You are on page 1of 111

ZDRAVSTVENO

OSIGURANJE

I UZ VAS

ZA VAS

Izdava: Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Za izdavaa : mr Ramo Brali, direktor Uredjivaki odbor : Andjelka Babi, Mirjana Kojii, Zoran Glomazi, Milena Cvijanovi, pomonici direktora Urednik: Amer Ramusovi, PR menader Saradnici na projektu: mr Vesna Popovi, dr Ana Mrdak, Ranislavka Andri, Jelena Jokanovi, Aleksandar Jovievi,Vukosava Pejovi, dr Sanja Simovi, mr Sead irgi, mr Ruica Milutinovi, mr Adis Balota, Cvetko Radikovi, Vjera Medojevi, dr Mirjana Turkovi, Ratka Kneevi, Nada Pejovi, Sandra Damjanovi, Milica kiljevi. Lektor: Zuvdija Hodi Grafiki dizajn i priprema za tampu: Digital Print Centar- Podgorica tampa: Digital Print centar-Podgorica Tira: 500 Podgorica, avgust 2009.godine

SADRAJ
RIJE DIREKTORA ................................................................................................................... 01 OSNOVNE INFORMACIJE O FONDU ZA ZDRAVSTVENO OSIGURANJE CRNE GORE .............................. 10 SKRAENICE................................................................................................................................ 11 UVOD ............................................................................................................................................... 13 2. PRAVA IZ OBAVEZNOG ZDRAVSTVENOG OSIGURANJA ......................... 15 2.1 Pravo na zdravstvenu zatitu ............................................................................................. 16 2.2. Pravo na naknadu zarade za vrijeme privremene sprijeenosti za rad.............. 18 2.3. Pravo na naknadu putnih trokova u vezi korienja zdravstvene zatite ....... 18 3. ULOGA I NADLENOSTI FZZOCG ............................................................................. 21
3.1 Organizacija Fonda za zdravstveno osiguranje ........................................................... 24

4. FINANSIRANJE ZDRAVSTVENOG OSIGURANJA U CRNOJ GORI ......... 27 5. POKRIVENOST STANOVNITVA OBAVEZNIM ZDRAVSTVENIM OSIGURANJEM ............................................... 31
5.1 Zdravstveno stanje stanovnitva ...................................................................................... 32 5.2. Kadrovi u zdravstvu .............................................................................................................. 36 5.3. Organizacija zdravstvene slube ..................................................................................... 38
3

6. DOPRINOSI ZA OBAVEZNO ZDRAVSTVENO OSIGURANJE .................... 45 7. POSLOVNI REZULTATI...................................................................................................... 47


7.1. Prihodi ....................................................................................................................................... 49 7.2. Rashodi ..................................................................................................................................... 50

8. STRATEKI CILJEVI RAZVOJA FZZOCG ................................................................ 55 9. RAZVOJNE AKTIVNOSTI ................................................................................................ 57


9.1 Reforma primarne zdravstvene zatite (PZZ) ............................................................... 57 9.1.1 Organizacija primarne zdravstvene zatite ............................................................... 57 9.1.2. Novi model finansiranja zdravstvenih usluga u PZZ ............................................. 58 9.1.3. Uspostavljanje sistema za sklapanje ugovora ......................................................... 59 9.1.4. Reforma stomatoloke zdravstvene zatite.............................................................. 61 9.2. Primjena informaciono komunikacionih tehnologija kao podrka reformama zdravstva ....................................................................................................... 63 9.2.1 Opti ciljevi razvoja integralnih informacionih sistema ........................................ 63 9.2.2 Pristup razvoju i opis razvijenih informacionih sistema ....................................... 65 9.2.3 Tehnoloki razvoj ................................................................................................................ 77 9.3. Efekti primjene apotekarskog poslovanja ................................................................... 78 9.3.1 Potronja ljekova izdatih u apotekama na teret sredstava Fonda za zdravstveno osiguranje u 2008.godini .................................................... 78 9.4. Implementirani projekti u oblasti IKT-stvaranje uslova za eHealth..................... 84 9.5. Meunarodni sporazumi ...................................................................................................105 9.6. Naknada tete u obaveznom zdravstvenom osiguranju .......................................106 9.7. Dobrovoljno zdravstveno osiguranje ...........................................................................106

RIJE DIREKTORA
Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore je jedna od najznaajnijih institucija, ne samo u sistemu zdravstva, ve i u dravi Crnoj Gori. To je institucija sa javnim ovlaenjima za finansiranje zdravstvene zatite i drugih prava iz zdravstvenog osiguranja osiguranih lica sa naelima solidarnosti, jednakosti, dostupnosti i obaveznosti. Ona, takoe, ima obavezu sprovoenja ostvarivanja prava po potpisanim meunarodnim sporazumima i konvencijama. Sama injenica da je njegova osnovna uloga da finansira zdravstvenu zatitu cijele populacije u dravi Crnoj Gori dovoljno govori o vanosti i gotovo presudnom uticaju na reforme u sistemu zdravstva, kao i na cjelokupne reforme koje se sprovode u Crnoj Gori. Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore je od 2001. godine koncipiran, ustanovljen i organizovan kao ustanova koja obezbjeuje ostvarivanje prava iz zdravstvene zatite i zdravstvenog osiguranja i sprovoenje potpisanih sporazuma o zdravstvenom osiguranju po meunarodnim konvencijama, tako da je danas uveliko prepoznat kao institucija sa snanim institucionalnim i administrativnim kapacitetom. Sinhronizovano djelovanje Ministarstva zdravlja i Fonda u sistemu zdravstvene zatite i zdravstvenog osiguranja, omoguava adekvatno finansiranje prava osiguranika iz obaveznog zdravstvenog osiguranja, kontrolu, racionalno i namjensko troenje sredstava, kao i kreativnije voenje i ostvarivanje zdravstvene politike. Radi to kvalitetnijeg ostvarivanja prava svojih osiguranika, Fond ima organizacione jedinice u svim optinama u Crnoj Gori. Funkcionisanje Fonda zasniva se na obezbjeivanju prava osiguranika i racionalnoj upotrebi sredstava obveznika uplate doprinosa u cilju stvaranja odrivog sistema zdravstva, poboljanja zdravstvenog stanja stanovnitva, produenja ivotnog vijeka i breg razvoja cjelokupnog drutva Crne Gore. Glavni cilj zdravstvenog sistema, zdravstvene zatite i zdravstvenog osiguranja, nije samo da pobolja zdravlje, ve i da dostigne najvei mogui nivo i smanji razlike izmeu pojedinaca i grupa. Usvajanjem Strategije zdravstvene politike u Crnoj Gori do 2020. godine date su osnovne smjernice za reformu zdravstvene djelatnosti, sa ciljem podizanja kvaliteta zdravlja graana Crne Gore i poboljanja zdravstvenog sistema u okviru raspoloivih finansijskih sredstava. Fond za zdravstveno osiguranje inicira reformske procese i praktino je jedan od prepoznatih nosilaca reformi u oblasti zdravstva. Realizacija se obavlja kroz brojne programe i projekte: Osnovna evidencija

osiguranika i obveznika uplate doprinosa; zamjena zdravstvenih knjiica kojima se utvruje svojstvo osiguranog lica, odnosno osnovnog identifikacionog dokumenta u obaveznom zdravstvenom osiguranju; uvoenje recepta sa bar kodom osiguranika i ljekara koji ga je propisao kao eka sa obavezom plaanja (vrednosni papir) i uvoenjem novog i organizovanijeg naina nabavke, distribucije, propisivanja i praenja potronje ljekova kroz sistem apoteka. Kroz ove projekte implementirane su baze: osiguranika, obveznika uplate doprinosa, ljekara i farmaceuta, ljekova, dijagnoza bolesti po MKB 10, zanimanja, djelatnosti, javnih zdravstvenih ustanova, apoteka, to je omoguilo razne vrste analiza po starosnoj strukturi, polu, ljekaru, ustanovi, organizacionoj jedinici, kategoriji osiguranja itd. S druge strane, postavljena je infrastruktura za primjenu i uvoenje eHealth rjeenja. U izvravanju svojih zakonskih obaveza i odgovornosti prema osiguranim licima i davaocima zdravstvenih usluga, kao institucija sa javnim ovlaenjima koja mora ponuditi razvojna alternativna rjeenja na podruju zdravstvenog osiguranja, Fond je usvojio Strateki razvojni plan Fonda za zdravstveno osiguranje do 2011. godine, uz upotrebu savremenih metodologija i pristupa. Izradom Stratekog razvojnog programa Republikog fonda za zdravstveno osiguranje do 2011.godine zacrtano je osam osnovnih stratekih ciljeva koji se realizuju kroz 19 projekata: objedinjena naplata doprinosa; naknada tete u sprovoenju obaveznog zdravstvenog osiguranja (u toku); povrede na radu i profesionalna oboljenja - evidencije (u toku); analitika rashoda (realizovan); novi kontni plan (realizovan); novi modeli plaanja usluga (implementiran u primarnoj zdravstvenoj zatiti); uspostavljanje sistema za sklapanje ugovora (u toku je primjena u primarnoj zdravstvenoj zatiti); praenje potronje ljekova i medicinskih sredstava (realizovano na primarnom nivou i apotekarskom poslovanju); ostvarivanje prava iz obaveznog zdravstvenog osiguranja (realizovan u Fondu); uvoenje dobrovoljnog zdravstvenog osiguranja (u toku je rad na projektu - eka se na usvajanje izmjena i dopuna Zakona o zdravstvenom osiguranju); Evropska kartica zdravstvenog osiguranja (u toku je priprema za realizaciju); obim prava i standarda u ostvarivanju prava na lijeenje u inostranstvu (realizovano - permanentna obaveza); sprovoenje meunarodnih sporazuma o socijalnom osiguranju (realizovano - permanentna obaveza); izabrani doktor (realizovano); integralni zdravstveni informacioni sistem (realizovan na primarnom nivou; u toku je realizacija u optim bolnicama); data warehouse za Republiki fond za zdravstveno osiguranje (u toku su pripreme za realizaciju); interna revizija (u toku je realizacija - permanentni posao); upravljanje kadrovima (realizovan - permanentni posao); optimalizacija uslova za obavljanje djelatnosti Republikog fonda za zdravstveno osiguranje (u toku je realizacija po filijalama). Od predvienih projekata, implementiran je itav niz, a upravo je implementiran projekat reforme primarne zdravstvene zatite Izabrani doktor uz znaajnu podrku Ministarstva zdravlja koji je finansiran iz kredita Svjetske Banke. U sklopu projekta implementiran je dio integralnog informacionog sistema koji se odnosi na: Fond za zdravstveno osiguranje i njegovu integraciju sa primarnom zdravstvenom zatitom, kao i ostalim institucijama koje su pokrivene informatiki; primarnu zdravstvenu zatitu; stomatologiju - projekat reforme stomatologije koja je u potpunosti privatizovana, odnosno usluge pruaju stomatolozi kroz ugovaranje sa Fondom; apotekarsko poslovanje u primarnoj zdravstvenoj zatiti; elektronski podrana funkcionalna veza sa Institutom za javno zdravlje; elektronski karton i elektronski recept u primarnoj zdravstvenoj zatiti. Kompletan informacioni sistem funkcionie u on-line reimu sa troslojnom arhitekturom, kroz obezbijeena pravila pristupa i zatite podataka. Kao rezultat

svega ovoga, nastao je niz dokumenata: novi model organizacije sistema primarne zdravstvene zatite - Vodi; Metodologija odreivanja vrijednosti kapitacije i cijena zdravstvenih usluga u primarnoj zdravstvenoj zatiti, itd. Fond je, realizujui usvojeni program razvoja, punu panju posvetio implementaciji informatikih projekata, jer informacione tehnologije postaju sve znaajnija komponenta svakog poslovnog sistema. Upravo primjena tih tehnologija pomae u ostvarivanju stratekih ciljeva Fonda. Raunari i tampai su postali osnovne alatke za rad u svim segmentima poslovanja i prisutni su u svakoj kancelariji. Zato, prepoznajui znaaj i mo informaciono-komunikacionih tehnologija, Fond posljednjih godina posebnu panju posveuje razvoju i implementaciji integralnog informacionog sistema zdravstva, baziranog na savremenim tehnolokim rjeenjima, a zajedno sa svojim partnerima, pokreta je, kreator i implementator cjelokupnog razvoja informacionog sistema u zdravstvu. Fond za zdravstveno osiguranje je uestvovao u izradi Strategije razvoja Klinikog Centra Crne Gore do 2020.godine. i bio nosilac ideje za uspostavljanje sistema javnih nabavki u zdravstvenom sistemu u Crnoj Gori, kojim su ostvarene znaajne racionalizacije u upotrebi sredstava. Takoe je finansijer izgradnje i opremanja Klinike za onkologiju Klinikog Centra Crne Gore (ukupna vrijednost je cca 10.000.000 , od ega vrijednost opreme iznosi 6.360.000 - iz povoljnog zajma Austrijske Vlade); opremanja Klinikog Centra Crne Gore i ostalih javnih zdravstvenih ustanova u Crnoj Gori medicinskom opremom u vrijednosti od 4.103.000 - takoe iz povoljnog zajma Austrijske Vlade; opremanja Klinikog Centra Crne Gore i javnih zdravstvenih ustanova u Crnoj Gori dijagnostikom opremom u vrijednosti od cca 4.700.000 ; izgradnje, rekonstrukcije, opremanja, uvoenja novih telekomunikacionih mrea i savremenih telekomunikacionih sistema - MIPnet u zdravstvenim ustanovama u Crnoj Gori, ime je omogueno kvalitetno pruanje zdravstvenih usluga osiguranicima Fonda; opremanje i rekonstrukcije optih bolnica (Berane, Pljevlja, Bijelo Polje, Bar, Kotor i Niki), zavreni su radovi na rekonstrukciji Specijalne bolnice Brezovik u Nikiu, adaptacija pojedinih odjeljenja Specijalne bolnice za psihijatriju u Kotoru; rekononstrukcija specijalne bolnice u Risnu, Cetinje gdje je izgraena Klinika za vantjelesnu oplodnju, kao i rekonstrukcija svih domova zdravlja izuzev Doma zdravlja Bijelo Polje koji je planiran da se iz sredstava Svjetske Banke, optine Bijelo Polje i Fonda, radi u narednom periodu. Uraeno je i u potpunosti opremljeno porodilite u Ulcinju, dijaliza u okviru Doma zdravlja Roaje, rekonstrukcija krova na zdravstvenoj stanici u abljaku. Sva postojea odjeljenja za hemodijalizu u Crnoj Gori su osavremenjena, ime su stvoreni uslovi za obezbjeenje najkvalitetnijih zdravstvenih usluga. Zapoetim reformama, prvo u stomatologiji, a onda i implementacijom procesa reforme sistema primarne zdravstvene zatite, stavili smo osiguranika sa svojim potrebama u sredite sistema zdravstva koji je postao pokretaka snaga svih planova i reformi. Graani moraju imati primjereno zdravstveno osiguranje, jednak pristup zdravstvenim uslugama i podjednak kvalitet lijeenja, a cilj reforme je i da interesi prualaca zdravstvenih usluga i njenih prateih djelatnosti budu njima podreeni. Stavljanjem osiguranika u centar sistema zdravstvene zatite, osnaivanjem upravljakih struktura, razvojem procesa, boljom organizacijom zdravstvenih ustanova, veim ulogom u znanja, adekvatnim korienjem instalirane medicinske opreme i adekvatnim korienjem informacione i komunikacione tehnologije, dobijamo najznaajnije pokretae koji omoguuju tranziciju sa strukturno podijeljenih nivoa zdravstvene zatite na procesno povezanu zdravstvenu zatitu osiguranika. U svijetu, kao i kod nas, potrebe za zdravstvenim uslugama iz godine u godinu se uveavaju zbog demografske situacije, epidemiolokog pritiska,

breg razvoja medicinske tehnologije nego ikada ranije, pravog vrednovanja kvaliteta rada i vee svijesti i zahtjeva populacije. Posmatrajui ove parametre, sistem zdravstvene zatite u Crnoj Gori je zadrao i poboljao nivo kvaliteta i bezbjednosti njenih graana. Obezbijeen je i kriterijum dostupnosti zdravstvenih usluga, a nalazimo se u predvorju reforme sistema sekundarne zdravstvene zatite za koju je Svjetska Banka, po skraenoj proceduri, odobrila 5,2 miliona , kao rezultat dobro i na vrijeme obavljene reforme u primarnoj zdravstvenoj zatiti. U posljednje vrijeme izraen je problem nelikvidnosti, to dovodi u pitanje odrivost sistema zdravstvene zatite. Imajui u vidu ekonomsku situaciju i potrebu da se obezbijedi neophodna pokrivenost stanovnitva zdravstvenim osiguranjem i jednak pristup zdravstvenim uslugama, potrebno je preispitati izdvajanja sredstava za zdravstvenu zatitu osiguranika po glavi stanovnika, odnosno uee zdravstvene zatite u BDP. Kako se sistem obaveznog finansiranja zdravstvene zatite u Crnoj Gori zasniva na generacijskoj uzajamnosti i solidarnosti u prikupljanju sredstava, kao i na pravinosti u upotrebi tih sredstava, odnosno finansiranja potreba, potrebno je sa veom panjom i osjetljivou pristupati zahjevima za redukciju stopa doprinosa i iznalaenja novih izvora da bi se sistem zdravstva finansirao i afirmisao Bizmarkov model kao najprimjereniji oblik finansiranja zdravstvene zatite. Istina je da nijesmo na adekvatan nain uspjeli da sistem zdravstvene zatite i osiguranja, naina funkcionisanja i organizacije, kao i obima potrebnih sredstava za njegovo finansiranje, predstavimo Vladi, odnosno Ministarstvu finansija. Svoje uspjehe u reformi sistema zdravstvene zatite i osiguranja prezentovali smo na I Balkanskom Forumu o reformama sistema finansiranja zdravstvene zatite koji je u organizaciji Instituta za zdravstveno osiguranje, u novembru 2007. godine, odran u Albaniji, gdje je Crna Gora prezentovala rezultate reforme primarne zdravstvene zatite, uraene baze podataka i razvoj integralnog informacionogi sistema. Na II Balkanskom Forumu o reformama sistema finansiranja zdravstvene zatite odranom u novembru 2008. godine u Sloveniji (Portoro), Crna Gora je prezentirala rezultate implementacije integralnog informacionog sistema na primarnom nivou kao alatu upravljanja sistemom, odnosno procesima i analizi potronje ljekova na recept koji padaju na teret sredstava Fonda. Kao rezultat rada Foruma, organizovana je mrea institucija koje se bave zdravstvenim osiguranjem i finansiranjem zdravstvene zatite ne samo na Balkanu, ve i u Centralnoj i Jugoistonoj Evropi sa zadatkom daljeg razvoja sistema zdravstvenog osiguranja, razmjene informacija, putevima i uincima reformi u zdravstvenoj zatiti i zdravstvenom osiguranju i unapreenja poslovanja, itd. Crna Gora ima ast da organizuje III Forum Mree javnih prualaca zdravstvenog osiguranja drava Centralne i Jugoistone Evrope o reformama sistema finansiranja zdravstvene zatite u oktobru 2009.godini. Mi u Fondu za zdravstveno osiguranje Crne Gore vjerujemo da je brzina odgovora na promjene i nove izazove, najee presudna za poslovni uspjeh i za adekvatnu zdravstvenu zatitu. Zato smatramo da treba nastaviti sa kontinuiranim unapreenjem reformom zdravstvenog sistema Crne Gore kroz uvoenje novih standarda, normativa, nove regulative, nove organizacije zdravstvenog sistema, koji iziskuju veliko angaovanje svih zaposlenih, ali i njihovo stalno obrazovanje. Podatak da je u periodu od 2001. do 2009. godine etrnaest zaposlenih steklo diplomu magistra nauka, da je jedna koleginica odbranila doktorsku disertaciju,

a da je dvadesetak radnika Fonda sa uspjehom zavrilo neki od kurseva stranih jezika, dok je pedeset uposlenih steklo meunarodni sertifikat ECDL, najbolji je pokazatelj ispravne politike Fonda, kada je rije o stalnom usavravanju zaposlenih. Dakle, neprekidnim dodatnim obrazovanjem u Fondu, sticanjem novih vjetina i novih znanja koje zahtijevaju nove tehnologije, na najbolji nain postiu se izvanredni rezultati,a istovremeno i prua prava i adekvatna zdravstvena zatita osiguranicima. Posebno je potrebo hitno uvoenje sistema privatnojavnog partnerstva u zdravstvenoj zatiti, koji moe biti snaan impuls pomjeranja sistema prema naprijed i osnova izlijeenja devijantnih pojava u sistemu zdravstva. Takodje, potrebno je povezivanje radioloko-dijagnostike opreme kako bi se oitavanje rezultata vrilo u Klinikom centru Crne Gore i time amortizovao nedostatak strunog kadra. Isto tako veoma je bitno da se taj budui centar uvee sa jednim ili vie referentnih centara za radioloku dijagnostiku u Evropi kao to je onaj u Parizu ili u neki u SAD-u kao podrka naem dijagnostikom centru. Upravo takav nain rada i upravljanja u Fondu, afirmie primjenjivost savremenih tehnologija uz adekvatno korienje ljudskih resursa, o emu svjedoe brojni rezultati i priznanja, sa kojima se zaposleni u ovom kolektivu, posebno ponose, a i ekonomski je opravdan.

mr Ramo Brali

OSNOVNE INFORMACIJE O FONDU ZA ZDRAVSTVENO OSIGURANJE CRNE GORE


NAZIV: Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore GLAVNO SJEDITE: Vaka urovia bb, Podgorica, Crna Gora TELEFON: +382 20 404 101 FAX: +382 20 665 315 WEB ADRESA: www.fzocg.me DIREKTOR: mr Ramo Brali PRAVNI STATUS: Pravni subjekat sa statusom javne institucije, djeluje podjednako na teritoriji Crne Gore. ORGANIZACIJA: FZZO CG djeluje kroz Centralu i 20 Podrunih jedinica FUNDAMENTALNI PRAVNI OSNOV: Zdravstvena zatita i zdravstveno osiguranje
10

OSNOVNA DJELATNOST: Obezbjeivanje ostvarivanja prava iz obaveznog zdravstvenog osiguranja UPRAVNA TIJELA: Direktor i Upravni odbor MISIJA: Na osnovu javnih ovlaenja, FZZO CG je jedina institucija i prualac obaveznog zdravstvenog osiguranja u Crnoj Gori. Garantuje prava na zdravstvenu zatitu i druga prava iz zdravstvenog osiguranja. Takvim radom, FZZO CG garantuje zdravstvenu i socijalnu sigurnost vezanu za to osiguranim licima u sluaju bolesti ili povrede.

SKRAENICE
FZZO CG MZ KC CG IZJZ DZ ZZO ZZ ZO OZO DZO ID PZZ IKT BDP JMBG OUD RTG IISZ ZIS AU PIS MIS IS ECDL HFA-DB ATC MKB ICPC-2 IT ERP HMP DDD HES EZK GA KDUL - Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore - Ministarstvo zdravlja - Kliniki centar Crne Gore - Institut za javno zdravlje - Dom zdravlja - Zakon o zdravstvenom osiguranju - Zdravstvena zatita - Zdravstveno osiguranje - Obavezno zdravstveno osiguranje - Dobrovoljno zdravstveno osiguranje - Izabrani doktor - Primarna zdravstvena zatita - Informaciono-komunikacione tehnologije - Bruto drutveni proizvod - Jedinstveni matini broj graanina - Obveznik uplate doprinosa - Rentgenski nalaz - Integralni informacioni sistem zdravstva - Zdravstveni informacioni sistem - Apotekarska ustanova - Poslovni informacioni sistem - Medicinski informacioni sistem - Informacioni sistem - European Computer Driving Licence / Evropska kompjuterska vozaka dozvola - The European health for all database / Evropska baza podataka zdravlje za sve - Anatomsko - terapijsko - hemijska klasifikacija ljekova - Meunarodna klasifikacija bolesti - International classification of primary care/Meunarodna klasifikacija za primarnu zatitu - Informaciona tehnologija - Enterprise resource planing/Softver za poslovni sistem-upravljanje resursima - Hitna medicinska pomo - Dnevna definisana doza - higijensko-epidemioloska sluzba - elektronski zdravstveni karton - ginekologija i akuserstvo -projekat: Kontrola, distribucija, upotreba ljekova
11

12

UVOD
Razvoj sistema zdravstvene zatite za svaku zemlju je od posebnog stratekog znaaja i vrlo bitno utie na cjelokupni drutveni i privredni razvoj. Njegov poseban znaaj se ogleda u tome to drava najveim svojim pravnim aktom garantuje pravo na zdravstvenu zatitu. Jedan od osnovnih ciljeva svakog drutva jeste zdrav graanin pojedinac, koji svojim radom i znanjem utie na razvoj drutvene zajednice. Zato je polazni osnov socijalnog modela zdravstvene zatite, da zdravlje nije trina roba, ve opte dobro. Dostupnost zdravstvene zatite je jedno od ustavom zagarantovanih prava, koje se obezbjeuje svima, bez obzira na njihovo zdravstveno, socijalno ili ekonomsko stanje. Drugim rijeima, ako bi na tom podruju vladala samo trina logika, imali bi neusklaenost izmeu socijalne pravednosti i uspjenosti u savlaivanju osnovnih problema zdravstvenog stanja stanovnitva. Zdravstvenim osiguranjem drava preuzima obavezu da pokrije sve negativne posljedice rizika za sluaj bolesti, trudnoe, povreda, nesrea na poslu, gubitka zarade to prevazilazi mogunosti graana i time smanjuje njihov finansijski rizik. Zato je ovo podruje drutvene djelatnosti sastavni dio institucionalnih reformi Vlade Crne Gore, koje se realizuju i kroz obaveze drave u procesima ukljuivanja u evroatlantske integracije i proces pristupanja EU. Cilj svake drave je da ima zdravu populaciju koja e svojim radom uticati na poveanje nivoa razvoja drave, a samim tim i standarda svih graana. Zbog tog opteg drutvenog znaaja zdravstvenog osiguranja, drava je stvarni nosilac politike zdravstvene zatite i zdravstvenog osiguranja. Drava zbog toga utie na razvoj ovog podruja sa ureenom pravnom regulativom i obezbjeuje resurse za zdravstvenu zatitu. Drava ulae znaajne napore u planiranju, razvijanju i upravljanju sistemom zdravstvene zatite i zdravstvenog osiguranja kako bi unutar raspoloivih sredstava obezbijedila efikasan, racionalan, kvalitetan i dostupan sistem svim graanima. Sistem zdravstvenog osiguranja predstavlja veoma znaajan segment socijalne sigurnosti graana. Uspostavljanje sistema zdravstvenog osiguranja proizilazi iz stratekih dokumenata razvoja zdravstvene zatite i zdravstvenog osiguranja, te drugih znaajnih strategija za razvoj drave. Zdravstveni sistem je veoma sloen sistem i njegov ekonomski uticaj je veliki u ukupnom finansijskom sistemu drave. Zdravstveno osiguranje koje podrazumijeva pravo na zdravstvenu zatitu i druga prava iz zdravstvenog osiguranja, mora se sprovoditi efikasno na principima obaveznosti, solidarnosti i uzajamnosti, sa stalnom tenjom za njegovo unapreenje i dograivanje. Kao i svaki drugi sloen sistem, sistem zdravstvenog osiguranja ne moe se zaokruiti i uvijek dovoljno razraditi. Potrebno je uvijek ga dopunjavati u skladu sa optim smjernicama razvoja drutva. Uzimajui u obzir demografske promjene, napredak medicinske nauke i tehnologije, vee informisanje i znanje stanovnitva o mogunostima medicine u savlaivanju bolesti, raste potranja stanovnitva za zdravstvenim uslugama. To utie na sve vei raskorak izmeu finansijskih resursa i oekivanja stanovnitva i otvara znaajno razvojno pitanje: kako obezbijediti jednaku dostupnost zdravstvene zatite. Strategija dokumenta Svjetske zdravstvene organizacije (SZO) ,,Zdravlje za sve u 21. vijeku obavezuje sve drave lanice da obezbijede solidarnost i univerzalnu dostupnost zdravstvene zatite uz istovremeno savlaivanje trokova.

13

Strategijom obezbijediti mehanizme za 2010. godine drave rasporeivanje finansijskih je definisano da su do trajno finansiranje i lanice dune obezbijediti mehanizme sredstava za zdravstvenu zatitu, koji e se temeljiti na naelima jednake za trajno finansiranje i rasporeivanje finansijskih sredstava za zdravstvenu zatitu, koji dostupnosti, cjenovne efikasnosti, solidarnosti i dobrog kvaliteta. e se temeljiti na naelima jednake dostupnosti, cjenovne efikasnosti, solidarnosti i dobrog kvaliteta. Postoje velike svijetu, u sistemima zdravstvene zatite i zdravstvenog osiguranja u svijetu, ali u razlike ali sve drave tee da: sve drave tee da: Poboljaju kvalitet zdravstene zatite i zdravstvenog osiguranja i

Strategijom je definisano da su do 2010. godine drave lanice dune

Postoje velike razlike u sistemima zdravstvene zatite i zdravstvenog osiguranja Poboljaju kvalitet zdravstene zatite i zdravstvenog osiguranja i

Smanje Smanje trokove zdravstvenog osiguranja sa optimizacijom medicinskih i i trokove zdravstvenog osiguranja sa optimizacijom medicinskih administrativnih administrativnih procesa. procesa.

Optimalan i Optimalan i efikasan sistem zdravstvenog osiguranja, dravi prua kvalitetnijuza efikasan sistem zdravstvenog osiguranja, dravi prua kvalitetniju osnovu nesmetani rast i razvoj. Sistem zdravstvenog osiguranja nije samostalan, zato i ne moemo osnovu za nesmetani rast i razvoj. Sistem zdravstvenog osiguranja nije govoriti o sistemu, koji zato i ne moemo govoriti o sistemu, koji je nezavisan od finansijskih, samostalan, je nezavisan od finansijskih, politikih, drutvenih i demografskih tokova. politikih, drutvenih i demografskih tokova.
ema 1: Model zdravstvenog osiguranja u Crnoj Gori ema 1: Model zdravstvenog osiguranja u Crnoj Gori
Drava Vlada CG Ministarstvo zdravlja

pravna regulativa ZO

pravna regulativa ZZ

14
Fond Osigurana lica Osigurane

zdravstvene usluge ugovori finansiranje Davaoci zdravstvenih usluga

zatite i zdravstvenog osiguranja. U cilju stvaranja efikasnijeg i odrivog sistema, neophodno je izgraivati partnerski odnos sa privatnim sektorom. Takoe je neophodno razvijati svijest kod graana o obavezi ouvanja U cilju stvaranja efikasnijeg i odrivog sistema, neophodno je izgraivati zdravlja kao i veem linom ueu u trokovima za ostvarivanje prava iz obaveznog partnerski odnos sa privatnim sektorom. Takoe je neophodno razvijati zdravstvenog osiguranja. trokovima za ostvarivanje prava iz obaveznog zdravstvenog osiguranja. Drava u okviru finansijskih mogunosti uvijek pokuava da utvrdi prioritete i na prvo mjesto postavi one aktivnosti koje e, s kumulativnim poboljanjem stanja, donijeti najvie. Drava u okviru prioriteta moe dovesti do neuravnoteenog sistema, koji Neodgovarajue odreivanje finansijskih mogunosti uvijek pokuava da utvrdi prioritetene na prvo mjesto postavi one aktivnosti koje e, s su jednakost solidarnost. obezbjeuje itemeljne vrijednosti zdravstvenog osiguranja, a tokumulativnim ipoboljanjem stanja, donijeti najvie. Neodgovarajue odreivanje prioriteta moe dovesti do neuravnoteenog sistema, koji ne obezbjeuje temeljne vrijednosti10 zdravstvenog osiguranja, a to su jednakost i solidarnost. svijest kod graana o obavezi ouvanja zdravlja kao i veem linom ueu u

Uspostavljanje stabilnog i odrivog sistema zdravstvenog osiguranja je kompleksan proces. Uspostavljanje stabilnog i odrivog sistema zdravstvenog osiguranja je Na jednoj strani je drava, koja jednoj strani je drava, koja jenivo zdravstvenog stanja kompleksan proces. Na je odgovorna za odreeni odgovorna za odreeni stanovnitva, pravnu regulativu i organizaciju zdravstenih ustanova, i mora balansirati i teiti nivo zdravstvenog stanja stanovnitva, pravnu regulativu i organizaciju ka smanjivanju trokovaustanova, i mora balansirati nateiti ka strani su graani, kojima zdravstenih i rastereenju privrede, a i drugoj smanjivanju trokova i zdravstvena rastereenju privrede, a na drugoj strani su graani, kojima zdravstvena sigurnost znai sve vie. Prihvatanje kompromisa izmeu socijalnih partnera, privrede i drave je neophodno, a na podruju kompromisa izmeu socijalnih partnera, o sigurnost znai sve vie. Prihvatanje zdravstva esto vrlo teko, jer se radi najbitnijim interesima drave je neophodno, a na podruju zdravstva esto vrlo teko,iako su privrede i graana. Zadovoljstvo zdravstvenom zatitom je nuno, jer se graani obino o najbitnijimnezadovoljni sistemima zdravstvene zatite i zdravstvenog radi u prosjeku interesima graana. Zadovoljstvo zdravstvenom zatitom je osiguranja. nuno, iako su graani obino u prosjeku nezadovoljni sistemima zdravstvene

2.
PRAVA IZ OBAVEZNOG ZDRAVSTVENOG OSIGURANJA
Sistem zdravstvene zatite i zdravstvenog osiguranja u Crnoj Gori ureuje Zakon o zdravstvenoj zatiti (Sl.list RCG br. 39/04), i Zakon o zdravstvenom osiguranju (Sl.list RCG br. 39/04), koji su stupili na snagu 10. juna 2004. godine. Zakon o zdravstvenoj zatiti utvruje da su graani Crne Gore u ostvarivanju prava na zdravstvenu zatitu potpuno jednaki. Zdravstvena zatita se sprovodi na naelima sveobuhvatnosti, dostupnosti i cjelovitog pristupa primarnoj, specijalistiko-konzilijarnoj i bolnikoj zdravstvenoj zatiti. Zakon odreuje prioritetne mjere zdravstvene zatite, prava i dunosti graana u njenom ostvarivanju, nivoe zdravstvene djelatnosti, vrste zdravstvenih ustanova, prava i dunosti zdravstvenih radnika i saradnika, ljekarsku i farmaceutsku komoru, struno usavravanje i osposobljavanje zdravstvenih radnika. Osnovni ciljevi definisani Zakonom o zdravstvenom osiguranju su: 1) obezbjeivanje obaveznog zdravstvenog osiguranja; 2) stabilno finansiranje zdravstvene zatite, usklaivanjem zdravstvene potronje sa realnim materijalnim mogunostima; 3) uvoenje dobrovoljnog zdravstvenog osiguranja. Zdravstvenim osiguranjem graanima se obezbjeuje ostvarivanje prava na zdravstvenu zatitu i drugih prava iz obaveznog zdravstvenog osiguranja na naelima obaveznosti, uzajamnosti i solidarnosti. Zakonom je predvieno lino uee osiguranih lica u trokovima korienja ZZ, meutim ono je utvreno u simbolinim iznosima i veliki broj osiguranih lica je osloboen tog uea.

Obavezno zdravstveno osiguranje se finansira iz doprinosa, manjim dijelom iz sredstava Budeta, sredstava po konvencijama, iz naknada teta i drugih izvora. Zakonom o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje utvrene su osnovice i stope doprinosa, kao i obveznici plaanja doprinosa. Kao i u svim zemljama u tranziciji, postoji veliki problem neredovnog plaanja doprinosa od strane obveznika uplate doprinosa. Shodno Zakonu o zdravstvenom osiguranju, prava iz obaveznog zdravstvenog osiguranja su: 1) pravo na zdravstvenu zatitu; 2) pravo na naknadu zarade za vrijeme privremene sprijeenosti za rad; 3) pravo na naknadu putnih trokova u vezi korienja zdravstvene zatite.

2.1. Pravo na zdravstvenu zatitu


Pravo na zdravstvenu zatitu obuhvata: medicinske mjere i postupke za unapreivanje zdravlja, sprjeavanje, suzbijanje i rano otkrivanje bolesti i drugih poremeaja zdravlja, ljekarski pregledi i druge vrste medicinske pomoi u cilju utvrivanja, praenja i provjere zdravstvenog stanja, lijeenje oboljelih i povrijeenih i druge vrste medicinske pomoi,
16

prevenciju i lijeenje bolesti usta i zuba, medicinsku rehabilitaciju, ljekove i medicinska sredstva, medicinsko-tehnika pomagala. Obim prava i standarde zdravstvene zatite utvruje Vlada Crne Gore na predlog nadlenog ministarstva polazei od godinjeg programa zdravstvene zatite i godinjeg finansijskog plana Fonda. Obim prava i standarda usklauje se sa sredstvima obaveznog zdravstvenog osiguranja vodei rauna o zatiti grupacija stanovnitva izloenim poveanim rizicima obolijevanja. Ako i pored preduzetih mjera sredstva nijesu dovoljna, vri se suavanje prava osiguranih lica. Osigurana lica zdravstvenu zatitu ostvaruju kod: - izabranog doktora ili izabranog tima doktora, - u domu zdravlja (centri za podrku i jedinice za podrku) - bolnicama i drugim zdravstvenim ustanovama sa kojima Fond ima zakljuen ugovor o pruanju zdravstvenih usluga. Osigurana lica imaju pravo na slobodan izbor doktora, kao i da izvre promjenu izabranog doktora. Nain ostvarivanja primarne zdravstvene zatite, ovlaenja i dunosti izabranog doktora utvreni su Pravilnikom o bliim uslovima u pogledu standarda, normativa i naina ostvarivanja primarne zdravstvene zatite preko izabranog tima doktora ili izabranog doktora, a nain i postupak ostvarivanja zdravstvene zatite na odreenim nivoima zdravstvene zatite

propisan je Pravilnikom o bliim uslovima i nainu ostvarivanja odreenih prava iz obaveznog zdravstvenog osiguranja. Osiguranik ostvaruje pravo na ljekove sa Liste ljekova koji se propisuju i izdaju na teret sredstva obaveznog zdravstvenog osiguranja. Lista ljekova sadri ljekove koji se izdaju na recept i ljekove koji se upotrebljavaju u zdravstvenim ustanovama. Pravo na korienje medicinske rehabilitacije na teret sredstava obaveznog zdravstvenog osiguranja, osigurana lica ostvaruju u skladu sa Pravilnikom o indikacijama i nainu korienja medicinske rehabilitacije u zdravstvenim ustanovama koje obavljaju specijalizovanu rehabilitaciju. Na teret sredstava obaveznog zdravstvenog osiguranja osiguranom licu se obezbjeuju medicinsko-tehnika pomagala (proteze, ortopedska i druga pomagala, ona i tiflotehnika pomagala, sluna pomagala, stomatoloka pomagala, pomona pomagala i sanitarne sprave), to je blie definisano Pravilnikom o nainu i postupku ostvarivanja prava na medicinsko-tehnika pomagala. Ostvarivanje prava na dva postupka vantjelesne oplodnje osigurana lica na teret sredstava obaveznog zdravstvenog osiguranja ostvaruju na nain i u postupku ureenim Odlukom o ostvarivanju zdravstvene zatite u postupku vantjelesne oplodnje, ukljuujui in vitro fertilizaciju. Osigurana lica upuuju se na lijeenje u inostranstvo ako oboljenje od kojeg boluje ne moe uspjeno da se lijei u zemlji. Ovo pravo osigurana lica ostvaruju na osnovu nalaza i miljenja ljekarske komisije za lijeenje u inostranstvu, a to je blie propisano Pravilnikom o nainu i postupku upuivanja osiguranih lica radi lijeenja u inostranstvu. Osigurana lica koja su upuena na rad u inostranstvo radi vrenja odreenih poslova, strunog usavravanja ili kolovanja, i lanovi njihove ue porodice, imaju pravo na zdravstvenu zatitu u obimu i na nain propisan zakonom. Ovo pravo se ostvaruje pod uslovom da je prethodno utvreno zdravstveno stanje osiguranog lica. Osigurana lica uestvuju u trokovima korienja zdravstvene zatite (tzv. participacija) shodno Odluci kojom su utvrene zdravstvene usluge za koje se plaa participacija, visina participacije i nain plaanja. S obzirom da je veliki broj lica osloboen plaanja participacije, prihodi po ovom osnovu su simbolini. U postupku ostvarivanja prava iz obaveznog zdravstvenog osiguranja kao organi vjetaenja uestvuju: - Prvostepena ljekarska komisija Fonda, - Drugostepena ljekarska komisija Ministarstva. Prvostepena ljekarska komisija daje svoj struni nalaz i miljenje u vezi ostvarivanja prava iz zdravstvenog osiguranja (npr. privrememene sprijeenosti za rad, medicinske rehabilitacije, medicinsko-tehnikih pomagala, lijeenja u inostranstvu, naknade trokova lijeenja i dr.) Nain rada, sastav i ovlaenja Prvostepene ljekarske komisije ureen je Pravilnikom o sastavu i nainu obrazovanja i rada Prvostepene ljekarske komisije. U postupku prigovora na rjeenja Fonda, ocjenu, nalaz i miljenje po prigovoru daje Drugostepena ljekarska komisija.

17

2.2. Pravo na naknadu zarade za vrijeme privremene sprijeenosti za rad


Pravo na naknadu zarade za vrijeme privremene sprijeenosti za rad imaju: - zaposleni, - izabrana i imenovana lica ako za obavljanje funkcije ostvaruju zaradu, - preduzetnici i lica koja samostalno obavljaju profesionalnu djelatnost kao osnovno zanimanje. Osiguraniku pripada naknada zarade za vrijeme privremene sprijeenosti za rad, ako je: - usled bolesti ili povrede privremeno sprijeen za rad, - sprijeen za rad zbog medicinskog ispitivanja, - izolovan kao kliconoa ili zbog pojave zaraze u njegovoj okolini, - odreen da njeguje oboljelog lana ue porodice u skladu sa optim aktom Fonda, - sprijeen da radi zbog dobrovoljnog davanja tkiva i organa, - odreen za pratioca oboljelog lica upuenog na ljekarski pregled u drugo mjesto, odnosno dok boravi kao pratilac u stacionarnoj zdravstvenoj ustanovi.
18

Naknadu zarade za prvih 60 dana obezbjeuje poslodavac iz svojih sredstava, a nakon toga naknadu obezbjeuje Fond. Privremenu sprijeenost za rad do 30 dana utvruje izabrani doktor. Privremenu sprijeenost za rada preko 30 dana utvruje prvostepena ljekarska komisija na predlog izabranog doktora. Privremena sprijeenost za rad po osnovu njege lana porodice odobrava se: - do etiri mjeseca raunajui od prvog dana sprijeenosti za rad, za njegu djeteta do 15 godina ivota, - do dva mjeseca u jednoj kalendarskoj godini kad se radi o njezi ueg lana porodice starijeg od 15 godina. U izuzetnim sluajevima komisija na predlog konzilijuma doktora moe da utvrdi i due trajanje privremene sprijeenosti za rad, ali saglasno kriterijumima za utvrivanje privremene sprijeenosti za rad po osnovu njege oboljelog lana porodice. Postupak i nain utvrivanja, i kriterijumi za utvrivanje privremene sprijeenosti za rad ureeni su Pravilnikom o nainu i postupku ostvarivanja prava na privremenu sprijeenost za rad i ostvarivanja prava na naknadu zarade za vrijeme privremene sprijeenosti za rad.

2.3. Pravo na naknadu putnih trokova u vezi korienja zdravstvene zatite


Pravo na naknadu trokova obezbjeuje se osiguranom licu kao i pratiocu osiguranog lica kada je od izabranog doktora, odnosno nadlene ljekarske

komisije, upuen ili pozvan u drugo mjesto u vezi ostvarivanja zdravstvene zatite ili ocjene privremene sprijeenosti za rad shodno Pravilniku o ostvarivanju odreenih prava iz obaveznog zdravstvenog osiguranja. Trokovi prevoza pripadaju u visini cijene prevoza sredstvom javnog saobraaja koje odredi izabrani doktor, odnosno ljekarska komisija. Isplata trokova prevoza osiguranom licu vri se po zavrenom putovanju. Naknada trokova prevoza u cjelosti pada na teret osiguranog lica kad po svom izboru ostvari pravo na zdravstvenu zatitu u zdravstvenim ustanovama van mjesta prebivalita.

19

20

3.
ULOGA I NADLENOSTI FZZO CG

Zakonom o zdravstvenom osiguranju utvreno je da FZZO CG vri javna ovlaenja u rjeavanju o pravima i obavezama iz obaveznog zdravstvenog osiguranja. FZZO CG ima svojstvo pravnog lica, sa pravima, obavezama i odgovornostima utvrenim Zakonom i Statutom FZZO CG. Ovom odredbom zakonodavac je FZZO CG dao odreenu samostalnost i autonomiju u izvravanju tih javnih ovlaenja. Organi upravljanja Fondom su Upravni odbor i direktor. Upravni odbor ima 13 lanova koji ine predstavnici samostalnih sindikata, Privredne komore, Ljekarske i farmaceutske komore, Saveza udruenja penzionera, resornih ministarstva i drugih predstavnika obveznika doprinosa. Upravni odbor imenuje i razrjeava Vlada. Direktor organizuje rad i poslovanje Fonda, predstavlja i zastupa Fond, izvrava odluke Upravnog odbora i odgovoran je za zakonitost rada Fonda, rukovodi strunom slubom, predlae opte akte i vri druge poslove u skladu sa zakonom i statutom Fonda. Direktora Fonda imenuje i razrjeava, na osnovu konkursa, Upravni odbor Fonda, uz prethodnu saglasnost Vlade. FZZO CG je jedini nosilac obaveznog zdravstvenog osiguranja u Crnoj Gori u Crnoj Gori. Takoe, FZZO CG obezbjeuje i sprovodi dobrovoljno zdravstveno osiguranje. Makroorganizaciju, prava, obaveze i odgovornosti, odluivanje organa FZZO CG, kao i druga pitanja od znaaja za rad i funkcionisanje FZZO CG preciznije su ureena Statutom na koji, shodno odredbama lana 94, saglasnost daje Vlada Crne Gore.

Poslovi koje obavlja FZZO CG u vrenju javnih ovlaenja su sljedei: Uestvuje u sprovoenju zdravstvene politike u vezi sa obaveznim zdravstvenim osiguranjem; U vrenju ovih poslova sarauje se sa Ministarstvom zdravlja i Vladom Crne Gore, kao i drugim organima i institucijama koje su nadlene i imaju odgovornost za obezbjeivanje i stvaranje uslova za ostvarivanje zdravstvenog osiguranja. Iz tog ovlaenja proizilazi i obaveza poboljanja sistema ZZ i ZO. Odreuje obim standarda zdravstvene zatite, u skladu sa zakonom i utvruje prioritete u finansiranju zdravstvene zatite; Za realizaciju tih zakonskih ovlaenja FZZO CG uspostavljena je obimna evidencija o korienju zdravstvenih usluga i drugih prava iz zdravstvenog osiguranja. Takoe su dostupne evidencije iz oblasti socijalne medicine i zdravstveno-statistikih podataka. Vodi evidenciju o osiguranim licima i obveznicima uplate doprinosa; FZZOCG je uspostavio informatiki podrane baze podataka i organizovao decentralizovan i mreno povezan servis slubi za obavljanje tih poslova. Evidencije su aurne i kvalitetne, ukljuujui i podatke o ostvarivanju prava. Neophodna je povezanost sa Poreskom upravom, Zavodom za statistiku, Zavodom za zapoljavanje i Republikim fondom za penzijsko i invalidsko osiguranje, to e omoguiti Projekat objedinjene registracije obveznika uplate poreza i doprinosa. Obavlja poslove u vezi sa ostvarivanjem prava osiguranih lica, brine o zakonitom ostvarivanju tih prava i prua potrebnu pomo u ostvarivanju prava i zatitu njihovih interesa; U okviru obavljanja ovih poslova propisuje postupke i naine ostavarivanja prava osiguranih lica u vezi ostvarivanja zdravstvene zatite, prava na naknadu zarade za vrijeme privremene sprijeenosti za rad, prava na putne trokove i dr. Kroz ova akta obezbjeuje i ostvarivanje prava i zatitu interesa osiguranih lica. Utvruje prioritete u finansiranju zdravstvene zatite iz sredstava obaveznog zdravstvenog osiguranja; U okviru ovlaenja i na osnovu praenja realizovanih podataka o trendovima zdravstvenog stanja stanovnitva, uzroka smrti i drugih empirijskih podataka u korienju zdravstvene zatite osiguranih lica, utvruje kriterijume za zakljuivanje godinjih ugovora. Dogovorene prioritete FZZO CG planira i finansijski kvantifikuje u godinjem finansijskom planu. Predlae kriterijume za zakljuivanje ugovora sa davaocima zdravstvenih usluga, zakljuuje ugovore i vri kontrolu ugovornih obaveza; Ugovori se zakljuuju najkasnije do 31. marta za tekuu godinu. Za realizaciju ovih zadataka FZZOCG organizuje informatiki podrano prikupljanje finansijskih i drugih podataka od davalaca zdravstvenih usluga, posebno obimnu slubu kontrole radi kontrolisanja troenja sredstava koja je zdravstvena ustanova ostvarila na osnovu ugovora sa FZZO CG. Utvruje kriterijume i mjerila za odreivanje cijena zdravstvenih usluga obuhvaenih obaveznim zdravstvenim osiguranjem, odreuje cijene zdravstvenih usluga; Za uspjeno ostvarivanje ove nadlenosti organizovan je tim planskoanalitikih strunjaka i ljekara koji vre kontrolu. Uveden je novi nain

22

fakturisanja sa potpuno jasno definisanim standardima za slanje odreenih podataka iz zdravstvenih ustanova informatikim putem. Obezbjeuje sprovoenje meunarodnih ugovora o obaveznom zdravstvenom osiguranju; Zbog odreenog broja domaih osiguranika koji rade u inostranstvu, turista i poslovnih ljudi koji dolaze u Crnu Goru, do sada zakljueni meunarodni sporazumi dosljedno su implementirani a kroz postupak njihovih izmjena i dopuna vri se prilagoavanje propisima i postupcima EU. Donosi godinji program zdravstvene zatite, nacrt finansijskog plana i usvaja predlog izvjetaja o poslovanju; Ovo je nadlenost Upravnog odbora propisana lanom 91 Zakona o zdravstvenom osiguranju. Ona podrazumijeva veliku odgovornost i obavezu strune slube oko pripreme strunih materijala za donoenje odluka po ovim dokumentima. Predlae visinu uea osiguranih lica u trokovima korienja zdravstvene zatite; Po lanu 59 Zakona o zdravstvenom osiguranju, utvrivanje visine uea je nadlenost Ministarstva zdravlja, ali FZZOCG priprema osnove za donoenje odluke na osnovu uspostavljenih evidencija o vrstama bolesti, visini trokova dijagnostike, lijeenja i rehabilitacije, kao i lica koja ne podlijeu linom ueu u trokovima korienja ZZ. Razmatra stanje u oblasti zdravstvenog osiguranja i predlae mjere za efikasno funkcionisanje ZO u Crnoj Gori; Na osnovu lana 88 take 11 Zakona o zdravstvenom osiguranju, Fond je ovlaen da razmatra, analizira i ocjenjuje stanje u oblasti ZO i predlae mjere za efikasno funkcionisanje i razvoj. Saglasno navedenom, FZZO CG donosi godinje programe rada i finansijske planove, srednjorone i dugorone planove i opte akte za ostvarivanje prava osiguranih lica. Na osnovu tog zakonskog ovlaenja, FZZOCG je izradio Strateki razvojni plan Republikog fonda za zdravstveno osiguranje do 2011. godine. Sprovodi dobrovoljno zdravstveno osiguranje i obezbjeuje ga u skladu sa Zakonom o zdravstvenom osiguranju; Za organizovanje i sprovoenje ovog zadatka FZZO CG je izradio projekat uvoenja i organizovanja programa DZO. Takoe je pripremljen i predlog Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o zdravstvenom osiguranju, koje se znaajnim dijelom odnose upravo na uvoenje DZO.

23

3.1. Organizacija Fonda za zdravstveno osiguranje


FZZO CG je samostalna finansijska institucija ije strune, administrativne, pravne, ekonomske i druge poslove obavlja struna sluba. U FZZO CG trenutno radi 207 zaposlenih, od ega 108 sa visokom strunom spremom, to je dobra kadrovska struktura. Veina procesa rada u FZZO CG informatiki je podrana. Fond za zdravstveno osiguranje organizovan je u centrali, 10 podrunih jedinica i 11 kancelarija u sastavu podrunih jedinica. Centrala je organizovana u etiri sektora i etiri slube, i to: Kabinet direktora Sluba za odnose s javnou Sluba za internu reviziju Sluba za javne nabavke Sluba za kadrovske i opte poslove Sektor za ostvarivanje prava iz zdravstvenog osiguranja, koji ine: Odjeljenje za obavezno zdravstveno osiguranje Odjeljenje za meunarodno zdravstveno osiguranje Odjeljenje za dobrovoljno zdravstveno osiguranje
24

Odjeljenje za pravne poslove Sektor za finansije i raunovodstvo koji ine: Odjeljenje za finansije Odjeljenje za raunovodstvo Odjeljenje za praenje naplate doprinosa i sistema NZR Sektor za plansko-analitike i poslove kontrole, koji ine: Odjeljenje za plan i analizu Odjeljenje za kontrolu sprovoenja ugovora i ostvarivanje prava osiguranih lica iz obaveznog zdravstvenog osiguranja Odjeljenje za kontrolu sprovoenja ugovora i ostvarivanje prava osiguranih lica iz dobrovoljnog zdravstvenog osiguranja Sektor za razvoj i informacione tehnologije, koji ine: Odjeljenje za razvoj i upravljanje promjenama Odjeljenje za razvoj informacionog sistema Odjeljenje za operativu

25

26

4.
FINANSIRANJE ZDRAVSTVENOG OSIGURANJA U CG

Sistem obaveznog zdravstvenog osiguranja u Crnoj Gori organizovan je po Bizmarkovom modelu, gdje doprinosi ine osnovni izvor prihoda. Sistem obaveznog zdravstvenog osiguranja i nain finansiranja zdravstvene zatite u Crnoj Gori zasniva se na generacijskoj uzajamnosti i solidarnosti u prikupljanju sredstava, kao i na pravinosti u upotrebi tih sredstava kako bi se obezbijedio jednak pristup zdravstvenim uslugama i neophodna pokrivenost stanovnitva zdravstvenim osiguranjem. Potujui smjernice za reformu zdravstvene djelatnosti koje su date u Strategiji zdravstvene politike u Crnoj Gori do 2020.godine, teilo se podizanju kvaliteta zdravlja graana Crne Gore i poboljanja zdravstvenog sistema u okviru raspoloivih finansijskih sredstava. Sistem funkcionisanja zdravstvenog osiguranja zasniva se na principu meusobnih usklaivanja interesa osiguranih lica, obveznika uplate doprinosa i prava utvrenih zakonom. Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore je u vrenju javnih ovlaenja nosilac obaveznog zdravstvenog osiguranja u Crnoj Gori i duan je da obezbjeuje prava osiguranih lica na osnovu finansijskih mogunosti. Osigurana lica ostvaruju zdravstvenu zatitu u javnim zdravstvenim ustanovama i ustanovama sa kojima FZZO CG ima zakljuene ugovore. Zakonske obaveze za naplatu doprinosa objedinjuju se u Poreskoj upravi Crne Gore.

Potujui smjernice za reformu zdravstvene djelatnosti koje su date u Strategiji zdravstvene politike u Crnoj Gori do 2020.godine, teilo se podizanju kvaliteta zdravlja graana Crne Gore i poboljanja zdravstvenog sistema u okviru raspoloivih finansijskih sredstava. Sistem funkcionisanja zdravstvenog osiguranja zasniva se na principu meusobnih usklaivanja interesa osiguranih lica, obveznika uplate doprinosa i prava utvrenih zakonom. Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore je u vrenju javnih ovlaenja nosilac obaveznog LEGENDA: zdravstvenog osiguranja u Crnoj Gori i upravljanje, organizacija 1: obezbjeivanje zdravstvenog osiguranja, duan je da obezbjeuje prava osiguranih lica na osnovu obrauna doprinosa 2: naini finansijskih mogunosti. Osigurana lica ostvaruju zdravstvenu zatitu u javnim zdravstvenim doprinosa 3: prikupljanje ustanovama i ustanovama sa kojima FZZOCG ima zakljuene ugovore. Zakonske obavezeobraunski mehanizmi objedinjuju se u Poreskoj upravi Crne Gore. 4: ugovorni odnosi i za naplatu doprinosa 5: ostvarivanje zdravstvenih usluga

Osigurana lica

5 1
Davaoci zdravstvenih usluga Primarni Primarni nivo ZZ Sekundarni nivo ZZ Terciarni nivo ZZ

Poreska uprava Doprinosi

Iz sredstava LEGENDA:

OZO pravo na zdravstvenu zatitu i druga prava iz zdravstvenog osiguranja ostvaruje ccaosiguranja, upravljanje, organizacija ega izbjegla lica ine cca 642.000 osiguranih lica, od 1: obezbjeivanje zdravstvenog 18.500. 2: naini obrauna doprinosa
3: prikupljanje doprinosa Konsolidovani bilans javne potronje, iji je sastavni dio i zdravstvena potronja, 4: ugovorni odnosi i obraunski mehanizmi zasnovan je na kretanju osnovnih

28

makroekonomskih indikatora i utvruje se je utvreno i uee zdravstvene potronje iz sredstava obaveznog zdravstvenog osiguranja u Bruto drutvenom proizvodu (u daljem tekstu BDP). Iz sredstava OZO pravo na zdravstvenu zatitu i druga prava iz zdravstvenog osiguranja ostvaruje cca 642.000 osiguranih lica, od ega izbjegla lica ine cca 18.500. Budetom Crne Gore, ime 5: ostvarivanje zdravstvenih usluga
Konsolidovani bilans javne potronje, iji je sastavni dio i zdravstvena potronja, zasnovan je Podaci o godinjem kretanju BDP i izdataka za obavezno zdravstveno osiguranje na kretanju osnovnih makroekonomskih indikatora i utvruje se Budetom Crne Gore, ime u Crnoj Gori dati su u sljedeoj tabeli: je utvreno i uee zdravstvene potronje iz sredstava obaveznog zdravstvenog osiguranja u Bruto drutvenom proizvodu (u daljem tekstu BDP). Izdaci Indeks rasta Uee Bruto drutveni proizvod Indeks rasta BDP po Godina FZZOCG izdataka FZZOCG u - BDP (milion ) BDP stanovniku (mil ) Fonda BDP 19 2002 1.360,10 105,02 2.208,00 92,09 121,15 6,77

2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009

1.510,10 1.669,80 1.815,00 2.148,90 2.807,90 3.338,00e1 3.715,00e

111,03 110,58 108,70 118,40 130,67 118,88 111,29

2.435,00 2.684,00 2.912,00 3.443,00 4.484,00 5.312,92 5.893,44

96,57 95,58 108,89 117,94 138,52 172,48 160,00

104,87 98,98 113,93 108,31 117,45 124,52 92,76

6,39 5,72 6,00 5,49 4,93 5,17 4,31

* Izvor: Monstat; Ekonomska politika Crne Gore za 2009.godinu Izuzev 2005.godine, uee izdataka za obavezno zdravstveno osiguranje u BDP Crne Gore, u posmatranom periodu od 2002. do 2007.godine (ukljuujui i procjenu za 2009.g.), pokazuje tendenciju smanjenja, kao rezultat breg rasta BDP od izdataka za obavezno zdravstveno osiguranje.

* Za 2008. i 2009.g. postoji samo procjena BDP-a (e - estimation)

BDP u 2007.godini iznosio je 2.807,90 mil. ili po stanovniku je 4.484 . Uee izdataka obaveznog zdravstvenog u ukupnom BDP u 2007.g. je 4,93%, dok je procjena za 2008.g. 5,17% a za 2009.g. 4,31%. Izdaci za obavezno zdravstveno osiguranje po osiguranom licu u 2007.godini iznosili su 216 (u 2008.g. 268).

BDP po stanovniku u $
Drava Albanija Austrija Belgija Bosna i Hercegovina Bugarska Hrvatska eka Danska Finska Njemaka Italija Norveka Slovaka Slovenija Makedonija Turska Crna Gora * EU 2001 1.300 23.702 22.471 1.175 1.690 4.625 6.048 29.956 24.071 22.932 19.440 37.872 3.924 9.443 1.676 2.857 3.001 18.782 2002 1.535 25.772 24.437 1.362 1.944 5.025 7.379 32.375 26.115 24.521 21.260 42.313 4.558 11.181 1.860 3.349 3.136 20.458 2003 1.933 31.304 29.750 1.684 2.539 6.479 8.955 39.456 31.455 29.469 26.104 49.324 6.131 13.909 2.277 4.317 3.458 24.734 2004 2.439 35.663 34.319 2.183 3.109 7.724 10.730 45.320 35.976 33.093 29.850 56.319 7.806 16.115 2.637 5.494 3.812 28.344 2005 / 37.248 36.022 / / / 12.201 47.642 37.489 34.023 30.713 65.350 8.803 / / 6.720 4.136 29.613 2006 / 38.924 37.522 / / / 13.949 50.765 39.643 35.241 31.659 72.016 10.219 / / 7.268 4.890 31.100

29

Izvor: http://data.euro.who.int/hfadb; U prethodnoj tabeli prikazani su podaci o BDP po stanovniku u Crnoj Gori i pojedinim evropskim dravama, iz kojih se vidi da jedino Albanija, Bosna i Hercegovina, Bugarska i Makedonija imaju manji BDP od Crne Gore.

Uee (u %) izdataka za zdravstvo iz javnog sektora u BDP


Drava Albanija Austrija Belgija Bosna i Hercegovina Bugarska Hrvatska eka Danska Finska Njemaka Italija Norveka Srbija Slovaka Slovenija Makedonija Turska Crna Gora EU 2001 2,30 7,60 6,70 3,70 4,00 7,00 6,00 7,10 5,10 8,30 6,10 7,40 4,80 4,90 6,40 5,40 3,80 5,87 6,21 2002 2,30 7,60 6,70 4,80 4,40 5,80 6,40 7,30 5,40 8,40 6,20 8,20 5,90 5,00 6,40 5,70 4.10 6,77 6,38 2003 2,40 7,70 6,70 5,60 4,60 6,10 6,70 7,80 5,60 8,50 6,20 8,40 6,00 5,20 6,30 6,00 4,30 6,39 6,61 2004 2,70 7,80 7,00 5,10 4,60 6,20 6,40 7,80 5,70 8,10 6,60 8,10 5,80 5,30 6,30 5,70 4,30 5,72 6,62 2005 2,60 7,70 6,80 5,20 4,70 6,00 6,30 7,90 5,90 8,20 6,80 7,60 5,70 5,30 6,20 5,50 4,10 6,00 6,76

Izvor: http://data.euro.who.int/hfadb;
30

Najmanje uee izdataka za zdravstvo u BDP zabiljeeno je u Albaniji (2,6% u 2005.godini), a najvee u Njemakoj (8,2%). Izdaci za zdravstvo iz javnog sektora po stanovniku u periodu od 2001. do 2005. godine prikazani su u sljedeoj tabeli. Izdaci za zdravstvo iz javnog sektora po stanovniku (u $)
Drava Albanija Austrija Belgija Bosna i Hercegovina Bugarska Hrvatska eka Danska Finska Njemaka Italija Norveka Srbija Slovaka Slovenija Makedonija Turska EU 2001 95 2.197 1.90 3 250 268 700 971 2.084 1.361 2.227 1.654 2.729 178 594 1.162 317 311 1.510 2002 97 2.316 2.019 341 329 632 1.081 2.236 1.480 2.326 1.657 3.029 235 650 1.242 346 340 1.608 2003 110 2.422 2.027 418 371 722 1.203 2.366 1.545 2.430 1.697 3.214 258 700 1.276 378 359 1.708 2004 138 2.568 2.172 417 396 786 1.238 2.531 1.700 2.435 1.823 3.411 283 781 1.369 385 412 1.797 2005 142 2.639 2.194 457 444 813 1.282 2.650 1.787 2.499 1.909 3.616 284 840 1.418 401 422 1.887

Izvor: http://data.euro.who.int/hfadb; Najmanje izdatke za zdravstvo po stanovniku u 2005.godini ima Albanija, 142 $, a najvee Norveka 3.616 $.

5.
POKRIVENOST STANOVNITVA OBAVEZNIM ZDRAVSTVENIM OSIGURANJEM
Osigurana lica Osnov osiguranja nosioci Zaposleni lanovi Ukupno nosioci Nezaposleni lanovi Ukupno nosioci Penzioneri lanovi Ukupno nosioci Poljoprivrednici Izbjegla lica nosioci Ostali UKUPNO lanovi Ukupno lanovi Ukupno 2008.g. 182.397 121.546 303.943 97.006 63.053 160.059 97.762 29.461 127.223 9.832 7.292 17.124 18.584 12.104 3.707 15.811 642.744 % uea 28,38 18,91 47,29 15,09 9,81 24,90 15,21 4,58 19,79 1,53 1,13 2,66 2,89 1,88 0,58 2,46 100,00

Sa stanovita zdravstvenog osiguranja vrlo je vano uee populacije starosti do 14 godina koje u Crnoj Gori 18,38% i preko 65 godina, sa ueem od 13,88% u ukupnoj populaciji. Takoe je vaan podatak o oekivanom trajanju ivota, koje predstavlja sveobuhvatan pokazatelj zdravstvenog stanja stanovnitva. Oekivano trajanje ivota na roenju je pokazatelj oekivanog broja godina koje e doivjeti novoroene odreenog pola ukoliko nastave da se odravaju postojee stope mortaliteta.U periodu 1999/2000. godina ovaj pokazatelj je za Crnu Goru iznosio 73,56 godina, odnosno 76,27 godina za ene, a 71,05 godina za mukarce.

5.1. Zdravstveno stanje stanovnitva


Vitalna statistika Podaci o prirodnom kretanju stanovnitva Crne Gore od 1991. do 2007. godine (koja je posljednja za koju imamo podatke) ukazuju da je u navedenom periodu izraena tendencija starenja populacije, kao posljedica pada stope nataliteta, prirodnog prirataja i rasta stope opteg mortaliteta. Kretanje navedenih pokazatelja zdravlja u Crnoj Gori, uporedno za 1991.i 2007. godinu je prikazano u sljedeoj tabeli. Osnovni vitalni pokazatelji stanovnitva Crne Gore u 1991. i 2007. godini Pokazatelj
32

1991 broj 9606 3970 107 5636 9606/3970 stopa 15,50 6,40 11,14 9,10 2,42 broj 7834 5979 58 1855 7834/5979

2007 stopa 12.46 9.51 7.40 2.95 1.31

ivoroeni Ukupno umrli Umrla odojad Prirodni prirataj Vitalni indeks

Za razliku od prole decenije, kada je zapaena znaajnija tendencija pada stope nataliteta, period 2004-2007. karakterie stabilizovanje stope nataliteta (vrijednost stope nataliteta u 2004. godini iznosila je 12.60, u 2005.godini 11,85, u 2006.godini 12,14 i u 2007.godini 12,46). Rast opte stope mortaliteta je takoe stabilizovan za period 2004-2007. godina (opta stopa mortaliteta u 2004. godini iznosila je 9,2, u 2005.godini 9,37, u 2006.godini 9,56 i u 2007.godini 9,51). Stopa mortaliteta odojadi u 2005. godini znaajno je porasla u odnosu na 2004. godinu, i iznosila je 9,52 dok je u 2004. godini 7,77. Za razliku od 2006. godine kada je stopa mortaliteta odojadi iznosila 11,02 u 2007.godini je 7,40. Oscilacije stope mortaliteta odojadi su u Crnoj Gori posljedica malobrojne populacije odojadi gdje mali broj sluajeva drastino poveava, odnosno smanjuje ovu stopu. Smanjenja stope mortaliteta odojadi u odnosu na 1991. godinu, smanjenja stope prirodnog prirataja u odnosu na 1991.godinu (kao posljedica smanjenja stope nataliteta i poveanja stope mortaliteta), uz istovremeno smanjenje vrijednosti vitalnog indeksa sa 2,42 na 1,31 u 2007. godini) karakterie period 1991-2007.godine. Oekivano trajanje ivota na roenju za Crnu Goru za 2007.g. iznosilo je 73,77 godina, odnosno 76,06 godina za ene, a 71,22 godina za mukarce.
* Izvor podataka: statistiki godinjaci Instituta za javno zdravlje Crne Gore ** Posljednji raspoloivi podaci MONSTAT-a.

Osnovni pokazatelji prirodnog kretanja stanovnitva CG od 1991. do 2007. g.


16 14 12

15.3

Osnovni pokazatelji prirodnog kretanja stanovnitva Crne Gore od 1991 do 2007. godine
12.6 9.2 7.77 11.85 9.52 9.41 12.14 11.02 9.56

indikatori

11.14 10 9.1
8 6 4 2 0

12.46 9.51 7.4 2.95

6.4

3.45 1991 ivoroeni 2004 umrli

2.44 2005

2.52 2006

2007 prirodni prirataj

umrla odojad

Mortalitet Visoko uee kardiovaskularnih (55,80%) i malignih oboljenja (15,77%) u strukturi mortaliteta za 2007. godinu, ukazuje na prisustvo vie faktora rizika kao to je puenje, alkoholizam, nepravilna ishrana, nedovoljna fizika aktivnost, ali i dejstvo faktora rizika iz okruenja (zagaen vazduh, hrana, voda, loi socioekonomski uslovi ivota itd.). U reformi zdravstvene zatite prioritet je dat primarnoj zdravstvenoj zatiti, a u okviru nje promociji zdravlja i prevenciji bolesti i bolesnih stanja. Ostvarivanjem zacrtanih preventivnih aktivnosti u Programu zdravstvene zatite ostvarivae se i ciljevi zdravstvene politike. Nedovoljno definisana stanja (simptomi, znaci i nenormalni kliniki i laboratorijski nalazi) sa 13,38% uea u ukupnom mortalitetu, ukazuju na nezadovoljavajui kvalitet podataka koje koristimo u analizi uzroka smrti. Povrede, trovanja i posljedice spoljnih faktora (3,90%) ukazuju na neodgovarajuu zatitu na radnom mjestu, u kui, u saobraaju kao i sve prisutnije rizine oblike ponaanja.
33

Prikaz vodeih uzroka smrti stanovnitva CG u 2007. godini po grupama oboljenja Broj umrlih Bolesti sistema krvotoka (I00 - I99) Tumori (C00 D48) Simptomi, znaci i nenormalni kliniki i laboratorijski nalazi (R00 R99) Bolesti sistema za disanje (J00 J99) Povrede, trovanja i posljedice djelovanja spoljnih faktora (S00 T98) Ostala oboljenja UKUPNO Broj umrlih 3336 943 800 236 233 431 5979 % uee u strukturi umrlih 55.80 15.77 13.38 3.95 3.90 7.21 100.00 Stopa mortaliteta 5.30 1.50 1.27 0.38 0.37 0.69 9.51

Morbiditet U vanbolnikom morbiditetu stanovnitva Crne Gore u 2008. godini dominantne su bolesti sistema za disanje sa 320.554 sluajeva (49,01%). Bolesti mokrano-polnog sistema u vanbolnikom morbiditetu uestvuju sa 8,35%, a bolesti sistema krvotoka sa 50.495 sluajeva (7,72%). U strukturi vanbolnikog morbiditeta slijede bolesti sistema za varenje (4,48%) i zarazne i parazitarne bolesti (4,12%). Ostale bolesti u ukupnom morbiditetu uestvuju sa 26,32%.

Struktura vanbolnikog morbiditeta Struktura vanbolnikog morbiditeta u 2008. godini u 2008. godini

Struktura vanbolnikog morbiditeta u 2008. godini

U bolnikom morbiditetu dominantne su sistema krvotoka, koje koje su U bolnikom morbiditetu dominantne su bolesti bolesti sistema krvotoka,su u optoj strukturi u hospitalizovanih bolesnika u 2008. godini uestvovale sa 15,11%, bolesti morbiditeta optoj strukturi morbiditeta hospitalizovanih bolesnika u 2008. godini uestvovale sa 10,91%, sistema za varenje 11,40%, sistema za 8,45% 34 sistema za disanje sa 15,11%, bolesti sistema za disanje sa 10,91%,tumori sa varenje i povrede, spoljnih trovanjabolnikom tumori sa 8,45% i povrede, trovanja i posljedice djelovanjaoptoj strukturivodeih i 11,40%, morbiditetu posljedice djelovanja spoljnih faktora, ije je uee iznosilo 7,42%. Pet U faktora, ije je ueedominantne su bolesti sistema krvotoka, koje su u 53,29% iznosilo 7,42%. registrovanih u bolnikom morbiditetu. Pet vodeih grupa oboljenja ine grupa morbiditeta ine 53,29% svih oboljenja 2008. godini uestvovale sa 15,11%, bolesti oboljenja hospitalizovanih bolesnika u svih oboljenja registrovanih u bolnikom morbiditetu. sistema za disanje sa 10,91%, sistema za varenje 11,40%, tumori sa 8,45% i povrede, Struktura bolnikog morbiditeta u 2008. godini
trovanja i posljedice djelovanja spoljnih faktora, ije je uee iznosilo 7,42%. Pet vodeih grupa oboljenja ine 53,29% svih oboljenja registrovanih u bolnikom morbiditetu.

Struktura bolnikog morbiditeta u 2008. godini

Struktura bolnikog morbiditeta u 2008. godini

Imunizacija u Crnoj Gori Imunizacija u Crnoj Gori

Programom zdravstvene zatite Crnoj Programom zdravstvene zatite uu Crnoj Gori za 2008.godinu predvieni su prioriteti za Gori za 2008.godinu predvieni su prioriteti za unapreenje zdravlja meu kojima je i sprovoenje obaveznih preventivnih pregleda po vrsti, unapreenjei zdravlja meu kojima je okviru obima usluga koje se preventivnih pregleda po vrsti, i sprovoenje obaveznih odnose na sprjeavanje i obimu grupama osiguranih lica u obimusuzbijanje bolesti. Obim usluga kojima se sprjeavaju i suzbijaju zarazne bolesti na sprjeavanje i i grupama osiguranih lica u okviru obima usluga koje se odnose definisan je suzbijanje bolesti. Obim usluga kojimazaraznih bolesti i iProgramom zarazne bolesti definisan je Zakonom o zatiti stanovnitva od se sprjeavaju suzbijaju obaveznih imunizacija stanovnitva protiv odreenih od zaraznih u Crnoj Gori (u skladu sa predvienim Zakonom o zatiti stanovnitva zaraznih bolestibolesti i Programom obaveznih imunizacija kalendarom vakcinacije) i obuhvatom od bolesti u Crnoj Gori (u skladu sa predvienim stanovnitva protiv odreenih zaraznih 95%. kalendarom vakcinacije) i obuhvatom od 95%. 20

Imunizacija u Crnoj Gori Programom zdravstvene zatite u Crnoj Gori za 2008.godinu predvieni su prioriteti za unapreenje zdravlja meu kojima je i sprovoenje obaveznih preventivnih pregleda po vrsti, obimu i grupama osiguranih lica u okviru obima usluga koje se odnose na sprjeavanje i suzbijanje bolesti. Obim usluga kojima se sprjeavaju i suzbijaju zarazne bolesti definisan je Zakonom o zatiti stanovnitva od zaraznih bolesti i Programom obaveznih imunizacija stanovnitva protiv odreenih zaraznih bolesti u Crnoj Gori (u skladu sa predvienim kalendarom vakcinacije) i obuhvatom od 95%.

IMUNIZACIJA U CRNOJ GORI ZA 2008.g.


VAKCINA OBUHVAT

Protiv tuberkuloze BCG na roenju i tokom prve godine ivota Protiv difterije, tetanusa i velikog kalja 3 doze u prvoj godini ivota DTP revakcinacija u drugoj godini ivota DT/dT dT TT tri revakcinacije: u prvom i posljednjem razredu osnovne kole u zavrnom razredu srednje kole

98,10%3 96,10% 91,80% 95,9 - 98,1% 12201 lice4 4666 lica 2453 lica 96,10% 91,5% 98,1% 96,9%
35

povrijeena lice koja su primila jednu dozu vakcine TT povrijeena lica koja su primila dvije doze vakcine povrijeena lica koja su revakcinisana Protiv djeje paralize 3 doze u prvoj godini ivota OPV tri revakcinacije: u drugoj godini ivota u prvom i posljednjem razredu osnovne kole

Protiv virusnog hepatitisa B 3 doze za djecu ije su majke HBsAg+ revakcinacija u drugoj godini ivota Hepatitis B kompletna imunizacija odraslih (3 doze) imunizacija odraslih koja je u toku Protiv morbila, rubeole i parotitisa u drugoj godini ivota MMR dvije revakcinacije: u prvom i estom razredu osnovne kole Protiv hemofilusa influence tip B tri doze u prvoj godini ivota Hib revakcinacija u predkolskom uzrastu Antirabina zatita Postekspoziciona vakcinacija ozlijeenih lica od strane ivotinje Preekspoziciona vakcinacija Vakcinacija protiv gripa Grip Ukupno vakcinisanih lica Struktura vakcinisanih protiv gripa: stariji od 65 godina zdravstveni radnici hronini bolesnici mlai od 65 godina

94,80% 214 lica 218 lica 89,50% 98,3% 96,1% 95,10% 93,10% 224 lica 5 lica 28886 lica 84,90% 3,30% 11,80%

* Obuhvat izvrenih planiranih sistematskih vakcinacija djece u Crnoj Gori iskazan je u odnosu na broj osiguranih lica koja su prikazale nadlene zdravstvene slube koje sprovode vakcinaciju u optinama * Obuhvat predstavalja ukupan broj vakcinisanih lica u 2008. godini

5.2. KADROVI U ZDRAVSTVU


Na kraju 2008. godine u javnim ustanovama Crne Gore je radilo 7231 radnika, od ega 5405 medicinskih radnika i saradnika i 1826 zaposlenih nemedicinske struke. Kadrovi u zdravstvu u Crnoj Gori na kraju 2008. godine Vanbolnike slube Broj Medicinski radnici i saradnici % Bolnike slube Broj % Svega ZU Broj % AU Montefarm Broj 225 % UKUPNO Broj %

Profil kadra

2318 77.60 2862 73.08 5180 75.04

68.60 5405 74.75

Nemedicinski radnici 669 UKUPNO

22.40 1054 26.92 1723 24.96

103

31.40 1826 25.25

2987 100.00 3916 100.00 6903 100.00 328 100.00 7231 100.00

Odnos medicinskog i nemedicinskog kadra, zaposlenog u svim javnim slubama u zdravstvenom sektoru, a prema popisu kadra na dan 31. 12. 2008. godine, bio je 2,96:1 (odnosno na 100 medicinskih radnika i saradnika radilo je 33,78 nemedicinskih). Struktura zastupljenosti visokostrunog medicinskog kadra i zdravstvenih saradnika je: U vanbolnikim slubama radi 641 ljekar (137 opte medicine, 98 na specijalizaciji i 406 specijalista), 17 stomatologa, 94 farmaceuta i 42 zdravstvenih saradnika sa visokom strunom spremom; U stacionarnim zdravstvenim ustanovama radi 671 ljekar ( 180 na specijalizaciji i 491 specijalista), 28 stomatologa, 5 farmaceuta i 56 zdravstvenih saradnika sa visokom strunom spremom.

36

Struktura zastupljenosti visokostrunog medicinskog kadra u CG u 2008. godini


897

1000 750 500 250 0


137 278

45

99

Opte medicine Na specijalizaciji

Specijalista

Stomatologa

Farmaceuta

Jedan od osnovnih parametara za praenje rada zdravstvene slube i preduslov za poboljanje zdravstvenog stanja je obezbijeenost stanovnitva zdravstvenim kadrom. Obezbijeenost stanovnitva Crne Gore zdravstvenim radnicima i saradnicima u javnim zdravstvenim ustanovama 2008. godine Profil kadra Ljekari Zdravstveni saradnici sa VSS Stomatolozi Farmaceuti Sa viom i srednjom strunom spremom Broj kadra 1312 98 45 99 3851 5405 % kadra 24.30 1.82 0.83 1.83 71.22 100.00 Broj osiguranika na jednog zdravstvenog radnika i saradnika 489 6545 14253 6479 167 119

Ukupno

Obezbijeenost stanovnitva ljekarima u CG i zemljama u Evropi u 2007. godini *


4

3.6 3.1 2.8 2.5 2.6 1.9 1.2

3.5

2.7

37

1.5

E u regio n

A lbanija

B ugars ka

H rvats ka

M o ldavija M aars ka

C rna G o ra

N jemaka

S rbija

T urs ka

Broj ljekara na 1000 stanovnika u 2008. godini iznosio je 2,045. U strukturi zdravstvenih radnika i saradnika u javnim zdravstvenim ustanovama, a prema strunom obrazovanju, najvie je zaposlenih sa srednjom strunom spremom (66,9%), ljekara (24,27%) i vie strune spreme (4,24%). Farmaceuti i zdravstveni saradnici uestvuju sa 1,82%, stomatolozi sa 0,83% i zaposleni sa niom strunom spremom 0,11%.

* Izvor HFA DB, novembar 2008. g.

Ljekari prema vrsti javne zdravstvene ustanove u Crnoj Gori u 2008. godini

5.3. ORGANIZACIJA ZDRAVSTVENE SLUBE


Mreu javnih ustanova u zdravstvu Crne Gore ini: 18 domova zdravlja, Zavod za hitnu medicinsku pomo,
38

7 optih bolnica, 3 specijalne bolnice, Kliniki centar Crne Gore, Institut za javno zdravlje i Apotekarska ustanova Crne Gore. Stomatoloka zdravstvena zatita na primarnom nivou je od 01.01.2008. godine izmjetena iz domova zdravlja i organizovana kao privatna djelatnost. Zakljueni su ugovori sa 121 timom stomatologa u 109 privatnih stomatolokih ordinacija. Zdravstvena sluba je organizovana na tri nivoa. Prvi je nivo primarne zdravstvene zatite koji bi trebao da obezbijedi 80-85% potreba za zdravstvenom zatitom. Nosilac primarne zdravstvene zatite je izabrani doktor u ambulanti, odnosno timovi izabranih doktora. Drugi nivo, nivo sekundarne zdravstvene zatite, obezbjeuje se preko specijalistikih ambulanti i bolnikih postelja. Tercijarni nivo zdravstvene zatite se ostvaruje u subspecijalistikim ambulantama, dijagnostikim centrima i bolnikim odjeljenjima.

Primarna zdravstvena zatita Dom zdravlja je ustanova koja je preko ambulanti izabranog doktora, odnosno timova izabranih doktora medicine i centara i jedinica za podrku izabranim doktorima nosilac primarne zdravstvene zatite. Organizaciono, dom zdravlja ima tri osnovne cjeline: ambulantu izabranog doktora, odnosno timove izabranih doktora (izabranog doktora pedijatra, izabranog doktora za odrasle i izabranog doktora ginekologa),* centre za podrku izabranim doktorima koji su organizovani na lokalnom i regionalnom nivou za: plune bolesti i TBC, dijagnostiku, mentalno zdravlje, djecu sa posebnim potrebama, prevenciju i sl. i jedinice za podrku za: patronau, fizikalnu terapiju primarnog nivoa i sanitetski prevoz.

Izabrani doktori U 2008. godini za pruanje primarne zdravstvene zatite je angaovano 370 timova izabranih doktora (ID) medicine, odnosno 335 izabranih doktora za djecu i odrasle i 35 ID za ene. Optereenost ljekara u odnosu na posjete u primarnoj zdravstvenoj zatitiu u CG u 2008. godini

39

U odnosu na broj pregleda planiranih Programom zdravstvene zatite u Crnoj Gori za 2008. godinu, doktori medicine su ostvarili prosjeno 3,53 pregleda po osiguraniku (planirano 3,92), odnosno: izabrani doktori za djecu i odrasle su ostvarili plan sa 93,45%, izabrani doktor za ene sa 55,64%,odnosno ukupno ID medicine su ostvarili plan u 2008.godini sa 90,08%. Stomatoloka zdravstvena zatita prua usluge lijeenja bolesti usta i zuba u hitnim medicinskim stanjima, prevenciju i lijeenje bolesti usta i zuba kod djece do navrenih 18 godina ivota, ena u toku trudnoe i lica starijih od 65 godina ivota. Sekundarna i tercijarna zdravstvena djelatnost Osnovni reformski cilj u razvoju bolnikih kapaciteta je podizanje kvaliteta zdravstvene zatite i usluga, a ne poveanje broja postelja i ostalih resursa. Stopa hospitalizacije i duina lijeenja su polazni kriterijumi u praenju rada bolnike zdravstvene ustanove.

* Izabrani stomatolozi od 01.01.2008. godine nijesu u sastavu doma zdravlja, ve su organizovani kao privatne zdravstvene ustanove.

Ambulantna djelatnost Specijalistiku i subspecijalistiku djelatnost (specijalistike konsultacije) u zdravstvenim ustanovama uglavnom obavljaju ljekari bolnikih ustanova uz angaovanje spoljnih konsultanata. U toku 2008. godine u specijalistikoj djelatnosti je obavljeno: Na nivou domova zdravlja u 27 specijalistikih ordinacija, 380.341 pregleda, ili 4.754 po ljekaru godinje. U poreenju sa brojem posjeta kod ljekara u primarnoj zdravstvenoj zatiti, broj specijalistikih konsultacija ( 0,59 pregleda po osiguraniku) je zadovoljavajui. U strukturi posjeta u specijalistikoj slubi na nivou primarne zdravstvene zatite je bilo 219.449 prvih pregleda (57,7%) i 160.892 ponovnih pregleda (42,3%). Na nivou bolnica u toku 2008. godine 672.976 pregleda ili 13.196 po ljekaru godinje ( 1,05 pregleda po osiguraniku). U strukturi pregleda u specijalistikoj slubi na nivou bolnica je bilo 376.260 (55.9%) prvih i 296.716 (44,1%) ponovnih.

Stacionarna djelatnost Mreu bolnikih kapaciteta javnih zdravstvenih ustanova u Crnoj Gori ine stacionari pri domovima zdravlja, opte bolnice, specijalne bolnice i Kliniki centar Crne Gore i sastoji se od:
40

7 optih bolnica: OB Bar (za gravitaciono podruje Bara i Ulcinja), OB Berane (za gravitaciono podruje Berana, Andrijevice, Roaja i Plava), OB Bijelo Polje (za gravitaciono podruje Bijelo Polje i Mojkovac), OB Kotor (za gravitaciono podruje Kotor, Tivat i Herceg Novi), OB Niki (za gravitaciono podruje Niki, avnik i Pluine), OB Pljevlja (za gravitaciono podruje Pljevlja i abljak), OB Cetinje (za gravitaciono podruje Cetinje i Budva); 3 specijalne bolnice ( SB za psihijatriju Dobrota, SB za ortopediju, neurohirurgiju i neurologiju Risan i SB za plune bolesti i TBC Brezovik); i Kliniki centar Crne Gore u zdravstvenom sistemu je ustanova na tercijarnom nivou zdravstvene zatite, a za stanovnitvo Podgorice, Danilovgrada i Kolaina prua usluge sekundarnog nivoa. U svim optim bolnicama u Crnoj Gori pruaju se usluge na sekundarnom nivou na sljedeim odjeljenjima: interna medicina, hirurgija, ginekolokoakuersko odjeljenje, odjeljenje pedijatrije, sa prateim slubama: anesteziologija, transfuziologija, biohemijska laboratorija, radiologija. U pojedinim optim bolnicama, osim navedenih usluga, u okviru internog i hirurkog odjeljenja u 2008.godini pruale su se usluge i iz drugih medicinskih oblasti. Broj ispisanih bolesnika u 2008.godini je 75.033, dok je stopa hospitalizacije 126.* Trend rasta stope hospitalizacije ukazuje na pozitivna kretanja u radu bolnikih ustanova. U Crnoj Gori je, na dan 31. 12. 2008. godine, bilo ukupno 2.422 postelje.

* Stopa hospitalizacije u Crnoj Gori u 2007. godini je iznosila 113,98 i u 2006.godini 107,2.

Bolnike ustanove i postelje u Crnoj Gori za 2008. godini Broj postelja 83 1115 169 179 141 152 286 93 95 509 146 241 122 715 2422 Broj ljekara 9 227 33 37 37 33 39 26 22 53 16 13 24 238 527 Ostvareni bo dani 17087 269906 42121 40637 36324 33719 68102 23388 25615 175963 47752 92444 35767 180824 643780 Broj ispisanih bolesnika 4573 37292 6751 5966 4460 5674 7692 2685 4064 5777 2240 1196 2341 27391 75033 Broj postelja po ljekaru 9.22 4.91 5.12 4.84 3.81 4.61 7.33 3.58 4.32 9.60 9.13 18.54 5.08 3.00 4.60
41

JZU Stacionari DZ Opte bolnice Bar Berane Bijelo Polje Kotor Niki Pljevlja Cetinje Specijalne bolnice SB za plune bolesti i TBC Brezovik - Niki SB za psihijatriju Dobrota-Kotor SB za ortop. neuroh. i neurologiju Risan Kliniki centar Crne Gore UKUPNO

Analiza pokazatelja korienja bolnikih kapaciteta ukazuje da je njihov stepen iskorienosti razliit i po nivoima i po ustanovama. Prosjena zauzetost, ili korienje kapaciteta, bilo je najvee u Specijalnoj bolnici za psihijatriju Dobrota Kotor (104,80%), a zatim u: SB za plune bolesti i TBC Brezovik - Niki (89,36%), SB za ortopediju, neurohirurgiju i neurologiju - Risan (80,10%), OB Cetinje (73,67%) i OB Bijelo Polje (70,39%); a najmanje korienje kapaciteta je u stacionarima domova zdravlja (56,25%), OB Kotor (60,61%) i OB Berane (62,03%). Prosjena duina bolnikog lijeenja ukazuje na to koliko je prosjeno jedan pacijent zadravan u stacionarnoj zdravstvenoj ustanovi tokom godine. Pokazalo se da je, kao i ranijih godina, najdue prosjeno lijeenje pacijenata bilo u specijalnim bolnicama 30,46 dana (u Dobroti 77,29 dana), to je u skladu sa patologijom bolesnika (hronino oboljeli pacijenti). Najmanja prosjena duina bolnikog lijeenja je u stacionarima domova zdravlja (3,74 dana). Sljedei bitan pokazatelj rada u bolnicama je broj slobodnih postelja tokom godine. Od ukupno 2422 postelje, koliko ih je bilo u zdravstvenim ustanovama Crne Gore, u toku 2008. godine slobodno je bilo 663 postelje ili 27,37% od ukupnog broja postelja. U optim bolnicama, tokom godine je bilo slobodno 377 postelja (33,8%), u Klinikom centru Crne Gore 221 postelja (30,9 %), u specijalnim bolnicama 28 postelja (5,5%) i 36 postelja u stacionarima domova zdravlja (43,4%).

Prosjena duina lijeenja u bolnicama u Crnoj Gori i okruenju u 2007. g.


10 8 6 4 2 0
7.6 6.0 4.6 7.2 9.8 10.0 8.9 7.9 6.8 7.0 10.0

E u regio n

A lbanija

B ugars ka H rvats ka M o ldavija M aars ka C rna G o ra S lo venija N o rve ka

S rbija

T urs ka

Stopa bolnikog letaliteta (broj umrlih na 1000 lijeenih), kao jedan od pokazatelja kvaliteta rada u bolnicama, u Crnoj Gori je za 2008.godinu iznosila 18,31 (2007.godine stopa letaliteta je bila 19.96). Najvei broj bolniki lijeenih pacijenata u Crnoj Gori je bio stariji od 60 godina, odnosno svaki trei pacijent koji je hospitalizovan bio je stariji od 60 godina.
42

Broj ispisanih bolesnika po jednom ljekaru u toku 2008.godini: u optim bolnicama je ispisano 164 bolesnika po jednom ljekaru, u Klinikom centru Crne Gore 115, u specijalnim bolnicama 109 pacijenta po jednom ljekaru. Sa 2.422 standardnom posteljom u bolnikim zdravstvenim ustanovama u 2008. godini ostvaren je nivo pokrivenosti stanovnitva od 3,85 postelje na 1000 stanovnika.

Obezbijeenost stanovnitva posteljama u CG i zemljama u Evropi u 2007. godini.


8
7.1 6.2 6.4 5.4 3.9 2.9 4.0 3.5 2.9 5.4 4.7

E u regio n

A lbanija

B ugars ka

H rvats ka

N o rve ka M aars ka C rna G o ra

D ans ka

S rbija

S lo venija

T urs ka

43

44

6.
DOPRINOSI ZA OBAVEZNO ZDRAVSTVENO OSIGURANJE

Osnovni izvor finansiranja obaveznog zdravstvenog osiguranja su doprinosi. Osim doprinosa, FZZO CG ostvaruje sredstva iz optih prihoda od Budeta, sredstva po konvencijama, naknade tete, kamate i drugih izvora u skladu sa zakonom. Obveznici obraunavanja i plaanja doprinosa, osnovice i stope doprinosa, rokovi za uplatu i druga pitanja koja se odnose na plaanje doprinosa za obavezno socijalno osiguranje, samim tim i doprinosa za obavezno zdravstveno osiguranje, utvreni su Zakonom o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje (Sl. list CG br.13/07 i 79/08). Doprinosi za obavezno zdravstveno osiguranje su prihod Fonda za zdravstveno osiguranje Crne Gore. Stope po kojima se plaa doprinos za obavezno zdravstveno osiguranje su: Stopa doprinosa za zdravstveno osiguranje zaposlenih u 2009. godini je 10,5%, od ega na teret poslodavca 5,5% i na teret osiguranika 5%, dok je zakonom utvreno dalje smanjenje u 2010. godini i ista bi trebalo da iznosi 9%; od ega na teret poslodavca 5% i na teret zaposlenog 4%. Stopa doprinosa za zdravstveno osiguranje poljoprivrednih osiguranika takoe je 10,5% (od 2010. godine 9%), dok osnovicu ini 12% prosjene mjesene bruto zarade u Crnoj Gori ostvarene u prethodnoj godini, po zaposlenom, a prema podacima dravnog organa za poslove statistike. Stopa doprinosa za zdravstveno osiguranje korisnika penzija po

propisima o penzijskom i invalidskom osiguranju je 19%, a osnovicu ini iznos penzije. Zavod za zapoljavanje plaa doprinose za ZO nezaposlenih lica koja primaju novanu naknadu po stopi od 5,0% na iznos novane naknade. Najvie prihoda od doprinosa, FZZO CG ostvaruje od doprinosa za ZO zaposlenih u privredi i vanprivredi (realnom i javnom sektoru). Doprinose za ZO zaposlenih plaaju poslodavci prilikom isplate zarade, odnosno novane naknade. Osim prihoda od doprinosa, znaajan izvor prihoda (cca 20%) su opti prihodi iz Budeta iz kojih se obezbjeuje zdravstvena zatita nezaposlenih lica koja ne primaju novanu naknadu, izbjeglih lica, kao i nedostajua sredstva za finansiranje zdravstvene djelatnosti zbog manjeg ostvarenja prihoda usled smanjenja stope doprinosa. Sredstva FZZO CG su javna sredstva iz kojih se u Crnoj Gori finansira samo pravo iz obaveznog zdarvstvenog osiguranja, dok je u toku priprema izmjene Zakona o zdravstvenom osiguranju kojim e se blie definisati postupak uvoenja dobrovoljnog-dopunskog zdravstvenog osiguranja. Od privatnih sredstava u sistem zdravstva ukljuena su samo sredstva od participacije-uea osiguranika u trokovima korienja zdravstvene zatite, koja pokrivaju manje od 1% ukupnih rashoda za zdravstvenu zatitu.

46

7.
POSLOVNI REZULTATI

Evidencija u Fondu za zdravstveno osiguranje je zasnovana na modifikovanom obraunskom sistemu prema kojem se rashodi priznaju na osnovu nastanka poslovnog dogaaja nezavisno od plaanja, a prihodi na osnovu priliva novanih sredstava u izvjetajnom periodu. Fond za zdravstveno osiguranje je u 2008. godini ostvario ukupne prihode 183,42 mil., dok su rashodi 172,49 mil., odnosno ostvaren je viak prihoda nad rashodima 10,93 mil..
,4 8
prihodi rashodi

18 13 6, 4 10 5 8, 89 ,5 8 92 ,0 9 69

200

mil 180
13 38 8, 52 8,
160

80 60 40 20 0

2001

,7 7 76 ,0 1

100

84

2002

94

2003

,4 1 96 ,5 7

96 ,4 95 0 ,5 8

120

2004 godina

10

2005

2006

11

11

8, 02 7, 94

140

2007

2008

17 2

3, 4

48

Kretanje prihoda i rashoda po modifikovanom obraunskom sistemu knjigovodstvenih evidentiranja i izvjetavanja, u periodu od 2001-2008.godine dato je na prethodnom grafikonu.

7.1. Prihodi
Prihodi namijenjeni finansiranju zdravstvene zatite u Crnoj Gori su prihodi od doprinosa za zdravstvenu zatitu, prihodi od Budeta i ostali prihodi. U 2008.godini Fond je ostvario ukupno 183,42 mil. prihoda, koji su za 45,04 mil. ili 32,55% vei u odnosu na ostvarene prihode u 2007.godini, kao rezultat sveukupnog ekonomskog rasta u Crnoj Gori, redovnije naplate prihoda i poveanja obuhvata obveznika uplate doprinosa. Struktura ukupnih prihoda data je grafikonom.
20,22% 0,25% 0,55% 0,29% 37,22%

15,78% 23,86% Dopr. od zaposl. u privredi Doprinosi od zemljoradnika Doprinosi za zdr.zat. penzionera Prihodi od Budeta Ostali prihodi 0,20%

1,64%

49

Dopr. od samost. djelatnosti Dopr. od zaposl. u vanprivredi Doprinosi od Zavoda za zapolj. Pr.od Min.zdrav.-otpr. za tehn.vi.

U strukturi ukupnih prihoda Fonda, prihodi od doprinosa za zdravstvenu zatitu ine 78,95% i iznose 144,8 mil.. R.br. I 1.1 1.1.1 1.1.2 1.1.3 1.2 1.2.1 1.2.2 1.2.3 II III IV OPIS PRIHODI OD DOPRINOSA ZA Z.Z. Doprinosi za zdravstvenu zatitu zaposlenih u realnom sektoru Doprinosi za zarade zaposlenih u privredi Doprinosi od samostalne djelatnosti Doprinosi za osiguranje zemljoradnika Doprinosi za zdravstvenu zatitu iz javnog sektora Doprin. za zdrav. zatitu zaposl. u vanpriv. Doprin. za zdravstvenu zatitu penzionera Doprin. za zdrav.zatitu nezaposl .- ZZZ OPTI PRIHODI OD BUDETA Prihodi od Ministarstva zdravlja otpremnina za tehnoloki viak Ostali prihodi UKUPNO PRIHODI Ostvarenje 2007
125.413.525,45 65.079.924,73 61.860.308,33 2.964.727,65 254.888,75 60.333.600,72 35.345.148,51 24.724.851,71 263.600,50 11.380.000,00 504.000,00 1.077.900,83 138.375.426,28

Ostvarenje 2008
144.804.607,54 71.641.115,95 68.271.502,42 3.007.808,51 361.805,02 73.163.491,59 43.764.644,51 28.947.156,40 451.690,68 37.086.111,10 1.000.000,00 526.051,56 183.416.770,21

% 2008/07
115,46 110,08 110,36 101,45 141,95 121,26 123,82 117,08 171,35 312,07 198,41 48,80 132,55

% uea 78,95 39,06 37,22 1,64 0,20 39,89 23,86 15,78 0,25 20,22 0,55 0,29 100,00

Iako je u 2008. godini dolo do smanjenja stope doprinosa za obavezno zdravstveno osiguranje sa 13,5% na 12%, shodno Zakonu o doprinosima za socijalno osiguranje (Sl.list CG br 13/07), prihodi od doprinosa za zdravstvenu zatitu su u 2008.godini vei za 19,39 mil. ili 15,46% od ostvarenja u prethodnoj godini, to upuuje na zakljuak redovnije naplate doprinosa i poveanja broj osiguranika koji uplauju doprinose. Opti prihodi od Budeta za 2008.godinu su 37,09 mil. i odnose se na sredstva za zdravstvena zatitu nezaposlenih i izbjeglih lica, sredstva u cilju nadoknade sredstava po osnovu smanjenja stope doprinosa za obavezno zdravstveno osiguranje, nedostajua sredstva za isplatu zarada zaposlenih u javnim zdravstvenim ustanovama i dr. Preko Trezora, Ministarstvo zdravlja, rada i socijalnog staranja, za otpremnine u cilju rjeavanja tehnolokih vikova u PZZ, uplatilo je 1,00 mil. .

7.2. Rashodi
Ukupno ostvareni rashodi Fonda u 2008.godini su 172,48 mil..
4,24% 8,67% 8,23% 33,65%

50
8,91%

36,30% Primarna zatita Tercijarna zatita Ostala prava iz zdravstvenog osiguranja Sekundarna zatita Ostala prava iz zdravstvene zatite Ostali izdaci - sredstva za rad Fonda

Sljedeim grafikonom prikazana je struktura ukupnih izdataka po nivoima zdravstvene zatite. Najznaajniji izdaci Fonda su izdaci za zdravstvenu zatitu, sa ueem od 87,53%, a obuhvataju izdatke za stacionarno i ambulantno lijeenje u zemlji i inostranstvu, trokove za ljekove izdate na recept i za ljekove i medicinski materijal utroen za vrijeme bolnikog i ambulantnog lijeenja. R.br. OPIS Izdaci za zdravstvenu zatitu I II III IV Primarna zatita Sekundarna zatita Tercijarna zatita Ostala prava iz zdravstvene zatite Ostvarenje 2007 125.234.339,88 51.812.855,10 48.983.448,89 12.039.145,60 12.398.890,29 Ostvarenje 2008 150.978.507,15 58.042.107,31 62.612.929,39 15.371.355,81 14.952.114,64 % 2008/07 120,56 112,02 127,82 127,68 120,59 % uea 87,53 33,65 36,30 8,91 8,67

Za obezbjeenje zdravstvene zatite na primarnom nivou u 2008. godini izdvojeno je 58,04mil. ili 33,65% ukupnih izdataka Fonda. Ovi izdaci obuhvataju sredstva za pruanje primarne zdravstvene zatite u domovima zdravlja, ljekove izdate na recept i sredstva za ugovorene usluge za stomatologiju. U 2008. godini izdaci za ugovorene usluge stomatoloke zdravstvene zatite su 3,48 mil.. Izdaci za zdravstvenu zatitu na sekundarnom i tercijarnom nivou su 77,98 mil. ili 45,21% ukupnih izdataka Fonda, od ega za usluge 54,96 mil., a za ljekove i sanitetski materijal 22,96 mil.. U odnosu na prethodnu godinu vei su 16,96 mil. ili 27,80% Ukupni izdaci za ljekove i medicinski potroni materijal u 2008. godini. su 41,37 mil., to ini 23,98% ukupnih izdataka Fonda. Za potronju ljekova izdatih na recept i ljekova u bolnicama i domovima zdravlja, Fond je u 2008. godini. izdvojio 28,12 mil. ili 16,30% ukupnih rashoda. Ukupni izdaci za ljekove izdate na recept u 2008. godini su 14,16 mil. i za 4,35% ili 0,59 mil. su vei od izdataka u prethodnoj godini. Od ukupnih trokova Fonda za 2008. godinu, izdaci za ljekove izdate na recept ine 8,21%, to je najmanje uee u posljednjih nekoliko godina. Godina 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Ljekovi izdati na recept 13.406.335,00 11.607.690,85 10.178.050,34 10.920.790,06 13.089.131,17 13.571.857,27 14.161.665,60 Ukupni rashodi 92.085.015,38 96.569.858,45 95.580.866,03 108.892.118,32 117.939.180,95 138.520.791,60 172.484.681,60 % uea 14,56 12,02 10,65 10,03 11,10 9,80 8,21

51

Iz tabele se vidi trend smanjenja trokova ljekova izdatih na recept, od 2002. godine do 2004. godine, to je rezultat informatike povezanosti Fonda, ljekara i apoteka, ime su stvorene mogunosti za praenje propisivanja i izdavanja ljekova na recept i kontrolu, kao i tenderske nabavke ljekova i medicinskih sredstava. Nakon 2004. godine, zabiljeen je rast potronje, usled proirenja Pozitivne liste ljekova sa ljekovima posljednje generacije i bolje snabdijevenosti apoteka ljekovima. Trokovi sanitetskog i medicinskog potronog materijala u bolnicama i domovima zdravlja iznose 13,25 mil., to je 7,68% ukupnih rashoda. Jo ne postoji prava kontrola i statistika potronje ljekova i medicinskih sredstava na bolnikom nivou pa e ovo ubudue biti predmet panje razvoja informacionog sistema, kako bi stvorili uslove za kontrolu racionalnosti potronje, odnosno da li su ova sredstva u funkciji osiguranika. Strukturu uee trokova za ljekove i medicinski potroni materijal prikazuje sljedei grafikon:
Med.mat. utr. u bolnicama
27,36%

Med.mat. utr. u dom.zdravlja


4,67%

Ljekovi izdati na recept


34,23%

Ljekovi utr. u dom.zdravlja


5,59%

Ljekovi utr. u bolnicama


28,14%

Ostala prava iz zdravstvene zatite odnose se na lijeenje osiguranih lica Fonda u zdravstvenim ustanovama u Crnoj Gori koje su van sistema javnog zdravstva kao i u zdravstvenim ustanovama van Crne Gore, ukoliko se ne mogu uspjeno lijeiti u zdravstvenim ustanovama koje su u sistemu javnog zdravstva Crne Gore ili im je potrebna hitna medicinska pomo. Za navedene namjene u 2008. godini izdvojeno je 14,95 mil. sa ueem od 8,67% u ukupnim izdacima Fonda. U odnosu na 2007. godini ovi izdaci su vei za 2,55 mil.. Broj upuenih na lijeenje u zdravstvenim ustanovama Srbije u 2008. godini je 6.525, za to je izdvojeno 6,99 mil.. Na lijeenje u inostranstvu (bez Republike Srbije) u 2008.g. upueno je 72 osiguranika za to je izdvojeno 0,83 mil., ili sa putnim trokovima i dnevnicama 0,96 mil.. Sredstva za ambulantno i stacionarno lijeenje u zdravstvenim ustanovama u Crnoj Gori koje su van sistema javnog zdravstva Crne Gore odnose se na lijeenje u Vojnoj bolnici Meljine, medicinsku rehabilitaciju u Institutu Dr Simo Miloevi- Igalo i dr., i u 2008. godini su 4,86 mil. to ini 2,82% ukupnih rashoda Fonda. Pored navedenog, za ostala prava iz zdravstvene zatite, izdvojeno je i 1,79 mil. koja se najvie odnose na izdatke za zdravstvenu zatitu po konvencijama shodno uspostavljenim meunarodnim sporazumima o socijalnom osiguranju, i dr. Strukturu izdataka za ostala prava iz zdravstvenog osiguranja prikazuje slijedea tabela: Ostvarenje 2007 5.566.412,17 585.939,23 2.269.607,38 2.710.865,56 Ostvarenje 2008 7.316.490,47 826.995,60 3.325.172,24 3.164.322,63 % 2008/07 131,44 141,14 146,51 116,73 % uea 4,24 0,48 1,93 1,83

52

R.b

OPIS

Ostala prava iz zdrav.osigur. Ortopedska i druga pomagala Nakn. za bolov. preko 60 dana Naknade za putne trokove

Trokovi nabavke i izrade ortopedskih, onih, slunih i dr. pomagala, za potrebe osiguranih lica Fonda, u 2008.godini su 826.995,60 i ine 0,48% ukupnih trokova.

R.B. 1 2 3 4 5 6

Opis Ona pomagala Sluna pomagala Ortopedska pomagala Ostala pomagala Aparati i trake za eer Refundacije Ukupno

2005 134.095,61 106.635,05 534.907,82

2006 134.741,89 97.353,80 492.515,70

2007 116.881,65 55.137,85 305.791,42 70.929,61

2008 118.796,33 65.033,61 506.307,23 93.101,31 8.462,00

7.518,00 137.480,54 920.637,02

1.914,24 99.215,86 825.741,49 37.198,70 585.939,23

35.295,12 826.995,60

Na ime naknada za bolovanja preko 60 dana, izdvojeno je 3,33 mil. to je za 46,51% vie u odnosu na 2007.godinu, to je rezultat poveanja zarada i isplate ove naknade u bruto iznosu. Za naknade na ime putnih trokova osiguranim licima Fonda, za vrijeme korienja zdravstvene zatite u Crnoj Gori i van Crne Gore, potroeno je 3,16 mil. to u ukupnim trokovima ini 1,83%, i vei su u odnosu na prolu godinu za 16,73%. Na putne trokove u Crnoj Gori potroeno je 1,99 mil., u Srbiji 1,04 mil., a za putne trokove i dnevnice u inostranstvu (bez Srbije) 0,13 mil. . Ostali izdaci i sredstva za rad Fonda, u iznosu od 14,19 mil., odnose se na ostale izdatke i sredstva za rad Fonda; cca 9,19 mil. odnosi se na izdvajanja za potrebe javnih zdravstvenih ustanova, dok ostalih 5,07 mil. ine sredstva za rad Fonda, tj.sredstva za rad Fonda ine 2,94% ukupnih rashoda Fonda.

53

54

8.
STRATEKI CILJEVI RAZVOJA FZZO CG

Polazei od dokumenata koja opredjeljuju politiku razvoja sistema zdravstvene zatite i zdravstvenog osiguranja, definisani su strateki ciljevi razvoja Fonda za zdravstveno osiguranje.

Strateki ciljevi razvoja ZO po stratekim podrujima


PARTNERSKI ODNOSI: ODNOSI: Uvesti do kraja 2008. godine dobrovoljno zdravstveno osiguranje Poveati dostupnost zdravstvene zatite Pove za osiguranim licima Razviti integralni informacioni sistem zdravstva uz primjenu savremenih informaciono komunikacionih tehnologija (IKT) FINANSIRANJE: FINANSIRANJE: Stvoriti finansijski odriv sistem odr zdravstvenog osiguranja Poveati uee izdataka za Pove u zdravstveno osiguranje u BDP Efikasno upravljati sredstvima uz obezbeenje zakonom utvrenih prava osiguranih lica

IJA MIS
VIZI JA
UPRAVLJANJE KADROVIMA: KADROVIMA: Vriti permanentnu edukaciju zaposlenih u Fondu i poveati stepen njihove odgovornosti za svoj rad

OSIGURANIK

VRIJ EDN OSTI

LIZE ANA
UNUTRANJI PROCESI: UNUTRA PROCESI: Razviti sistem zdravstvenog osiguranja uz primjenu dostignua i dostignu standarda EU

Strateki razvojni plan Fonda za zdravstveno osiguranje do 2011.godine, definisao je 8 stratekih ciljeva, koji e se realizovati kroz 19 projekata:

Stvoriti finansijski odriv sistem ZO. Poveati uee izdataka za ZO u BDP. Efikasno upravljati sredstvima uz obezbjeenje zakonom utvrenih prava osiguranih lica.

Objedinjena naplata doprinosa Naknada tete u sprovoenju OZO Analitika rashoda Povrede na radu i profesionalna oboljenja Evidencije Novi kontni plan Praenje potronje ljekova i medicinskih sredstava Ostvarivanje prava iz ZO (P) Novi modeli plaanja usluga (P) Uvoenje DZO (P) Evropska kartica ZO Obim prava i standarda u ostvarivanju prava na lijeenju u inostranstvu Izabrani doktor Uspostaviti sistem za sklapanje ugovora Integralni zdravstveni informacioni sistem (P) Data Warehouse za Fond

Uvesti do kraja 2008. godine DZO

Poveati dostupnost ZZ osiguranim licima.


56

Razviti integralni informacioni sistem zdravstva uz primjenu savremenih IKT. Razviti sistem ZO uz primjenu dostignua i standarda EU. Vriti permanentnu edukaciju zaposlenih u FZZO CG i poveati stepen njihove odgovornosti za svoj rad.

Sprovoenje meunarodnih sporazuma o socijalnom osiguranju Interna revizija Upravljanje kadrovima (P) Optimalizacija uslova za obavljanje djelatnosti FZZO CG (P)

9.
RAZVOJNE AKTIVNOSTI
9.1. REFORMA PRIMARNE ZDRAVSTVENE ZATITE (PZZ)
9.1.1. ORGANIZACIJA PRIMARNE ZDRAVSTVENE ZATITE Polazno opredjeljenje reforme zdravstvene zatite u Crnoj Gori bila je promjena u organizaciji primarne zdravstvene zatite, kao oslonca svakog zdravstvenog sitema. Prvi koraci su preduzeti u okviru Projekta unapreenja sistema zdravstva u Crnoj Gori koji je realizovan pod monitoringom Svjetske banke. Nakon utvrivanja institucionalnih uslova usvojen je Model organizacije sistema primarne zdravstvene zatite (2004). Kod definisanja polo se od komparativnog iskustva zemalja u okruenju (Slovenija, BiH, Makedonija, Hrvatska, Srbija i dr.). Graanin i njegove potrebe postavljeni su u centar cjelokupnog sistema reformisane primarne zdravstvene zatite to, bez sumnje, predstavlja novinu u funkcionisanju sistema i isti poiva na izabranom doktoru kao nosiocu pruanja zdravstvene zatite na primarnom nivou. Izabrani doktori su: izabrani doktor za odrasle, izabrani doktor za djecu pedijatar i izabrani doktor za ene ginekolog. Zadrani su i domovi zdravlja kao referentni centri primarne zdravstvene zatite. Na taj nain je omoguena realizacija svih usvojenih Vladinih strategija iz oblasti zdravstva: Strategija za unapreenje mentalnog zdravlja, Strategija za borbu protiv TBC, Strategija bezbjedne krvi, Strategija zdravstvene bezbjednosti hrane, Strategija HIV/AIDS. Dom zdravlja se sastoji od sljedeih organizacionih cjelina: ambulanti izabranih doktora, centara za podrku (centar za plune bolesti i tbc, centar za dijagnostiku, centar za mentalno zdravlje, centar za djecu sa posebnim potrebama, centar za prevenciju, dnevni centar) i jedinica za podrku (jedinica za patronau, jedinica za fizikalnu terapiju na primarnom nivou i jedinica za sanitetski prevoz). U toku reforme primarne zdravstvene zatite reorganizovan je kompletan dom zdravlja i definisana organizacija i nain pruanja zdravstvene zatite. Reorganizacija doma zdravlja je dovela do potrebe da se na drugaiji nain organizuje pruanje stomatoloke zdravstvene zatite, palijativne njege, hitne

medicinske pomoi, medicine rada i sportske medicine. Stomatoloka zdravstvena zatita je reorganizovana privatizacijom izabranih stomatologa na primarnom nivou. Nain pruanja i organizacija hitne medicinske pomoi je definisana usvajanjem Zakona o hitnoj medicinskoj pomoi. U toku su aktivnosti na definisanju palijativne njege. Zdravstvena zatita zaposlenih i sportista e se definisati kroz usvajanje Vladine strategije za medicinu rada i sportsku medicinu. Reorganizacija primarne zdravstvene zatite je predvidjela i promjenu u nainu organizacije i pruanja zdravstvene zatite pripadnicima Vojske Crne Gore i Policije. Dom zdravlja moe, uz saglasnost nadlenog ministarstva, da organizuje zdravstvenu zatitu na sekundarnom nivou (specijalistika ambulana, stacionar i porodilite), tamo gdje je to neophodno radi obezbjeenja dostupnosti. Osiguranici, zbog kojih se i sprovodi reforma sistema zdravstva, prihvatili su promjene, to se moe vidjeti i iz procenta osiguranika koji je izabrao svog doktora, a koji do 31.12.2008. godine na nivou Crne Gore iznosi 78,46%.

9.1.2. NOVI MODEL FINANSIRANJA ZDRAVSTVENIH USLUGA U PZZ Sastavni dio reforme primarne zdravstvene zatite je definisanje novog naina finansiranja PZZ i novog modela plaanja - Metodologija odreivanja vrijednosti kapitacije i cijena zdravstvenih usluga u primarnoj zdravstvenoj zatiti, u cilju podizanja kvaliteta zdravstvene zatite osiguranika i optimizacije zdravstvene potronje. Osnova Metodologije je plaanje : primarne zdravstvene zatite u dijelu aktivnosti izabranih doktora kombinacijom plaanja kapitacijom 50% i naknadom za usluge 50%; dijela primarne zdravstvene zatite u oblasti stomatologije, aktivnosti centara za podrku i jedinica plaanjem po uslugama; dijela primarne zdravstvene zatite u oblasti aktivnosti Centra za prevenciju po sprovedenim programima; higijensko-epidemioloka sluba se plaa naknadom za uslugu, za usluge za koje je definisan normativ, dok se ostale aktivnosti higijenskoepidemioloke slube plaaju programski od strane naruioca programa; hitna medicinska pomo se plaa paualno po vrijednostima timova. Metodologija odreivanja vrijednosti kapitacije i cijena zdravstvenih usluga, predstavlja prospektivno planiranje i finansiranje, to znai da Fond za zdravstveno osiguranje plaa najvie onoliko usluga (bodova) koliko je planirano na osnovu normativa i oekivanih potreba za uslugama, a ne onoliko koliko ustanove mogu da prue. Nain finansiranja i plaanja usluga u PZZ predvia da se plaanje vri na osnovu postignutih rezultata i radnog uinka svakog pojedinog doktora. Zarada izabranih doktora i sestre u timu ID zavisi iskljuivo od broja opredijeljenih osiguranika koji su ga izabrali i njihove starosne strukture (kapitacija), ime se plaa i njegov kvalitet rada jer osiguranici ele da se registruju kod najboljeg. Drugi dio zarade ostvaruju nakon pruene usluge i ukupan iznos njihove zarade direktno zavisi od broja pruenih usluga i njihovih cijena do maksimalno utvrenog iznosa.

58

Od 01.jula 2008. godine u svih 18 domova zdravlja, stvoreni su uslovi za elektronsko evidentiranje pruenih usluga, praenje svih potrebnih parametara (broj opredijeljnih osiguranika, broj koeficijenata, obim pruenih usluga, ostvarenje planiranih preventivnih pregleda i dr.) i ispostavljanje elektronskih faktura od strane domova zdravlja. Zavisno od izvrene realizacije i pojedinanog uea u ukupnoj fakturi, domovi zdravlja od januara 2009.godine obraunavaju zarade zaposlenima u skladu sa utvrenom Metodologijom finansiranja PZZ. Specifinosti Crne Gore u dijelu finansiranja za manje razvijene i optine sa manjom gustinom naseljenosti uvaene su kroz uvoenje dodatnih koeficijenata koji se dodaju na osnovni koeficijent za svako osigurano lice koje izabere svog doktora na teritoriji neke od tih optina. Kao kriterijumi za odreivanje dodatnih koeficijenata korieni su podaci o rangu razvijenosti i gustini naseljenosti pojedinih optina. Na osnovu sastava timova i broja timova izabranih doktora koji je utvren aktom nadlenog Ministarstva za oblast zdravstva kojim je definisan normativ kadra u primarnoj zdravstvenoj zatiti i vrijednosti pojedinog tima izabranog doktora moe se utvrditi iznos potrebnih sredstava za namjenu plaanja ID.

9.1.3. USPOSTAVLJANJE SISTEMA ZA SKLAPANJE UGOVORA Jedan od zadataka definisanih Stratekim razvojnim planom Republikog fonda za zdravstveno osiguranje do 2011. godine je bio i rad na projektu Uspostavljanje sistema za sklapanje ugovora. Zakljuivanje ugovora u zdravstvu je, prije svega, u funkciji obezbjeenja adekvatne zdravstvene zatite osiguranim licima Crne Gore. Cilj uspostavljanja sistema ugovaranja je utvrivanje jasnih obaveza i odgovornosti ugovornih strana, transparentno finansiranje zdravstvenih usluga i poboljanje dostupnosti zdravstvene zatite osiguranim licima. Zakonska obaveza i glavni zadatak Fonda je efikasno upravljati javnim sredstvima obaveznog zdravstvenog osiguranja uz obezbjeenje zakonom utvrenih prava osiguranih lica. Radi sprovoenja utvrenog obima zdravstvene zatite koja treba biti pruena na kvalitetan, efikasan i racionalan nain, zakljuivanje ugovora sa zdravstvenim ustanovama je jedna od kljunih aktivnosti za ostvarenje prava osiguranih lica u obaveznom zdravstvenom osiguranju i sastavni dio reformskih procesa u zdravstvu Crne Gore. Projekat Uspostavljanje sistema za sklapanje ugovora u zdravstvenom sektoru Crne Gore, realizovan je pod pokroviteljstvom Svjetske banke, uz saradnju konsultanata iz Slovenije. U proteklom periodu pripremljene su pravne, metodoloke i organizacione osnove za uspostavljanje sistema ugovaranja zdravstvenih usluga, izradu operativnih i poslovnih procedura, na primarnom, sekundarnom i tercijarnom nivou zdravstvene zatite: Prijedlog izmjena i dopuna Zakona o zdravstvenom osiguranju, Uslovi i mjerila za zakljuivanje ugovora, Prijedlog teksta ugovora Uputstvo o fakturisanju i drugo. Prijedlog izmjena i dopuna Zakona o zdravstvenom osiguranju je u proceduri donoenja, to e biti osnova za donoenje ostalih akata i sklapanje ugovora.
59

60

9.1.4. REFORMA STOMATOLOKE ZDRAVSTVENE ZATITE Velike su razlike u sistemima zdravstvene zatite i zdravstvenog osiguranja u svijetu, ali sve drave imaju za cilj da poboljaju kvalitet zdravstvene zatite i zdravstvenog osiguranja i da smanje trokove zdravstvenog osiguranja. Zakon o zdravstvenoj zatiti i Zakon o zdravstvenom osiguranju koji su stupili na snagu 10. juna 2004. godine, redukovali su pravo osiguranih lica iz oblasti stomatoloke zatite na prevenciju i lijeenje bolesti usta i zuba kod djece do navrenih 18 godina ivota, ena u toku trudnoe, lica starijih od 65 godina ivota kao i lijeenje bolesti usta i zuba kod osiguranika u hitnim medicinskim stanjima. Sa reformskim procesom u ovoj oblasti trebalo se zapoeti usvajanjem Zakona o zdravstvenoj zatiti i Zakona o zdravstvenom osiguranju, ali s obzirom da nijesu bili stvoreni preduslovi (nijesu doneeni standardi i normativi, paket usluga ...) nije se moglo pristupiti sprovoenju reforme, odnosno nije se moglo izvriti usklaivanje utvrenog paketa usluga iz oblasti stomatoloke zatite i potrebnog stomatolokog kadra u javnim zdravstvenim ustanovama. Sistem finansiranja usluga nije bio dobar, jer su zdravstveni radnici primali plate koje su bile zagarantovane, bez stimulacije za rad i sa slabom motivacijom za pruanje kvalitetnih usluga i veeg obima rada. U Crnoj Gori, kao i svim drugim zemljama u tranziciji, postojei model zdravstvene zatite omoguavao je graanima neogranienu potronju koja se u stomatolokoj praksi svodi na bezgraninu kurativnu i protetskorehabilitacionu djelatnost. Pojedinac nije imao odgovornost za nastalu bolest, ali ni za trokove lijeenja. Ovakav model stvorio je sliku da graani imaju pravo na bilo koju od usluga iz domena rada stomatologa. Ta hiperprodukcija usluga u stomatolokoj zdravstvenoj zatiti nije rezultirala boljim stanjem oralnog zdravlja stanovnitva, a ovakav model stomatoloke zdravstvene zatite neminovno je doveo do izuzetno velike potronje u zdravstvu, to je zahtijevalo pronalaenje modela koji smanjuje trokove, ali ne ugroava pravo na stomatoloku zdravstvenu zatitu. Imajui u vidu navedeno, kao i da samo odreene kategorije osiguranih lica imaju pravo na stomatoloku zatitu i sa smanjenim obimom prava koja se obezbjeuju na teret sredstava Fonda, Ministarstvo zdravlja, rada i socijalnog staranja i Fond za zdravstveno osiguranje zauzeli su stav da je u cilju kvalitetnijeg pruanja stomatolokih usluga i poboljanja njihove dostupnosti osiguranim licima, a poslije vie sastanaka sa odgovornim ljudima sa primarnog nivoa, neophodno pristupiti odgovarajuim aktivnostima za reformu ovog segmenta zdravstvene zatite. Po donoenju normativne podloge i sprovoenju Socijalnog programa od 01.01.2008. godine stomatoloka zdravstvena zatita na primarnom nivou je organizovana kao privatna zdravstvena djelatnost i to na taj nain to se stomatoloka zdravstvena zatita prua preko izabranog doktora stomatologa sa kojim Fond zakljuuje ugovor o pruanju stomatolokih usluga za svoja osigurana lica. Fond za zdravstveno osiguranje ima zakljuen ugovor sa 109 stomatolokih ambulanti u kojima radi 121 stomatoloki tim. Shodno Metodologiji odreivanja vrijednosti kapitacije i cijena zdravstvenih usluga u primarnoj zdravstvenoj zatiti, stomatoloka djelatnost se plaa mehanizmom plaanja naknada za uslugu, odnosno fakturie se Fondu za zdravstveno osiguranje svaka usluga koja se prui prema unaprijed odreenoj cijeni te usluge.
* Izmjene Zakona o zdravstvenom osiguranju su u toku (obezbijedie se pravo na stomatoloku zdravstvenu zatitu osiguranicima do 18 godina, do sada su to pravo imali osiguranici do 15 godina ivota)

61

Novim modelom finansiranja u stomatologiji plaaju se stvarno pruene usluge naim osiguranicima, a ne prostorni i kadrovski kapacitet kakva je praksa bila ranije. Sve ambulante u kojima se sprovodi stomatoloka zdravstvena zatita su informatiki podrane i povezane sa Fondom. Primjenom ovakvog integralnog sistema stvorili su se uslovi da se u bilo koje vrijeme moe imati uvid u podatke na nivou Crne Gore, a samim tim stvara se mogunost blagovremenog korigovanja nepravilnosti. Na taj nain se dobijaju: istovremeno izvjetavanje svih subjekata u sistemu, - statistiki podaci, tane i standardizovane informacije o sadraju rada i uinku stomatolokih timova.

Promjena u organizaciji statusa stomatoloke djelatnosti, kao i promjena modela naina finansiranja, dovela je do stimulisanja rada doktora stomatologije, individualne odgovornosti i do garancije da e graani, slobodno birajui doktora, dobiti kvalitetnu i na vrijeme potrebnu uslugu. Cilj reforme je da osiguranici imaju kompletnu i kvalitetnu uslugu iz paketa usluga na primarnom nivou zdravstvene zatite, racionalnom upotrebom opredijeljenih sredstava.
62

9.2. PRIMJENA INFORMACIONO KOMUNIKACIONIH TEHNOLOGIJA KAO PODRKA REFORMAMA ZDRAVSTVA


Razvojnim planom Fonda je definisano osam stratekih ciljeva, od kojih znaajnu ulogu zauzima razvoj integralnog informacionog sistema zdravstva uz primjenu savremenih IKT. Takoe je i realizacija ostalih stratekih ciljeva u ogromnoj mjeri zavisna od primjene IKT. Stoga su aktivnosti Fonda u proteklom viegodinjem periodu na uvoenju integralnog informacionog sistema bile motivisane shvatanjem da informacioni sistem moe biti snaan kohezioni faktor unutar sistema, kao i veoma moan instrumentarij na osnovu kojeg e se donositi upravljake odluke na svim nivoima upravljanja polazei od informacija koje informacioni sistem moe da ponudi o stanju sistema. Zbog toga se pristupilo dizajniranju sistema koji u svakom momentu daje aurnu informaciju o stanju resursa pojedinih segmenata, kao i kvalitetne informacije o zdravstvenom stanju pacijenata. Po nainu organizacije, stratekim opredjeljenjima, obuhvaenim poslovnim procesima i tehnologiji, ovaj sistem je, po ocjeni mnogih relevantnih subjekata, jedinstven u regionu, a vjerovatno i ire. Ovaj sistem je postao jako kompleksan i viedimenzionalan i kao takav izuzetno vaan za funkcionisanje cjelokupnog sistema zdravstva, pogotovo na primarnom nivou. Implementirana su rjeenja koja omoguavaju elektronsku razmjenu podataka izmeu razliitih institucija (elektronski recept, elektronski uput, elektronski zdravstveni karton u PZZ ...) to predstavlja kvalitetnu infrastrukturu za primjenu eHealth rjeenja po evropskim preporukama, kada se za to stvore uslovi (primjena digitalnih potpisa, sertifikaciono tijelo i druga infrastruktura) na nivou drave.

63

9.2.1. Opti ciljevi razvoja integralnih informacionih sistema Informaciona podrka ostvarenju stratekih ciljeva ima smisla samo ako je novi informacioni sistem zdravstva obezbijedio doprinos optim ciljevima na nain da je ostvario vrlo mjerljive uinke koji treba da omogue: a) Smanjenje utroka sredstava i vremena kroz: Smanjenje i racionalizaciju materijalnih trokova (utroak ljekova i potronog materijala), Poveanje efikasnosti osoblja (bre i kvalitetnije pruanje usluga pacijentima) uz poveanu ergonomiju radnog okruenja i osavremenjivanje procesa rada osoblja, Bolju iskorienost arhiviranje), prostora (manje prostora potrebnog za

Ukidanje potrebe viestrukog upisivanja podataka (ime, prezime, JMBG,...).

b) Podrku efikasnom zdravstvenom zbrinjavanju pacijenata Poveanje efikasnosti dijagnostikog i terapijskog segmenta sistema kroz poveanu aurnost i transparentnost sistema naruivanja, Poveanje brzine i koliine raspoloivosti podataka (npr. laboratorijskog ili RTG nalaza), potrebnih za donoenje ispravne klinike/strune odluke, Poveanje koliine informacija potrebnih za racionalno i pravovremeno planiranje preventivnih aktivnosti, Poveanje mogunosti sistemske kontrole kvaliteta pruenih usluga, Omoguavanje podrke konsultacijama i medicinskom odluivanju (ekspertski sistemi).

c) Obezbjeenje informacija za strune, naune i upravljake svrhe Integrisano prikupljanje informacija potrebnih za efikasno upravljanje, Obezbjeenje zakonom propisanih statistikih izvjetaja i registara, Integrisano prikupljanje podataka za strune i naune radove, Stvaranje uslova za telemedicinu u realnom vremenu (on-line).

64

d) U ostalim segmentima zdravstva Brzu i neposrednu, dvosmjernu komunikaciju korisnika IISZ -a, Komunikaciju s pacijentima (naruivanje, savjetovanje, zdravstveno prosvjeivanje). Kroz razvoj integralnog sistema obezbjeujemo dostizanje stratekih ciljeva razvoja zdravstvenog informacionog sistema (ZIS) kroz: pruanje znaajnog doprinosa efikasnijem upravljanju sistemom zdravstvene zatite, obezbjeivanje kljunih podatka i instrumenata za bolje praenje zdravstvenog stanja stanovnitva i upravljanje rizicima po zdravlje, omoguavanje praenja i kontrole trokova i kvaliteta rada kao i racionalizaciju djelovanja prualaca zdravstvenih usluga, obezbjeivanje strunog nadzora nad radom davalaca zdravstvenih usluga, postepeno obezbjeivanje blagovremenih medicinskih podataka koji su bitni zdravstvenom radniku za podizanje kvaliteta lijeenja, obezbjeivanje vee transparentnosti sistema zdravstvene zatite u odnosu na graane i omoguavanje graanima da se bolje informiu o zdravom nainu ivota i rizicima po zdravlje.

9.2.2. Pristup razvoju i opis razvijenih informacionih sistema Fond se prilikom otpoinjanja aktivnosti na izgradnji ovakvog kompleksnog sistema oslanjao na sopstvene - lokalne resurse i njihovo osposobljavanje za dogradnju i budue odravanje. U oblasti softvera to je znailo opredjeljenje za razvoj prema naim zahtjevima, uvaavajui specifinu organizaciju sistema zdravstva u Crnoj Gori i specifinosti samog koncepta reformi. Na taj nain je obezbijeen razvoj i implementacija softvera za konkretne potrebe od strane domaih izvoaa uz obezbjeenje izvornog koda i prava korienja u sistemu bez vezivanja za licencna prava. Kompleksnost organizacione strukture sistema zdravstva i raznovrsnost poslovnih funkcija i procesa koji se u njemu odvijaju uslovili su veoma kompleksnu strukturu softverskih aplikacija. S obzirom da je na startu razvoja omoguen modularan pristup izgradnji sa faznom realizacijom to se postiglo da se pojedini moduli samo nadograuju na ve razvijene strukture. Na takav nain su softverski podrane sljedee aktivnosti: - U Fondu: Evidencija identifikacionih podataka o osiguranicima koja je osnov za ostvarivanje prava u kompletnom sistemu; itav niz baza i ifarnika koji su dostupni u cijelom sistemu; Kompletne poslovne funkcije Fonda kod ostvarivanja prava; Poslovni informacioni sistem Fonda materijalno poslovanje, ...) (plate, kadrovi, finansije,
65

Moduli za integraciju sa ostalim segmentima sistema i integraciju podataka; - U AU Montefarm: Poslovne aktivnosti AU Montefarm u dijelu veledrogerije, maloprodaje i evidencije baze upotrebe ljekova; - U domovima zdravlja: Poslovni informacioni sistem (PIS); Medicinski informacioni sistem (MIS); - Informatika podrka radu stomatolokih ambulanti. U potpunosti su meusobno integrisani ovi sistemi to obezbjeuje elektronsko fakturisanje, meusobnu elektronsku komunikaciju i veoma kvalitetne baze: bazu upotrebe ljekova i baze pruenih usluga.

IS za potrebe Fonda za zdravstveno osiguranje Crne Gore U Fondu za zdravstveno osiguranje Crne Gore je razvijen Centar integralnog informacionog sistema zdravstva. Sektor za razvoj i informacione tehnologije, zajedno sa partnerima odrava i unapreuje sljedee IS: IS za potrebe Fonda za zdravstveno osiguranje IS AU Montefarm IS primarne zdravstvene zatite - DOMOVI ZDRAVLJA

IS privatnih zdravstvenih ustanova STOMATOLOKE AMBULANTE IS Instituta za javno zdravlje - Pilot projekat IS Opte Bolnice Pljevlja Pilot projekat Svi razvijeni IS, kao i IS koji su u fazi Pilot projekta su meusobno povezani i integrisani u jedinstveni integralni IS. Jednom unesen podatak na mjestu nastanka postaje dostupan u svim segmentima sistema, uz potovanje pravila pristupa pojedinim segmentima. U okviru Integralnog informacionog sistema zdravstva u Crnoj Gori, nalazi se vie od 250 udaljenih lokacija, raznih pravnih subjekata, koji razmjenjuju podatke sa centralnom lokacijom u Podgorici. Svi oni koriste kao komunikacione linkove, razne vrste transportnih mrea, u zavisnosti od mogunosti pruanja servisa na odreenoj teritoriji od strane lokalnih provajdera. Informacioni sistem Fonda predstavlja okosnicu i sr svih razvijenih informacionih sistema. Ovim sistemom je pokriveno cjelokupno poslovanje Fonda. Sve organizacione jedinice Fonda komuniciraju sa Centralom Fonda u on-line reimu. Trenutno u sistemu Fonda funkcionie 20 Filijala i Centrala u Podgorici. Za implementaciju softverskog rjeenja neophodno je bilo stvoriti niz preduslova, a najvanije formiranje baza podataka, komunikacione infrastrukture i resursa (materijalnih, kadrovskih i dr.). Ovdje samo navodimo neke od implementiranih baza: Baza osiguranika, Baza obveznika uplata doprinosa, Baza ljekara, Baza farmaceuta, Baza stomatologa, Baza zdravstvenih ustanova, Baza ljekova po ATC klasifikaciji, Baza dijagnoza MKB 10, Meunarodna klasifikacija za primarnu zatitu ICPC-2, Veliki broj ifarnika i parametara. Za kvalitetan rad i donoenje optimalnih poslovnih odluka sistemi osiguranja moraju imati pouzdan i integrisan sistem praenja korienja resursa. IT mogu donijeti brojne prednosti, utede, unapreenja i poboljanja, odnosno mijenjati strateku perspektivu kompanija, ali samo ako su usko povezane sa organizacionim karakteristikama kompanije. Stoga je ERP rjeenje ili Poslovni informacioni sistem raen u skladu sa potrebama i strukturom Fonda i u potpunosti integrisan sa njegovom organizacijom. On obuhvata sve uobiajene module neophodne za planiranje, kontrolu i upravljanje resursima, a postavljen je na savremenoj tehnolokoj osnovi u Oracle okruenju.

66

Na taj nain se zaista desilo pomjeranje ka organizaciji koja upravlja znanjem, jer poslovne odluke i strateko planiranje zasniva na aurnim i kvalitetnim podacima i koja postaje pokreta modernog poslovanja unutar sistema zdravstva. Da bi ovaj sistem sakupljao aurne podatke i agregirao ih na nivou neophodnom za odluivanje on mora biti integrisan sa cijelim nizom modula koji obezbjeuju podatke iz pojedinih poslovnih procesa koji se odvijaju kod davalaca usluga.

Specifini moduli za poslovne funkcije iz domena rada Fonda Ostvarivanje prava osiguranika po osnovu obaveznog zdravstvenog osiguranja Osnov za kvalitetne podatke u sistemu jeste aurna baza osiguranika i obveznika uplate doprinosa, stoga je implementiran softverski paket koju podrava poslovne procese evidencije prijava i odjava i auriranja itavog niza prateih ifarnika. Softverski moduli u tom dijelu podravaju poslovne procese za sve funkcije pri ostvarivanju prava osiguranika po osnovu obaveznog osiguranja od prijema i obrade zahtjeva, preko evidencije rada razliitih komisija, pravne procjene i ocjene zahtjeva, izdavanja rjeenja ili naloga za isplatu, otvaranje akreditiva do same potvrde o isplati ostvarenog prava.

Evidencija, praenje i kontrola uplata za osiguranike i obveznike uplate doprinosa Znaajna panja je posveena praenju i evidenciji uplata osiguranika, odnosno obveznika uplate doprinosa na obavezno zdravstveno osiguranje. Podrane su poslovne funkcije i procesi koji se tiu potreba Fonda, ali su ulazni podaci koji se dobijaju od strane Poreske uprave dosta loeg kvaliteta zbog nepostojanja centralizovanih ifarnika, pa iz tih razloga rezultati postignuti u ovom dijelu nijesu na oekivanom i potrebnom nivou. Ovim je omoguena evidencija obveznika uplate doprinosa na osnovu obrasca prijave, praenje i kontrola uplata po pojedinom obvezniku, praenje i kontrola broja osiguranika i niz drugih analiza i evidencija.

67

Modul za integraciju sa apotekama, praenje i analizu upotrebe ljekova Primjena IKT je u projektu koji se tie kontrole distribucije i upotrebe ljekova kroz sistem apoteka dala izuzezno znaajne rezultate. Ne samo da je dolo do racionalnije potronje ljekova a samim tim i do smanjenja trokova, ve se uticalo i na efikasnost i kvalitet pruene usluge u apotekama. Ovaj softverski modul omoguava: 1. formiranje i odravanje pozitivne liste ljekova, 2. elektronsko preuzimanje fakture i priloga od svih apoteka koje su u sistemu Fonda, 3. softversku kontrolu ispravnosti recepata i izdvajanje neispravnih recepata u skladu sa vaeim propisima,

68

4. automatsko umanjenje faktura, 5. knjino obavjetenje poslovnih partnera o umanjenju, 6. kontiranje faktura po pravilima glavne knjige, 7. automatski prenos u glavnu knjigu i analitiku prema unaprijed definisanim pravilima. Ovaj softverski modul sadri i parametre za kontrolu i analizu potronje ljekova, prihvata fakture i priloge uz fakture od svih apoteka i setove izvjetaja za analizu. Ovaj modul je integrisan sa svim ostalim modulima koji sadre parametre za kontrolu upotrebe ljekova kao to su: zdravstvene ustanove, ljekari koji imaju pravo na propisivanje recepata, osiguranici, apoteke itd.

Modul za integraciju, praenje i analizu podataka iz primarne zdravstvene zatite Reformska opredjeljenja i koncept nove organizacije primarne zdravstvene zatite, kao i metodologija finansiranja i praenje realizacije ugovora mogu dati oekivane rezultate samo uz primjenu IKT. Svi davaoci usluga na primarnom nivou povezani su na jedan centralizovani sistem i koriste iste informatike resurse. To je omoguilo da se razmjena podataka sa Fondom obavlja elektronskim putem i da se informacije o funkcionisanju i optereenosti tog sistema baziraju na egzaktnim podacima. Nakon preuzimanje faktura i priloga iz domova zdravlja, u elektronskom obliku, ovaj modul omoguava kontrolu ispravnosti fakturisanja, analizu prispjelih faktura, praenje izvrenja plana na osnovu unaprijed definisanih parametara. Osim toga nudi niz izvjetaja za detaljne analize. U najskorije vrijeme e biti implementirano praenje izvrenja ugovora sa pruaocima primarne zdravstvene zatite. Postignuta je kompletna integracija sa svim postojeim modulima pa se moe zakljuiti da se sve informacije iz primarne zdravstvene zatite mogu dobiti u elektronskom obliku. Obezbijeene su elektronske fakture iz svih segmenata poslovanja na primarnom nivou i automatsko knjienje u glavnu knjigu davalaca usluga i Fonda uz prethodne softverske provjere ispravnosti na osnovu definisanih parametara nastalih iz organizacione i metodoloke ravni.
69

Modul za integraciju, praenje i analizu podataka iz stomatolokih ambulanti Organizacija stomatoloke slube je opisana u posebnom dijelu ove publikacije. Sa aspekta primjene IKT u tom segmentu poslovanja moe se konstatovati da su postignuti veoma dobri rezultati i omogueno povezivanje svih davalaca usluga koji imaju potpisan ugovor sa Fondom, u jedinstven sistem putem korienja kvalitetnih bezbjednosnih i autentifikacionih servisa. Obezbijeeno je: - Prihvatanje elektronskih faktura od strane davalaca stomatolokih usluga; - Kontrola ispravnosti podataka na fakturi i u prilozima (da li je usluga sa spiska usluga, da li osiguranik zadovoljava uslove, da li davalac usluga ima

pravo na te usluge itd.); - Automatsko prosljeivanje u modul za integraciju; - Knjino obavjetenje poslovnih partnera o umanjenju (ukoliko postoji); - Kontiranje faktura po pravilima glavne knjige; - Automatski prenos u glavnu knjigu i analitiku prema unaprijed definisanim pravilima. itav niz izvjetaja neophodnih za analize podataka iz domena stomatologije.

IS apotekarske ustanove Montefarm Uvoenje ovog IS posljedica je potreba da se smanji nerealno visoka potronja ljekova u Crnoj Gori. Zbog toga je izvreno implementiranje informacionog sistema kao i povezivanje svih apoteka u okviru AU Montefarm i apotekarske ustanove Galenika. Informacioni sistem pokriva sve poslovne funkcije i u dijelu veledrogerije i u dijelu distribucije u apotekama kao i veoma znaajan segment kroz koji se prati potronja ljekova.

1. Modul veledrogerije - upravljanje veledrogerijom, Formiranje poetnog stanja zaliha po skladitima,


70

Komercijalna dokumenta (osnovno trebovanje, glavno trebovanje, zahtjev za ponudu, ugovor, narudba). Nabavku prijem ljekova u skladite, koji je razdvojen u dva koraka iz razloga njihove bre raspoloivosti za dalju manipulaciju (koliinska i finansijska obrada dokumenata). Manipulaciju ljekovima unutar ustanove (meuskladini prenos, rashodovanje i preifriranje). Izdavanje ljekova iz skladita, namijenjenih za apoteke, bolnice i domove zdravlja i treeg kupca. Nivelaciju izmjenu prodajne cijene ljekova. Inventarisanje popis ljekova po skladitima uz formiranje dokumenata vika i manjka.

2. Upravljanje apotekama - elektronska komunikacija sa veledrogerijom, podrka poslovnim funkcijama rada u apoteci i podrka radu sa fiskalnim printerom, elektronska faktura Fondu sa obaveznim prilozima za kontrolu i analizu. Mogunost kreiranja parametara u skladu sa potrebama korisnika i zakonskim propisima, Formiranje poetnog stanja po apotekama, Nabavku prijem ljekova u apoteku,

Trgovaku knjigu, koja se automatski aurira ovjerom nekog od ulaznih ili izlaznih dokumenata, Prodaju ljekova uz pomo bar-kod itaa i fiskalnog printera, pri emu se vri otvaranje zbirnog rauna na poetku smjene, evidenciju svih izdatih ljekova bez obzira da li su izdati na osnovu ljekarskog recepta ili ne, kao i zatvaranje zbirnog rauna na kraju smjene, Voenje evidencije o izradi magistralnih ljekova, Fakturisanje tj. formiranje fakture namijenjene Fondu za zdravstveno osiguranje Crne Gore u cilju refundacije, Mogunost formiranja rashoda ljekova, Nivelaciju prodajne cijene, Inventarisanje popis ljekova u apoteci uz formiranje dokumenata vika i manjka.

3. Modul za integraciju sa Fondom, praenje i analizu upotrebe ljekova Potpuna integracija sa softverskim modulom koji je opisan u dijelu dokumenta koji se odnosi na funkcionalnost softvera u Fondu za zdravstveno osiguranje.

IS primarne zdravstvene zatite domovi zdravlja Na primarnom nivou zdravstvene zatite nastaje ogroman broj informacija koje su od znaaja za itav niz subjekata. Podaci o zdravstvenom stanju pacijenata koji se evidentiraju i postaju dio elektronskog kartona, podaci o uslugama koji su neophodni organizacijama koje se bave zdravstvenim osiguranjem, podaci koji se tiu zdravstvene statistike radi planiranja i donoenja stratekih odluka u zdravstvu i sprovoenja zdravstvene politike. Primjena IKT je omoguila unos podataka na mjestu nastanka i dijeljenje zajednikih resursa kako bi svi podaci bili dostupni na mjestu na kojem se zahtijevaju uz potovanje pravila pristupa. Kompletna primarna zdravstvena zatita koristi informacione resurse u on-line reimu i elektronski razmjenjuje podatke unutar sopstvenog sistema, kao i sa ostalim uesnicima.
71

Softverski moduli u okviru IS primarne zdravstvene zatite Poslovni informacioni sistem ili sistem za planiranje i upravljanje resursima u potpunosti je pratio organizaciju davalaca usluga na primarnom nivou sa svim svojim specifinostima. S obzirom da se radi o jedinstvenoj platformi to je mogue dobijanje svih neophodnih izvjetaja o strukturi kadra po raznim parametrima na nivou kompletnog sistema primarne zdravstvene zatite u Crnoj Gori. Naravno da ovaj podsistem omoguava i podrava sve neophodne funkcije kod administrativnih procesa u upravljanju, kao to su upravljanje finansijama, osnovnim sredstvima, kadrovima i dr. Ovaj modul podrava specifian nain obrauna plata izabranog doktora i tima u skladu sa metodologijom koja je definisana kroz proces reformi.

72

A. MIS (medicinski informacioni sistem) Ciljevi koji su se eljeli dostii reformom definisani su kroz niz dokumenata, a oni su bili ostvarivi samo ako se kroz proces reforme izvri integracija sistema, odnosno integracija procesa i podataka. To je zahtijevalo da se pristupi kompletnom reinenjeringu poslovnih procesa u organizaciji zdravstvenih ustanova na primarnom nivou. Na taj nain, kroz postavljanje nove organizacije, nove metodologije plaanja i interne realokacije sredstava i kroz podrku informaciono komunikacionih tehnologija odvijanja tih procesa dolo se do veoma kvalitetne organizacije ije funkcionisanje je u ogromnoj mjeri zavisno od kvaliteta informacionog sistema. Imajui u vidu da rad ljekara i odluke koje on donosi zahtijevaju itav niz informacija o stanju zdravlja pacijenata, pa ak i o njegovom socijalnom statusu, navikama, faktorima rizika itd. neophodno je bilo omoguiti takav sistem koji e sakupljati informacije o pacijentu tokom njegovog ivota i skladititi ih na jednom mjestu bez obzira kad i u kojem dijelu sistema su one nastale. Na ovaj nain se dolo do osnova koji ini elektronski zdravstveni karton na primarnom nivou. On je dostupan na mjestima pruanja usluga do nivoa koji je u skladu sa ovlaenjima koja ima uesnik koji pristupa podacima. Dakle, obezbijeen je jedinstven elektronski zdravstveni karton za sve osiguranike u Crnoj Gori na primarnom nivou. Realizacija ovakvog rjeenja podrazumijevala je podrku za sve poslovne procese koji se odvijaju u procesu pruanja zdravstvene usluge na primarnom nivou, a koji su jako raznovrsni i kompleksni. Ovom prilikom opisaemo samo neke od itavog niza koji su implementirani. Izbor doktora Organizacija zdravstvene zatite na primarnom nivou zasniva se na modelu izabranog doktora, a taj proces je uslovljen odreenim pravilima i zahtijeva izvjesna ogranienja u smislu broja osiguranika, broja koeficijenata, teritorijalne pripadnosti i niza drugih parametara. Sve to je softverski podrano kao i niz analiza neophodnih u toj fazi. Planiranje radnog vremena domova zdravlja i radnog vremena izabranog doktora Jedan od znaajnih faktora u funkcionisanju sistema je planiranje rada i radnog vremena pojedinih domova zdravlja i ljekara pojedinano. Prilikom ugovaranja pruanja usluga sa Fondom, svaki davalac usluga obavezan je u svojoj ponudi priloiti detaljan plan radnog vremena svih svojih organizacionih jedinica i timova izabranih doktora. Zakazivanje kontakta kod izabranog doktora Postoji sve vea potreba ee komunikacije izmeu ljekara i pacijenta. Radi obostranog planiranja vremena i njegovog efikasnijeg korienja omogueno je da se kontakti zakazuju, a ovo e u budunosti biti osnov za podrku pojedinim uslugama koje se mogu pruiti i bez direktnog kontakta. Na ovaj nain stvoreni su uslovi i infrastruktura za odreene servise u eHealth okruenju. Ova funkcija predstavlja ulaz pacijenta u sistem. Na osnovu ove funkcije doktor je u poziciji da napravi plan rada. Naroito je potreban za planiranje preventive, koja je osnovni cilj sprovedene reforme.
73

Kontakt obrada posjete pacijenta Ovo je osnovna funkcija u itavom sistemu PZZ kroz koju se evidentiraju svi neophodni podaci o zdravstvenom stanju pacijenta i namijenjena je Izabranom doktoru. Sa liste zakazivanja doktor preuzima pacijente. Prati se poetak i kraj posjete. Sadraj je prilagoen da doktor moe da upie sve ono to se deava izmeu njega i pacijenta po utvrenom redu i propisanoj strukturi posjete. Osnovni podaci su: anamneza, razlog posjete i dijagnoza po ICPC2 klasifikaciji. Evidencija epizoda lijeenja po MKB10 klasifikaciji dijagnoza. Poto je ova aplikacija u potpunosti integrisana sa svim potrebnim funkcijama, doktor ne izlazi iz aplikacije dok u potpunosti ne opslui pacijenta (propisivanje recepata, izdavanje svih vrsta uputa, otvaranje bolovanja i izdavanje doznaka, izdavanje naloga za sve intervencije i procedure i na kraju evidencija svih pruenih usluga pacijentu). Obezbijeen je i protokol u elektronskom obliku, koji e u datom trenutku biti i jedini. Izdavanje recepata Ovom funkcijom je obezbijeeno kreiranje elektronskog recepta od strane Izabranog doktora. U trenutku izdavanja, elektronski oblik recepta se prosljeuje u podruje za razmjenu, gdje je na raspolaganju svim apotekama u sistemu. Nakon realizacije recepta podaci idu povratno do baze recepata i Izabranog doktora. Na taj nain ljekar ima informaciju ne samo da li je recept realizovan, ve kada, gdje i ta je realizovano (da li je pacijent dobio lijek koji je doktor propisao ili zamjenu za lijek).
74

Zbog nedostatka infrastrukture na dravnom nivou za implementaciju elektronskog potpisa, recepti se izdaju i u papirnom obliku i slue samo kao zakonski vjerodostojna dokumentacija. Uputi i ostala dokumentacija u okviru domova zdravlja Obezbijeena je informatika podrka kojom je omogueno formiranje svih vrsta uputa unutar i van doma zdravlja kao i sva ostala pratea interna ili eksterna dokumentacija kao to su: nalozi za ampuliranu terapiju, nalozi za intervencije i procedure, nalozi za sanitetski prevoz, nalozi za fizikalnu terapiju itd. Prijava zaraznih bolesti Strategijom razvoja predvien je integralni informacioni sistem zdravstva Crne Gore. U dijelu primarne zatite je to sprovedeno pa je stvorena mogunost za kvalitetno izvjetavanje Instituta za javno zdravlje. Obezbijeeno je kreiranje prijava zaraznih bolesti i to: pojedinanom prijavom koju popunjava izabrani doktor kada utvrdi odreenu bolest i zbirnom prijavom za koju je odgovoran dom zdravlja i koje se alju Institutu za javno zdravlje. Za sada, prijave se alju u papirnom obliku jer je informacioni sistem Instituta u izgradnji. Projektnim rjeenjem je predvieno da se prijave alju i elektronski i da ih Institut automatski preuzima i smjeta u svoju bazu podataka. Obrada i praenje bolovanja pacijenata Problem apsentizma i analiza njegovih efekata i uzroka su veoma izraeni u svim zemljama i veoma bitni za donoenje niza odluka u sistemu zdravstva. Implementirano rjeenje obezbjeuje praenje bolovanja od izabranog ljekara, preko ljekarskih komisija Fonda, do kraja zapoetog procesa.

Ovom funkcijom je obezbijeeno da bolovanje otvara Izabrani doktor samoinicijativno ili na preporuku bolnica, (po otpusnoj listi) i specijalista (ginekolog i drugi specijalisti). Za due bolovanje (preko 30 dana) ID daje uput na Prvostepenu ljekarsku komisiju Fonda. Predviena je direktna veza sa bazom u Fondu gdje e se uput automatski preuzimati. Nakon odluke Komisije, povratna informacija treba da ide ID-u. U okviru ove funkcije je obuhveno izdavanje potvrda doznaka o bolovanju, na osnovu kojih osiguranik ostvaruje finansijsku nadoknadu u skladu sa zakonom. Imunizacija Omoguava elektronsku obradu imunizacije stanovnitva i sve evidencije koje nastaju u ovom procesu. Formiran je elektronski vakcinalni karton pacijenta a kroz izvjetaje je omoguen pregled datih vakcina po razliitim parametrima. Elementi centralnog elektronskog kartona pacijenta Izgradnja i formiranje centralnog elektronskog kartona pacijenta je dugoroan proces koji e se odvijati u narednom periodu. Ovdje govorimo o elementima tog kartona na primarnom nivou. Projektnim rjeenjem je predvieno da se on automatski kreira iz odreenih dnevnih evidencija po utvrenim pravilima. Projektnim rjeenjem je definisano da se karton otvara u momentu izbora doktora koji predstavlja ulazak u zdravstveni sistem primarne zdravstvene zatite Crne Gore. Tom prilikom pacijent dobija Ident broj koji je na aplikacijama nevidljiv. Kada budu uraene kartice za svakog osiguranika-pacijenta to e biti i operativni ident. Do tada je operativni ident JMBG graanina. Projektno, karton je koncipiran po segmentima. Za sada su kreirani sljedei segmenti: Opti podaci o pacijentu, Podaci o osiguranju, Anamneze, Epizode Ljekovi, Ampulirani ljekovi, Intervencije i procedure, Vakcinalni karton, Faktori rizika, Bolniko lijeenje, Alergije. Elektronski karton se automatski puni iz evidencija koje doktor odradi ili potvrdi i dostupan je samo doktorima kojima se dodijeli pravo uvida u podatke. Administrativna obrada pacijenta u stacionaru u okviru doma zdravlja Specifina organizacija pojedinih domova zdravlja uslovila je i specifine aplikacije, a jedna od njih je aplikacija za stacionar koja, u stvari, predstavlja

75

aplikaciju za procese u bolnici. Ovom funkcijom je obezbijeeno osnovno praenje pacijenata u stacionaru. Osim osnovnih parametara, izgraen je pregled raspoloivih kapaciteta na odjeljenjima u okviru doma zdravlja. Evidentirane su sve sobe i broj kreveta na odjeljenjima. Redovnom evidencijom prijema i otpusta pacijenata uvijek se mogu vidjeti slobodni kapaciteti. Predvieno je da se pacijenti primaju na osnovu uputa ID-a ili urgentno (HMP ili specijalisti). Momentom upisa pacijenta njemu se otvara bolniki elektronski karton za koji e biti vezani svi eventualni budui dolasci. Baza podataka je sinhronizovana sa bazom osiguranika Fonda, tako da redovan prijem moe biti samo ako je pacijent osiguranik Fonda. U protivnom, postoji prijem gdje se definie ko plaa trokove (uglavnom gotovinsko plaanje). Omogueno je evidentiranje svih intervencija i procedura, BO dana, ljekova i sanitetskog materijala. Evidencija moe da se vri svakodnevno (to se preporuuje) ili prilikom otpusta pacijenta. Obezbijeena je funkcija premjetaja sa odjeljenja na odjeljenje i praenje pacijenta kroz organizacione jedinice. Evidentiranje usluga sa fakturisanjem Zajedniko za sve vrste usluga jesu dnevne evidencije izvrenih usluga i potroenih ljekova i drugih medicinskih proizvoda, automatsko fakturisanje, automatsko knjienje u domovima zdravlja i automatsko kreiranje elektronskih faktura sa prilozima i slanje u bazu Fonda.
76

Usluge izabranih doktora Dio usluga kreira sam Izabrani doktor kroz aplikaciju kontakta, a ostale se automatski kreiraju putem obrade naloga. Vri se evidencija ampuliranih ljekova, automatsko razduenje prirunih apoteka, ali se ne fakturiu. Isti je sluaj sa sanitetskim materijalom. Svaka usluga je oznaena da li se fakturie ili ne. Formiranje faktura je automatsko po izgraenim pravilima i parametrima. Na primjer: ne moe se fakturisati vie od planiranog i tada dolazi do promjene vrijednosti boda na osnovu kojeg se formira faktura. Postoji itav niz parametara definisanih Metodologijom* koji se moraju ispotovati prilikom fakturisanja kako sa aspekta koliine tako i sadraja ili vrste usluge ili lijeka! Pored faktura za rad Izabranog doktora obezbijeene su elektronske fakture i iz ostalih segmenata kao to su: usluge centara za podrku i jedinica za podrku, usluge hitne medicinske pomoi, usluge stacionara i specijalistikih ambulanti itd. Svi ovi moduli sadre i ostale specifine parametre, ifrarnike i izvjetaje i iz njih je omoguen itav niz izvjetaja za kontrolu i praenje radi pravljenja analiza i donoenja relevantnih odluka. Pored ve opisanih modula implementiran je, kao pilot projekat, i informacioni sistem bolnice Pljevlja. Kroz taj projekat implementirae se potpuna integracija primarnog i sekundarnog nivoa kroz procedure i poslovne procese.

* Metodologija odreivanja vrijednosti kapitacije i cijena zdravstvenih usluga u pilot projektu u primarnoj zdravstvenoj zatiti

IS privatnih zdravstvenih ustanova stomatoloke ambulante Svim stomatolokim ordinacijama koje su potpisale Ugovor sa Fondom o pruanju zdravstvenih usluga osiguranicima Fonda, obezbijeena je informatika podrka. Do sada su razvijeni sljedei softverski moduli: EVIDENCIJA PACIJENATA Ovaj softverski modul omoguava elektronsku evidenciju osiguranika. Na osnovu skeniranja bar-koda sa zdravstvene knjiice osiguranika, vri se upit u bazu osiguranika, koja se nalazi u okviru IS Fonda za zdravstveno osiguranje i na taj nain se automatski preuzimaju svi opti podaci o osiguraniku. U ovom softverskom modulu je predvien i dio za izbor ljekara stomatologa kao i otvaranje pojedinanih kartona pacijenata. EVIDENCIJA USLUGA (U SKLADU SA OSNOVNIM PAKETOM USLUGA ZA STOMATOLOGIJU) Ovaj softverski modul omoguava elektronsku evidenciju usluga stomatolokih ordinacija. Omogueno je evidentiranje usluga svim pacijentima. Ukoliko se evidentiraju sve usluge, stvaraju se uslovi za automatsko izvjetavanje Institutu za javno zdravlje. ELEKTRONSKO FAKTURISANJE FONDU (FORMIRANJE FAKTURE SA NEOPHODNIM ELEMENTIMA ZA KONTROLU) Na osnovu evidentiranih usluga na mjesenom nivou, omogueno je formiranje elektronske fakture sa svim potrebnim prilozima. Fakturiu se samo usluge pacijentima do 18 godina i preko 65 godina. U narednoj fazi e se raditi elektronski stomatoloki karton. Kroz izvjetaje je omoguen uvid u obim i strukturu pruenih usluga u pojedinim ordinacijama.

77

9.2.3. Tehnoloko rjeenje Kompletno informatiko rjeenje je oslonjeno na Oracle platformu i u tehnolokom smislu zadovoljava sve standarde. Klijenti svih pomenutih aplikativnih softvera pristupaju u on-line reimu serverskoj infrastrukturi koja se nalazi u centralnoj zgradi Fonda za zdravstveno osiguranje u Podgorici. Aplikativno rjeenje svih sistema zasniva se na troslojnoj WEB arhitekturi. Prvi sloj, koji slui za smjetaj podataka je Oracle Database Server sa Enterprise Edition 10 g verzijom. Srednji sloj predstavlja Oracle Application Server (Forms and Reports) na kojem se postavlja softversko rjeenje i izvrava aplikacija. Trei sloj predstavlja WEB browser koji ima ulogu tankog klijenta. Korisnici aplikacijama pristupaju kroz WEB interfejs preko http protokola u Intranet ili Internet okruenju. Za uspjeno funkcionisanje sistema u cjelini i adekvatan odziv razvijenih aplikacija

na klijentskim raunarima obezbijeeni su kvalitetni komunikacioni linkovi preko kojih svi klijenti sa udaljenih lokacija pristupaju serverima. U zavisnosti od veeg broja inilaca koji su vezani za pruaoce i kvalitet telekomunikacionih servisa, strateko opredjeljenje je da se odabiru komunikaconi linkovi pouzdanih prualaca usluga i po mogunosti MPLS arhitekture. Na centralnoj lokaciji postoje sljedei linkovi koji se koriste iskljuivo za korisni saobraaj u sistemu: MIPNet link Crnogorskog Telekoma brzine 4 Mbps preko kojeg su povezane sve filijale Fonda, sve apoteke i veledrogerija AU Montefarm kao i vie od 25 lokacija domova zdravlja. Iznajmljena linija Crnogorskog Telekoma brzine 4 Mbps kojom su povezani klijenti stomatolokih ordinacija, klijenti AU Galenika (iji se server takoe nalazi u centrali Fonda, ali nije predmet ove javne nabavke), klijenti preko 20 manjih lokacija domova zdravlja. MPLS link MNNews d.o.o. brzine 1 Mbps kojom su povezane pojedine lokacije doma zdravlja Podgorica. Treba napomenuti da se u narednim fazama oekuje povezivanje i subjekata odgovornih za sekundarni i tercijarni nivo pruanja zdravstvene zatite kao i ostalih institucija koji su sastavni dio zdravstvenog sistema (Ministarstva zdravlja, Instituta za javno zdravlje, Agencije za ljekove, ...) u Integralni informacioni sistem, sa jasno definisanim setovima podataka kojima pojedine institucije imaju pristup. Sve ovo namee veoma jasnu potrebu stratekog definisanja i planiranja razvoja postojeeg Centra u sklopu Fonda za zdravstveno osiguranje kako bi servisi koje prua postojei sistem bili dostupni, pouzdani i kvalitetni. To podrazumijeva jasno definisanje pravila funkcionisanja i obezbjeenje svih neophodnih resursa za takav nain rada koji bi zadovoljio informatike potrebe svih institucija koje taj sistem koriste. Pred nama je period u kojem moramo uloiti ogromne napore u aktivnosti koje e omoguiti pravilno korienje i funkcionisanje sistema kako sa aspekta bezbjednosnih pravila tako i sa aspekta upotrebe sistema za pravilno odluivanje i donoenje stratekih odluka.

78

9.3. EFEKTI PRIMJENE APOTEKARSKOG POSLOVANJA


9.3.1. POTRONJA LJEKOVA IZDATIH U APOTEKAMA NA TERET SREDSTAVA FONDA ZA ZDRAVSTVENO OSIGURANJE U 2008.GODINI Veliki dio trokova zdravstvene zatite u svim zemljama, pa i u Crnoj Gori, odnosi se upravo na ljekove. Stoga su rasprave o sve veim potrebnim sredstvima za zdravstvenu zatitu i najboljoj raspodjeli sve vie ogranienih sredstava, u centru panje onih koji planiraju i sprovode zdravstvenu politiku. tednja u podruju nabavke i upotrebe ljekova jedna je od vanijih mjera prema kojoj se usmjerava zdravstvena politika velikog broja zemalja, ak i onih najrazvijenijih. Obaveza Fonda za zdravstveno osiguranje je da iz raspoloivih sredstava obezbijedi zadovoljavajui nivo zdravstvene zatite, to u uslovima stalno rastuih trokova predstavlja problem. Izmeu ostalog, Fond za zdravstveno osiguranje se zalae za transparentnu nabavku ljekova, jer je njegova obaveza da posluje na principima ekonomske racionalnosti, vodei rauna o tome da nijedan dobavlja ne zauzme monopolski poloaj to bi direktno ugrozilo principe trinosti i stvorilo preduslove za nepovoljnu politiku cijena i nabavki.

U okviru Projekta Kontrola distribucije i upotrebe ljekova u Republikom fondu za zdravstveno osiguranje tokom 2004.godine izvrena je informatika pokrivenost apoteka Apotekarske ustanove Crne Gore Montefarm i ICN Crna Gora. Implementacija Projekta je zasnovana na primjeni meunarodno prihvatljive klasifikacije (ATC klasifikacije) ljekova. Na taj nain su se stvorili uslovi za kvalitetno i kontinuirano praenje potronje ljekova koji su izdati na teret sredstava Fonda za zdravstveno osiguranje za period od 2004.godine, a sve u cilju pronalaenja naina za racionalniju upotrebu ljekova i smanjenja izdataka za njihovu nabavku. Razlozi za uvoenje informacionog sistema u oblasti potronje ljekova u apotekama su sljedei: enorman rast trokova za ljekove izdate na recept u 2002.godini koji je dostigao skoro 15% ukupnih rashoda Fonda a oko 53% ukupnih izdataka za ljekove i medicinska sredstva (izdaci za ljekove izdate na recept u apotekama su u 2002.godini iznosili cca. 11,86 mil.) nemogunost adekvatne strune medicinske, farmaceutske, finansijske i druge kontrole; neadekvatne informacije za upravljanje i planiranje u ovom segmentu poslovanja; neadekvatno snabdijevanje osiguranika ljekovima; neogranieno pravo propisivanja ljekova na teret sredstava Fonda i zastarjeli nain obrade recepata kroz sistem apoteka.
79

Potronja ljekova u apotekama Apotekarske ustanove Montefarm i ICN Crna Gora po broju recepata i vrijednosti za period 2004.-2008.godine, po mjesecima, prikazana je u tabeli br.1. Ukupna vrijednost ljekova izdatih na recept u apotekama Montefarma i ICN CG je u 2008.godini iznosila 13.558.655,00 , to u poreenju sa istim periodom 2007.godine, predstavlja poveanje od 5,43% ili za 698.693 . Uporeujui sa podacima iz 2006.godine, evidentno je poveanje vrijednosti od 10,86% ili za 1.327.756 ; u odnosu na 2005.godinu poveanje je 35,56% ili za 3.556.353 , dok je u odnosu na 2004.godinu zabiljeeno poveanje od 50,96% ili za 4.576.861 . Tokom 2008.godine, u apotekama Montefarma i ICN Crna Gora je za ljekove realizovano ukupno 2.862.640 recepata, to u poreenju sa istim periodom 2007. godine predstavlja smanjenje od 7,02% ili za 216.112 recepata. Uporeujui sa podacima iz 2006.godine, moe se zakljuiti da je dolo do smanjenja broja realizovanih recepata i to za 7,59% ili za 235.285 realizovana recepta, u odnosu na 2005.godinu biljei smanjenje od 233 realizovana recepta ili za 0,01%, dok u odnosu na 2004.godinu poveanje za 7,28% ili za 194.377 realizovana recepta. Prosjena vrijednost po jednom receptu (Tabela br.2) u 2008.godini iznosi 4,74 , i u odnosu na 2007.godinu je vea za 13,39% (u 2007.godini je iznosila 4,18 ), u odnosu na 2006.godinu vea za 19,97% (u 2006.godini je iznosila 3,95 ), u odnosu na 2005.godinu je vea za 35,57% (u 2005.godini je iznosila 3,49 ), dok je u odnosu na 2004.godinu vea za 40,71% kada je prosjena vrijednost iznosila 3,37 . Analiza ukazuje da je u 2008.godini dolo do porasta vrijednosti po realizovanom
* MAnalizirane vrijednosti odnose se na vrijednost ljekova koji su preko recepta realizovani u apotekama i ne obuhvataju izdatke za sanitetski materijal i refundaciju sredstava osiguranicima za nabavku ljekova

receptu. Meutim, razlog za to je formiranje nove Pozitivne liste ljekova u koju su ukljueni skuplji ljekovi posljednje generacije, kao i poveanje cijene pojedinih ljekova. Naime, u 2004.godini na Pozitivnoj listi ljekova se nalazilo 384 lijeka, koji se finansiraju iz sredstava Fonda za zdravstveno osiguranje. Krajem 2007. godine izvreno je proirenje Pozitivne liste ljekova, tako da se od tog perioda na teret sredstava Fonda osiguranicima izdaje 481 lijek. Proirenje Pozitivne liste imalo je za cilj da se osiguranicima obezbijedi lijeenje i terapija u skladu sa savremenim novim ljekovima i napretkom medicinske nauke, tako da je od tog perioda obezbijeeno i lijeenje ljekovima najnovije generacije za iju je nabavku neophodno obezbijediti znaajna sredstva. Na Pozitivnoj listi ljekova od 2007.godine, izmeu ostalih ljekova, nalaze se i ljekovi najnovije generacije (citostatici i drugi) za iju su nabavku Fondu neophodna znaajna finansijska sredstva jer se radi o novim i izuzetno skupim ljekovima, ije korienje u terapijskom postupku osiguranicima Crne Gore obezbjeuje najsavremenije lijeenje u skladu sa napretkom medicinske nauke i prakse.

80

Tabela br. 1
2005.god Vrijednost recepata AU CG
278.847,12 883.744,65 740.667,00 663.036,82 643.772,57 667.332,43 605.887,62 626.629,00 697.702,97 714.813,23 743.100,16 793.615,38 8.059.148,95 89,73% 100,00% 6,21% 93,79% 100,00% 5,69% 94,31% 100,00% 8.981.794,31 177.879 2.684.994 2.862.873 569.343,05 9.432.959,05 10.002.302,10 248.068 8,01% 878.802,94 5.109 270.706 275.815 17.417,69 1.029.570,92 1.046.988,61 24.541 832.260,84 5.153 255.168 260.321 18.111,89 926.996,68 945.108,57 24.080 798.418,46 10.675 243.012 253.687 33.473,08 895.004,09 928.477,17 22.784 241.515 256.088 258.939 2.849.857 91,99% 785.381,85 15.679 226.994 242.673 48.979,59 835.499,31 884.478,90 21.443 232.131 696.507,62 16.329 221.825 238.154 51.758,04 796.375,77 848.133,81 19.583 227.391 683.634,91 14.877 196.323 211.200 47.744,66 706.467,97 754.212,63 15.415 210.139 225.554 246.974 253.574 264.299 280.168 283.480 3.097.925 100,00% 748.230,35 16.950 221.082 238.032 57.547,09 760.354,94 817.902,03 19.078 243.865 262.943 729.543,27 16.382 220.599 236.981 58.558,36 746.051,95 804.610,31 19.493 267.165 286.658 747.514,51 18.289 215.371 233.660 60.617,05 720.871,48 781.488,53 19.916 253.869 273.785 78.813,52 77.183,25 72.138,16 65.337,56 84.037,05 90.752,66 100.103,19 112.110,96 111.570,57 1.014.730,70 8,30% 823.253,18 19.167 224.726 243.893 54.404,81 743.189,23 797.594,04 29.716 257.999 287.715 113.942,59 957.430,93 20.198 206.303 226.501 59.327,10 669.190,26 728.517,36 20.784 200.654 221.438 74.658,44 300.815,45 19.071 182.885 201.956 61.403,69 603.386,45 664.790,14 11.235 200.102 211.337 34.082,75 764.579,56 791.045,15 1.043.656,56 951.711,80 997.182,18 953.828,07 834.661,96 881.104,66 923.876,62 974.250,31 1.037.248,96 1.063.022,76 91,70%

2004. god Broj recepata Ukupno ICN CG AU CG Ukupno ICN CG AU CG Ukupno ICN CG AU CG Ukupno ICN CG AU CG Vrijednost recepata Broj recepata Vrijednost recepata

2006.god Ukupno
798.662,31 865.703,59 1.157.599,15 1.030.525,32 1.074.365,43 1.025.966,23 899.999,52 965.141,71 1.014.629,28 1.074.353,50 1.149.359,92 1.174.593,33 11.216.168,59 12.230.899,29 100,00%

Mjesec

Broj recepata

ICN CG

AU CG

Ukupno

ICN CG

6.841

85.208

92.049

21.968,33

22.413

284.514

306.927

73.686,28

25.143

226.017

251.160

82.586,18

26.154

198.389

224.543

84.477,69

24.287

199.578

223.865

85.770,70

24.784

191.801

216.585

80.897,92

22.993

170.629

193.622

77.747,29

20.435

180.192

200.627

69.878,62

23.160

200.774

223.934

87.678,88

23.492

207.995

231.487

83.605,23

25.177

215.291

240.468

89.160,68

23.923

239.073

262.996

85.187,56

268.802

2.399.461

2.668.263

922.645,36

Januar Februar Mart April Maj Jun Jul Avgust Septembar Oktobar Novembar Decembar Ukupno Procenat

10,07%

89,93%

100,00%

10,27%

2007. god Broj recepata ICN CG AU CG Ukupno


22.570 19.172 13.618 14.749 11.947 17.951 20.863 19.009 22.774 23.927 22.126 26.098 234.804 8,20% 206.534 225.454 202.462 242.689 2.627.836 91,80% 184.358 194.801 215.664 203.367 229.308 249.381 224.588 268.787 2.862.640 100,00% 205.006 222.957 223.296 235.243 241.261 256.010 56.052,72 48.577,47 81.563,97 102.759,46 95.775,01 117.178,52 118.187,85 109.460,05 130.030,77 1.113.082,79 8,21% 246.843 260.461 55.913,75 238.191 257.363 87.627,17 216.941 239.511 109.956,05 887.039,91 1.018.067,38 1.084.501,23 1.112.486,01 1.069.638,69 1.018.460,44 970.051,35 922.681,19 1.037.330,45 1.101.934,82 980.412,15 1.242.968,59 12.445.572,21 91,79%

2008.god Vrijednost recepata ICN CG AU CG Ukupno


996.995,96 1.105.694,55 1.140.414,98 1.168.538,73 1.118.216,16 1.100.024,41 1.072.810,81 1.018.456,20 1.154.508,97 1.220.122,67 1.089.872,20 1.372.999,36 13.558.655,00 100,00%

Mjesec
908.418,52 974.664,07 1.054.461,13 943.628,37 956.837,65 945.713,28 848.501,18 913.632,71 900.279,63 1.000.036,29 1.000.385,04 1.037.556,59 11.484.114,46 89,30% 100,00% 12.859.961,58 1.145.602,36 1.106.859,29 1.103.830,16 1.003.157,46 1.023.324,63 950.383,85 1.063.751,94 1.089.315,10 1.070.833,86 1.182.264,70 1.103.511,78 1.017.126,45

Broj recepata ICN CG AU CG Ukupno

Vrijednost recepata ICN CG AU CG Ukupno

25.034

232.649

257.683

108.707,93

29.600

249.323

278.923

128.847,71

28.084

255.274

283.358

127.803,57

28.058

216.375

244.433

127.205,49

27.719

217.303

245.022

132.477,45

24.686

218.594

243.280

118.038,66

21.075

211.404

232.479

101.882,67

22.778

224.775

247.553

109.691,92

20.688

219.531

240.219

102.877,83

21.726

244.741

266.467

103.793,87

22.072

245.421

267.493

106.474,25

21.927

249.915

271.842

108.045,77

293.447

2.785.305

3.078.752

1.375.847,12

Januar Februar Mart April Maj Jun Jul Avgust Septembar Oktobar Novembar Decembar Ukupno Procenat

9,53%

90,47%

100,00%

10,70%

81

82

Tabela br. 2
2005. god Prosj.vrijednost jednog recepta INC CG 3,03 3,59 3,83 3,96 3,96 3,78 4,24 4,29 4,23 4,39 4,66 4,55 4,09 3,94 3,95 4,69 4,12 4,11 4,14 4,93 4,15 4,21 4,18 4,05 4,10 4,82 4,08 4,14 4,03 4,06 4,78 4,09 4,14 3,98 4,00 4,97 4,10 4,18 5,15 4,94 4,95 4,98 4,74 3,87 3,91 4,82 4,06 4,13 5,04 3,97 3,99 4,83 4,01 4,09 4,93 4,98 5,00 5,02 4,89 4,84 5,12 4,74 3,91 3,90 4,78 4,33 4,37 4,54 4,97 3,73 3,75 4,78 4,40 4,45 4,07 4,79 3,75 3,76 4,53 4,36 4,38 3,80 4,61 4,56 4,75 4,93 4,97 5,01 5,03 4,89 4,85 5,11 4,74 4,05 4,02 4,55 4,13 4,17 4,11 4,39 4,38 3,94 3,91 4,35 3,91 4,96 4,57 4,27 4,30 3,82 3,78 4,34 3,90 3,95 4,87 4,09 4,16 AU CG Ukupno INC CG AU CG Ukupno INC CG AU CG Ukupno Prosj.vrijednost jednog recepta Prosj.vrijednost jednog recepta 2006. god 2007.god 2008.god

2004. god

Mjesec AU CG 3,30 3,24 3,31 3,35 3,38 3,44 3,60 3,59 3,68 3,68 3,63 3,80 3,51 3,49 3,80 3,63 3,66 3,64 3,56 3,57 3,44 3,40 3,34 3,27 3,22 3,29 Ukupno

Prosj.vrijednost jednog recepta

Prosj.vrijednost jednog recepta

INC CG

AU CG

Ukupno

INC CG

Januar

3,21

3,27

3,27

3,22

Februar

3,29

3,11

3,12

2,94

Mart

3,28

3,28

3,28

2,84

April

3,23

3,34

3,33

3,31

Maj

3,53

3,23

3,26

3,57

Jun

3,26

3,48

3,45

3,40

Jul

3,38

3,55

3,53

3,21

Avgust

3,42

3,48

3,47

3,17

Seprembar

3,79

3,48

3,51

3,12

Oktobar

3,56

3,44

3,45

3,14

Novembar

3,54

3,45

3,46

3,51

Decembar

3,56

3,32

3,34

3,41

Ukupno

3,43

3,36

3,37

3,20

Oekivani efekti uvoenja informacionog sistema su nakon veoma kratkog perioda ostvareni, a to su: smanjenje dijela neracionalne potronje; kontrola propisivanja ljekova na recept, uvoenje standarda (ATC klasifikacija); obezbjeenje ljekova na vrijeme i u potrebnim koliinama; analize za menadment; strune i naune analize o potronji ljekova i stvaranje preduslova za formiranje elektronskog kartona osiguranika i elektronskog recepta. Opravdanost uvoenja informacionog sistema u apotekama najbolje ilustruju podaci prikazani u tabeli br. 3. Iako je prisutno poveanje izdataka za ljekove izdate na recept nakon 2004.godine u apsolutnom iznosu, njihovo uee u ukupnim rashodima Fonda se smanjuje i to sa 14,56% u 2002., na 8,21% u 2008.godni, dok se njihovo uee u ukupnim trokovima ljekova i medicinskih sredstava smanjilo sa 52,77% u 2002. na 34,23% u 2008.godini. Tabela br. 3 Godina 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 % uea u ukupnim trokovima ljekova i medicinskih sredstava 52,77% 42,52% 37,51% 36,34% 38,23% 35,94% 34,23% % uea u ukupnim trokovima rashoda 14,56% 12,02% 10,65% 10,03% 11,10% 9,80% 8,21%
83

Uspostavljeni informacioni sistem omoguava praenje i kontrolu svih uesnika u prometu ljekova, od nabavke, osiguranika, ljekara, apoteke i farmaceuta. Takoe, omogueno je dobijanje periodinih analiza kretanja potronje pojedinih ljekova, cijelih farmakoterapijskih grupa (izraenih u DDD) i to: po osnovu i kategoriji osiguranja, ljekarima koji su ih propisali, farmaceutima i apotekama koji su ih izdali, osiguranicima kojima su propisani, dijagnozama za koje su propisani (ifre bolesti), prvom i drugom anatonskom nivou ATC klasifikacije, filijalama Fonda i domovima zdravlja i ogranienjima koja su data sa Pozitivnom listom ljekova Fonda (pravo propisivanja, indikacije i sl.). Informatika pokrivenost primarnog nivoa zdravstvene zatite rezultirala je smanjenjem izdataka za ljekove na primarnom nivou. Istovremeno, dolo je do rasta potronje ljekova na sekundarnom i tercijarnom nivou. Da bi se u narednom periodu sprijeila tendencija rasta trokova, nastavljen je zapoeti Projekat informatike pokrivenosti poslovnih procesa javnog zdravstva, u cilju obuhvatanja potronje ljekova i u stacionarnim zdravstvenim ustanovama. Kompletna automatizacija poslovnih procesa u oblasti nabavke, distribucije i upotrebe ljekova u sistemu javnog zdravstva e uticati na racionalniju potronju, to e obezbijediti znaajne finansijske utede i omoguiti da sistem zdravstva bude finansijski odriv.

9.4. IMPLEMENTIRANI PROJEKTI U OBLASTI IKT STVARANJE USLOVA ZA eHEALTH


Uvoenje informacionih sistema, kao podrka reformi zdravstvenog sistema Strateka vanost primjene IKT u poslovanju se, prije svega, ogleda kroz meusobnu povezanost sa organizacionim karakteristikama i strukturom institucije. Automatizacija neefikasnih poslovnih procesa i operativni uticaj IT-a na izolovane procese ne vodi drastinom poveanju produktivnosti pa se mora pristupiti reinenjeringu takvih procesa. Domen primjene IKT-a treba biti itava organizaciona struktura kompanije ili sistema. Reforma zdravstvenog sistema, koju inicira i dominantno vodi Fond, oslanja se na podrku savremenih informaciono-komunikacionih tehnologija. Opredjeljenje Fonda je razvoj integralnog informacionog sistema. Pri tome je, sopstvenim kadrovima, u saradnji sa lokalnim stratekim partnerom, vren reinenjering poslovnih procesa, bez kupovine gotovih rjeenja, ime je izbjegnuta zavisna pozicija od isporuioca rjeenja. Proces uvoenja integralnog IS zdravstva, znaajnije zapoinje krajem 2000. godine. Od tada do danas realizovano je niz Projekata.

IS Republikog fonda za zdravstveno osiguranje osnovni poslovni informacioni sistem sa djelovima evidencija rada komisija
84

2000 godine 2001 - 2002 godine 2003 - 2004 godine 2005 - 2006 godine 2007 godine 2008 - 2009 godine 2009 godine

Izgradnja osnovnih informatikih resursa za potrebe Fonda Evidencija osiguranika i obveznika uplate doprinosa OUD (zamjena zdravstvenih knjiica i medicinskih obrazaca) IS AU Montefarm Kontrola distribucije i upotrebe ljekova IS Republikog fonda za zdravstveno osiguranje Migracija IS-a Fonda na on-line rad Pilot projekat IS primarne zdravstvene zatite Informacioni sistem kao podrka reformi primarne zdravstvene zatite u DZ Danilovgrad, DZ Roaje i DZ Tivat IS primarne zdravstvene zatite Implementacija informatike podrke reformi primarne zdravstvene zatite Informacioni sistem optih bolnica

Upravljanje Projektima Metodologija rada Upravljanje ovako kompleksnim projektima zahtijevalo je ukljuivanje to veeg broja strunjaka iz razliitih oblasti, s jedne strane, a sa druge to bolju efikasnost njihovog rada. Najbolji balans je postignut kroz upravljaku strukturu na ijem vrhu je Upravni komitet (Glavni tim), sastavljen od kljunih predstavnika svih zainteresovanih strana u ijem je interesu uspjena implementacija Projekta. Na elu Upravnog komiteta nalazi se predsjednik. Vanu funkciju i obavezu obezbjeivanja uslova i resursa za sprovoenje projektnih aktivnosti, ima direktor Projekta. Praksa je da predsjednik Upravnog komiteta bude resorni ministar, a direktor Fonda je direktor Projekta.

Konkretnu problematiku na strunom ekspertskom i operativnom nivou rjeavaju radne grupe ili struni timovi. Precizno je definisan sastav, zadatak i rok za zavretak rada svake radne grupe. Njihov zadatak je da daju odgovore na niz spornih pitanja i da nau adekvatna rjeenja uzimajui u obzir trenutno stanje, krajnji cilj koji se eli postii i vaee zakonske propise. Kao spona izmeu velikog broja radnih grupa i Upravnog komiteta, imenovan je Projekt menader, sa zadatkom da koordinira rad svih radnih grupa i da usaglaena rjeenja, kao i sporna pitanja, predoi Upravnom komitetu. Voenje, arhiviranje, organizaciju cjelokupne dokumentacije i sve pratee aktivnosti vri Kancelarija za Projekte, odnosno Administrator Projekta. Usvajanjem definisanih materijala i usaglaavanjem adekvatnih rjeenja u raznim segmentima, posao radnih grupa je formalno zavren, pa je bilo potrebno formirati operativne timove. Dakle, to je zahtijevalo jo kompleksniju upravljaku strukturu i formiranje operativnih timova koji e usvojena rjeenja implementirati na terenu, svaki tim u svom domenu.

Faze reforme - Projekti Prvi korak u reformi je bila informatizacija poslovanja Fonda za zdravstveno osiguranje Crne Gore (osnovni poslovni informacioni sistem) i formiranje osnovnih baza (osiguranika i obveznika uplate dopronosa), to je temelj za cjelokupnu informatizaciju zdravstvenog sistema. Poevi od relizacije ovog projekta, preko Projekata realizovanih u nastavku reforme, fomirane su i ostale neophodne baze (baza ljekara, baza farmaceuta, baza stomatologa, baza ostalog medicinskog osoblja, baza zdravstvenih ustanova, baza ljekova po ATC klasifikaciji, baza dijagnoza MKB10, ICPC2), kao i veliki broj ifrarnika i parametara. U prvoj fazi informatizacije sistem nije funkcionisao u on-line reimu, ve je postojala off-line replikacija. Drugi korak je bio projekat Kontrola distribucije i upotrebe ljekova koji je realizovan tokom 2003. godine, a ovaj IS je stavljen u produkciju poetkom 2004. godine. Kroz uvedeni IS izvrena je podrka u domenu apotekarske djelatnosti na nivou Crne Gore, AU Montefarm i ICN Crna Gora i to u tri meusobno povezana segmenta: rad veledrogerije, rad apoteka u domenu maloprodaje (preko 45 apoteka), kao i potpuna povezanost sa poslovnim procesima Fonda uz maksimalno mogui nivo automatizacije procesa. IS je dao ogromne mogunosti za uporedne analize.

85

Trei korak u reformi je bio projekat Migracija IS-a Fonda na on-line rad ili Evidencija ostvarivanja prava. Povezane su sve filijale Fonda sa Centralom i informatiki pokriveni svi poslovni procesi u Fondu. To je pored neophodne hardverske i softverske logistike zahtijevalo niz preduslova, definisanje i usvajanje niza podzakonskih akata (pravilnika) iz domena ostvarivanja prava iz obaveznog zdravstvenog osiguranja. Poetkom maja 2007. godine poeo je pilot projekat Informacioni sistem kao podrka reformi primarne zdravstvene zatite u DZ Danilovgrad, DZ Roaje i DZ Tivat. Tokom trajanja Projekta realizovano je niz aktivnosti, definisan je veliki broj materijala koji su polazna osnova za implementaciju i kasnije irenje Projekta na ostale domove zdravlja i podrka poslovanju domova zdravlja u domenu poslovnog (PIS poslovni informacioni sistem) i medicinskog dijela (MIS medicinski informacioni sistem).

Aktivnost Sastanci Upravnog komiteta Formirane radne grupe Razvijeno i implementirano modula za Poslovni informacioni sistem PIS Razvijeno i implementirano modula za Medicinski informacioni sistem MIS Posjete u 3 doma zdravlja Odrane radionice Obueno zaposlenih

Broj 6 15 7 6 12 4 195

Nakon uspjenog zavretka Pilot Projekta novembra 2007. godine, uslijedio je logian nastavak i irenje informatike podrke i u ostale domove zdravlja kroz projekat Implementacija informatike podrke reformi primarne zdravstvene zatite, prilikom kojeg je definisana i stavljena u produkciju Aplikacija za ljekara - Kontakt januara 2009. godine, kao zavrna faza Projekta. Prije stavljanja u produkciju Aplikacije na osnovu definisanog Akcionog plana formirano je 26 radnih grupa na rjeavanju kljunih pitanja i problema prilikom implementacije softverskog rjeenja po domovima zdravlja. Sastavni dio projekta reforme primarne zdravstvene zatite je i definisanje i usvajanje niza dokumenata, od kojih posebno treba naglasiti Metodologiju odreivanja vrijednosti kapitacije i cijena zdravstvenih usluga u primarnoj zdravstvenoj zatiti i Model organizacije sistema primarne zdravstvene zatite. Najvea panja u implementaciji Projekta posveena je obuci i to: obuci o reformi, obuci za osnovni rad na raunaru (ECDL), obuci za rad u Aplikaciji (modulima) i dodatnoj obuci izabranih doktora za vjetine. Svaka za sebe su podjednako vane ali, tek objedinjene, daju viestruke pozitivne efekte prilikom implementacije.

86

Aktivnost Sastanci Upravnog komiteta Formirani operativni timovi Formirano radnih grupa Implementirano modula za Poslovni informacioni sistem PIS Implementirano modula za Medicinski informacioni sistem MIS Predstavnici DZ prisustvovali na radionicama Obueno zaposlenih za korienje softverskih modula Obueno zaposlenih za osnovni rad na raunaru ECDL Obueno ID za medicinske vjetine

Broj 8 5 26 7 6 106 2.317* 1.191 oko 400

* Podaci za broj obuenih ukljuuju i obuene tokom trajanja Pilot Projekta

Tokom realizacije projekta implementirani su moduli: Medicinski informacioni sistem - MIS Centralni modul Izbor doktora + Aplikacija za ljekara Zakazivanje kontakta Praenje i fakturisanje usluga Planiranje zdravstvenih usluga Imunizacija stanovnitva Elektronski karton osiguranika* Elektronski finasijski karton osiguranika Elektronska kontrola Poslovni informacioni sistem PIS Upravljanje kadrovima Upravljanje finansijama Upravljanje materijalnim resursima Upravljanje osnovnim sredstvima Upravljanje inventarom, instrumentima, alatima Upravljanje apotekom Obraun plata Ekonomski karton osiguranika

Pregled ljudskih resursa ukljuenih u reformu po Projektima IS AU Montefarm Kontrola upotrebe i distribucije ljekova STRUNI TIM Ime i prezime: mr Ramo Brali dr Vujica Lazovi dr Ljubia Stankovi dr Zdenko Tomi dr Momir Mikov Zoran Glomazi Anelka Babi Mirjana Kojii Vesna Vojinovi dr Ana Mrdak Milica urovi Kosta Simievi Dragan Dragani Institucija: Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Ekonomski fakultet, Podgorica Elektrotehniki fakultet, Podgorica Medicinski fakultet, Podgorica Medicinski fakultet, Novi Sad Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore MG-Soft MG-Soft
87

* Crvenom bojom su oznaeni segmenti koji nijesu implementirani tokom Pilot Projekta, a njihovo definisanje i implementacija predstavlja krunu cjelokupne reforme primarne zdravstvene zatite i dobru osnovu za reformu ostalih nivoa zdravstvene zatite

RADNI TIM Naziv radnog tima Analiza recepata i medicinskih obrazaca Analiza obrazaca zdravstvene knjiice Formiranje banke podataka Analiziranje podataka (ifrarnika) Ime i prezime lanova dr Zdenko Tomi, dr Ana Mrdak, Sran Mihaljevi Mirjana Kojii, Zoran Glomazi, Anelka Babi, dr Zdenko Tomi, Kosta Simievi, Sran Mihaljevi Zoran Glomazi, Kosta Simievi, Dragan Dragani

PODPROJEKTI Naziv podprojekta Auriranje i analiza postojeeg sistema Uvoenje novih dokumenata - Recepti - Zdravstvena knjiica - Medicinski obrasci Kreiranje baze ljekova Kreiranje ifrarskog sistema Bar kod-zapisi Komunikacija i prenos podataka Izrada i testiranje softvera
88

Ime i prezime lanova Zoran Glomazi dr Zdenko Tomi, dr Momir Mikov, Mirjana Kojii, Anelka Babi, Vesna Vojinovi, dr Ana Mrdak, Ruica Milutinovi, Dragana Milonji; dr Zdenko Tomi, dr Momir Mikov, dr Ana Sabo Zoran Glomazi dr Vujica Lazovi, Zoran Glomazi dr Ljubia Stankovi, Sran Mihaljevi MG-Soft Vlado Nikaljevi

Public relation projects

SARADNICI NA PROJEKTU Ime i prezima Milorad Jovovi Radoje Cerovi Milica Kadi-Akovi Davor Bokovi Ivana Golubovi Ratka Kneevi eljko Stankovi Zorica Perunovi Denis Rekovi eljko Ikovi Tijana Vekovi Jelena Braleti Institucija Ekonomski fakultet, Podgorica Communication Strategies and Consulting Institut za strane jezike Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore MG-Soft Fond za zdravstveno osiguranje

IS AU Montefarm Kontrola upotrebe i distribucije ljekova softver za apoteke

STRUNI TIM Ime i prezime: dr Vujica Lazovi, koordinator dr Ljubia Stankovi Slavoljub Popadi Zoran Kneevi dr Zdenko Tomi Zoran Glomazi, Anelka Babi, Mirjana Kojii, Ruica Milutinovi Vesna Vojinovi, mr Adis Balota Sneana Stankovi Kosta Simievi, Dragan Dragani Institucija: Ekonomski fakultet, Podgorica Elektrotehniki fakultet, Podgorica Internet Crna Gora AU Montefarm Medicinski fakultet, Podgorica Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore MG-Soft MG-Soft

89

RADNI TIM

Naziv radnog tima

Ime i prezime lanova dr Zdenko Tomi, dr Ana Mrdak, Zoran Kneevi, Sneana Stankovi, Ranislavka Andri, Veljko Vukovi; dr Ljubia Stankovi, Slavoljub Popadi, mr Adis Balota, Suad krijelj, Igor Jovievi; Milena Cvijanovi, Suzana Popovi, Sead irgi, Radomir Draga, Kosta Simievi eljko Ikovi, dr Zdenko Tomi, Milena Cvijanovi, Sead irgi, Zorica Cvijanovi, Zoran Kneevi, Radomir Draga dr Zdenko Tomi, Sneana Stankovi, Zoran Kneevi, Verica Dabanovi Zoran Kneevi, Vasiljka Ostoji, Verica Dabanovi, Drako osovi, Radomir Draga, Marina Lipovac-Pavievi

Utvrivanje naina participacije Konfiguracija instalacione opreme i utvrivanje naina komunikacije Definisanje modula fakturisanja i prenos podataka na relaciji apoteka-Fond Definisanje naina formiranja cijena lijeka nakon raspisanog tendera i naina utvrivanja cijena koje priznaje Fond Auriranje baze podataka o ljekovima

Apotekarsko poslovanje

IS Republikog fonda za zdravstveno osiguranje Migracija IS-a Fonda na on-line rad GLAVNI TIM - UPRAVNI KOMITET Ime i prezime: mr Ramo Brali dr Vujica Lazovi Zoran Glomazi Jelena Braleti Anelka Babi Mirjana Kojii Vesna Popovi Vjera Medojevi dr Ana Mrdak dr Sanja Simovi dr Sran Pupovac Ruica Milutinovi Milena Cvijanovi Vukosava Pejovi Gorica Savovi mr Adis Balota Denis Rekovi
90

Institucija: Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Ekonomski fakultet, Podgorica Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Ministarstvo zdravlja Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore MG-Soft MG-Soft

Imenovan kao: direktor Projekta rukovodilac Projekta koordinator Projekta administrator Projekta lan lan lan lan lan lan lan lan lan lan lan lan lan lan lan

Kosta Simievi Goran Miljevi

RADNI TIMOVI Naziv radnog tima: Ostvarivanje prava na ortopedska i ostala pomagala Ostvarivanje prava na ona i tiflotehnika pomagala Ostvarivanje prava na sluna pomagala Ostvarivanje prava na pomagala za omoguavanje glasnog govora Ostvarivanje prava na stomatoloka pomagala Ostvarivanje prava na medicinsku rehabilitaciju Ostvarivanje prava na privremenu sprijeenost za rad Ostvarivanje prava na putne trokove Ostvarivanje prava na refundaciju medicinskih sredstava Ostvarivanje prava na refundaciju zdravstvenih usluga Ostvarivanje prava na refundaciju ljekova i IVF Ostvarivanje prava na lijeenje u inostranstvu Ostvarivanje prava na drugostepeni postupak Elektronski karton Ime i prezime i institucija: Ranislavka Andri - FZZO CG Anelka Babi - FZZO CG mr Adis Balota - FZZO CG Branko Biberdi - Digit Montenegro dr Vesna Bokan - KC Crne Gore Jelena Braleti - FZZO CG Vera Drakulovi - FZZO CG Milanka uri - FZZO CG Zoran Glomazi - FZZO CG Ivana Golubovi - FZZO CG Jelena Jokanovi - FZZO CG Aleksandar Jovievi - FZZO CG dr Biljana JovoviPepi - KC CG Ratka Kneevi - FZZO CG Mirjana Kojii - FZZO CG dr Budimir Lutovac - ETF mr Boris Markovi - ETF Vjera Medojevi - FZZO CG Ruica Milutinovi - FZZO CG dr Nada Mioli - KCCG dr Ana Mrdak - FZZO CG dr Davor Musi - KC Crne Gore Milena Obradovi - MG-Soft Vukosava Pejovi - FZZO CG dr Dihad Pepi - KC Crne Gore Zorica Perunovi - FZZO CG dr Mirko Popovi - KC Crne Gore Cvetko Radikovi - FZZO CG Predrag Radulovi - FZZO CG dr Budo egrt - KC Crne Gore Jelena Simievi - MG-Soft dr Sanja Simovi - FZZO CG mr pharm Sneana Stankovi - FZZO CG eljko Stankovi - FZZO CG dr Miroljub Todorovi - KC Crne Gore Dragan Varagi - MG-Soft Tijana Vekovi - MG-Soft dr Obrad Vujadinovi - KC Crne Gore Veljko Vukovi - FZZO CG

91

Definisanje obrazaca za procedure i evidencije

Zadatak radnih timova u osnovi sastojao se od definisanja procedura (postupaka) ostvarivanja prava iz obaveznog zdravstvenog osiguranja, kreiranja odgovarajuih obrazaca, utvrivanja spiska dokumentacije potrebne za ostvarivanje prava, definisanje pravnog osnova koji regulie ostvarivanje prava, kao i sainjavanje liste medicinskih sredstava, pomagala i sl.

92

Pilot projekat IS primarne zdravstvene zatite Informacioni sistem kao podrka reformi primarne zdravstvene zatite u DZ Danilovgrad, DZ Roaje i DZ Tivat

UPRAVNI KOMITET Ime i prezime doc. dr Miodrag Radunovi mr Ramo Brali Zorica Kovaevi dr Arslan Dedei dr sci med Sneana Matijevi dr Boban Mugoa dr Mensud Grbovi dr Biljana Rondovi dr Ana Mrdak Anelka Babi Mirjana Kojii Milena Cvijanovi Zoran Glomazi Kosta Simievi mr Adis Balota Institucija Ministarstvo zdravlja, rada i socijalnog staranja (MZ) Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore (FZZO CG) DZ Danilovgrad DZ Roaje DZ Tivat Institut za javno zdravlje (IZJZ) Ministarstvo zdravlja, rada i socijalnog staranja Ekonomski fakultet, Podgorica Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore (FZZO CG) Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore (FZZO CG) Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore (FZZO CG) Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore (FZZO CG) Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore (FZZO CG) MG-Soft Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore (FZZO CG) Imenovan kao: Predsjednik Upravnog komiteta Direktor Projekta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta Projekt Menader
93

Kancelarija za projekte Ime i prezime Milorad Radojii Borko Savi Nada Pejovi Institucija Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore (FZZO CG) Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore (FZZO CG) Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore (FZZO CG)

RADNE GRUPE

R.BR Naziv

Koordinator

lanovi

Zadatak

Mirjana Kojii - FZZO CG dr Ana Mrdak - FZZO CG 1 Radna grupa za primjenu VODIA Prim.dr Mensud Grbovi mr Nataa Terzi IZJZ dr Ana Tomaevi DZ Danilovgrad mr sci dr Cena Kajevi DZ Roaje dr Nada Kovaevi DZ Tivat

Redefinisati ve postojei Vodi, tako da se ova tri DZ uklope u njega. Na osnovu novog vodia treba uraditi program reorganizacije DZ, donijeti novi statut i reorganizaciju doma zdravlja. Saglasnost na statut i sistematizaciju daje Ministarstvo zdravlja. Na osnovu prethodnog, treba formirati listu izabranih ljekara po domovima zdravlja

94

Radna grupa za redifinisanje koeficijenata za izabrane doktore koji rade u ruralnim krajevima Radna grupa za definisanje modula za potrebe PIS-a (upravljanje finasijama, upravljanje apotekom, obraun plata, upravljanje materijalnim resursima) Radna grupa za definisanje modula za potrebe PIS-a

dr Mensud Grbovi MZ Mirjana Kojii Ranislavka Andri - FZZO CG Ratka Kneevi FZZO CG

Redefinisanje koeficijenata za izabrane doktore koji rade u ruralnim krajevima

Mirjana Kojii - FZZO CG Ranislavka Andri -FZZO CG Milena Cvijanovi Ratka Kneevi - FZZO CG Ranka Jovovi DZ Danilovgrad Fikreta Luboder DZ Roaje Ana Lasi DZ Tivat. Definisanje navedenih modula

Vukosava Pejovi - FZZO CG Aleksandar Jovievi - FZZO CG Anelka Babi Radosava Grozdani DZ Danilovgrad Nazif Kala DZ Roaje Dragan Radojii DZ Tivat Definisanje navedenih modula

(Upravljanje kadrovima, Osnovna sredstva, upravljanje inventarom, instrumentima, alatima)

dr Dragan Lauevi - IZJZ Radna grupa za definisanje modula IMUNIZACIJA dr Ana Mrdak - FZZO CG mr Adis Balota dr Ana Tomaevi DZ Danilovgrad mr sci dr Cena Kajevi DZ Roaje dr Nada Kovaevi DZ Tivat Predrag Radulovi - FZZO CG eljko Stankovi - FZZO CG 6 Radna grupa za definisanje i izradu LAN mrea Domova zdravlja Denis Rekovi Vladimir Raikovi - FZZO CG Dragia Laki DZ Danilovgrad Hakija Kardovi DZ Roaje, Savo elanovi DZ Tivat Biljana Joki - DZ Danilovgrad 7 Radna grupa za obuku zaposlenih Lejla Rekovi Rahim Cikoti - DZ Roaje Lidija Vujovi - DZ Tivat Radna grupa za potpisivanje ugovora sa T-com za usluge MIPNet-a Snimanje trenutnog stanja, definisanje i izrada LAN mree u DZ-a. Definisanje navedenog modula

Izvriti obuku zaposlenih za rad u svim softverskim modulima

95

mr Adis Balota

Aleksandar Jovievi - FZZO CG

Definisanje uslova ugovora za usluge MIPNet-a sa T-com-om

Radna grupa za izradu Odluke o visini uea osiguranika u trokovima korienja zdravstvene zatite

Gorica Savovi - MZ, Anelka Babi Prim.dr Mensud Grbovi MZ Ranislavka Andri - FZZO CG Aleksandar Jovievi - FZZO CG

Definisanje nove odluke o visini uea osiguranika u trokovima korienja zdravstvene zatite. Uraditi model za participaciju, na osnovu kojeg e biti mogue da se automatski iz podataka o osiguraniku koji se nalaze u bazi podataka odreuje koliki je iznos paticipacije Definisanje organizacije HES-a na teritoriji CG. Dostaviti spisak usluga i ifrirati usluge

10

Radna grupa za definisanje HES i Mikrobiologije

dr Boban Mugoa

dr Biljana Rondovi Ekonomski fakultet Nataa Terzi - IZJZ Svetlana Stojanovi - MZ dr Ramo endelj - Fakultet za informacione tehnologije dr Ana Mrdak - FZZO CG Mirjana Kojii - FZZO CG 11 Radna grupa za definisanje EZK Zoran Glomazi dr Mensud Grbovi MZ mr Adis Balota - FZZO CG dr Budimir Lutovac - ETF mr Boris Markovi - ETF Aleksandar Jovievi - FZZO CG Vera Medojevi - FZZO CG dr Cena Kajevi- DZ Roaje dr Ana Tomaevi- DZ Danilovgrad dr Nada Kovaevi- DZ Tivat
96

Da definie komponente elektronskog zdravstvenog kartona

dr Biljana Rondovi Mirjana Kojii - FZZO CG Aleksandar Jovievi - FZZO CG 12 Radna grupa za definisanje neophodnih ifrarnika Zoran Glomazi Svetlana Stojanovi - MZ Nataa Terzi - IZJZ dr Mensud Grbovi MZ dr Ana Mrdak - FZZO CG mr Adis Balota FZZO CG Da definie neophodne ifrarnike u okviru navedenog Pilot projekta.

a) definisanje usluge za ID, Centre za podrku, jedinice za podrku i internistu kao podrku ID dr Ana Mrdak - FZZO CG dr Sanja Simovi - FZZO CG Ratka Kneevi - FZZO CG Radna grupa za definisanje usluga za PZZ i za hospitalni dio dr Mensud Grbovi Ivana Golubovi - FZZO CG Milena Cvijanovi - FZZO CG Sadeta Lopii - IZJZ dr Milan Mirkovi - IZJZ dr Cena Kajevi - DZ Roaje Fikreta Luboder- DZ Roaje b) definisanje usluge za Hospitalni dio (GA, Djeje, Interno odjeljenje) c) definisanje usluge za poliklinike ambulante (ginekolog, pedijatar, internista) d) definisanje usluge za Poliklinike ambulante (ORL, dermatolog, okulista, hirurg i ortoped) e) definisanje usluge za dijalizu f) definisanje usluge za jedinicu za prikupljanje krvi Zorica Perunovi, FZZO CG 14 Radna grupa za softver mr Adis Balota Lejla Rekovi, FZZO CG Jelena Braleti, FZZO CG Nataa Radoji, FZZO CG Predrag Radulovi, FZZO CG eljko Stankovi, FZZO CG Vladimir Raikovi, FZZO CG 15 Radna grupa za hardver Denis Rekovi dr Budimir Lutovac, ETF mr Boris Markovi, ETF Dragia Laki DZ Danilovgrad, Hakija Kardovi DZ Roaje, Savo elanovi DZ Tivat. Definisanje neophodne hardversko-komunikacione opreme, njena instalacija i implementacija po DZ Definisanje, izrada i implementacija softverskog rjeenja
97

13

UPRAVNI KOMITET Ime i prezime: doc. dr Miodrag Radunovi mr Ramo Brali Zoran Glomazi dr Boban Mugoa Mina Brajovi dr Mensud Grbovi Mirjana Kojii Anelka Babi dr urica Ostoji dr Mirjana Turkovi Vjera Medojevi Kosta Simievi dr Zvonko Vukovi dr Ana Kalamperovi / Borislav Lalevi Rade Barjaktarevi dr Zuhra Hadrovi dr Svetozar Cerovi Zoran padijer Zorica Kovaevi Dragica Popovi dr Aleksandar Adi / dr Aleksandar Stjepevi dr Radovan Jovanovi dr Slobodan Tomi dr Safet Ljenjanin dr Vera Bojovi dr Neboja Kavari dr Arslan Dedei dr sci. Sneana Matijevi dr Gani Karamanaga dr Vladimir Vodovar dr Petar Drecun mr Adis Balota Institucija: Ministarstvo zdravlja, rada i socijalnog staranja Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Institut za javno zdravlje kancelarija Svjetske banke za Crnu Goru Ministarstvo zdravlja, rada i socijalnog staranja (koordinator za PZZ) Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore MG-Soft direktor DZ Andrijevica direktor DZ Bar direktor DZ Bar v.d. direktora DZ Berane direktor DZ Berane direktor DZ Bijelo Polje direktor DZ Budva direktor DZ Danilovgrad direktor DZ Kolain direktor DZ Kotor direktor DZ Kotor direktor DZ Mojkovac direktor DZ Niki direktor DZ Plav direktor DZ Pljevlja direktor DZ Podgorica direktor DZ Roaje direktor DZ Tivat direktor DZ Ulcinj direktor DZ Herceg Novi direktor DZ Cetinje Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Imenovan kao: Predsjednik Upravnog komiteta Direktor Projekta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta lan Upravnog komiteta Projekt Menader

98

IS primarne zdravstvene zatite KANCELARIJA ZA PROJEKTE Ime i prezime Borko Savi Nada Pavievi Nataa Radoji Milo Pei Anja Boljevi Institucija Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore

Implementacija informatike podrke reformi primarne zdravstvene zatite RADNA GRUPA ZA KOMPONENTU ODNOSI SA JAVNOU Ime i prezime Amer Ramusovi, koordinator Lorena Vlahovi dr Mensud Grbovi dr Olivera Vojvodi-Vlahovi mr Adis Balota Rajka Mugoa dr Milan Mirkovi Gorica Sokovi Institucija Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Ministarstvo zdravlja, rada i socijalnog staranja Ministarstvo zdravlja, rada i socijalnog staranja DZ Podgorica Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore Institut za javno zdravlje Kliniki centar Crne Gore
99

AKTIVNOSTI (RADNE GRUPE) ZA RJEAVANJE KLJUNIH PITANJA REFORME PZZ Naziv aktivnosti (radne grupe) Uvodni dokument za Finansijsko-materijalnu dokumentaciju Raspodjela reijskih trokova Koordinator lanovi Olgica Tomaevi (FZZO CG), Milorad Radojii (FZZO CG), Jelena Braleti (FZZO CG), Seniha Markovi (FZZO CG), Sanja Bogdanovi (FZZO CG) Ranislavka Andri (FZZO CG), Milena Cvijanovi (FZZO CG), Olgica Tomaevi (FZZO CG), Milorad Radojii (FZZO CG), Dragana Milonji (DZ Podgorica), Ratka Kneevi (FZZO CG) Olgica Tomaevi (FZZO CG), Ranislavka Andri (FZZO CG), Mirjana Kojii (FZZO CG), dr Mirjana Turkovi (FZZO CG), Verica Dabanovi (AU Montefarm), Olgica Kneevi (FZZO CG), Seniha Markovi (FZZO CG), Lejla Rekovi (FZZO CG) dr Mirjana Turkovi (FZZO CG), Olgica Kneevi (FZZO CG), Ranislavka Andri (FZZO CG), Seniha Markovi (FZZO CG), dr Sanja Simovi (FZZO CG), Verica Dabanovi (AU Montefarm), Milena Cvijanovi (FZZO CG), Olgica Tomaevi (FZZO CG), dr Ana Mrdak (FZZO CG), Lejla Rekovi (FZZO CG) Sonja Joli (FZZO CG), mr Ruica Milutinovi (FZZO CG), Jelena Braleti (FZZO CG), Nataa Radoji (FZZO CG) Vukosava Pejovi (FZZO CG), Jelena Jokanovi (FZZO CG), Ranislavka Andri (FZZO CG), Jelena Braleti (FZZO CG) Zoran Glomazi (FZZO CG), mr Adis Balota (FZZO CG), Jelena Braleti (FZZO CG), Borko Savi (FZZO CG), Rajka Mugoa (FZZO CG), Nada Pejovi (FZZO CG), Jelena Jokanovi (FZZO CG), Ratka Kneevi (FZZO CG), Gorica Savovi (MZ), dr Mensud Grbovi (MZ) Olgica Tomaevi (FZZO CG), Sonja Joli (FZZO CG), Ratka Kneevi (FZZO CG), Aleksandar Jovievi (FZZO CG), Sandra Damjanovi (FZZO CG), Milorad Radojii (FZZO CG), Jelena Braleti (FZZO CG) Ratka Kneevi (FZZO CG), Ranislavka Andri (FZZO CG), Seniha Markovi (FZZO CG), Milena Cvijanovi (FZZO CG), Zoran Glomazi (FZZO CG), mr Adis Balota (FZZO CG), Milorad Radojii (FZZO CG), dr Mensud Grbovi (MZ) dr Sanja Simovi (FZZO CG), Ranislavka Andri (FZZO CG), mr Adis Balota (FZZO CG), Milorad Radojii (FZZO CG) Vukosava Pejovi (FZZO CG), Mirjana Kojii (FZZO CG), Ranislavka Andri (FZZO CG), dr Sanja Simovi (FZZO CG), dr urica Ostoji (FZZO CG), Zoran Glomazi (FZZO CG), mr Adis Balota (FZZO CG), Zorica Perunovi (FZZO CG), Vjera Medojevi (FZZO CG), dr Mensud Grbovi (MZ), Gorica Savovi (MZ) dr Sanja Simovi (FZZO CG), dr urica Ostoji (FZZO CG), Ranislavka Andri (FZZO CG), dr Mirjana Turkovi (FZZO CG), dr Ana Mrdak (FZZO CG) , Sadeta Lopii (IZJZ), Gorica Savovi (MZ), dr Zorica Dautovi (FZZO CG), dr Mirjana Kraunov (FZZO CG), dr Sneana Malovi (FZZO CG) dr Sanja Simovi (FZZO CG), Ratka Kneevi (FZZO CG), dr Mirjana Kraunov (FZZO CG), Sanja Mihajlovi (FZZO CG), mr Adis Balota (FZZO CG), Milorad Radojii (FZZO CG)

Milena Cvijanovi (FZZO CG)

Mirjana Kojii (FZZO CG)

Razduivanje apoteka

Milena Cvijanovi (FZZO CG)

Apoteke Razvrstavanje opreme Osnovna sredstva, inventar (jedinstveni kriterijumi) Upravljanje kadrovima
100

Mirjana Kojii (FZZO CG)

Milena Cvijanovi (FZZO CG)

Anelka Babi (FZZO CG)

Implementacija novih sistematizacija

Anelka Babi (FZZO CG)

Obraun plata

Milena Cvijanovi (FZZO CG)

Metodologija i realokacija sredstava

Mirjana Kojii (FZZO CG)

Plan obuke, Plan kontrole

Rukovodioci sektora (FZZO CG)

Izbor doktora

Anelka Babi (FZZO CG)

Revizija usluga

dr Mensud Grbovi (MZ)

Stacionar

dr Mensud Grbovi (MZ)

Dnevne evidencije

Zoran Glomazi (FZZO CG)

Zoran Glomazi (FZZO CG), mr Adis Balota (FZZO CG), Milorad Radojii (FZZO CG) mr Adis Balota (FZZO CG), dr urica Ostoji (FZZO CG), dr Sneana Malovi (FZZO CG) Olgica Tomaevi (FZZO CG), Ranislavka Andri (FZZO CG), Mirjana Kojii (FZZO CG), dr Sanja Simovi (FZZO CG), dr urica Ostoji (FZZO CG), Seniha Markovi (FZZO CG), dr Mirjana Turkovi (FZZO CG), Zoran Glomazi (FZZO CG), mr Adis Balota (FZZO CG), Milorad Radojii (FZZO CG), Veljko Vukovi (FZZO CG), Cvetko Radikovi (FZZO CG), dr Mensud Grbovi (MZ), Gorica Savovi (MZ) Predrag Vuini (FZZO CG), Aleksandar Jovievi (FZZO CG), Sanja Bogdanovi (FZZO CG), Davor Bokovi (FZZO CG), Ruica Milutinovi (FZZO CG), Zoran Glomazi (FZZO CG), mr Adis Balota (FZZO CG), Zorica Perunovi (FZZO CG), Lejla Rekovi (FZZO CG), Vjera Medojevi (FZZO CG) Kosta Simievi (FZZO CG), mr Nataa Terzi (IZJZ), mr Adis Balota (FZZO CG), dr Mensud Grbovi (MZ), Aleksandar Jovievi (FZZO CG), Rajka Mugoa (FZZO CG) Zoran Glomazi (FZZO CG), mr Adis Balota (FZZO CG), Milorad Radojii (FZZO CG), Lejla Rekovi (FZZO CG), Borko Savi (FZZO CG), Aleksandar Jovievi (FZZO CG), Rajka Mugoa (FZZO CG), dr urica Ostoji (FZZO CG), Ratka Kneevi (FZZO CG), dr Sneana Malovi (FZZO CG), Gorica Savovi (MZ), Mensud Grbovi (MZ), dr Boban Mugoa (IZJZ), mr Nataa Terzi (IZJZ), dr Zorica Dautovi (FZZO CG), dr Mirjana Kraunov (FZZO CG), dr Sanja Simovi (FZZO CG), dr Mirjana Turkovi (FZZO CG), Olgica Kneevi (FZZO CG) dr Boban Mugoa (IZJZ), mr Nataa Terzi (IZJZ), mr Adis Balota (FZZO CG), Zoran Glomazi (FZZO CG) Institut za javno zdravlje Zoran Glomazi (FZZO CG), mr Adis Balota (FZZO CG), Milorad Radojii (FZZO CG), Cvetko Radikovi (FZZO CG), Rajka Mugoa (FZZO CG), Igor irovi (FZZO CG), Milena Cvijanovi (FZZO CG), Olgica Tomaevi (FZZO CG), Vjera Medojevi (FZZO CG) Ranislavka Andri (FZZO CG), dr Sanja Simovi (FZZO CG), Saa Vulevi (FZZO CG), Sanja Bogdanovi (FZZO CG), Milena Cvijanovi (FZZO CG), Zoran Glomazi (FZZO CG), Anelka Babi (FZZO CG), Aleksandar Jovievi (FZZO CG), Vjera Medojevi (FZZO CG), Ratka Kneevi (FZZO CG) Ranislavka Andri (FZZO CG), Saa Vulevi (FZZO CG), Sanja Bogdanovi (FZZO CG), dr Sanja Simovi (FZZO CG), dr urica Ostoji (FZZO CG), dr Mirjana Turkovi (FZZO CG), mr Adis Balota (FZZO CG), Dragana Milonji (DZ Podgorica) mr Adis Balota (FZZO CG), dr Zorica Dautovi (FZZO CG), Milena Obradovi (MG-Soft), Ratka Kneevi (FZZO CG), Milorad Radojii (FZZO CG), Biljana Krulanovi (FZZO CG), Milo Pei (FZZO CG) mr Adis Balota (FZZO CG), Lejla Rekovi (FZZO CG), Jelena Braleti (FZZO CG), Milorad Radojii (FZZO CG), Valentina Novak (FZZO CG), Rajka Mugoa (FZZO CG)

Vakcinacije Imunizacija

Dragan Lauevi (IZJZ)

Fakturisanje usluga

Milena Cvijanovi (FZZO CG)

Problematika osiguranika i OUD-a

Anelka Babi (FZZO CG)

Novi ugovor

Zoran Glomazi (FZZO CG)

Aplikacija za ljekare

Zoran Glomazi (FZZO CG)

Aplikacija za statistiku u Institutu Mikrobiologija u Institutu Aplikacija za evidenciju i fakturisanje trokova po konvencijama.

101

Institut za javno zdravlje Institut za javno zdravlje

Anelka Babi (FZZO CG)

Planiranje i ugovaranje usluga PZZ-a

Mirjana Kojii (FZZO CG)

Implementacija i dorada aplikacije za planiranje aktivnosti ID-a Bolnica Pljevlja

Mirjana Kojii (FZZO CG)

Zoran Glomazi (FZZO CG)

Administracija IS-a

Zoran Glomazi (FZZO CG)

OPERATIVNI TIM (OT) Naziv operativnog tima: Ime i prezime, institucija

- ZA HARDVER I LAN

1. 2. 3. 4. 5. 1. 2. 3. 4. 5. 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Denis Rekovi, FZZO CG Predrag Radulovi, FZZO CG eljko Stankovi, FZZO CG Vladimir Raikovi, FZZO CG Novak Stijepovi, FZZO CG Milorad Radojii, FZZO CG Ivana Golubovi, FZZO CG Ratka Kneevi, FZZO CG Rajka Mugoa, FZZO CG Jelena Braleti, FZZO CG dr Mensud Grbovi, MZ mr Adis Balota, FZZO CG Lejla Rekovi, FZZO CG Zorica Perunovi, FZZO CG Ivana Golubovi, FZZO CG Ratka Kneevi, FZZO CG

- ZA IMPLEMENTACIJU PIS-A

- ZA IMPLEMENTACIJU MIS-A

102

- ZA OBUKU

1 Lejla Rekovi, FZZO CG 2 Zorica Perunovi, FZZO CG 3 Jelena Braleti, FZZO CG 1 2 3 4 5 6


dr Mensud Grbovi, MZ Zoran Glomazi, FZZO CG mr Adis Balota, FZZO CG dr urica Ostoji, FZZO CG dr Zoran Vesi, konsultant Mirjana Kojii, FZZO CG

- ZA OBUKU O REFORMI RADIONICE

Pored navedenih lanova projektnog tima, koji broji oko 90 strunjaka iz razliitih oblasti, ne treba zanemariti ni ostale zaposlene u navedenim institucijama, naroito u domovima zdravlja (koordinatore za obuke u Aplikaciji, koordinatore za raunare, koordinatore za ECDL, itd.), iji doprinos uspjenoj realizaciji projekata nije mali.

INFORMACIJA O ULAGANJU U INFORMACIONI SISTEM ( hardver,softver,implementacija sa naknadama i ostali trokovi) 2001 113.440,00 15.135,00 182.014,00 18.229,00 49.849,00 186.266,91 95.535,46 33.055,45 693.524,82 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 ukupno %

1.1 Nabavljena oprema-hardver za potrebe Fonda

1. Hardver

1.2 Nabavljena i distribuirana oprema-hardver za ZU

138.553,00

61.141,00

26.861,00

29.660,67

73.436,58

387.762,51

717.414,76

1.3 Investicije za tehniku podrku stomatolokim ambulantama 113.440,00 23.645,63 76.658,45 207.779,00 15.490,00 210.317,09 177.552,80 15.135,00 320.567,00 79.370,00 76.710,00 215.927,58 168.972,04 471.180,66 21.099,83

50.362,70

50.362,70 1.461.302,28 732.542,80 35,39%

Ukupno 1.

2.1 SOFTVER

2. Softver

2.2 SOFTVER u pripremi 23.645,63 47.394,43 5.449,52 6.986,52 50.929,63 61.295,43 10.787,40 56.160,00 21.060,00 8.190,00 1.286,29 14.742,00 2.980,13 76.658,45 207.779,00 0,00 15.490,00 210.317,09 177.552,80

214.812,00 235.911,83

214.812,00 947.354,80 50.374,56 5.449,52 6.986,52 50.929,63 182.707,10 244.002,53 26.815,69 56.160,00 21.060,00 8.190,00 287.234,96 287.234,96 22,94%

Ukupno 2.

"Kontrola,distribucija i upotreba ljekova"

"Izbor ljekara u PZZ"

"Evidencija usluga u DZ"

"Migracija ISRFZO na on-line"

"Informacioni sistem kao podrka reformi PZZ"

Usluge reinstalacije softvera

Usluge za implementaciju za KDUL

Usluge sinhronizacije

Usluge za implementaciju (migracija podataka DZ Podgorica)

3. Implementacije sa isplaenim naknadama

Usluge za implementaciju za potrebe domova zdravlja 0,00 35.658,75 2.945,73 0,00 58.181,83 81.486,42 49.070,47 90,67 20.191,52 56.160,00 483,21 67.514,47 57.916,15 56.160,00 1.257,08 70.884,39 69.485,43 83.421,00 1.916,09 83.271,24

Ukupno 3.

469.942,06 160.222,14 1.829,57 91.236,77 201.684,40

757.203,41 440.692,36 8.522,35 312.906,87 201.684,40

18,34%

Usluge odravanja raunara -softver

Usluge odravanja raunara-hardver

Usluge komunikacionih linkova

4. Ostali trokovi

Usluge za inf.obuku zdr.radnika 0,00 137.085,63 76.000.000 0,18% 0,00 91.793,45 92.100.000 0,10% 38.604,48 625.132,31 96.600.000 0,65% 49.161,14 210.017,56 95.580.000 0,22% 124.157,68 236.549,20 108.892.000 0,22% 128.301,47 612.462,29 117.939.000 0,52% 168.608,33 584.618,60 138.520.000 0,42%

Ukupno 4.

454.972,88 1.632.007,43 172.480.000 0,95%

963.805,98 4.129.666,47 898.111.000 0,46%

23,34%

~ Finansijska konstrukcija informatizacije zdravstvenog sistema Crne Gore ~


103

UKUPNO 1+2+3+4:

Budet Fonda:

Uee ulaganja u IS u budetu Fonda

Uvoenje IS i informatizacija poslovnih procesa, sami sebi nijesu cilj, ve je njihov zadatak da viestruko umanje trokove i da racionalizuju poslovanje, tako da sredstva uloena u implementaciju savremenih IKT budu vraena u narednom periodu kroz te utede. Savremeni svjetski trendovi govore da su sve vie prepoznatljivi ovi pozitivni efekti uvoenja IKT u gotovo svim sferama ivota.

Prosjene investicije zdravstvenih organizacija u IT u Evropi kreu se u okvirima od 2-3% godinjeg budeta, to je prilino nizak nivo u odnosu na 10-15% u bankarskom sektoru, u sektoru osiguranja ili telekomunikacionoj industriji. Prepoznat je ovaj gap i prema Evropskoj Komisiji oekuje se rast ovih ulaganja i do 5%. (*Izvor: Healthcare IT in Europe, autor Konstantinos Nikopoulos, konsultant u Frost&Sullivan, Healthcare IT management zvanini asopis evropske asocijacije menadera u IT u zdravstvu)

104

Pregled ulaganja u razvoj IS u zdravstvenom sistemu Crne Gore od 2001-2008 godine i uee u budetu Fonda, dat je u tabeli. U periodu od 2001-2008 godine procenat ulaganja u IS u odnosu na budet Fonda kretao se oko 0.46%. Ulaganje u IS u 2008. god je znatno vea (gotovo 3 puta) u odnosu na prethodni period 2001-2007, ali je i dalje 2-3 puta nie od evropskih standarda. Treba napomenuti da, osim budeta Fonda, vaan izvor sredstava za nabavku raunarske opreme predstavlja kredit Svjetske banke iz kojeg je nabavljeno raunarske opreme u vrijednosti 914.432,70, to nije ukljueno u prethodnu tabelu. Uvoenje informacionih tehnologija u zdravstveni sistem Crne Gore ima pozitivne efekte gledano sa vie aspekata, a jedan od tih je, pored podizanja kvaliteta pruanja zdravstvene zatite, i znaajno smanjenje trokova u zdravstvu u oblastima u kojima su ove tehnologije ule u primjenu. Takav primjer predstavlja uvoenje IS apotekarske ustanove Montefarm kroz pomenuti projekat Kontrola distribucije i upotrebe ljekova 2004. godine. Ukupna vrijednost izdatih ljekova i medicinskih sredstava u 2004. godini u odnosu na 2002. godinu bila je manja za 3.633.409.04, ili 30,63% manja u 2004. godini u odnosu na 2002. godinu. Ovi podaci govore o opravdanosti ulaganja i daju nam za pravo da nastavimo reformu u zacrtanom smjeru, a to se i realizuje kroz Pilot Projekat u optoj bolnici Pljevlja koji je u toku i ijom e se realizacijom stei uslovi za informatizaciju ostalih bolnica u Crnoj Gori, kao i kroz projekat Integralni bolniki informacioni sistem (IBIS), koji je u fazi pripreme, a koji obuhvata uvoenje IS u Klinikom centru Crne Gore, kao institucije nosioca tercijarne zdravstvene zatite, ime bi se proces reforme u potpunosti zaokruio.

9.5. MEUNARODNI SPORAZUMI


Zakljuivanjem meunarodnih sporazuma o socijalnom osiguranju eli se obezbijediti zdravstvena zatita naim graanima koji rade u inostranstvu, u meunarodnim organizacijama, diplomatsko konzularnim predstavnitvima i dr. Proglaenjem nezavisnosti 06.06.2006.godine, Crna Gora je preuzela meunarodne sporazume koje je zakljuila biva zajednika drava. Shodno navedenoj odluci, u primjeni su dvadeset dva meunarodna sporazuma o socijalnom osiguranju. S obzirom na nain kako je meunarodnim sporazumima regulisana zdravstvena zatita, sporazumi se mogu grupisati u tri grupe, i to: Zdravstvena zatita sa ovim zemljama je regulisana po principu osiguranja, to podrazumijeva da svaka drava snosi trokove zdravstvene zatite za svoje osiguranike, s tim to stranci koji koriste zdravstvenu zatitu na osnovu sporazuma ne plaaju neposredno naknadu za pruene zdravstvene usluge, ve se trokovi zdravstvene zatite obraunavaju i nadoknauju izmeu nadlenih nosilaca osiguranja dvije drave. (Austrija, Belgija, Njemaka, Holandija, Luksemburg, Francuska, Rumunija, eka Republika, Italija, Makedonija, Hrvatska, Bosna i Hercegovina, Srbija i Maarska).Da bi ostvarili pravo na zdravstvenu zatitu u Crnoj Gori, osiguranici navedenih drava moraju od svojih nadlenih nosilaca zdravstvenog osiguranja da dobiju dvojezinu potvrdu o pravu na korienje zdravstvene zatite za vrijeme privremenog boravka u naoj zemlji. Zdravstvena zatita sa ovim zemljama je regulisana po principu reciprociteta, to znai da stranci koji koriste zdravstvenu zatitu na osnovu sporazuma ne plaaju naknadu za pruene zdravstvene usluge, ve trokovi zdravstvene zatite padaju na teret one zemlje koja prua zdravstvene usluge (Velika Britanija, Bugarska, Slovaka, Poljska).Da bi dravljani navedenih drava ostvarili pravo na zdravstvenu zatitu, potrebno je da posjeduju urednu putnu ispravu i dokaz da su osigurani u svojoj dravi. Osiguranici ovih zemalja imaju pravo na zdravstvenu zatitu na isti nain i pod istim uslovima kao i nai osiguranici, s tim to neposredno plaaju trokove za korienje zdravstvenih usluga (vajcarska, vedska, Danska i Norveka). Zdravstvene ustanove su dune da im izdaju raune, na osnovu kojih u svojoj zemlji ostvaruju pravo na refundaciju po nacionalnim propisima. U posljednje tri godine Crna Gora je zakljuila vie meunarodnih sporazuma o socijalnom osiguranju. U postupku pokretanja i zakljuivanja meunarodnih sporazuma Fond je uestvovao u pripremi predloga administrativnih sporazuma, sporazuma o paualu, obrazaca po osnovu sporazuma o socijalnom osiguranju, a najvea aktivnost Fonda u ovoj oblasti upravo je bila u implementaciji sporazuma o socijalnom osiguranju. U navedenom periodu Crna Gora je zakljuila sporazume o socijalnom osiguranju sa Republikom Srbijom, Republikom Maarskom i Velikim Vojvodstvom Luksemburgom. U toku su pregovori za zakljuenje sporazuma sa Kraljevinom Belgijom, Republikom Makedonijom i vajcarskom Konfederacijom. Prilikom zakljuenja sporazuma, koriste se pravila Evropske unije iz oblasti socijalnog osiguranja.
105

9.6. NAKNADA TETE U OBAVEZNOM ZDRAVSTVENOM OSIGURANJU


Zakonom o zdravstvenom osiguranju utvreno je u kojim sluajevima i od koga Fond ima pravo na naknadu tete. Navedeni su osnovi za naknadu tete od kojih je najzastupljeniji oblik naknada tete od autoodgovornosti i poslodavaca za sluaj povrede na radu. Visina naknade tete utvruje se prema trokovima lijeenja i drugim trokovima nastalim u vezi lijeenja, novanim naknadama isplaenim osiguraniku po odredbama ovog Zakona i drugim davanjima na teret Fonda. Pri utvrivanju visine tete ne uzimaju se u obzir iznosi plaenog doprinosa za obavezno zdravstveno osiguranje. Fond je nedavno zavrio projekat Naknada tete u sprovoenju obaveznog zdravstvenog osiguranja. U toku rada na projektu, podruna jedinica Podgorica uz podrku pravne slube centrale Fonda, podnijela je nekoliko zahtjeva za naknadu tete po osnovu autoodgovornosti kao pilot postupak, i isti su pozitivno rijeeni. Rok za rjeavanje zahtjeva je od 4 do 6 mjeseci. U korektnoj prepisci, nakon dostavljanja traene dokumentacije, vri se obraun nastale tete i odmjerava naknada koja je uplaena na raun Fonda. Korektan rok u kojima su djelimino okonani regresni zahtjevi uliva optimizam za uspjeh buduih zahtjeva po ovom osnovu, bar kad se radi o ozbiljnim drutvima za osiguranje (u ovom sluaju Delta Generali). Ostali pokrenuti postupci su u toku. U toku su pripreme da ostale podrune jedinice Fonda kao redovnu djelatnost vode postupke za naknadu teta.
106

9.7. DOBROVOLJNO ZDRAVSTVENO OSIGURANJE


Zakon o zdravstvenom osiguranju pored obaveznog uveo je i dobrovoljno zdravstveno osiguranje kojim graanin moe sebi i lanovima svoje porodice obezbijediti: - u okviru utvrenih standarda posebne uslove pruanja zdravstvene zatite u pogledu kadra, smjetaja i vremena pruanja zdravstvene zatite; - prava koja nijesu obezbijeena obaveznim zdravstvenim osiguranjem, u skladu sa ovim zakonom. Dobrovoljno zdravstveno osiguranje mogu obezbijediti i poslodavci za svoje zaposlene. Dobrovoljno zdravstveno osiguranje obezbjeuje i sprovodi Fond. FZZO CG je zapoeo Projekat Uvoenja dobrovoljnog zdravstvenog osiguranja u Crnoj Gori. Prva faza Projekta je zavrena, a druga faza i implementacija je uslovljena donoenjem Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o zdravstvenom osiguranju. Dosadanji rad na projektu, osim izrade teksta Zakona, pratilo je pet izvjetaja, u kojima su detaljno analizirani postojee stanje sistema zdravstvenog osiguranja i zdravstvene zatite u Crnoj Gori sa tabelarnim prikazima, uporedni pregledi sa stanjem u zemljama iz okruenja, kao i prikaz stanja u zemljama Evropske unije, alternative moguih oblika dobrovoljnog zdravstvenog osiguranja, predlozi potrebnih promjena podzakonskih akata i donoenja novih, mogui produkti dobrovoljnog zdravstvenog osiguranja sa nacrtom poslovnih procesa i prodaje, definisani su uslovi i sadraj poslovanja Fonda kao nosioca dopunskog zdravstvenog osiguranja sa davaocima zdravstvenih usluga, i izrada stratekog

nacrta IT podrke sa definicijom za izradu IT projekta uvoenja dopunskog zdravstvenog osiguranja u Crnoj Gori. Takoe su navedene i projekcije efekata uvoenja dobrovoljnog zdravstvenog osiguranja u Crnoj Gori.

107

108

Baypharm d.o.o. podgorica, mitra Bakia 50, tel /fax 020 601 210, 602 490 email: Baypharm@t-com.me

109

Acibadem Healthcare Group


Altunizade Mahallesi Fahrettin Kerim Gokay Caddesi No:49 Uskudar 34662 ISTANBUL - TURKEY Phone : + 90 (216) 544 37 05 Fax : + 90 (216) 340 77 10 E-mail : international@asg.com.tr www.acibademinternational.com www.acibadem.com.tr/English

Dijamed
Bulevar Zorana Djindjica 105/19 11070 Novi Beograd, Serbia Phone: +381 11 311 85 89 Fax: +381 11 311 83 02 E-mail: dijamed@yubc.net

Alpha Imaging
Vrtlarska 55, 11080 Beograd, Serbia Phone : + 381 11 316 40 33 Fax : + 381 11 316 62 26 E-mail : aimaging@alphaimaging.rs www.alphaimaging.rs
110

OSMI RED-D
Jerevanska 32, 20000 Podgorica, Montenegro Ph/Fax: +382 20 647 980, +382 20 647 988 E-mail: osmired@t-com.me

BIOTEC
General Agency

Bayer Diagnostic

BAYER
E R

B A

Teleflex RSCH

Urion
13.jul br.2/2, 20000 Podgorica, Montenegro Phone: +382 20 237 603 Fax: +382 20 237 203 E-mail: urion@t-com.me, office@urion.me

Biotec

HUDSON RCI

11000 Beograd General danova 2 Ph/Fax: +381 11 3341 350, 3340 148, 3231 561 E-mail: biotec@eunet.rs

Digit Montenegro
INFORMATION TECHNOLOGY PROFESSIONAL CONSULTANTS 8.marta lamela 105, 20000 Podgorica, Montenegro Phone : + 382 20 662 616 E-mail : info@digit.me www.digit.me

Inel Medica
UVOZ I PRODAJA MEDICINSKE OPREME Radosava Buria 4a, 20000 Podgorica, Montenegro Ph/Fax : +382 20 647 246, 648 778 Cell: +382 69 075 998 E-mail: inelmedica@t-com.me

Telemont
Vijenci Danila Kia br. 2, 20000 Podgorica, Montenegro Phone: +382 20 20 60 10 E-mail: telemont@t-com.me www.telemont.co.me

ORACLE SRBIJA I CRNA GORA D.O.O.


Bulevar Zorana inia 64 a, 11000 Beograd Phone: +381 11 20 16 800 Fax: +381 11 31 30 108 E-mail: office_yu@oracle.com

Tomi alfa company


Generalni zastupnik Oticon za Crnu Goru Njegoeva 26, Herceg Novi, Montenegro Ph/Fax: +382 31 321 667, Cell: +382 69 345 926 E-mail : tomicalfa@t-com.me www.tomicalfa.com

MEDINIK EXPORT IMPORT REPRESENTATIVE AND TRADE COMPANY


11000 Beograd, Danicareva 57 Phone: +381 11 304 77 44 Fax: +381 11 283 70 09 E-mail: office@medinic-b.com www.medinic.co.yu

111

APOTEKARSKA USTANOVA CRNE GORE

MONTEFARM

Apotekarska ustanova Montefarm


Ljubljanska bb. 20000 Podgorica, Montenegro Phone: +382 20 405 901 Fax: +382 20 235 086 E-mail: montefarmcg@t-com.me www.montefarm.co.me

Atlasmont Banka
Vaka Djurovia bb, 20000 Podgorica, Montenegro Phone: +382 20 407 200 Fax: +382 20 665 451 E-mail: office@atlasmont.co.me www.atlasmontbanka.com