreme, infrastrukture i sl. Neadekvatno koncipiranje novog IT sistema, primjene i pravilnog upravljanja promjenama (ljudski resursi, komunikacije, strateko planiranje i dr.), moe takoe, imati za posledicu nastanak ove vrste rizika, koji se mogu negativno reflektovati na funkcionisanje svih poslovnih procesa u Fondu. Operativni rizici mogu biti skriveni i u samim ljudskim resursima kroz njihovu nedovoljnu i nepotpunu edukaciju da iznesu teret reforme odnosno ostvare njen konani cilj stvaranje modernog i efikasnog Fonda. 3. Finansijski rizici Finansijski rizici su: rizik likvidnosti i rizik depozita. Rizik likvidnosti nastaje usled nedostatka finansijskih sredstava potrebnih za isplatu penzijskih davanja. Nastanak ovog rizika je uslovljen nedovoljnom finansijskom disciplinom subjekata koji imaju obavezu plaanja doprinosa za PIO kao i eventualnom mogunou daljeg smanjenja stopa doprinosa koje proizilaze iz potrebe racionalizacije javne potonje tj. smanjenje uea ukupne javne potronje u Bruto drutvenom proizvodu. Nain eliminacije ovog rizika se ogleda u pojaanoj eksternoj kontroli institucija zaduenih za kontrolu i naplatu svih vrsta javnih prihoda kao i proirivanju baze broja poreskih obveznika koji redovno izmiruju ovu
22

obavezu. Veoma iroko podruje finansijskog rizika je sadrano i u imlementaciji drugog stuba penzijske reforme obaveznog osiguranja zasnovanog na kapitalizovanoj tednji. Naime, rije je o riziku pokria tranzicionog deficita i izboru naina njegovog pokria ( emisija javnog duga, privatizacioni prihodi i smanjenje trokova dravnog budeta i/ili poveanje poreza). Depozitni rizici su uslovljeni spoljanjim okolnostima tj. likvidnou poslovnih banaka i njihovim raspoloivim finansijskim potencijalima. 2.6.2. Upravljanje rizicima Upravljanje rizicima je identifikovanje internih i eksternih rizika tj. rizika u okviru Fonda i van njega, nivoa njihove sloenosti i upravljanje onima koji se ne mogu u potpunosti eliminisati i zaobii. Fond PIO e identifikovati, procijeniti i upravljati svim rizicima uz punu saradnju sa ostalim institucijama koje uestvuju u Projektu reforme penzijskog sistema. Takoe, postoji potreba za vrenjem procjene nekonvencionalnih rizika, kao to su rizici vezani za "pitanje okoline, ugleda i poslovne asti ". Zato e se sprovoditi procedure na pro-aktivan nain u cilju eliminisanja i ove vrste rizika. Sistemskim rizicima treba da upravlja prvenstveno Kabinet potpredsjednika Vlade RCG za finansijski sistem i javnu potronju u koordinaciji sa Ministarstvom finansija, Ministarstvom rada i socijalnog staranja, Ministarstvom pravde, Poreskom upravom i Fondom PIO, kako bi konano uspostavljanje objedinjenog sistema kontrole i naplate doprinosa rezultiralo maksimalnom efikanou. Upravljanje pravnim rizicima podrazumijeva posjedovanje utemeljene pravne osnove sa precizno definisanim nadlenostima. dobro

Kroz upravljanje operativnim rizicima Fond treba da obezbijedi visok stepen sigurnosti i operativne pouzdanosti i potrebne dodatne kapacitete za sluaj nepredvienih situacija radi blagovremenog reagovanja. Kroz adekvatnu, kvalitetnu i pravovremenu obuku kadrova eliminisae se u najveoj moguoj mjeri rizici ove vrste.

23

Upravljanje finansijskim rizicima je uslovljeno preduzimanjem svih zakonski raspoloivih mjera za postizanje veeg stepena fiskalne discipline od strane svih relevantnih subjekata. Upravljanje rizikom likvidnosti podrazumijeva koordinaciju izmeu prvenstveno Poreske uprave u ijoj je nadlenosti kontrola i naplata javnih prihoda, drugih inspekcijskih organa i Fonda PIO. Depozitni rizici e biti minimizirani prenoenjem depozita iz poslovnih banaka u Centralnu banku CG kao regulatora i kontrolora funkcionisanja cjelokupnog bankarskog sistema. U uslovima kada komercijalne banke obavljaju poslove platnog prometa , mora se voditi rauna i o upravljanju rizicima po osnovu depozita po vienju, s ciljem da se pravilnim odabirom banke i praenjem njenih finansijskih pokazatelja i ovaj rizik svede na najmanju moguu mjeru. 3. PREDLOENE PROMJENE 3.1. Elementi efikasnosti Za uspjenu implementaciju predloenih promjena neophodno je : uvesti novi sistem informacione tehnologije; uskladiti normativu sa direktivama EU; postii vei stepen centralizacije funkcija u zavisnosti od rezultata pilot projekta; izvriti standardizaciju evidencije podataka o zaposlenju; postii vei stepen bezgotovinske isplate penzija. 3.1.1. Novi sistem informacione tehnologije Fond PIO naputa Mainframe tehnologiju i od njega e se zahtijevati da rukovodi sistemom zasnovanom na PC i svime to takav sistem podrazumijeva. Nova tehnologija e zahtijevati obimnu i ponovnu obuku rukovodstva i slubenika na nivou Fonda PIO, dok e tehnika obuka biti neophodna za Sektor za Informacionu Tehnologiju. Tokom niza godina e se paralelno uvoditi nova tehnologija i odravati Mainframe sistema to e dovesti do preklapanja funkcija.

24

Postojei informacioni sistem treba zamijeniti savremenim integrisanim IT sistemom koji odslikava stvarne trendove u oblasti informacionih tehnologija i koji e dugorono zadovoljiti potrebe Fonda PIO. Novorazvijeni sistem treba da omogui uvoenje dogovorene liste aplikacija u integrisani sistem. Lista aplikacija koje treba da obuhvati novi IT sistem je: Registar osiguranika; Registar novanih nadoknada; Model razmjene podataka sa DJP; Obraun novanih nadoknada i sistem isplate; Kancelarijsko poslovanje; Finansijsko upravljanje; Rukovoenje ljudskim resursima; Izvjetavanje o pojedinanim raunima i Sistem za upravljanje informacijama. Preporuuje se da Fond PIO, Predstavnik Kancelarije Svjetske Banke i Konsultant iz Slovenije, koji ispituje funkcije novog IT sistema, razmotre uvoenje Sistema za Upravljanje Dokumentacijom, na osnovu kojeg bi se ubudue vodila elektronska arhiva Fonda PIO. Trenutno, osim postojeeg Mainframe, postoji nekoliko manjih softverskih programa, koji podravaju rukovoenje Fondom PIO, kao to je Sistem Kancelarijskog Poslovanja i Raunovodstvenih programa. Novo IT okruenje treba, kada bude formirano, da obezbijediti maksimalnu automatizaciju i podrku za svako odjeljenje. To znai da e, PC, tampai, elektronska pota, poboljana interna i eksterna komunikacija postati uobiajen nain rada u okviru Fonda PIO i njegovih podrunih slubi. Dodatna podrka, kao to je baza pravnih podataka, baza podataka o ljudskim resursima itd., je mogua u okviru novog sistema i pomoi e u poboljanju radnih uslova i efikasnosti u okviru Fonda PIO. Uspostavljanjem novog IT sistema mijenja se kulturoloki pristup i postie debirokratizacija prema klijentima. To moe biti teko razumljivo u ovom trenutku, obzirom da e potpuno integrisani IT sistem Fonda PIO nametnuti
25

mnoge promjene u pogledu naina obavljanja posla u budunosti. IT sistem e omoguiti maksimalnu automatizaciju obrade, a zbog integrisane prirode sistema, raunovodstvo, sravnjenje isplata, izvjetaji o rukovoenju i donoenje rjeenja e biti vie usmjereni. Faze postojeih procesa e nestati a budui poslovni procesi e biti krai i efikasniji. To e uticati na broj slubenika na nivou procesa.

3.1.2. Normativni okvir usklaivanje sa EU Zakon o penzijskom i invalidskom osiguranju ija primjena je poela 1. januara 2004. godine predstavlja normativni okvir sistema penzijskog i invalidskog osiguranja u Crnoj Gori . Za njegovu implementaciju donijet je jedan broj podzakonskih akata od strane Vlade, Ministarstva rada i socijalnog staranja, Ministarstva pljoprivrede, umarstva i vodoprivrede i Republikog fonda PIO, kojima su blie ureena pojedina pitanja neophodna za njegovo sprovoenje. U skladu sa obavezama koje su preuzete ratifikacijom Konvencija MOR-A (Konvencija broj 121 o davanjima za sluaj nesree na poslu i profesionalnih bolesti i Konvencija broj 102 o minimalnoj normi socijalnog obezbjeenja) Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju utvreni su uslovi za ostvarivanje prava na starosnu , porodinu i invalidsku penziju kao i uslovi za ostvarivanje prava na novanu naknadu za tjelesno oteenje. Takoe, u skladu sa medjunarodnim standardima i najboljom praksom drava u tranziciji i u okruenju utvrdjena je definicija invalidnosti , kao definicija povrede na radu i profesionalnih bolesti, starosna granica, novi nain usklaivanja penzija (swiss metod) i proiren je krug osiguranika i proirena osnovica za plaanje doprinosa. U cilju smanjenja fiskalnih obaveza na lina primanja Skuptina Republike Crne Gore 31. maja 2004. godine donijela je Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju kojim je smanjena stopa doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje sa 24% na 22,8%, odnosno 21,6% od 1.decembra. Smanjenje stope doprinosa proizilazi iz opredjeljenja utvrenog Agendom ekonomskih reformi da se

26

rastereivanjem privrede, odnosno poslodavaca i ostalih obveznika uplate doprinosa stvore pretpostavke za bri ekonomski razvoj i poveanje zaposlenosti. Smanjenjem stope doprinosa kao i regulatornih i administrativnih optereenja stvorie se prostor za vie radnih mjesta i podsticaj za prelazak iz sektora sive ekonomije u formalnu ekonomiju. Takoe, smanjenjem fiskalnih obaveza na lina primanja i objedinjavanjem evidencije, naplate i kontrole kod jedne institucije (Poreske uprave) obezbijedie se efikasnija naplata i vei finansijski efekti. Takoe, u decembru 2004. godine izvrene su, po drugi put, izmjene i dopune Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju. Osnovni razlog zbog kojeg su izvrene ove izmjene i dopune je potreba usaglaavanja pojedinih odredbi zakona sa Odlukom Ustavnog suda Republike Crne Gore, kao i neophodna pravno - tehnika usklaivanja i dogradnja nekih odredbi koje su u neposrednoj vezi sa odredbama koje su izmijenjene i dopunjene. Ovim izmjenama je propisano da se prava korisnika naknada po osnovu II i III kategorije invalidnosti - preostale radne sposobnosti, ostvaruju pod uslovima i u obimu utvrenim propisima koji su se primjenjivali do 31. decembra 2003. godine. Na ovaj nain se omoguava korisnicima prava po osnovu preostale radne sposobnosti koji su ta prava ostvarili po propisima koji su se primjenjivali do 31. decembra 2003. godine, da i u novom sistemu ostvaruju svoja steena prava u istom obimu. Ministarstvo rada i socijalnog staranja i Republiki fond PIO preko Ministarstva spoljnih poslova SCG, u skladu sa Ustavnom poveljom i Zakonom o sprovoenju ustavne povelje, aktivno su radili na pripremi i potpisivanju meunarodnih sporazuma iz oblasti socijalnog osiguranja. U pripremi ovih Sporazuma koriste se smjernice utvrene u direktivama EU 1408/71 to doprinosi procesu usklaivanja domaeg zakonodavstva sa zakonodavstvom EU. U okviru reforme poreske administracije i penzijskog sistema, Vlada Republike Crne Gore, je u saradnji sa Svjetskom bankom poetkom 2004. godine, otpoela aktivnosti na definisanju Projekta objedinjene registracije i sistema izvjetavanja naplate poreza i doprinosa. Osnovni ciljevi tog projekta su: 1) stvaranje boljih pretpostavki za potovanje poreskih i drugih zakona kao i za to efikasniju naplatu poreza i doprinosa;
27

2) reorganizacija i modernizacija Fonda PIO; 3) stvaranje kapaciteta za sprovoenje administrativne reforme u svim institucijama koje su povezane sa penzijskom administracijom. S obzirom da se sistem penzijskog i invalidskog osiguranja ne moe posmatrati odvojeno i nezavisno od ostalih drutveno-ekonomskih odnosa na njegovo funkcionisanje, direktno ili indirektno, utiu promjene u ukupnom privrednom sistemu a prije svega radno i socijalno zakonodavstvo kao i poresko zakonodavstvo. Iz navedenih razloga reforma penzijskog sistema treba da ini sastavni dio ostalih drutveno-ekonomskih promjena u Republici, odnosno reformu ovog sistema trebaju da prate i ostale sistemske reforme. Od sistemskih zakona koji se naslanjaju na neka rjeenja Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju i koji imaju odreeni uticaj na sistem penzijskog i invalidskog osiguranja izdvajamo: - Zakon o radu (Sl. list RCG, br. 43/03 i 79/04) - Zakon o zapoljavanju (Sl. list RCG, br. 5/02 i 79/04) - Zakon o evidencijama u oblasti rada i zapoljavanja (Sl. list RCG, br. 69/03) - Zakon o zapoljavanju i radu stranaca (Sl. list RCG, br. 11/04) - Zakon o porezu na dohodak fizikih lica (Sl. list RCG, br. 65/01) - Zakon o poreskoj administraciji (Sl. list RCG, br. 65/01 i 80/04) - Zakon o zatiti graana Republike Crne Gore na radu u inostranstvu (Sl. list RCG, br. 11/04) - Zakon o socijalnoj i djeijoj zatiti (Sl. list RCG, br. 79/04) - Zakon o privrednim drutvima (Sl. list RCG, br.2/02) - Zakon o insolventnosti privrednih drutava(Sl. list RCG, br. 2/02) - Zakon o zatiti na radu (Sl. list RCG, br. 79/04) - Zakon o zdravstvenom osiguranju (Sl. list RCG, br. 39/04) - Zakon o porezu na dodatu vrijednost (Sl. list RCG, br. 65/01) Donoenjem novog Zakona o radu krajem jula 2003. godine, na reformskoj osnovi, sistem radnog zakonodavstva zapoeo je prilagodjavanje trinim uslovima privredjivanja to se u implementaciji postie kroz: - ista prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa za sve zaposlene i poslodavce kroz ugovorni radni odnos, u svim oblicima organizovanja rada bez obzira na svojinske odnose;

28

- razbijanje monopola na radno mjesto, i s tim u vezi vea mobilnost radne snage, legalizacija nezakonitog rada i vea zaposlenost. Koncepcija ovog zakona u definisanju pojedinih radno-pravnih instituta prilagodjena je svojinskim promjenama i strukturnom prilagodjavanju privrede. Ovim zakonom obezbijedjeno je potpunije uskladjivanje prava, obaveza i odgovornosti zaposlenih, s jedne strane i vlasnikih interesa, s druge strane, na tritu rada. Zakonska rjeenja se zasnivaju na meunarodnim standardima iz oblasti radnih odnosa, koje je naa zemlja prihvatila rafitikovanjem velikog broja konvencija i preporuka Medjunarodne organizacije rada, kao i teksta radnike Povelje koju je usvojila Evropska Unija. Imajui u vidu proces ukljuenje u Evropsku uniju osnovni razlog za usvajanje novog Zakon o optem upravnom postupku je uvoenje mnogih procesnih novina koje nije poznavao ranije vaei ZUP. Kao posledica dostignutog razvoja drutva kako u sveri ekonomije tako i u sferi ljudskih prava i sloboda, savremena uprava gubi karakter vlasti u klasinom shvatanju uprave i sve vie postaje dio sistema ljudske saradnje i socijalne regulacije, servis javnih slubi okrenut potrebama graana i privrednih subjekata. Ovaj servis treba da djeluje struno,efikasno i javno. Osnovni cilj koji se postie usvajanjem Zakon o optem upravnom postupku je prije svega uvoenje vieg stepena efikasnosti rada uprave , odnosno odluivanja o pravima i obavezama graana i drugih stranaka u upravnom postupku to je u funkciji ostvarivanja prava i pravnih interesa pravih subjekata . Prihvatanjem standarda evropskog upravnog prava ZUP ugrauje koncept kojim se mijenja uloga dravne uprave u servisno orjentisanu upravu koja mora poivati na demokratskim temeljima, ija je glavna funkcija to kvalitetnije ostvarivanje ljudskih prava i sloboda u dravi i omoguavanje razvoja privrede. Donoenjem Zakona o porezu na dohodak fizikih lica obezbijeena je primjena pravednijeg naina oporezivanja dohodka fizikih lica i usaglaavanje naeg poreskog sistema sa evropskim standardima.

29

3.1.3. Centralizacija funkcija U procesu reforme a nakon donoenja reformskog Zakona o PIO, Statuta i drugih podzakonskih akata, u nastojanju da se Fond uini efikasnijom i efektivnijom organizacijom, koja na najbolji nain zadovoljava potrebe klijenata, postignut je vei stepen centralizacije funkcija. Uloeni su veliki napori u razvoju integrisanog informacionog sistema koji pokriva cjelokupan postupak od momenta podnoenja zahtjeva do njegove realizacije, to ini dobru podlogu za dogradnju modula koji bi obuhvatio sljedei korak koji se odnosi na donoenje automatskog rjeenja o pravima iz PIO. Postupak ostvarivanja prava se odvija u okviru podrunih odjeljenja neposredno kod osiguranika, u cilju njegove efikasnosti, jednostavnosti, uea stranke u postupku i potovanja naela opteg upravnog postupka u skladu sa Zakonom o penzijsko invalidskom osiguranju (mjesto poslovnog dogaaja). Iz Centralne slube obezbjeuju se osnovni fiziki uslovi za rad, prua struna pomo i koordinacija putem upustava, unificiranih obrazaca, rjeenja i stalne interne revizije odnosno kontrole. Putem elektronske prijave podataka o korisnicima prava iz penzijsko invalidskog osiguranja obezbjeuju se jednobrazna primjena propisa u pogledu ispunjenja uslova i obima prava. Direktor Fonda je u skladu sa odredbama Statuta, ovlaenja za donoenje rjeenja o pravima iz PIO u prvom stepenu, prenio na naelnike podrunih odjeljenaja. Dakle, naelnici nemaju direktno, ve delegirano ovlaenje za donoenje rjeenja. Podruna odjeljenja se nalaze u Sektoru za sprovoenje osiguranja i Matinu evidenciju i odgovorni su za svoj rad rukovodiocu Sektora koji je u Centralnoj slubi i Direktoru Fonda. U pokuaju da se Fond uini jo efikasnijom organizacijom, razmatra se mogunost vee centralizacije funkcija a u okviru postojee regulative. Predloeno je osnivanje ogledne - pilot kancelarije u jednom ili eventualno u dva podruna odjeljenja sa odgovarajuom kancelarijom u okviru Centralne slube Fonda PIO. Zbog toga , se predlae se da se za implementaciju pilotprojekta za ogledna podruna odjeljenja pripreme potrebne broure sa dovoljnim informacijama, obrasci zahtjeva sa specifikacijom potrebne dokumentacije koja slui za ostvarivanje prava iz PIO. Neophodno je u
30

podrunim odjeljenjima obezbijediti uslove za savjetodavnu odnosno informativnu ulogu u cilju racionalizacije i efektivnosti postupka po principu Bolje sprijeiti nego lijeiti. Ovaj projekat podrazumijeva obuku kadra u smislu profesionalne komunikacije sa klijentima uz korienja nove IT tehnologije. U Centralnoj slubi e se locirati slubena lica koja vode postupak a koja su duna u skladu sa ZUP-om da podnesu parafirani nacrt rjeenja organu koji donosi rjeenje. Pravilnost odnosno zakonitost ovako donijetih odluka podrazumijeva potpunu primjenu naela i odredaba ZUP-a. Navedeno pilotiranje e posluiti za testiranje radi uoavanja prednosti i rizika predloenih reformi u organizacionoj emi i primjene, odnosno mogue promjene Zakona o optem upravnom postupku. Prilikom implementacije ogledne kancelarije, neophodno je posmatrati, sa jedne strane kvalitet funkcionalne veze izmeu slubenika koji vodi upravni postupak i teritorijalno je udaljen od ovlaenog slubenika koji radi na prikupljanju i ovjeri podataka, u vezi sa osiguranjem u skladu sa Zakonom o PIO, a sa druge strane komunikaciju sa klijentom uz potovanje naela ZUP-a. Takoe, je potrebno posmatrati efikasnost realizacije donijetih rjeenja u kontekstu oglednog programa kao i rijeiti pitanje lokacije penzijske arhive. Postojei automatizovani Projekat kancelarijskog poslovanja u potpunosti je usklaen sa zakonskom regulativom iz te oblasti, i obezbjeuje registre, upisnike, djelovodnike, interne dostavne knjige, statistike izvjetaje kao i potpunu trenutnu informaciju o stanju u predmetu klijenta. Iz ovih razloga za vrijeme trajanja pilot-projekta do eventualne promjene propisa i uvoenja nove IT tehnologije mora se koristiti sistem dvostrukog kolosjeka. Inspekcijski nadzor koji vri organ uprave nadlean za poslove dravne uprave, u skladu sa ZUP-om odnosi se na efikasnost i aurnost u rjeavanju upravnih stvari, postupanje u skladu sa pravilima postupka, pruanje pravne pomoi i trokove upravnog postupka, primjenom propisa o kancelarijskom poslovanju i voenju evidencija. U sluaju neizvrenja, nesavjesnog, neblagovremenog ili nemarnog vrenja slubenih obaveza, koje se odnose na primjenu pravila upravnog postupka, odluivanje, voenje propisanih evidencija, kancelarijskog poslovanja i dr. upravni inspektori mogu izrei upravne mjere u skladu sa odredbama ZUP-a.

31

U sklopu pilot-projekta izvrie se analiza efikasnosti odvojenog vrenja albene i revizione funkcije u Drugostepenom postupku, kao i identifikacija eventualnih nedostataka zakonske regulative ije izmjene treba inicirati. U tranzicionom periodu e se insistirati na veem stepenu efikasnosti Drugostepenog organa u uslovima nove organizacione i funkcionalne strukture Fonda PIO uz podrku novog integrisanog IT sistema.

3.1.4. Standardizacija evidencije podataka o zaposlenju Odredbama Zakona o radu utvreno je da zaposleni ima radnu knjiicu, koju predaje poslodavcu prilikom zasnivanja radnog odnosa, u kojoj se unose podaci od znaaja za ostvarivanje prava po osnovu rada a koja ima karakter javne isprave. Sadrina radne knjiice, postupak izdavanja, nain upisivanja podataka, postupak zamjene i izdavanje novih radnih knjiica, nain voenja registra izdatih radnih knjiica i obrazac radne knjiice propisan je Pravilnikom o radnoj knjiici. S obzirom da radna knjiica ima karakter javne isprave, sve to se u njoj upie vezano je za radni odnos zaposlenog, prema Zakonu o optem upravnom postupku i smatra se vjerodostojnim, dok se suprotno ne dokae. Radnu knjiicu zaposleni predaje poslodavcu na dan poetka rada, kada stie prava i preuzima obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa koji je zasnovao zakljuivanjem ugovora o radu. Za vrijeme trajanja radnog odnosa, radna knjiica se nalazi kod poslodavca, da bi shodno Zakonu o evidencijama u oblasti rada i zapoljavanja, u njoj unosio sve relevantne podatke znaajne za postojanje radnog odnosa. Na osnovu ovako evidentiranih podataka zaposleni ostvaruje pravo po osnovu rada, a ispunjenjem zakonom propisanih uslova koji se odnose na ivotnu dob odnosno minimum staa osiguranja prestaje mu radni odnos po sili zakona. Kada zaposlenom prestane radni odnos, poslodavac je duan da uredno popunjenu radnu knjiicu vrati zaposlenom, jer nevraanje uredno popunjene radne knjiice predstavlja prekraj za poslodavca.
32

Radnu knjiicu izdaje nadleni organ lokalne uprave kojom se potvruju injenice koje su u njoj upisane. Nezavisno od toga koji je ovlaeni organ ili organizacija odnosno poslodavac, izvrio upis podaka o stau u radnu knjiicu, u postupku ostvarivanja prava kod Fonda PIO, kao nesporni uzimaju se oni podaci koji se odnose na sta ostvaren zakljuno sa 31.12.1969. godine, dok e se za periode ostvarene poslije tog datuma sta osiguranja (poetak i prestanak osiguranja), utvrivati i dokazivati prema propisima iz penzijskog i invalidskog osiguranja. Sistem penzijskog i invalidskog osiguranja utvrdio je zaokruen sistem ostvarivanja, utvrivanja i evidentiranja staa osiguranja, u kojem radna knjiica figurira kao pomono dokazno sredstvo. Prilikom podnoenja zahtjeva Fondu za priznavanje prava na penziju klijent podnosi pored ostalih dokaza i radnu knjiicu koja nakon ostvarivanja prava na penziju, uslovljenog prestankom osiguranja, ostaje arhivirana u linom dosijeu formiranom u Fondu PIO. Pravovremenim usklaivanjem nacionalnog zakonodavstva sa standardima evropske regulatve stvorie se uslovi za ukidanje radne knjiice u postojeem obliku iz razloga zatite podataka. Zatita podataka odnosno pravo na privatnost je jako razvijena oblast savremenog evropskog zakona. Evropska Komisija je utvrdila zahtjeve u pogledu korienja i otkrivanja linih podataka Direktivom 95/46/EC o zatiti pojedinaca u pogledu obrade linih podataka i slobodnom protoku takvih podataka. Navedenom direktivom se ureuje obrada linih podataka, bez obzira da li je proces automatizovan ili ne. Pravila se takoe zahtijevaju u pogledu prenosa linih podataka na treu stranu. Zakon zahtijeva od svake institucije da imenuje slubenike odgovorne za zatitu podataka u okviru organizacije da bi se obezbijedio pro-aktivan pristup i da bi se osiguralo zadovoljavanje pravnih zahtjeva. U sluajevima krenja navedenog zakona, primjenjuju se line kazne. Znaaj radne knjiice kao javne isprave ne moe se posmatrati samo sa stanovita sistema penzijskog i invalidskog osiguranja jer ona institucionalno u radnom zakonodavstvu ima viestruki znaaj za zaposlenog koji je u radnom odnosu, zbog toga je institut radne knjiice jo uvijek potreban u ovoj fazi reforme radnog i socijalnog zakonodavstva.

33

S obzirom da postojanje radne knjiice nije smetnja za uvoenje savremenih poslovnih procesa i realizaciju definisanih ciljeva reforme, budue aktivnosti u vezi sa njenim eventualnim ukidanjem zavisie od potrebe i dinamike prilagoavanja nacionalnog zakonodavstva sa standardima EU pri emu se mora voditi rauna o ocjenama, planiranim zadacima, aktivnostima i mjerama koje su utvrene Agendom ekonomskih reformi. Isto tako prije zamjene radne knjiice potrebno je obezbijediti alternativnu evidenciju koja bi zadovoljila potrebe prilagoavanja sa standardima EU i istovremeno predstavljala odgovarajui metod prikupljanja i zatite podataka pri emu treba koristiti iskustva drava iz regiona koje su ve lanice EU ili se nalaze u fazi pristupanja. Donoenjem Zakona o objedinjenoj regisraciji i sistemu izvjetavanja o obraunu i naplati poreza i doprinosa i niza podzakonskih akata za njegovo sprovoenje, kao i uspostavljanjem Centralnog registra, proistei e niz novih aktivnosti Odeljenja za evidenciju doprinosa a u skladu sa predlogom konsultanata Svjetske banke. Obaveza ovog odeljenja je stalna saradnja sa Poreskom upravom u vezi sa razmjenom podataka koje e Fond PIO preuzimati od Poreske uprave u cilju formiranja svoje matine baze podataka o osiguranicima a uestvovae u prenosu podataka sa jednog na drugi IT sistem. 3.1.5. Bezgotovinska isplata penzija Jedan od bitnih koraka koje je Fond PIO ve uinio u procesu reforme penzionog sistema, sa ciljem poveanja efikasnosti i smanjenja trokova poslovanja jeste i uvoenje isplate penzijskih davanja putem bankarskog sistema. Broj penzionera koji u Crnoj Gori ve koriste ovaj nain primanja penzija je oko 30% od ukupnog broja penzionera. Isplata penzija putem pote za priblino 70% svih isplata penzija, je osigurana dolaskom potara na kunu adresu penzionera, davanjem eka na potpis, i isplatom odreenog iznosa. Trokovi po svakom eku su 95 centi, to je prilino visok iznos, npr. u poreenju sa 35 centi u Irskoj, gdje gotovina nije dio transakcije jer se iznos penzije moe isplatiti samo na alterima pote. Od prvog kvartala do kraja 2004 godine, prelaskom 30% isplata na poslovne banke Fond PIO je ostvario finansijsku utedu u iznosu od cca 0,80 mil tako da se planira da se broj korisnika za isplatu penzija preko banke povea u narednom periodu na 50%. Ovo pretpostavlja motivaciju penzionera kroz

34

omoguavanje korienja i drugih bankarskih usluga, jer se promjene ne podravaju iz socijalnih i kulturnih razloga. Ukidanje ekova je sloen proces iz sledeih razloga: nepostojanje banaka i potanskih filijala ( infrastrukture ) na svim potrebnim lokacijama trenutna nemogunost elektronskog prenosa podataka ; ogromni finansijski izdaci ; nepostojanje adekvatnog dokumenta koji e zamijeniti ek u postupku ostvarivanja pojedinih prava iz PIO predvienih Zakonom. Isplata penzija putem Pote prouzrokuje i dodatne rizike gotovinskog prenosa novca i njegove distribucije uz visok stepen iracionalnosti i izazivanje dodatnih finansijskih trokova. Uz postizanje makroekonomske stabilnosti sistema , kroz uvoenje stabilne valute i niske stope inflacije , stvorie se i uslovi za eliminisanje isplate penzija dva puta u mjesecu i prelazak na isplatu jednom u mjesecu to e u velikoj mjeri redukovati trokove isplate penzija koje Fond ima. Fond PIO e u narednom periodu otpoeti sa intezivnim aktivnostima u cilju postupne eliminacije ekova uvaavajui sve ekonomsko-socijalne zahtjeve koje ovaj proces nosi sa sobom. Stvaranjem neophodnih preduslova za bezgotovinsku isplatu penzija, pored znaajnog smanjivanja rashoda Fonda, eliminisae se i dvostruki poslovi skeniranja i sravnjivanja podataka o neizvrenim isplatama. Konanom prelasku sa postojeeg sistema isplate penzija ( preko pote ) na novi sistem bezgotovinske isplate mora se pristupiti veoma obazrivo jer se radi o jednom veoma osjetljivom procesu kako sa ekonomsko-finansijskog tako i sa socijalnog stanovita. Ovo iz razloga to ovakva promjena moe izazvati poremeaje ukoliko se prethodno ne osmisli kvalitetna strategija svih institucija koje su direktno ili indirektno vezane za realizaciju ovog procesa a prevashodno Ministarstva finansija, Pote CG, poslovnih banaka i Fonda PIO.

35

4. ORGANIZACIONA STRUKTURA 4.1. Postojea organizaciona struktura

GENERALNI DIREKTOR

SEKTOR ZA PRAVNE I OPTE POSLOVE

SEKTOR ZA FINANSIJE I ANALITIKO PLANSKE POSLOVE

SEKTOR ZA SPROVOENJE OSIGURANJA I MATINU EVIDENCIJU

SEKTOR ZA INFORMACIONU TEHNOLOGIJU

Odjeljenje za pravne poslove Odjeljenje za preduzetnitvo i transformaciju Odjeljenje za odmor i rekreaciju penzionera

Odjeljenje za raunovodstvo Odjeljenje za obraun i isplatu prava korisnika Odjeljenje za analitiko planske poslove

Odjeljenje za Razvoj sistema Odjeljenje za Matinu evidenciju Odjeljenje za sprovoenje INO osiguranja

Odjeljenje za sistemski softver i obradu Odjeljenje za projektovanje aplikacija Odjeljenje za mikrofilm i skeniranje podataka

36

Odjeljenje za opte poslove

Prvostepena invalidska komisija Podruna odjeljenja (9)

4.2. Ukidanje pojedinih poslovnih procesa Uspostavljanjem nove zakonske regulative u oblasti penzijskog sistema u Crnoj Gori , prvenstveno donoenjem i primjenom novog Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju, uvedene su , u odnosu na ranije, nove funkcije odnosno nadlenosti Fonda. To za posledicu ima potpuno ili djelimino ukidanje pojedinih poslovnih procesa, poboljanje postojeih i uspostavljanje novih, u skladu sa meunarodnim standardima i direktivama EU. Prema tome, u periodu tranzicije ukida se : 1. Odjeljenje za odmor i rekreaciju penzionera 2. Odjeljenje za razvoj sistema 3. Odjeljenje za preduzetnitvo i transformaciju Funkcija Odjeljenja za odmor i rekreaciju je prestala formalno da postoji stupanjem na snagu novog Zakona o PIO, koji ne prepoznaje u buduem periodu zadovoljavanje socijalnih potreba penzionerske populacije ve iskljuivo fokusiranje na svoju osnovnu djelatnost- isplatu penzijskih davanja. Odjeljenje za razvoj sistema se ukida iz razloga to je cjelokupan postupak pripreme i izrade zakonske i podzakonske regulative iz oblasti penzijskog sistema preao na resorno Ministarstvo rada i socijalnog staranja ali i dalje uz aktivno uee predstavnika Republikog fonda penzijskog i invalidskog osiguranja.

37

Zakonom o PIO je definisano da se aktivnosti oko prodaje imovine (akcijskog kapitala) Fonda PIO, moraju sprovesti do 01.01.2009 godine. Nadleni organ Vlade RCG tj. Savjet za privatizaciju, kao kontrolni i nadzorni organ u procesu privatizacije, organizuje i sprovodi aktivnosti na prodaji akcija iz portfelja Fonda u akcionarskim drutvima ija se prodaja obavlja putem javnog tendera ili aukcije, odnosno u preduzeima koja mogu biti interesantna za strateke investitore, a organi upravljanja Fonda donose odgovarajue odluke radi kompletne realizacije ovih aktivnosti. Fond PIO ima iskljuivu nadlenost samo u dijelu prodaje akcija putem berzanske prodaje i to u jednom broju malih i srednjih preduzea sa relativno niskim procentom uea u vlasnikoj strukturi. Meutim, Fond PIO je ipak jedini subjekat koji moe upravljati svojom imovinom na najbolji mogui nain i uz najvee efekte do momenta njene potpune privatizacije. Zato e se ova aktivnost zadrati u Fondu do zakonom propisanog roka u okviru budueg Odeljenja za finansijski menadment. 4.3. Nove funkcije predloene organizacione strukture Novi savremeni sistemi podrazumijevaju i niz novih funkcija, bez kojih je gotovo nemogue zamisliti uspjeno funkcionisanje modernog i efikasnog penzijskog Fonda. Da bi se ostvarili postavljeni ciljevi reforme smatramo optimalnim uvoenje sledeih funkcija: 1. Upravljanje uslugama 2. Interne revizije 3. Kadrovske funkcije 4. Komunikacije i informisanja 5. Pruanje usluga strankama 1. Upravljanje uslugama Upravljanje uslugama pri Kabinetu Direktora Fonda ima ulogu koja se ogleda u pruanju informacija i istovremeno pomae u rukovoenju svakodnevnim poslovanjem Fonda PIO. U dinaminom radnom okruenju, u uslovima stalnih promjena, kvalitet pruanja usluga korisnicima Fonda PIO je od presudne vanosti za stvaranje povjerenja u sistem socijalnog osiguranja, naroito predstojeim uvoenjem drugog i treeg stuba penzijskog sistema. Ova funkcija e pomoi u izgraivanju imida institucije zasnovanog na komunikaciji, promjenama, stratekom planiranju, uinku
38

organizacije i odgovornosti. Pomenuto Odjeljenje bi bilo pokretaka snaga Fonda PIO u pogledu buduih promjena. Osnovni zadaci Upravljanja Uslugama su: Pruanje podrke i savjeta Direktoru; Strateko Planiranje; Procjena Uinka; Razmatranje i praenje poslovnih procesa; Ureenje Odjeljenja; Upravljanje promjenama; Upravljanje rizicima i Korporativno upravljanje; Utvrivanje i praenje primjene strategije za pruanje usluga strankama, Standarda i Plana Implementacije.

2. Interna revizija Odjeljenje za internu reviziju u modernim institucijama socijalnog osiguranja daje savjete o uinku organizacije, ukazuje na slabosti u poslovanju koje treba poboljati i direktno je odgovorno Direktoru Fonda. Interna revizija predstavlja samostalnu, objektivnu, osiguravajuu i konsultativnu aktivnost osmiljenu u svrhu poboljanja operativnosti jedne organizacije. Pomae organizaciji da postigne svoje ciljeve uvoenjem sistematskog, disciplinovanog pristupa u pogledu evaluacije i efektivnosti upravljanja rizicima, kontrolom i procesom upravljanja. Osnovni zadaci interne revizije su: pruanje pomoi lanovima organizacije u pogledu efektivnog ispunjavanja svojih obaveza; pruanje nezavisne procjene sistema interne kontrole organizacije; osiguravanje rukovodstva u pogledu adekvatnosti i efektivnosti sistema interne kontrole; obavjetavanje rukovodstva o slabostima interne kontrole; davanje preporuka za poboljanje interne kontrole i promovisanje efektivne kontrole uz razumne trokove

39

Interna revizija je odgovorna za vrenje samostalnih ispitivanja svih procesa koji obuhvataju upravni postupak i ekonomsko-finansijske aktivnosti. 3. Kadrovska funkcija Kadrovska funkcija se ogleda u davanju savjeta o implementaciji svih aspekata kadrovske politike Fonda PIO. Izvravanjem ove funkcije obezbjeuje se da organizacija u potpunosti postupa u skladu sa Zakonom o radu, kolektivnim ugovorima i sa svim ostalim zakonima i podzakonskim aktima u oblasti rada i zapoljavanja. Prepoznavanje od strane rukovodstva da je osoblje najbolje sredstvo jedne organizacije je navelo mnoge organizacije da shvate da su slubenici najbolji resurs koji posjeduju. To prepoznavanje nosi sa sobom odgovornost korienja potpunog potencijala slubenika putem obezbjeivanja odgovarajuih programa profesionalnog razvoja, koji omoguavaju slubenicima davanje najboljeg doprinosa organizaciji. Uslovi rada i obuka, kao i profesionalni razvoj prema tome predstavljaju prioritete savremenih organizacija. Angaovanje, profesionalni razvoj slubenika i broj slubenika budueg Fonda PIO je odgovornost Kadrovske Slube. Broj slubenika treba realno utvrditi kada novo IT okruenje postane operativno. Metodologije kao to je APT (Obuka za Administrativnu Produktivnost) se moe primijeniti kada novi sistem postane operativan i tada treba utvrditi odgovarajui broj slubenika u skladu sa obimom posla u okviru ciljnog okruenja i odravati tekue standarde. Osnovni zadaci Kadrovske funkcije su: Planiranje radne snage; Angaovanje/odabir; Uvoenje (novih) slubenika u posao; Obuka i usavravanje; Analiza i osmiljavanje poslova; Opis poslova; Evaluacija poslova; Specifikacija linih karakteristika;
40

Disciplinska politika/politika nagraivanja; Rukovoenje uinkom; Odravanje evidencije o pojedinanim slubenicima; Davanje savjeta o sprovoenju Zakona o radu; Prijavljivanje zaposlenih kod Fonda PIO, Fondu Zdravstva i Zavodu za Zapoljavanje; Odnosi sa zaposlenima odnosi slubenik/rukovodstvo, sindikati, kolektivni ugovori i Zatita na radu

4. Komunikacije i informisanje Funkcije komunikacije i informisanja podrazumijevaju da Fond PIO razvija i sprovodi planove komunikacije koji podravaju njegove poslovne funkcije. Ova funkcija podrazumijeva utvrivanje standarda usluga koje se pruaju korisnicima, pripremu strategije za pruanje usluga korisnicima, osmiljavanje poslovnih formulara i informativnih broura, daje savjete o najboljim metodama interne i eksterne komunikacije Fonda PIO i osmiljava kampanje javnog informisanja. Osnovni zadaci funkcije komunikacije i informisanja su: Razvoj politike komunikacije interna i eksterna; Rukovoenje i davanje savjeta o odnosu Fonda PIO sa medijima; Osmiljavanje javnih informativnih kampanja; Koordiniranje publikovanjem korporativnog materijala Fonda PIO; Osmiljavanje poslovnih obrazaca; Osmiljavanje informativnih obrazaca/broura i Osmiljavanje sistema interne komunikacije

5. Pruanje usluga strankama Savremene organizacije su postale usredsreene na svoje korisnike. U prolosti su organizacije veim dijelom bile usmjerene na administraciju i sisteme koji podravaju prije administraciju nego korisnika. To se sada
41

promijenilo i veina organizacija ulae napore u osiguravanje da je primarna funkcija omoguavanje i podravanje dobre prakse i pruanje kvalitetnih usluga korisnicima. Organizacije razvijaju strategiju za pruanje usluga korisnicima koja obuhvata standarde koje podravaju indikatori uinka koji pokazuju koliko su dobre usluge koje se svakodnevno pruaju. Preduzete su aktivnosti u pogledu obezbjeenja visoko kvalitetnih usluga, ukljuujui i obuku za glavno i pomono osoblje. Korisnik je sredite organizacije, a razvoj sistema podrava ovaj pristup koji zahtijeva odgovarajue mehanizme kontrole. Ovakvo usmjerenje ukljuuje kvalitetnije informacije, bolje usluge, modernije kancelarije i prostor uopte, kao i pro-aktivan pristup u pogledu zadovoljavanja potreba korisnika. Fond PIO sa svojim novim IT sistemom i novim kanalima glasovne komunikacije na raspolaganje korisnicima e davati informacije preko kontaktnog (Call) centra, koji bi prihvatao sve telekomunikacione kontakte od stranaka. Ovaj kontaktni centar moe biti smjeten na bilo kom mjestu, ako ima dobru podrku neophodne tehnologije. U stvarnosti, stranka pozove odreeni broj i taj poziv se usmjerava na pozivni centar gdje postoje strunjaci koji se bave navedenim pozivima. Funkcija prijema zahtjeva obuhvata pruanje pomoi osobama koje ele da podnesu zahtjev Fondu PIO za ostvarivanje prava na penziju ili novanu nadoknadu. Ovaj rad obuhvata: pruanje informacija o ispunjavanju zahtjeva, distribuiranje obrazaca za prijavu, prijem zahtjeva, provjeru obrazaca za zahtjev, zavoenje zahtjeva za ostvarivanje prava na penziju i izdavanje potvrde o prijemu, auriranje linih podataka o podnosiocu zahtjeva, prosljeivanje ispravno popunjenih zahtjeva i dr. 4.4. Nova organizaciona struktura 4.4.1. Predloena organizaciona struktura - gaenje pojedinih i uvoenje novih poslovnih funkcija

Kabinet/ Odjeljenje za Upravljanje

GENERALNI DIREKTOR

Odjeljenje za Internu Reviziju

42

Uslugama sa PRa menaderom

KORPORATIVNI SEKTOR

SEKTOR ZA EKONOMSKOFINANSIJSKE POSLOVE Odjeljenje za Finansijski Menadment Odjeljenje za Statistiku i Prognoze Odjeljenje za Raunovodstvo

PENZIJSKI SEKTOR

SEKTOR ZA INFORMACIONU TEHNOLOGIJU

Kadrovsko Odjeljenje Odjeljenje za Komunikaciju i Informacije Pravna Sluba

Invalidska komisija Odjeljenje za podrku sa Call centrom Odjeljenje za Odravanje Odjeljenje za Inostrano Osiguranje Podruna Odjeljenja Odjeljenje za evidenciju doprinosa

Odjeljenje za Sistemske Operacije i Komunikaciju Odjeljenje za Razvoj Sistema Odjeljenje za Elektronsku arhivu i Podatke

Odjeljenje za Opte i Pratee Usluge

4.4.2. Implementacija Pilot projekta Implementirani pilot projekat e biti u funkciji odreeni vremenski period u skladu sa Tranzicionim planom. Pilot projekat se uvodi radi testiranja koristi i prednosti predloenih reformi u dijelu centralizacije sprovoenja osiguranja i organizacionih promjena u albenom i revizionom postupku. Takoe, kroz ovaj pilot projekat primjenjivae se postojea regulativa uz obavezu uoavanja segmenata nacionalnog zakonodavstva za koje e se inicirati promjene. Za vrijeme funkcionisanja pilot projekta odredie se i

43

najpovoljnija lokacija pojedinih jedinica u okviru odjeljenja i odjeljenja u okviru Sektora kao to su odjeljenje za arhivu, odjeljenje za odravanje, jedinica za skeniranu arhivu i dr. Pilot projekat se organizuje kao Centar za pruanje usluga u okviru izabranog Podrunog odjeljenja i Odjeljenje za donoenje rjeenja u okviru Centralne slube. Poetna pozicija Odjeljenja za arhivu, prema predlogu LMC konsultanata, e takoe biti pri Centralnoj slubi. Postupak ostvarivanja prava sprovodie se po proceduri propisanoj Zakonom o opem upravnom postupku s tim to e se u Centru za pruanje usluga iskljuivo vriti prijem zahtjeva, pruati pravnu pomo klijentima i sve informacije u vezi sa ostvarivanjem prava odnosno o stanju u predmetu klijenta. Nakon dostavljanja zahtjeva sa potrebnom dokumentacijom penzijskoj arhivi u Centralnoj slubi formirae se dosije korisnika i distribuirati Odjeljenju za donoenje rjeenja na dalji postupak. Kod Pilot projekta, uporedo sa propisanim revizonim i albenim postupkom, vrie se i interna revizija. U toku trajanja Pilot projekta pratie se kvalitet rada, aurnost , zakonitost i obim trokova koje e prouzrokovati promjena toka postupka. U sluaju da se Pilot projekat pokae neefikasnim primijenie se Organizaciona struktura iz eme 4.4.1. a u suprotnom Organizaciona struktura iz eme 4.4.4. 4.4.3. Organizaciona struktura sa Pilot projektom
Kabinet/ Odjeljenje za Upravljanje Uslugama sa PRa menaderom

GENERALNI DIREKTOR

Odjeljenje za Internu Reviziju

KORPORATIVNI SEKTOR

SEKTOR ZA EKONOMSKO-

PENZIJSKI SEKTOR

SEKTOR ZA INFORMACIONU

44

FINANSIJSKE POSLOVE Odjeljenje za Finansijski Menadment Odjeljenje za Statistiku i Prognoze Odjeljenje za Raunovodstvo

TEHNOLOGIJU

Kadrovsko Odjeljenje Odjeljenje za Komunikaciju i Informacije Pravna Sluba

Invalidska Komisija Odjeljenje za Podrku Odjeljenje za Odravanje Odjeljenje za Inostrano Osiguranje Podruna Odjeljenja Odjeljenje za evidenciju doprinosa

Odjeljenje za Sistemske Operacije i Komunikaciju Odjeljenje za Razvoj Sistema Odjeljenje za Elektronsku arhivu i Podatke

Odjeljenje za Opte i Pratee Usluge

Pilot projekat
Odjeljenje za Donoenje Rjeenja Odjeljenje za Arhivu (1)

Centar za pruanje usluga

4.4.4. Organizaciona struktura sa centralizovanim funkcijama Nakon sprovoenja Pilot projekta, ukoliko se procijeni da je vea centralizacija funkcija dala bolje rezultate u pogledu efikasnosti i kvalitetnijih usluga, organizaciona struktura e biti kao kod eme 4.4, uz sljedee promjene u okviru Penzijskog sektora. Centralizacija funkcija prije svega podrazumijeva donoenje rjeenja o pravima iz penzijskog i invalidskog osiguranja u Centralnoj slubi umjesto u podrunim jedinicama i formiranje Odjeljenja za donoenje rjeenja u okviru Centralne slube. Podruna odjeljenja bi se, u tom sluaju, transformisala u

45

centre za pruanje usluga i njihova uloga bi se svela na prijem zahtjeva, davanje savjeta i informacija u vezi sa ostvarivanjem prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja. U tom sluaju arhiva penzijskih dosijea bi se nalazila u Centralnoj slubi, pa je neophodno formiranje odjeljenja za arhivu u okviru Penzijskog sektora koja bi se nalazila u Centralnoj slubi. Odjeljenje za podrku, u okviru koga e biti formiran Call centar, sa dobro obuenim kadrom i Odjeljenje za evidenciju doprinosa, koja su obuhvaena emom 4.4, obezbjeivae uslove za jedinstvenu primjenu propisa, koordinaciju sa drugim institucijama, uee u izradi propisa i njihovom usaglaavanju sa direktivama EU, prenos podataka sa starog na novi IT sistem, pripremati broure za informisanje stranaka o primjeni propisa o pravima iz penzijskog i invalidskog osiguranja, izraivati obrasce koji se tiu primjene propisa iz ovog osiguranja, obezbjeivati kompletiranje podataka matine evidencije do uvoenja Centralnog registra, saraivati sa Poreskom upravom i drugim institucijama oko uvoenja, odravanja i unapreenja centralnog registra, kao i korienja podataka iz tog registra, obezbjeivati implementaciju svih zakonskih izmjena i sl. ZAKLJUAK Dobro osmiljena i precizno definisana Strategija razvoja penzijskog i invalidskog sistema u Crnoj Gori, obezbjeuje ostvarivanje postavljenih ciljeva u optimalnim rokovima uz krajnje minimiziranje rizika, veliku posveenost i potpunu koordinaciju svih nosilaca projekta reforme. Kompleksna i specifina oblast kao to je penzijski sistem zahtijeva precizno identifikovanje nedostataka postojeeg sistema i definisanje vizije reforme kroz upravljanje promjenama. Za sve zadatke i aktivnosti, uz postavljene principe rada, koji su obuhvaeni Planom tranzicije odreeni su vremenski rokovi za njihovu realizaciju. Krajnji rezultat tranzicionog perioda je realizacija ciljnog okruenja, koje obuhvata novu organizacionu strukturu i IT sistem, nove poslovne procese i usmjerenje na kvalitetnije usluge koje e podravati dobro obueno i sposobno rukovodstvo i slubenici. Predloene promjene e poveati nivo efikasnosti kroz uvoenje savremenog i integrisanog IT sistema, usaglaavanje normativne regulative

46

sa direktivama Evropske unije uz postizanje veeg stepena standardizacije u oblasti evidencije podataka o zaposlenju i isplati penzija. Reformske promjene u sistemu se odraavaju i na organizacionu strukturu Fonda PIO kroz djelimino ili potpuno gaenje pojedinih postojeih poslovnih procesa i uvoenje nove funkcije korporativnog upravljanja. Koncipiranju nove organizacione eme prethodi testiranje rizinih promjena kroz pilot projekat. Implementirana nova organizaciona struktura mora obezbijediti postojanje svih funkcija potrebnih savremenoj organizaciji, kao i odgovarajuu podrku ljudskih i IT resursa. Kada se to postigne, Fond e biti u mogunosti da ispunjava svoje budue obaveze na efikasniji i kvalitetniji nain.

ANEX
47