‫ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ آﺛﺎر)‪(23‬‬

‫ﻗﺮن ﻧﻮ‪ ،‬ﺟﻬﺎن ﻧﻮ‬
‫و‬
‫ﻧﺴﻞ ﻧﻮ‪ ،‬ﻧﮕﺎه ﻧﻮ‬

‫ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﺑﺮای ﺷﺮوع ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺟﺮﻗﻪ ی اﻧﻔﺠﺎر در اردوﮔﺎه اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﻢ ﺻﻬﯿﻮﻧﯿﺴﺘﯽ‬

‫و ﻋﻼﯾﻢ ﻧﺰدﯾﮏ ﺷﺪن اﻣﻮاج ﻃﻮﻓﺎن ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ ی ﺟﻮاﻣﻊ‬
‫اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﻢ ﺻﻬﯿﻮﻧﯿﺴﺘﯽ ﺑﻪ ﭘﺸﺖ ﻣﺮزﻫﺎی ﺟﻬﺎن اﺳﻼم‬

‫ﺳﯿﺪﺣﺴﯿﻦ ﻣﻮﺳﻮی زﻧﺠﺎﻧﯽ‬

‫_ ﻧﺎم ﮐﺘﺎب‬

‫‪ :‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫_ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه‬

‫‪ :‬ﺳﯿﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻮﺳﻮی زﻧﺠﺎﻧﯽ‬

‫_ ﻧﺎﺷﺮ‬

‫‪ :‬اﻧﺘﺸﺎرات ﺳﻠﺴﺒﯿﻞ‬

‫_ﭼﺎپ و ﺻﺤﺎﻓﯽ‬

‫‪ :‬؟؟‬

‫_ ﺣﺮوﻓﭽﯿﻦ‬

‫‪ :‬ﭘﺮواﻧﻪ ﺻﺎﻟﺤﯽ‬

‫_ ﺻﻔﺤﻪ آرا‬

‫‪ :‬رﺿﺎ ﺻﻔﺮی‬

‫_ﻃﺮاح ﺟﻠﺪ‬

‫‪ :‬؟؟؟‬

‫_ ﻧﻮﺑﺖ ﭼﺎپ‬

‫‪ :‬اول ‪87‬‬

‫_ ﻗﻄﻊ‬

‫‪ :‬رﻗﻌﯽ‬

‫_ ﺗﯿﺮاژ‬

‫‪ :‬؟؟؟‬

‫_ ﻗﯿﻤﺖ‬

‫‪ :‬؟؟؟‬

‫_ ﺷﺎﺑﮏ‬
‫‪978-964-0-0-0‬‬

‫ﻋﻨﻮان و ﻧﺎم ﭘﺪﯾﺪ آور‬
‫ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻧﺸﺮ‬
‫ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻇﺎﻫﺮی‬
‫ﺷﺎﺑﮏ‬
‫وﺿﻌﯿﺖ ﻓﻬﺮﺳﺘﻨﻮﯾﺴﯽ‬
‫ﯾﺎداﺷﺖ‬
‫ﯾﺎداﺷﺖ‬
‫ﻋﻨﻮان دﯾﮕﺮ‬
‫ﻣﻮﺿﻮع‬
‫ﻣﻮﺿﻮع‬
‫ﺷﻤﺎﺳﻪ اﻓﺰوده‬
‫رده ﺑﻨﺪی ﮐﻨﮕﺮه ‪:‬‬
‫رده ﺑﻨﺪی دﯾﻮﯾﯽ ‪:‬‬
‫ﺷﻤﺎره ﮐﺘﺎﺑﺸﻨﺎﺳﯽ ﻣﻠﯽ‬

‫‪:‬‬
‫‪:‬‬
‫‪:‬‬
‫‪:‬‬
‫‪:‬‬
‫‪:‬‬
‫‪:‬‬
‫‪:‬‬
‫‪:‬‬
‫‪:‬‬
‫‪:‬‬

‫‪:‬‬

‫آرم اﻧﺘﺸﺎرات‬

‫ﮐﻠﯿﻪ ﺣﻘﻮق ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ و ﻣﺎدی و ﻣﻌﻨﻮی ﺑﺮای ﻣﺆﻟﻒ و ﻧﺎﺷﺮ ﻣﺤﻔﻮظ اﺳﺖ ﻫﯿﭻ ﺷﺨﺺ ﺣﻘﯿﻘﯽ ﯾﺎ ﺣﻘﻮﻗﯽ ﺣﻖ ﺗﮑﺜﯿﺮ ﺗﻤﺎم ﯾﺎ‬
‫ﻗﺴﻤﺘﯽ از اﯾﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ را ﻧﺪارد در ﺻﻮرت ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺗﺤﺖ ﭘﯿﮕﺮد ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪.‬‬

‫ﻣﺮﮐﺰ ﭘﺨﺶ‬
‫ﻗﻢ‪ ،‬ﻣﯿﺪان‬
‫‪0256 - 000000 -00000‬‬
‫‪Email: samousavi55 @ yahoo.com‬‬

‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ‬
‫ﻋﻨﻮان‬

‫ﺻﻔﺤﻪ‬

‫ﭘﯿﺸﮕﻔﺘﺎر ‪4 ..................................................................................................................................................‬‬
‫ﺑﺨﺶ اول‪ :‬ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...........................................................................................................‬‬

‫‪7‬‬

‫ﺑﺨﺶ دوم‪ :‬ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﻗﺘﺼﺎدی ‪....................................................................................................‬‬

‫‪51‬‬

‫ﺑﺨﺶ ﺳﻮم‪ :‬ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ ‪.........................................................................‬‬

‫‪79‬‬

‫ﺑﺨﺶ ﭼﻬﺎرم‪ :‬آﺷﻔﺘﮕﯽ ﻧﻈﺎﻣﯽ ‪.....................................................................................................‬‬

‫‪95‬‬

‫ﺑﺨﺶ ﭘﻨﺠﻢ‪ :‬ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ‪...................................................................................‬‬

‫‪115‬‬

‫‪..............................................................................‬‬

‫‪155‬‬

‫ﺑﺨﺶ ﺷﺸﻢ‪ :‬ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ دﯾﻦ‬

‫ﺑِﺴﻢِ اﷲِ اﻟﺮﱠﺣﻤﻦِ اﻟﺮﱠﺣﯿﻢ‬

‫ﭘﯿﺸﮕﻔﺘﺎر‬
‫در ﮐﺘﺎب »اﻗﺘﺼﺎد از ﻧﮕﺎﻫﯽ دﯾﮕﺮ« ﺑﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪی ‪ 6‬ﻫﺰار ﺳﺎل ﺗﺎرﯾﺦ اﻗﺘـﺼﺎد ﻣﻠـﻞ ﻣﺨﺘﻠـﻒ‬
‫ﺟﻬﺎن‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮدﯾﻢ وﻇﯿﻔﻪی ﻋﻠﻢ اﻗﺘﺼﺎد ﭼﻪ در ﻋـﺮف دوﻟـﺖﻫـﺎ و ﭼـﻪ در ارﺗﮑـﺎز ﻣـﺮدم‬
‫ﻋﺒﺎرت ﺑﻮده از ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﮐﺸﻒ راهﻫﺎی ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﺗﻮزﯾﻊ ﻋﺎدﻻﻧﻪی اﻣﻮال و ﺛﺮوتﻫـﺎ‪ ،‬و اﯾـﻦ‬
‫ﺑﻨﮕﺎهداران و ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داران اوﻟﯿﻪی ﻧﻈﺎم ﻧﻮﯾﻦ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری )ﮐﻪ ﻏﺎﻟﺒﺎً ﯾﺎ ﺻﻬﯿﻮﻧﯿﺴﺖ و ﯾـﺎ‬
‫ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺻﻬﯿﻮﻧﯿﺴﺘﯽ ﻗﺮار داﺷﺘﻨﺪ( ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ در ‪ 200‬ﺳﺎل اﺧﯿﺮ ﻋﻠﻢ اﻗﺘـﺼﺎد را‬
‫از وﻇﯿﻔﻪی اﺻﻠﯽ ﺧﻮد ﺟﺪا ﮐﺮده و ﺑﻪ ﺣﺪ ﯾﮏ ﭼﺮﺗﮑﻪ ﺑﺮای ﮐﺸﻒ ﺑﻬﺘـﺮﯾﻦ راه ﺟﻬـﺖ ﺑـﻪ‬
‫ﻣﺎﮐﺰﯾﻤﻢ رﺳﺎﻧﺪن ﺳﻮد ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ‪ ،‬ﺗﻨﺰل دادﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺎ در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﮐﻪ ﺟﻠﺪ دوم آن ﮐﺘﺎب ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻮﺷﺶ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ ﺑﺎ ﻧﻘﻞ ﻣـﺪارک‬
‫زﻧﺪه ﺑﺴﯿﺎر‪ ،‬ﺛﺎﺑﺖ ﮐﻨﯿﻢ از ﻫﻤﺎن روزی ﮐﻪ وﻇﯿﻔﻪی ﻋﻠﻢ اﻗﺘﺼﺎد ﻋﺒﺎرت ﺷﺪ از ﺑـﻪ ﺣـﺪاﮐﺜﺮ‬
‫رﺳﺎﻧﺪن ﺳﻮد از ﻫﻤﺎن روز ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس ﺑﺮای آﻏﺎز ﺟﻨﮓ ﻋﻈﯿﻢ ﺟﻬـﺎﻧﯽ ﺷـﺮوع ﺷـﺪه‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﺗﻤﺎم ﮐﺸﻮرﻫﺎ در ﺗﻌﻘﯿﺐ ﻧﻘﻄﻪ ﻣﺎﮐﺰﯾﻤﻢ ﺳﻮد‪ ،‬ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ‪ ،‬زﻣﯿﻦ‪ ،‬ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﻗـﺪرت‬
‫ﻧﻈﺎﻣﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ! و ﭼـﻮن ﺳﻄﺢ ﮐﺮهی زﻣﯿﻦ ﻣﺤﺪود اﺳـﺖ ﻟـﺬا ﺗﻤـﺎم ﻣﻨﺤﻨـﯽﻫـﺎی ﻧـﺸﺎن‬
‫دﻫﻨﺪهی ﺳﻮد‪ ،‬ﺗﻮﻟﯿﺪ‪ ،‬ارﺗﺶ‪ ،‬ﻗـﺪرت و ﺳـﺮزﻣﯿﻦ ﮐـﺸﻮرﻫﺎی ﺑـﺰرگ و ﮐﻮﭼـﮏ روزی ﺑـﻪ‬
‫ﻣﺮزﻫﺎی ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺧﻮاﻫﻨﺪ رﺳﯿﺪ‪ .‬ﺣﺎل اﮔﺮ ﭘﺲ از رﺳـﯿﺪن ﺑـﻪ ﻣـﺮز ﯾﮑـﺪﯾﮕﺮ ﺗﻮﻗـﻒ ﮐﻨﻨـﺪ‪،‬‬
‫اﻧﻘﻼب دروﻧﯽ ﻧﺎﺷﯽ از ﺑﯿﮑﺎری و ﻧﺒﻮدن ﺟﺎ رخ ﺧﻮاﻫﺪ داد‪ ،‬و اﮔـﺮ ﺑـﻪ ﺣﺮﮐـﺖ ﺧـﻮد اداﻣـﻪ‬
‫دﻫﻨﺪ اﺻﻄﮑﺎک و ﺟﻨﮓ ﺑﺎ دوﻟﺖ ﻣﻘﺎﺑﻞ رخ ﺧﻮاﻫﺪ داد‪ .‬اﯾﻦ ﮐﻪ ﯾـﮏ ﻣـﺎه ﭘـﯿﺶ ﻫـﺮ ﺳـﻪ‬

‫ﮐﺸﻮر روﺳﯿﻪ و آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﮐﺎﻧﺎدا ﺑﻪ ﺳﻮی ﻗﻄﺐ ﺷﻤﺎل ﺣﺮﮐﺖ ﮐﺮده و ﺑـﻪ ﯾﮑـﺪﯾﮕﺮ ﻫـﺸﺪار‬
‫دادﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺼﺪﯾﻖ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺳﻪ ﮐﺸﻮر ﻓﻌﻼً ﺣﺎﺿﺮ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﺑﺎ وﺟﻮد ﻧﻘﻄﻪی آزاد از‬
‫ﺳﻄﺢ ﮐﺮه زﻣﯿﻦ ﺑﻪ ﺳﻮی ﻣﺮز ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺣﺮﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺣﺮﮐﺖ ﮐـﺸﻮرﻫﺎ ﺑـﻪ ﺳـﻮی ﯾﮑـﺪﯾﮕﺮ‬
‫زﻣﺎﻧﯽ رخ ﺧﻮاﻫﺪ داد ﮐﻪ ﺳﻄﺢ آزاد ﮐﺮه ی زﻣﯿﻦ ﮐﺎﻣﻼً اﺷﻐﺎل ﮔﺮدد‪.‬‬
‫ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه در اﯾﻦ ﮐﺘﺎب ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ در اﯾـﻦ دﻫـﻪ ﻫـﺎی اوﻟﯿـﻪ ﻗـﺮن ‪ 21‬داﯾـﺮهﻫـﺎی‬
‫ﺳﺮزﻣﯿﻦ دوﻟﺖﻫﺎ ﻏﺎﻟﺒﺎً ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺑﺮﺧﻮرد ﮐﺮده و ﭘﺲ از ﺑﺮﺧﻮرد ﺻﺎﺣﺒﺎن داﯾﺮهﻫﺎی ﺑﺰرگ‬
‫ﻗﺪرت و ﺳﺮزﻣﯿﻦ‪ ،‬ﮐﻮﺷﺶ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد داﯾﺮهﻫﺎی ﮐﻮﭼﮏ را )اﻋﻢ از ﺳﺮزﻣﯿﻦﻫﺎ‪ ،‬دوﻟﺖﻫﺎ و‬
‫ﯾﺎ ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ( ﺑﺒﻠﻌﻨﺪ‪ ،‬وﻟﯽ ﭼﻮن ﺑﺨﺸﯽ از ﺻﺎﺣﺒﺎن ﻣﺎﻟﮑﯿﺖﻫﺎی ﮐﻮﭼﮏ اﺗﻤﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺟﻨﮓ‬
‫ﺑﺰرﮔﯽ رخ ﺧﻮاﻫﺪ داد‪.‬‬
‫در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺟﻨﮓ ﻣﺎﮐﺰﯾﻤﻢﻫﺎ‪ ،‬ﻣﺎﮐﺰﯾﻤﻢ ﺟﻨﮓﻫـﺎ را در ﭘـﯽ ﺧﻮاﻫـﺪ داﺷـﺖ‪ .‬و اﯾـﻦ ﺟﻨـﮓ‬
‫ﻧﺘﯿﺠﻪی ﻣﻮﻇﻒ ﮐﺮدن ﻋﻠﻢ اﻗﺘﺼﺎد ﺑﻪ ﮐﺸﻒ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ راه ﺑﺮای ﺑﻪ ﺣﺪاﮐﺜﺮ رﺳـﺎﻧﺪن ﺳـﻮد و‬
‫ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﺸﺄ ﺻﻬﯿﻮﻧﯿﺴﺘﯽ دارد‪ .‬ﺗﻤﺎم دردﻫﺎ‪ ،‬رﻧﺞﻫﺎ و ﻧﺎﻟﻪﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﮐﺘـﺎب‬
‫از زﺑﺎن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داران ﺧﻮاﻫﯿﻢ ﺷﻨﯿﺪ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪی درد زاﯾﻤﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﻟـﻮد ﻣﻨﺤـﻮس آن‪،‬‬
‫ﺧﻮن ﻓﺮزﻧﺪان آدم ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﭘﻬﻨﻪی ﮔﯿﺘـﯽ را رﻧﮕـﯿﻦ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺳـﺎﺧﺖ‪ .‬و اﮔـﺮ اﻣـﺮوز‬
‫اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﻢ ﺻﻬﯿﻮﻧﯿﺴﺘﯽ اﺻﺮار دارد ﮐﻪ ﻫﻤﻪ وارد ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷﻮﻧﺪ و ﮔﻤﺮﮐﺎت ﺧـﻮد را‬
‫ﺑﺮدارﻧﺪ ‪ ،‬اﯾﻦ ﻫﻤﺎن ﺟﺮﻗﻪ ﭘﯿﺸﺮوی داﯾﺮه ی ﻣﺎﻟﮑﯿﺖﻫﺎی ﺑﺰرگ ﺟﻬﺎﻧﯽ در ﺣﻮزهی ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ‬
‫ﺟﻬﺎن ﺳﻮﻣﯽ ﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ درد زاﯾﻤﺎن اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﺘﯽ و ﺑـﻪ ﺗـﺎﺧﯿﺮ اﻧـﺪاﺧﺘﻦ ﺟﻨـﮓ ﺟﻬـﺎﻧﯽ‬
‫اﺳﺖ‪.‬‬
‫اردﺑﯿﻞ ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن ‪1386‬‬
‫ﺳﯿﺪ ﺣﺴﯿﻦ ﻣﻮﺳﻮی زﻧﺠﺎﻧﯽ‬

‫ﻧﻤﻮﻧﻪای روﺷﻦ از زورآزﻣﺎﺋﯽ اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﻢ ﺻﻬﯿﻮﻧﯿﺴﺘﯽ در ﭘﺸﺖ ﻣﺮزﻫﺎی‬
‫ﺳﺮزﻣﯿﻦﻫﺎ و ﺟﺎﯾﮕﺎه ﺳﺮزﻣﯿﻦﻫﺎی اﺳﻼﻣﯽ‪ ،‬ﻫﺎﻧﺘﯿﻨﮕﺘﻦ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬
‫»در ﺳﺎل ‪ 1940‬ﺟﻮاﻣﻊ ﻏﺮﺑﯽ ﮐﻨﺘﺮل ﻗﺴﻤﺖ اﻋﻈﻢ ﺧﺎک اروﭘﺎ‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﺰ ﺑﺎﻟﮑـﺎن را در اﺧﺘﯿـﺎر‬
‫داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻗﻠﻤﺮو ‪ 1/5‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻣﺎﯾﻞ ﻣﺮﺑﻊ از ﻣﺴﺎﺣﺖ ‪ 52/5‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻣﺎﯾﻞ ﻣﺮﺑﻌﯽ ﺟﻬـﺎن را‬
‫)ﺑﺪون ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻗﻄﺐ ﺟﻨﻮب( ﺷﺎﻣﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻏـﺮب در ﺳـﺎل ‪ 1920‬در اوج ﮐﺸﻮرﮔـﺸﺎﯾﯽ‬
‫ﺧﻮد ﺑﺮ ‪ 25/5‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻣﺎﯾﻞ ﻣﺮﺑﻊ ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ ﻧﺼﻒ ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺟﻬﺎن ‪ -‬ﺗﺴﻠﻂ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ داﺷـﺖ‪ .‬در‬
‫ﺳﺎل ‪ 1993‬اﯾﻦ ﻣﯿﺰان ﺑﻪ ﻧﺼﻒ ﺗﻘﻠﯿﻞ ﯾﺎﻓﺘﻪ و ﺑﻪ ‪ 12/7‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻣﺎﯾﻞ ﻣﺮﺑﻊ رﺳﯿﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬و‬
‫ﻏﺮب ﺑﻪ ﻗﻠﻤﺮو اروﭘﺎﯾﯽ ﺧﻮد و ﺳﺮزﻣﯿﻦﻫﺎی ﻣﻬﺎﺟﺮﻧﺸﯿﻨﯽ ﭼﻮن آﻣﺮﯾﮑﺎی ﺷﻤﺎﻟﯽ‪ ،‬اﺳﺘﺮاﻟﯿﺎ و‬
‫زﻻﻧﺪﻧﻮ ﻋﻘﺐ راﻧﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ ﻗﻠﻤﺮو ﺗﺤﺖ اﺧﺘﯿﺎر ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺴﺘﻘﻞ اﺳﻼﻣﯽ‪ ،‬ﺑﺮﻋﮑﺲ‪ ،‬از ‪1/8‬‬
‫ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻣﺎﯾﻞ ﻣﺮﺑﻊ در ‪ 1920‬ﺑﻪ ﺑﯿﺶ از ‪ 11‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻣﺎﯾـﻞ ﻣﺮﺑـﻊ در ﺳـﺎل ‪ 1993‬اﻓـﺰاﯾﺶ‬
‫ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬در ﻋﺮﺻﻪ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻧﯿﺰ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ رخ داده اﺳﺖ‪ .‬در ﺳﺎل ‪ 1900‬ﻏﺮﺑﯽﻫﺎ‬
‫ﺣﺪود ‪ %30‬ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺟﻬﺎن را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدادﻧﺪ و دوﻟﺖﻫـﺎی ﻏـﺮب اﺧﺘﯿـﺎر ‪ %45‬ﺟﻤﻌﯿـﺖ‬
‫ﺟﻬﺎن را در دﺳﺖ داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ رﻗﻢ در ﺳﺎل ‪ 1920‬ﺑﻪ ‪ %48‬رﺳﯿﺪ‪ .‬در ﺳـﺎل ‪ ،1993‬از ﭼﻨـﺪ‬
‫ﻣﺴﺘﻌﻤﺮه ﮐﻮﭼﮏ اﻧﮕﻠﯿﺲ ﻣﺜﻞ ﻫﻨﮓ ﮐﻨﮓ‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﮕﺬرﯾﻢ‪ ،‬دوﻟﺖﻫﺎی ﻏﺮﺑﯽ ﺑـﺮ ﻫـﯿﭻ ﻣﻠـﺖ‬
‫ﻏﯿﺮ ﻏﺮﺑﯽای ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻏﺮﺑﯽﻫﺎ ﮐﻤﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ‪ %13‬ﮐﻞ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺟﻬـﺎن‬

‫‪8‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﺑﻮد‪ .‬اﯾﻦ رﻗﻢ در اﺑﺘﺪای ﻗﺮن آﯾﻨﺪه ﺑﻪ ‪ %11‬و در ﺳﺎل ‪ 2025‬ﺑﻪ ‪ %10‬ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﯿﺪ‪ .‬در ﺳﺎل‬
‫‪ ،1993‬ﻏﺮﺑﯽﻫﺎ از ﻟﺤﺎظ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻣﻘﺎم ﭼﻬﺎرم ﺟﻬﺎن را داﺷﺘﻨﺪ و ﺗﻤﺪنﻫﺎی ﭼﯿﻨﯽ‪ ،‬اﺳﻼﻣﯽ‬
‫و ﻫﻨﺪو از آﻧﻬﺎ ﭘﯿﺶ ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ و از ﻟﺤﺎظ ﮐﻤﯽ ﻏﺮﺑـﯽﻫـﺎ ﺑـﻪ‬
‫اﻗﻠﯿﻤﯽ در ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺟﻬﺎن ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ در ﺣﺎل ﮐﺎﻫﺶ اﺳﺖ‪ .‬از ﺣﯿـﺚ ﮐﯿﻔـﯽ‬
‫ﻧﯿﺰ ﺗﻮازن ﻣﯿﺎن ﻏﺮب و ﺗﻤﺪنﻫﺎی دﯾﮕﺮ در ﺣﺎل ﺗﻐﯿﯿﺮ اﺳﺖ ﺑـﻪ ﻃـﻮری ﮐـﻪ ﺟﻮاﻣـﻊ ﻏﯿـﺮ‬
‫ﻏﺮﺑﯽ ﻫﺮ روز ﺳﺎﻟﻢﺗﺮ‪ ،‬ﺷﻬﺮی ﺗﺮ‪ ،‬ﺑﺎﺳﻮادﺗﺮ و ﺗﺤﺼﯿﻞ ﮐﺮدهﺗﺮ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ«‪) .‬ﺑﺮﺧﻮرد ﺗﻤﺪنﻫﺎ‬
‫ص ‪(132‬‬
‫آﻟﻮﯾﻦ ﺗﺎﻓﻠﻮ ﻧﯿﺰ از ﻗﺎﻓﻠﻪ ﻋﻘﺐ ﻧﻤﺎﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﻮﺑﻪ ﺧﻮد ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬
‫»ﯾﮏ ﭼﯿﺰ روﺷﻦ اﺳﺖ‪ ،‬وﻗﺘﯽ در دﻫﻪﻫﺎی آﯾﻨﺪه‪ ،‬ﺟﻨﮓ ﺑﺮ ﺳﺮ ﻧﻈﺎم ﻣـﺎﻟﯽ ﺟﻬـﺎن ﺑـﻪ اوج‬
‫ﺧﻮد ﺑﺮﺳﺪ‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎری از ﺑﺰرگﺗﺮﯾﻦ »ﻗﺪرتﻫﺎی آن زﻣﺎن« ﺳﺮﻧﮕﻮن ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺷـﺪ‪ ،‬ﺑـﺎ اﯾـﻦ‬
‫ﻫﻤﻪ ﺣﺘﯽ اﯾﻦ دﮔﺮﮔﻮﻧﯽﻫﺎی ﺗﻮزﯾﻊ ﻗﺪرت ﭘﻮﻟﯽ ﺟﻬﺎن ﻫﻤﻪ داﺳﺘﺎن را ﺑﯿﺎن ﻧﻤﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬اﯾـﻦ‬
‫ﺗﺤﻮﻻت در ﺗﺎرﯾﺦ‪ ،‬در ﺑﺮاﺑﺮ اﻧﻘﻼﺑﯽ ﮐﻪ در ﻣﺎﻫﯿﺖ ﺧﻮد ﺛﺮوت رخ ﺧﻮاﻫـﺪ داد ﺑـﺴﯿﺎر ﻧـﺎﭼﯿﺰ‬
‫ﺟﻠﻮه ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد زﯾﺮا ﺑﺮای ﺧﻮد ﭘﻮل و ﻫﻤﻪ ﻗﺪرﺗﯽ ﮐﻪ از آن ﺟﺎری ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﭼﯿﺰ ﺗﺮﺳﻨﺎک‬
‫و ﻋﺠﯿﺒﯽ در ﺣﺎل وﻗﻮع اﺳﺖ«‪) .‬ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﻗﺪرت ص ‪(294‬‬
‫ﻧﯿﻮﯾﻮرک ﺗﺎﯾﻤﺰ ﻧﯿﺰ ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬
‫»ﮐﻨﺘﺮل ﻣﻨﺎﺑﻊ دﯾﮕﺮ ﻗﺪرت ﻫﺮ روز ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﭘﯿﺶ در ﻣﯿﺎن ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﮐﺎﻧﻮﻧﯽ ﺗﻤـﺪنﻫـﺎی‬
‫ﻏﯿﺮﻏﺮﺑﯽ ﺗﻮزﯾﻊ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﮐﻨﺘﺮل ﻏﺮب ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ در دﻫﻪ ﺳﻮم ﻗﺮن ﺣﺎﺿﺮ در اوج ﺧﻮد‬
‫ﺑﻮد اﻣﺎ از آن ﺑﻪ ﺑﻌﺪ ﺗﺎ ﺣﺪ زﯾﺎدی‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﺎﻣﻨﻈﻢ‪ ،‬رو ﺑﻪ اﻓﻮل داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬در دﻫﻪ‬
‫ﺳﻮم ﻗﺮن آﯾﻨﺪه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ درﺳﺖ ﯾﮑﺼﺪ ﺳﺎل ﭘـﺲ از آن اوجﮔﯿـﺮی‪ ،‬آﻧﭽـﻪ در اﺧﺘﯿـﺎر ﻏـﺮب‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﭼﯿﺰی در اﯾﻦ ﺣﺪود اﺳﺖ ‪ %24 :‬ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺟﻬﺎن )در دوران ﻗـﺪرت ﻏـﺮب اﯾـﻦ‬
‫رﻗﻢ ‪ %49‬ﺑﻮد(؛ ‪ %10‬ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺟﻬﺎن )در دوران ﺷـﮑﻮﻓﺎﺋﯽ ﻏـﺮب ‪ %48‬ﺟﻤﻌﯿـﺖ ﺟﻬـﺎن را‬
‫داﺷﺖ(؛ ‪ 15‬ﺗﺎ ‪ 20‬درﺻﺪ ﺟﻤﻌﯿﺘﯽ ﮐﻪ از ﻟﺤﺎظ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﻣﮑﺎن ﺑﺴﯿﺞ آﻧﻬﺎ وﺟﻮد دارد؛ ﺣﺪود‬
‫‪ %30‬ﺗﻮﻟﯿﺪ اﻗﺘﺼﺎدی ﺟﻬﺎن )در دوران اوج ﻗﺪرت ﻏﺮب ‪ ،‬اﯾﻦ رﻗﻢ ﺷﺎﯾﺪ ‪ %70‬ﺑﻮد(؛ اﺣﺘﻤﺎﻻً‬
‫‪ %25‬ﺗﻮﻟﯿﺪات ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺟﻬﺎن )ﮐﻪ در دوران ﯾﺎد ﺷﺪه ‪ %84‬ﺑـﻮد( و ﮐﻤﺘـﺮ از ‪ %10‬ﻧﯿﺮوﻫـﺎی‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...................................................................................................................................................‬‬

‫‪9‬‬

‫ﻣﺴﻠﺢ ﺟﻬﺎن )ﮐﻪ در دﻫﻪ ﺳﻮم ﻗﺮن ﺣﺎﺿﺮ‪ ،‬اﯾﻦ رﻗﻢ ‪ %45‬ﺑﻮد(‪ .‬در ‪ 1919‬وودرو وﯾﻠـﺴﻮن‪،‬‬
‫ﻟﻮﯾﺪ ﺟﺮج و ژرژ ﮐﻠﻤﺎﻧﺴﻮ ﺑﺎ ﻫﻢ‪ ،‬ﻋﻤﻼً ﮐﻨﺘﺮل ﺗﻤـﺎم ﺟﻬـﺎن را در دﺳـﺖ داﺷـﺘﻨﺪ‪ .‬آﻧﻬـﺎ در‬
‫ﭘﺎرﯾﺲ ﻣﯽﻧﺸﺴﺘﻨﺪ و ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ﮐﺪام ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﺑﺎﯾﺪ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﮐﺪامﻫـﺎ ﻧـﻪ‪،‬‬
‫ﭼﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺗﺎزهای ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ وﺟﻮد ﺑﯿﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺮزﻫﺎﯾﺸﺎن ﮐﺠﺎﺳﺖ و ﭼﻪ ﮐـﺴﯽ آﻧﻬـﺎ را اداره‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد و ‪ ...‬اﯾﻦ ﺳﻪ ﺗﻦ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ درﺑـﺎره دﺧﺎﻟﺖ ﻧﻈﺎﻣﯽ در روﺳﯿﻪ و ﻗﻄﻊ ﮐﻤﮏﻫـﺎی‬
‫اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﻪ ﭼﯿﻦ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﻣﯽﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﯾﮑﺼﺪ ﺳﺎل ﺑﻌﺪ ﻫﯿﭻ ﮔﺮوه ﮐﻮﭼﮑﯽ از دوﻟﺖ ﻣـﺮدان‬
‫ﻗﺎدر ﺑﻪ اﻋﻤﺎل ﭼﻨﯿﻦ ﻗﺪرﺗﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﮔﺮوﻫـﯽ ﻫـﻢ وﺟـﻮد داﺷـﺘﻪ ﺑﺎﺷـﺪ دﯾﮕـﺮ‬
‫ﻣﺘﺸﮑﻞ از ﺳﻪ ﺗﻦ از رﻫﺒﺮان ﻏﺮﺑﯽ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﺑﻠﮑﻪ از رﻫﺒﺮان ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﮐﺎﻧﻮﻧﯽ ﻫﻔﺖ ﯾﺎ‬
‫ﻫﺸﺖ ﺗﻤﺪن اﺻﻠﯽ ﺟﻬﺎن ﺷﮑﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﺎن رﯾﮕﺎن‪ ،‬ﺗـﺎﭼﺮ‪ ،‬ﻣﯿﺘـﺮان و ﮐﻬـﻞ‪،‬‬
‫رﻗﯿﺒﺎﻧﯽ ﺧﻮاﻫﻨﺪ داﺷﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﻧﺸﯿﻨﺎن دﻧﮓ ﺷﯿﺎﺋﻮﭘﻨﮓ‪ ،‬ﻧﺎﮐﺎزوﻧﻪ‪ ،‬اﯾﻨـﺪﯾﺮا ﮔﺎﻧـﺪی‪ ،‬ﯾﻠﺘـﺴﯿﻦ‪،‬‬
‫آﯾﺖ اﷲ ﺧﻤﯿﻨﯽ و ﺳﻮﻫﺎرﺗﻮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬دوران ﺳﻠﻄﻪ ﻏﺮب ﺑﻪ ﭘﺎﯾﺎن ﻣﯽرﺳـﺪ و در اﯾـﻦ ﺣـﺎل‪،‬‬
‫ﮐﻢ ﺗﻮان ﺷﺪن ﻏﺮب و ﻇﻬﻮر ﻗﺪرتﻫﺎی ﺟﺪﯾـﺪ‪ ،‬ﻓﺮاﯾﻨـﺪ ﺟﻬـﺎﻧﯽ ﺑـﻮﻣﯽ ﮔﺮاﯾـﯽ و ﻧـﻮزاﯾﯽ‬
‫ﻓﺮﻫﻨﮓﻫﺎی ﻏﯿﺮ ﻏﺮﺑﯽ را ﺑﻪ ﭘﯿﺶ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﺮد‪ .‬وارن ﮐﺮﯾﺴﺘﻮﻓﺮ وزﯾﺮ اﻣﻮر ﺧﺎرﺟﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﮐﻪ‬
‫ﻗﻄﻌﺎً آدﻣﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺮدم را دﭼﺎر وﺣﺸﺖ ﺑﯽﻣﻮرد ﮐﻨﺪ ﭘـﯿﺶ از ﺷـﺮوع ﮐـﺎرش‪ ،‬ﻫﻨﮕـﺎم‬
‫ادای ﺷﻬﺎدت در ﺑﺮاﺑﺮ ﮐﻤﯿﺘﻪ رواﺑﻂ ﺧﺎرﺟﯽ ﻫﺸﺪار داد ﮐﻪ »اﮔﺮ ﻧﺘﻮاﻧﯿﻢ راﻫـﯽ ﺑﯿـﺎﺑﯿﻢ ﮐـﻪ‬
‫ﮔﺮوهﻫﺎی ﻗﻮﻣﯽ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ در ﮐﺸﻮری زﻧﺪﮔﯽ ﮐﻨﻨـﺪ ‪ ...‬ﺑـﻪ ﺟـﺎی ﺻـﺪ و‬
‫اﻧﺪی ﮐﺸﻮری ﮐﻪ اﻻن دارﯾﻢ‪ ،‬ﭘﻨﺞ ﻫﺰار ﮐﺸﻮر ﺧﻮاﻫﯿﻢ داﺷﺖ‪«.‬‬
‫ﭘﺲ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری اﮔﺮ زﯾﺮک ﺑﺎﺷﺪ ﻣﺸﮑﻞ ﺧﻮد را ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺣﻞ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﻟﺒﺘـﻪ‬
‫آن را ﻧﯿﺰ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺣﻞ ﮐﻨﺪ‪) «.‬ﻧﯿﻮﯾﻮرک ﺗﺎﯾﻤﺰ ‪ 7‬ﻓﻮرﯾﻪ ‪(1993‬‬
‫ﺗﺎﻓﻠﺮ ﻣﺸﮑﻞ اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﻢ را ﭼﻨﯿﻦ ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬
‫در ﻫﺮ ﮐﺸﻮری‪ ،‬ﺑﺮﺧﯽ ﻫﻢ اﮐﻨﻮن ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺼﻮر ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻗﺪرت ﻣﺮﮐﺰی از ﻧﻈﺮ اﻗﺘﺼﺎدی‬
‫آﻧﻬﺎ را ﻓﺮﯾﺐ داده اﺳﺖ‪ .‬وﻋﺪهﻫﺎی ﮐﺎﻫﺶ ﺗﻔﺎوتﻫﺎی ﻧﺎﺣﯿﻪای‪ ،‬ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﮐـﻪ ﺳـﺎﮐﻨﺎن‬
‫ﮔﻼﺳﮕﻮ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﭼﻨﺪان و ﯾﺎ اﺻﻼً ﺗﺎﺛﯿﺮی ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ )ﺗﺠﺪﯾﺪ ﺣﯿﺎت اﺣﺴﺎﺳﺎت ﺟـﺪاﯾﯽ‬

‫‪10‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﻃﻠﺒﺎﻧﻪ در اﺳﮑﺎﺗﻠﻨﺪ‪ ،‬آن ﻃﻮر ﮐﻪ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت ﮔﺰارش ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻠﮑﻪ اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن را ﭼﻨﺎن ﻧﮕﺮان‬
‫ﺳﺎﺧﺘﻪ ﮐﻪ ﻧﮕﺮاﻧﯽ ﺷﺨﺼﯽاش را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﺠﺰﯾﻪ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ اﺑﺮاز ﮐﺮده اﺳﺖ(‪ .‬اﻧﺴﺠﺎم ﮐﺎﻧـﺎدا‬
‫ﺑﻪ ﻣﻮﺋﯽ ﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺟﺪی ﺗﺮ از »ﮐﺴﺮیﻫﺎی ﺗﻮأﻣﺎن« آﻣﺮﯾﮑﺎ ﮐﻪ ﺷﯿﻮنﻫﺎ و زاریﻫﺎی ﺑﺴﯿﺎری ﺑﻪ راه اﻧﺪاﺧﺘـﻪ‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻨﺴﻮخ ﺑﻮدن ﻧﻬﺎدﻫﺎ و ﺑﯽﺛﺒﺎﺗﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ را ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﯽﺑـﺮد و‬
‫ﺧﻄﺮ از ﻫﻢ ﭘﺎﺷﯿﺪﮔﯽ ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎ و اﺟﺘﻤﺎﻋﺎت و ﮔﺮوهﻫﺎی ﻗﻮﻣﯽ و ﺷﯿﻮع ﻣـﻮاد ﻣﺨـﺪر را در‬
‫ﺟﺎﻣﻌﻪای در ﺑﺮ دارد ﮐﻪ اﻋﻀﺎﯾﺶ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دوﻟﺖ و ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐﻪ ﻫﺮ ژاﭘﻨﯽ ﻣﯽداﻧﺪ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎد ژاﭘﻦ روی ﺣﺒﺎب ﻋﻈﯿﻢ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ اﻣﻼک ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘـﻪ‬
‫اﺳﺖ و در اﻧﺘﻈﺎر ﮐﻮﭼﮑﺘﺮﯾﻦ ﺿﺮﺑﻪ ﻧﻮک ﺳﻨﺠﺎﻗﯽ اﺳﺖ ﺗﺎ آن را ﻣﻨﻔﺠـﺮ ﺳـﺎزد‪ .‬اﮔـﺮ اﯾـﻦ‬
‫اﻧﻔﺠﺎرﻫﺎ ﺻﻮرت ﮔﯿﺮد‪ ،‬ﺗﺎﺛﯿﺮ آن اﻣﻮاج ﺗﮑﺎن دﻫﻨﺪهای ﺑﻪ ﺳﺮﺗﺎﺳﺮ ﺑﺎزار ﺑـﻮرس ﻫـﻢ اﮐﻨـﻮن‬
‫ﺑﯽﺛﺒﺎت ﺗﻮﮐﯿﻮ ﺧﻮاﻫﺪ ﻓﺮﺳﺘﺎد و ﻓﻮراً ﺷﻌﺎعﻫﺎی آن وال اﺳـﺘﺮﯾﺖ و زورﯾـﺦ و ﻟﻨـﺪن را ﻓـﺮا‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮﻓﺖ‪) .‬ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﻗﺪرت ص ‪(656‬‬
‫ﺑﺎز ﻫﻢ ﺧﺒﺮ از اﻧﻔﺠﺎر در ﻧﻈﺎم ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری‬
‫اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﺴﯿﻦ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻣﻌﺎﺻﺮ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪ :‬ﻏﯿﺮﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﮐـﻪ در آن واﺣـﺪ ﺟﺎﻣﻌـﻪ در‬
‫ﻣﻌﺮض اﻧﻘﻼﺑﯽ در اﻧﺮژی‪ ،‬اﻧﻘﻼﺑﯽ در ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی‪ ،‬اﻧﻘﻼﺑﯽ در زﻧﺪﮔﯽ ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ‪ ،‬اﻧﻘﻼﺑـﯽ در‬
‫ﻧﻘﺶﻫﺎی ﺟﻨﺴﯽ و اﻧﻘﻼﺑﯽ در ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺑـﺪون اﯾـﻦ ﮐـﻪ دﯾـﺮ ﯾـﺎ زود ﺑـﺎ‬
‫اﻧﻘﻼب ﺳﯿﺎﺳﯽ اﻧﻔﺠﺎرآﻣﯿﺰی ﻣﻮاﺟﻪ ﻧـﺸﻮد‪ .‬ﻫﻤـﻪ اﺣـﺰاب ﺳﯿﺎﺳـﯽ ﺟﻬـﺎن ﺻـﻨﻌﺘﯽ‪ ،‬ﻫﻤـﻪ‬
‫ﻣﺠﺎﻟﺲ ﻗﺎﻧﻮنﮔﺬاری‪ ،‬ﭘﺎرﻟﻤﺎنﻫﺎ و ﻫﯿﺌـﺖ رﯾﯿـﺴﻪ ﺷـﻮروی‪ ،‬رﯾﺎﺳـﺖ ﺟﻤﻬـﻮری آﻣﺮﯾﮑـﺎ و‬
‫ﻧﺨﺴﺖ وزﯾﺮیﻫﺎ‪ ،‬دادﮔﺎهﻫﺎ‪ ،‬دواﺋﺮ ﻗﻀﺎﯾﯽ و ﺗﻤﺎم ﺳﻄﻮح دﯾﻮاﻧـﺴﺎﻻری دوﻟﺘـﯽ‪ ،‬و ﺧﻼﺻـﻪ‬
‫ﺗﻤﺎم اﺑﺰاری ﮐﻪ ﺑﺮای اﺗﺨﺎذ و اﺟﺮای ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت ﺟﻤﻌـﯽ ﺑﮑـﺎر ﻣـﯽﺑـﺮﯾﻢ‪ ،‬ﻫﻤﮕـﯽ ﮐﻬﻨـﻪ و‬
‫ﻓﺮﺳﻮده ﺷﺪهاﻧﺪ و ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﯾﺎﺑﻨﺪ‪) .‬ﻣﻮج ﺳﻮم ص ‪(541‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...................................................................................................................................................‬‬

‫‪11‬‬

‫ﻣﻘﺪار ﻣﺸﺮوﻋﯿﺖ ﺣﮑﻮﻣﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬ﮐﺎﻧﺎدا‪ ،‬آﻟﻤﺎن‪ ،‬اﯾﺘﺎﻟﯿﺎ‪ ،‬ژاﭘﻦ و ﺧﺒـﺮ از‬
‫اﺿﻤﺤﻼل ﺗﺪرﯾﺠﯽ ﻧﻈﺎم ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری‬
‫»در اواﺧﺮ دﻫﻪ ﭘﻨﺠﺎه و اواﯾﻞ دﻫﻪ ﺷﺼﺖ ﻣﯿﻼدی‪ ،‬آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫﺎ اﻋﺘﻤﺎد ﻗﺎﺑﻞ اﺣﺘﺮاﻣـﯽ ﺑـﻪ‬
‫دوﻟﺖ داﺷﺘﻨﺪ در آن زﻣﺎن‪ ،‬ﺣﺪاﻗﻞ ‪ %75‬از ﻣﺮدم در ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺳﻮال ﮐﻪ ﺗﺎ ﭼـﻪ ﺣـﺪ ﺑـﻪ‬
‫درﺳﺖ ﺑﻮدن ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎی دوﻟﺖ اﻋﺘﻤﺎد دارﯾﺪ؟ اﻇﻬﺎر ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ اﮐﺜـﺮ اوﻗـﺎت و ﯾـﺎ ﺗﻘﺮﯾﺒـﺎً‬
‫ﻫﻤﯿﺸﻪ‪ .‬اﻣﺎ در ﺳﺎل ‪ 1998‬ﮐﻤﺘـﺮ از ‪ %40‬از آﻧﻬـﺎ از ﺻـﺤﯿﺢ ﺑـﻮدن ﺳﯿﺎﺳـﺖﻫـﺎی دوﻟـﺖ‬
‫ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ‪ ،‬در ﺳـﺎل ‪ 1964‬ﺗﻨﻬـﺎ ‪ %29‬از رای دﻫﻨـﺪﮔﺎن آﻣﺮﯾﮑـﺎﯾﯽ ﻋﻘﯿـﺪه‬
‫داﺷﺘﻨﺪ ﮐﻪ دوﻟﺖ در دﺳﺖ ﯾﮏ ﻋﺪه ﮐﻠﻪ ﮔﻨﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺧـﻮد ﻫـﺴﺘﻨﺪ‬
‫اﻣﺎ در ﺳﺎل ‪ 1984‬اﯾﻦ ﻣﯿﺰان ﺑﻪ ‪ %55‬و در ﺳﺎل ‪ 1998‬ﺑـﻪ ‪ %63‬اﻓـﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓـﺖ! در دﻫـﻪ‬
‫ﺷﺼﺖ ﻣﯿﻼدی ﺣﺪود دو ﺳﻮم از ﻣﺮدم آﻣﺮﯾﮑﺎ اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ را ﮐﻪ »ﺑﺴﯿﺎری از ﻣـﺴﺌﻮﻻن ﺑـﻪ‬
‫ﻣﺮدﻣﯽ ﻣﺜﻞ ﻣﻦ ﺗﻮﺟﻪ ﻧﺪارﻧﺪ« ﻗﺒﻮل ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ در ﺳﺎل ‪ ،1998‬ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً دو ﺳﻮم آﻧﻬﺎ ﺑﺎ اﯾﻦ‬
‫ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻮاﻓﻖ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ‪ ،‬ﺗﻌﺪاد آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ اﻋﺘﻤﺎد زﯾﺎدی ﺑـﻪ ﻗـﻮه ﻣﺠﺮﯾـﻪ‬
‫ﮐﺸﻮر داﺷﺘﻨﺪ از ‪ %42‬در ﺳﺎل ‪ 1966‬ﺑﻪ ‪ %12‬در ﺳﺎل ‪ 1997‬ﮐـﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓـﺖ‪ ،‬و در ﻫﻤـﯿﻦ‬
‫زﻣﺎن اﻋﺘﻤﺎد ﺑﻪ ﮐﻨﮕﺮه ﺑﺎ ‪ %31‬ﮐﺎﻫﺶ از ‪ %42‬ﺑﻪ ‪ %11‬رﺳﯿﺪ‪.‬‬
‫ﮐﺎﻧﺎداﯾﯽﻫﺎ ﻧﯿﺰ اﻋﺘﻤﺎد ﺧﻮد را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺳﯿﺎﺳﺘﻤﺪاران اﯾﻦ ﮐـﺸﻮر از دﺳـﺖ دادهاﻧـﺪ‪ .‬ﺗﻌـﺪاد‬
‫ﮐﺎﻧﺎداﯾﯽﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻓﮑﺮ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ »دوﻟﺖ ﺑﻪ ﻣﺮدﻣﯽ ﻣﺜﻞ ﻣﻦ ﺗﻮﺟﻪ ﻧﺪارﻧﺪ« از ‪ %45‬در ﺳﺎل‬
‫‪ 1968‬ﺑﻪ ‪ %67‬در ﺳﺎل ‪ 1993‬رﺳﯿﺪ و ﺗﻌﺪاد آﻧﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ اﻋﺘﻤﺎد زﯾﺎدی ﺑـﻪ اﺣـﺰاب ﺳﯿﺎﺳـﯽ‬
‫داﺷﺘﻨﺪ از ‪ %30‬در ﺳﺎل ‪ 1979‬ﺑﻪ ‪ %11‬در ﺳـﺎل ‪ 1999‬ﮐـﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓـﺖ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨـﯿﻦ ﻣﯿـﺰان‬
‫اﻋﺘﻤﺎد ﺑﻪ ﻣﺠﻠﺲ ﻋﻮام از ‪ %49‬در ﺳﺎل ‪ 1974‬ﺑﻪ ‪ %21‬در ﺳﺎل ‪ 1996‬ﺗﻨﺰل ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬در‬
‫ﺳﺎل ‪ 1992‬ﺗﻨﻬﺎ ‪ %34‬از ﮐﺎﻧﺎداﯾﯽﻫﺎ از ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺣﮑﻮﻣﺘﯽ ﺧﻮد راﺿﯽ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺧـﻮد ﻧـﺸﺎن‬
‫دﻫﻨﺪه ﮐﺎﻫﺶ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ‪ %17‬ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1986‬اﺳﺖ‪) .‬اﮐﻮﻧﻮﺑﺴﺖ ‪ 17‬ژاﻧﻮﯾﻪ ‪ 1999‬ﺑﺮاﺑﺮ‬
‫ﺑﺎ ‪(1378/6/16‬‬
‫ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺣﺎﮐﯽ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ اﻋﺘﻤﺎد ﺑﻪ ﻧﻬﺎدﻫﺎی ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻧﯿﺰ رو ﺑﻪ ﺗﻨﺰل اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان‬
‫ﻣﺜﺎل در ﯾﺎزده ﮐﺸﻮر از ﭼﻬﺎرده ﮐﺸﻮری ﮐﻪ ﻣﻮﺿﻮع اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺑﻮد‪ ،‬اﻋﺘﻤﺎد ﺑـﻪ ﻣﺠﻠـﺲ‬

‫‪12‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﺳﯿﺮی ﻧﺰوﻟﯽ ﻧﺸﺎن ﻣﯽداد و اﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪه در ﮐﺎﻧﺎدا‪ ،‬آﻟﻤـﺎن‪ ،‬اﯾﺘﺎﻟﯿـﺎ و اﯾـﺎﻻت ﻣﺘﺤـﺪه از ﻫـﺮ‬
‫ﮐﺸﻮر دﯾﮕﺮی ﻣﺤﺴﻮسﺗﺮ ﺑﻮد‪ .‬در ﻧﻈـﺮ ﺳـﻨﺠﯽﻫـﺎی ﺟﻬـﺎﻧﯽ ﺳـﺎلﻫـﺎی ‪ 1981‬و ‪1990‬‬
‫اﻋﺘﻤﺎد ﺑﻪ ﭘﻨﺞ ﻧﻬﺎد ﻣﺠﻠﺲ‪ ،‬ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻣﺴﻠﺢ‪ ،‬ﻗﻮه ﻗﻀﺎﯾﯿﻪ‪ ،‬ﭘﻠـﯿﺲ و ﺧـﺪﻣﺎت ﻣـﺪﻧﯽ ﻣـﻮرد‬
‫ﺳﻨﺠﺶ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬در ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﯿﻦ دو ﻧﻈﺮ ﺳﻨﺠﯽ‪ ،‬اﻋﺘﻤﺎد ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺑﻌﻀﯽ ﻧﻬﺎدﻫﺎ‬
‫اﻧﺪﮐﯽ اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد اﻣﺎ در ﻣﺠﻤﻮع ﮐﺎﻫﺶ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎ ‪ %6‬را ﻧﺸﺎن ﻣﯽداد‪.‬‬
‫اﮔﺮ اﻋﺘﺒﺎری ﺑﺮای ﻧﻈﺮﺳﻨﺠﯽﻫﺎ ﻗﺎﯾﻞ ﺑﺎﺷﯿﻢ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﭙﺬﯾﺮﯾﻢ ﮐﻪ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽﻫﺎی ﻣﺴﺘﻘﺮ و ﺑﺎﻟﻎ‬
‫ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﻣﺸﮑﻼﺗﯽ دﺳﺖ ﺑﻪ ﮔﺮﯾﺒﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ وﯾﮋه در آﻣﺮﯾﮑـﺎ ﮐـﻪ اﻋﺘﻤـﺎد و اﺣﺘـﺮام ﻣـﺮدم‬
‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دوﻟﺖ ﻣﺘﺒﻮﻋﺸﺎن ﻃﯽ ﭼﻬﺎر دﻫﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﻣـﺪاوم ﮐـﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺘـﻪ اﺳـﺖ‪.‬‬
‫ﻧﻈﺮﺳﻨﺠﯽﻫﺎی ﻣﻨﻈﻤﯽ ﮐـﻪ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﺑﺨـﺸﯽ از ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎت ﭘﯿﻮﺳـﺘﻪ ﻣﻠـﯽ در ﺧـﺼﻮص‬
‫اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﮐﺎﻫﺶ اﻋﺘﻤـﺎد و اﺣﺘـﺮام ﻣـﺮدم‬
‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دوﻟﺖ از دﻫﻪ ﺷﺼﺖ ﻣﯿﻼدی ﺷﺮوع ﺷﺪه اﺳـﺖ‪ .‬ﻣـﺴﺎﻟﻪ ﺣﻘـﻮق ﻣـﺪﻧﯽ و ﺟﻨـﮓ‬
‫وﯾﺘﻨﺎم‪ ،‬دﻫﻪ ﺷﺼﺖ را ﺑﻪ دوراﻧﯽ ﭘﺮآﺷﻮب و اﺿﻄﺮاب ﺑﺮای اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮐﺮده ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺑﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﭘﺲ از ﮔﺬار از اﯾﻦ دوره ﻧﯿﺰ‪ ،‬اﻋﺘﻤﺎد ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﺳﯿﺎﺳـﺘﻤﺪاران و‬
‫دوﻟﺖ در ﻃﻮل رﺑﻊ ﻗﺮن ﭘﺲ از آن ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺳﯿﺮی ﻧﺰوﻟﯽ داﺷﺖ ﮐﻪ اﻟﺒﺘﻪ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ اﯾـﺎﻻت‬
‫ﻣﺘﺤﺪه ﻣﺤﺪود ﻧﻤﯽﺷﺪ )آﺷﻮبﻫﺎی داﻧﺸﺠﻮﯾﯽ ﭘﺎرﯾﺲ و ﺷﻬﺮﻫﺎی دﯾﮕﺮ در ﺳﺎل ‪ 1968‬را‬
‫ﺑﻪ ﯾﺎد ﺑﯿﺎورﯾﺪ(‪ .‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻧﮕﺮشﻫﺎی ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ در ﻃﻮل زﻣﺎن و‬
‫در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻣﺘﻔﺎوت ﮐﺎری ﺑﺲ دﺷﻮار ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﺑﺴﯿﺎری از ﻧﻈﺮﺳﻨﺠﯽﻫـﺎ ﺑـﻪ ﯾـﮏ‬
‫ﻣﻠﺖ ﺧﺎص ﻣﺤﺪود ﻣﯽﺷﻮد و در زﻣﺎنﻫﺎی ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ اﻧﺠﺎم ﻣﯽﮔﯿﺮد و ﻧﯿﺰ ﻣﺤﻘﻘﺎن ﺳﻮاﻻت‬
‫ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ از ﻣﺮدم ﻣﯽﭘﺮﺳﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﯽﺗﻮان از ﻃﺮﯾﻖ ﺗﻌﻤﯿﻢ ﺣﻘـﺎﯾﻖ ﺑـﻪ اﺻـﻮﻟﯽ ﮐﻠـﯽ دﺳـﺖ‬
‫ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬ﺳﻪ ﻣﺤﻘﻖ داﻧﺸﮕﺎﻫﯽ ﺑﺎ ﻧﺎمﻫﺎی راﺑﺮت ﭘﻮﺗﻨﺎم‪ ،‬ﺳﻮزان ﭘﺎرو و راﺳﻞ داﻟﺘﻦ در ﻣﻘﺪﻣﻪ‬
‫ﮐﺘﺎﺑﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ زودی ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان ﻣﺸﮑﻞ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽﻫﺎی ﺳﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﭼﯿﺴﺖ؟ ﭼﺎپ داﻧـﺸﮕﺎه‬
‫ﭘﺮﯾﻨﺴﺘﻦ در ﺳﺎل ‪ 2000‬ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺗﻼش ﮐﺮدهاﻧﺪ ﺗﺎ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻧﻈﺮﺳﻨﺠﯽﻫﺎﯾﯽ را ﮐـﻪ‬
‫در ﺑﺴﯿﺎری از ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻏﻨﯽ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻮرد ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿـﻞ ﻗـﺮار دﻫﻨـﺪ‪ .‬ﺳـﯿﺮ‬
‫ﻧﺰوﻟﯽ ﻧﻤﻮدارﻫﺎ ﺣﺎﮐﯽ از ﮐﺎﻫﺶ اﻋﺘﻤﺎد ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺑﻪ ﺳﯿﺎﺳﺘﻤﺪاران اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑﺎ ﺗﻮﺟـﻪ‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...................................................................................................................................................‬‬

‫‪13‬‬

‫ﺑﻪ ﭘﺎﺳﺦﻫﺎﯾﯽ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ رای دﻫﻨﺪﮔﺎن ﺑﻪ ﺳﻮاﻻﺗﯽ ﻧﻈﯿـﺮ ﭘﺮﺳـﺶﻫـﺎی زﯾـﺮ‬
‫داده اﻧﺪ‪:‬‬
‫آﯾﺎ ﻓﮑﺮ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ ﺳﯿﺎﺳﺖﻣﺪاران ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎد ﻫﺴﺘﻨﺪ؟ آﯾﺎ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ﻣﺠﻠﺲ اﺻـﻼً ﺑـﻪ رای‬
‫دﻫﻨﺪﮔﺎﻧﯽ ﻧﻈﯿﺮ ﺷﻤﺎ ﺗﻮﺟﻪ دارﻧﺪ؟ و اﯾﻦ ﮐﻪ آﯾﺎ ﻓﮑﺮ ﻣﯽ ﮐﻨﯿﺪ ﺗﺎ ﭼﻪ ﺣﺪ دوﻟـﺖﻫـﺎ ـ از ﻫـﺮ‬
‫ﺣﺰب و ﮔﺮوﻫﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ـ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﻠﯽ را ﺑﺮ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺣﺰﺑﯽ و ﮔﺮوﻫﯽ ﺧﻮﯾﺶ در اوﻟﻮﯾﺖ ﻗﺮار‬
‫ﻣﯽدﻫﻨﺪ؟‬
‫ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺣﺎﺻﻞ از اﯾﻦ ﻧﻈﺮﺳﻨﺠﯽﻫﺎ در ﺑﺴﯿﺎری از دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽﻫﺎی ﺟﺎ اﻓﺘﺎده و ﺑـﺎﻟﻎ‪ ،‬ﻧـﺸﺎن از‬
‫ﻋﺪم اﻋﺘﻤﺎد ﺑﻪ ﺳﯿﺎﺳﺖﻣﺪاران دارد‪) .‬اﮐﻮﻧﻮﻣﯿﺴﺖ ‪ 17‬ژوﺋﯿﻪ ‪(1999‬‬
‫اﻣﺮوزه ﺳﺮآﻣﺪان ﺟﺎﻣﻌﻪ دﯾﮕﺮ ﺣﺘﯽ ﻗﺎدر ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎی اﻋﻤـﺎل ﺧﻮدﺷـﺎن را ﻫـﻢ ﭘـﯿﺶ‬
‫ﺑﯿﻨﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻧﻈﺎمﻫﺎی ﺳﯿﺎﺳﯽ ﮐﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ آﻧﻘﺪر ﻓﺮﺳﻮده و زﻫﻮار در رﻓﺘﻪ ﺷـﺪه‬
‫اﺳﺖ و آﻧﻘﺪر از ﺣﻮادث آﺳﯿﺐ دﯾﺪه ‪ ،‬ﮐﻪ ﺣﺘﯽ وﻗﺘﯽ آﻧﻬﺎ ﺑﺮای ﻣﻨـﺎﻓﻊ ﺷﺨـﺼﯽ ﺧـﻮد ﻫـﻢ‬
‫ﺑﺨﻮاﻫﻨﺪ آن را »ﻣﻬﺎر ﮐﻨﻨﺪ« ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻟﮕﺪ ﻣﯽﭘﺮاﻧﺪ‪ .‬آﯾﺎ اﯾﻦ ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐـﻪ ﻣﻬـﺎر ﻗـﺪرﺗﯽ‬
‫ﮐﻪ از دﺳﺖ ﺳﺮآﻣﺪان ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻪ در رﻓﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻪ دﺳﺖ ﮐﺴﺎﻧﯽ دﯾﮕﺮ اﻓﺘـﺎده اﺳـﺖ؟ ﻗـﺪرت ﺑـﻪ‬
‫دﺳﺖ ﮐﺲ دﯾﮕﺮی ﻧﯿﻔﺘﺎده اﺳﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﺮ ﻟﺤﻈﻪ در دﺳﺖ ﯾﮑﯽ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻧﺤـﻮی ﮐـﻪ ﻫـﯿﭻ‬
‫ﮐﺲ ﻧﻤﯽداﻧﺪ از ﻟﺤﻈﻪای ﺑﻪ ﻟﺤﻈﻪ دﯾﮕﺮ ﭼﻪ ﮐﺴﯽ ﻣﺴﺌﻮل ﭼﻪ ﭼﯿﺰی اﺳﺖ و اﻗﺘﺪار واﻗﻌﯽ‬
‫»ﻧﻪ اﻗﺘﺪار اﺳﻤﯽ« در دﺳﺖ ﮐﯿﺴﺖ‪ ،‬ﯾﺎ اﯾﻦ اﻗﺘﺪار ﭼﻪ ﻣﺪت دوام ﺧﻮاﻫﺪ آورد‪ .‬ﻣﺮدم ﻋـﺎدی‬
‫در اﯾﻦ وﺿﻊ ﺑﻪ ﻫﻢ رﯾﺨﺘﻪ ﻧﯿﻤﻪ ﻫﺮج و ﻣﺮج ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑـﻪ »ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪﮔﺎن« ﺧـﻮد در ﻣﺠـﺎﻟﺲ‬
‫ﻗﺎﻧﻮﻧﮕﺬاری ﺑﺪﺑﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ اﻋﺘﻤﺎد ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺧﻮد ﻣﺠﻠﺲ و اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت ﻫـﻢ از دﺳـﺖ‬
‫ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪.‬‬
‫وﻟﯽ اﯾﻦ ﺳﺮدرﮔﻤﯽ در ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮی ﻣﺨﺘﺺ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬دوﻟﺖﻫﺎی ﻓﺮاﻧﺴﻪ و آﻟﻤـﺎن و‬
‫ژاﭘﻦ و ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ و ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً اﯾﺘﺎﻟﯿﺎ ﻫﻢ ﻣﺜﻞ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﯽ ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﺘﯽ دﭼﺎر ﻫﻤﯿﻦ وﺿﻊ‬
‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬در ژاﭘﻦ ﯾﮑﯽ از ﻧﺨﺴﺖ وزﯾﺮان‪ ،‬ﺗﺎﮐﺌﻮﻣﯿﮑﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﻣﺎ درﺑـﺎره ﺑﺤـﺮان ﺟﻬـﺎﻧﯽ‬
‫دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﻣﻄﺎﻟﺐ زﯾﺎدی ﻣﯽﺷﻨﻮﯾﻢ‪ .‬ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ اﯾﻦ ﻧﻈﺎم در ﺣﻞ ﻣﺸﮑﻼت و ﯾﺎ ﺑﻪ اﺻـﻄﻼح‬
‫ﺣﮑﻮﻣﺖ ﭘﺬﯾﺮی دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﻣﻮرد ﺗﺮدﯾﺪ واﻗﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در ژاﭘﻦ ﻧﯿـﺰ ﺷـﮏ و ﺗﺮدﯾـﺪﻫﺎﯾﯽ‬

‫‪14‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﭘﺎرﻟﻤﺎﻧﯽ ﭘﺪﯾﺪار ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت رﯾﺎﺳﺖ ﺟﻤﻬـﻮری ‪ 1976‬ﺑـﻪ‬
‫ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ ﭼﻬﻞ و ﺷﺶ درﺻﺪ از ﻣﺠﻤﻮع ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣـﯽﺗﻮاﻧـﺴﺘﻨﺪ رای ﺑﺪﻫﻨـﺪ در ﺧﺎﻧـﻪ‬
‫ﻧﺸﺴﺘﻨﺪ‪ .‬و اﯾﻦ ﺑﺪان ﻣﻌﻨﺎﺳﺖ ﮐﻪ رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬﻮری در آن ﺳﺎل ﺑﻪ وﺳﯿﻠﻪ آراء ﯾـﮏ ﭼﻬـﺎرم‬
‫اﻧﺘﺨﺎب ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن و ﯾﺎ در واﻗﻊ ﻓﻘﻂ از ﻃﺮف ﯾﮏ ﻫﺸﺘﻢ ﮐﻞ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﮐﺸﻮر اﻧﺘﺨﺎب ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬
‫اﺧﯿﺮاً ﭘﺎﺗﺮﯾﮏ ﮐﺪل ﮐﻪ )‪ (Patrick caddell‬ﻣﺘﺨﺼﺺ ﻧﻈﺮﺧﻮاﻫﯽ اﺳﺖ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ‬
‫رﺳﯿﺪ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ‪ 12‬درﺻﺪ از اﻧﺘﺨﺎب ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﻫﻨﻮز اﻋﺘﻘﺎد دارﻧﺪ ﮐﻪ رأی آﻧﺎن ﻣﻬﻢ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ‬
‫ﻫﻤﺎن ﺗﺮﺗﯿﺐ اﺣﺰاب ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻧﯿﺰ ﻗﺪرت ﺟﺬب ﺧﻮد را از دﺳﺖ ﻣﯽدﻫﻨـﺪ‪ ،‬در دوره ‪ 1960‬ﺗـﺎ‬
‫‪ 1972‬ﻋﺪه »ﻣﻨﻔﺮدﯾﻨﯽ« ﮐﻪ ﺑﻪ ﻫﯿﭻ ﺣﺰﺑﯽ در اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه واﺑﺴﺘﻪ ﻧﺒﻮدﻧـﺪ‪ ،‬ﭼﻬﺎرﺻـﺪ در‬
‫ﺻﺪ اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬
‫ﺣﺰب ﮐﺎرﮔﺮ ﮐﻪ ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ 1979‬ﺑﺮ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﯽﮐﺮد آﻧﭽﻨﺎن ﺿﻌﯿﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ در‬
‫ﯾﮏ ﻣﻤﻠﮑﺖ ‪ 56‬ﻣﯿﻠﯿﻮﻧﯽ ﺑﻪ زور ﺻﺪ ﻫﺰار ﻋﻀﻮ ﻓﻌﺎل دارد‪ .‬در ژاﭘﻦ »ﯾﻮﻣﯿﻮری ﺷـﯿﻤﺒﻮن«‬
‫ﮔﺰارش ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ »رای دﻫﻨﺪﮔﺎن ﺑﻪ دﺳﺘﮕﺎه ﺣﮑﻮﻣﺘﯽ اﻋﺘﻘﺎد ﻧــﺪارﻧﺪ آﻧــﺎن اﺣــﺴﺎس‬
‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ از رﻫﺒﺮان ﺧﻮد ﺟﺪا اﻓﺘﺎدهاﻧﺪ« ﻣـﻮﺟﯽ از ﻧﺎرﺿـﺎﯾﺘﯽ ﺳﯿﺎﺳـﯽ داﻧﻤـﺎرک را ﻓـﺮا‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﻋﻠﺖ آن ﺳﻮال ﺷﺪ ﯾﮏ ﻣﻬﻨﺪس داﻧﻤـﺎرﮐﯽ از ﺟﺎﻧـﺐ ﻋـﺪه زﯾـﺎدی‬
‫ﭼﻨﯿﻦ ﭘﺎﺳﺦ داد‪» :‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﺳﯿﺎﺳﺘﻤﺪاران ﻧﺘﻮاﻧﻨﺪ روﻧﺪ وﻗﺎﯾﻊ را ﻣﻬﺎر ﮐﻨﻨﺪ«‪.‬‬
‫در زﻻﻧﺪﻧﻮ ﺧﻼء ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ ﺗﺎ ﯾﮑﯽ از ﻣﻌﺘﺮﺿﯿﻦ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻧﺎم ﺧـﻮد را ﻣﯿﮑـﯽ ﻣـﻮس‬
‫ﺑﮕﺬارﻧﺪ و ﺧﻮد را ﻧﺎﻣﺰد اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﺴﯿﺎری از ﮐﺴﺎﻧﯽ دﯾﮕﺮ ﻫﻢ ﭘﯿﺪا ﺷﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺎر‬
‫را ﮐﺮدﻧﺪ ﻣﺜﻼً ﻧﺎم »آﻟﯿﺲ در ﺳﺮزﻣﯿﻦ ﻋﺠﺎﯾﺐ« ﺑﺮ ﺧﻮد ﮔﺬاﺷﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﻃﻮری ﮐﻪ ﭘﺎرﻟﻤـﺎن ﺑـﺎ‬
‫ﻋﺠﻠﻪ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﮔﺬارد ﮐﻪ از ﻧﺎﻣﺰدی ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﮐﻤﺘﺮ از ﺷﺶ ﻣﺎه ﻗﺒﻞ از اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت ﻧﺎم ﺧﻮد را‬
‫ﻗﺎﻧﻮﻧﺎً ﺗﻐﯿﯿﺮ داده ﺑﻮدﻧﺪ ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی ﻣﯽﮐﺮد‪ .‬ﮐﺎر دﯾﮕﺮ از ﻧﺎرﺿﺎﯾﺘﯽ و ﺧـﺸﻢ ﮔﺬﺷـﺘﻪ اﺳـﺖ و‬
‫ﺷﻬﺮوﻧﺪان اﮐﻨﻮن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ رﻫﺒﺮان ﺳﯿﺎﺳﯽ و ﻣﻘﺎﻣـﺎت ﺣﮑﻮﻣﺘﯽ ﺧـﻮد ﻋﻤـﻼً اﺑـﺮاز اﻧﺰﺟـﺎر‬
‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬آﻧﺎن ﺣﺲ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﻧﻈﺎم ﺳﯿﺎﺳﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺟﺎﻣﻌﻪای اﻓﺴﺎرﮔﺴﯿﺨﺘﻪ و ﺗﺤـﻮل زده را‬
‫ﻫﺪاﯾﺖ ﮐﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺪان ﺛﺒﺎت ﺑﺨﺸﺪ‪ ،‬اﮐﻨﻮن ﺧﻮد از ﮐﻨﺘﺮل ﺧﺎرج ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬از اﯾـﻦ رو وﻗﺘـﯽ‬
‫ﮔﺮوﻫﯽ از داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻋﻠﻮم ﺳﯿﺎﺳﯽ اﺧﯿﺮاً ﯾﮏ ﺑﺮرﺳﯽ در واﺷﻨﮕﺘﻦ درﺑﺎره اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﮐـﻪ‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...................................................................................................................................................‬‬

‫‪15‬‬

‫»ﭼﻪ ﮐﺴﯽ اﯾﻨﺠﺎ را اداره ﻣﯽﮐﻨﺪ؟« اﻧﺠﺎم دادﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﯾﮏ ﭘﺎﺳﺦ ﺳﺎده ﻣﻮاﺟﻪ ﺷـﺪﻧﺪ‪ .‬ﮔـﺰارش‬
‫آﻧﻬﺎ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻮﺳﺴﻪ ﮐﺎرآﻓﺮﯾﻨﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷـﺪ ﺗﻮﺳـﻂ ﭘﺮوﻓـﺴﻮر آﻧﺘـﻮﻧﯽ ﮐﯿﻨـﮓ از‬
‫داﻧﺸﮕﺎه اﺳﮑﺲ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻠﺨﯿﺺ ﺷﺪه اﺳﺖ‪» :‬ﭘﺎﺳﺦ ﮐﻮﺗﺎه ‪ ...‬اﯾﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑـﻮد‪ ،‬ﻫـﯿﭻ‬
‫ﮐﺲ در اﯾﻨﺠﺎ ﻣﺴﺌﻮل ﻧﯿﺴﺖ‪ «.‬ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ در اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ در اﻏﻠﺐ ﮐـﺸﻮرﻫﺎی ﻣـﻮج‬
‫دوم ﮐﻪ زﯾﺮ ﻫﺠﻮم ﺗﺤﻮﻻت ﻣﻮج ﺳﻮم ﺧﺮد ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ،‬ﺧﻼء ﻗﺪرت در ﺣﺎل ﮔـﺴﺘﺮش اﺳـﺖ‪.‬‬
‫»ﺣﻔﺮهای ﺳﯿﺎه« در ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرد‪) .‬ﻣﻮج ﺳﻮم ﺻﻔﺤﺎت ‪(547 - 546 - 544‬‬
‫ﻣﺮاﺳﻤﯽ ﺑﺮ ﺳﺮ ﻣﺰار ﺑﺎﻧﯿﺎن اوﻟﯿﻪ اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﻢ‬
‫ﺑﻪ ﭘﺪران و ﻣﺎدران ﺑﻨﯿﺎدﮔﺰار‪ ،‬ﺷﻤﺎ اﻧﻘﻼﺑﯿﻮن ﮐﻪ اﮐﻨﻮن زﯾﺮ ﺧﺮوارﻫﺎ ﺧﺎک ﻣﺪﻓﻮن ﺷﺪهاﯾـﺪ‪،‬‬
‫ﺷﻤﺎ ﻣﺮدان و زﻧﺎن‪ ،‬ﮐﺸﺎورزان و ﺑﺎزرﮔﺎﻧﺎن و ﺻﻨﻌﺖ ﮔﺮان‪ ،‬ﺣﻘﻮﻗﺪاﻧﺎن و روزﻧﺎﻣﻪ ﻧﻮﯾـﺴﺎن و‬
‫ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﮔﺎن‪ ،‬دﮐﺎن داران و ﺳﺮﺑﺎزاﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ اﺗﻔﺎق در ﺳﻮاﺣﻞ دور آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻣﻠﺘﯽ ﺟﺪﯾـﺪ ﺧﻠـﻖ‬
‫ﮐﺮدﯾﺪ‪ .‬ﺷﻤﺎ ﻫﻤﺎن ‪ 55‬ﻧﻔﺮی ﻫـﺴﺘﯿﺪ ﮐـﻪ در ﺳـﺎل ‪ 1787‬در ﺗﺎﺑـﺴﺘﺎﻧﯽ داغ و ﺳـﻮزان ﺑـﻪ‬
‫ﻓﯿﻼدﻟﻔﯿﺎ آﻣﺪﯾﺪ ﺗﺎ آن ﺳﻨﺪ ﺣﯿﺮت اﻧﮕﯿﺰ ﯾﻌﻨﯽ ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺎﺳﯽ اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه را ﺗـﺪوﯾﻦ ﮐﻨﯿـﺪ‬
‫ﺷﻤﺎ آﯾﻨﺪهای ﺧﻠﻖ ﮐﺮدﯾﺪ‪ .‬اﮐﻨﻮن زﻣﺎن ﺣﺎل ﻣﻦ اﺳﺖ‪ .‬آن ﻗﻄﻌﻪ ﮐﺎﻏﺬ‪ ،‬ﺑـﺎ آن اﻋﻼﻣﯿـﻪ ‪10‬‬
‫ﻣﺎدهای ﺣﻘﻮق اﺗﺒﺎع آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1791‬ﺑﺪان اﻓﺰوده ﺷـﺪ‪ ،‬ﻗﻄﻌـﺎً ﯾﮑـﯽ از ﺣﯿـﺮت‬
‫اﻧﮕﯿﺰﺗﺮﯾﻦ دﺳﺖ آوردﻫﺎی ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺸﺮی اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻦ ﻧﻈﯿﺮ ﺑـﺴﯿﺎری اﻓـﺮاد دﯾﮕـﺮ ﺑـﻪ ﮐـﺮات‬
‫ﻣﺠﺒﻮر ﺷﺪهام از ﺧﻮد ﺳﻮال ﮐـﻨﻢ ﺷـﻤﺎ ﭼﮕﻮﻧـﻪ ﺗﻮاﻧـﺴﺘﯿﺪ از ﻣﯿـﺎن آﺷـﻮبﻫـﺎی رﻧـﺞ آور‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و اﻗﺘﺼﺎدی و ﻓﺸﺎر ﻣﺴﺎﯾﻞ ﺣﺎد روزﻣﺮه اﯾﻦ ﻫﻮﺷﯿﺎری و آﮔﺎﻫﯽ را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آﯾﻨﺪه‬
‫در ﺣﺎل ﭘﯿﺪاﯾﯽ اﺑﺮاز دارﯾﺪ! ﺷﻤﺎ ﺑﺎ ﮔﻮش دادن ﺑﻪ ﺻﺪاﻫﺎی آﯾﻨـﺪه ﮐـﻪ از ﻓﺎﺻـﻠﻪﻫـﺎی دور‬
‫ﻣﯽآﻣﺪ‪ ،‬اﺣﺴﺎس ﮐﺮدﯾﺪ ﮐﻪ ﺗﻤﺪﻧﯽ در ﺣﺎل ﻣﺮگ اﺳﺖ و ﺗﻤﺪﻧﯽ ﺟﺪﯾﺪ ﺑﻪ ﺟـﺎی آن ﭘـﺎ ﺑـﻪ‬
‫ﻋﺮﺻﻪ ﺣﯿﺎت ﻣﯽﮔﺬارد‪.‬‬
‫اﻣﺎ ﻧﻈﺎم ﺣﮑﻮﻣﺘﯽ ﮐﻪ ﺷﻤﺎ ﻃﺮح آن را رﯾﺨﺘﯿﺪ و اﺻـﻮﻟﯽ ﮐـﻪ اﯾـﻦ ﺣﮑﻮﻣـﺖ را ﺑـﺮ آن ﺑﻨـﺎ‬
‫ﻧﻬﺎدﯾﺪ اﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﺷﺪت ﻣﻨﺴﻮخ و ﮐﻬﻨﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻧﺪاﻧﺴﺘﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺷﺪت ﻣـﺎ‬
‫را ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ و آﺳﺎﯾﺶ و ﺳﻌﺎدت اﻓﺮاد ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺎ را ﺑﻪ ﺧﻄﺮ اﻓﮑﻨﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﻈﺎم‬

‫‪16‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﺑﺎﯾﺪ از ﺑﻨﯿﺎد دﮔﺮﮔﻮن ﺷﻮد و ﻧﻈﺎم ﺣﮑﻮﻣﺘﯽ ﺟﺪﯾﺪی ﺑﻪ وﺟﻮد آﯾﺪ و ﺑﻪ ﻋﺒﺎرﺗﯽ دﯾﮕـﺮ ﺑـﺮای‬
‫ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ ﺑﺎﯾﺪ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﺟﺪﯾﺪی ﺧﻠﻖ ﮔﺮدد‪ .‬ﺷﻤﺎ ﺑﻬﺘﺮ از ﻣﺎ ﻣﯽداﻧﯿـﺪ ﮐـﻪ ﻫـﯿﭻ‬
‫ﺣﮑﻮﻣﺘﯽ‪ ،‬ﻫﯿﭻ ﻧﻈﺎم ﺳﯿﺎﺳﯽ و ﻫﯿﭻ ﻗﺎﻧﻮن اﺳﺎﺳـﯽ و ﻫـﯿﭻ ﻣﻨـﺸﻮر ﯾـﺎ دوﻟﺘـﯽ ﻧﻤـﯽﺗﻮاﻧـﺪ‬
‫ﺟﺎوداﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻧﯿﺰ ﻗﺎدر ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﺗﺎ اﺑـﺪ آﯾﻨـﺪه را در ﭼﻨـﮓ ﺧـﻮد داﺷـﺘﻪ‬
‫ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ ﻫﯿﭻ وﺟﻪ ﺣﮑﻮﻣﺘﯽ ﮐﻪ ﺧﺎص ﺗﻤﺪﻧﯽ ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ ﻧﻤـﯽﺗﻮاﻧـﺪ ﺑـﺎ ﺗﻤـﺪن‬
‫ﺑﻌﺪی ﺑﻪ ﻃﻮر ﺷﺎﯾﺴﺘﻪای ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﮐﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺷﻌﻮر و ﺧﺮدﻣﻨﺪی از آﻗﺎی ﺟﻔﺮﺳـﻮن ﺳﭙﺎﺳـﮕﺰارم و ﺑـﺎﻻﺗﺮ از ﻫﻤـﻪ ﺑـﻪ‬
‫ﺧﺎﻃﺮ اﯾﻦ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﺎ ﮐﻤﮏ ﮐﺮد ﺗﺎ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺧﻠﻖ ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺪت ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺧـﻮﺑﯽ‬
‫ﺑﻪ ﻣﺎ ﺧﺪﻣﺖ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ اﮐﻨﻮن ﻣﺮگ اﯾﻦ ﻧﻈﺎم ﻓـﺮا رﺳـﯿﺪه و ﺑﺎﯾـﺪ ﺟـﺎی ﺧـﻮد را ﺑـﻪ‬
‫ﻧﻈﺎﻣﯽ ﻧﻮﯾﻦ ﺑﺪﻫﺪ‪) .‬ﻣﻮج ﺳﻮم ص ‪(577‬‬
‫اﯾﻦ ﺑﻮد ﺑﺨﺸﯽ از ﻧﺎﻣﻪ اﻟﻮﯾﻦ ﺗﺎﻓﻠﺮ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺒﺮ ﺟﻔﺮﺳﻮن ارﺳﺎل ﺷﺪه ﺑﻮد! ﺣـﺎل داوری از آن‬
‫ﺷﻤﺎ ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن‪.‬‬
‫آﺗﺶ و ﭘﻨﺒﻪ‬
‫ﻫﻤﻪ رﻫﺒﺮان در اﺗﺨﺎذ و اﺟﺮای ﺗﺼﻤﯿﻤﺎﺗﺸﺎن ﺑﻪ ﮐﻤﮏ ﻋـﺪه روزاﻓﺰوﻧـﯽ از ﻣـﺮدم اﺣﺘﯿـﺎج‬
‫ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﯾﺎﻓﺖ ﻫﺮ ﻗﺪر اﺑﺰار ﻗﺪرتﻣﻨﺪﺗﺮی از ﻗﺒﯿﻞ ﺟﻨﮕﻨﺪهﻫﺎی ﻣﺎﻓﻮق ﺻﻮت‪ ،‬ﺳـﻼحﻫـﺎی‬
‫اﺗﻤﯽ‪ ،‬ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮﻫﺎ و ارﺗﺒﺎﻃﺎت از راه دور ﺗﺤﺖ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﯽ رﻫﺒﺮ ﻗﺮار داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬واﺑـﺴﺘﮕﯽ‬
‫وی ﺑﻪ ﻣﺮدم ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﮐﻤﺘﺮ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺷـﻮد‪ ،‬اﯾـﻦ راﺑﻄـﻪ ﺟﺪاﻧﺎﭘـﺬﯾﺮی‬
‫اﺳﺖ زﯾﺮا ﮐﻪ ﺑﺎزﺗﺎب ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽ رو ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺪرت اﻣﺮوزه اﻟﺰاﻣـﺎً ﺑـﺮ آن ﻣﺘﮑـﯽ‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﻋﻠﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬﻮر آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ در ﮐﻨﺎر دﮐﻤﻪ اﻧﻔﺠﺎر ﻫـﺴﺘﻪای‬
‫ﮐﻪ ﺑﻪ وی ﻗﺪرت ﻧﺎﺑﻮدی ﺗﻤﺎﻣﯽ ﮐﺮه زﻣﯿﻦ را ﻣﯽدﻫﺪ ﺑﻨﺸﯿﻨﺪ و ﻣﻊ ﻫﺬا اﺣﺴﺎس درﻣﺎﻧﺪﮔﯽ‬
‫ﮐﻨﺪ‪ ،‬اﻧﮕﺎر ﮐﻪ در آن ﻃﺮف ﺧﻂ ﺗﻠﻔﻦ »ﻫﯿﭻ ﮐﺲ وﺟﻮد ﻧﺪارد« ﮐﻪ ﺑﻪ ﻓﺮﯾﺎدﻫﺎی وی ﮔﻮش‬
‫ﻓﺮا دﻫﺪ‪ .‬ﻗﺪرت و درﻣﺎﻧﺪﮔﯽ دو روی ﯾﮏ ﺳﮑﻪاﻧﺪ از اﯾﻦ ﺟﻬﺖ ﺗﻤﺪن ﻣﻮج ﺳـﻮم ﺧﻮاﻫـﺎن‬
‫رﻫﺒﺮی ﺑﻪ ﺷﯿﻮه ﺟﺪﯾﺪ اﺳﺖ‪ .‬ﺷﺮاﯾﻂ و ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﻻزم رﻫﺒﺮان ﻣﻮج ﺳﻮم ﻫﻨﻮز ﺑﻪ درﺳﺘﯽ‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...................................................................................................................................................‬‬

‫‪17‬‬

‫روﺷﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﮐﻪ ﻗﺪرت رﻫﺒﺮ ﻣﻮج ﺳﻮم در ﺗﺤﮑﯿﻢ آﻣﯿـﺰاش ﻧﺒﺎﺷـﺪ ﺑﻠﮑـﻪ دﻗﯿﻘـﺎً در‬
‫ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽاش ﺑﻪ ﮔﻮش دادن ﺑﻪ ﺣﺮف دﯾﮕﺮان ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧـﻪ در ﻧﯿـﺮوی ﺑﻮﻟـﺪوزر وارش ﺑﻠﮑـﻪ در‬
‫ﻗﺪرت ﺗﺨﯿﻠﺶ‪ ،‬ﻧﻪ در ﺟﻨﻮن ﺧﻮد ﺑﺰرگ ﺑﯿﻨﯽاش ﺑﻠﮑﻪ در ﺷﻨﺎﺧﺖ وی ﻧـﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﻃﺒﯿﻌـﺖ‬
‫ﻣﺤﺪود رﻫﺒﺮی در ﺟﻬﺎن اﻣﺮوزه ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻣﯿﻠﯿﻮنﻫﺎ ﻧﻔﺮ ﺑﺎ دﯾﺪن ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ و ﺿـﻌﻒ ﺳﯿﺎﺳـﺘﻤﺪاران ﻣـﻮج دوم در ﻣﻮاﺟـﻪ ﺑـﺎ ﻣـﺸﮑﻼت‬
‫ﺣﺎﺻﻠﻪ از ﻫﺠﻮم ﻣﻮج ﺳﻮم‪ ،‬و ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت ﮐﻪ اﯾﻦ ﻧـﺎﺗﻮاﻧﯽﻫـﺎ را ﺑﯿـﺸـﺘﺮ ﺑـﺰرگ‬
‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﻮﺟﯿﻪ ﺳﺎده و ﻋﻮام ﻓﻬﻤﯽ از درﻣﺎﻧﺪﮔﯽ و ﻧﮑﺒﺖ ﺟﺎﻣﻌﻪ رﺳـﯿﺪهاﻧـﺪ و آن اﯾـﻦ‬
‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺸﮑﻞ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻧﺎﺷﯽ از ﺿﻌﻒ رﻫﺒﺮی اﺳﺖ‪ .‬ﻣﮕﺮ آن ﮐﻪ ﻣـﺴﯿﺢﻫـﺎی دﯾﮕـﺮی در‬
‫اﻓﻖ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻇﻬﻮر ﮐﻨﻨﺪ و اوﺿﺎع ﻓﻼﮐﺖ ﺑﺎر را ﺳﺮ و ﺳﺎﻣﺎﻧﯽ ﺑﺨﺸﺪ‪ .‬اﻣﺮوزه ﺣﺘﯽ اﮐﺜﺮ اﻓﺮاد‬
‫ﺧﻮش ﻧﯿﺖ ﺑﺎ دﯾﺪن اﯾﻦ ﮐﻪ دﻧﯿﺎی آﺷﻨﺎﯾﺎن در ﺣﺎل اﺿﻤﺤﻼل اﺳﺖ و ﻣﺤـﯿﻂ اﻃﺮاﻓـﺸﺎن‬
‫روز ﺑﺮوز ﺑﯿﺸﺘﺮ دﭼﺎر آﺷﻔﺘﮕﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻧﯿﺎز ﺷﺪﯾﺪی در ﺧﻮد ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻧﻈﻢ و ﺳﺎﺧﺘﺎر آﯾﻨـﺪه‬
‫ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺗﺮ ﺣﺲ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺧﻮاﺳﺘﺎر رﻫﺒﺮی ﺷﺪهاﻧﺪ ﻣﺪﺑﺮ و ﺧﺮدﻣﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣـﺎ ﻧﯿـﺰ ﺑـﻪ‬
‫ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﮐﻪ ارﺗﮕﺎ ﮔﺎﺳﺖ در دﻫﻪ ‪ 1930‬وﻗﺘﯽ ﮐﻪ ﻫﯿﺘﻠﺮ در آﻏﺎز ﮐﺎرش ﺑﻮد ﮔﻔﺘﻪ اﺳـﺖ‪،‬‬
‫»ﻓﺮﯾـﺎدی دﻟﺨـﺮاش و وﺣـﺸﺘﻨﺎک ﻫﻤﭽﻮن زوزه ﮔﻠﻪﻫـﺎی ﻋﻈـﯿﻢ ﺳـﮕﺎن در دل ﺷـﺐ«‬
‫ﻣﯽﺷﻨﻮﯾﻢ ﮐﻪ »ﮐﺴﯽ را ﻃﻠﺐ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ زﻣﺎم اﻣﻮر را در دﺳﺖ ﮔﯿﺮد‪ «.‬در اﯾـﺎﻻت ﻣﺘﺤـﺪه‬
‫ﻫﻤﻪ ﺑﺎ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬﻮری »ﺗﻮاﻧـﺎﺋﯽ رﻫﺒـﺮی ﻧـﺪارد‪ .‬ﻣﺎرﮔـﺎرت ﺗـﺎﭼﺮ در‬
‫ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﻇﺎﻫﺮاً ﺑﻪ اﯾﻦ ﻋﻠﺖ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪ ﮐـﻪ ﻣـﯽﮔﻔﺘﻨـﺪ »ﺑـﺎﻧﻮی آﻫﻨـﯿﻦ« اﺳـﺖ‪ .‬ﺣﺘـﯽ در‬
‫ﻣﻤﺎﻟﮏ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺳﺎﺧﺖ رﻫﺒﺮی اﻧﻌﻄﺎف ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﻘﺎﺿـﺎ ﺑـﺮای )رﻫﺒـﺮی‬
‫ﻗﻮیﺗﺮ( رو ﺑﻪ ﺷﺪت ﮔﺬارده اﺳﺖ‪ .‬ﮐﺘﺎب داﺳﺘﺎﻧﯽ در اﺗﺤﺎد ﺟﻤﺎﻫﯿﺮ ﺷـﻮروی ﻣﻨﺘـﺸﺮ ﺷـﺪه‬
‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﺤﻮی ﻋﺮﯾﺎن از ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ در اﺧﺬ »ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮیﻫﺎی ﺑﻪ ﻣﻮرد ﺳﯿﺎﺳﯽ«‬
‫ﺗﺠﻠﯿﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﻧﺘﺸﺎر »ﺳﻤﻔﻮﻧﯽ ﭘﯿﺮوزی« اﻟﮑﺴﺎﻧﺪر ﭼﺎﺑﮑﻮﻓﺴﮑﯽ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﮔﺮاﯾﺶ ﺑﻪ »زﻧـﺪه‬
‫ﮐﺮدن آﯾﯿﻦ اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ« ﺗﻠﻘﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﺗﺎزﮔﯽ ﺗﺼﺎوﯾﺮ ﮐﻮﭼﮑﯽ از اﺳـﺘﺎﻟﯿﻦ روی ﺷﯿـﺸﻪ‬
‫اﺗﻮﻣﺒﯿﻞﻫﺎ‪ ،‬در ﺧﺎﻧﻪﻫﺎ‪ ،‬ﻫﺘﻞﻫﺎ و ﮐﯿﻮﺳﮏﻫﺎ ﭘﺪﯾﺪار ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬وﯾﮑﺘـﻮر ﻧﮑﭙﯿﻠـﻮف ﻧﻮﯾـﺴﻨﺪه‬
‫ﮐﺘﺎب ﻣﻮﺳﺴﻪ اﺣﻤﻖﻫﺎ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪» :‬ﺗﺼﻮﯾﺮ اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ ﮐﻪ اﯾﻦ روزﻫﺎ روی ﺷﯿﺸﻪ اﺗﻮﻣﺒﯿـﻞﻫـﺎ‬

‫‪18‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮد ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻋﺼﯿﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﺳﻄﻮح ﭘﺎﯾﯿﻦ آﻏﺎز ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻣﺘﻨﺎﻗﺾ ﺑﻪ‬
‫ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ‪ ...‬وﻟﯽ اﻋﺘﺮاﺿﯽ اﺳﺖ ﻋﻠﯿﻪ از ﻫﻢ ﭘﺎﺷﯿﺪﮔﯽ ﻣﻮﺟﻮد و ﻓﻘﺪان رﻫﺒﺮی ﻗـﺎﻃﻊ‪«.‬‬
‫ﺑﺎ آﻏﺎز ﯾﮏ دﻫﻪ ﭘﺮ ﻣﺨﺎﻃﺮه‪ ،‬اﻣﺮوزه ﻧﯿﺎز ﺑﻪ »رﻫﺒﺮی« درﺳﺖ در ﻟﺤﻈﻪای ﺷﺪت ﻣﯽﮔﯿـﺮد‬
‫ﮐﻪ ﻧﯿﺮوﻫﺎی اﻫﺮﯾﻤﻨﯽ ﮐﻪ ﻣﺪتﻫﺎ ﻏﯿﺮ ﻓﻌﺎل ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﺎر دﯾﮕﺮ ﺑﻪدرون ﺟﺎﻣﻌﻪ رﺳﻮخ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﻼﺻﻪ‪ ،‬ﮔﺮاﯾﺶ ﺷﺪﯾﺪ ﺑﺮای »رﻫﺒﺮی ﻗﻮیﺗﺮ« دﻗﯿﻘﺎً ﺑـﺎ ﺑﺎزﮔـﺸﺖ ﮔـﺮوهﻫـﺎی ﺑـﻪ‬
‫ﺷﺪت ﻗﺪرت ورز ﮐﻪ اﻣﯿﺪوارﻧﺪ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ از ﺿﻌﻒ دوﻟﺖ ﻣﻨﺘﺨـﺐ ﻣـﺮدم ﺑـﻪ ﻧﻔـﻊ ﺧـﻮد ﺑﻬـﺮه‬
‫ﺑﺮداری ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬آﺗﺶ و ﭘﻨﺒﻪ ﺑﻪ ﻧﺤﻮی ﻣﺨـﺎﻃﺮه آﻣﯿـﺰ ﺑـﻪ ﻫـﻢ ﻧﺰدﯾـﮏ‬
‫ﺷﺪهاﻧﺪ‪) .‬ﻣﻮج ﺳﻮم ص ‪(551‬‬
‫ﮔﻮﺷﻪﻫﺎﯾﯽ از ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺟﻨﮓ ﻣﺎﮐﺰﯾﻤﻢﻫﺎی ﺳﻮد اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﺻﻬﯿﻮﻧﯿـﺴﺘﯽ‬
‫و ﯾﺎ ﻧﻤﻮﻧﻪﻫﺎﯾﯽ از ﻣﯿﻮه ﺷﯿﺮﯾﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺎز ﭘﻮﭘﺮی!‬
‫در ﺳﺮاﺳﺮ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻣﺮﻓﻪ ﻓﺮﯾﺎد ﻋﺠﺰ و ﻻﺑﻪای آﺷﻨﺎ ﺑﻪ ﮔﻮش ﻣﯽرﺳﺪ‪ :‬ﻣﯿـﺰان ﺧﻮدﮐـﺸﯽ‬
‫ﺟﻮاﻧﺎن رو ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬اﻟﮑﻠﺴﯿﻢ ﺑﯿﺪاد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﻓﺴﺮدﮔﯽ و رواﻧـﯽ ﻫﻤـﻪ ﮔﯿـﺮ‬
‫ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮﺑﺮﯾﺖ و ﺧﯿﺎﻧﺖ ﻣﺪ روز ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه اﺗـﺎقﻫـﺎی اورژاﻧـﺲ‬
‫ﺑﯿﻤﺎرﺳﺘﺎنﻫﺎ ﻣﻤﻠﻮ اﺳﺖ از ﻣﻌﺘﺎدان ﺑﻪ »ﻣﺎری ﺟﻮاﻧﺎ«‪» ،‬دﯾﻮاﻧﻪﻫﺎی ﺳﺮﻋﺖ« و »دﺳﺘﻪﻫﺎی‬
‫اراذل و اوﺑﺎش«‪» ،‬ﻣﻌﺘﺎدان ﺑﻪ ﮐﻮﮐﺎﺋﯿﻦ« و »ﻫﺮوﺋﯿﻨﯽﻫﺎ« و ﺑـﺎﻻﺧﺮه اﻓـﺮادی ﮐـﻪ ﮔﺮﻓﺘـﺎر‬
‫ﺑﺤﺮان ﺷﺪﯾﺪ ﻋﺼﺒﯽ ﺷﺪهاﻧﺪ ﻣﺪدﮐﺎری اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ در ﻫﻤﻪ ﺟﺎ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ رو‬
‫ﺑﻪ ﮔﺴﺘﺮش ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬در واﺷﻨﮕﺘﻦ ﯾﮏ ﮐﻤﯿﺴﯿﻮن ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧـﯽ واﺑـﺴﺘﻪ ﺑـﻪ دﻓﺘـﺮ‬
‫رﯾﺎﺳﺖ ﺟﻤﻬﻮری اﻋﻼم ﻣﯽدارد ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ ﯾـﮏ ﭼﻬـﺎرم ﻫﻤـﻪ ﺷـﻬﺮوﻧﺪان اﯾـﺎﻻت‬
‫ﻣﺘﺤﺪه از ﻧﻮﻋﯽ ﻓﺸﺎر ﺷﺪﯾﺪ ﻋﺼﺒﯽ رﻧﺞ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ‪ ،‬و رواﻧﺸﻨﺎﺳﯽ از »ﻣﻮﺳﺴﻪ ﻣﻠﯽ ﺑﻬﺪاﺷﺖ و‬
‫روان« ادﻋﺎ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﯿﭻ ﺧﺎﻧﻮادهای ﺑﺪون ﻧﻮﻋﯽ ﻧﺎﻫﻨﺠﺎری رواﻧﯽ وﺟـﻮد ﻧـﺪارد و‬
‫اﻋﻼم ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ‪» :‬روان ﭘﺮﯾﺸﯽ ‪ ...‬ﺟﺎﻣﻌـﻪ آﻣﺮﯾﮑـﺎ را ﮐـﻪ آﺷـﻔﺘﻪ و ﭘﺮﯾـﺸﺎن و ﻣﺘﻔـﺮق و‬
‫ﻧﮕﺮان آﯾﻨﺪه اﺳﺖ ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪«.‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...................................................................................................................................................‬‬

‫‪19‬‬

‫زﻧﺪﮔﯽ روزﻣﺮه واﻗﻌﺎً ﺑﻪ ﻃﺮز اﻓﺘﻀﺎح آﻣﯿﺰی ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺧـﻮد را از دﺳـﺖ داده اﺳـﺖ‪ .‬اﻋـﺼﺎب‬
‫ﻫﻤﻪ ﺧﺮد و داﻏﺎن اﺳﺖ‪ .‬دﺳﺖ ﺑﻪ ﯾﻘﻪ ﺷﺪن و ﺗﯿﺮاﻧﺪازی در ﻣﺘﺮو و ﯾـﺎ ﺻـﻒﻫـﺎی ﺑﻨـﺰﯾﻦ‬
‫ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ اﯾﻦ واﻗﻌﯿﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﻨﺘﺮل اﻋﺼﺎب از دﺳﺖ اﻓﺮاد ﺧﺎرج ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﯿﻠﯿﻮنﻫﺎ ﻧﻔـﺮ‬
‫از ﻣﺮدم ﺑﻪ آﺧﺮﯾﻦ ﺣﺪ ﻇﺮﻓﯿﺘﺸﺎن رﺳﯿﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﻋﻼوه ﺑﺮ آن ﻣﺮدم ﺑﻪ ﻃﻮر روز اﻓﺰوﻧﯽ از دﺳﺖ‬
‫ﮔﺮوﻫﯽ رو ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ از ﻣﻌﺘﺎدﯾﻦ و اوﺑﺎش و آدمﻫﺎی ﻋﺠﯿﺐ و ﻏﺮﯾﺐ و ﺑﯿﻤﺎران رواﻧﯽ ﮐﻪ‬
‫رﺳﺎﻧﻪﻫﺎ رﻓﺘﺎر ﺿﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ آﻧﻬﺎ را ﺑﺎ ﺷﮑﻮه و ﺗﺤﺴﯿﻦ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺑﻪ ﺟﺎن آﻣﺪهاﻧﺪ‪.‬‬
‫در واﻗﻊ ﻧﻮع ﭘﺎراﻧﻮﯾﺎ )‪ (Paranoia‬اﻏﻠﺐ ﺟﻮاﻣﻊ ﻣﺤﻠﯽ را ﻧـﻪ ﻓﻘـﻂ در آﻣﺮﯾﮑـﺎ ﺑﻠﮑـﻪ در‬
‫ﺳﺮاﺳﺮ دﻧﯿﺎ ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ در رم و ﺗﻮرﯾﻦ ﺗﺮورﯾﺴﺖﻫﺎ در ﺧﯿﺎﺑﺎنﻫﺎ ﮐﻤـﯿﻦ ﮐـﺮدهاﻧـﺪ‪ .‬در‬
‫ﭘﺎرﯾﺲ و ﺣﺘﯽ ﻟﻨﺪن ﮐﻪ روزﮔﺎری آرام ﺑﻮد وﺣـﺸﯽﮔـﺮی و دزدی و ﺿـﺮب و ﺷـﺘﻢ رو ﺑـﻪ‬
‫اﻓﺰاﯾﺶ ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬در ﺷﯿﮑﺎﮔﻮ ﻣﺴﻦﺗﺮﻫـﺎ ﺑﻌـﺪ از ﺗﺎرﯾـﮏ ﺷـﺪن ﻫـﻮا از ﻗـﺪم زدن در‬
‫ﺧﯿﺎﺑﺎنﻫﺎ وﺣﺸﺖ دارﻧﺪ‪ .‬در ﻣﺪارس و اﯾﺴﺘﮕﺎهﻫﺎی ﻗﻄﺎر زﯾﺮ زﻣﯿﻨﯽ ﻧﯿﻮﯾﻮرک ﺧﺸﻮﻧﺖ ﻏﻮﻏﺎ‬
‫ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﺑﺮ ﮔﺮدﯾﻢ ﺑﻪ ﮐﺎﻟﯿﻔﺮﻧﯿﺎ‪ ،‬ﻣﺠﻠﻪای ﺑﺮای ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن ﺧﻮد ﯾﮏ ﺑﻪ اﺻـﻄﻼح دﻓﺘﺮﭼـﻪ‬
‫راﻫﻨﻤﺎی ﻋﻤﻠﯽ در ﻣﻮرد »اﺳﺘﻔﺎده از ﺳﻼحﻫﺎی دﺳﺘﯽ و دورهﻫﺎی ﺗﯿﺮاﻧﺪازی و ﺳﮓﻫـﺎی‬
‫ﻣﺤﺎﻓﻆ ﺗﻌﻠﯿﻢ دﯾﺪه‪ ،‬دزدﮔﯿﺮ‪ ،‬اﺑﺰار اﯾﻤﻨﯽ ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺨﺼﯽ‪ ،‬دورهﻫﺎی دﻓـﺎع از ﺧـﻮد و‬
‫ﻧﻈﺎمﻫﺎی اﯾﻤﻨﯽ ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮی« اراﯾﻪ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬در ﻫﻮا ﺑﻮی ﺑﺪی ﺑﻪ ﻣﺸﺎم ﻣﯽرﺳﺪ‪ .‬اﯾـﻦ ﺑـﻮی‬
‫ﺗﻌﻔﻦ ﺗﻤﺪن ﺻﻨﻌﺘﯽ رو ﺑﻪ ﻣﺮگ ﻣﻮج دوم اﺳﺖ‪.‬‬
‫از ﮐﺠﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺷﺮوع ﮐﺮد؟ وﻗﺘﯽ درﯾﺎﻓﺘﯿﻢ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﭘﻮﭘﺮ ﺑﺎرﻫﺎی از آن ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان ﻣﯿـﻮه‬
‫ﺷﯿﺮﯾﻨﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺎزﯾﺎد ﮐﺮد‪ .‬دﯾﮕﺮ ﻣﺴﺌﻠﻪای ﻓﺮدی ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺸﮑﻠﯽ اﺳﺖ ﻫﻤﮕﺎﻧﯽ ﮐﻪ از‬
‫ﻫﻢ ﭘﺎﺷﯿﺪﮔﯽ ﻧﻬﺎدﻫﺎی ﻣﻮج دوم ﺑﺎﻋﺚ آن ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺎﯾﺎن ﮐﺎرﻫـﺎی ﺑـﺴﯿﺎری ﻣـﯽﺗـﻮان‬
‫اﻧﺠﺎم داد‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ از ﻫﻤﺎن ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺤﻠﯽ آﻏﺎز ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺷـﺮوع ﮐـﺮد ﯾﻌﻨـﯽ از‬
‫ﺧﺎﻧﻮاده و آن ﻫﻢ از ﻃﺮﯾﻖ ﺗﻘﻮﯾﺖ ﮐﺎرﮐﺮدﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ رو ﺑـﻪ ﺿـﻌﻒ ﻧﻬـﺎد اﺳـﺖ‪ .‬ﺧـﺎﻧﻮاده از‬
‫ﻫﻤﺎن آﻏﺎز اﻧﻘﻼب ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺑﻪ ﻃﻮر روز اﻓﺰون از زﯾﺮ ﺑﺎر ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ ﺳـﺎﻟﻤﻨﺪان ﺷـﺎﻧﻪ ﺧـﺎﻟﯽ‬
‫ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺎل ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ از ﺧﺎﻧﻮاده ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﻗﺴﻤﺘﯽ از آن را ﺑﻪ آن‬
‫ﺑﺎزﮔﺮداﻧﺪ‪.‬‬

‫‪20‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﻓﻘﻂ ﺳﺎده ﻟﻮﺣﯽ ﮐﻪ در ﻏﻢ ﻏﺮﺑﺖ ﮔﺬﺷﺘﻪﻫﺎی دور ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﯽﺑﺮد‪ ،‬راﺿﯽ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻧﻈـﺎم‬
‫دوﻟﺘﯽ و ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺑﺎزﻧﺸﺴﺘﮕﯽ و ﺧﺎﻧﻪﻫﺎی ﺳـﺎﻟﻤﻨﺪان از ﺑـﯿﻦ ﺑـﺮود ﯾـﺎ اﯾـﻦ ﮐـﻪ دوﺑـﺎره‬
‫ﺳﺎﻟﻤﻨﺪان ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎﯾﺸﺎن واﺑﺴﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬آﻧﭽﻨﺎن ﮐﻪ در ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻣﻌﻤﻮل ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﭼﺮا ﻫﺰاران ﻧﻔﺮ از اﻓﺮادی ﮐﻪ ﺑﻪ ﻇﺎﻫـﺮ ﺑﺎﻫـﻮش و ﻣﻮﻓـﻖ ﻫـﺴﺘﻨﺪ اﯾـﻦ ﻃـﻮر ﺑـﻪ ﻓﺮﻗـﻪ و‬
‫ﮐﯿﺶﻫﺎی ﺑﯿﺸﻤﺎری ﮐﻪ ﻣﺜﻞ ﻋﻠﻒ ﻫﺮزه از ﻫﺮ ﺳﻮ در ﺷﮑﺎفﻫـﺎی رو ﺑـﻪ ﮔـﺴﺘﺮش ﻧﻈـﺎم‬
‫ﺻﻨﻌﺘﯽ ﻣﯽروﯾﺪ‪ ،‬ﭼﻨﮓ اﻧﺪاﺧﺘﻪاﻧﺪ؟ ﭼﻪ ﻋﺎﻣﻠﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ ﺗﺎ ﺷﺨﺼﯽ ﻣﺜﻞ ﺟﯿﻢ ﺟﻮﻧﺰ ﺑﺘﻮاﻧـﺪ‬
‫ﺣﯿﺎت و ﻣﻤﺎت ﭘﯿﺮوان ﺧﻮد را در دﺳﺖ ﮔﯿﺮد؟ ﺗﺨﻤﯿﻦ ﻣـﯽزﻧﻨـﺪ ﮐـﻪ در ﺣـﺎل ﺣﺎﺿـﺮ ﺳـﻪ‬
‫ﻣﯿﻠﯿﻮن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻪ ﻫﺰار ﮐﯿﺶ و ﻓﺮﻗﻪ ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺗﻌﻠـﻖ دارﻧـﺪ ﮐـﻪ ﻣﻬﻤﺘـﺮﯾﻦ آﻧﻬـﺎ‬
‫ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از ﮐﻠﯿﺴﺎی ﯾﮕﺎﻧﮕﯽ‪ ،‬رﺳﺎﻟﺖ ﻓﺮوغ ﯾﺰداﻧﯽ‪ ،‬ﻫﺎری ﮐﺮﯾﺸﻨﺎو راه )‪ (the way‬ﮐﻪ ﻫﺮ‬
‫ﮐﺪام ﻣﻌﺎﺑﺪ و ﺷﻌﺒﯽ در اﻏﻠﺐ ﺷﻬﺮﻫﺎی ﺑﺰرگ دارﻧﺪ‪ .‬ﯾﮑﯽ از آﻧﻬﺎ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﮐﻠﯿـﺴﺎی ﯾﮕـﺎﻧﮕﯽ‪،‬‬
‫ﮐﻪ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﺳﻮن ﻣﯿﮓ ﻣﻮن )‪ (sun myeinq moon‬اﺳﺖ ادﻋﺎ ﻣـﯽﮐﻨـﺪ ‪ 60‬ﺗـﺎ ‪80‬‬
‫ﻫﺰار ﻋﻀﻮ دارد و روزﻧﺎﻣﻪای ﯾﻮﻣﯿّﻪ در ﻧﯿﻮﯾﻮرک ﻣﻨﺘﺸﺮ ﻣـﯽﮐﻨـﺪ و ﯾـﮏ ﮐﺎرﺧﺎﻧـﻪ ﮐﻨـﺴﺮو‬
‫ﻣﺎﻫﯽ در وﯾﺮﺟﯿﻨﯿﺎ و ﺑﺴﯿﺎری ﻣﻮﺳﺴﺎت ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ ﭘﻮﻟـﺴﺎز در ﺟﺎﻫـﺎی دﯾﮕـﺮ دارد‪ .‬ﻣـﺸﺎﻫﺪه‬
‫ﭘﯿﺮوان اﯾﻦ ﮐﻠﯿﺴﺎ ﮐـﻪ ﺑـﺎ ﺧﻮﺷـﺮوﯾﯽ ﺗـﺼﻨﻌﯽ اﻋﺎﻧـﻪ ﺟﻤـﻊ آوری ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬ﺑـﺮای ﻫﻤـﻪ‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫﺎ دﯾﮕﺮ ﻋﺎدی ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﮔﺮوهﻫﺎ ﻓﻘﻂ ﺧﺎص اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫اﺧﯿﺮاً ادﻋﺎ ﻧﺎﻣﻪ ﺟﻨﺠﺎل آﻓﺮﯾﻨﯽ در ﺳﻮﺋﯿﺲ ﻃﺮح ﺷﺪ ﮐﻪ اذﻫـﺎن ﺑـﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠـﯽ را ﺑـﻪ ﻣﺮﮐـﺰ‬
‫»رﺳﺎﻟﺖ ﻓﺮوغ ﯾﺰداﻧﯽ« در وﯾﻨﺘﺮﻫﺮ ﺟﻠﺐ ﮐﺮده »اﮐﻮﻧﻮﻣﯿﺴﺖ« ﻟﻨﺪن ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪» :‬ﮐﯿﺶﻫـﺎ‬
‫و ﻓﺮﻗﻪﻫﺎ و اﻧﺠﻤﻦﻫﺎ ‪ ...‬در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﯿﺶ از ﻫﺮ ﺟﺎﯾﯽ رواج دارﻧﺪ زﯾﺮا آﻣﺮﯾﮑﺎ در اﯾـﻦ زﻣﯿﻨـﻪ‬
‫ﺑﯿﺴﺖ ﺳﺎل ﺟﻠﻮﺗﺮ از ﺑﻘﯿﻪ دﻧﯿﺎ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ اﯾﻦ ﮔﺮوهﻫﺎ در اروﭘﺎ و ﻏﺮب و ﺷﺮق و در ﺑـﺴﯿﺎری‬
‫ﺟﺎﻫﺎی دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ ﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ «.‬اﻣﺎ ﭼﺮا اﯾﻦ ﮔﺮوهﻫﺎ اﯾﻦ ﻃﻮر ﺑﺮ ﭘﯿﺮوان ﺧﻮد ﺗﺴﻠﻂ دارﻧﺪ‬
‫و آﻧﻬﺎ را ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺗﺤﺖ اﻧﻘﯿﺎد و ﻓﺮﻣﺎﻧﺒﺮداری ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻣﻄﻠﻖ ﺧﻮد در ﻣﯽآورﻧﺪ؟ اﯾﻦ راز ﺳﺎدهای‬
‫اﺳﺖ‪ .‬رﻫﺒﺮان اﯾﻦ ﮔﺮوهﻫﺎ ﻧﯿﺎز ﭘﯿﺮوان ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎر و رواﺑﻂ ﺻﻤﯿﻤﺎﻧﻪ و ﻫـﺪف و ﻣﻌﻨـﺎ‬
‫ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ درک ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻫﻤﺎن ﭼﯿﺰی اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻓﺮﻗﻪﻫﺎی و ﮐﯿﺶﻫـﺎ ﺑـﻪ ﭘﯿـﺮوان‬
‫ﺧﻮد ﻋﺮﺿﻪ ﻣﯽدارﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻓﺮﻗﻪﻫﺎ آﻧﭽﻪ در آﻏﺎز ﺑﻪ ﻋﻨﻮان در ﺑﺎغ ﺳﺒﺰ ﺑﻪ اﻓـﺮاد ﺗﻨﻬـﺎ ﻧـﺸﺎن‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...................................................................................................................................................‬‬

‫‪21‬‬

‫ﻣﯽدﻫﻨﺪ دوﺳﺘﯽ و رﻓﺎﻗـﺖ ﺑﯽﻗﯿﺪ و ﺷﺮط اﺳﺖ‪ .‬ﯾﮑﯽ از ﮐﺎرﻣﻨــﺪان ﮐﻠﯿــﺴﺎی ﯾــﮕﺎﻧﮕﯽ‬
‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪» :‬اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺎ ﺑﺎ او ﺻﺤﺒﺖ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪ .‬اﻓﺮاد ﺗﻨﻬﺎ ﺑـﺴﯿﺎری ﻫـﺴﺘﻨﺪ ﮐـﻪ‬
‫ﺳﺮﮔﺮدان و ﺑﯽﻫﺪف در اﯾﻦ ﻃﺮف و آن ﻃﺮف ﭘﺮﺳﻪ ﻣﯽزﻧﻨﺪ‪ «.‬اﻓـﺮاد ﮔـﺮوه ﺷـﺨﺺ ﺗـﺎزه‬
‫وارد را دوره ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﺑﺎ او ﺻﺤﺒﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﻋﺰت ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ‪ .‬در ﻏﺎﻟﺐ ﮐﯿﺶﻫﺎ زﻧـﺪﮔﯽ‬
‫ﺟﻤﻌﯽ ﯾﮑﯽ از ﺷﺮاﯾﻂ ﻋﻀﻮﯾﺖ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺻﻤﯿﻤﯿﺖ و ﺗﻮﺟﻪ ﻧﺎﮔﻬﺎن آﻧﻘـﺪر ﺑـﺮای اﻓـﺮادی‬
‫دﻟﭙﺬﯾـﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ وﻗﺘﯽ ﺑﻪ ﻋﻀـﻮﯾﺖ ﮐﯿـﺶ در آﻣـﺪﻧﺪ ﻏﺎﻟﺒﺎً ﺧﺎﻧــﻮاده و دوﺳــﺘﺎن ﺧـﻮد را‬
‫رﻫﺎ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺗﻤﺎﻣﯽ زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد را وﻗﻒ ﮐﯿﺶ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪) .‬ﻣﻮج ﺳﻮم ص ‪(517‬‬
‫ﺳﻮﺧﻪ ﺋﻮ )‪ (H.A.Ssukhdeo‬رواﻧﭙﺰﺷﮏ داﻧﺸﮑﺪه ﭘﺰﺷﮑﯽ ﻧﯿﻮﺟﺮﺳﯽ ﺑﻌﺪ از ﻣﺼﺎﺣﺒﻪ ﺑـﺎ‬
‫ﺑﺎزﻣﺎﻧﺪﮔﺎن ﺧﻮدﮐﺸﯽ دﺳﺘﻪ ﺟﻤﻌﯽ ﺟﻮﻧﺰ ﺗﺎون و ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎی اﻋﻀﺎی »ﻣﻌﺒﺪ ﻣـﺮدم«‬
‫ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮔﯿﺮی ﻣﯽﮐﻨﺪ‪» .‬ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺟﺎﻣﻌﻪ اﻣﺮوزی ﻣﺎ آﻧﻘﺪر آزاد و ﺑﺎز اﺳـﺖ و آﻧﻘـﺪر ﺑـﻪ‬
‫اﻓﺮاد آزادی و اﺧﺘﯿﺎر ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ آﻧﺎن ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﺑﮕﯿﺮﻧـﺪ‪ .‬از اﯾـﻦ ﺟﻬـﺖ‬
‫ﻣﯽﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﻪ دﯾﮕﺮان ﺑﻪ ﺟﺎی آﻧﺎن ﺗﺼﻤﯿﻢ ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ و ﺧﻮد از آﻧﺎن ﭘﯿﺮوی ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻣﺮدی ﺑـﻪ‬
‫ﻧﺎم ﺷﺮوﯾﻦ ﻣﺎرﯾﺲ ﮐﻪ دﺧﺘﺮ و ﻫﻤﺴﺮ ﺳﺎﺑﻘﺶ از ﺟﻤﻠﻪ ﭘﯿﺮوان ﺟﯿﻢ ﺟﻮﻧﺰ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐـﻪ وی را‬
‫در ﮐﺸﻮر ﻏﻨﺎ ﺗﺎ ﻣﺮگ دﻧﺒﺎل ﮐﺮدﻧﺪ اﯾﻦ ﺣﺎدﺛﻪ را در ﯾﮏ ﺟﻤﻠﻪ ﺧﻼﺻﻪ ﮐﺮده اﺳـﺖ‪» :‬اﯾـﻦ‬
‫ﻧﻤﻮﻧﻪای اﺳﺖ از آﻧﭽﻪ ﺑﺮﺧﯽ از آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯿﺎن در ﻗﺒﺎل ﺑﺪﺳﺖ آوردن ﻫﺪﻓﯽ در زﻧﺪﮔﯽ ﺑﺮ ﺳـﺮ‬
‫ﺧﻮد ﻣﯽآورﻧﺪ‪) «.‬ﻣﻮج ﺳﻮم ص ‪(519‬‬
‫دﻧﺒﺎلﮐﻨﻨﺪﮔـﺎن ﻧﻘﻄﻪ ﻣﺎﮐﺰﯾﻤﻢ ﺳـﻮد ﺑﺮای اﯾــﺮاﻧﯿﺎن ﺟﺎﻣــﻌﻪ ﻧﻤــﻮﻧﻪ‬
‫ﻣﯽﺳﺎزﻧﺪ اﻣﺎ ﺧﺮاﺑﻪ از آب در ﻣﯽآﯾﺪ‬
‫»ﻣﻘﺎﻃﻌﻪ ﮐﺎران ﺷﺎه ﺑﻪ ﺳﺨﺘﯽ ﮐﻮﺷﯿﺪﻧﺪ ﺗﺎ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﯾﺎ ﻋﻈﻤﺘﯽ از ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪ و ﺳﺪ‪ ،‬راه آﻫـﻦ‬
‫و ﺷﺎهراه و دﯾﮕﺮ ﺳﺎز و ﺑﺮگﻫﺎی ﻻزم ﺑﺮای ﺑﻪ راه اﻧـﺪاﺧﺘﻦ ﯾـﮏ اﻧﻘـﻼب ﺻـﻨﻌﺘﯽ اراﯾـﻪ‬
‫دﻫﻨﺪ‪ «.‬ﺗﺎ ژوﺋﻦ ‪ 1978‬ﻧﯿﺰ ﺑﺎﻧﮏداران ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﻫﻨﻮز در ﺗﻘﻼ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺷﺮﮐﺖ ﮐﺸﺘﯽ‬
‫ﺳﺎزی ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس‪ ،‬ﺷﺮﮐﺖ ﻧﺴﺎﺟﯽ ﻣﺎزﻧﺪران‪ ،‬ﺗﻮاﻧﯿﺮ و ﺷـﺮﮐﺖ ﺑـﺮق ﻣﻨﻄﻘـﻪای و ﻣﺠﺘﻤـﻊ‬
‫ذوبآﻫﻦ اﺻﻔﻬﺎن و ﺷﺮﮐﺖ آﻟﻮﻣﯿﻨﯿﻮم اﯾﺮان و دﯾﮕﺮ ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ ﻣﯿﻠﯿﺎردﻫﺎ دﻻر وام ﺑﺎ ﺑﻬﺮهای‬

‫‪22‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﻧﺎﭼﯿﺰ ﺑﺪﻫﻨﺪ در ﻫﻤﺎن ﺣﺎل ﮐﻪ اﯾﻦ ﺳﺎزﻧﺪﮔﯽ ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﻓﺮض اﯾﺮان را ﺑﻪ ﯾﮏ ﮐﺸﻮر »ﻣـﺪرن«‬
‫ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽﮐﺮد‪ .‬ﻓﺴﺎد ﺑﺮ ﺗﻬﺮان ﺣﮑﻤﻔﺮﻣﺎ ﺑﻮد‪ .‬ﻣـﺼﺮف ﻧﻤﺎﯾـﺸﯽ‪ ،‬ﺗـﻀﺎد ﺑـﯿﻦ دارا و ﻧـﺪار را‬
‫ﺗﺸﺪﯾﺪ ﻣﯽﮐﺮد‪ .‬ﻧﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫﺎ اﻟﺒﺘﻪ ﻧﻪ ﻣﻨﺤﺼﺮاً آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫﺎ ﺑﻠﮑﻪ ﻋﻤﺪﺗﺎً آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫـﺎ در‬
‫روﻏﻦ ﺑﻮد‪) .‬ﺑﻪ ﯾﮏ ﻣﺪﯾﺮ آﻟﻤﺎﻧﯽ در ﺗﻬﺮان ﺳﻪ ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ در آﻟﻤﺎن ﻣﯽﮔﺮﻓـﺖ ﺣﻘـﻮق‬
‫ﻣﯽدادﻧﺪ اﻣﺎ ﮐﺎرﻣﻨﺪان و ﮐﺎرﮔﺮان زﯾﺮ دﺳﺖ وی ﯾﮏ دﻫﻢ ﻣﯿﺰان دﺳﺖ ﻣﺰد ﻫﻤﭙﺎی آﻧﻬﺎ را‬
‫در آﻟﻤﺎن درﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻃﺒﻘـﻪ ﻣﺘﻮﺳـﻂ ﺷـﻬﺮی در ﺟﺰﯾـﺮهای ﮐﻮﭼـﮏ و ﻣﻨـﺰوی در‬
‫درﯾﺎﯾﯽ از ﻓﻘﺮ و ﺑﺪﺑﺨﺘﯽ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﺮد‪ .‬ﻏﯿﺮ از ﻧﻔﺖ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ دو ﺳﻮم ﮐﺎﻻﻫﺎی ﺗﻮﻟﯿﺪ‬
‫ﺷﺪه ﺑﻪ ﺑﺎزار ﺗﻬﺮان ﻋﺮﺿﻪ ﻣﯽﺷﺪ و ﺗﻮﺳﻂ ﯾﮏ دﻫﻢ ﮐﻞ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺑـﻪ ﻣـﺼﺮف ﻣـﯽرﺳـﯿﺪ‪.‬‬
‫)ﻣﻮج ﺳﻮم ‪ 456‬و ‪(547‬‬
‫ﮔﻮﺷﻪﻫﺎﯾﯽ از روﺿﻪﺧﻮاﻧﯽﻫﺎی ﻣﺎﻧﻮﺋﻞ ﮐﺎﺳﺘﻠﺰ ﻣﺤﻘﻖ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻣﻌﺎﺻﺮ‬
‫»در واﻗﻊ اﻣﺮوز ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺷﺎﻫﺪ آزاد ﺷﺪن ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻣﻮﻟﺪ و ﺳﻬﻤﻨﺎک اﻧﻘـﻼب اﻃﻼﻋـﺎت‪ ،‬و‬
‫ﺗﻘﻮﯾﺖ ﺳﯿﺎه ﭼﺎﻟﻪﻫﺎی ﻧﮕﻮن ﺑﺨﺘﯽ ﺑﺸﺮ در اﻗﺘﺼﺎد ﺟﻬـﺎﻧﯽ‪ ،‬از ﺑﻮرﮐﯿﻨﺎﻓﺎﺳـﻮر ﺗـﺎ ﺑـﺮوﻧﮑﺲ‬
‫ﺟﻨﻮﺑﯽ‪ ،‬ﮐﺎﻣﺎﮔﺎزاﮐﯽ‪ ،‬ﭼﯿﺎﭘﺎس‪ ،‬ﯾﺎﻻﮐﻮرﻧﻮ ﻫﺴﺘﯿﻢ‪) .‬ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 1‬ص ‪(28‬‬
‫ﻫﯿﭻ ﮐﺲ ﻧﻤﯽداﻧﺪ ﭼﻪ ﮐﺴﯽ در آﯾﻨﺪه در اﯾﻦ ﻗﻔﺲ ﺧﻮاﻫـﺪ زﯾـﺴﺖ و آﯾـﺎ در ﭘﺎﯾـﺎن اﯾـﻦ‬
‫ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﻋﻈﯿﻢ ﭘﯿﺎﻣﺒﺮاﻧﯽ ﯾﮑﺴﺮه ﺟﺪﯾﺪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺧﺎﺳﺖ‪ ،‬ﯾﺎ ﻧﻮزاﯾﯽ ﺷﮕﺮف اﻧﺪﯾﺸﻪﻫﺎی ﮐﻬﻦ‬
‫رخ ﺧﻮاﻫﺪ داد؛ ﯾﺎ اﮔﺮ ﻫﯿﭻ ﮐﺪام‪ .‬ﺗﺤﺠﺮ ﻣﺎﺷﯿﻨﯽ ﺑﻪ وﻗﻮع ﺧﻮاﻫﺪ ﭘﯿﻮﺳﺖ‪ .‬آراﺳﺘﻪ ﺑﻪ ﻧـﻮﻋﯽ‬
‫ﺧﻮدﺳﺘﺎﯾﯽ ﭼﻨﺪش آور‪ .‬زﯾﺮا ﺑﻪ درﺳﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮان در ﺑﺎب آﺧﺮﯾﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ اﯾﻦ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ‬
‫ﭼﻨﯿﻦ ﮔﻔﺖ‪» :‬ﻣﺘﺨﺼﺼﺎن ﺑﺪون روح‪ ،‬ﻟﺬت ﺟﻮﯾﺎن ﺑﺪون ﻗﻠﺐ؛ اﯾﻦ ﭘـﻮﭼﯽ ﻣـﯽﭘﻨـﺪارد ﺑـﻪ‬
‫درﺟﻪای از ﺗﻤﺪن دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﯿﺶ از آن ﻫﺮﮔﺰ ﮐﺴﯽ ﺑﺪان دﺳـﺖ ﻧﯿﺎﻓﺘـﻪ اﺳـﺖ‪.‬‬
‫)ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 1‬ص ‪(244‬‬
‫ﺟﺎﻣﻌﻪای ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽآورﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻧﺎﻣﺘﻨﺎﻫﯽ ﭘﺎره ﭘـﺎره ﻣـﯽﺷـﻮد و ﻓﺎﻗـﺪ ﺧـﺎﻃﺮه و‬
‫ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺟﺎﻣﻌﻪای ﮐﻪ وﺣﺪت ﺧﻮد را ﻓﻘﻂ در ﺗﻮاﻟﯽ ﺗﺼﻮﯾﺮﻫﺎﯾﯽ ﺑﺎز ﻣـﯽﯾﺎﺑـﺪ ﮐـﻪ‬
‫رﺳﺎﻧﻪﻫﺎ ﻫﺮ ﻫﻔﺘﻪ ﺑﺪان ﺑﺎز ﻣﯽﮔﺮداﻧﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌـﻪای اﺳـﺖ ﺑـﺪون ﺷـﻬﺮوﻧﺪ‪ ،‬و در‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...................................................................................................................................................‬‬

‫‪23‬‬

‫ﻧﻬﺎﯾﺖ‪ ،‬اﺻﻼً ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺤﺮان‪ ،‬ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺨﺘﺺ اﻟﮕﻮﻫﺎی ﺧـﺎص ﻣﺜـﻞ‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪) «.‬ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 2‬ص ‪(374‬‬
‫ﮔﻮﺷﻪﻫﺎﯾﯽ از ﻧﺎﻟﻪﻫﺎی ﺗﺎﻓﻠﺮ‬
‫ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﺑﻪ ﯾﮏ اﻣﺮ ﺿﺮوری ﺗﻮﺟﻪ ﻧﮑﻨﯿﻢ‪ ،‬ﻫﯿﭻ اﻣﯿﺪی ﺑـﻪ ﺣـﺼﻮل ﭼﻨـﯿﻦ ﻏـﺎﯾﺘﯽ‪ ،‬ﻫـﯿﭻ‬
‫اﻣﯿﺪی ﺑﺮای اﻧﺘﻘﺎل ﺻﻠﺢ آﻣﯿﺰ و ﺑﯽ ﺧﻄﺮ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺗﻤﺪن اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺟﺪﯾﺪ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬اﯾﻦ اﻣـﺮ‬
‫ﺿﺮوری ﭼﯿﺰی ﻧﯿﺴﺖ ﺟﺰ دﮔﺮﮔﻮن ﮐﺮدن ﻧﻈﺎم ﺳﯿﺎﺳـﯽ‪ .‬و اﯾـﻦ ﭼـﺸﻢ اﻧـﺪاز را ﮐـﻪ ﻫـﻢ‬
‫وﺣﺸﺖ زاﺳﺖ و ﻫﻢ اﻣﯿـﺪﺑﺨﺶ‪ ،‬در اﯾـﻦ ﺻـﻔﺤﺎت آﺧـﺮ ﻣـﻮرد ﺑﺮرﺳـﯽ ﻗـﺮار ﻣـﯽدﻫـﯿﻢ‪.‬‬
‫ﺷﺨﺼﯿﺖ آﯾﻨﺪه ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ ﺳﯿﺎﺳﺖ آﯾﻨﺪه ﺗﻨﺎﺳﺐ ﯾﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫اﻣﺮوز ﺟﻬﺎﻧﯿﺎن ﺷﺎﻫﺪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﻋﻤﯿﻖ ﻧﻪ ﺧـﺎص ﻓـﻼن ﯾـﺎ ﺑﻬﻤـﺎن ﺣﮑﻮﻣـﺖ ﺑﻠﮑـﻪ در ﺧـﻮد‬
‫دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﭘﺎرﻟﻤﺎﻧﯽ و ﺗﻤﺎﻣﯽ اﺷﮑﺎل آن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﺷﺪت آن ﻫﻨﻮز ﮐـﺎﻣﻼً ﺣـﺲ‬
‫ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ .‬در ﮐﺸـﻮرﻫﺎ ﯾﮑﯽ ﺑـﻌﺪ از دﯾﮕﺮی ﻣﺎﺷﯿﻦ ﺳﯿﺎﺳـﯽ ﻣـﻮج دوم دﭼـﺎر اﺧـﺘﻼل و‬
‫ﺑﯽﻧﻈﻤﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺑﻪ ﻃﺮز ﺧﻄﺮﻧﺎﮐﯽ ﺑﺪ ﮐﺎر ﻣﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬در اﯾـﺎﻻت ﻣﺘﺤـﺪه‪ ،‬ارﮔـﺎنﻫـﺎی‬
‫ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮی ﺳﯿﺎﺳﯽ در زﻣﯿﻨﻪ ﻣﺴﺎﯾﻠﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻣﺮگ و زﻧﺪﮔﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ در ارﺗﺒﺎط اﺳﺖ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً‬
‫ﻓﻠﺞ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺷﺶ ﺳﺎل ﺗﻤﺎم از ﺗﺤﺮﯾﻢ ﻧﻔﺘﯽ اوﭘﮏ ﻣﯽﮔﺬرد‪ ،‬ﻋﻠﯽ رﻏﻢ اﺛـﺮات‬
‫وﯾﺮاﻧﮕﺮی ﮐﻪ ﺑﺮ ﻧﻈﺎم اﻗﺘﺼﺎدی داﺷﺘﻪ اﺳﺖ و ﻋﻠﯽ رﻏﻢ ﺗﺠﺪﯾﺪ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﮑﺮر ﻧﻈـﺎم اداری‬
‫و ﻋﻠﯽرﻏﻢ ﻟﻮاﯾﺢ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎدی رﯾﺎﺳﺖ ﺟﻤﻬﻮری‪ ،‬ﻣﺎﺷﯿﻦ ﺳﯿﺎﺳـﯽ اﯾـﺎﻻت ﻣﺘﺤـﺪه ﻫﻨـﻮز ﺑـﺎ‬
‫درﻣﺎﻧﺪﮔﯽ ﺑﻪ دور ﺧﻮد ﻣﯽﭼﺮﺧﺪ و ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻪ اﺳـﺖ ﺳﯿﺎﺳـﺖ ﯾﮑﭙﺎرﭼـﻪای در زﻣﯿﻨـﻪ اﻧـﺮژی‬
‫ﺗﺪوﯾﻦ ﮐﻨﺪ و اراﯾﻪ دﻫﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻧﺪاﺷﺘﻦ ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ اﻧـﺮژی ﻧﯿـﺴﺖ‪ .‬اﯾـﺎﻻت‬
‫ﻣﺘﺤﺪه ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻓﺎﻗﺪ ﺳﯿﺎﺳﺘﯽ ﺟﺎﻣﻊ )ﯾﺎ ﺟﺎﻣﻌﯿﺖ ﭘﺬﯾﺮ( در زﻣﯿﻨﻪ ﻣـﺴﺎﯾﻞ ﺷـﻬﺮی‪ ،‬ﻣﺤـﯿﻂ‬
‫زﯾﺴﺖ‪ ،‬ﻣﺴﺎﯾﻞ ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ و ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﺑﻪ اﻧﺘﻘﺎداﺗﯽ ﮐﻪ در ﺧﺎرج ﻣـﯽﺷـﻮد ﺗﻮﺟـﻪ‬
‫ﮐﻨﯿﻢ ﺣﺘﯽ ﯾﮏ ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺧﺎرﺟﯽ ﻣﺸﺨﺺ ﻫﻢ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ .‬اﮔﺮ ﭼﻨـﯿﻦ ﺳﯿﺎﺳـﺖﻫـﺎﯾﯽ ﻫـﻢ‬
‫وﺟﻮد داﺷﺖ‪ ،‬ﻧﻈﺎم ﺳﯿﺎﺳﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﻻزم ﺑﺮای اﻧﺴﺠﺎم ﺑﺨﺸﯿﺪن و اوﻟﻮﯾﺖ دادن ﺑـﻪ‬
‫آﻧﻬﺎ را ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬ﻓﻘﺪان ﯾﮏ ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻣﺸﺨﺺ آﻧﭽﻨﺎن ﻧﻈﺎم ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮی آﻣﺮﯾﮑـﺎ را از ﻫـﻢ‬

‫‪24‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﮔﺴﯿﺨﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺮزﯾﺪﻧﺖ ﮐﺎرﺗﺮ در ﯾﮑﯽ از ﻧﻄﻖﻫﺎی ﮐﺎﻣﻼً ﺑﯽﺳﺎﺑﻘﻪ ﺧﻮد ﻣﺠﺒﻮر ﺷﺪ ﺑـﻪ‬
‫»ﻓﻠﺞ ‪ ...‬رﮐﻮد ‪ ...‬و ﺑﯽﻫﺪﻓﯽ«ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺧﻮﯾﺶ اﻋﺘﺮاف ﮐﻨـﺪ‪ .‬اﯾـﻦ از ﻫـﻢ ﭘﺎﺷـﯿﺪﮔﯽ ﻧﻈـﺎم‬
‫ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮی ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺣﺰب ﯾﺎ ﯾﮏ رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬﻮر ﻧﯿـﺴﺖ‪ .‬ﺑﻠﮑـﻪ اﯾـﻦ‬
‫ﺑﺤﺮان از اواﯾﻞ دﻫﻪ ‪ 1960‬ﺗﺸﺪﯾﺪ ﺷﺪ و ﺧﻮد ﺑﺎزﺗﺎﺑﯽ اﺳﺖ از ﻣﺸﮑﻼت ﺑﻨﯿـﺎدی ﮐـﻪ ﻫـﯿﭻ‬
‫رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬﻮری ـ ﺧﻮاه ﺟﻤﻬﻮری ﺧﻮاه ﯾﺎ دﻣـﻮﮐﺮات ‪ -‬ﻗـﺎدر ﻧﯿـﺴﺖ در ﭼﻬـﺎرﭼﻮب ﻧﻈـﺎم‬
‫ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺮ آن ﻓﺎﺋﻖ آﯾﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺸﮑﻼت ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺗﺎ ﻧﻬﺎدﻫﺎی اﺻﻠﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‬
‫ﻧﻈﯿﺮ ﺧﺎﻧﻮاده و ﻣﺪرﺳﻪ و ﺷﺮﮐﺖ ﻧﯿﺰ دﭼﺎر ﺑﯽﺛﺒﺎﺗﯽ و ﺗﺰﻟﺰل ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫در دوران ﻣﻮج دوم ﻣﯿﻠﯿﻮنﻫﺎ ﭘﺪر و ﻣﺎدر ﻫﻤﻪ آرزوﻫﺎ و روﯾﺎﻫﺎی ﺧﻮد را در وﺟﻮد ﻓﺮزﻧـﺪان‬
‫ﺧﻮﯾﺶ ﻣﺘﺠﻠﯽ ﻣﯽدﯾﺪﻧﺪ‪ .‬زﯾﺮا ﮐﻪ اﻏﻠﺐ اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺘﻨﺪ وﺿﻊ ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺸﺎن از ﻧﻈﺮ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و‬
‫اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﻬﺘﺮ از ﺧﻮد آﻧﺎن ﺑﺸﻮد‪ .‬از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ واﻟﺪﯾﻦ اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺘﻨﺪ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻓﺮزﻧﺪاﻧـﺸﺎن در‬
‫ﺟﺎﻣﻌﻪ ارﺗﻘﺎی ﭘﯿﺪا ﮐﻨﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺗﺸﻮﯾﻖ ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ ﺗﺎ ﺗﻤﺎم ﻫﻢ ﺧﻮد را ﺻﺮف ﭘﺮورش آﻧﻬﺎ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫اﻣﺮوزه ﺑﺴﯿﺎری از ﭘﺪر و ﻣﺎدران ﻃﺒﻘﻪ ﻣﺘﻮﺳﻂ ﻧﻈﯿﺮ ﻓﺮزﻧﺪان ﺧﻮد ﺑﺎ اﯾﻦ واﻗﻌﯿﺖ ﺗﻠﺦ ﻣﻮاﺟﻪ‬
‫ﺷﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ در ﺟﻬﺎن ﭘﯿﭽﯿﺪه اﻣـﺮوز ﻓﺮزﻧـﺪان آﻧﻬـﺎ ﺑـﻪ ﺟـﺎی آن ﮐـﻪ از ﻧﺮدﺑـﺎن ﻣﻮﻗﻌﯿـﺖ‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ‪ -‬اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﺎﻻ ﺑﺮوﻧﺪ‪ ،‬داﺋﻤﺎً دارﻧﺪ ﭘﺎﯾﯿﻦ ﻣﯽروﻧﺪ‪ .‬در ﻧﺘﯿﺠﻪ اﯾﻦ اﻣﯿﺪ واﻟﺪﯾﻦ ﮐﻪ از‬
‫ﻃﺮﯾﻖ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﻓﺮزﻧﺪان آرزوﻫﺎﯾﺸﺎن ﺑﺮآورده ﺷﻮد ﺑﻪ ﮐﻠﯽ از ﺑﯿﻦ رﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮای آن ﮐـﻪ‬
‫ﺗﻤﺪن ﻣﻮج ﺳﻮم ﺗﻤﺪﻧﯽ ﺳﺎﻟﻢ و دﻣﻮﮐﺮاﺗﯿﮏ ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﭼﯿﺰی ﺑﯿﺶ از ﻋﺮﺿـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ اﻧـﺮژی‬
‫ﺟﺪﯾﺪ ﺑﺎ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻧﯿﺎز اﺳﺖ‪ .‬ﺣﺘﯽ اﯾﺠﺎد ﻧﻮﻋﯽ ﻣﺸﺎرﮐﺖ و ﻫﻤـﺪﻟﯽ اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ‬
‫ﻫﻢ ﮐﺎﻓﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺎﯾﺪ اﯾﻦ ﺗﻤﺪن ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﯽ ﻧﻈﻢ و ﻫﺪف و ﻣﻌﻨﺎ ﺑﺒﺨـﺸﺪ‪ .‬ﺑـﺮای‬
‫ﺗﺤﻘﻖ اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺎﯾﺪ از ﮐﺎرﻫﺎی ﺳﺎدهای ﺷﺮوع ﮐﺮد‪) .‬ﻣﻮج ﺳﻮم ص ‪(520‬‬
‫ﻗﺪرت ﻓﻬﻢ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯿﺎن‬
‫ﻧﻤﻮﻧﻪای از آه و ﻧﺎﻟﻪﻫﺎی ﻟﺴﺘﺮﺗﺎرو اﻗﺘﺼﺎددان ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﺣﺰب دﻣﻮﮐﺮات آﻣﺮﯾﮑﺎ‬
‫»اﻣﺘﺤﺎﻧﺎت ﻣﻘﺎﯾﺴﻪای ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯿﺎن در ﺗﻤﺎم ردهﻫـﺎی ﺳـﻨﯽ از‬
‫اﺗﺒﺎع ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﯽ ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ ﮐﻤﺘﺮ ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ .‬ﻧﺘﯿﺠﻪ آزﻣﻮن رﯾﺎﺿﯽ ﯾﺎ درﺻﺪ اول داﻧـﺶ‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...................................................................................................................................................‬‬

‫‪25‬‬

‫آﻣﻮزان ﺳﺎل آﺧﺮ دﺑﯿﺮﺳﺘﺎنﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬در ژاﭘﻦ آﻧﻬﺎ را در ردﯾﻒ ﭘﻨﺠﺎﻫﻢ ﻗﺮار ﺧﻮاﻫـﺪ داد‪.‬‬
‫ﻫﺮ ﭼﻪ داﻧﺶآﻣﻮزان ﺑﺰرگﺳﺎلﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ او ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑـﻮد‪ .‬در‬
‫رﺷﺘﻪﻫﺎی ﻋﻠﻤﯽ‪ ،‬آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫﺎ‪ ،‬ﺑﯿﻦ ‪ 10‬ﺳﺎﻟﮕﺎن ‪ 15‬ﮐﺸﻮر در ﻣﻘﺎم ﻫﺸﺘﻢ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﯿﻦ‬
‫‪ 13‬ﺳﺎﻟﮕﺎن ﺑﻪ ﻣﻘﺎم ﺳﯿﺰدﻫﻢ ﺗﻨﺰل ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ‪ .‬ﭼﻨﯿﻦ اﻣﺮی دور از اﻧﺘﻈﺎر ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﺳﺎلﻫـﺎ و‬
‫روزﻫﺎی ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﮐﻮﺗﺎهﺗﺮﯾﻦ ﺳﺎلﻫﺎ و روزﻫﺎی ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ ﺟﻬﺎن ﺻﻨﻌﺘﯽ اﺳﺖ‪180 .‬‬
‫روز آﻣﺮﯾﮑﺎ در ﺑﺮاﺑـﺮ ‪ 220‬و ‪ 240‬روز در آﻟﻤـﺎن و ‪ 240‬روز در ژاﭘـﻦ و ‪ 250‬روز در ﮐـﺮه‪.‬‬
‫ﺳﺎلﻫﺎ و روزﻫﺎی ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ ﮐﻮﺗﺎهﺗﺮﯾﻦ را ﺑﺎ ﺳﺎﻋﺎت اﻧﺠﺎم ﺗﮑـﺎﻟﯿﻒ درﺳـﯽ ﮐﻤﺘـﺮ ﺗﺮﮐﯿـﺐ‬
‫ﮐﻨﯿﺪ ﻧﺘﯿﺠﻪ اﯾﻦ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﭼﯿﺰ ﮐﻤﺘﺮی آﻣﻮﺧﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺣﺎل ﻧﺮخ ﻓﺎرغ اﻟﺘﺤﺼﯿﻠﯽ ﭘـﺎﯾﯿﻦ‬
‫ﺗﺮ ﺳﻄﺢ دﺑﯿﺮﺳﺘﺎنﻫﺎ را ﺑﻪ آن ﺑﯿﻔﺰاﯾﻨﺪ )‪ 71‬درﺻـﺪ آﻣﺮﯾﮑـﺎ در ﺑﺮاﺑـﺮ ‪ %94‬در ژاﭘـﻦ و ‪91‬‬
‫درﺻﺪ در آﻟﻤﺎن( ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽرﺳﯿﺪ ﮐﻪ در ﻣﺠﻤﻮع ﻧﯿﺮوی ﮐـﺎر آﻣﺮﯾﮑـﺎ از ﺗﺤـﺼﯿﻼت‬
‫ﮐﺎﻓﯽ ﺑﺮﺧﻮردار ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ از ﮐﺎﻟﺞ ﻓﺎرغ اﻟﺘﺤﺼﯿﻞ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﺑﺎ ﻫﻤﺘﺎﯾﺎن ﺧﺎرﺟﯽ ﺧﻮد‬
‫ﺑﺮاﺑﺮﻧﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﺑﻘﯿﻪ ﺟﻬﺎن ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺬاریﻫﺎی اﻧﺴﺎﻧﯽ و ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﻻزم را ﺑﺮای اﻧﺘﻘـﺎل‬
‫از آﻣﻮزش ﻧﺨﺒـﮕﺎن ﺑﻪ آﻣـﻮزش اﻧﺒـﻮه اﻧﺠﺎم ﻧﺪاده اﺳﺖ و داﻧﺸﮑﺪهﻫـﺎی آﻣﺮﯾﮑـﺎ در دﻧﯿـﺎ‬
‫ﺑﯽﻧﻈﯿﺮﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ اﻗﺘﺼﺎدﻫﺎی ﻣﻮﻓﻖ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﭘﺎﯾﻪ ﻧﯿﺮوی ﮐﺎر داﻧـﺸﮑﺪه دﯾـﺪه ﺑﻨـﺎ ﻧﻤـﯽﺷـﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ در زﻣﯿﻨﻪ آﻣﻮزش ﻋﻠﻮم ﺿﻌﯿﻒ اﺳﺖ‪ .‬ﻓـﺎرغ اﻟﺘﺤـﺼﯿﻼن رﺷـﺘﻪﻫـﺎی‬
‫ﻋﻠﻮم و ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺑﻘﯿﻪ ﺟﻬﺎن ﺧﯿﻠﯽ ﮐﻤﺘﺮ از ﻧﺼﻒ دﻫﻪ ‪ 1970‬اﺳـﺖ‪ .‬رﯾـﺸﻪ اﯾـﻦ‬
‫اﻣﺮ را ﻣﯽﺗﻮان در آﻣﻮزش ﺑﺪ ﻋﻠﻮم و رﯾﺎﺿـﯿﺎت در ﺳـﻄﺢ دﺑﯿﺮﺳـﺘﺎن ﺟـﺴﺖ و ﺟـﻮ ﮐـﺮد‪.‬‬
‫ﺑﺴﯿﺎری از آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯿﺎن وﻗﺘﯽ ﺑﻪ ﺳﻦ ‪ 18‬ﺳﺎﻟﮕﯽ ﻣﯽرﺳﻨﺪ درﻫﺎی ﻣﺸﺎﻏﻞ را ﺑـﺮ روی ﺧـﻮد‬
‫ﺑﺴﺘﻪاﻧﺪ‪) «.‬روﯾﺎروﯾﯽ ﺑﺰرگ ص ‪(204‬‬
‫ﮐﺎخ ﺳﻔﯿﺪ در ﻣﺤﺎﺻﺮه آذرﺧﺶﻫﺎی ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ اﻧﻔﺠﺎر‬
‫»در اﻃﺮاف و اﮐﻨﺎف ﺟﻬﺎن‪ ،‬اﻗﻠﯿﺖﻫﺎی ﻗﻮﻣﯽ از ﻧﻮ ﺑﻪ دﻓﺎع از ﻫﻮﯾﺖ ﺧـﻮد ﺑﺮﺧﺎﺳـﺘﻪاﻧـﺪ و‬
‫ﺣﻘﻮق ﭘﺎﯾﻤﺎل ﺷﺪه ﺧﻮد را در زﻣﯿﻨـﻪﻫـﺎﯾﯽ ﭼـﻮن ﺑﺪﺳـﺖ آوردن ﮐـﺎر‪ ،‬دﺳـﺘﻤﺰد ﺑﯿـﺸﺘﺮ و‬
‫ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ در ﻣﺤﯿﻂ ﮐﺎر ﺧﻮاﺳﺘﺎرﻧﺪ‪ .‬ﺑﻮﻣﯿﺎن اﺳﺘﺮاﻟﯿﺎﯾﯽ‪ ،‬ﻗﺒﺎﯾﻞ ﻣﺎﺋﻮری زﻻﻧﺪﻧﻮ‪ ،‬اﺳـﮑﯿﻤﻮﻫﺎی‬

‫‪26‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﮐﺎﻧﺎداﯾﯽ‪ ،‬ﺳﯿﺎﻫﭙﻮﺳﺘﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬ﻣﮑﺰﯾﮑﯽﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬وﻗﺘﯽ اﻗﻠﯿـﺖﻫـﺎی ﺧـﺎور دور ﮐـﻪ در‬
‫ﮔﺬﺷﺘﻪ از ﻧﻈﺮ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻓﻌﺎل ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬اﮐﻨﻮن ﺟﻨﺒﺶ ﺧﻮد را آﻏﺎز ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬از ﻣـﯿﻦ )‪(waine‬‬
‫ﺗﺎ آﺧﺮﯾﻦ ﺳﺮﺣﺪات ﻏﺮﺑﯽ‪ ،‬ﺑﻮﻣﯿﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎ ﮐﻪ ﺧﻮد را »ﻗﺪرت ﺳﺮخ« ﻣﯽﻧﺎﻣﻨﺪ ﺧﻮاﺳﺘﺎر اﻋﺎده‬
‫ﺳﺮزﻣﯿﻦﻫﺎی ﻗﺒﯿﻠﻪ ﺧﻮد ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﺑﺎ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻋـﻀﻮ اوﭘـﮏ ﺑـﺮای ﺣﻤﺎﯾـﺖ اﻗﺘـﺼﺎدی و‬
‫ﺳﯿﺎﺳﯽ وارد ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﺣﺘﯽ در ژاﭘﻦ ﮐﻪ روزﮔﺎری ﯾﮑﯽ از ﻫﻤﮕـﻦﺗـﺮﯾﻦ ﮐـﺸﻮرﻫﺎی‬
‫ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽرﻓﺖ‪ ،‬ﻋﻼﯾﻢ اﻧﺒﻮه زداﯾﯽ رو ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ اﺳﺖ‪ .‬ﯾﮏ زﻧﺪاﻧﯽ ﺑﯽﺳﻮاد ﯾﮏ‬
‫ﺷﺒﻪ ﺳﺨﻦﮔﻮی اﻗﻠﯿﺖ ﮐﻮﭼﮏ ﻣﺮدم اﯾﻨﻮ )‪ (Ainu‬ﻣـﯽﺷـﻮد‪ .‬اﻗﻠﯿـﺖ ﮐـﺮهای ﺷـﮑﯿﺒﺎﯾﯽ و‬
‫آراﻣﺶ ﺧﻮد را از دﺳﺖ داده اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺎﺳﺎﮐﯽ ﺗﺎﮐﯿﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎس داﻧﺸﮕﺎه ﺻﻮﻓﯿﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ‪:‬‬
‫»ﻣﻦ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ وﺿﻊ ژاﭘﻦ ﺷﺪﯾﺪاً ﻧﮕﺮاﻧﻢ ‪ ...‬ﺟﺎﻣﻌﻪ اﻣﺮوز ژاﭘﻦ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ وﺣﺪت ﺧـﻮد را از‬
‫دﺳﺖ ﻣﯽدﻫﺪ و ﺑﻪ ﺳﻮی از ﻫﻢ ﭘﺎﺷﯿﺪﮔﯽ ﭘـﯿﺶ ﻣـﯽرود‪ «.‬در داﻧﻤـﺎرک ﻫﻤـﻪ روزه ﺑـﯿﻦ‬
‫داﻧﻤﺎرﯾﮏﻫﺎ و ﮐﺎرﮔﺮان ﻣﻬﺎﺟﺮ و ﺑﯿﻦ ﻣﻮﺗﻮر ﺳﻮاراﻧﯽ ﺑﺎ ﮐﺖﻫﺎی ﭼﺮﻣﯽ و ﺟﻮاﻧﺎﻧﯽ ﻣﻮ ﺑﻠﻨـﺪ‬
‫ﺟﻨﮓﻫﺎی ﭘﺮاﮐﻨﺪه ﺧﯿﺎﺑﺎﻧﯽ رخ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬در ﺑﻠﮋﯾﮏ واﻟﻮنﻫﺎ‪ ،‬اﻫﺎﻟﯽ ﻓﻼﻧﺪر و ﺑﺮوﮐـﺴﯿﻞﻫـﺎ‪،‬‬
‫ﻋﺪاوتﻫﺎی ﻗﺪﯾﻤﯽ ﺧﻮد را ﮐﻪ ﺑﻪ دوران ﻣﺎ ﻗﺒﻞ ﺻﻨﻌﺖ ﺑﺮ ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬از ﻧﻮ زﻧﺪه ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬در‬
‫ﮐﺎﻧﺎدا‪ ،‬ﮐﺒﮏ ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ از ﮐﺎﻧﺎدا ﺟﺪا ﺷﻮد‪ .‬و ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ﺗﺠﺎری در ﻣﻮﻧﺘﺮآل دﻓـﺎﺗﺮ ﺧـﻮد را‬
‫ﯾﮑﯽ ﺑﻌﺪ از دﯾﮕﺮی ﻣﯽﺑﻨﺪﻧﺪ و ﻣﺪﯾﺮان اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ زﺑﺎن در ﺳﺮاﺳﺮ ﮐﺸﻮر ﻧﺎﮔﻬـﺎن ﺑـﺮای ﯾـﺎد‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻦ زﺑﺎن ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﺑﻪ ﮐﻼسﻫﺎی زﺑﺎن ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﻫﺠﻮم آوردهاﻧﺪ‪.‬‬
‫در اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ دﯾﻮﯾـﺪ اوﯾﻨـﮓ ﺳـﺮدﺑﯿﺮ »ﻫـﺎروارد ﺑﯿـﺰﻧﺲ ری وﯾـﻮ«‪:‬‬
‫»ﻧﺎرﺿﺎﯾﺘﯽ ﻋﻤﻮﻣﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ و ﻣﻮﺳﺴﺎت اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﻪ ﻣﯿﺰاﻧﯽ وﺣـﺸﺘﻨﺎک رو ﺑـﻪ‬
‫اﻓﺰاﯾﺶ ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪«.‬‬
‫اوﯾﻨﮓ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺑﺮرﺳﯽ در ﺳﺎل ‪ 1977‬اﺷـﺎره ﻣـﯽﮐﻨـﺪ ﮐـﻪ ﺗﻮﺳـﻂ ﯾﮑـﯽ از ﭘﮋوﻫـﺸﮕﺮان‬
‫داﻧﺸﮑﺪه ﻋﻠﻮم ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ ﻫﺎروارد اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ و ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﻧﺘﺎﯾﺞ اﯾﻦ ﺑﺮرﺳﯽ‪» ،‬ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ‬
‫را ﺑﻪ ﻟﺮزه درآورده اﺳﺖ‪ «.‬اﯾﻦ ﺑﺮرﺳﯽ ﻓﺎش ﺳﺎﺧﺖ ﮐﻪ ﺣﺪود ﻧﯿﻤﯽ از ﻫﻤﻪ ﻣـﺸﺘﺮﯾﺎﻧﯽ ﮐـﻪ‬
‫ﻣﻮرد ﻧﻈﺮﺧﻮاﻫﯽ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ دﻫﻪ ﻗﺒﻞ وﺿﻊ ﺧﯿﻠﯽ ﺑﺪﺗﺮ ﺷﺪه‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﺷﺼﺖ درﺻﺪ اﻇﻬﺎر ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﮐﯿﻔﯿﺖ ﮐﺎﻻﻫﺎ ﭘﺎﯾﯿﻦ آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬و ﺑﯿﺶ از ﻧﯿﻤـﯽ ﺑـﻪ‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...................................................................................................................................................‬‬

‫‪27‬‬

‫ﺿﻤﺎﻧﺖ ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﮐﺎﻻﻫﺎ اﺑﺮاز ﺑﯽاﻋﺘﻤﺎدی ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬اوﯾﻨﮓ از ﻗﻮل ﯾﮏ ﺑﺎزرﮔﺎن ﻣـﯽﻧﻮﯾـﺴﺪ‪:‬‬
‫»درﺳﺖ ﻣﺜﻞ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ زﻣﯿﻨﯽ ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﺎﺷﯽ ﮐﻪ زﯾﺮ ﭘﺎﯾﺖ داﺋﻤﺎً ﻓﺮو ﻣـﯽرود‪ «.‬اوﯾﻨـﮓ‬
‫اداﻣﻪ ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ از اﯾﻦ ﻫﻢ ﺑﺪﺗﺮ »ﻋﺪه ﻓﺰاﯾﻨﺪه اﻓﺮادی اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻧﺎراﺿﯽ‪ ،‬رﻧﺠﯿﺪه و‬
‫ﺧﺸﻤﮕﯿﻦ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ‪ ...‬ﺑﻪ ﻃﺮزی ﻏﯿﺮ ﻋﻘﻼﺋﯽ و ﻣﻬﺎرﻧﺎﭘﺬﯾﺮ از ﺗﮑﻨﻮﻟـﻮژیﻫـﺎی ﺟﺪﯾـﺪ و‬
‫اﻗﺪاﻣﺎت ﻣﺨﺎﻃﺮه آﻣﯿﺰ ﻣﻮﺳﺴﺎت ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ و اﻗﺘﺼﺎدی وﺣﺸﺖ دارﻧﺪ‪ «.‬ﻃﺒﻖ ﻧﻈﺮ ﺟﺎن ﺑﯿﮕﻠﺮ‬
‫)‪ (gohn G.Biegler‬رﯾﯿﺲ ﺷﺮﮐﺖ ﭘﺮاﯾﺲ واﺗﺮﻫﺎوس ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ﻋﻈـﯿﻢ‬
‫ﺣﺴﺎﺑﺪاری اﺳﺖ‪» ،‬از رﮐﻮد ﺑﺰرگ اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﻪ اﯾﻦ ﻃﺮف‪ ،‬اﻋﺘﻤـﺎد ﻣـﺮدم ﺑـﻪ ﻣﻮﺳـﺴﺎت و‬
‫ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﻫﺮﮔﺰ ﺗﺎ اﯾﻦ ﺣﺪ ﮐﻢ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎزرﮔـﺎﻧﯽ و ﺣﺮﻓـﻪ ﺣـﺴﺎﺑﺪاری در‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ آن ﮐﻪ ﺳﻌﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﺑﺮای ﻫﺮ ﮐﺎر ﺧـﻮد ﺗـﻮﺟﯿﻬﯽ ﭘﯿـﺪا ﮐﻨـﺪ ﻣـﻮرد‬
‫ﺳﺮزﻧﺶ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ‪ ...‬ﻋﻤﻠﮑﺮدﻫﺎی ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ ﺑﺮ ﻣﺒﻨـﺎی ﻣﻌﯿﺎرﻫـﺎی ﺟﺪﯾـﺪ و ﻧﺎآﺷـﻨﺎ‬
‫ﻣﻮرد ﺳﻨﺠﺶ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮد‪) «.‬ﻣﻮج ﺳﻮم ص ‪(324‬‬
‫ﻣﻨﺤﻨﯽﻫﺎی ﺗﺮﺳﯿﻢ ﮐﻨﻨﺪه ﻣﺎﮐﺰﯾﻤﻢ ﺳﻮد دﯾﺮوز ﺣﻠﻘﻪﻫﺎی دار اﻣﺮوز‬
‫»ﻫﺮﮔﺰ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ اﻓﺮاد ﺑﺸﺮی در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺣﺘﯽ اﻓﺮاد ﺗﺤﺼﯿﻞ‬
‫ﮐﺮده ﯾﺎ ﻓﺮﺿﺎً اﻓﺮاد ﻓﺮﻫﯿﺨﺘﻪ ﺗﺎ اﯾـﻦ ﺣـﺪ از ﻧﻈـﺮ ﻓﮑـﺮی درﻣﺎﻧـﺪه ﺷـﺪه و در ﮔﺮداﺑـﯽ از‬
‫اﻧﺪﯾﺸﻪﻫﺎی ﻣﺘﻌﺎرض و آﺷﻔﺘﻪ و ﻧﺎﻫﻤﺎﻫﻨﮓ ﮔﺮﻓﺘﺎر آﻣﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﺑﯿﻨﺶﻫﺎی ﻣﺘﻌﺎرض دﻧﯿـﺎی‬
‫رواﻧﯽ ﻣﺎ را ﺑﻪ ﺷﺪت ﺗﮑـﺎن دادهاﻧـﺪ‪ .‬روزی ﻧﯿـﺴﺖ ﮐـﻪ ﺟﺮﯾـﺎنﻫـﺎی ﻓﮑـﺮی و ﻋﻠﻤـﯽ و‬
‫ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺗﯽ و ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺗﺎزه و زودﮔﺬری ﺑﻮﺟﻮد ﻧﯿﺎﯾﺪ = ﭘﺮﺳﺘﺶ ﻃﺒﯿﻌﺖ‪ ،‬ﺣﺲ ﺷﺸﻢ‪ ،‬ﭘﺰﺷﮑﯽ‬
‫ﮐﻞ ﮔﺮا‪ ،‬زﯾﺴﺖ ﺷﻨﺎﺳﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪ ،‬آﻧﺎرﺷﯿﺴﻢ‪ ،‬ﺳﺎﺧﺘﺎر ﮔﺮاﯾﯽ‪ ،‬ﻧﺌﻮﻣﺎرﮐﺴﯿﺴﻢ‪ ،‬ﻓﯿﺰﯾﮏ ﺟﺪﯾﺪ‪،‬‬
‫ﻋﺮﻓﺎن ﺷﺮﻗﯽ‪» ،‬ﺗﮑﻨﯿﮏ ﺷﯿﻔﺘﮕﯽ« و »ﺗﮑﻨﯿﮏ ﮔﺮﯾﺰی« و ﻫﺰاران ﺟﺮﯾـﺎن ﺿـﺪ و ﻧﻘـﯿﺾ‬
‫دﯾﮕﺮ ﺑﺮ آﮔﺎﻫﯽ ﻣﺎ ﻫﺠﻮم آوردهاﻧﺪ و در ﻟﺒﺎس روﺣﺎﻧﯿﺖ ﻋﻠﻤﯽ و ﻣﺮﺷﺪ و ﭘﯿـﺮ‪ ،‬ذﻫـﻦ ﻣـﺎ را‬
‫ﺑﺮای ﭼﻨﺪ دﻗﯿﻘﻪای ﺗﺴﺨﯿﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻣﺎ ﺷﺎﻫﺪﯾﻢ ﮐﻪ ﭼﻄﻮر ﺑﻪ ﻃﻮر روز اﻓﺰوﻧﯽ ﻋﻠﻮم رﺳﻤﯽ‬
‫زﻣﺎﻧﻪ ﻣﻮرد ﺣﻤﻠﻪ واﻗﻊ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬و ﭼﻄﻮر ﻣﺬاﻫﺐ ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮا ﺑـﻪ ﺳـﺮﻋﺖ اﺣﯿـﺎء ﻣـﯽﺷـﻮﻧﺪ‪ ،‬و‬
‫ﭼﻄﻮر ﻣﺮدم از روی ﯾﺎس و ﻧﺎاﻣﯿﺪی در ﺟﺴﺘﺠﻮی ﭼﯿﺰی ﻫﺴﺘﻨﺪ ‪ -‬ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﺮ ﭼﯿﺰ ﮐﻪ ﺑﺪان‬

‫‪28‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﭼﻨﮓ ﻣﯽزﻧﻨﺪ و اﯾﻤﺎن آورﻧﺪ‪ .‬ﺑﯿﺸﺘﺮ اﯾﻦ آﺷﻔﺘﮕﯽ ﻧﺎﺷﯽ از ﺟﻨﮓ رو ﺑﻪ ﮔـﺴﺘﺮش ﻓﺮﻫﻨﮕـﯽ‬
‫اﺳﺖ ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺮﺧﻮرد ﻓﺮﻫﻨﮓ در ﺣﺎل ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﻣﻮج ﺳﻮم ﺑﺎ اﻧﺪﯾﺸﻪﻫﺎ و ﻓﺮﺿـﯿﺎت ﺑـﻪ ﺑـﻦ‬
‫ﺑﺴﺖ رﺳﯿﺪه ﻧﻈﺎم ﺻﻨﻌﺘﯽ‪) .‬ﻣﻮج ﺳﻮم ص ‪(400‬‬
‫ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت ﮐﺎﺳﺘﻠﺰ اﻧﺪﯾﺸﻤﻨﺪ ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل ﻏﺮب‪:‬‬
‫»در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﺧﺼﻮﻣﺖ ﺑﺎ واﺷﻨﮕﺘﻦ ﺑﻪ اﻧﺪازه اﺣﺘﺮام ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﺑﻪ ﭘﺮﭼﻢ ﺟﺰﯾﯽ از ﻓﺮﻫﻨـﮓ‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ اﺳﺖ‪ .‬دﻗﯿﻘﺎً ﻫﻤﯿﻦ ﺷﮑﺎف ﻣﯿﺎن ﭘﺎﯾﺒﻨﺪی ﻗﻮی ﺑﻪ ﻧﻤﺎد ﻣﻠﺖ )ﭘﺮﭼﻢ( و ﻧﺎﻓﺮﻣﺎﻧﯽ در‬
‫ﺣﺎل رﺷﺪ از ﻧﻬﺎدﻫﺎی دوﻟﺘﯽ )واﺷﻨﮕﺘﻦ( اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺤﺮان ﻣﺸﺮوﻋﯿﺖ را ﻧـﺸﺎن ﻣـﯽدﻫـﺪ‪«.‬‬
‫)ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 2‬ص ‪(346‬‬
‫در اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﺑﺮ اﺳﺎس ﭘﯿﻤﺎﯾﺸﯽ ﮐﻪ ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺎﯾﻤﺰ ﻣﯿـﺮور در ﺳـﭙﺘﺎﻣﺒﺮ ‪ 1994‬اﻧﺠـﺎم داد‬
‫ﭼﻨﯿﻦ آﻣﺪه اﺳﺖ‪» :‬ﻫﺰاران ﻣﺼﺎﺣﺒﻪ ﺑﺎ رای دﻫﻨﺪﮔﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ در ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن اﻣﺴﺎل ﻧـﺸﺎﻧﮕﺮ‬
‫ﻫﯿﭻ ﺟﻬﺖﮔﯿﺮی روﺷﻨﯽ در ﺗﻔﮑﺮ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﺮدم ﻧﯿـﺴﺖ‪ ،‬ﻏﯿـﺮ از اﯾـﻦ ﮐـﻪ از ﻧﻈـﺎم ﻓﻌﻠـﯽ‬
‫ﻧﺎرﺿﺎﯾﺘﯽ وﺟﻮد دارد و اﺷﺘﯿﺎق زﯾﺎدی ﺑﻪ راهﺣﻞﻫـﺎی ﺳﯿﺎﺳـﯽ ﺑـﺪﯾﻞ دﯾـﺪه ﻣـﯽﺷـﻮد« در‬
‫‪ 82 ،1994‬درﺻﺪ ﭘﺎﺳﺦﮔﻮﯾﺎن ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻠـﯽ در ﭘﯿﻤﺎﯾـﺸﯽ ﮐـﻪ ﺗﻮﺳـﻂ ﻣﻮﺳـﺴﻪ ﻧﻈﺮﺳـﻨﺠﯽ‬
‫ﻫﺮﯾﺲ اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺖ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه ﻣﻨﺎﻓﻊ آﻧﻬـﺎ ﻧﯿـﺴﺖ )در ‪ ،1980‬اﯾـﻦ‬
‫ﻧﺴﺒﺖ ‪ 72‬درﺻﺪ ﺑﻮد( و ‪ 72‬درﺻﺪ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه ﮔﺮوهﻫﺎی ﻫﻤﺴﻮ اﺳﺖ‬
‫)‪ 68‬درﺻﺪ از اﯾﻦ ﮔﺮوهﻫﺎ ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺗﺠﺎری ﯾﺎد ﮐﺮدهاﻧﺪ(؛ در ﻫﻤﯿﻦ راﺳﺘﺎ‪ ،‬ﻧﻈﺮﺧﻮاﻫﯽ‬
‫ﻣﻮﺳﺴﻪ راﭘﺮ در ﺳﺎل ‪ 1995‬ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ ‪ 68‬درﺻﺪ از ﭘﺎﺳﺦﮔﻮﯾﺎن ﻓﮑﺮ ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ ﺗﻔـﺎوﺗﯽ‬
‫ﺑﯿﻦ ﺣﺰب ﺟﻤﻬﻮری ﺧﻮاه و ﺣﺰب دﻣﮑﺮات وﺟﻮد ﻧﺪارد و ‪ 82‬درﺻﺪ ﻣﺎﯾﻠﻨﺪ ﺣـﺰب ﺟﺪﯾـﺪی‬
‫ﺑﻪ وﺟﻮد آﯾﺪ‪) .‬ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 2‬ص ‪(411‬‬
‫اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت ‪ 1996‬ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﻧﺎرﺿﺎﯾﺘﯽ ﻓﺰاﯾﻨﺪهای ﺑﯿﻦ رای دﻫﻨﺪﮔﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﻤﺎﻣﯽ‬
‫ﻧﺎﻣﺰدﻫﺎی ﺳﯿﺎﺳﯽ وﺟﻮد دارد؛ ﺗﻨﻬﺎ ‪ 49‬درﺻﺪ از ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ رای‬
‫دﻫﻨﺪ زﺣﻤﺖ ﺷﺮﮐﺖ در اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت را ﺑﻪ ﺧﻮد دادﻧﺪ‪ .‬ﮐﻠﯿﻨﺘﻮن ﻓﻘﻂ ‪ 49‬درﺻﺪ از آرای اﯾﻦ ‪49‬‬
‫درﺻﺪ را ﺑﻪ دﺳﺖ آورد‪) .‬ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 2‬ص ‪(344‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...................................................................................................................................................‬‬

‫‪29‬‬

‫در دﻫﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻧﻈﺎمﻫﺎی ﺳﯿﺎﺳﯽ در ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﻬﺎن ﻣﺘﺰﻟﺰل ﺷﺪهاﻧـﺪ و رﻫﺒـﺮان ﺳﯿﺎﺳـﯽ در‬
‫زﻧﺠﯿﺮه ﺑﯽ وﻗﻔﻪای از رﺳﻮاﯾﯽﻫﺎ ﮐﺎﻣﻼً ﻣﻔﺘﻀﺢ ﮔﺸﺘﻪاﻧﺪ در ﺑﺮﺧﯽ از ﻣﻮارد اﺣﺰاﺑﯽ ﮐـﻪ ﺑـﻪ‬
‫ﻣﺪت ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻧﯿﻢ ﻗﺮن ﺑﺎ ﻗﺪرت ﻫﺮ ﭼﻪ ﺗﻤﺎم در ﺳﻨﮕﺮﻫﺎی ﺗﺴﺨﯿﺮﻧﺎﭘﺬﯾﺮ ﺧﻮد ﻗـﺮار داﺷـﺘﻨﺪ‪،‬‬
‫ﺳﺎﻗﻂ ﺷﺪه و ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﺧﻮد رژﯾﻢ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺣﺎﻣﯽ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺧﻮد را ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﭘـﺎﯾﯿﻦ ﮐـﺸﯿﺪهاﻧـﺪ‪ .‬از‬
‫ﻣﺜﺎلﻫﺎی ﻣﻬﻢ اﯾﻦ ﺗﺤﻮل ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻣﻮارد زﯾﺮ اﺷﺎره ﮐﺮد‪ :‬ﺣﺰب دﻣﮑﺮات ﻣﺴﯿﺤﯽ اﯾﺘﺎﻟﯿـﺎ‬
‫ﮐﻪ رﺳﻤﺎً در دﻫﻪ ‪ 90‬ﻣﻨﺤﻞ ﺷﺪ‪ ،‬ﺣﺰب ﻟﯿﺒﺮال دﻣﮑﺮات ژاﭘﻦ ﮐﻪ ﺑﺮای اوﻟﯿﻦ ﺑـﺎر در ‪1993‬‬
‫دﭼﺎر اﻧﺸﻌﺎب ﺷﺪ و ﺣﮑﻮﻣﺖ را از دﺳﺖ داد‪ ،‬اﻟﺒﺘﻪ ﺧـﻮد ﺣـﺰب از ﺑـﯿﻦ ﻧﺮﻓـﺖ و ﻫﻨـﻮز ﺑـﻪ‬
‫ﺻﻮرت اﺋﺘﻼﻓﯽ ﯾﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺟﻨﺎح اﻗﻠﯿﺖ در ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺷﺮﮐﺖ دارد؛ ﯾﺎ ﺣﺰب ﮐﻨﮕﺮه ﻫﻨﺪ ﮐـﻪ‬
‫ﭘﺲ از ‪ 44‬ﺳﺎل ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺑﺮ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ دﻣﮑﺮاﺳﯽ ﺟﻬﺎن ﺑـﻪ دﻧﺒـﺎل رﺳـﻮاﯾﯽ ﺑـﺰرگ رﻫﺒـﺮ‬
‫ﺣﺰب‪ ،‬ﻧﺎراﺳﯿﻢﻫﺎ راﺋﻮ در اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت ‪ 1996‬در ﺑﺮاﺑﺮ ﺣﺰب ﻣﻠﯽ ﮔﺮاﯾﺎن ﻫﻨﺪ ﺷﮑﺴﺖ ﻣﺮﮔﺒﺎری‬
‫ﺧﻮرد ﮐﻪ ﻇﺎﻫﺮاً ﻧﻘﻄﻪ ﭘﺎﯾﺎﻧﯽ ﺑﻮد ﺑﺮ ﻧﻈﺎم ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺗﺤﺖ ﺳﻠﻄﻪ ﺑﯽ ﭼﻮن و ﭼﺮای ﺟﺎﻧـﺸﯿﻨﺎن‬
‫ﻧﻬﺮو ﺑﻪ اﺳﺘﺜﻨﺎی دﻣﮑﺮاﺳﯽﻫﺎی اﺳﮑﺎﻧﺪﯾﻨﺎوﯾﺎﯾﯽ و ﭼﻨﺪ ﮐﺸﻮر ﮐﻮﭼـﮏ دﯾﮕـﺮ ﻫـﯿﭻ ﮐـﺸﻮر‬
‫دﯾﮕﺮی در آﻣﺮﯾﮑﺎی ﺷﻤﺎﻟﯽ و ﺟﻨﻮﺑﯽ‪ ،‬اروﭘﺎی ﺷﺮﻗﯽ و ﻏﺮﺑﯽ‪ ،‬آﺳﯿﺎ ﯾﺎ آﻓﺮﯾﻘﺎ وﺟﻮد ﻧﺪارد ﮐﻪ‬
‫ﻧﺎم آن ﯾﺎدآور رﺳﻮاﯾـﯽﻫﺎی ﺑـﺰرگ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻧﺒﺎﺷﺪ رﺳـﻮاﯾﯽﻫـﺎﯾﯽ ﮐـﻪ ﭘﯿﺎﻣـﺪﻫﺎی ﻣﻬـﻢ و‬
‫ﭼﺸﻢﮔﯿﺮی در ﺳﺎلﻫﺎی اﺧﯿﺮ داﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬در ﻣﻮارد ﻣﻌﺪود‪ ،‬رﺳﻮاﯾﯽﻫﺎ ﺑـﻪ ﻣـﺴﺎﯾﻞ اﺧﻼﻗـﯽ و‬
‫ﺷﺨﺼﯽ ﺳﯿﺎﺳﺘﻤﺪاران ﻣﺮﺑﻮط ﻣﯽﺷﻮد )ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻣﺮدی ﮐﻪ در رواﺑﻂ ﺟﻨﺴﯽ ﯾﺎ ﻣﺼﺮف اﻟﮑﻞ‬
‫دﭼﺎر ﺿﻼﻟﺖ ﻣﯽﺷﻮد( اﻣﺎ در اﮐﺜﺮ ﻣﻮارد‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮع رﺳﻮاﯾﯽﻫﺎ ﻓﺴﺎد ﺳﯿﺎﺳﯽ اﺳﺖ ﮐـﻪ ﮐـﺎرل‬
‫ﻓﺮﯾﺪرﯾﺶ آن را ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪» :‬ﻫﺮ زﻣﺎن ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺐ ﻗﺪرﺗﯽ ﮐﻪ از او اﻧﺘﻈﺎر اﻧﺠـﺎم‬
‫ﮐﺎر ﻣﻌﯿﻨﯽ ﻣﯽرود ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺎرﮔﺰاری ﮐﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺘﯽ ﺑﻪ ﻋﻬﺪه اوﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ اﻏـﻮای ﭘـﺎداشﻫـﺎی‬
‫ﭘﻮﻟﯽ ﯾﺎ ﻏﯿﺮ ﭘﻮﻟﯽ ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﺑﻪ او ﺗﻌﻠﻖ ﻧﺪارد‪ ،‬دﺳﺖ ﺑـﻪ اﻗـﺪاﻣﺎﺗﯽ ﻣـﯽزﻧـﺪ ﮐـﻪ در‬
‫ﺟﻬﺖ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺗﺎﻣﯿﻦ ﮐﻨﻨﺪه اﯾﻦ ﭘﺎداشﻫﺎﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺪﯾﻦ وﺳﯿﻠﻪ ﺑﻪ ﻣـﺮدم و ﻣﻨـﺎﻓﻊ آﻧﻬـﺎ ﻟﻄﻤـﻪ‬
‫ﻣﯽزﻧﺪ‪ «.‬در ﻣﻮاردی ﻫﻢ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺣﮑﻮﻣﺘﯽ ﺑﻪ ﺳﺎدﮔﯽ ﭘﻮﻟﯽ را ﺑﻪ ﺟﯿﺐ ﻣﯽزﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺣﺘـﯽ ﺑـﯽ‬
‫آن ﮐﻪ ﻻزم ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎ آن ﺑﮕﺮﯾﺰﻧﺪ‪ .‬ﯾﺎ ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻢ ﻓﮑﺮ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﻧﯿﺎزی ﺑﻪ ﮔﺮﯾﺨﺘﻦ ﻧﺪارﻧﺪ و ﮐـﺎر‬
‫ﺧﻼﻓﯽ ﻧﮑﺮدهاﻧﺪ‪ .‬از رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬﻮر ﺑﺮزﯾﻞ ﮐﻠﺮدوﻣﻠﻮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬﻮر ﮐﺮه ﺟﻨﻮﺑﯽ و از‬

‫‪30‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﺎن ارﺗﺶ روﺳﯿﻪ ﺗﺎ ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪﮔﺎن ﮐﻨﮕـﺮه آﻣﺮﯾﮑـﺎ و ﺗـﺎ ﻣﻘﺎﻣـﺎت ارﺷـﺪ دوﻟـﺖﻫـﺎی‬
‫ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺖ اﺳﭙﺎﻧﯿﺎ و ﻓﺮاﻧﺴﻪ اﻣﻮاج ﭘﯽ در ﭘﯽ رﺳﻮاﯾﯽﻫﺎی ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻓﺴﺎد ﻣـﺎﻟﯽ‪،‬‬
‫ﺧﻤﯿﺮ ﻣﺎﯾﻪ اﺻﻠﯽ ﺻﺤﻨﻪ ﻋﻤﻮﻣﯽ در ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﻬﺎن ﻃﯽ دﻫﻪ ‪ 1990‬ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﭼﺮا؟ آﯾـﺎ‬
‫ﻧﻈﺎمﻫﺎی ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﺎ ﻓﺎﺳﺪﺗﺮﯾﻦ ﻧﻈﺎمﻫﺎی ﺗﺎرﯾﺦ ﻫﺴﺘﻨﺪ؟ ﻣﻦ ﺷﮏ دارم ﮐـﻪ ﭼﻨـﯿﻦ ﺑﺎﺷـﺪ‪.‬‬
‫اﺳﺘﻔﺎده و ﺳﻮء اﺳﺘﻔﺎده از ﻗﺪرت در ﺟﻬﺖ ﻧﻔﻊ ﺷﺨﺼﯽ ﯾﮑﯽ از ﺧﺼﺎﯾـﺼﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ اﮔـﺮ‬
‫ﭼﯿﺰی ﺑﻪ ﻧﺎم »ﺳﺮﺷﺖ ﺑﺸﺮی« وﺟﻮد ﻣﯽداﺷﺖ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ در ﺧﻮر ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺎﻣﯽ ﺑـﻮد‪) .‬ﻋـﺼﺮ‬
‫اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 2‬ﺻﻔﺤﺎت ‪ 400 ، 399‬و ‪(401‬‬
‫ﺑﺮای ﻣﺜﺎل اﺳﭙﺎﻧﯿﺎ در زﻣﺎن دﯾﮑﺘﺎﺗﻮری ﻓﺮاﻧﮑﻮ از ﺗﺎراج ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺛﺮوتﻫﺎی ﻣﻤﻠﮑـﺖ ﺗﻮﺳـﻂ‬
‫ﺑﺴﺘﮕﺎن دﯾﮑﺘﺎﺗﻮر رﻧﺞ ﻣﯽﺑﺮد‪ .‬از ﺟﻤﻠـﻪ ﻣـﯽﺗـﻮان از ﻣﺮاﺟﻌـﺎن ﻧﻨﮕـﯿﻦ ﺧـﺎﻧﻢ ﻓﺮاﻧﮑـﻮ ﺑـﻪ‬
‫ﻓﺮوﺷﮕﺎهﻫﺎی ﺟﻮاﻫﺮ آﻻت ﻧﺎم ﺑﺮد ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺒﺎن اﯾﻦ ﻣﻐﺎزهﻫﺎ ﻫﺮﮔﺰ ﺟﺮأت ارﺳـﺎل ﺻـﻮرت‪-‬‬
‫ﺣﺴﺎب ﺑﻪ ﻋﻠﯿﺎ ﺣﻀﺮت را ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ ﻫﯿﭻ ﻧﺎﻇﺮ ﻣﻌﺘﺒﺮی ادﻋﺎ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ در اﺳـﭙﺎﻧﯿﺎی دوران‬
‫ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺖﻫﺎ در دﻫﻪ ‪ 1980‬ﻓﺴﺎد ﻣﺎﻟﯽ راﯾﺞ ﺗﺮ از دوره ﻓﺮاﻧﮑﻮ ﺑﻮد‪ .‬اﻣـﺎ در دوره‬
‫دﯾﮑﺘﺎﺗﻮری ﻓﺴﺎد ﻣﺎﻟﯽ ﻋﻤﺪﺗﺎً ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﺑﺮای ﺷﺎﯾﻌﺎت و ﺻﺤﺒﺖﻫـﺎی ﺧـﺼﻮﺻﯽ دوﺳـﺘﺎن‬
‫ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻮد‪ ،‬ﺣﺎل آن ﮐﻪ ﺣﯿﺎت ﺳﯿﺎﺳﯽ دﻣﮑﺮاﺳﯽ اﺳﭙﺎﻧﯿﺎ در دﻫـﻪ ‪ 90‬ﺗﻤﺎﻣـﺎً ﺑـﺎ اﻓـﺸﺎﮔﺮی‬
‫ﻓﺴﺎد در ﺣﮑﻮﻣﺖ و ﺗﻮﺿﯿﺤﺎت ﺣﮑﻮﻣﺖ درﺑﺎره اﯾﻦ اﺗﻬﺎﻣﺎت ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺖ‪) .‬ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋـﺎت‬
‫ج ‪ 2‬ص ‪(401‬‬
‫ﺗﺨﺮﯾﺐ‪ ،‬ﺧﯿﺎﻧﺖ و ﺟﻨﺎﯾﺖ ﺗﻨﻬﺎ راه ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه ﺑﺮای ﺑﻘـﺎی ﭼﻨـﺪ ﺻـﺒﺎح‬
‫اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﻢ ﺻﻬﯿﻮﻧﯿﺴﺘﯽ‬
‫»در ﺑﻬﺎر ‪ 1989‬ﮐﻪ دﮐﺘﺮ ﺟﯿﻤﺰ ﻫﺎﻧﺴﻦ )‪ (Games Hansen‬رﯾـﯿﺲ ﻣﻮﺳـﺴﻪ ﮔـﻮدارد‬
‫ﻧﺎﺳـﺎ ﺑـﺮای ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎت ﻓـﻀﺎﯾﯽ) ‪Studies NASAS Goddard Institute for‬‬
‫‪ ( Space‬آﻣــﺎده ﺷــﺪ ﺗــﺎ در ﺑﺮاﺑــﺮ ﮐﻨﮕــﺮه آﻣﺮﯾﮑــﺎ راﺟــﻊ ﺑــﻪ »اﺛــﺮ ﮔﻠﺨﺎﻧــﻪای«‬
‫)‪ (greenhouse effect‬ﮔﺮم ﺷﺪن ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ آب و ﻫﻮای ﮐﺮه زﻣﯿﻦ ﺷﻬﺎدت دﻫـﺪ‪،‬‬
‫ﻣﺘﻦ ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽ ﺧﻮد را ﺑﺮای ﺗﺎﯾﯿﺪ ﺑﻪ دﻓﺘﺮ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ و ﺑﻮدﺟﻪ ﮐﺎخ ﺳـﻔﯿﺪ اراﯾـﻪ داد‪ .‬ﻫﺎﻧـﺴﻦ‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...................................................................................................................................................‬‬

‫‪31‬‬

‫اﻋﺘﻘﺎد راﺳﺨﯽ داﺷﺖ ﮐﻪ زﻣﺎن آن رﺳـﯿﺪه اﺳـﺖ ﮐـﻪ دوﻟـﺖ آﻣﺮﯾﮑـﺎ ﺑـﺮای ﺟﻠـﻮﮔﯿﺮی از‬
‫ﺧﺸﮑﺴﺎﻟﯽ و دﯾﮕﺮ آﺛﺎر ﮔﺮم ﺷﺪن آب و ﻫﻮا دﺳﺖ ﺑﻪ اﻗﺪاﻣﯽ ﻣﻬﻢ و اﺳﺎﺳﯽ ﺑﺰﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ وﻗﺘﯽ‬
‫ﻣﺘﻦ ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽ را ﭘﺲ ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ دﻓﺘﺮ ﺑﻪ آن ﭘﺎراﮔﺮاﻓﯽ اﺿﺎﻓﻪ ﮐـﺮده اﺳـﺖ‬
‫ﮐﻪ ﺷﻮاﻫﺪ ﻋﻠﻤﯽ ﮔﺮم ﺷﺪن ﺳﯿﺎره را ﺑﺎ ﺷﮏ و ﺗﺮدﯾﺪ ﻣﯽﻧﮕﺮد و در ﻧﺘﯿﺠﻪ وی را در ﺑﺮاﺑـﺮ‬
‫اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺑﻪ ﻣﯿﺰان ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﯽ در ﻣﻮﺿﻌﯽ ﻧﺮم ﺗﺮ ﻗـﺮار داده اﺳـﺖ‪ .‬وی اﻋﺘـﺮاض ﮐـﺮد‬
‫وﻟﯽ در اﯾﻦ ﻣﻨﺎزﻋﻪ داﺧﻠـﯽ ﺑﺎزﻧـﺪه ﺷـﺪ و ﭼﻨـﺪی ﺑﻌـﺪ ﻧﻈـﺮات ﺷﺨـﺼﯽاش را از ﻃﺮﯾـﻖ‬
‫ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت ﺑﻪ اﻃﻼع ﻣﺮدم رﺳﺎﻧﺪ‪) .‬ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﻗﺪرت ص ‪(445‬‬
‫در ﺳﺎل ‪ ،1994‬ﯾﮏ روزﻧﺎﻣﻪ ﻧﮕﺎر ﺑﺮﺟﺴﺘﻪای اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ‪ ،‬ﻣﻘﺎﻟﻪ زﯾﺮ را ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺳﺎﺧﺖ‪:‬‬
‫»دهﻫﺎ ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻧﻔﺮ در ﺟﻬﺎن در ﻣﻌﺮض ﻣﺮﮔﯽ ﺗﺪرﯾﺠﯽ و دردﻧـﺎک در ﭼﻨﮕـﺎل ﯾـﮏ ﺧﻄـﺮ‬
‫ﻣﻮذی و ﺧﺰﻧﺪه ﻗﺮار دارﻧﺪ‪ ،‬آﻧﺎن از ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻣﺮد زﯾﺮا ﺑﺨﺶﻫﺎی ﺑﺰرﮔﯽ از ﺳﯿﺎرهی‬
‫ﻣﺎ در ﺣﺎل ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺑﻪ ﺑﯿﺎﺑﺎن اﺳﺖ ‪ ...‬ﻣﻨﻄﻘﻪای ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺣﺖ ﻫﻨﺪ و ﭼﯿﻦ از ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﯽ دوم‬
‫دﭼﺎر ﻓﺮآﯾﻨﺪی ﺷﺪه ﮐﻪ ﺧﺎک ﺷﻨﺎﺳﺎن ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ ﺑﻪ آن »ﻧﺎﺑﻮدی ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺗﺎ ﺷﺪﯾﺪ ﺧﺎک«‬
‫ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ‪ «.‬دﯾﻮﯾﺪ ﺗﺎﻣﺲ )‪ (David Thomas‬ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ دﻓﺎع از ﻣﻮﺿـﻊ دوﻟـﺖ آﻣﺮﯾﮑـﺎ‬
‫ﭼﻨﯿﻦ اﻇﻬﺎراﺗﯽ را ﮐﺎﻣﻼً ﭼﺮﻧﺪ ﻣﯽداﻧﺪ‪ .‬وی اﺳﺘﺎد ﺟﻐﺮاﻓﯽ داﻧـﺸﮕﺎه ﺷـﻔﯿﻠﺪ‪ ،‬رﯾـﯿﺲ ﻣﺮﮐـﺰ‬
‫ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﺑﯿﺎﺑﺎنﻫﺎ و ﻧﻮﯾﺴﻨﺪهی ﮐﺘﺎب ﻣﻤﺘـﺎز »ﭘﯿـﺸﺮوی ﺑﯿﺎﺑـﺎنﻫـﺎ اﻓـﺴﺎﻧﻪای‬
‫اﻧﻔﺠﺎری« اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﮐﯿﻬﺎن ﺷﻨﺎس ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻓﺮد ﻫﻮﯾﻞ )‪ (Si fred Hoyle‬از اﯾﻦ ﻫﻢ ﺑﺴﯿﺎر ﺧـﻮش ﺑـﯿﻦ ﺗـﺮ‬
‫اﺳﺖ‪ :‬وی در دﻓﺎع از ﻣﻮﺿـﻊ آﻣﺮﯾﮑـﺎ ﻣـﯽﻧﻮﯾـﺴﺪ‪» :‬ﻣـﻦ ﺑـﻪ دوﻟـﺖﻫـﺎ‪ ،‬ﺻـﻨﻌﺖ ﮔـﺮان و‬
‫اﻗﺘﺼﺎدداﻧﺎن ﮐﻪ ﻓﻦ آوری اﻣﺮوز را ﮐﻤﺎﺑﯿﺶ‪ ،‬در ﭘﺎﯾﺎن راه ﻣﯽداﻧﻨـﺪ‪ ،‬راﻫـﯽ ﮐـﻪ ﺑـﺎ ﺣـﻀﻮر‬
‫ﻧﯿﺎﮐﺎن دور ﻣﺎ ﮐﻪ ﺑﻪ درﺧﺘﺎن ﻣﯽآوﯾﺨﺘﻨﺪ آﻏﺎز ﺷﺪه‪ ،‬ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ واﻗﻌﯿﺖ دﻗﯿﻘﺎً ﻋﮑـﺲ ﺗـﺼﻮر‬
‫آﻧﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺷﮑﺎف ﻣﯿﺎن ﻣﺎ و ﺗﻤﺪن ﻫﺎی آﯾﻨﺪه ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﭼﻨﺪ ﻣﯿﻠﯿﻮن واﺣـﺪ ﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬اﯾـﻦ‬
‫ﺟﺎده ﺗﺎزه ﺷﺮوع ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﺑﺮای ﮐﺎر ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه اﺳﺖ‪ «.‬در ﺣـﺎﻟﯽ ﮐـﻪ در‬
‫ﺳﺎل ‪ 200‬ﻣﯿﻼدی‪ ،‬ﻓﯿﻠﺴﻮف روﻣﯽ‪ ،‬ﺗﺮﺗﻮﻟﯿﺎن )‪ (tertulian‬ﻣﺘﻮﺟﻪ اﯾﻦ ﻣﺸﮑﻞ ﺷﺪه ﺑـﻮده‬
‫اﺳﺖ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪» :‬ازدﺣﺎم ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻣﺘﻘﺎﻋﺪ ﮐﻨﻨﺪهﺗﺮﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﺳﻨﮕﯿﻨﯽ ﻣـﺎ ﺑـﺮ زﻣـﯿﻦ اﺳـﺖ‪.‬‬

‫‪32‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﺛﻤﺮات ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺑﻪ ﺳﺨﺘﯽ ﮐﻔﺎف ﻣﺎ را ﻣﯽدﻫﺪ و ﻓﺸﺎر ﻓﺰاﯾﻨﺪهی ﮐﻤﺒﻮدﻫﺎ ﺑﻪ ﺗﺪرﯾﺞ ﺷﮑﺎﯾﺖ‬
‫ﻫﻤﮕﺎن را ﺑﺮ ﻣﯽاﻧﮕﯿﺰد‪ .‬آﯾﺎ ﻧﺒﺎﯾﺪ ﻃﺎﻋﻮن و ﻗﺤﻄﯽ‪ ،‬ﺟﻨﮓ و زﻟﺰﻟﻪ را ﺑﻪ ﭼﺸﻢ راهﻫﺎی ﻋﻼج‬
‫اﻧﻔﺠﺎر ﺟﻤﻌﯿﺖ و ﻧﺠﺎت ﺧﻮد ﺑﯿﻨﮕﺎرﯾﻢ؟«‪) .‬ﺟﻬﺎن در ‪ 500‬ﺳﺎل آﯾﻨﺪه ﻧﻮﺷﺘﻪ آدرﯾﺎن ﺑﺮی(‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﻗﺒﻮل دارﯾﺪ ﮐﻪ در ﻏﺮب ﺣﺘﯽ ﺣﻘﻮق ﺣﯿﻮاﻧﺎت را ﺑﻬﺘﺮ ﻣﺮاﻋﺎت ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﭼﻪ ﺑﺮﺳﺪ‬
‫ﺑﻪ اﻧﺴﺎن!؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﺑﻠﯽ اﯾﻦ در وادی ﺗﺒﻠﯿﻎ اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﭼﯿﺰ دﯾﮕﺮی اﺳﺖ ﺑﻪ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺗـﺎﻓﻠﺮ ﺗﻮﺟـﻪ‬
‫ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫اﮐﻨﻮن از ﮐﺒﻮﺗﺮان دﺳﺖ آﻣﻮز در ﺣﻔﻆ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪﻫﺎی داروﺳﺎزی ﺑﺮای ﺗﺸﺨﯿﺺ و ﻧﺎﺑﻮد‬
‫ﮐﺮدن ﻗﺮصﻫﺎی ﻣﻌﯿﻮب اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺷﻮروی در اوﮐﺮاﯾﻦ از ﻧﻮع ﺧﺎﺻﯽ از‬
‫ﻣﺎﻫﯽﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺟﻠﺒﮏﻫﺎﯾﯽ را ﮐﻪ در ﺗﻠﻤﺒﻪ ﺧﺎﻧﻪﻫﺎ ﺑﻪ دور ﺻﺎﻓﯽﻫﺎ ﻣـﯽﭘﯿﭽـﺪ‬
‫ﭘﺎک ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ دﻟﻔﯿﻦﻫﺎ آﻣﻮﺧﺘﻪاﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺮای »آب ﻧﻮرداﻧﯽ« ﮐﻪ در ﺳـﻮاﺣﻞ ﮐﺎﻟﯿﻔﺮﻧﯿـﺎ در زﯾـﺮ‬
‫آب ﮐﺎر ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ وﺳﺎﯾﻞ و اﺑﺰار ﺣﻤﻞ ﮐﻨﻨﺪ و ﻣﺎﻧﻊ ﻧﺰدﯾﮏ ﺷﺪن ﮐﻮﺳﻪﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿـﺖ‬
‫اﻓﺮاد ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ دﻟﻔﯿﻦﻫﺎی دﯾﮕﺮ ﯾﺎد دادهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻣﯿﻦﻫﺎی ﻏﻮﻃﻪ ور در آب ﺑﮑﻮﺑﻨﺪ‪،‬‬
‫آﻧﻬﺎ را ﻣﻨﻔﺠﺮ ﮐﻨﻨﺪ و ﺑﻪ ﺟﺎی اﻧﺴﺎن دﺳﺖ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻋﻤﻞ اﻧﺘﺤﺎری ﺑﺰﻧﻨﺪ‪ ،‬و ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺘﻔﺎدهای‬
‫ﺑﻪ ﺑﺤﺚ ﻧﺴﺒﺘﺎً داﻏﯽ در ﻣﻮرد رﻋﺎﯾﺖ اﺻﻮل اﺧﻼﻗﯽ در ﻣﻮرد اﻧﻮاع ﺟﺎﻧﻮران داﻣﻦ زده اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻧﻘــﺶ ﮐــﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮ در ﺗﻘﻠﺒــﺎت اﻧﺘﺨﺎﺑــﺎﺗﯽ در ﻧﻈــﺎم در ﺣــﺎل اﺿــﻤﺤﻼل‬
‫اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﻢ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻧﻮﯾﻦ‬
‫»ﻣﮕﯽ ﻓﻮرد )‪ (Maggie ford‬ﺧﺒﺮﻧﮕﺎر روزﻧﺎﻣﻪ ﺗﺎﯾﻤﺰ ﻣﺎﻟﯽ در ﺳﺌﻮل‪ ،‬ﺑـﻪ ﻧﻘـﻞ از ﯾـﮏ‬
‫ﺗﺤﻠﯿﻞﮔﺮ ﺳﯿﺎﺳﯽ واﺷﯿﻨﮕﺘﻦ اﺷﺎره ﮐﺮد ﮐﻪ »ﺗﺮﺳﯿﻢ ﻣﺪل ﮐﺎﻣﯿﭙﻮﺗﺮی ﺑﺮای رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﯾـﮏ‬
‫ﺗﺼﻤﯿﻢ ﻧﻬﺎﯾﯽ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﮐﺎر ﻓﻮق اﻟﻌﺎده ﺳﺎده ای اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺪل را ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ‬
‫ﺗﺼﻮرات ﻣﺮدم از اﻧﺘﺨﺎب رای دﻫﻨﺪه و ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻃﻮﻻﻧﯽ و ﻧﺎﺣﯿﻪای و ﺳﻨﺘﯽ و رﺧﺪادﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ‬
‫در ﻃﻮل ﻣﺒﺎرزه اﻧﺘﺨﺎﺑﺎﺗﯽ اﺗﻔﺎق ﻣﯽاﻓﺘﺪ‪ ،‬ﺗﻌﺪﯾﻞ ﮐﺮد‪ .‬ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺪﻟﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺣﺠﻢ اﮐﺜﺮﯾﺖ را‬
‫ﻃﺮاﺣﯽ ﮐﻨﺪ‪ «.‬از ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺪﻟﯽ ﻣﺴﻠﻤﺎً ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺮای دﺳﺘﮑﺎری در ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺣﻮزهﻫـﺎی ﮐﻠﯿـﺪی‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...................................................................................................................................................‬‬

‫‪33‬‬

‫ﺑﺎ ﭼﻨﯿﻦ ﻇﺮاﻓﺖ و ﻣﻬﺎرﺗﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺪون ﺑﺮﺟﺎی ﮔﺬاﺷﺘﻦ آﺛـﺎری آﺷـﮑﺎر‪ ،‬ﺷـﺨﺺ‬
‫ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺮﻧﺪه اﻋﻼم ﺷﻮد‪ ،‬اﯾﻦ ﮐﺎر در ﺻﻮرﺗﯽ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﮐـﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ رﯾـﺰ ﮐـﺎردان ﺑـﻪ‬
‫ﮐﻠﻤﻪ رﻣﺰ ﻣﻨﺎﺳﺐ دﺳﺘﺮﺳﯽ ﭘﯿﺪا ﮐﻨﺪ و ﺑﻪ ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮ دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻠﯽ ﺑﺪﻫـﺪ ﮐـﻪ ﻃﺒـﻖ آن ﺑـﻪ‬
‫ﺑﺮﺧﯽ از درﺻﺪﻫﺎی آرای ﯾﮏ ﻧﺎﻣﺰد در ﺑﺮاﺑﺮ دﯾﮕﺮی اﻋﺘﺒﺎر ﺑﺪﻫﺪ و ﺳﭙﺲ »راه ﻓﺮاری« ﺑﺎز‬
‫ﮐﻨﺪ‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ در واﻗﻊ ﻫﺮ ﺳﺎﺑﻘﻪ ای را ﮐﻪ از ﻋﻤﻠﯿﺎت اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﺑﻮﺟﻮد آﻣﺪه اﺳﺖ ﭘﺎک ﮐﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻮﺳﺴﻪ ﭘﮋوﻫﺶ راﻫﺒﺮدی ﻧﻮاﺣﯽ ﺷﻬﺮی ﭘﺮوژهای دارد ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان ﻧﻈﺎرت ﺑـﺮ اﻧﺘﺨﺎﺑـﺎت‬
‫ﮐﻪ ﺑﺮ ﮐﺎر ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﯽ دو داﻧﺸﻤﻨﺪ ﻋﻠﻮم ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮی داﻧﺸﮕﺎه ﭘﺮﻧﯿﺴﺘﻮن ﺑﻨﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺎم‪-‬‬
‫ﻫﺎی ﺟﻮن ادواردز )‪ (gon R.Edwards‬و ﻫﻮارد ﺟـﯽ اﺷـﺘﺮوس ) ‪Howard gay‬‬
‫‪ .(Strauss‬اﯾﻦ دو ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪» :‬ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﺷﻤﺎرش ﮐـﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮی آرا در دو دﻫـﻪ‬
‫ﮔﺬﺷﺘﻪ اﻣﮑﺎن ﺗﻘﻠﺐ و ﺧﻄﺎی اﻧﺘﺨﺎﺑﺎﺗﯽ را در ﻣﻘﯿﺎﺳﯽ ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﺮده اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻗـﺒﻼً ﻗﺎﺑـﻞ‬
‫ﺗﺼﻮر ﻧﺒﻮد‪) «.‬ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﻗﺪرت ص ‪(435‬‬
‫آزادی اﻃﻼﻋﺎت‬
‫»ﻫﯿﭻ ﺟﺎﻣﻌﻪای ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ آزادی ﮐﺎﻣﻞ اﻃﻼﻋﺎت را ﺗﺤﻤﻞ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑـﺮای زﻧـﺪﮔﺎﻧﯽ اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ‬
‫ﭘﻨﻬﺎﻧﮑﺎری ﺗﺎ ﺣﺪی ﻻزم اﺳﺖ‪ .‬آزادی ﮐﺎﻣﻞ اﻃﻼﻋﺎت ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی از ﺑﯿﻦ رﻓﺘﻦ ﮐﺎﻣﻞ ﺣـﺮﯾﻢ‬
‫زﻧﺪﮔﯽ ﺧﺼﻮﺻﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻟﺤﻈﺎﺗﯽ از ﺑﺤﺮان ﺷﺪﯾﺪ و ﻟﺤﻈـﺎﺗﯽ از »ﺧﻄـﺮ ﺣﺎﺿـﺮ و آﺷـﮑﺎر«‬
‫وﺟﻮد دارد ﮐﻪ آزادی ﻣﻄﻠﻖ‪ ،‬آﺗﺶ اﻓﺮوزان را ﺑﻪ رﯾﺨﺘﻦ ﺑﻨـﺰﯾﻦ ﺑـﻪ درون آﺗـﺸﯽ ﺷـﻌﻠﻪور‬
‫دﻋﻮت ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ آزادی ﻣﻄﻠﻖ ﺑﯿﺎن ﻣﺜـﻞ ﻫـﺮ اﻣـﺮ ﻣﻄﻠـﻖ دﯾﮕـﺮی‪ ،‬ﻣﺤـﺎل اﺳـﺖ‪.‬‬
‫)ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﻗﺪرت ص ‪(567‬‬
‫ﭘﺮﺳـﺶ‪ :‬ﺷﻤﺎ در اﮐﺜﺮ ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽﻫﺎﯾﺘﺎن از ﻧﺎﺑﻮدی ﺑﺸﺮ ﺗﻮﺳﻂ ﺣﮑﻮﻣـﺖﻫـﺎی ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪداری‬
‫ﺧﺒﺮ دادهاﯾﺪ ﺳﻮال ﻣﻦ اﯾﻦ اﺳﺖ آﯾﺎ ﺷﻤﺎ ﺑﺪﺑﯿﻦ ﻫﺴﺘﯿﺪ و ﯾﺎ دﯾﮕﺮان ﻫﻢ ﺑﺎ ﺷﻤﺎ ﻫﻤﮕﺎماﻧﺪ؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﺑﻪ ﻣﻘﺪﻣﻪ ﮐﺘﺎب واﻟﺪﯾﻦ ﺑﯿﻮ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫ﺻﺒﺮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﺪ ﻧﻮﺑﺖ آﻧﺎن در ﻫﺰاره ﺳﻮم ﻓﺮا ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﯿﺪ آﻧﺎن ﮐﻪ اﻣﺮوز ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻄﻤـﺌﻦ‬
‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﻨﺪ در واﻗﻊ ﺑﺴﯿﺎر ﻫﻢ واﻫﻤﻪ دارﻧﺪ‪ .‬آﻧﺎن اﻣﮑﺎﻧﺎت ﺧﻮد را ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﺣﺪ ﺑـﻪ ﮐـﺎر‬

‫‪34‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ و در وﺿﻌﯿﺖ ﻧﺰوﻟﯽ اﻧﮑﺎر ﻧﺎﭘﺬﯾﺮی ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ‪ .‬آﻧﺎن در ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻣﺎ را ﺑـﻪ‬
‫ﭼﯿﺰی ﺷﺒﯿﻪ اﻣﭙﺮاﻃﻮری رم ﺑﺎزﭘﺴﯿﻦ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﺎزﭘﺴﯿﻦ رﻫﻨﻤﻮن ﺷﺪهاﻧﺪ و ﺗﻨﻬﺎ ﭼﯿﺰ ﺑـﯽﺗﺮدﯾـﺪ‬
‫درﺳﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﭘﺎﯾﺎن اﯾﻦ ﻓﯿﻠﻢ ﺧﺎص ﺻﺤﻨﻪ از ﺟﻨﺎزه ﻟﺒﺮﯾﺰ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷـﺪ‪) .‬ﭘﯿـﺮوزی‬
‫ﺳﯿﺎه ﻧﻮﺷﺘﻪ واﻟﺪﯾﻦ ﺑﯿﻮ ص ‪ (15‬اﯾﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪای از ﻣﻮﺿـﻊ ﺟﻬـﺎن ﺳـﻮﻣﯽ در ﻗﺒـﺎل ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ‬
‫داری اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﻣﻘﺎﻻت ﯾﺎ ﮐﺘﺎبﻫﺎ ﯾﺎ ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽﻫﺎی ﺷﻤﺎ را ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻗﺮار ﻣـﯽدﻫـﺪ‪،‬‬
‫ﺧﯿﺎل ﻣﯽﮐﻨﺪ ﻧﻈﺎم ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری ﺑﻪ زﺑﺎﻟﻪ دان رﯾﺨﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ؟! آﯾﺎ ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ ﻧﯿﺴﺖ؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬اﯾﻦ ﮐﻪ ﻧﻈﺎم ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری ﺑﻪ زﺑﺎﻟﻪ دان رﯾﺨﺘﻪ ﺷﺪه ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل ﺧـﻮد ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪداران‬
‫ﻣﺘﻔﮑﺮ ﻋﺼﺮ ﻣﺎ ﻧﯿﺰ ﻫﺴﺖ اﮔﺮ ﺑﺎور ﻧﺪارﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ ﺑﻪ ﮐﺘﺎب ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﻗﺪرت‪:‬‬
‫اﯾﻦ اﻣﺮ ﺗﺒﯿﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﭼﺮا ﻣﯿﻠﯿﻮنﻫﺎ ﮐﺎرﻣﻨﺪ ﺑﺎﻫﻮش و ﺳﺨﺘﮑﻮش درﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ دﯾﮕـﺮ‬
‫ﻗﺎدر ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ وﻇﺎﯾﻒ ﺧﻮد را اﻧﺠﺎم دﻫﻨﺪ آﻧﻬـﺎ ﻧﻤـﯽﺗﻮاﻧﻨـﺪ ﺑﺎزارﻫـﺎی ﺟﺪﯾـﺪ ﮐـﺸﻒ ﮐﻨﻨـﺪ‪،‬‬
‫ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺟﺪﯾﺪ ﺧﻠﻖ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﺑﻬﺘﺮی ﻃﺮاﺣﯽ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن رﻓﺘـﺎر ﺑﻬﺘـﺮی‬
‫داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﯾﺎ ﺳﻮد را ﺑﺎﻻ ﺑﺒﺮﻧﺪ ﻣﮕﺮ آن ﮐﻪ ﻣﻘﺮرات را زﯾﺮ ﭘﺎ ﺑﮕﺬارﻧﺪ و روﯾﻪﻫﺎی رﺳـﻤﯽ‬
‫را ﺑﺸﮑﻨﻨﺪ‪ .‬اﻣﺮوزه ﭼﻪ ﺗﻌﺪادی از ﮐﺎرﮐﻨﺎن ﺟﻬﺖ ﺑـﻪ اﻧﺠـﺎم رﺳـﺎﻧﺪن ﮐـﺎری ﺑﺎﯾـﺪ زﯾـﺮ ﭘـﺎ‬
‫ﮔﺬاﺷﺘﻦ روﯾﻪﻫﺎی رﺳﻤﯽ را ﻧﺪﯾﺪه ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ؟ ﺑﺮای آن ﮐﻪ ﮐﺎری اﻧﺠﺎم ﺷﻮد‪ ،‬ﭼﯿـﺰی درﺳـﺖ‬
‫ﺷﻮد‪ ،‬ﻧﻮار ﻗﺮﻣﺰی ﻗﻄﻊ ﺑـﺸﻮد ﭼﯿـﺰی ﺑـﻪ دﺳـﺖ آﯾـﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾـﺪ ﻧﻈـﺎم اداری را در زﺑﺎﻟـﻪ دان‬
‫اﻧﺪاﺧﺖ‪) «.‬ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﻗﺪرت ص ‪(277‬‬
‫ﻗﺪرت زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﭼﺮا آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﺎ وﺟﻮد ﻗﺪرت ﻋﻈﯿﻢ ﻧﻈﺎﻣﯽ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎدی زﯾﺮ زﻣﯿﻨﯽ ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﺳﺎﻣﻮﺋﻞ ﻫﺎﻧﺘﯿﮕﺘﻮن‪ ،‬داﻧﺸﻤﻨﺪ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻋﻠﻮم ﺳﯿﺎﺳﯽ داﻧﺸﮕﺎه ﻫﺎروارد‪ ،‬در ﻣﺘﻦ ﮐﺘﺎب‬
‫ﺧﻮد »ﺳﯿﺎﺳﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ« اﻋﻼم ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻗﺪرت ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺎرآﻣﺪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﻧﺎﻣﺮﺋﯽ‬
‫ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻤﺎﻧﺪ‪:‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...................................................................................................................................................‬‬

‫‪35‬‬

‫»ﻣﻌﻤﺎران ﻗﺪرت در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﻧﯿﺮوﯾﯽ را ﺧﻠﻖ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﺲ ﺷـﻮد اﻣـﺎ ﺑـﻪ ﭼـﺸﻢ ﻧﯿﺎﯾـﺪ‪.‬‬
‫ﻗﺪرت ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﻗﻮی ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ ﮐﻪ در ﺗﺎرﯾﮑﯽ ﻋﻤﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ؛ اﮔﺮ در ﻣﻌﺮض ﻧﻮر ﺧﻮرﺷﯿﺪ ﻗﺮار‬
‫ﮔﯿﺮد‪ ،‬ﺑﺨﺎر ﻣﯽﺷﻮد‪) «.‬ﺑﻬﺮه ﮐﺸﯽ از ﻣﺮدم ص ‪(162‬‬
‫در اﻗﺘﺼﺎد دﯾﮑﺘﺎﺗﻮری در ﺳﯿﺎﺳﺖ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﭼﺮا و ﭼﮕﻮﻧﻪ اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﻢ ﺑﺎ ﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺴﻢ ﭘﯿﻮﻧﺪ ﺧﻮرده اﺳﺖ؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺑﺰرگ اﺳﺘﻌﻤﺎرﮔﺮ و اﺳﺘﺜﻤﺎرﮔﺮ از آﻧﺠﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺗﺴﺨﯿﺮ و ﻏﺎرت ﺟﻬﺎن‬
‫ﻣﺤﺮوﻣﯿﻦ ﻣﺸﮑﻞ اﻗﺘﺼﺎدی ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻮﻗﺖ ﺣﻞ ﮐﺮدهاﻧـﺪ ﻣﻄﻤـﺌﻦ ﺷـﺪﻧﺪ در ﮐﻮﺗـﺎه‬
‫ﻣﺪت ﺗﻀﺎد ﺧﺸﻦ داﺧﻠﯽ وﺟﻮد ﻧﺪارد )و اﯾﻦ ﺗﻀﺎد ﺑﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺟﻬـﺎن ﺳـﻮم ﺻـﺎدر ﺷـﺪه‬
‫اﺳﺖ( ﭼﺮا ﮐﻪ در ﮐﺸﻮرﻫﺎی اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﺣﮑﻮﻣﺖ دﺳﺖ ﻣﺮدﻣﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾـﺎ ﻣﯿﻠﯿﺎردراﻧـﺪ و‬
‫ﯾﺎ ﻏﺎﻟﺒﺎً ﻣﺸﮑﻠﺸﺎن ﻃﻮری و در ﺣﺪی ﺣﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﻌﻼً ﻗﺼﺪ ﺗﻐﯿﯿـﺮ ﻧﻈـﺎم را ﻧﺪارﻧـﺪ‬
‫ﭼﻮن ﻧﻈﺎم دﯾﮕﺮی ﮐﻪ آن را ﺑﻬﺘﺮ از ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری ﺑﺸﻨﺎﺳﻨﺪ اراﯾﻪ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ و ﯾﺎ اﺟـﺎزهای‬
‫ﻧﻤﯽدﻫﻨﺪ ﮐﺴﯽ رژﯾﻢ ﻏﯿﺮ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری را ﻋﺮﺿـﻪ ﮐﻨـﺪ‪ ،‬ﻫﻤـﺎن ﻃـﻮری ﮐـﻪ ﻣـﺎرﮐﻮزه در‬
‫ﻣﺼﺎﺣﺒﻪ ﺧﻮد در ﮐﺘـﺎب اﺻـﻼح ﯾـﺎ اﻧﻘـﻼب آورده در ﺗﻤـﺎم آﻣﺮﯾﮑـﺎ ﺣﺘـﯽ ﯾـﮏ روزﻧﺎﻣـﻪ‬
‫ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﺘﯽ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ .‬ﺣﺎﺻﻞ اﯾﻦ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی ﻓﻮق و ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻓﺮﯾـﺐ اﻓﮑـﺎر‬
‫ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺟﻬﺎن‪ ،‬ﻧﻈﺎم اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﻏﺮب در ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻣﻨﺎدی دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ اﺳﺖ وﻟﯽ در اﻗﺘﺼﺎد‬
‫ﻣﻨﺎدی اﻧﺤﺼﺎر! از ﯾﮏ ﻃﺮف ﻣﻘﯿﺎس ﺣﮑﻮﻣﺖ را آراء ﻣﺮدم ﻣﯽداﻧﺪ از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ ﺟﻬﺎن را‬
‫ﺗﻬﺪﯾﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﻋﻀﻮ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷﻮﻧﺪ! ﺑﺎﯾﺪ ﮐﻮﺑـﺎ‪ ،‬اﯾـﺮان‪ ،‬ﻟﯿﺒـﯽ‪ ،‬ﻋـﺮاق و ﮐـﺮه‬
‫ﺷﻤﺎﻟﯽ ﺗﺤﺮﯾﻢ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﺎﯾﺪ اﻋﻀﺎی داﯾﻤﯽ ﺷﻮرای اﻣﻨﯿﺖ از ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻗﻮی ﺗـﺸﮑﯿﻞ ﺷـﻮد‪،‬‬
‫ﺑﺎﯾﺪ آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﺳﺎﯾﺮ ﻗﺪرتﻫﺎی ﺑﺰرگ ﺣﻖ وﺗﻮ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﭘﺲ در اﻗﺘﺼﺎد دﯾﮑﺘـﺎﺗﻮر اﺳـﺖ‬
‫در ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻟﯿﺒﺮال‪ ،‬ﻟﺬا اﯾﻦ ﭘﯿﻮﻧﺪ ﺗﺎﮐﺘﯿﮑﯽ اﺳﺖ و ﻫﯿﭻ ﮔﻮﻧـﻪ اﺻـﺎﻟﺘﯽ ﻧـﺪارد و ﺑـﻪ ﺧـﺎﻃﺮ‬
‫ﻫﻤﯿﻦ اﺻﻞ ﻧﺒﻮدن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ‪ 74‬ﮐﻮدﺗﺎ در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺟﻬـﺎن ﺳـﻮم ﺑـﺎ ﺧـﻮف و وﺣـﺸﺖ‬
‫ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﻫﺮ روز دﺳﺖ ﺑـﻪ اﻧـﻮاع و اﻗـﺴﺎم ﺟﻨﺎﯾـﺖ ﻣـﯽزﻧـﺪ ﺗـﺎ در درون ﻧﻈـﺎم‬
‫اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﺳﺨﻦ از ﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺴﻢ و دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﺑﺰﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺎ ﺗﺎﺑﻠﻮ دروﻏﯿﻦ ﺳـﯿﺎﻫﯽ ﻟـﺸﮕﺮ ﺟﻤـﻊ‬

‫‪36‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﮐﻨﺪ و ﻗﺪرت ﺧﻮد را ﭼﻨﺪ ﺻﺒﺎح دﯾﮕﺮ ﺣﻔﻆ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺣﺎﺻﻞ اﯾﻦ ﮐﻪ ﭼﻮن ﺗﻀﺎد داﺧﻠـﯽ ﺟﻬـﺎن‬
‫اﺳﺘﮑﺒﺎر ﺑﻪ ﺧﺎرج ﺻﺎدر ﺷﺪه ﺳﺨﻦ از دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﺳﺮداده و ﭼﻮن ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺗﻀﺎد ﺧﺎرﺟﯽ را‬
‫ﺑﺎ ﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺴﻢ ﺣﻞ ﮐﻨﺪ دﺳﺖ ﺑﻪ دهﻫﺎ ﮐﻮدﺗﺎ زده و ﻣﯽزﻧﺪ و ﺧﻮاﻫﺪ زد‪.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﭼﻮن در ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن دﯾﮑﺘﺎﺗﻮری ﻫﺴﺖ در آﻣﺮﯾﮑﺎ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ اﺳﺖ و ﭼﻮن در ﮐﻮﯾﺖ‬
‫و ﺗﻤﺎم ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺷﯿﻮخ دﯾﮑﺘﺎﺗﻮری ﻫﺴﺖ در آﻣﺮﯾﮑـﺎ دﻣﻮﮐﺮاﺳـﯽ وﺟـﻮد دارد و ﭼـﻮن در‬
‫ﺑﯿﺶ از ‪ 70‬ﮐﺸﻮر ﮔﻠﻮﻟﻪ ﺑﻪ ﻧﻔﻊ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ در ﻧﺘﯿﺠـﻪ در آﻣﺮﯾﮑـﺎ دﻣﻮﮐﺮاﺳـﯽ‬
‫ﻇﺎﻫﺮی ﻧﮕﻪ داﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﭘﺲ ﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺴﻢ و دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ روی دهﻫـﺎ دﯾﮑﺘـﺎﺗﻮری‬
‫ﺧﺎرﺟﯽ ﺟﻬﺎن ﺳﻮﻣﯽ ﻗﺮار دارد ﮐﻪ در آﻣﺮﯾﮑﺎ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﺻﻮری ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬
‫ﻗﺮن ‪ 21‬ﻗﺮن ﭘﯿﺮوزی اراده ﺑﺮ اﺗﻢ‬
‫ﭘﺮﺳـﺶ‪ :‬ﭼﺮا ﻣﺮدان اﻟﻬـﯽ روی ﺗـﺮوﯾﺞ و ﺗﺒﻠﯿـﻎ و ﺗـﺴﺨﯿﺮ اﻧﺪﯾـﺸﻪﻫـﺎ‪ ،‬ﻓﮑﺮﻫـﺎ و ﻣﻐﺰﻫـﺎ‬
‫ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاری ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﭼﻨﺪان روی ﺗﺴﺨﯿﺮ ﻣﻮاﻫﺐ ﻃﺒﯿﻌﺖ ﻣﺜﻞ ﻋﻠﻢ اﻗﺘـﺼﺎد و ﺑﺮرﺳـﯽ‬
‫ﻋﻠﻤﯽ اﺷﯿﺎء ﻃﺒﯿﻌﺖ رﻏﺒﺖ ﻧﺸﺎن ﻧﺪاده اﻧﺪ؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬اﯾﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ را ﻏﺮﺑﯽﻫﺎ ﻫﻢ ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ‪:‬‬
‫ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﻧﻮع ﻗﺪرت‪ ،‬از ﮐﺎرﺑﺮد داﻧﺎﯾﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺷﻮن ﮐـﺎﻧﺮی‪ ،‬ﻫﻨﺮﭘﯿـﺸﻪ ﻣﻌـﺮوف در‬
‫ﻓﯿﻠﻤﯽ ﮐﻪ داﺳﺘﺎن آن در ﮐﻮﺑﺎ در دوران ﺣﮑﻮﻣﺖ دﯾﮑﺘﺎﺗﻮری ﺑﺎﺗـﺴﺘﺎد اﺗﻔـﺎق ﻣـﯽاﻓﺘـﺪ‪ ،‬در‬
‫ﻧﻘﺶ ﻓﺮد ﺧﺎص ﻇﺎﻫﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬در ﯾﮏ ﺻﺤﻨﻪ ﺑﻪ ﯾﺎد ﻣﺎﻧﺪﻧﯽ‪ ،‬ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ارﺗﺶ ﺣﺎﮐﻢ ﺑـﻪ وی‬
‫ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﺳﺮﮔﺮد‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻦ ﺑﮕﻮ اﺳﻠﺤﻪ ﻣﻮرد ﻋﻼﻗﻪات ﭼﯿﺴﺖ ﺗﺎ ﺑﺮاﯾﺖ ﺗﻬﯿـﻪ ﮐـﻨﻢ‪«.‬‬
‫ﺷﻮن ﮐﺎﻧﺮی ﭘﺎﺳﺦ ﻣﯽدﻫﺪ »ﻣﻐﺰﻫﺎ«‪.‬‬
‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ آﻟﻮﯾﻦ ﺗﺎﻓﻠﺮ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬
‫زﻣﺎﻧﯽ وﯾﻨﺴﺘﻮن ﭼﺮﭼﯿﻞ در ﮔﻔﺘﺎری ﮐﻪ ﺑﻪ او اﻟﻬﺎم ﺷﺪه ﺑﻮد ﭼﻨﯿﻦ ﮔﻔﺖ‪» :‬اﻣﭙﺮاﻃﻮریﻫـﺎی‬
‫آﯾﻨﺪه‪ ،‬اﻣﭙﺮاﻃﻮریﻫﺎی ﻣﻐﺰ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد‪ «.‬اﻣﺮوزه اﯾﻦ ﮔﻔﺘﺎر واﻗﻌﯿﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﻫﻨـﻮز‬
‫درک ﻧﺸﺪه ﻣﯿﺰان ﻗﺪرت ﺧﺎم و ﺑﺴﯿﻄﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در دﻫﻪﻫـﺎی آﯾﻨـﺪه در اﺛـﺮ ﻧﻘـﺶ ﺗـﺎزه‬
‫»ﻣﻐﺰ« ﻫﻢ در ﺳﻄﺢ زﻧﺪﮔﯽ ﺧﺼﻮﺻﯽ و ﻫﻢ در ﺳﻄﺢ اﻣﭙﺮاﻃﻮری دﮔﺮﮔﻮن ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...................................................................................................................................................‬‬

‫‪37‬‬

‫ﻣﺎ در آﺳﺘﺎﻧﻪ ﻋﻤﯿﻖ ﺗﺮﯾﻦ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻗﺪرت در ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺸﺮ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪاﯾﻢ‪) .‬ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﻗﺪرت‬
‫‪(23 – 31‬‬
‫اﯾﻦ ﺗﺌﻮرﯾﺴﯿﻦ ﻏﺮﺑﯽ درﺑﺎره ﻓﺮق ﻣﯿﺎن زور و داﻧﺎﯾﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻼﺣﻈﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬
‫»داﻧﺎﯾﯽ‪ ،‬اﻓﺰون ﺑﺮ اﻧﻌﻄﺎف ﭘﺬﯾﺮی ﻋﻈﯿﻤﺶ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی ﻣﻬﻢ دﯾﮕﺮی ﻧﯿﺰ دارد ﮐﻪ آن را ﺑـﺎ‬
‫ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺳﻄﺢ ﭘﺎﯾﯿﻦﺗﺮ ﻗﺪرت در ﺟﻬﺎن آﯾﻨﺪه از ﺑﻨﯿﺎن ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﻣﯽﺳـﺎزد‪ .‬زور‪ ،‬ﺑـﻪ ﺧـﺎﻃﺮ ﻫﻤـﻪ‬
‫ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎی ﻋﻤﻠﯽ‪ ،‬ﻓﻨﺎﭘﺬﯾﺮ و ﻣﺤﺪود اﺳﺖ‪ .‬ﻣﯿﺰان زوری ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ ﻗﺒﻞ از وﯾﺮان ﮐﺮدن‬
‫آﻧﭽﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻫﯿﻢ ﺑﻪ ﭼﻨﮓ آورﯾﻢ ﯾﺎ از آن دﻓﺎع ﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬ﺑﮑﺎر ﺑﺒﺮﯾﻢ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺤﺪود اﺳﺖ‪ .‬ﺛﺮوت‬
‫ﻧﯿﺰ ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮ ﭼﯿﺰی را ﻧﻤﯽﺗﻮان ﺑﺎ ﭘﻮل ﺧﺮﯾﺪ و ﺣﺘﯽ ﭘﺮﺗﺮﯾﻦ ﮐﯿﻒﻫـﺎ ﻧﯿـﺰ ﺳـﺮاﻧﺠﺎم‬
‫ﺧﺎﻟﯽ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﮑﺲ‪ ،‬داﻧﺎﯾﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻣﺎ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ داﻧﺎﯾﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮی ﺗﻮﻟﯿـﺪ‬
‫ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬زﻧﻮن اﻟﺌﺎﺋﯽ )‪ (Zenoof Elea‬ﻓﯿﻠﺴﻮف ﯾﻮﻧﺎﻧﯽ اﺷﺎره داﺷﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻣـﺴﺎﻓﺮی ﻫـﺮ‬
‫روز ﻧﯿﻤﯽ از راه ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺳﻮی ﻣﻘﺼﺪ ﺑﭙﯿﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬ﻫﺮﮔﺰ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﻘﺼﺪ ﻏﺎﯾﯽ ﺑﺮﺳﺪ‪ ،‬زﯾﺮا‬
‫ﻫﻤﯿﺸﻪ ﻧﯿﻢ دﯾﮕﺮی از راه ﺑﺎﻗﯽ ﻣﯽﻣﺎﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﻣﺎ ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻪ ﻣﻌﺮﻓـﺖ ﻏـﺎﯾﯽ درﺑـﺎره‬
‫ﭼﯿﺰی دﺳﺖ ﻧﺨﻮاﻫﯿﻢ ﯾﺎﻓﺖ وﻟﯽ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ ﮔﺎﻣﯽ در ﺟﻬﺖ درک ﺗﺎم ﻫﺮ ﭘﺪﯾـﺪهای‬
‫ﺑﺮدارﯾﻢ‪ .‬داﻧﺎﯾﯽ ﺣﺪاﻗﻞ در اﺻﻮل ﺑﯽﻧﻬﺎﯾﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﮔﺴﺘﺮش اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨـﯿﻦ داﻧـﺎﯾﯽ ذاﺗـﺎً ﺑـﺎ‬
‫ﻋﻀﻠﻪ و ﭘﻮل ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ .‬زﯾﺮا ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻗﺎﻋﺪه اﮔﺮ ﻣﻦ از ﺗﻔﻨﮕﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﻢ‪ ،‬ﺷـﻤﺎ‬
‫در ﻫﻤﺎن زﻣﺎن ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﯿﺪ از ﻫﻤﺎن ﺗﻔﻨﮓ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﯿﺪ‪ .‬اﮔﺮ ﺷﻤﺎ ﯾﮏ اﺳﮑﻨﺎس ﺻﺪ ﺗﻮﻣﺎﻧﯽ‬
‫را ﺧﺮج ﮐﻨﯿﺪ ﻣﻦ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻢ ﻫﻤﺎن ﻣﻮﻗﻊ آن اﺳﮑﻨﺎس را ﺧﺮج ﮐﻨﻢ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﮑﺲ‪ ،‬ﻫـﺮ دوی ﻣـﺎ‬
‫ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ از ﻫﻤﺎن داﻧﺶ ﯾﺎ اﻃﻼﻋﺎت ﺧﻮاه ﺑﻪ ﺳﻮد ﯾﺎ ﺑﻪ زﺑﺎن دﯾﮕﺮی اﺳـﺘﻔﺎده ﮐﻨـﯿﻢ و در‬
‫ﻫﻤﯿﻦ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺣﺘﯽ داﻧﺎﯾﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮی ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﺮﺧﻼف ﮔﻠﻮﻟﻪﻫﺎ ﯾـﺎ ﺑﻮدﺟـﻪﻫـﺎ‪ ،‬داﻧـﺎﯾﯽ‬
‫ﺧﻮدش ﺗﻤﺎم ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺎزی ﻗﺪرت ‪ -‬داﻧـﺎﯾﯽ‬
‫ﺑﺎ ﻗﻮاﻋﺪ ﺑﺎزیﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در آن اﻓﺮاد ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺧﻮد را ﺑﺎ زور ﯾﺎ ﭘﻮل ﺑﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﯽرﺳﺎﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎر‬
‫ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ورود ﺷﺘﺎﺑﺎن ﻣﺎ ﺑﻪ دوراﻧﯽ ﮐﻪ ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ﻧﺎﻣﯿﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬آﺧـﺮﯾﻦ و‬
‫ﺣﺘﯽ اﺳﺎﺳﯽﺗﺮﯾﻦ ﺗﻔﺎوت‪ ،‬ﺧﺸﻮﻧﺖ و ﺛﺮوت را از داﻧﺎﯾﯽ ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻃﺒﻖ ﺗﻌﺮﯾﻒ‪ ،‬زور و‬

‫‪38‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﺛﺮوت ﻫﺮ دو در ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ اﻓﺮاد ﻗﻮی و دارا ﻗﺮار دارﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ وﯾﮋﮔﯽ واﻗﻌﺎً اﻧﻘﻼﺑﯽ داﻧﺎﯾﯽ اﺳﺖ‬
‫ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ﺿﻌﯿﻒ و ﻧﺎدار ﻫﻢ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ آن را ﺑﻪ ﭼﻨﮓ آورﻧﺪ‪.‬‬
‫داﻧﺎﯾﯽ‪ ،‬ﻣﺮدﻣﯽﺗﺮﯾﻦ ﻣﻨﺒﻊ ﻗﺪرت اﺳﺖ‪ .‬داﻧﺎﯾﯽ‪ ،‬ﺣﺘﯽ وﻗﺘﯽ ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪان از آن ﺑـﺮای اﻓـﺰاﯾﺶ‬
‫ﻗﺪرت ﺧﻮد اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮاﯾﺸﺎن ﺗﻬﺪﯾﺪی داﯾﻤﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﯾﻦ واﻗﻌﯿﺖ ﺗﺒﯿﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨـﺪ‬
‫ﮐﻪ ﭼﺮا ﺻﺎﺣﺐ ﻗﺪرﺗﯽ ‪ -‬از ﭘـﺪر ﺳﺎﻻر ﺧﺎﻧﻮاده ﺗﺎ رﯾﯿﺲ ﮐﻤﭙﺎﻧﯽ ﯾـﺎ ﻧﺨـﺴﺖ وزﯾـﺮ ﮐـﺸﻮر‬
‫ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﺑﺮ ﮐﻤﯿﺖ و ﮐﯿﻔﯿﺖ و ﺗﻮزﯾﻊ داﻧﺎﯾﯽ در ﻗﻠﻤﺮو ﺗﺤﺖ ﺳـﻠﻄﻪ ﺧـﻮد ﻧﻈـﺎرت داﺷـﺘﻪ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﻔﻬﻮم ﺛﻠﺚ ﻗﺪرت ﺑﻪ ﻃﻨﺰ ﺟﺎﻟﺐ ﺗﻮﺟﻬﯽ ﻣﯽرﺳﺪ‪ .‬ﺣﺪاﻗﻞ ﺑـﺮای ‪ 300‬ﺳـﺎل ﮔﺬﺷـﺘﻪ‪،‬‬
‫اﺳﺎﺳﯽ ﺗﺮﯾﻦ ﻣﻨﺎزﻋﻪ ﺳﯿﺎﺳﯽ در داﺧﻞ ﻫﻤﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺷﺪه ﺑﺮ ﺳـﺮ ﺗﻮزﯾـﻊ ﺛـﺮوت‬
‫ﺑﻮده اﺳﺖ‪ :‬ﺑﻪ ﮐﯽ ﭼﯽ ﻣﯽرﺳﺪ؟ واژه ﻫﺎﯾﯽ ﭼﻮن ﭼﭗ و راﺳﺖ ﯾﺎ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪدار و ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﺖ‬
‫ﺑﺮ ﺣﻞ اﯾﻦ ﻣﺤﻮر ﺑﻨﯿﺎدی ﻣﯽﭼﺮﺧﯿﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤـﻪ‪ ،‬ﺑـﻪ رﻏـﻢ ﺗﻮزﯾـﻊ ﻧﺎدرﺳـﺖ ﺛـﺮوت در‬
‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر دردﻧﺎﮐﯽ ﻣﯿﺎن ﻏﻨﯽ و ﻓﻘﯿﺮ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ‬
‫دو ﻣﻨﺒﻊ دﯾﮕﺮ ﻗﺪرت ﺟﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺛﺮوت در ﮔﺬﺷﺘﻪ و ﺣﺎل ﺑﻬﺘﺮ ﺗﻮزﯾﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮ ﻗـﺪر ﻫـﻢ‬
‫ﻣﯿﺎن دارا و ﻧﺪار ﺗﻔﺎوت وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺷﮑﺎف ﻋﻈﯿﻤﯽ ﮐﻪ ﻣﺴﻠﺢ را از ﺑﯽﺳﻼح و ﻧﺎدان‬
‫را از داﻧﺎ ﺟﺪا ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﺐ از آن ﻋﻤﯿﻖﺗﺮ اﺳـﺖ‪ .‬اﻣـﺮوزه در ﮐـﺸﻮرﻫﺎی ﻣﺮﻓـﻪ و ﺑـﻪ‬
‫ﺳﺮﻋﺖ در ﺣﺎل ﺗﻐﯿﯿﺮ‪ ،‬ﺑﻪ رﻏﻢ ﻫﻤﻪ ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮیﻫﺎ درآﻣﺪ و ﺛﺮوت‪ ،‬ﻣﻨﺎزﻋﻪ آﯾﻨﺪه ﻗﺪرت ﺑﻪ ﻃﻮر‬
‫روزاﻓﺰوﻧﯽ ﺑﺮ ﺳﺮ ﺗﻮزﯾﻊ و دﺳﺖ رﺳﯽ ﺑﻪ داﻧﺎﯾﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﻋﻠﺖ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻣـﺎ ﺗـﺎ‬
‫ﻧﺪاﻧﯿﻢ داﻧﺶ و اﻃﻼﻋﺎت ﭼﮕﻮﻧﻪ و ﺑﻪ ﺳﻮی ﭼﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﺟﺮﯾﺎن ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ ،‬ﻧﻪ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ ﺧـﻮد‬
‫را در ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﻮء اﺳﺘﻔﺎده از ﻗﺪرت ﺣﻔﻆ ﮐﻨﯿﻢ و ﻧﻪ ﻗﺎدر ﺧﻮاﻫﯿﻢ ﺑﻮد ﺟﺎﻣﻌﻪ دﻣﻮﮐﺮاﺗﯿﮏﺗـﺮی‬
‫را ﮐﻪ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژیﻫﺎی ﻓﺮدا وﻋﺪه ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮﭘﺎ دارﯾﻢ‪ .‬ﮐﻨﺘﺮل داﻧﺎﯾﯽ‪ ،‬ﻣﻌﻤﺎی دﺷﻮار ﻣﻨﺎزﻋـﻪ‬
‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻗﺪرت در ﻫﺮ ﻧﻬﺎد اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ‪) .‬ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﻗﺪرت ص ‪ 36‬و ‪(142‬‬
‫ﻣﺎﯾﮑﻞ ﻣﯿﻠﮑﻦ )‪ (Michael milken‬ﮐﻪ ﺑﺪ ﯾﺎ ﺧﻮب‪ ،‬ﭼﯿﺰﻫﺎﯾﯽ درﺑﺎره ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔـﺬاری‬
‫ﻣﯽداﻧﺪ اﯾﻦ ﺗﺤﻮل را در ‪ 7‬ﮐﻠﻤﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﺧﻼﺻﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪» .‬ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ‬
‫دﻻری ﺷﺪه اﺳﺖ‪«.‬‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺑﺮﺳﯿﻢ ﺑﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬آﯾﺎ ﺳﻘﻮط ﻣﯽﮐﻨﺪ؟‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...................................................................................................................................................‬‬

‫‪39‬‬

‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﺳﺎﻣﻮﺋﻞ ﻫﺎﻧﺘﯿﻨﮕﺘﻦ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﺳﻘﻮط آﻣﺮﯾﮑﺎ اذﻋﺎن ﮐﺮده اﺳﺖ‪:‬‬
‫»در ﭘﺎﯾﺎن دﻫﻪ ‪ 80‬ﻗﺮن ﺣﺎﺿﺮ‪ ،‬ﻣﺎ ﺷﺎﻫﺪ ﺑﺤﺚ ﻫـﺎی زﯾـﺎدی در ﻣـﻮرد ﻧﻈﺮﯾـﻪ ﺳـﻘﻮط در‬
‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻮدﯾﻢ‪ .‬در اواﺳﻂ دﻫﻪ ‪ 90‬ﯾﮏ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺟﺎﻣﻊ‪ ،‬ﮐﻢ و ﺑﯿﺶ ﺑﻪ‬
‫ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮔﯿﺮی ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ رﺳﯿﺪ‪ :‬ﻗﺪرت ﻧﺴﺒﯽ اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤـﺪه آﻣﺮﯾﮑـﺎ‪ ،‬از ﺑـﺴﯿﺎری ﺟﻨﺒـﻪﻫـﺎی‬
‫ﻣﻬﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﻧﺰول ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪ .‬ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ اﯾﻦ ﮐﺸﻮر از ﻟﺤﺎظ ﻇﺮﻓﯿﺖﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎدی ﺧﺎم‪،‬‬
‫در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ ژاﭘﻦ‪ ،‬و ﻧﻬﺎﯾﺘﺎً ﭼﯿﻦ‪ ،‬از اﯾﻦ ﻫﻢ ﮐﻤﺘﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬در ﻗﻠﻤـﺮو ﻣـﺴﺎﯾﻞ ﻧﻈـﺎﻣﯽ‪،‬‬
‫ﺗﻮازن ﻗﺪرت ﻣﯿﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﺗﻌﺪادی از ﻗﺪرتﻫﺎی ﻣﻨﻄﻘﻪای )از ﺟﻤﻠﻪ ﺷﺎﯾﺪ اﯾـﺮان‪ ،‬ﻫﻨـﺪ و‬
‫ﭼﯿﻦ( ﺑﻪ ﻫﻢ ﻣﯽﺧﻮرد‪ .‬ﺑﺨﺸﯽ از ﺗﻮان ﺳﺎﺧﺘﺎری آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ ﻣﻠﺖﻫﺎی دﯾﮕﺮ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﯽﺷـﻮد‬
‫و ﺑﺨﺶ دﯾﮕﺮی از اﯾﻦ ﻗﺪرت ﺑﻪ ﺑﺎزﯾﮕﺮان ﻏﯿﺮدوﻟﺘﯽ اﯾﻦ ﺻﺤﻨﻪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺷﺮﮐﺖﻫـﺎی ﭼﻨـﺪ‬
‫ﻣﻠﯿﺘﯽ ﺗﻔﻮﯾﺾ ﻣﯽﺷﻮد‪) «.‬ﺑﺮﺧﻮرد ﺗﻤﺪنﻫﺎ ص ‪(129‬‬
‫ﻣﺎﺷﯿﻦ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﭘﻨﭽﺮ ﻣﯽﺷﻮد‬
‫»اﮔﺮ ﺑﻪ ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪ ﻗﺎﻧﻮنﺳﺎزی ﺟﻬﺎن ﺷﻤﻮل ﺑﺎ رای ﮔﯿﺮی ﻣﺘﻨﺎوﺑﺶ ﻧﻈﺮی ﺑﯿﻔﮑﻨﯿﻢ ﺧـﻮد را‬
‫ﺑﺎ ﯾﮏ ﻣﺎﺷﯿﻦ ﺟﺮﯾﺎن ﻣﻨﻘﻄﻊ ﯾﺎ ﺗﮏ ﻣﺮﺣﻠﻪای ﮐﻼﺳﯿﮏ ﻣﻮاﺟﻪ ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ‪ .‬در اﯾـﻦ ﮐﺎرﺧﺎﻧـﻪ‬
‫ﺑﻪ ﻣﺮدم اﺟﺎزه داده ﻣﯽﺷﻮد ﺗﺎ در زﻣﺎنﻫـﺎی ﻣﻌﯿﻨـﯽ از ﻣﯿـﺎن ﻧﺎﻣﺰدﻫـﺎ ﻓـﺮد ﯾـﺎ اﻓـﺮادی را‬
‫اﻧﺘﺨﺎب ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﻌﺪ از اﯾﻦ دوﺑﺎره »ﻣﺎﺷﯿﻦ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ« ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻣﯽﺷﻮد‪«.‬‬
‫در ﺗﺌﻮری‪ ،‬ﻧﯿﺎز ﺑﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪن ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ ﮐﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺷـﺮاﻓﺘﻤﻨﺪ و ﺳـﺨﻨﮕﻮی‬
‫ﻣﻮﮐﻠﯿﻦ ﺧﻮد ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻤﺎﻧﻨﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ در ﻫﯿﭻ ﮐﺠﺎ اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﺎﻧﻊ ﻧﺸﺪ ﮐﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ﺟﺬب ﺳﺎﺧﺘﺎر‬
‫ﻗﺪرت ﻧﺸﻮﻧﺪ‪ .‬از اﯾﻦ ﺟﻬﺖ ﺷﮑﺎف ﺑﯿﻦ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه و ﻣﻮﮐﻞ روز ﺑﻪ روز ﺑﯿـﺸﺘﺮ ﺷـﺪ‪ .‬ﺑـﻪ ﻃـﻮر‬
‫ﺧﻼﺻﻪ‪ ،‬ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﻨﺘﺨﺐ ﯾﻌﻨﯽ آﻧﭽﻪ ﮐﻪ آﻣﻮﺧﺘﻪاﯾﻢ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﺑﻨﺎﻣﯿﻢ در واﻗﻊ ﺑﻪ ﺻـﻮرت‬
‫ﻧﻮﻋﯽ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺟﻬﺖ ﺣﻔﻆ ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮی درآﻣﺪ‪ .‬ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﻨﺘﺨﺐ ﭼﯿﺰی ﺟـﺰ ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪه‬
‫ﮐﺎذب ﻣﻠﺖ ﻧﺒﻮد‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬اﮔﺮ ﻟﺤﻈﻪای ﺑﺮﮔﺮدﯾﻢ و ﻣﻄﺎﻟـﺐ را ﺧﻼﺻـﻪ ﮐﻨـﯿﻢ آﻧﭽـﻪ‬
‫ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺧﻮاﻫﯿﻢ ﮐﺮد ﺗﻤﺪﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑـﻪ ﻣﻘـﺪار زﯾـﺎد ﺑـﻪ ﺳﻮﺧــﺖﻫـﺎی ﻓـﺴﯿﻠﯽ‪ ،‬ﺗﻮﻟﯿـﺪ‬
‫ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪای ﺧﺎﻧﻮاده ﻫﺴﺘﻪای‪ ،‬ﺷﺮﮐﺖ ﺳﻬﺎﻣﯽ‪ ،‬آﻣـﻮزش ﻫﻤﮕـﺎﻧﯽ و رﺳـﺎﻧﻪﻫـﺎی ﻫﻤﮕـﺎﻧﯽ‬

‫‪40‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﻣﺘﮑﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ اﯾﻦﻫﺎ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ ﮔﺴﺘﺮش ﺷﮑﺎف ﺑﯿﻦ ﺗﻮﻟﯿـﺪ و ﻣـﺼﺮف ﺑﻨـﺎ ﺷـﺪهاﻧـﺪ و‬
‫ﻫﻤﮕﯽ ﺑﻮﺳﯿﻠﻪ ﮔﺮوﻫﯽ ﻧﺨﺒﻪ ﮐﻪ وﻇﯿﻔﻪ ﺷﺎن اﻧﺴﺠﺎم ﺑﺨﺸﯿﺪن ﺑـﻪ ﮐـﻞ ﻧﻈـﺎم اﺳـﺖ اداره‬
‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪) .‬ﻣﻮج ﺳﻮم ص ‪(108‬‬
‫ﻧﻈﺎم ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری و ﺑﺤﺮانﻫﺎی ادواری‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺷﻤﺎ ﮔﻔﺘﻪ اﯾﺪ اﻗﺘﺼﺎد ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری اﻣﮑﺎن ﻧﺪارد ﺑﺪون ﺑﺤـﺮان ﺑـﻪ راه ﺧـﻮد اداﻣـﻪ‬
‫دﻫﺪ‪ ،‬اﮐﻨﻮن اﻗﺘﺼﺎد داﻧﺎن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﭼﻪ ﺗﻮﺟﯿﻬﯽ دارﻧﺪ در دﻓﺎع از ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﺑﺤﺮانﻫﺎ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺧﻮد ﺗﺮﻗﯽﻫﺎ را ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه دارد وﻟﯽ اﯾـﻦ ﺣـﺮف ﺑـﺎﻃﻠﯽ‬
‫اﺳﺖ ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل ﭼﻨﯿﻦ ﺗﻮﺟﯿﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪:‬‬
‫اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن ‪ :1772‬ﯾﮑﯽ از وﺧﯿﻢ ﺗﺮﯾﻦ ﻃﻮﻓﺎنﻫﺎی ﻣﺎﻟﯽ ﻗﺮن‪ ،‬در ﻓﺎﺻـﻠﻪ زﻣـﺎن ﻣﯿـﺎن اﯾـﻦ‬
‫ﺑﺤﺮان و ﺑﺤﺮان ﺑﻌﺪی ﺷﺎﻫﺪ اﺧﺘﺮاع ﻣﻮﺗﻮر ﺑﺨﺎر‪ ،‬ﻣﺎﯾﻪ ﮐﻮﺑﯽ آﺑﻠﻪ ﻣﺮﻏﺎن و ﻣﺎﺷﯿﻦ ﭼﺎپ ﺑـﺎ‬
‫اﺳﺘﻮاﻧﻪﻫﺎی ﺳﺮﺳﺨﺖ ﻫﺴﺘﯿﻢ‪.‬‬
‫اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن ‪ :1825‬ﭼﻨﺎن وﺣﺸﺘﯽ ﻧﺎﺷﯽ از ﺗﻮرم وﺟﻮد ﻣﺮدم را ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺘﻪ ﮐﻪ ﻧﻈﯿﺮش ﺗﺎﮐﻨﻮن‬
‫دﯾﺪه ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﺳﺎل ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻣﺴﺎﻓﺮت از ﻃﺮﯾﻖ راه آﻫﻦ اﻧﺠﺎم ﺷﺪ و ﺷﺶ ﺳﺎل‬
‫ﺑﻌﺪ‪ ،‬ژﻧﺮاﺗﻮر ﻣﻮﻟﺪ ﺑﺮق اﺧﺘﺮاع ﮔﺮدﯾﺪ‪.‬‬
‫اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ‪ :1837‬ﯾﮑﯽ از وﺧﯿﻢ ﺗﺮﯾﻦ ﻫﺮاسﻫﺎی ﻋﻤـﻮﻣﯽ و ﺑﺤـﺮانﻫـﺎی ﻣﻠـﯽ ﮐـﻪ‬
‫ﺗﺎﮐﻨﻮن دﯾﺪه ﺷﺪه ﺳﺎل اﺧﺘﺮاع ﺗﻠﮕﺮاف اﺳﺖ‪ ،‬دو ﺳﺎل ﺑﻌﺪ ﺻﻨﻌﺖ ﻋﮑﺎﺳـﯽ ﭘـﺎ ﺑـﻪ ﻋﺮﺻـﻪ‬
‫وﺟﻮد ﻧﻬﺎد و ﺳﻪ ﺳﺎل ﭘــﺲ از آن‪ ،‬ﻧﺨـﺴـﺘﯿﻦ ﺑﯿﻬﻮﺷـﯽ ﺑـﺮای ﻋﻤـﻞ ﺟﺮاﺣـﯽ ﺑـﻪ ﻃـﻮر‬
‫ﻣﻮﻓﻘﯿﺖآﻣﯿﺰ‪ ،‬اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫ﻓﺮاﻧﺴﻪ ‪ :1848‬در ﻧﻪ ﻣﺎه اﺧﯿﺮ ﺷﺎﻫﺪ ﺟﺴﻮراﻧﻪ ﺗﺮﯾﻦ و زﯾﺎﻧﺒﺎرﺗﺮﯾﻦ ﺳـﻔﺘﻪ ﺑـﺎزی دﻫـﻪﻫـﺎی‬
‫اﺧﯿﺮ ﺑﻮدهاﯾﻢ‪ .‬ﺑﻪ ﺟﺮأت ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ‪ ،‬از زﻣﺎن ﺳﻘﻮط ﻧﺎﭘﻠﺌﻮن‪ ،‬ﮐـﺸﻮر در ﭼﻨـﯿﻦ ﻫﯿـﺎﻫﻮ و‬
‫اﺿﻄﺮاﺑﯽ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﯾﮏ دﻫﻪ ﺑﻌﺪ‪ ،‬ﺷﺎﻫﺪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺗﻮﻟﯿـﺪ اﻧﺒـﻮه ﻓـﻮﻻد و آﻏـﺎز ﺑﺎزﺳـﺎزی‬
‫ﭘﺎرﯾﺲ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﺎرون ﻫﺎوﺳﻤﻦ )‪ (Baron Havssman‬ﺑﻮدﯾﻢ‪.‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...................................................................................................................................................‬‬

‫‪41‬‬

‫ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ‪ :1857‬ﺷﺪﯾﺪﺗﺮﯾﻦ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﮐﻪ اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن ﯾﺎ ﻫﺮ ﻣﻠﺖ دﯾﮕﺮی ﺗـﺎﮐﻨﻮن ﺑـﺎ آن ﻣﻮاﺟـﻪ‬
‫ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در آﻟﻤﺎن ﻧﯿﺰ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪه‪» :‬ﻫﺮاس ﻋﻤﻮﻣﯽ در ﻫﺎﻣﺒﻮرگ ﺑﻪ ﻗﺪری ﺷﺪﯾﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ‬
‫ﺗﺎﮐﻨﻮن ﻧﻈﯿﺮ آن دﯾﺪه ﻧﺸﺪه اﺳـﺖ‪ «.‬اﻧـﺪﮐﯽ ﺑﻌـﺪ‪ ،‬ﺣﻔـﺎری ﻧﺨـﺴﺘﯿﻦ ﭼـﺎه ﻧﻔـﺖ‪ ،‬ﮐـﺸﻒ‬
‫ﻣﯿﮑﺮوبﻫﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﯿﻤﺎریﻫﺎ‪ ،‬و در ﻟﻨﺪن‪ ،‬ﺳﺎﺧﺖ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺧـﻂ آﻫـﻦ زﯾﺮزﻣﯿﻨـﯽ‬
‫اﻧﺠﺎم ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ‪ :1866‬ﺷﺪﯾﺪﺗﺮﯾﻦ ﺑﺤﺮان در دﻫﻪﻫﺎی اﺧﯿﺮ ﺷﺪﯾﺪﺗﺮ از ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻣﻌﻀﻼت اﻗﺘﺼﺎدی از‬
‫ﺳﺎل ‪ 1825‬ﺗﺎﮐﻨﻮن اﻧﺪﮐﯽ ﺑﻌﺪ‪ ،‬اﺧﺘﺮاع دﯾﻨﺎﻣﯿـﺖ دوﭼﺮﺧـﻪ و ﻣﺘـﻪﻫـﺎی ﺑـﺎدی ﻗـﻮی ﮐـﻪ‬
‫ﺻﺨﺮهﻫﺎ را ﺳﻮراخ ﻣﯽﮐﺮد ﺑﻪ وﻗﻮع ﭘﯿﻮﺳﺖ‪.‬‬
‫آﻟﻤﺎن ‪ :1873‬در ‪ 56‬ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺑﻪ اﯾـﻦ ﮐﻮﺑﻨـﺪﮔﯽ وﺟـﻮد ﻧﺪاﺷـﺘﻪ اﺳـﺖ‪ .‬دوران‬
‫ﺑﺰرﮔﯽ ﮐﻪ ﮐﺸﻒ ﭼﺮاغﻫﺎی اﻟﮑﺘﺮﯾﮑﯽ‪ ،‬ﺗﻠﻔﻦ‪ ،‬و اﺛﺮ اﻧﮕﺸﺖ را ﺑﻪ دﻧﺒﺎل داﺷﺖ‪.‬‬
‫ﻓﺮاﻧﺴﻪ ‪ :1882‬ﺗﺎﮐﻨﻮن ﻓﺎﺟﻌﻪای ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺷﺪت دﯾﺪه ﻧـﺸﺪه اﺳـﺖ‪ .‬در ﻓﺎﺻـﻠﻪ اﯾـﻦ‬
‫ﺑﺤﺮان و ﺑﺤﺮان ﺑﻌﺪی ﮐﺸﻒ اﻣﻮاج رادﯾﻮﯾﯽ‪ ،‬اﺧﺘﺮاع ﻣﻮﺗﻮر ﺳﯿﮑﻠﺖ‪ ،‬ﮐﺸﻒ ﭘﻨـﯽ ﺳـﯿﻠﯿﻦ و‬
‫ﻣﻮﻓﻘﯿﺖﻫﺎﯾﯽ در ﺳﺎﺧﺖ ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎی ﻣﻮﺗﻮردار و ﭘﺮواز ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻣﻮﺷﮏ ﺑﺎ ﺳﻮﺧﺖ ﻣﺎﯾﻊ اﺗﻔﺎق‬
‫اﻓﺘﺎد‪.‬‬
‫اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ‪ :1929‬ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﭼﺮﺧﻪ ﺗﺮﻗـﯽﻫـﺎ و ﺗﻨـﺰلﻫـﺎی ذﻫﻨـﯽ و ﻧﻈـﺮی از زﻣـﺎن‬
‫ﺗﺮﮐﯿﺪن ﺣﺒﺎب درﯾﺎی ﺟﻨﻮب در ‪ 1720‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺳﻮ‪ ،‬در ﻓﺎﺻﻠﻪ اﯾﻦ ﺑﺤـﺮان و ﺑﺤـﺮان ‪1941‬‬
‫ﮐﻪ ﺑﺮوز ﺟﻨﮓ ﺑﻪ اﻓﻮل آﺗﯽ ﭘﺎﯾﺎن داد‪ ،‬ﺷﺎﻫﺪ اﺧﺘﺮاع ﻫﻠﯽﮐﻮﭘﺘﺮ‪ ،‬ﻣﻮﺗﻮر ﺟـﺖ‪ ،‬و ﭘـﻞ ﺷـﻨﺎور‬
‫ﺑﻮدﯾﻢ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺟﺎ دارد اﺧﺘﺮاع ﻗﻠﻢﻫﺎی ﺳﺎﭼﻤﻪای )ﺧﻮدﮐﺎر( را ﮐﻪ ﺑﺪون ﺷﮏ‪ ،‬ﻣﻔـﺴﺮﯾﻦ‬
‫اﻗﺘﺼﺎدی را ﺑﻪ ﻧﻮﺷﺘﻦ اﻇﻬﺎرﻧﻈﺮﻫﺎی ﻣﻬﻤﻞ ﺗﺮ ﻗﺎدر ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬ذﮐـﺮ ﮐﻨـﯿﻢ! )ﺟﻬـﺎن در ‪500‬‬
‫ﺳﺎل آﯾﻨﺪه(‬
‫وﻟﯽ اﯾﻦ ﺣﺮفﻫﺎ ﯾﮏ ﮐﻼه ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﭼﺮا ﮐﻪ ﺑﺤﺮانﻫﺎی آﯾﻨـﺪه از ﻧـﻮع ﺑﺤـﺮانﻫـﺎی‬
‫ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻧﯿﺴﺖ اﮐﻨﻮن ﺧﻮد ﻏﺮﺑﯽﻫﺎ ﺑﺤﺮانﻫﺎی آﯾﻨﺪه را ﺑﺤﺮان ﻧﺒﻮدن ﻣﻌﻨﻮﯾﺖ ﻣـﯽداﻧﻨـﺪ و‬
‫داروﯾﯽ ﺟﺰ ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ دﯾﻦ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻧﮑﺮدهاﻧﺪ ﺣﺎﻻ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬

‫‪42‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﻫﻤﭽﻨﺎن ﮐﻪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 2000‬ﻧﺰدﯾﮏ ﻣﯽﺷﻮﯾﻢ‪ ،‬ﻫﺰاره ﺑﯿﺶ از ﭘﯿﺶ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان اﺳـﺘﻌﺎرهای‬
‫ﺑﺮای آﯾﻨﺪه ﺳﺮ ﺑﺮ ﻣﯽآورد‪ .‬ﺑﺮ اﺳﺎس رواﯾﺘﯽ ﮐﻪ ﺗﻮرات از ﻫﺰاره ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽدﻫـﺪ اﺳـﺘﻘﺮار‬
‫ﻣﻠﮑﻮت ﺧﺪاوﻧﺪ در اﯾﻦ زﻣﯿﻦ ﺧﺎﮐﯽ ﻓﻘﻂ ﭘﺲ از ﻧﺒﺮد ﻧﻬﺎﯾﯽ ﺑﯿﻦ ﻣﺴﯿﺢ و ﺿﺪ ﻣـﺴﯿﺢ روی‬
‫ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﻧﺒﺮدی ﮐﻪ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﯿﻦ دو ﻧﯿﺮوی ﻣﻄﻠﻘﺎً ﻣﺘﻀﺎد اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻫﯿﺠﺎن آﻣﯿﺰﺗﺮﯾﻦ واﻗﻌﻪ ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ ﻧﻪ از ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﺑﻠﮑﻪ از اﯾﻦ ﻣﻔﻬﻮم ﮔﺴﺘﺮش ﯾـﺎ‬
‫ﭘﺪﯾﺪ ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ ﮐﻪ اﻧﺴﺎن ﺑﻮدن ﯾﻌﻨﯽ ﭼﻪ؟‬
‫اﯾﻨﮏ ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ را در ﭘﺲ و ﻫﺰاره ﺳﻮم را در ﭘﯿﺶ دارﯾﻢ ﺑـﻪ ﻧـﻮﻋﯽ‬
‫ﻧﻮزاﯾﯽ ﻫﻨﺮﻫﺎ و ﻣﻌﻨﻮﯾﺖ وارد ﻣﯽﺷﻮﯾﻢ‪.‬‬
‫اﻣﻮاج ﮔﺴﺘﺮده ﻣﻌﻨﻮﯾﺖ ﮔﺮاﯾﯽ ﺗﺎزهای را ﻫﻢ ﺑﺎﯾﺪ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﺪرﯾﺞ داﻣﻨﻪ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫ﯾﮑﯽ از ﻣﺸﻬﻮرﺗﺮﯾﻦ اﺷﮑﺎل واﮐﻨﺶ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ در ﻃﯽ دو دﻫﻪ اﺧﯿﺮ ﺗﺠﺪﯾﺪ ﺣﯿﺎت اﺳـﻼم در‬
‫ﻣﯿﺎن ﻣﻠﯿﺖﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻮده اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻇﻬﻮر آﯾﺖ اﷲ ﺧﻤﯿﻨﯽ ﻓﻘﯿﺪ در اﯾـﺮان آﻏـﺎز ﺷـﺪ‪.‬‬
‫ﺣﺮﮐﺖ اﺳﻼﻣﯽ را ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﺎ اﺷﺎره ﺑﻪ اﯾﺮان و ﻟﺒﻨﺎن ﻣـﺸﺨﺺ ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ ،‬اﻣـﺎ ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾـﺎن‬
‫اﺳﻼﻣﯽ و ﻫﻮﯾﺖ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺧﻮد را در ﻣﺼﺮ‪ ،‬اﻧﺪوﻧﺰی‪ ،‬ﺗﺮﮐﯿﻪ و دﯾﮕﺮ ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﻧﯿـﺰ‬
‫ﺑﯿﺶ از ﭘﯿﺶ ﻣﻮرد ﺗﺎﯾﯿﺪ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬در ﻇﺮف ﭘﺎﻧﺰده ﺳـﺎل ﺛﺒـﺖ ﻧـﺎم داﻧـﺶآﻣـﻮزان در‬
‫آﻣﻮزﺷﮕﺎهﻫﺎی اﺳﻼﻣﯽ ﺷﺶ ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﮐﺪام ﯾﮏ از اﯾـﻦ دو ﺣﺮﮐـﺖ ﺑﺮﻧـﺪه ﻧﻬـﺎﯾﯽ‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد؟ ﺗﺠﺪﯾﺪ ﺣﯿﺎت اﺳﻼم ﯾﺎ ﺑـﺎزار ﻣـﺴﺘﺮک اروﭘـﺎ؟ ﯾـﺎ ﺗﺮﮐﯿـﺐ ﺧﻼﻗـﯽ از اﯾـﻦ دو‬
‫ﺣﺮﮐﺖ؟ )دﻧﯿﺎی ‪ 2000‬ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺟﺎﻧﯿﺰ ﺑﯿﺖ ص ‪(185‬‬
‫داﻧﯿﻞ ﺑﻞ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎسﻫﺎ روارد‪ ،‬ﻧﻮﺷﺖ ﮐﻪ ﻣﺎ در ﺟﻬـﺎن ﺻـﻨﻌﺘﯽ »ﺑـﻪ ﭘﺎﯾـﺎن اﯾـﺪﺋﻮﻟﻮژی‬
‫رﺳﯿﺪهاﯾﻢ‪) «.‬ﺑﻬﺮهﮐﺸﯽ از ﻣﺮدم ﻧﻮﺷﺘﻪ ﭼﺎﻣﺴﮑﯽ ص ‪(70‬‬
‫ﭘﻮﭘﺮ و ﻋﺪاﻟﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺷﻤﺎ ﻧﻘﻞ ﮐﺮده اﯾﺪ ﭘﻮﭘﺮ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﺟﺎﻣﻌﻪای ﺑﻬﺘﺮ از ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻓﻌﻠﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻧﯿﺎﻣـﺪه و‬
‫اﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﺑﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻬﺸﺖ ﺑﺴﺎزد ﺟﻬﻨﻢ ﻣﯽﺷﻮد ﻟﺬا اﮐﻨﻮن ﺗﮑﻨﻮﻟـﻮژی ﺑـﺮای ﺑـﺸﺮ ﺑﻬـﺸﺖ‬
‫ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ« آﯾﺎ ﺟﻬﺎن ﻏﺮب ﺣﺮف ﭘﻮﭘﺮ را ﻧﻤﯽﭘﺬﯾﺮد؟!‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...................................................................................................................................................‬‬

‫‪43‬‬

‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﺑﺴـﯿﺎر ﺷﺎﯾﺴﺘﻪ اﺳﺖ ﭘﺎﺳـﺦ آن را از ﻧﻮﯾﺴـﻨﺪه ﮐﺘـﺎب دﻧﯿــﺎی ‪ 2000‬ﺑـﺸﻨﻮﯾﺪ وی‬
‫ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪» :‬آرﻣﺎن ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ« ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ رﻧﮓ ﺑﺎﺧﺖ ﮐﻪ روﺷﻦ ﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﻗﺎدر اﺳـﺖ‬
‫ﻫﻢ دوزخ ﺑﺴﺎزد‪ ،‬ﻫﻢ ﺑﻬﺸﺖ‪ .‬و ﭼﻨﺎن ﮐﻪ در ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻣـﺪت ﻗـﺮن ﺑﯿـﺴﺘﻢ آﺷـﮑﺎر ﮔـﺸﺖ‪،‬‬
‫دوزخ ﻫﻤﻮاره ﺷﺎﻧﺲ ﺑﯿﺸﺘﺮی ﺑﺮای ﺗﺤﻘﻖ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﻬﺸﺖ‪ .‬ﺳﺎلﻫﺎی ﭘـﺲ از ﺟﻨـﮓ‬
‫ﺟﻬﺎﻧﯽ اول ﭼﻨﺪان ﻓﺮﺻﺘﯽ ﺑﺮای ﺗﻌﺪﯾﻞ اﺣﺴﺎس ﻓﺰاﯾﻨﺪه ﯾﺎس و ﺑﺪﺑﯿﻨﯽ ﻓـﺮاﻫﻢ ﻧﯿـﺎورد‪ .‬ﺑـﺎ‬
‫ﻇﻬﻮر ﻧﺎزﯾﺴﻢ و رﺷﺪ ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﻢ داﻣﻨﻪ ﺧﻮد ﮐﺎﻣﮕﯽ و ﺳﺘﻤﮕﺮی ﮔﺴﺘﺮدهﺗﺮ ﺷﺪ‪ .‬ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﯽ‬
‫دوم و ﺳﻼحﻫﺎی ﻫﺴﺘﻪای ﺑﺪﺗﺮﯾﻦ ﻫﻮل و ﻫﺮاسﻫﺎ را ﺑﺮ دل و ﺟﺎن ﻣﺮدم ﺳﺮﺗﺎﺳﺮ ﺟﻬـﺎن‬
‫ﻣﺴﺘﻮﻟﯽ ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ‪ .‬اﺑﺰارﻫﺎی ﻻزم ﺑﺮای ﺧﻮد وﯾﺮاﻧﮕﺮی ﺑﻪ ﻣﻘﯿﺎس ﺳﺮﺗﺎﺳﺮ دﻧﯿـﺎی ﻣـﺴﮑﻮن‬
‫ﻋﻤﻼً آﻣﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﭘﯿﺸﯿﻨﻪ اﻣﺮ‪ ،‬ﭼﻪ ﮐﺴﯽ ﻣـﯽﺗﻮاﻧـﺪ درﺑـﺎره ﮐـﺎرﺑﺮد اﯾـﻦ‬
‫ﺳﻼحﻫﺎی وﯾﺮاﻧﮕﺮ ﮐﻮﭼﮏﺗﺮﯾﻦ ﺗﺮدﯾﺪی ﺑﻪ ﺧﻮد راه دﻫﺪ؟‬
‫ﻫﺰاره اﺳﺘﻌﺎرهای دو روﯾﻪ ﺑﺮای اﻧﺘﺨﺎب اﺳﺖ‪ .‬در ﯾﮏ روی آن ﻧﻮﻋﯽ آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن ﻫﻮﻟﻨﺎک و‬
‫ﺳﺎﺧﺘﻪ دﺳﺖ ﺑﺸﺮ ﺧﻮدﻧﻤﺎﯾﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻧﺸﺎن ﻣـﯽدﻫـﺪ ﻗـﺪرت ﺧـﺎرق اﻟﻌـﺎده ﺗﮑﻨﻮﻟـﻮژی‬
‫ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ آدﻣﯿﺎن را ﺑﺪاﻧﺠﺎ ﺑﮑﺸﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ دﺳﺖ ﺧﻮد ﻣﺤـﯿﻂ زﯾـﺴﺖ را ﻧـﺎﺑﻮد ﮐﻨﻨـﺪ ﯾـﺎ‬
‫ﻣﻮﺟﺒﺎت اﻧﻬﺪام ﻫﺴﺘﻪای دﻧﯿﺎ را ﻓﺮاﻫﻢ آورﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﺗﮑﻠﯿﻒ ﭼﯿﺴﺖ اﮔﺮ‪ ،‬ﺑﻪ زﺑﺎن ﻧﻤﺎد ﮔﺮاﯾﺎﻧـﻪ‪،‬‬
‫دﺟﺎل آﺧﺮاﻟﺰﻣﺎن ﻫﻢ اﮐﻨﻮن ﻧﯿﺰ در ﻗﺎﻟﺐ ﭘﺮﺳﺘﺶ ﺑﯽ ﭼﻮن و ﭼﺮای ﻋﻠـﻢ ﺑـﻪ ﻣﯿـﺎن ﻣـﺎ راه‬
‫ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺎ اﯾﺠﺎد ﺟﻨﮓ اﻓﺰارﻫﺎی ﮐﺸﺘﺎر ﺟﻤﻌـﯽ و دﯾﮕـﺮ ﺗﻤﻬﯿـﺪات ﻧﺎﮔﻔﺘـﻪ ﻣﻮﺟﺒـﺎت‬
‫ﻧﺎﺑﻮدی ﺧﻮد ﻣﺎ و ﺗﻤﺎﻣﯽ ﮐﺮه زﻣﯿﻦ را ﻓﺮاﻫﻢ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ در اﯾـﻦ ﺻـﻮرت روی ﮔﺮداﻧـﯽ از‬
‫ﻣﺬﻫﺐ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی و روی آوردن ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻮﯾﺖ و اﺧﻼق‪ ،‬ﭼﻨﺎن ﮐﻪ در ﻧﮕـﺮشﻫـﺎی روﺣـﺎﻧﯽ‬
‫دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﯽﮔﻤﺎن ﺟﺎی اﻣﯿﺪواری دارد‪ .‬اﺣﯿﺎی ﻣﺠﺪد اﺧﻼﻗﯿﺎت و ﻣﻌﻨﻮﯾﺎت اﮔﺮ ﺑﺎ ﻧﻔﯽ‬
‫و ﻃﺮد ﺟﻨﮓ و ﺳﻼحﻫﺎی ﮐﺸﺘﺎر ﺟﻤﻌﯽ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻧﻮﯾـﺪ ﺑﺨـﺶ اﯾـﻦ ﺧﺒـﺮ‬
‫ﺧﻮش ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺸﺮﯾﺖ ﻧﻮﯾﻦ ﮐﺎر ﺳﻨﮕﯿﻦ اﺻﻼح و ﺗﺮﻣﯿﻢ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ را ﺑﻪ ﻃـﻮر ﺟـﺪی‬
‫آﻏﺎز ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪ .‬ﺳﭙﯿﺪه دم اﯾﻦ ﻋﺼﺮ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺟﺪﯾﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﺑﺎزﮔـﺸﺖ ﺑـﻪ اﯾﻤـﺎن‪ ،‬ﻧـﺸﺎن آن‬
‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎ ﻣﻬﯿﺎی در ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻦ ﻫﺮ دو وﺟﻪ ﻃﺒﯿﻌﺖ آدﻣﯽ ﻫﺴﺘﯿﻢ‪.‬‬

‫‪44‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫در ﻫﻢ ﺷﮑﺴﺘﻪ ﺷﺪن اﺳﻄﻮره ﭘﯿﺸـﺮﻓﺖ ﺑﻪ ﺑﺎزﻧـﮕﺮی ﻫـﺎﯾﯽ در ﺗـﺎرﯾﺦ اﻧﺠﺎﻣﯿـﺪ‪ .‬از ﺟﻤﻠـﻪ‬
‫ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ اﺛﺮ دو ﺟﻠﺪی اﺳﻮاﻟﺪ اﺷﭙﯿﻨﮕﻠﺮ‪ ،‬اﻧﺤﻄﺎط ﻏﺮب‪ ،‬اﺷﺎره ﮐﺮد ﮐﻪ ﻃﯽ ‪ 1000‬ﺻﻔﺤﻪ‬
‫ﺗﺤﻠﯿﻞ اﻧﺪوهﺑﺎری از ﺗﺎرﯾﺦ اراﯾﻪ ﻣﯽداد‪) .‬دﻧﯿﺎی ‪ 2000‬ص ‪(455‬‬
‫آﻏﺎز ﭘﯿﺮوزی ﻣﺴﺘﻀﻌﻔﯿﻦ ﺑﺮ ﻣﺴﺘﮑﺒﺮﯾﻦ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬آﯾﺎ ﺗﺎﮐﻨﻮن اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺎده اﺳﺖ ﻣﺴﺘﻀﻌﻔﯿﻦ و ﻓﻘﺮا ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ دﺳﺖ ﺧـﺎﻟﯽ ﻗـﺪرتﻫـﺎی‬
‫ﺑﺰرگ ﺟﻬﺎﻧﯽ را ﺗﻬﺪﯾﺪ ﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﻣﺎ ﺑﯿﺎﺋﯿﻢ اﻣﯿﺪ ﺑﺒﻨﺪﯾﻢ ﺑﻪ ﭘﯿﺮوزی ﻣﺴﺘﻀﻌﻔﯿﻦ ﺑﺮ ﻣﺴﺘﮑﺒﺮﯾﻦ‪،‬‬
‫اﻣﺮوز ﻣﺴﺘﮑﺒﺮﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ دارﻧﺪ و ﻣﺴﺘﻀﻌﻔﯿﻦ ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰ ﻧﺪارﻧﺪ؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﭘﺎﺳﺨﺘﺎن را از ﻟﻮﻣﻮﻧﺪ دﯾﭙﻠﻤﺎﺗﯿﮏ ﺑﺸﻨﻮﯾﺪ‪:‬‬
‫اﻣﺮوز ﺗﺮس از ﻓﻘﺮا‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان »ﻃﺒﻘﺎت ﺧﻄﺮﻧﺎک« ﺣﺮف روز ﺟﻬﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻮﺟﻪ دوﻟﺖﻫـﺎ و‬
‫ﻧﻬﺎدﻫﺎی ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻣﺜﻞ ﺑﺎﻧﮏ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﻓﻘﺮ‪ ،‬از ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺮداﺷﺖ ﻧﺎﺷﯽ ﻣﯽﺷﻮد‪) .‬ﻟﻮﻣﻮﻧﺪ‬
‫دﯾﭙﻠﻤﺎﺗﯿﮏ ‪ 546‬ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ ‪(1999‬‬
‫ﺳﻮﻣﯿﻦ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻋﻈﯿﻢ ﻗﺪرت‪ ،‬ﻧﻮﭘﯿﺪاﯾﯽ ژاﭘﻦ و اروﭘﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان رﻗﯿﺒﺎن اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪ آﻣﺮﯾﮑﺎ‬
‫اﺳﺖ ﮐﻪ زد و ﺧﻮردﻫﺎی ﻫﺮ ﮐﺪام ﺑﺮای ﺳﻠﻄﻪ ﺑﺮ ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ‪ ،‬ﺑﻪ ﻓﻮق رﻗﺎﺑﺖ ﻣﻨﺠـﺮ‬
‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬آﻧﭽﻪ »ﻏﺮب« ﻧﺎﻣﯿﺪهاﻧﺪ ﻧﯿﺰ اﮐﻨﻮن در ﺣﺎل ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﺳـﺖ‪) .‬ﺟﺎﺑﺠـﺎﯾﯽ در ﻗـﺪرت‬
‫ص ‪(598‬‬
‫ﻣﺎ ﺷﺎﻫﺪ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻣﻬﻢ ﻗﺪرت از دوﻟﺖﻫﺎی ﻣﻠﯽ ﯾﺎ ﮔﺮوه دوﻟﺖﻫﺎی ﻣﻠﯽ ﺑﻪ ﮔﻼدﯾﺎﺗﻮرﻫﺎی‬
‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻫﺴﺘﯿﻢ‪ .‬اﯾﻦ از اﻧﻘﻼب ﺑﻌﺪی ﺟﻬﺎﻧﯽ ﮐﻪ در اﺷﮑﺎل ﺳﯿﺎﺳﯽ رخ ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬دﺳﺖ ﮐﻤﯽ‬
‫ﻧﺪارد‪ .‬اﮔﺮ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻏﻮل آﺳﺎ ﻣﺘﻼﺷﯽ ﺷـﻮﻧﺪ آن ﮔﻮﻧـﻪ ﮐـﻪ اﮐﻨـﻮن اﺣﺘﻤـﺎﻟﺶ ﺑـﻪ ﻃـﺮز‬
‫آﺷﮑﺎری وﺟﻮد دارد ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻧﺎﻫﻤﮕﻮﻧﯽ در ﻧﻈﺎم در ﺣﺎل ﻧﻮﭘﯿﺪاﯾﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑـﺴﯿﺎر‬
‫ﺷﺪت ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮﻓﺖ‪) .‬ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﻗﺪرت ص ‪(703‬‬
‫ﻗﺮن ‪ 21‬ﻗﺮن ﻋﻤﻠﯽ ﺷﺪن آﯾﻪ ﻟﻌﻠﮑﻢ ﺗﺘﻔﮑﺮون‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﭘﺲ ﺑﻔﺮﻣﺎﺋﯿﺪ ﻗﺮن ‪ 21‬ﻗﺮن رﺟﻌﺖ ﻣﺮدﻣﯽ ﺑﻪ ﺳﻮی دﯾﻦ و ﻇﻬﻮر ارزﺷﻬﺎی دﯾﻨـﯽ‬
‫اﺳﺖ؟‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...................................................................................................................................................‬‬

‫‪45‬‬

‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﺗﺼﺪﯾﻖ ﺻﺮﯾﺢ را از زﺑـﺎن ﻏﺮﺑـﯽﻫـﺎ ﺑـﺸﻨﻮﯾﺪ ﻋﺒـﺎرت ذﯾـﻞ را از ﮐﺘـﺎب‬
‫ﺟﺎﺑﺠﺎی در ﻗﺪرت ﻧﻘﻞ ﻣﯽﮐﻨﻢ‪ :‬اﻣﺮوزه ﻣﺎ ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﺑﻌﺪی در ﻗﺪرت را در ﻣﺤﻞ ﮐﺎر ﺗﺠﺮﺑﻪ‬
‫ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ‪ .‬اﯾﻦ ﯾﮑﯽ از ﻃﻨﺰﻫﺎی ﺑﺰرگ ﺗﺎرﯾﺦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻮع ﺗﺎزهای از ﮐﺎرﻣﻨﺪ ﺧﻮد ﻣﺨﺘـﺎر در‬
‫ﺣﺎل ﻧﻮﭘﯿﺪاﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در واﻗﻊ اﺑﺰار ﺗﻮﻟﯿﺪ را در ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﺧﻮد دارد‪ .‬اﺑﺰار ﺟﺪﯾﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺑﻪ ﻫـﺮ‬
‫ﺣﺎل در ﺟﻌﺒﻪ اﺑﺰار ﺻﻨﻌﺘﮕﺮ ﯾﺎ در ﻣﺎﺷﯿﻦ آﻻت ﻋﻈﯿﻢ ﻋﺼﺮ دودﮐﺶﻫـﺎ ﯾﺎﻓـﺖ ﻧﻤـﯽﺷـﻮد‪.‬‬
‫ﺑﻠﮑﻪ اﯾﻦ اﺑﺰار در درون ﮐﺎﺳﻪ ﺳﺮ ﮐﺎرﻣﻨﺪ و ﮐﺎرﮔﺮ ﻣﺘﺮاﮐﻢ ﺷﺪه اﺳـﺖ و در ﻫﻤـﯿﻦ ﺟﺎﺳـﺖ‬
‫ﮐﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻨﺒﻊ ﻣﻬﻢ ﺛﺮوت و ﻗﺪرت آﯾﻨﺪه را ﺧﻮاﻫﺪ ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬
‫اورول در ﻋﺎﻟﻢ ﺗﺨﯿﻞ‪ ،‬و ﮐﺎﻣﻼً ﺑﻪ درﺳﺘﯽ‪ ،‬ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژیﻫـﺎﯾﯽ ﭼـﻮن ﺻـﻔﺤﺎت ﺗﻠﻮﯾﺰﯾـﻮن دو‬
‫ﺳﻮﯾﻪ را ﻣﻨﺴﺠﻢ ﮐﺮد ﮐﻪ از آن ﻣﯽﺗﻮان ﺑﻪ ﻃﻮر ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺮای اﻧﺘﻘﺎل ﺗﺒﻠﯿﻐـﺎت دوﻟﺘـﯽ ﺑـﻪ‬
‫ﺑﯿﻨﻨﺪﮔﺎن و ﺟﺎﺳﻮﺳﯽ درﺑﺎره آﻧﻬﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد‪ .‬ﻫﺸﺪارﻫﺎی وی ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﻮان ﺑـﺎﻟﻘﻮه اﯾـﻦ‬
‫رﺳﺎﻧﻪ در ﺗﺠﺎوز ﺑﻪ ﺣﺮﯾﻢ ﺧﺼﻮﺻﯽ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ درﺳﺖ از آب درآﻣﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺣﺘﯽ آن را دﺳﺖ ﮐﻢ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬اﻣﺎ او و ﻧﻪ ﻫﯿﭻ ﮐﺲ دﯾﮕﺮی در زﻣﺎن وی ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ اﻧﻘﻼب ﻋﺼﺮ ﻣـﺎ را ﭘـﯿﺶ‬
‫ﺑﯿﻨﯽ ﻧﮑﺮده ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ از اﻗﺘﺼﺎد ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﻋﻀﻠﻪ ﺑﻪ اﻗﺘﺼﺎد واﺑـﺴﺘﻪ ﺑـﻪ ﻣﻐـﺰ‪) .‬ﺟﺎﺑﺠـﺎﯾﯽ در‬
‫ﻗﺪرت ص ‪(551‬‬
‫ﻏﺮب ﻋﺎﺟﺰ و ﻣﻌﺘﺮف‬
‫ﯾﮑﯽ از ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ﭘﺎرﻟﻤﺎن در اﻧﮕﻠﯿﺲ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﻣﺎ ﻫﻤﻪ ﻣﺴﺎﯾﻞ را از ﻧﻈﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﮕﺬاری ﺣﻞ‬
‫ﮐﺮدهاﯾﻢ‪ .‬ﻫﻔـﺖ ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺮای ﻣـﺒﺎرزه ﺑﺎ ﺗﻮرم ﮔﺬاردهاﯾـﻢ‪ .‬ﭼﻨـﺪﯾﻦ ﺑـﺎر ﻗـﻮاﻧﯿﻨﯽ ﺑـﺮای رﻓـﻊ‬
‫ﺑﯽﻋﺪاﻟﺘﯽ وﺿﻊ ﮐﺮدهاﯾﻢ‪ ،‬ﻣﺴﺎﯾﻞ ﻣﺤﯿﻂ زﯾـﺴﺖ را ﺣـﻞ ﮐـﺮدهاﯾـﻢ‪ .‬ﻗـﺎﻧﻮنﮔـﺬاری‪ ،‬ﺗﻤـﺎم‬
‫ﻣﺸﮑﻼت را ﺑﺎرﻫﺎ و ﺑﺎرﻫﺎ ﺣﻞ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻊ ﻫﺬا ﺑﺎز ﻫﻢ ﻣﺸﮑﻼت ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺑﺮ ﺟﺎی ﺧﻮد‬
‫ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻗﺎﻧﻮنﮔﺬاری دﯾﮕﺮ ﮐﺎری از دﺳﺘﺶ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻧﯿـﺴﺖ‪ «.‬ﯾﮑـﯽ از ﮔﻮﯾﻨـﺪﮔﺎن‬
‫ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮﻧﯽ در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﺎ ﻣﺜﺎﻟﯽ از ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺸﮑﻞ را ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪» :‬ﻣﻦ اﯾﻨﮏ اﺣﺴﺎس‬
‫ﻣﯽﮐﻨﻢ ﮐﻪ ﮐﺸﻮر ﺷﺒﯿﻪ دﻟﯿﺠﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﺳﺐﻫﺎی آن ﺳﺮاﺳﯿﻤﻪ و ﭼﻬﺎر ﻧﻌـﻞ ﺑـﻪ ﭘـﯿﺶ‬
‫ﻣﯽروﻧﺪ‪ ،‬و ﺳﻮرﭼﯽ ﻫﺮ ﭼﻪ ﺳﻌﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ دﻫﻨﻪ را ﺑﮑـﺸﺪ ﺑـﯽﻓﺎﯾـﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬و اﺳـﺐﻫـﺎ‬

‫‪46‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻣﯽﺗﺎزﻧﺪ‪ «.‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﻋﻠﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﻦ اﻣﺮ ﺗﺎ اﯾﻦ ﺣـﺪ اﺣـﺴﺎس ﻋﺠـﺰ و‬
‫درﻣﺎﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﯾﮏ ﺳﻨﺎﺗﻮر ﻃﺮاز اول آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ ﻣﯽﮔﻔﺖ ﮐـﻪ‬
‫اﺣﺴﺎس ﺳﺮﺧﻮردﮔﯽ ﻋﻤﯿﻘﯽ دارد و ﺣﺲ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﮐﺎر ﻣﻔﯿـﺪی از دﺳـﺘﺶ ﺳـﺎﺧﺘﻪ‬
‫ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬وی ﻣﯽﮔﻔـﺖ ﮐﻪ از ﺑﻬﻢ رﯾﺨﺘﮕـﯽ زﻧـﺪﮔﯽ ﺧـﺎﻧﻮادهاش‪ ،‬از آﻫﻨـﮓ ﺷـﺘﺎب آﻟـﻮده‬
‫زﻧﺪﮔﯽاش‪ ،‬از ﺳﺎﻋﺎت ﮐﺎر ﻃﻮﻻﻧﯽاش‪ ،‬از ﺳﻔﺮﻫﺎی ﺧﺴﺘﻪ ﮐﻨﻨـﺪه اش‪ ،‬از ﮔﺮدﻫﻤـﺎﯾﯽﻫـﺎی‬
‫ﭘﯽ در ﭘﯽ و از ﻓﺸﺎرﻫﺎی داﯾﻤﯽ ﺑﻪ ﺳﺘﻮه آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬وی ﻣـﯽﭘﺮﺳـﯿﺪ‪» :‬آﯾـﺎ واﻗﻌـﺎً زﻧـﺪﮔﯽ‬
‫ارزش اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺗﻼش را دارد؟« ﯾﮏ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه ﭘﺎرﻟﻤﺎن اﻧﮕﻠﯿﺲ ﻧﯿﺰ ﻫﻤﯿﻦ ﺳـﻮال را ﻣﻄـﺮح‬
‫ﻣﯽﮐﺮد و ﻣﯽاﻓﺰود‪» :‬ﻣﺠﻠﺲ ﻋﻮام اﻧﮕﻠﯿﺲ ﻓﻘﻂ ﯾﮏ ﻣﻮزه اﺳﺖ ﯾﻌﻨﯽ ﯾﮏ اﺛﺮ ﻋﺘﯿﻘﻪ« ﯾﮏ‬
‫ﮐﺎرﻣﻨﺪ ﻋﺎﻟﯽ رﺗﺒﻪ ﮐﺎخ ﺳﻔﯿﺪ ﺑﺮای ﻣﻦ درد دل ﻣﯽﮐﺮد ﮐﻪ ﺣﺘﯽ رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬﻮر ﮐـﻪ ﻇـﺎﻫﺮاً‬
‫ﺑﺎﯾﺪ ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪﺗﺮﯾﻦ ﻣﺮد ﺟﻬﺎن ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﺣﺴﺎس درﻣﺎﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪» :‬رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬـﻮر اﺣـﺴﺎس‬
‫ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ از ﭘﺸﺖ ﺗﻠﻔﻦ ﻓﺮﯾﺎد ﻣﯽ زﻧﺪ وﻟﯽ آن ﻃﺮف ﺧﻂ ﮐﺴﯽ ﻧﯿـﺴﺖ ﮐـﻪ ﺑـﻪ ﺣـﺮﻓﺶ‬
‫ﮔﻮش ﺑﺪﻫﺪ‪«.‬‬
‫اﮐﺜﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎی ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﻮج دوم ﺑﻪ ﻃﻮر روزاﻓﺰوﻧﯽ در ﺣﺎل ﻓﺮﺳﻮدﮔﯽ اﺳـﺖ و ﻗـﺎدر ﺑـﻪ‬
‫ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽﻫﺎی ﺟﻬﺎن اﻣﺮوز ﻧﯿﺴﺖ‪) .‬ﻣﻮج ﺳﻮم ﺻﻔﺤﺎت ‪ 109‬و ‪(544‬‬
‫ﺑﺮای آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫﺎ اﯾﻦ اﻃﻼﻋﺎت ﺑﺎزارﮔﺮا ﭼﯿﺰی ﻏﯿﺮ از واﮔﺬاری آزادی ﻧﺎﻣﺤﺪود ﺑﻪ ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ‬
‫ﺳﺎﻻری ﺑﻨﮕﺎﻫﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬آﻧﺎن ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﻪ اﯾﻦ ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺑﻪ ﺷﺪﯾﺪﺗﺮﯾﻦ وﺟﻪ ﺣﻤﻠﻪ ﮐـﺮدهاﻧـﺪ‬
‫ﭼﻮن ‪ 12‬ﺳﺎل ﺳﻠﻄﻪ ﺣﺰب ﺟﻤﻬﻮری ﺧﻮاه ﺑﺎﻋﺚ ﻧﺰول ﺳـﻄﺢ زﻧﺪﮔﯿـﺸﺎن ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬در‬
‫اواﯾﻞ دﻫﻪ ‪ 1990‬ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ درآﻣﺪ ﺧﺎﻧﻮار ﺑﻪ ﺳﻄﺢ ﺳﺎلﻫﺎی ‪ 1970‬ﻧﺰول ﮐﺮده و در ﻋـﻮض‬
‫ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮی ﺛﺮوت و درآﻣﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرﺗﯽ اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﮐﻪ از ﺳـﺎلﻫـﺎی ‪ 1930‬ﺑـﻪ ﺑﻌـﺪ ﺳـﺎﺑﻘﻪ‬
‫ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪) .‬ﭘﯿﺮوزی ﺳﯿﺎه ص ‪(22‬‬
‫ﺧﯿﺎﻧﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ روﺳﯿﻪ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺷﻤﺎ در ﮐﺘﺎب ﮔﻔﺘﮕﻮی ﺗﻤﺪنﻫﺎ‪ ،‬آﻣﺮﯾﮑـﺎ و ﺻـﻨﺪوق ﺑـﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠـﯽ ﭘـﻮل و ﺑﺎﻧـﮏ‬
‫ﺟﻬﺎﻧﯽ را ﻣﺘﻬﻢ ﮐﺮدهاﯾﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ روﺳﯿﻪ ﺧﯿﺎﻧﺖ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬ﺳﻮال ﻣﺎ اﯾﻦ اﺳﺖ آﯾﺎ ﻏﯿﺮ از ﻣﺪارک‬
‫آن ﮐﺘﺎب ﺑﺎز ﻣﺪرﮐﯽ دارﯾﺪ؟‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...................................................................................................................................................‬‬

‫‪47‬‬

‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬از ﻣﺪارک ﻣﻦ ﯾﮑﯽ ذﯾﻼً ﻧﻘﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪:‬‬
‫ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﮐﻪ اﮐﻨﻮن ﻣﻘﺎﻣﺎت آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ و ﺻﻨﺪوق ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﭘـﻮل ﺳـﺮﮔﺮم ﺗﺤﻘﯿـﻖ در اﯾـﻦ‬
‫ﻣﻮرد ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ وام ‪ 4/8‬ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻری ﺻﻨﺪوق ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﭘﻮل ﺑﻪ روﺳﯿﻪ در ﺳﺎل‬
‫‪ 1998‬ﺳﺮ از ﺟﯿﺐ ﺑﺎﻧﺪﻫﺎی ﺗﺒﻬﮑﺎر روﺳﯽ درآورده اﺳﺖ و اﯾﻦ در ﺣﺎﻟﯽ اﺳﺖ ﮐـﻪ در اﺑﺘـﺪا‬
‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ اﻋﻄﺎی وام ‪ 43‬ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻری ﺻﻨﺪوق ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﭘﻮل ﺑﻪ اﻧﺪوﻧﺰی ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ اوﺿﺎع را‬
‫وﺧﻤﯿﺘﺮ ﻧﻤﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺖ ﻣﺎﻧﻊ از ﻏﺎرت ﺳﯿﺴﺘﻤﺎﺗﯿﮏ ﺑﺎﻧﮏﻫﺎی اﯾﻦ ﮐﺸﻮر ﮔﺮدد‪ .‬اﻣﺎ اﯾﻦ‬
‫ﺻﻨﺪوق ﻣﺎل ﮐﯿﺴﺖ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫ﺑﺎ داﺷﺘﻦ ‪ %18‬ﺣﻖ رای در ﺻﻨﺪوق ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﭘﻮل‪ ،‬اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه آﻣﺮﯾﮑﺎ در ﻣﻮرد ﺗﻤﺎﻣﯽ‬
‫ﺗﺼﻤﯿﻤﺎت ﻣﻬﻢ اﯾﻦ ﻧﻬﺎد از ﺣﻖ وﺗﻮ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ وزرای ﺧﺰاﻧﻪ داری آﻣﺮﯾﮑﺎ ﯾﮑﯽ ﭘﺲ از‬
‫دﯾﮕﺮی از ﺻﻨﺪوق ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﭘﻮل ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ اﺑﺰاری ﺑﺮای اﺟـﺮای ﺳﯿﺎﺳـﺖ ﺧـﺎرﺟﯽ دوﻟـﺖ‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻤﻮده اﻧﺪ )و اﻟﺒﺘﻪ ﻫﺮ زﻣﺎن ﻫﻢ ﮐﻪ اوﺿﺎع اﻗﺘﺼﺎدی رو ﺑـﻪ وﺧﺎﻣـﺖ ﻧﻬـﺎده‬
‫اﺳﺖ ﺻﻨﺪوق ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﭘﻮل ﺳﭙﺮ ﺑﻼی ﺧﻄﺎﻫﺎی دﯾﮕﺮان ﺑﻮده اﺳﺖ( ﻫﻤﺎن ﻃـﻮری ﮐـﻪ‬
‫آﻗﺎی ﮐﺮﯾﺴﺘﻮﻓﺮ ﻓﺮﻧﺰ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎددان رﺷﺪ ﮐﻤﯿﺘﻪ ﻣﺸﺘﺮک اﻗﺘﺼﺎدی ﮐﻨﮕﺮه آﻣﺮﯾﮑﺎ اذﻋـﺎن دارد‬
‫واﻗﻌﯿﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻﻨﺪوق ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﭘﻮل ﯾﮑـﯽ از ﺑـﺎزوان ﺳﯿﺎﺳـﺖ ﺧـﺎرﺟﯽ اﯾـﺎﻻت‬
‫ﻣﺘﺤﺪه آﻣﺮﯾﮑﺎﺳﺖ‪) .‬ﺑﯿﺰﯾﻨﺲ وﯾﮏ ‪ 4‬اﮐﺘﺒﺮ ‪(1999‬‬
‫آﺛﺎر ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻗﺪرت اﭘﮏ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺟﻬﺎن ﻏﺮب ﻣﮕﺮ ﭼﻪ ﻗﺪر ﺑﻪ ﻧﻔﺖ اﭘـﮏ واﺑـﺴﺘﻪ ﻫـﺴﺘﻨﺪ ﮐـﻪ ﻣـﺎ از ﻗـﺪرت ﻧﻔـﺖ‬
‫اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﯿﻢ؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﺑﻪ اواﺳﻄﻪ دﻫﻪ ‪ 1970‬ﺑﺮﮔﺮدﯾﻢ و ﺣﻮادث آن را ﺑﻄـﻮر ﺧﻼﺻـﻪ ﺑﺮرﺳـﯽ‬
‫ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬در آن زﻣﺎن اﻧﺮژی و ﻣﻮاد ﺧﺎم ﺑﺪﻧﺒﺎل ﺗﺤﺮﯾﻢ ﻧﻔﺘﯽ اوﭘﮏ ﺑﺎ اﺷـﮑﺎﻻﺗﯽ ﻣﻮاﺟـﻪ ﺷـﺪ‪،‬‬
‫ﺗﻮرم و ﺑﯿﮑﺎری ﻧﺎﮔﻬﺎن رو ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﮔﺬاﺷﺖ‪ ،‬دﻻر ﺳﻘﻮط ﮐﺮد و آﻓﺮﯾﻘﺎ و آﺳﯿﺎ و آﻣﺮﯾﮑﺎی‬
‫ﺟﻨﻮﺑﯽ ﺧﻮاﻫﺎن ﺗﻮازن اﻗﺘﺼﺎدی ﺗﺎزهای ﺷﺪﻧﺪ و ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿـﺐ ﻋﻼﯾـﻢ ﺑﯿﻤـﺎری ﺳﯿﺎﺳـﯽ در‬
‫ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻣﻮج دوم ﯾﮑﯽ ﺑﻌﺪ از دﯾﮕﺮی ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪ‪ .‬در ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﮐﻪ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﻣﻬـﺪ ﺗـﺴﺎﻫﻞ و‬

‫‪48‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﻧﺰاﮐﺖ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬ژاﻧﺮالﻫﺎی ﺑﺎزﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﻪ اﺳﺘﺨﺪام ارﺗﺶﻫـﺎی ﺧـﺼﻮﺻﯽ‬
‫ﺟﻬﺖ ﺑﺮﻗﺮاری ﻧﻈﻢ ﭘﺮداﺧﺘﻨﺪ و ﺟﺒﻬﻪ ﻣﻠﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻧﻬﻀﺖ ﻓﺎﺷﯿﺴﺘﯽ ﺑـﻮد اﺣﯿـﺎء ﺷـﺪ‪ ،‬ﺑـﻪ‬
‫ﻃﻮری ﮐﻪ در ﻧﻮد ﺣﻮزه اﻧﺘﺨﺎﺑﺎﺗﯽ از ﺧﻮد ﻧﺎﻣﺰد ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﺮد‪ .‬ﻓﺎﺷﯿﺴﺖﻫﺎ و ﺟﻨﺎحﻫﺎی ﭼﭗ ﺗﺎ‬
‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﻪ راه اﻧﺪاﺧﺘــﻦ ﺟﻨـﮓﻫـﺎی ﮔـﺴﺘﺮده ﺧﯿﺎﺑـﺎﻧﯽ در ﻟﻨـﺪن ﭘـﯿﺶ رﻓﺘﻨـﺪ‪ .‬در اﯾﺘﺎﻟﯿـﺎ‬
‫ﻓﺎﺷﯿﺴﺖﻫﺎی ﭼﭗ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺮﯾﮕﺎدﻫﺎی ﺳﺮخ ﻣﯿﺰان آدم دزدی و ﺗﺮورﻫـﺎی ﺧـﻮد را اﻓـﺰاﯾﺶ‬
‫دادﻧﺪ‪ .‬در ﻟﻬﺴﺘﺎن ﺗﻼش دوﻟﺖ ﺑﺮای اﻓﺰاﯾﺶ ﻗﯿﻤﺖ ﻣﻮاد ﻏﺬاﺋﯽ ﺟﻬـﺖ ﺛﺎﺑـﺖ ﻧﮕﻬﺪاﺷـﺘﻦ‬
‫ﺗﻮرم ﮐﺸﻮر را ﺑﻪ ﭘﺮﺗﮕﺎه ﺷﻮرش ﮐﺸﺎﻧﺪ‪ .‬در آﻟﻤﺎن ﻏﺮﺑﯽ ﮐـﻪ از ﮐـﺸﺘﺎرﻫﺎی ﺗﺮورﯾـﺴﺖﻫـﺎ‬
‫ﻣﺴﺘﺎﺻﻞ ﺷﺪه ﺑﻮد ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺗﺼﻮﯾﺐ ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﻣﮏ ﮐﺎرﺗﯽ و از ﺳﺎزﻣﺎنﻫـﺎی ﺧـﺸﻨﯽ ﺟﻬـﺖ‬
‫ﺳﺮﮐﻮﺑﯽ ﻣﺨﺎﻟﻔﯿﻦ ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﯾﮑﯽ از آﺛﺎر ﺳﺎزﻣﺎن اوﭘﮏ! )ﻣﻮج ﺳﻮم ﺻـﻔﺤﺎت‬
‫‪ 456‬و ‪) (547‬ﻫﻢ اﮐﻨﻮن ﮐﻪ ‪ 1387/3/1‬اﺳﺖ ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮن اﻋﻼم ﻣﯽﮐﻨﺪ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺳﺮان اُﭘـﮏ‬
‫را ﺗﻬﺪﯾﺪ ﮐﺮده ﮐﻪ ﻣﺤﺎﮐﻤﻪﺷﺎن ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد(‪.‬‬
‫ﻏﺮب و اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت‬
‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﮐﯿﻨﮓ درﺑﺎره ﻓﺴﺎد ﺳﯿﺎﺳﯽ در ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎی ﻗﺮن ‪ 19‬ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫـﺪ ﮐـﻪ اﯾـﻦ‬
‫ﭘﺪﯾﺪه رواج داﺷﺘﻪ اﺳﺖ و در ﺳﺎل ‪ 1867‬ﻣﻮﺟﺐ ﺗﺼﻮﯾﺐ ﻗﺎﻧﻮن اﺻﻼﺣﯽ ﺑﺮای ﭘﯿﺶﮔﯿﺮی‬
‫از ﭼﻨﯿﻦ اﻋﻤﺎﻟﯽ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻮاﺋﯿﺴﻮ ﻧﯿﺰ ﮔﺰارش ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ در‪ 1890‬ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت ژاﭘﻨﯽ ﺗﻘﻠّﺐ اﻧﺘﺨﺎﺑﺎﺗﯽ وﺳـﯿﻌﯽ را اﻓـﺸﺎ‬
‫ﮐﺮدﻧﺪ و روزﻧﺎﻣﻪ آﺳﺎﻫﯽ ﻧﻮﺷﺖ »ﮐﺴﯽ ﮐـﻪ رای ﻣـﯽﺧـﺮد ﭘـﺲ از اﻧﺘﺨـﺎب ﺷـﺪن آﻣـﺎده‬
‫ﻓﺮوﺧﺘﻦ ﺧﻮد اﺳﺖ« ﺑﻪ ﻋﻼوه ﺑﺎرﮐﺮ در ﯾﮑﯽ از ﻫﻮﺷﻤﻨﺪاﻧﻪ ﺗﺮﯾﻦ ﺗﺤﻠﯿﻞﻫﺎ ﻧﺸﺎن داده اﺳﺖ‬
‫ﮐﻪ وﻗﺘﯽ اﻗﺪاﻣﺎت ﻏﯿﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﺳﯿﺎﺳﺘﻤﺪاران ﺑﺮای ﺑﯽ اﻋﺘﺒﺎر ﺷﺪن آﻧﻬﺎ ﮐﺎﻓﯽ ﻧﺒﺎﺷـﺪ‪ .‬اﻧـﻮاع‬
‫دﯾﮕﺮ رﻓﺘﺎر )ﻣﺜﻞ رواﺑﻂ ﻧﺎﭘﺴﻨﺪ ﺟﻨﺴﯽ( ﺧﻤﯿﺮ ﻣﺎﯾﻪ رﺳﻮاﯾﯽﻫﺎی ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﯽﺷـﻮد‪ .‬ﺑـﻪ اﯾـﻦ‬
‫ﺗﺮﺗﯿﺐ او ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺳﺮی ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ اﻧﺘﺸﺎرات ﻻﻧـﮓ ﻣـﻦ درﺑـﺎره رﺳـﻮاﯾﯽﻫـﺎی ﺑـﯿﻦ‬
‫اﻟﻤﻠﻠﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﮐﺮد ﮐﻪ ﻧﺴﺒﺖ رﺳﻮاﯾﯽﻫﺎی ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻏﯿﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﺑﻪ ﺳﺎﯾﺮ رﺳﻮاﯾﯽﻫﺎ ‪ 73‬ﺑـﻪ‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ‪...................................................................................................................................................‬‬

‫‪49‬‬

‫‪ 27‬ﺑﺮای ﮐﻞ ﮐﺸﻮرﻫﺎ و ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺘﯽ ﮐﻪ در اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤـﺪه و ﻓﺮاﻧـﺴﻪ ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﺷـﺪه‬
‫ﻧﺰدﯾﮏ اﺳﺖ‪).‬ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 2‬ص ‪(401‬‬
‫ﻣﺮز آزادی ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺟﻨﺎب آﻗﺎی ﻣﻮﺳﻮی ﺣﻘﯿﻘﺖ را ﺑﺎﯾﺪ ﭘﺬﯾﺮﻓﺖ در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺣﻘﯿﻘﺘﺎً ﮔـﺰارش ﮔـﺮان ﺑـﻪ‬
‫ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ دﺳﺘﺮﺳﯽ دارﻧﺪ و آزادی ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮم واﻗﻌﯽ وﺟﻮد دارد!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﻣﻦ ﻣﺴﺘﻨﺪ ﺣﺮف ﻣﯽ زﻧﻢ و از ﺷﻌﺎر ﺧﻮﺷﻢ ﻧﻤﯽآﯾﺪ‪ ،‬اﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﯾﮏ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫روز ‪ 4‬ژوﺋﯿﻪ ‪ 1967‬در ﮐﺎخ ﺳﻔﯿﺪ‪ ،‬ﭘﺮزﯾﺪﻧﺖ ﻟﯿﻨـﺪون ﺟﺎﻧـﺴﻮن ﺳـﻨﺪی را اﻣـﻀﺎء ﮐـﺮد ﮐـﻪ‬
‫»اﻋﻼﻣﯿﻪ آزادی اﻃﻼﻋﺎت« ﻧﺎﻣﯿﺪه ﺷﺪ‪ .‬در ﻣﺮاﺳﻤﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﺑﺮﭘﺎ ﺷﺪه ﺑـﻮد وی‬
‫اﻋﻼم ﮐﺮد »آزادی اﻃﻼﻋﺎت آﻧﻘﺪر ﺣﯿﺎﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻪ ﺧﻮاﺳﺖ ﻣﻘﺎﻣﺎت دوﻟﺘﯽ ﯾﺎ ﺷﻬﺮوﻧﺪان‬
‫ﺧﺼﻮﺻﯽ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺗﻨﻬﺎ اﻣﻨﯿﺖ ﻣﻠﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﭼﻪ ﻣﻮﻗﻊ اﯾـﻦ آزادی ﻣﺤـﺪود ﺷـﻮد‪«.‬‬
‫ﭼﯿﺰی از اﯾﻦ ﺳﺨﻨﺎن ﻧﮕﺬﺷﺘﻪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﮔﺰارﺷﮕﺮی ﺳﻮال ﮐﺮد آﯾﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻧﺴﺨﻪای از ﭘﯿﺶ‬
‫ﻧﻮﯾﺲ اﺻﻠﯽ اﯾﻦ اﻇﻬﺎرات را ﺑﺪﺳﺖ آورد‪ .‬اﯾﻦ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ درﺧﻮاﺳﺘﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ در ﭘﺮﺗـﻮ ﮐـﺎﻣﻼً‬
‫درﺧﺸﺎن آزادیﻫﺎی ﺟﺪﯾﺪی ﮐﻪ در اﯾﻦ اﻋﻼﻣﯿﻪ ﺗﻀﻤﯿﻦ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﻣﻄﺮح ﺷﺪ‪ .‬ﺟﺎﻧﺴﻮن ﺑـﺎ‬
‫ﺧﻮﻧﺴﺮدی ﺗﻤﺎم اﯾﻦ ﺗﻘﺎﺿﺎ را رد ﮐﺮد‪) .‬ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﻗﺪرت ص ‪(408‬‬
‫روزی وﯾﻨﺴﺘﻮن ﭼﺮﭼﯿﻞ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ را ﺑﺪﺗﺮﯾﻦ ﻧﻮع ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻧﺎﻣﯿﺪ‪) .‬اﮐﻮﻧﻮﻣﯿﺴﺖ ‪ 17‬ژوﺋﯿـﻪ‬
‫ص ‪(1999‬‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬از ﻣﺒﺎﺣﺚ ﺷﻤﺎ ﭼﻨﯿﻦ دﺳﺘﮕﯿﺮﻣﺎن ﺷﺪ اﯾﻨﮏ ﺳﯿﺎﺳﺘﻤﺪاران آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺳﺮ ﻋﻘﻞ آﻣﺪهاﻧﺪ‬
‫و ﯾﻘﯿﻦ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﺟﻬﺎن اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﻢ در ﺣﺎل اﺿﻤﺤﻼل ﮐﺎﻣﻞ اﺳـﺖ و ﺷـﺮوع ﮐـﺮدهاﻧـﺪ ﺑـﻪ‬
‫ﻣﻮﻋﻈﻪ و ﻧﺼﯿﺤﺖ ﮐﺮدن و ﺑﺎ ﻣﺴﺘﻨﺪات ﺷﻤﺎ ﮐﻪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﯿﺴﺖ ﺳـﺎل ﭘـﯿﺶ اﺳـﺖ اﮔـﺮ‬
‫اﺿﻤﺤﻼﻟﯽ ﺑﻮد ﺗﺎﮐﻨﻮن رخ ﻣﯽ داد ﺣﺎل ﮐﻪ ﻧﺸﺪه ﭘﺲ ﺧﺒﺮی ﻧﯿﺴﺖ‪.‬‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬اوﻻً ﺑﺨﺶ ﻋﻤﺪه ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ دﻫﻪ ﻗﺒﻞ اﺳﺖ ﻧﻪ ﭘﯿﺶ از آن‪ ،‬ﺛﺎﻧﯿـﺎً آﻣﺮﯾﮑـﺎ در‬
‫ﻋﺮاق ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮرد در اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮرد در ﺟﻨﻮب ﻟﺒﻨﺎن ﺷﮑﺴﺖ ﺧـﻮرد و ﭘـﺲ از‬
‫اﯾﻦ ﺷﮑﺴﺖﻫﺎ اﺳﺖ ﮐﻪ آﻗﺎی ﺑﺮژﻧﺴﮑﯽ اﺳﺘﺮاﺗﮋﺳﯿﻦ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﻃﺒﻖ ﻧﻘﻞ اﻃﻼﻋﺎت ﺷﻤﺎره‬

‫‪50‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫‪ 1386/6/239950‬ﺻﻔﺤﻪ ‪ 12‬ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ای ﮐﻪ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﻟﺬتﻫﺎی ﻣﺎدی اﺳـﺖ و‬
‫ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ رو ﺑﻪ زوال اﺳﺖ ﻫﯿﭻ ﮔﺎه ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑﻪ ﺣﻞ ﻣﺸﮑﻼت ﺟﻬـﺎﻧﯽ ﮐﻤﮑـﯽ ﮐﻨـﺪ‬
‫ﺑﺎﯾﺪ رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬﻮری آﯾﻨﺪه آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪای ﺑﺮای آرﻣﺎن ﮔﺮا ﺷﺪن ﻣﺮدم داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ آرﻣﺎن‬
‫ﮔﺮاﺋﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ زﯾﺎده ﺧﻮاﻫﯽ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی ﺗﺮک ﻟﺬت ﻧﻔﺴﺎﻧﯽ و ﻓﺪاﮐﺎری ﺑﺎﺷﺪ از‬
‫اﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ اﺳﺖ ﮐﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ در دﻧﯿﺎ ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﺨﺶ اول‬
‫ﻧﻈﺎم اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺗﮑﯿﻪ ﺑﺮ اﺻﻞ اﻗﺘﺼﺎدی )ﺑﻪ ﻣﺎﮐﺰﯾﻤﻢ رﺳﺎﻧﺪ ﺳـﻮد‬
‫ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ( در ﺗﻤﺎم ﺻﺤﻨﻪﻫﺎی ﺳﯿﺎﺳﯽ در ﺣﺎل اﺿﻤﺤﻼل ﮐﺎﻣﻞ و ﻗﻄﻌﯽ اﺳﺖ و ﺑﺮای ﺑﻘﺎی‬
‫ﺧﻮد اﺑﺘﺪا ﺑﻪ ﻣﺮز ﻣﺎﻟﮑﯿﺖﻫﺎی ﺟﻬﺎن ﺳﻮﻣﯽ ﻫﺠﻮم ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑـﻮد و ﺑـﻪ ﻣﻮﻋﻈـﻪ و ﻧـﺼﺤﯿﺖ‬
‫ﺳﯿﺎﺳﺘﻤﺪاران ﻫﻢ اﻋﺘﻨﺎ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪ .‬اﮔﺮ ﭼﻪ ﺳﯿﺎﺳﯿﻮن آﻣﺮﯾﮑﺎ اﯾﻨﮏ اﻫﻞ ﻧﺼﯿﺤﺖ ﺷﺪهاﻧـﺪ‬
‫ﻟﮑﻦ ﻫﻤﯿﻦ ﺳﯿﺎﺳﯿﻮن ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺳﻪ دﻫﻪ ﭘﯿﺶ ﻣﮋده ﭘﯿﺮوزی ﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺴﻢ ﺑﺮ ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﻬـﺎن را‬
‫ﻣﯽدادﻧﺪ‪ ،‬ﻟﺤﻈﻪ اﻧﻔﺠﺎر از درون ﻧﻈﺎم اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﺘﯽ ﺻﻬﯿﻮﻧﯿﺴﺘﯽ دارد ﻧﺰدﯾﮏ ﻣﯽﺷـﻮد ﭼـﺮا‬
‫ﮐﻪ دﯾﮕﺮ ﺑﺮای ارﺗﻔﺎع ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﺳﻮد ﺟﺎﯾﯽ روی ﺧﻂ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﻧﯿﺴﺖ اﯾﻨﮏ ﻧﻮﺑﺖ ﻣـﺎل‬
‫ﺻﺎﺣﺒﺎن ﺣﻮزه ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ واﻗﻊ ﺷﺪه روی ﺧﻂ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﺳـﻮد اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻣﺎﻟﮑﯿـﺖ ﺧـﻮد را ﺑـﻪ‬
‫ﻣﺎﮐﺰﯾﻤﻢ ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ در آن ﺻﻮرت اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﺤﻨﯽ ﺳﻮد اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﻢ ﺑﻪ ﻃﺮف ﭘـﺎﯾﯿﻦ ﺳـﺮازﯾﺮ‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎن ﭼﻪ اﯾﻦ ﺣﺎدﺛﻪ ﺑﯿﻦ ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﻏﺮب و ﺳﺮزﻣﯿﻦﻫﺎی اﺳﻼﻣﯽ رخ داده اﺳﺖ‬
‫ﺑﻪ ﺻﻮرﺗﯽ ﮐﻪ ﺣﻮزه ﺗﺴﻠﻂ ﻏﺮب ﺑﻪ ﺣﺪاﻗﻞ رﺳﯿﺪه و ﺣﻮزه ﺗﺴﻠﻂ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﻪ ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﺣﺎل‬
‫اﯾﻦ آﻏﺎز ﮐﺎر اﺳﺖ‪.‬‬

‫ﻏﻮل اﻗﺘﺼﺎدی در ﺣﺎل اﺣﺘﻀﺎر‬
‫در ﺑﺎزار آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬ﮐﻪ ژاﭘﻨﯽﻫﺎ و اروﭘﺎﯾﯽﻫﺎ ﻧﺎﮔﺰﯾﺮ ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻗﻮاﻋﺪ ﺑـﺎزی ﻣـﺸﺎﺑﻪ ﻋﻤـﻞ‬
‫ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺻﻨﻌﺖ اﺗﻮﻣﺒﯿﻞ اروﭘﺎ ﺣﺘﯽ از وﺿﻌﯿﺖ اﺗﻮﻣﺒﯿﻞ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻫﻢ ﮔﺮﻓﺘﺎری ﺑﯿﺸﺘﺮی ﭘﯿﺪا ﮐﺮد‪.‬‬
‫ﻓﯿﺎت‪ ،‬ﭘﮋو‪ ،‬رﻧﺠﺮور و رﻧﻮ ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ ﺗﻮﺳﻂ ژاﭘﻨﯽﻫﺎ از ﺑﺎزار آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﯿﺮون راﻧﺪه ﺷﺪهاﻧـﺪ‪.‬‬
‫ﻓﻮﻟﮑﺲ واﮔﻦ در ﺣﺎل راﻧﺪه ﺷﺪن اﺳﺖ )ﺳﻬﻢ ﺑﺎزار ﻓـﻮﻟﮑﺲ واﮔـﻦ از ‪ 10‬درﺻـﺪ ﺳـﻘﻮط‬
‫ﮐﺮد(‪ ،‬و ﺑﺎ رﻓﺘﻦ ﻓﻮﻟﮑﺲ واﮔﻦ ﻫﯿﭻ ﺳﺎزﻧﺪه ﮐﺎﻻی ﺻﻨﻌﺘﯽ اﻧﺒﻮﻫﯽ در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﺎﻗﯽ ﻧﺨﻮاﻫﺪ‬
‫ﺑـﻮد‪ .‬ﺑـﺎ ورود اﺗﻮﻣﺒﯿـﻞﻫـﺎی ﻟـﻮﮐﺲ ژاﭘﻨـﯽ )‪ (lexus, Infiniti, Acura‬ﺑـﻪ ﺑـﺎزار‪،‬‬
‫ﺳﺎزﻧﺪﮔﺎن اﺗﻮﻣﺒﯿﻞﻫﺎی ﻟﻮﮐﺲ اروﭘﺎﯾﯽ ﻣﺜﻞ )ﻣﺮﺳﺪس ﺑﻨﺰ‪ ،‬آﺋﻮری‪ ،‬ﺳـﺎب‪ ،‬وﻟـﻮو‪ ،‬ﺟـﺎﮔﻮار و‬
‫ﭘﻮرﺷﻪ( در وﺿﻊ دﻓﺎﻋﯽ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪) .‬روﯾﺎروﯾﯽ ﺑﺰرگ ص ‪(146‬‬
‫اﻓﺰاﯾﺶ ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﯽ ارزش ﭘﻮل‪ ،‬ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺿﻌﻔﯽ ﺑﺮای اﯾﻦ ﮐﺸﻮر ﻣﯽﺑﻮد ﭼﻨﺎن ﮐـﻪ ﺑـﺮای ﻫـﺮ‬
‫ﮐﺸﻮری ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺖ ﺑﺮای ژاﭘﻦ ﻗﺪرت از آب درآﻣﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪه ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺒﯿﯿﻦ ﻣـﯽﺷـﻮد ﮐـﻪ‬
‫اﻓﺰاﯾﺶ ارزش ﯾﻦ ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ژاﭘﻨﯽ را وادار ﮐﺮد ﺗﺎ ﺑﻪ ﻫﺮ ﻗﯿﻤﺘﯽ ﺷﺪه ﮐﺎرآﯾﯽ ﺧﻮد را ﺑـﺎﻻ‬
‫ﺑﺒﺮﻧﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﭼﺮا ارزش ﻓﺰاﯾﻨﺪه دﻻر در ﻧﯿﻤﻪ ﻧﺨﺴﺖ دﻫﻪ ‪ 1980‬و ارزش ﻓﺰاﯾﻨﺪه ﭘﻮلﻫـﺎی‬
‫اروﭘﺎﯾﯽ در ﻧﯿﻤﻪ دوم آن ﻫﻤﯿﻦ ﺗـﺎﺛﯿﺮ را ﺑـﺮ ﺷـﺮﮐﺖﻫـﺎی آﻣﺮﯾﮑـﺎﯾﯽ و اروﭘـﺎﯾﯽ ﻧﮕـﺬارد؟‬

‫‪52‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫روزﮔﺎری دﯾﮕﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ! آﻧﭽﻪ ﺑﺮ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ رﻗﺎﺑﺖ ژاﭘﻦ ﻣﯽاﻓﺰاﯾﺪ از ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ رﻗﺎﺑـﺖ اروﭘـﺎ و‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻣﯽﮐﺎﻫﺪ‪) .‬روﯾﺎروﯾﯽ ﺑﺰرگ ص ‪(148‬‬
‫ﻗﯿﻤﺖ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺗﺠﺎرﺗﯽ در ژاﭘﻦ ‪ 86‬درﺻﺪ ﺑﯿـﺸﺘﺮ از ﻗﯿﻤـﺖ ﻫﻤـﺎن ﮐﺎﻻﻫـﺎ در آﻣﺮﯾﮑـﺎ‬
‫اﺳﺖ‪ .‬از ﻟﺤﺎظ ﻧﻈﺮی ﺧﺮﯾﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻت از آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﻓﺮوش آن ﺑﻪ ژاﭘﻦ ﭘﻮل ﻫﻨﮕﻔﺘﻨﯽ ﻋﺎﯾﺪ‬
‫ﻣﯽﻧﻤﺎﯾﺪ‪ .‬ﺑﺎ وﺟﻮد اﯾﻦ ﻫﯿﭻ ﮐﺲ در ژاﭘﻦ از اﯾﻦ اﻣﮑﺎﻧﺎت ﺳـﻮدآوری ﻋﻈـﯿﻢ ﺑﻬـﺮهﺑـﺮداری‬
‫ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺧﺎرﺟﯿﺎﻧﯽ ﮐﻪ دﺳﺖ ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﺷﮑﺴﺖ ﻣﯽﺧﻮرﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺷﺼﺖ و ﻧﻪ درﺻﺪ ﻣﺪﯾﺮان ارﺷﺪ ﺷﻌﺒﺎت ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ژاﭘﻨﯽ در آﻣﺮﯾﮑـﺎ‪ ،‬ژاﭘﻨـﯽ ﻫـﺴﺘﻨﺪ‪ .‬در‬
‫ﻣﻘﺎﺑﻞ‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ ‪ 20‬درﺻﺪ ﻣﺪﯾﺮان ارﺷﺪ ﺷﻌﺒﺎت ﺷـﺮﮐﺖﻫـﺎی آﻣﺮﯾﮑـﺎﯾﯽ در ژاﭘـﻦ آﻣﺮﯾﮑـﺎﯾﯽ‬
‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪) .‬روﯾﺎروﯾﯽ ﺑﺰرگ ص ‪(154‬‬
‫ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻪ اﺑﺘﺪای ﺧﻂ و ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ژاﭘﻨﯽ ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻪ اﻧﺘﻬـﺎی ﺧـﻂ‬
‫ﯾﻌﻨﯽ ﻧﻘﻄﻪ اﻣﭙﺮاﻃﻮری ﺳﺎزان ﺟﺎ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫در ﭘﻨﺞ ﺳﺎل آﺧﺮ دﻫﻪ ‪ ،1980‬ژاﭘﻦ ‪ 35/6‬درﺻﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ ﻣﻠﯽ ﺧﻮد را ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔـﺬاری‬
‫ﮐﺮد در ﺣـﺎﻟﯽ ﮐـﻪ ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪﮔـﺬاری آﻣﺮﯾﮑـﺎ در ﻫﻤـﯿﻦ دوره ‪ 17‬درﺻـﺪ ‪ GNP‬آن ﺑـﻮد‪.‬‬
‫)روﯾﺎروﯾﯽ ﺑﺰرگ ص ‪(161‬‬
‫ژاﭘﻨﯽﻫﺎ ادﻋﺎ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ‪ 275000‬رﺑﺎط را ﺑﮑﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬اﺗﺤﺎدﯾﻪ رﺑﺎت آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻣـﯽﮔﻮﯾـﺪ‬
‫ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ‪ 175000‬رﺑﺎت در اﺧﺘﯿﺎر ژاﭘﻨﯽﻫﺎ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﻫﺮ ﯾﮏ از اﯾﻦ رﻗـﻢﻫـﺎ درﺳـﺖ ﺑﺎﺷـﺪ‬
‫ﻓﺎﺻـﻠﻪ آن ﺗﺎ ‪ 37000‬رﺑﺎﺗـﯽ ﮐﻪ در اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﮐﻪ ﺗــﻌﺪاد ﮐـﺎرﮔﺮاﻧﺶ دو ﺑﺮاﺑـﺮ ژاﭘـﻦ‬
‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪،‬ﮐﺎر ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﺧﯿﻠﯽ زﯾﺎد اﺳﺖ‪.‬‬
‫رای دﻫﻨﺪﮔﺎن ژاﭘﻨﯽ ﺑﺮای ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻧﻈﺎم ﺧﻮد ﻫﯿﭻ ﮔﺎه ﺑﻪ ﺷـﻮرش ﺳﯿﺎﺳـﯽ دﺳـﺖ ﻧـﺰدهاﻧـﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻠﺘﯽ‪ ،‬ﻗﺮار اﺳﺖ ﮐﻪ در ژاﭘﻦ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﻮد‪ .‬ﭘﻮل‪ ،‬ﻗﺮار اﺳﺖ ﮐﻪ در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑـﻪ دﺳـﺖ آﯾـﺪ در‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻫﺪف ﭘﻮل اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﮔﺮ ﺑﺎﻧﮏﻫﺎی ﺟﻬﺎن ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻣﯿﺰان داراﯾﯽ ﻟﯿﺴﺖ ﺷﻮﻧﺪ‪ 9 ،‬ﺑﺎﻧﮏ از ‪ 10‬ﺑﺎﻧﮏ ﺑﺰرگ ﺟﻬﺎن‬
‫ژاﭘﻨﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از ﺑﺎﻧﮏﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎ در اﯾﻦ ﻟﯿﺴﺖ ﻗـﺮار ﻧﻤـﯽﮔﯿﺮﻧـﺪ‪) .‬روﯾـﺎروﯾﯽ‬
‫ﺑﺰرگ ص ‪(181‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﻗﺘﺼﺎدی ‪.................................................................................................................................................‬‬

‫‪53‬‬

‫اﮔﺮ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ ﻣﻠﯽ در ﮐﺸـﻮر را ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ ارزش ﭘﻮلﻫﺎی ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠـﯽ ارزﯾـﺎﺑﯽ ﻧﻤـﺎﯾﯿﻢ‪،‬‬
‫ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ در ﻋﺮض ﺑﯿﺴﺖ ﺳﺎل ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ ﻣﻠﯽ ﺳﺮاﻧﻪ ژاﭘﻦ از ‪ 50‬درﺻﺪ ﺗﻮﻟﯿـﺪ‬
‫ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ ﻣﻠﯽ ﺳﺮاﻧﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ ﺳﻄﺤﯽ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ از ﻧﻈـﺮ ﻓﻨـﯽ ‪ 22‬درﺻـﺪ ﺑـﺎﻻﺗﺮ از‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ اﺳﺖ‪ .‬در ﺳﺎل ‪ 1970‬ﻫﯿﭽﯿﮏ از ‪ 15‬ﺑﺎﻧﮏ ﺑﺰرگ ﺟﻬﺎن ژاﭘﻨﯽ ﻧﺒﻮدﻧﺪ اﻣـﺎ در ﺳـﺎل‬
‫‪ 1990‬ده ﺑﺎﻧﮏ از ﭘﺎﻧﺰده ﺑﺎﻧﮏ ﺑﺰرگ دﻧﯿﺎ و ﻧﯿﺰ ﺑﺎﻧﮏﻫﺎی ردﯾﻒﻫﺎی اول ﺗﺎ ﺷـﺸﻢ ژاﭘﻨـﯽ‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ژاﭘﻦ در ﺳﺎل ‪ 1970‬ﺗﻨﻬﺎ ‪ 5‬درﺻﺪ ﺑﺎزار اﺗﻮﻣﺒﯿﻞ آﻣﺮﯾﮑـﺎ را در اﺧﺘﯿـﺎر داﺷـﺖ اﻣـﺎ در‬
‫ﺳﺎل ‪ 28 ، 1990‬درﺻﺪ آن را‪ .‬ژاﭘﻦ در ﻋﺮض ﺑﯿـﺴﺖ ﺳـﺎل ﺻـﻨﻌﺖ اﻟﮑﺘﺮﯾﮑـﯽ ﻣـﺼﺮﻓﯽ‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ را از روی ﮐﺮه زﻣﯿﻦ ﺟﺎرو ﮐـﺮد‪ .‬ژاﭘﻨـﯽ ﮐـﻪ روزی ﮐـﺴﺮی ﺑﺎزرﮔـﺎﻧﯽ داﺷـﺖ و در‬
‫ﻣﺠﻤﻮع ﻣﻘﺮوض ﺑﻮد )آﺧـﺮﯾﻦ اﻗـﺴﺎط ﺑـﺪﻫﯽ ﺧـﻮد را ﺑـﻪ ﺑﺎﻧـﮏ ﺟﻬـﺎﻧﯽ در ﺳـﺎل ‪1990‬‬
‫ﭘﺮداﺧﺖ( اﻣﺮوز ﺑﺰرگﺗﺮﯾﻦ وام دﻫﻨﺪه ﺧﺎﻟﺺ دﻧﯿﺎ اﺳﺖ و ﺑﺰرگﺗﺮﯾﻦ ﻣﺎزاد ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ ﺟﻬﺎن‬
‫را دارد‪ .‬ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺬاری در ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪﻫﺎ و ﺗﺠﻬﯿﺰات ﺑﻪ ازای ﻫﺮ ﻧﻔﺮ ﻧﯿﺮوی ﮐﺎرﺷﻨﺎس ﻧـﺼﻒ‬
‫آﻟﻤﺎن و ﯾﮏ ﺳﻮم ژاﭘﻦ اﺳﺖ‪.‬‬
‫داﻧﺶ آﻣﻮزان ژاﭘﻨﯽ ﻫﻔﺘﻪای ﭘﻨﺞ ﺑﺮاﺑﺮ ﻫﻤﺴﺎﻻن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺧﻮد ﺑﺮای اﻧﺠﺎم ﺗﮑﺎﻟﯿﻒ درﺳﯽ‬
‫وﻗﺖ ﺻﺮف ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬داﻧﺶ آﻣﻮز آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﯾﮏ ﺳﻮم داﻧﺶآﻣﻮز ﺳﻮﯾﺴﯿﯽ ﮐﺘﺎب ﻣﯽﺧﻮاﻧـﺪ‪.‬‬
‫)روﯾﺎروﯾﯽ ﺑﺰرگ ﺻﻔﺤﺎت ‪(357 ، 327 ، 319‬‬
‫در ﺳﺎل ‪ ،1970‬از ‪ 50‬ﺑﺎﻧﮏ ﺑﺰرگ ﺟﻬﺎن ‪ 19‬ﺗﺎی آن ﺑﺎﻧﮏﻫـﺎی آﻣﺮﯾﮑـﺎﯾﯽ ﺷـﻤﺎﻟﯽ ‪16 ،‬‬
‫ﺑﺎﻧﮏ اروﭘﺎﯾﯽ و ‪ 11‬ﺑﺎﻧﮏ ژاﭘﻨﯽ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ در ﺳﺎل ‪ 1988‬ﺗﻨﻬﺎ ‪ 5‬ﺑﺎﻧﮏ ﺑﺰرگ در آﻣﺮﯾﮑـﺎی‬
‫ﺷﻤﺎﻟﯽ ﺑﻮدﻧﺪ‪ 17 ،‬ﺑﺎﻧﮏ ﺑﺰرگ اروﭘﺎﯾﯽ و ‪ 24‬ﺑﺎﻧﮏ ژاﭘﻨﯽ ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫در ﺳﺎل ‪ 1990‬ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از ‪ 20‬ﺑﺎﻧﮏ ﺳﺮآﻣﺪ ﺟﻬﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﻧﺒﻮدﻧـﺪ‪ .‬در ﺑﺨـﺶ ﺧـﺪﻣﺎت‬
‫اﮐﻨﻮن ‪ 9‬ﺷﺮﮐﺖ از ‪ 10‬ﺷﺮﮐﺖ ﺑﺰرگ ﺟﻬﺎن ژاﭘﻨﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬آﻗﺎی اﯾﺸﯿﻬﺎرا ﻣﯽﮔﻮﯾـﺪ ﮐـﻪ در‬
‫ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ‪ ،‬ﺟﻨﮓ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ اﺑﺮ ﻗﺪرتﻫﺎ ﺟﺎی ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺟﻨﮓ اﻗﺘـﺼﺎدی‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ داد و ﮐﺸﻮر ژاﭘﻦ ﺑﺮﻧﺪه ﺟﻨﮓﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎدی ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﻫﻠﻤﻮت ﮐﻬﻞ ﺻﺪر اﻋﻈﻢ آﻟﻤﺎن ﻏﺮﺑﯽ در ﻓﻮرﯾﻪ ‪ 1990‬اﻋﻼﻣﯿﻪ ﻣﺘﻘﺎﺑـﻞ ﺟﻨـﮓ اﻗﺘـﺼﺎدی‬
‫ﺧﻮد را از ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮن آﻟﻤﺎن ﭘﺨﺶ ﮐﺮد‪» :‬دﻫﻪ ‪ 1990‬دﻫﻪ اروﭘﺎﯾﯽﻫﺎ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﻧﻪ ژاﭘﻨﯽﻫﺎ«‬

‫‪54‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﻫﻠﻤﻮت ﮐﻬﻞ ﺗﻠﻮﯾﺤﺎً آﻣﺮﯾﮑﺎ را از ﺣﺎﻻ ﺧﺎرج از ﺑﺎزی ﻣﯽﺑﯿﻨﺪ‪ ،‬ﻫﻤﯿﻦ ﻧﮑﺘﻪ ﺑﺎ ﺻﺮاﺣﺖ ﺗﻮﺳﻂ‬
‫ادﯾﺖ ﮐﺮﺳﻮن ﻧﺨﺴﺖ وزﯾﺮ ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﻣﻄﺮح ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ‪» :‬ﺟﻨﮕـﯽ اﻗﺘـﺼﺎدی در ﺟﻬـﺎن در‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﺟﯿﺎﻧﯽ دو ﻣﯿﭽﻠﯿﺲ وزﯾﺮ ﺧﺎرﺟﻪ اﯾﺘﺎﻟﯿﺎ رﯾﯿﺲ دورهای ﺟﺎﻣﻌـﻪ اﻗﺘـﺼﺎدی اروﭘـﺎ‬
‫ﻓﮑﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ »ﻫﻤﻪ ﺷﻮاﻫﺪ ﺣﺎﮐﯽ از آﻧﻨﺪ ﮐﻪ اروﭘﺎ ﻧﻘﺶ ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻫﺴﺘﻪ ﻣﺮﮐﺰی‬
‫اﻗﺘﺼﺎد ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﺎز ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬ده ﺳﺎل ﺑﻌﺪی ﮐﻤﺒﻮدﻫﺎی ﻋﻈﯿﻢ ژاﭘﻦ را آﺷﮑﺎر ﺧﻮاﻫﺪ ﺳﺎﺧﺖ«‪.‬‬
‫)ﺟﺮج ﻻج ‪ (Georje. Lojqe‬اﺳﺘﺎد ﻣﺪرﺳﻪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻫﺎروارد ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ داری‬
‫ﻓﺮدﮔﺮای اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ‪ -‬آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﻧﻮع اﻧﮕﻠﻮﺳﺎﮐﺴﻮن ﺑـﺎ اﺷـﮑﺎل ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ داری ﻣﻠـﺖ ﮔـﺮای‬
‫آﻟﻤﺎﻧﯽ و ژاﭘﻨﯽ رو در رو ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮد‪.‬‬
‫در آﻣﺮﯾﮑﺎ ‪ 30‬درﺻﺪ و در ژاﭘﻦ و اروﭘﺎ ‪ 70‬درﺻﺪ ﻣﺪﯾﺮان ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺗﺤﺼﯿﻼت ﻓﻨﯽ دارﻧـﺪ‪ .‬در‬
‫ﻋﺮض ﺑﯿﺴﺖ ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ آﻧﭽﻪ در ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻧﯿﻤﻪ ﻫﺎدیﻫﺎ و ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮ رخ داده ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً در ﺗﻤﺎم‬
‫ﺻﻨﻌﺖ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ ﭘﯿﺶ آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﮐﺴﺮی ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ در ﺗﺠﻬﯿﺰات اداری و‬
‫ﻣﺨﺎﺑﺮات ‪ 66‬ﺑﺮاﺑﺮ ﮔﺮدﯾﺪ‪ ،‬ﻣﺎزاد ﺑﺎزرﮔـﺎﻧﯽ ﻓـﺮوش اﺑﺰارﻫـﺎی ﻣﺎﺷـﯿﻦ ﺳـﺎزی ﺑـﻪ ﮐـﺴﺮی‬
‫ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ ﺑﺰرگ ﺑﺪل ﺷﺪ‪ .‬ﮐﺴﺮی ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ از ﺳﺎل ‪ 4‬ﻣﯿﻠﯿـﺎرد ﺑـﻪ ‪66‬‬
‫ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر رﺳﯿﺪ‪.‬‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯿﺎن اﻣﺮوز ﺑﻪ ﺟﺎی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺬاری در آﯾﻨﺪه از آﯾﻨﺪه وام ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﮐﻪ ﮐـﺎرﮔﺮان‬
‫در ﻫﺮ ﯾﮏ از دو ﻧﻈﺎم ﺑﺎ ﭼﻪ ﭼﺸﻤﯽ دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ در ﻣﻮج ﺗﺴﺨﯿﺮ و ﻓﺮوش ﺷـﺮﮐﺖﻫـﺎی‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﻧﻤﺎﯾﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺨﺶﻫﺎی ﺷﺮﮐﺖ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﮐﺎرﮐﻨﺎن‪ ،‬ﺧﺮﯾﺪ و ﻓﺮوش ﻣـﯽﺷـﻮﻧﺪ‪ ،‬و‬
‫ﯾﺎ ﺑﻪ ﺷﯿﻮهای ﺑﻪ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎر آن اﻗﺪام ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﯾﺎدآور رﻓﺘﺎر ﭘﺎدﺷﺎﻫﺎن ﻗـﺮون وﺳـﻄﺎی‬
‫اروﭘﺎ در ﺧﺮﯾﺪ و ﻓﺮوش اﯾﺎﻟﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ اﺳﺖ‪) .‬روﯾﺎروﯾﯽ ﺑﺰرگ ﺻـﻔﺤﺎت ‪،55 ،36 ،35‬‬
‫‪(173 ،163 ،147‬‬
‫در ﻗﺮن ﺑﻌﺪی‪ ،‬آﻣﺮﯾﮑﺎ )اﮔﺮ ﮐﺸﻮری ﺑﻨﺎم آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻤﺎﻧﺪ( ﺗﻨﻬﺎ ﯾﮑﯽ از ﭼﻨﺪ ﺑﺎزﯾﮕﺮ ﻣﯿﺪان‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و ﻧﻘﺸﯽ را ﺑﺎزی ﺧﻮاﻫﺪ ﮐـﺮد ﮐـﻪ ﻗﻮاﻋـﺪ آن ﺑـﻪ ﺻـﻮرت روز اﻓﺰوﻧـﯽ ﺗﻮﺳـﻂ‬
‫ﺑﺎزﯾﮕﺮان ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬آﻣﺮﯾﮑﺎ در ﺑـﯿﻦ ﮐـﺸﻮرﻫﺎی ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ داری ﻧـﺎﮔﺰﯾﺮ ﺑـﻪ اﻧﺠـﺎم‬
‫ﺑﺰرگﺗﺮﯾﻦ و ﮔﺴﺘﺮدهﺗﺮﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﺗﺤﻤﻞ اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿـﺮات از ﻧﻈـﺮ رواﻧـﯽ ﺑـﺴﯽ‬
‫دﺷﻮار ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﻗﺘﺼﺎدی ‪.................................................................................................................................................‬‬

‫‪55‬‬

‫اﯾﻦ ﺑﺎزی روزﮔﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ اروﭘﺎﯾﯽ ﺷﺮﻗﯽ اﻗﺘﺼﺎد را ﺧﺼﻮﺻﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ آﻣﺮﯾﮑـﺎ‬
‫در ﻣﺴﯿﺮ ﻣﻠﯽ ﮐﺮدن ﮔﺎم ﺑﺮ ﻣﯽ دارد‪ .‬ﺑﺎ ﻓﺮو رﯾﺨﺘﻦ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﺨـﺶ ﺑـﺎﻧﮑﯽ ﺗـﺎ اواﯾـﻞ ﺳـﺎل‬
‫‪ ،1991‬دوﻟﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻧﺎﭼﺎر ﺷﺪه ﺑﻮد دوﯾـﺴﺖ ﻣﯿﻠﯿـﺎرد دﻻر داراﺋـﯽ ﻫـﺎی ﺧـﺼﻮﺻﯽ را در‬
‫اﺧﺘﯿﺎر ﺑﮕﯿﺮد و اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽ رﻓﺖ ﮐﻪ ﺗﺎ ﺑﺎ ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ وﺿﻊ ﻋﺎدی اﯾﻦ ﻣﺒﻠﻎ ﺑﻪ ﺳﯿﺼﺪ ﻣﯿﻠﯿﺎرد‬
‫دﻻر ﺑﺮﺳﺪ‪.‬‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻏﻮل در ﺣﺎل اﺣﺘﻀﺎر اﺳﺖ‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ دﯾﮕﺮ در ﻫﻤﻪ زﻣﯿﻨـﻪﻫـﺎ ﯾﮑـﻪ ﺗـﺎز ﻣﯿـﺪان ﻧﯿـﺴﺖ‪ .‬آﻣﺮﯾﮑـﺎ در زﻣﯿﻨـﻪ دﯾﮕـﺮ ﻣﺎﻧﻨـﺪ‬
‫ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﺼﺮﻓﯽ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ از ﻣﯿﺪان ﺑﺎزی ﺧﺎرج ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﺮای ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﺑﺎر در ﻃﻮل ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﯾﮏ ﻗﺮن )ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺘﻢ(‪ ،‬دوﻣﯿﻦ ﻗﺪرت اﻗﺘﺼﺎدی‬
‫ﺑﺰرگ ﺟﻬﺎن ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری ﻟﺠﺎم ﮔﺴﯿﺨﺘﻪ اﮔﺮ ﺑﻪ ﺣﺎل ﺧﻮد رﻫﺎ ﺷﻮد ﺑﻪ ﺳﻮی ﺑﯽﺛﺒﺎﺗﯽ ﻣﺎﻟﯽ ﯾـﺎ اﻧﺤـﺼﺎر‬
‫ﻣﯽﮔﺮاﯾﺪ‪) (2) .‬روﯾﺎروﯾﯽ ﺑﺰرگ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻟﺴﺘﺮﺗﺎدو ص ‪19‬و ‪(21‬‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﺻﺎدرات اﺗﻮﻣﺒﯿﻞ‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ در ﻋﺮض ﻣﺪت ‪ 20‬ﺳﺎل از ﮐﺸﻮری ﮐﻪ در ﺧﺮﯾﺪ و ﻓﺮوش اﺗﻮﻣﺒﯿﻞ ﻣﺎزاد ﺻـﺎدراﺗﯽ‬
‫داﺷﺖ ﺑﻪ ﮐﺸﻮری ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺴﺮی ﻣﻮازﻧﻪ اﺗﻮﻣﺒﯿﻞ آن ‪ 60‬ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺻﻨﻌﺖ ﻣﺎﺷﯿﻦ ﺳﺎزی آﻣﺮﯾﮑﺎ رو ﺑﻪ اﺿﻤﺤﻼل اﺳـﺖ‪ .‬در ‪ 1964‬ﺻـﺎدرات آﻣﺮﯾﮑـﺎ ﺑـﯿﺶ از‬
‫واردات آن ﺑﻮد‪ .‬در ‪ 50 ،1986‬درﺻﺪ ﻣﺎﺷﯿﻦ اﺑﺰار وارد ﻣﯽﺷﺪ‪) .‬روﯾﺎروﯾﯽ ﺑﺰرگ ص ‪(253‬‬
‫ﺑﺨﺸﯽ دﯾﮕﺮ از ﻣﺪارک اﯾﻦ ﮐﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻏﻮل در ﺣﺎل اﺣﺘﻀﺎر اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﺷﮑﺎل‪ :‬آﻣﺮﯾﮑﺎ ﮐﺸﻮری اﺳﺖ در ﺑﺨﺶ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺬاری ﻓﺮاواﻧﯽ ﻣـﯽﮐﻨـﺪ و اﯾـﻦ‬
‫اﻣﺮ از اﻓﻮل ﻗﺪرت وی ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی ﻣﯽﮐﻨﺪ و اﮔﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﯿﺴﺖ ﻣﺴﺘﻨﺪﺗﺮ ﺣﺮف ﺑﺰﻧﯿﺪ‪.‬‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﻣﺨﺎرج ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﻮﺳﻌﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ روزی از ﻫﻤﻪ ﺟﺎی دﻧﯿﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑـﻮد اﻣـﺎ دﯾﮕـﺮ اﯾـﻦ‬
‫ﻃﻮر ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬اﻣﺮوز ﻣﺨﺎرج ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻏﯿﺮ دﻓﺎﻋﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ از ‪ 20‬ﺳﺎل ﭘﯿﺶ ﮐﻤﺘﺮ اﺳﺖ‪،‬‬

‫‪56‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ آﻟﻤﺎﻧﯽﻫﺎ و ژاﭘﻨﯽﻫﺎ ﺑﺮ ﮐﻮﺷﺶﻫﺎی ﺧﻮد اﻓﺰودهاﻧﺪ‪ .‬ﻣﺠﻤﻮع ﻣﺨﺎرج ﺗﺤﻘﯿـﻖ و‬
‫ﺗﻮﺳﻌﻪ )دﻓﺎﻋﯽ و ﻏﯿﺮدﻓﺎﻋﯽ( ﺑﺎ آﻟﻤﺎن و ژاﭘﻦ ﺑﺮاﺑﺮی ﻣﯽﮐﻨﺪ اﻣـﺎ ﻣﺨـﺎرج ﻏﯿـﺮ دﻓـﺎﻋﯽ در‬
‫ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺳﺎلﻫﺎی دﻫﻪ ‪ 1980‬در ﺣﺪ ‪ 1/8‬درﺻﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ ﻣﻠﯽ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﺎﻧـﺪه اﺳـﺖ‪ .‬اﻣـﺎ‬
‫ﻣﺨﺎرج آﻟﻤﺎن و ژاﭘﻦ ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ در ﺣﺎل اﻓﺰاﯾﺶ اﺳﺖ و اﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ در ﺳﻄﺢ ‪ 2/6‬و ‪2/8‬‬
‫درﺻﺪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ ﻣﻠﯽ آن دو ﮐﺸﻮر اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﻣﺨـﺎرج ﺗﺤﻘﯿـﻖ و ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﺑـﻪ‬
‫ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ ﻣﻠﯽ ﻧﮕﺎه ﮐﻨﯿﻢ‪ ،‬آﻣﺮﯾﮑﺎ در ﻣﻘﺎم ﭘﻨﺠﻢ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ ،‬ژاﭘـﻦ در ﻣﻘـﺎم ﺳـﻮم و‬
‫آﻟﻤﺎن در ﻣﻘﺎم ﭼﻬﺎرم اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻘﺎم اول از آن ﺳﻮﺋﺪ اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮ ﻣﺨﺎرج ﻧﻈـﺎﻣﯽ ﮐـﺴﺮ ﮔـﺮدد و‬
‫ﻓﻘﻂ ﻣﺨﺎرج ﻏﯿﺮ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﻪ ﺣﺴﺎب آﯾﺪ‪ ،‬آﻣﺮﯾﮑﺎ در ﻣﻘﺎم دﻫﻢ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮد‪.‬‬
‫اﮔﺮ ﻫﻤﻪ ﻣﺨﺎرج دوﻟﺘﯽ ﮐﺴﺮ ﮔﺮدد و ﻓﻘﻂ ﻣﺨﺎرج ﻏﯿﺮ دوﻟﺘﯽ ﻣﻨﻈﻮر ﮔﺮدد آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﺎز ﻫﻢ در‬
‫ﭘﺎﯾﯿﻦ ﻟﯿﺴﺖ ﺟﺎ ﻣﯽﮔﯿﺮد؛ ردﯾﻒ ﺑﯿﺴﺘﻢ در ﺑﯿﻦ ﺑﯿﺴﺖ و ﺳﻪ ﮐﺸﻮر ﺻـﻨﻌﺘﯽ ﺟﻬـﺎن‪ .‬ﺳـﻄﺢ‬
‫ﮐﻨﻮﻧﯽ ﻣﺨﺎرج ﺗﺤﻘﯿﻖ و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺳﺒﺐ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﻠﻮم و ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ آﻣﺮﯾﮑـﺎ در‬
‫ﻣﻘﺎم دوم ﺟﺎی ﮔﯿﺮد و ﻧﺮخﻫﺎی رﺷﺪ ﺑﻬﺮه وری ﭘﺎﯾﯿﻦﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻣﮕﺮ اﯾﻦ ﮐﻪ ﻋﻘﯿـﺪه داﺷـﺘﻪ‬
‫ﺑﺎﺷﯿﻢ ﮐﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫﺎ از آﻟﻤﺎﻧﯽﻫﺎ ﯾﺎ ژاﭘﻨﯽﻫﺎ ﺑﺎﻫﻮﺷﺘﺮﻧﺪ‪ .‬ﺛﺒﺖ اﺧﺘﺮاﻋـﺎت ﻗـﻀﺎوت ﺑـﺎﻻ را‬
‫ﺗﺎﯾﯿـﺪ ﻣﯽﻧﻤــﺎﯾﺪ‪ .‬در ‪ 1980‬ﻫﻔـﺖ ﺑــﺮﻧﺪه از ده ﺑﺮﻧـﺪه اول اﺧﺘﺮاﻋـﺎت ﺟﺪﯾـﺪ در آﻣﺮﯾﮑـﺎ‬
‫ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬و ﺗﻨﻬﺎ ﯾﮑﯽ از ‪ 6‬ﺑﺮﻧﺪه اول ﺧﺎرﺟﯽ ﺑﻮد‪ .‬ده ﺳﺎل ﺑﻌﺪ ﺗﻨﻬﺎ ﺳﻪ‬
‫ﺑﺮﻧﺪه از ده ﺷﺮﮐﺖ ﺑﺮﻧﺪه اول‪ ،‬آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺑﻮدﻧﺪ و ﺑﻬﺘـﺮﯾﻦ ﺷـﺮﮐﺖ آﻣﺮﯾﮑـﺎﯾﯽ ﻧﺘﻮاﻧـﺴﺖ از‬
‫ﻣﻘﺎم ﭘﻨﺠﻢ ﺑﺎﻻﺗﺮ ﺑﺮود‪.‬‬
‫‪ 30‬درﺻﺪ ﻣﻬﻨﺪﺳﯿﻦ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﯾﺎ ﻏﯿﺮ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ ﺑﺮای ارﺗـﺶ اﯾـﻦ ﮐـﺸﻮر ﮐـﺎر‬
‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪) .‬روﯾﺎروﯾﯽ ﺑﺰرگ ص ‪(207‬‬
‫رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬﻮر )ﮐﺎرﺗﺮ( ﺑﻪ ﮐﻨﺎﯾﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ در ﺟﻮرﺟﯿﺎ ﭘﯿﺸﮕﻮﺋﯽ را ﻣﯽﺷﻨﺎﺳـﺪ ﮐـﻪ ﺧﯿﻠـﯽ‬
‫ﺑﻬﺘﺮ از اﻗﺘﺼﺎدداﻧﺎن ﻗﺎدر ﺑﻪ ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ اوﺿﺎع اﺳﺖ! رﯾﯿﺲ ﮐﻞ ﺳﺎﺑﻖ ﺧﺰاﻧﻪ داری‪ ،‬ﻣﺎﯾﮑـﻞ‬
‫ﺑﻠﻮ ﻣﻨﺘﺎل ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ »ﭼﯿﺰی ﻧﻤﺎﻧﺪه ﮐﺎر اﻗﺘﺼﺎدداﻧﺎن در درک ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﻓﻌﻠﯽ‪ ،‬ﭼﻪ ﻗﺒﻞ و ﭼـﻪ‬
‫ﺑﻌﺪ از واﻗﻌﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﮐﺴﺎدی ﮐﺸﯿﺪه ﺷﻮد« ﻣﺪﯾﺮان ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ‪ ،‬اﯾﺴﺘﺎده در ﻣﯿﺎن اﺟﺴﺎد ﻣﺘﻼﺷـﯽ‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﻗﺘﺼﺎدی ‪.................................................................................................................................................‬‬

‫‪57‬‬

‫ﺷﺪه ﺗﺌﻮریﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎدی و وﯾﺮاﻧﻪﻫﺎی زﯾﺮﺑﻨﺎی اﻗﺘﺼﺎد ﺑﻌﺪ از ﺟﻨﮓ‪ ،‬ﺧـﻮد را ﺑـﺎ ﻧـﺎاﯾﻤﻨﯽ‬
‫روز اﻓﺰوﻧﯽ ﻣﻮاﺟﻪ ﻣﯽﺑﯿﻨﻨﺪ‪) .‬ﻣﻮج ﺳﻮم ص ‪(314‬‬
‫ﻧﻬﻨﮓ دﯾﺮوز ﻟﻘﻤﻪ اﻣﺮوز‬
‫ﺑﺎ ﻣﺮگ آﻣﺮﯾﮑﺎ ژاﭘﻦ زﻧﺪه ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﻫﻤﺎن اﻗﺘﺼﺎدداﻧﺎن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری در ﺟﺎی دﯾﮕﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧـﺪ‪ :‬در ﺣـﺎل ﺣﺎﺿـﺮ‬
‫دوﻟﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﯾﮏ ﺳﻮم وﺟﻮﻫﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺑﺮای ﺗﺎﻣﯿﻦ ﻣﺎﻟﯽ ﮐﺴﺮ ﺑﻮدﺟﻪاش ﻻزم دارد‪ ،‬ﺑﻪ‬
‫ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺬاران ژاﭘﻨﯽ واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺎﻋﺚ اﯾﻦ ﻧﮕﺮش ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐـﻪ ﻗﻄـﻊ ﭼﻨـﯿﻦ‬
‫ﺣﻤﺎﯾﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ اﻗﺘﺼﺎد آﻣﺮﯾﮑﺎ را ورﺷﮑﺴﺘﻪ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﻣﺠﻤﻮع ﭼﻨﯿﻦ واﻗﻌﯿﺖﻫﺎﯾﯽ ﺑﺎﻋﺚ ﺷـﺪه‬
‫اﺳﺖ ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﺷﻮد ژاﭘﻦ ﺑﺮای ‪ 50‬ﺳﺎل آﯾﻨﺪه ﺑﻪ ﻗﺎدر ﻣﻄﻠﻖ اﻗﺘﺼﺎدی ﺗﺒﺪﯾﻞ ﻣﯽﺷـﻮد و‬
‫ﺗﻤﺎﻣﯽ ﮐﺮه زﻣﯿﻦ را زﯾﺮ ﺳﻠﻄﻪ ﺧﻮد ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﭘﺲ ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ داری زﻧـﺪه اﺳـﺖ ﭼـﻪ در‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ ﭼﻪ در ژاﭘﻦ‪.‬‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬اوﻻً ﺑﻪ ﻣﻄﻠﺐ ذﯾﻞ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪ :‬ﺑﺎ ﺑﺮﺧﻮرد ﺟﺎه ﻃﻠﺒﯽﻫﺎی ژاﭘﻦ ﺑـﺎ ﺟـﺎه ﻃﻠﺒـﯽﻫـﺎی‬
‫دﯾﮕﺮ ﺑﺎزﯾﮑﻨﺎن اﺻﻠﯽ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه و اروﭘﺎ ﺗﻌﺎرض درون ﺟﻬﺎن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺷﺪت‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮﻓﺖ و ﻣﺎ را ﺑﻪ ﯾﺎد اﯾﻦ ﭼﻨﺪ ﺳﻄﺮی ﻣﯽ اﻧﺪازد ﮐﻪ روز ‪ 23‬اوت ‪ 1915‬ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه‬
‫اﺳﺖ‪» ،‬اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه اروﭘﺎ اﻣﮑﺎن ﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ ‪ ...‬اﻣﺎ ﺑﺎ ﭼﻪ ﻫﺪﻓﯽ؟ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺳـﺮﮐﻮﺑﯽ‬
‫ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ اروﭘﺎ ‪ ...‬و ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﺸﺘﺮک در ﺑﺮاﺑﺮ ﻏﺎرت و ﭼﭙﺎول ژاﭘﻦ و آﻣﺮﯾﮑﺎ‪«.‬‬
‫ﺛﺎﻧﯿﺎً‪ :‬ژاﭘﻦ ﻓﻌﻼً در ﺣﺎﻟﺖ رﮐﻮد ﻣﻄﻠﻖ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺛﺎﻟﺜﺎً‪ :‬ﻟﺴﺘﺮﺗﺎرو ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮده ‪ 3‬ﻗﺪرت ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری رو در روی ﻫﻢ ﻗﺮار دارﻧﺪ‬
‫راﺑﻌﺎً‪ :‬اﮐﺜﺮ اﻗﺘﺼﺎدداﻧﺎن ﻏﺮﺑﯽ ﻣﺜﻞ راﺑﺮت ﻫﺎﯾﻞ ﺑﺮوﻧﺮ ﻧﻮﺷﺘﻪ اﻧﺪ ﺗﺎ ﯾﮏ ﻗﺮن دﯾﮕـﺮ ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ‬
‫داری دﻓﻦ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﮐﻨﯿﺪ ﺑﻪ ﮐﺘﺎب زوال ﺳﻮداﮔﺮی و ﻧﺸﺮﯾﻪ ﻫﺎی ﮐﻠﻮب روم‪.‬‬

‫‪58‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫از اﺑﺮ ﺳﯿﺎه ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری ﺑﺎران ﻓﻘﺮ ﻣﯽﺑﺎرد‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺷﻤﺎ ﭼﺮا ﻫﻤﯿﺸﻪ آﯾﻪ ﯾﺎس ﻣﯽﺧﻮاﻧﯿﺪ ﮔﻮﺋﯽ ﻏﺮب ﻣﺠﻤﻊ ﻓﻘﺮ اﺳﺖ؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﻣﻦ ﭘﺎﺳﺦ ﻧﻤﯽ ﮔﻮﯾﻢ ﺑﻠﮑﻪ‪:‬‬
‫در ﻟﻮﻣﻮﻧﺪ دﯾﭙﻠﻤﺎﺗﯿﮏ ﭼﻨﯿﻦ آﻣﺪه اﺳﺖ‪:‬‬
‫اﻣﺮوز ﻓﻘﺮ ﺗﺤﺖ اﺷﮑﺎل ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ‪ ،‬ﺑﺮ ﻓﺮاز اروﭘﺎ ﺳﺎﯾﻪ ﮔﺴﺘﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﮔﺮﭼﻪ آﻣﺎر‬
‫و ارﻗﺎم اﻃﻼﻋﺎت دﻗﯿﻘﯽ را ﺑﻪ ﻣﺎ ﻧﻤﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻤﯿﻦ آﻣﺎر ﮐﻢ و ﺑـﯿﺶ ﻣـﺒﻬﻢ ﻫـﻢ ﺑـﺴﯿﺎر‬
‫ﻫﺸﺪار دﻫﻨﺪه اﺳﺖ‪:‬‬
‫از ﻫﺮ ﺷﺶ ﻧﻔﺮ ﺳﺎﮐﻦ زﻣﯿﻦ‪ ،‬ﯾﮏ ﻧﻔﺮ در ﻓﻘﺮ ﻣﻄﻠﻖ ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﯽﺑﺮد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﯾﮏ ﻣﯿﻠﯿـﺎرد ﻧﻔـﺮ‬
‫در ﺟﻬﺎن دﭼﺎر ﻓﻘﺮ ﻣﻄﻠﻖ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻫﺸﺘﺼﺪ ﻣﯿﻠﯿﻮن ﮐﻮدک در دﻧﯿﺎ از ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ رﻧﺞ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ؛‬
‫‪ 18‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻧﻔﺮ در اﺗﺤﺎدﯾﻪ اروﭘﺎ ﺑﯿﮑﺎر ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﺑﯿﻦ ‪ 50‬ﺗﺎ ‪ 70‬ﻣﯿﻠﯿـﻮن ﻧﻔـﺮ در ﮐـﺸﻮرﻫﺎی‬
‫اﺗﺤﺎدﯾﻪ اروﭘﺎ‪ ،‬از ﻧﻈﺮ ﺳﻄﺢ زﻧﺪﮔﯽ در ﺷﺮاﯾﻂ »ﻣﺨﺎﻃﺮه آﻣﯿﺰ« ﻗﺮار دارﻧﺪ‪.‬‬
‫در ﻓﺮاﻧﺴﻪ‪ ،‬ﮐﺘﺎب »ﻓﻼﮐﺖ ﺟﻬﺎن« ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﻫﺪاﯾﺖ ﭘﯿﺮﺑﻮردﯾﻮ ﺗﺎﻟﯿﻒ ﺷﺪ‪ ،‬ﻫـﺸﺪاری ﺑـﺲ‬
‫ﺗﮑﺎن دﻫﻨﺪه ﺑﺮای ﻧﺸﺎن دادن اوﺿﺎع ﻓﻼﮐﺖ ﺑﺎر ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﺑﻮد‪ .‬اﯾﻦ اﺛﺮ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺑـﺎ‬
‫ﻋﻨﻮاﻧﯽ دﯾﮕﺮ ﺑﺮای ﻫﺮ ﮐﺸﻮر اروﭘﺎﯾﯽ دﯾﮕﺮی ﻣﺼﺪاق داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ؛ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان‬
‫»ﺗﻮرﯾﻦ‪ ،‬آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ﻓﻘﺮ« ﻣﻨﺘﺸﺮ ﮐﺮد ﮐﻪ در آن ﺑﻪ اوﺿﺎع ﻏﻢاﻧﮕﯿﺰ اﯾﻦ ﺷﻬﺮ اﯾﺘﺎﻟﯿﺎ ﭘﺮداﺧﺘﻪ‬
‫ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺷﺮاﯾﻂ ﻓﻼﮐﺖ ﺑﺎری ﮐﻪ ﺗﺎ ﺑﯿﺴﺖ ﺳﺎل ﭘﯿﺶ در اروﭘﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان »ﺷﺮاﯾﻂ‬
‫اﺳﺘﺜﻨﺎﯾﯽ ﯾﺎ ﻣﻘﻄﻌﯽ« ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬اﻣﺮوز ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﮐﺎﻣﻼً ﻋﺎدی اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺷـﺮاﯾﻂ ﻋـﺎدی‬
‫ﮐﻪ ﭼﻬﺮهﻫﺎی ﺟﺪﯾﺪ ﻓﻘﺮ از ﺧﻼل آن ﻇﻬﻮر ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺸﺨﺼﺎﺗﯽ دارﻧﺪ‪ :‬ﻣﺤﺮوﻣﯿﺖ از‬
‫داﺷﺘﻦ ﺷﻐﻞ‪ ،‬ﻣﺤﺮوﻣﯿﺖ از دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺎت ﺑﻬﺪاﺷـﺖ و درﻣـﺎن‪ ،‬ﻧﺪاﺷـﺘﻦ ﻣـﺴﮑﻦ ﯾـﺎ‬
‫ﺗﺮاﮐﻢ ﺷﺪﯾﺪ در ﻓﻀﺎﻫﺎی ﻣﺴﮑﻮﻧﯽ ﮐﻮﭼﮏ و ‪ ...‬اﯾﻦ ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﺎﻋﺚ ﻣـﯽﺷـﻮد اﻓـﺮاد از ﻣـﺘﻦ‬
‫زﻧﺪﮔﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋـﯽ ﺑﻪ ﺣﺎﺷﯿﻪ آن راﻧﺪه ﺷـﻮﻧﺪ؛ اﻟﺒﺘـﻪ وﻗﺘـﯽ ﺑﻨﯿﺎدﻫـﺎی ﺧﯿﺮﯾـﻪ در ﻣﺤﻠـﻪ ﯾـﺎ‬
‫ﻣﻨﻄﻘﻪای ﻓﻘﯿﺮﻧﺸﯿﻦ وارد ﻋﻤﻞ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬وﺿﻊ اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻓﻘﺮا اﻧﺪﮐﯽ ﺑﻬﺒﻮد ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪.‬‬
‫ﻧﻈﺮﯾﻪ اراﯾﻪ ﺷﺪه از ﺳﻮی ﮐﻤﯿﺴﯿﻮن اروﭘﺎ ﮐﻪ از آن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان »ﺑﺮاﺑﺮی ﻓﺮﺻﺖﻫﺎ« ﻧﺎم ﺑﺮده‬
‫ﺷﺪه ﺑﻪ اﻧﺪازه ﻧﻈﺮﯾﻪ »دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ ﺣﻘﻮق« ﺑﺤﺚ ﺑﺮاﻧﮕﯿﺰ اﺳـﺖ‪ .‬ﻣﻌﻠـﻮم ﻧﯿـﺴﺖ ﮐﻤـﺴﯿﻮن‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﻗﺘﺼﺎدی ‪.................................................................................................................................................‬‬

‫‪59‬‬

‫اروﭘﺎ از ﺑﺮاﺑﺮی ﻓﺮﺻﺖﻫﺎ در ﭼﻪ زﻣﯿﻨﻪای ﺣﺮف ﻣﯽزﻧﺪ؟ ﺑﺮاﺑﺮی ﻓﺮﺻـﺖ زﻧـﺪﮔﯽ؟ ﻓﺮﺻـﺖ‬
‫ﺷﻐﻠﯽ؟ ﻓﺮﺻﺖ ﺳﺘﺎره ﺷﺪن؟ ﯾﮑﯽ دﯾﮕﺮ از ﻣﻔﺎﻫﯿﻤﯽ ﮐﻪ از آن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻓﻘﺮ ﯾﺎد ﻣـﯽﺷـﻮد‪،‬‬
‫ﻣﻔﻬﻮم »ﻃﺮد ﺷﺪﮔﯽ« اﺳﺖ؛ ﻃﺮد ﺷﺪﮔﺎن ﯾﺎ راﻧﺪه ﺷﺪﮔﺎن از ﻣﺘﻦ زﻧﺪﮔﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﮐﺴﺎﻧﯽ‬
‫ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻋﻤﻮﻣﺎً ﺑﯿﮑﺎرﻧﺪ‪ ،‬ﯾﺎ ﺷﻐﻞ ﻣﻨﺎﺳﺒﯽ ﻧﺪارﻧﺪ و ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺑﻮدن ﺳﻄﺢ درآﻣﺪﺷـﺎن‬
‫ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺧﻮدﺷﺎن را در ﺳﻄﺢ زﻧﺪﮔﯽ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷـﺎن ﻗـﺮار دﻫﻨـﺪ‪ .‬اﻣـﺎ اﯾـﻦ ﻃـﺮد‬
‫ﺷﺪﮔﺎن دﻗﯿﻘﺎً ﻣﺤﺼﻮل ﻧﻈﺎم اﻗﺘﺼﺎدی ‪ -‬اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ ﺟﻮاﻣـﻊ اروﭘـﺎﯾﯽ ﻫـﺴﺘﻨﺪ‪ .‬آﻧﻬـﺎ ﻫﻤـﺎن‬
‫ﮐﺴﺎﻧﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ در ﮔﺬﺷﺘﻪ »ارﺗﺶ ذﺧﯿﺮه« ﻟﻘﺐ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧـﺪ؛ ارﺗـﺸﯽ ﮐـﻪ ﺣـﻀﻮرﺷﺎن‬
‫ﻣﺎﻧﻊ ﺑﺎﻻ رﻓﺘﻦ ﺣﻘﻮقﻫﺎ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳـﺪ ﺣـﻀﻮر اﯾـﻦ »ارﺗـﺶ ذﺧﯿـﺮه« ﻫﻨـﻮز و‬
‫ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻻزم اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا ﺑﺎ وﺟـﻮد آن دوﻟـﺖﻫـﺎ ﻣـﯽﺗﻮاﻧﻨـﺪ ﺑـﻪ اداره ﻣﺘﻌـﺎدل اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ‪،‬‬
‫اﻗﺘﺼﺎدی ﺟﻮاﻣﻊ ﺑﭙﺮدازﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت ﺳﺎدهﺗﺮ وﻗﺘﯽ ﻋﺪهای ﺑﯿﮑﺎر ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻣـﯽﺗـﻮان ﺣﻘـﻮق‬
‫ﮐﻤﺘﺮی ﺑﻪ ﻋﺪه دﯾﮕﺮی ﮐﻪ ﻣﺘﻘﺎﺿﯽ ﮐﺎرﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺮداﺧﺖ ﮐﺮد‪ ،‬اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻖ ﻣﺪﯾﺮﯾﺘﯽ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ اﯾـﻦ‬
‫اﺻﻮل اﺳﺘﻮار اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﯿﮑﺎری از ﺑﯿﻦ رﻓﺘﻨﯽ ﻧﯿﺴﺖ و ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺑـﺎ آن ﮐﻨـﺎر ﺑﯿﺎﯾـﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘـﻪ‬
‫دوﻟﺖ و ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎی ﻏﯿﺮدوﻟﺘﯽ در اﯾﻦ ﻣﯿﺎن ﺑﺎ ﮐﻤﮏ ﺑﻪ ﺑﯿﮑﺎران ﻣﺎﻧﻊ از آن ﻣﯽﺷـﻮﻧﺪ ﮐـﻪ‬
‫آﻧﻬﺎ در ﺟﻨـﻮن اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻏــﻮﻃﻪور ﺷـﻮﻧﺪ‪ .‬اﯾـﻦ ﻣﻨــﻄﻖ ﻣـﺪﯾﺮﯾﺘﯽ ﺳـﺮﮐﻮﺑﮕﺮ‪ ،‬اﻣـﺮوز ﺑـﺎ‬
‫ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎی ﺑﻮدﺟﻪ ای رﯾﺎﺿﺖ ﻃﻠﺒﺎﻧﻪ در ﻋﺮﺻﻪ اروﭘﺎ )و ﻧﻪ ﺳﯿﺎﺳـﺖ ﻣﺒـﺎرزه ﺑـﺎ ﺑﯿﮑـﺎری(‬
‫ﻧﻤﻮد ﭘﯿﺪا ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﮐﺎﻣﻼً ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺳﺖ‪ ،‬زﯾﺮا اﺷﺘﻐﺎل ﺟﺰو ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎی ﭘﯿﻮﺳﺘﻦ ﺑـﻪ‬
‫ﭘﻮل واﺣﺪ اروﭘﺎﯾﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺳﺒﺐ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻧﺮخ ﺑﯿﮑـﺎری اروﭘـﺎ از ‪%8/5‬‬
‫در ﺳﺎل ‪ 1991‬ﺑﻪ ‪ %11‬در ﺳﺎل ‪ 1998‬اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ )ﮐﻪ ﻧﯿﻤﯽ از آﻧﻬﺎ ﺑـﯿﺶ از ﯾـﮏ‬
‫ﺳﺎل ﺑﯿﮑﺎرﻧﺪ(‪ .‬روﺷﻦ اﺳـﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺷﺮاﯾـﻂ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻧﺎﺧـﺸﻨﻮدی اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ و ﻓﻘـﺮ ﺑـﺎﻻ‬
‫ﻣﯽﮔﯿﺮد ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ و اﻣﮑﺎﻧﺎت دوﻟﺘـﯽ ﻧﯿـﺰ ﮐـﺎﻫﺶ ﻣـﯽﯾﺎﺑـﺪ‪) .‬ﻟﻮﻣﻮﻧـﺪ دﯾﭙﻠﻤﺎﺗﯿـﮏ ‪564‬‬
‫ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ ‪(1999‬‬
‫ﯾﮑﯽ از ﺷﮕﻔﺖ اﻧﮕﯿﺰﺗﺮﯾﻦ ﭼﻬﺮهﻫﺎی ﻓﻘﺮ ﻧﻮﯾﻦ ﺑﯽ ﺧﺎﻧﻤﺎﻧﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ در دﻫـﻪ ‪ 1980‬در‬
‫ﺷﻬﺮﻫـﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ ﺷﺪت اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺖ و در دﻫﻪ ‪ 1990‬ﺛﺎﺑﺖ ﻣﺎﻧﺪ‪ .‬درﺑـﺎره ﺗﻌـﺪاد اﻓـﺮاد‬
‫ﺑﯽﺧﺎﻧﻤﺎن ﺑﺮآوردﻫﺎی ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ وﺟﻮد دارد‪ .‬در ﮔﺰارش ﺳﺎل ‪ 1994‬دوﻟﺖ ﮐﻠﯿﻨﺘﻮن ﮐﻪ‬

‫‪60‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫»اوﻟﻮﯾـﺖ‪ :‬ﺧﺎﻧﻪ! ﻧﺎم داﺷـﺖ ﺑﺮآورد ﺷﺪه اﺳـﺖ ﮐﻪ در ﻧﯿﻤـﻪ دوم دﻫـﻪ ‪ 1980‬ﺗﻌـﺪاد اﻓـﺮاد‬
‫ﺑﯽﺧﺎﻧﻤﺎن در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﯿﻦ ‪ 5‬ﺗﺎ ‪ 9‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻧﻔﺮ ﺑﻮده و ‪ 7‬درﺻـﺪ از ﺑﺰرﮔـﺴﺎﻻن آﻣﺮﯾﮑـﺎﯾﯽ در‬
‫ﻃﻮل دوره زﻧﺪﮔﯽ ﺧﻮد ﺑﯽ ﺧﺎﻧﻤﺎﻧﯽ را ﺗﺠﺮﺑﻪ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪) .‬ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 3‬ص ‪(160‬‬
‫ﺣﺪود ‪ 22‬درﺻﺪ ﮐﻮدﮐﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ در ﻓﻘﺮ ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣـﯽﺑﺮﻧـﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨـﯽ ﺑـﺎﻻﺗﺮﯾﻦ ﻣﯿـﺰان ﻓﻘـﺮ‬
‫ﮐﻮدﮐﺎن در ﺟﻬﺎن ﺻﻨﻌﺘﯽ‪) .‬ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 3‬ص ‪(186‬‬
‫در اﯾﻦ ﺑﺤﺚ ﻓﺮاﯾﻨﺪ ﺣﺬف اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﯾﮏ ﻗﺎره ﮐﺎﻣﻞ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﮐﺸﻮرﻫﺎی آﻓﺮﯾﻘﺎﯾﯽ زﯾـﺮ‬
‫ﺧﻂ ﺻﺤﺮا‪ ،‬و اﮐﺜﺮ ‪ 500‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﺟﻤﻌﯿـﺖ آن ﺗﺎﮐﯿـﺪ ﺧـﻮاﻫﻢ ﮐـﺮد‪ .‬ﻫﻤﭽﻨـﯿﻦ ﮔﺰارﺷـﯽ از‬
‫ﮔﺴﺘﺮش و ﻋﻤﯿﻖﺗﺮ ﺷﺪن ﻓﻘﺮ ﺟﻮاﻣﻊ ﺷﻬﺮی در ﮐﺸﻮری ﮐﻪ داﻋﯿﻪ رﻫﺒﺮی اﻗﺘﺼﺎد ﺟﻬـﺎﻧﯽ‬
‫و ﺑﺮﺧﻮرداری از ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ ﺗﺮﯾﻦ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی در ﺟﻬـﺎن را دارد‪ ،‬ﯾﻌﻨـﯽ اﯾـﺎﻻت ﻣﺘﺤـﺪه اراﯾـﻪ‬
‫ﺧﻮاﻫﻢ ﮐﺮد‪) .‬ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 3‬ص ‪(95‬‬
‫ﺑﺮ اﺳﺎس ارزش دﻻر در ﺳـﺎل ‪ ،1995‬ﻣﯿـﺎﻧﮕﯿﻦ ﭘﺮداﺧﺘـﯽ ﺑـﻪ ﻣـﺪﯾﺮان اﺟﺮاﯾـﯽ ارﺷـﺪ در‬
‫ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ﺑﺰرگ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ از ﺳﺎﻻﻧﻪ ‪ 1269‬ﻫـﺰار دﻻر در ‪ 1973‬ﺑـﻪﺳـﺎﻻﻧﻪ ‪3180000‬‬
‫دﻻر در ‪ 1989‬و ‪ 4367000‬دﻻر در ‪ 1995‬رﺳﯿﺪ‪ .‬ﻧﺴﺒﺖ ﮐﻞ ﭘﺮداﺧﺘﯽ ﺑﻪ ﻣﺪﯾﺮان اﺟﺮاﯾـﯽ‬
‫ارﺷﺪ ﺑﻪ ﮐﻞ ﭘﺮداﺧﺘﯽ ﯾﮏ ﮐﺎرﮔﺮ از ‪ 44/8‬ﺑﺮاﺑﺮ در ﺳﺎل ‪ 1973‬ﺑـﻪ ‪ 172/5‬ﺑﺮاﺑـﺮ در ﺳـﺎل‬
‫‪ 1995‬اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺖ‪) .‬ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 3‬ص ‪(153‬‬
‫اﻣﺎ در ﻋﻮض اﺟﺎزه ﺑﺪﻫﯿﺪ از ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻪ دﮔﺮﮔﻮﻧﯽ ﺳﯿﺴﺘﻢ زﻧﺪانﻫﺎ در ﮐﺎﻟﯿﻔﺮﻧﯿﺎ اﯾﺎﻟﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ‬
‫داﺷﺘﻦ ﺑﯿﺸﺘﺮی ﺗﻌﺪاد زﻧﺪاﻧﯿﺎن در اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﻣﻔﺘﺨـﺮ اﺳـﺖ ﻧﮕـﺎﻫﯽ ﺑﯿﻨـﺪازﯾﻢ از ﺳـﺎل‬
‫‪ 1980‬ﺗﺎ ‪ 1991‬ﺗﻌﺪاد زﻧﺪاﻧﯿﺎن در اﯾﻦ اﯾﺎﻟﺖ ﭼﻬـﺎر ﺑﺮاﺑـﺮ ﺷـﺪ‪) .‬ﻋـﺼﺮ اﻃﻼﻋـﺎت ج ‪ 3‬ص‬
‫‪(170‬‬
‫دﻻﯾﻞ ﺳﻘﻮط ﻗﻄﻌﯽ ﻧﻈﺎم ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری‬
‫در ﺳﺎل ‪ 1971‬ﻣﯿﻼدی ‪ 90‬درﺻﺪ از ﻣﻌﺎﻣﻼت ﻣﺎﻟﯽ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﻧﺎﺷﯽ از اﻗﺘـﺼﺎدی واﻗﻌـﯽ‬
‫ﯾﻌﻨﯽ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاریﻫﺎی ﺗﺠﺎری ﯾﺎ دراز ﻣﺪت ﺑـﻮد و ‪ 10‬درﺻـﺪ از آن ﻧﺎﺷـﯽ از ﻣﻌـﺎﻣﻼت‬
‫ﺻﻮری‪ .‬در ﺳﺎل ‪ 1990‬اﯾﻦ درﺻﺪﻫﺎ ﻣﻌﮑﻮس ﮔﺮدﯾﺪ و در ﺳﺎل ‪ ،1995‬ﺣﺪود ‪ 95‬درﺻـﺪ از‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﻗﺘﺼﺎدی ‪.................................................................................................................................................‬‬

‫‪61‬‬

‫وﺟﻮه ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﻌﺎﻣﻼت ﺑﺴﯿﺎر ﺑﺰرگ ﻣﺎﻟﯽ‪ ،‬در ﻣﻌﺎﻣﻼﺗﯽ ﺻﻮری ﺑﻪ دﺳـﺖ ﻣـﯽآﻣـﺪ ﮐـﻪ‬
‫ﮔﺮدش روزاﻧﻪ آن ﺑﺎ ﺑﯿﺶ از ﯾﮏ ﺗﺮﯾﻠﯿﻮن دﻻر‪ ،‬اﻏﻠﺐ از ﻣﺠﻤﻮع ذﺧﺎﯾﺮ ارز ﺧـﺎرﺟﯽ ﻫﻔـﺖ‬
‫ﻗﺪرت ﺑﺰرگ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺗﺠﺎوز ﻣﯽﮐﺮد؛ ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ ﮔﺮدش آن ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﺑﻮد‪ :‬ﺣﺪود ‪80‬‬
‫درﺻﺪ از آن وﺟﻮه‪ ،‬ﻫﻔﺘﻪای ﯾﺎ ﺣﺘﯽ در زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻮﺗﺎهﺗﺮ ﺑﺮﮔﺸﺖ ﻣـﯽﺷـﺪﻧﺪ‪) .‬ﺑﻬـﺮهﮐـﺸﯽ از‬
‫ﻣﺮدم ﻧﻮﺷﺘﻪ ﭼﺎﻣﺴﮑﯽ ص ‪(26‬‬
‫ﺗﻀﺎد و ﺟﻨﮓ دروﻧﯽ‬
‫ﺣﺪود ﺑﯿﺴﺖ ﺳﺎل اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻬﻨﺪﺳﺎن ژاﭘﻨﯽ روی ‪ HDTV‬ﮐﺎر ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﭼﯿﺰی ﻧﻤﺎﻧﺪه ﮐﻪ‬
‫اﯾﻦ ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮن در ﺻﺤﻨﻪ اﻗﺘﺼﺎد ﺟﻬﺎﻧﯽ ﭘﺪﯾﺪار ﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﺮﻧﺎرد ﮐـﺴﻦ ) ‪Bernard‬‬
‫‪ (Cassen‬در ﻟﻮﻣﻮﻧﺪ دﯾﭙﻠﻤﺎﺗﯿﮏ )‪ (Le monde Diplomatigue‬ﺑـﺎ ﺗﺤﻘﯿـﻖ اﯾـﻦ‬
‫اﻣﺮ »ژاﭘﻨﯽﻫﺎ و آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫﺎ ﺗﻬﺪﯾﺪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺗﻤﺎﻣﯽ ﮔﯿﺮﻧﺪهﻫـﺎی ﺗﻠﻮﯾﺰﯾـﻮﻧﯽ اروﭘـﺎﯾﯽ از‬
‫رده ﺧﺎرج ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ و ﺗﻨﻬﺎ آﻧﻬﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻗﺪرت ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﮐﺮدن ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮنﻫﺎی اروﭘـﺎﯾﯽ‬
‫را دارﻧﺪ‪«.‬‬
‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ در ﻫﺮ ﺳﻄﺤﯽ از ﮐﺴﺐ و ﮐﺎر در ﺳﻄﺢ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮن و ﻣﺨﺎﺑﺮات‬
‫‪ ...‬در ﺳﻄﺢ ﺻﻨﺪوق ﭘﺮداﺧﺖ ﺧـﺮده ﻓـﺮوش ‪ ...‬در ﺳـﻄﺢ ﺑﺎﺟـﻪ ﺧﻮدﮐـﺎر ﺑﺎﻧـﮏ و ﮐـﺎرت‬
‫اﻋﺘﺒــﺎری ‪ ...‬در ﺳــﻄﺢ ﺷــﺒﮑﻪﻫــﺎی اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑــﯽ ﻓــﻮق ﻫﻮﺷــﻤﻨﺪ ‪ ...‬ﺳــﻄﺢ ﺟﺎﺳﻮﺳــﯽ و‬
‫ﺿﺪﺟﺎﺳﻮﺳﯽ رﻗﺎﺑﺖ ﺟﻮﯾﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻣﺎ در ﻣﺤﺎﺻﺮه ﺟﻨﮓﻫﺎی اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ و ﺟﻨﮕﺠﻮﯾﺎن اﻃﻼﻋـﺎﺗﯽ‬
‫ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘـﻪاﯾﻢ ﮐﻪ ﺑﺮای ﮐﻨـﺘﺮل ﺣﯿﺎﺗـﯽﺗﺮﯾﻦ ﻣﻨﺒﻊ ﻋﺼﺮ ﺟﺎﺑﺠــﺎﯾﯽ ﻗــﺪرت ﺑـﺎ ﯾﮑـﺪﯾﮕﺮ‬
‫ﻣﯽﺟﻨﮕﻨﺪ‪) .‬ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﻗﺪرت ص ‪(253‬‬
‫آﯾﻨﺪه ﻧﻈﺎم ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری‬
‫»آﻧﭽﻪ در ﺣﺎل ﺗﮑﻮﯾﻦ اﺳﺖ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎدی اﺳﺖ ﮐﻪ ﺧﻮدش ﺑﯿﺶ از ﻫﺮ ﭼﯿﺰ دﯾﮕﺮی ﺑﻪ ﺳﻠﺴﻠﻪ‬
‫اﻋﺼﺎب ﺷﺒﺎﻫﺖ دارد و ﻃﺒﻖ ﻗﻮاﻧﯿﻦ اداره ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﮐﺲ ﺗـﺎﮐﻨﻮن آﻧﻬـﺎ را ﺑـﻪ ﻃـﻮر‬
‫ﻣﻨﺴﺠﻢ ﻓﺮﻣﻮل ﺑﻨﺪی ﻧﮑﺮده اﺳﺖ‪) .‬ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﻗﺪرت ص ‪(199‬‬

‫‪62‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﻧﺮخ ﭘﺲ اﻧﺪاز‬
‫در اواﺧﺮ دﻫﻪ ‪ 1980‬ﻫﯿﭻ ﮐﺸﻮری در ﻣﯿﺎن ‪ 21‬ﮐﺸﻮر ﺻﻨﻌﺘﯽ ﻧﺮخ ﭘـﺲ اﻧـﺪازی ﮐﻤﺘـﺮ از‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻧﺪاﺷﺖ‪ .‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﺧﺎﻧﻮاده آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ در ﺳﺎل ‪ %4/6 - 1989‬درآﻣﺪ ﺧﺎﻟﺺ ﺧﻮد را‬
‫ﭘﺲ اﻧﺪاز ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬ﭘﺲ اﻧﺪاز ﺧﺎﻧﻮاده ژاﭘﻨﯽ ‪ %15/7‬ﺑﻮد‪ .‬اﮔﺮ ﻫﻤﻪ اﺷﮑﺎل ﭘﺲ اﻧﺪاز را ﺟﻤـﻊ‬
‫ﺑﺰﻧﯿﻢ‪ ،‬آﻟﻤﺎﻧﯽﻫﺎ ‪ %62‬و ژاﭘﻨﯽﻫﺎ ‪ %100‬ﺑﯿﺸﺘﺮ از آﻣﺮﯾﮑﺎ ﭘﺲ اﻧﺪاز ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬در ﻃﻮل دﻫـﻪ‬
‫‪ ،1980‬ﻧﺮخﻫﺎی ﭘﺲ اﻧﺪاز در ﻫﻤﻪ ﺟﺎ ﺟﺰ آﻣﺮﯾﮑﺎ رو ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﻧﻬـﺎد‪ .‬ﭘـﺲ اﻧـﺪاز ﺑﯿـﺸﺘﺮ‪،‬‬
‫ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪ و ﺗﺠﻬﯿﺰات ﺑﯿﺸﺘﺮی را در ﭘـﯽ دارد‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨـﯿﻦ ﺑـﻪ اﯾﺠـﺎد زﯾﺮﺑﻨﺎﻫـﺎی‬
‫ﻋﻤﻮﻣﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ و ﺑﻬﺘﺮی ﻣﯽاﻧﺠﺎﻣﺪ‪ .‬ژاﭘﻨﯽﻫﺎ ﻗﻄﺎر ﺗﻨﺪ رو دارﻧﺪ‪ ،‬ﻓﺮاﻧﺴﻮیﻫﺎ ﻗﻄﺎر ‪ TGV‬را‬
‫ﺳﺎﺧﺘﻪاﻧﺪ ﮐﻪ از ﻗﻄﺎر ژاﭘﻨﯽﻫﺎ ﻧﯿﺰ ﺗﻨﺪﺗﺮ اﺳﺖ )ﺳـﺮﻋﺖ ﻃﺒﯿﻌـﯽ آن ‪ 186‬ﻣﺎﯾـﻞ در ﺳـﺎﻋﺖ‬
‫اﺳﺖ و ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺖ ﺑﺎﻻی ‪ 300‬ﻣﺎﯾﻞ ﻧﯿﺰ آزﻣﺎﯾﺶ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ(‪.‬‬
‫آﻟﻤﺎﻧﯽﻫﺎ ادﻋﺎ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺣﺘﯽ ﭼﯿﺰ ﺑﻬﺘﺮی را راه اﻧﺪازی ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺗﻮﻧﻞ ﮐﺎﻧﺎل ﻣﺎﻧﺶ ﺑـﯿﻦ‬
‫ﻓﺮاﻧﺴﻪ و ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺗﻠﻔﻦ ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﻫﺮ ﺧﺎﻧﻮار را ﺑﻪ ﺷﺒﮑﻪ ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮی‬
‫وﺻﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬زﯾﺮﺑﻨﺎی ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی اﻧﺘﻘﺎل اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﭘﻞ در دﺳـﺖ ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎن اﺳـﺖ‪ .‬در‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻣﯿﺰان ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺬاریﻫﺎی زﯾﺮﺑﻨﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﮐﻤﺘﺮ از ﻧﺼﻒ دﻫﻪ ‪ 1960‬رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﻪ‬
‫ﮐﺎری ﮐﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﮑﻨﺪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﻞﻫﺎی ﺧﻮد را ﺳﺮ ﭘﺎ ﻧﮕﻪ دارد ﮐﻪ ﻓﺮو ﻧﺮﯾﺰد‪.‬‬
‫ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از ﭘﺮوژهﻫﺎی زﯾﺮ ﺑﻨﺎﯾﯽ ﻫﯿﺠـﺎن اﻧﮕﯿـﺰ ﺟﺪﯾـﺪ دﻧﯿـﺎ در آﻣﺮﯾﮑـﺎ اﺟـﺮا ﻧﻤـﯽﺷـﻮد‪.‬‬
‫)روﯾﺎروﯾﯽ ﺑﺮگ ص ‪(206‬‬
‫ﻧﻮﺑﺖ ﯾﻮﻧﺠﻪ ﺧﻮاری ‪...‬‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺷﻤﺎ در ﯾﮑﯽ از ﮐﻼسﻫـﺎ ﻓﺮﻣـﻮدهاﯾـﺪ‪ :‬در ﻏـﺮب ﻣـﯽﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺟﻬـﺖ ﻣﻘﺎﺑﻠـﻪ ﺑـﺎ‬
‫ﮔﺮﺳﻨﮕﺎن ﺟﻬﺎن ﺳﻮم دﺳﺖ ﺑﻪ ﻣﻌﺪه ﺑﺸﺮ ﺟﻬﺎن ﺳﻮﻣﯽ ﺑﺒﺮﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﯾﻮﻧﺠﻪ اﮐﺘﻔﺎ ﮐﻨـﺪ‬
‫آﯾﺎ ﻧﺴﺒﺖ درﺳﺖ اﺳﺖ؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻦ ﻣﺴﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﯾﮑﯽ از ﺗﺌﻮرﯾﺴﯿﻦﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ اﺳﺖ وی ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪:‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﻗﺘﺼﺎدی ‪.................................................................................................................................................‬‬

‫‪63‬‬

‫ﭘﺮﺳﺸﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ آﯾﺎ ﺑﺮای ﺣﻞ ﻣﺸﮑﻞ ﮐﻤﺒﻮد ﻣـﻮاد‬
‫ﻏﺬاﯾﯽ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮان از ﻃﺮﯾﻖ دﺳﺘﮑﺎری در ﺳﺎﺧﺖ ژﻧﺘﯿﮑﯽ اﻧﺴﺎن‪ ،‬اﻓﺮادی ﺑﺎ ﻣﻌـﺪهﻫـﺎﯾﯽ ﺧـﺎم‬
‫ﺧﻮار ﻧﻈﯿﺮ ﮔﺎو ﭘﺮورش داد ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﻋﻠﻒ و ﯾﻮﻧﺠﻪ را ﺑﻪ راﺣﺘﯽ ﻫـﻀﻢ ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ؟ ﯾﻌﻨـﯽ ﺑـﺎ‬
‫ﺗﻐﯿﯿﺮ دﺳﺘﮕﺎه ﮔﻮارش اﻧﺴﺎن در ﺟﻬﺖ اﯾﺠﺎد آﻣﺎدﮔﯽ ﺑـﺮای ﺧـﻮردن ﻏـﺬاﻫﺎی ﻧـﻮع ﭘـﺴﺖ‬
‫ﻣﺸﮑﻞ ﮐﻤﺒﻮد ﻣﻮاد ﻏﺬاﯾﯽ راﺣﻞ ﮐﺮد؟ )ﻣﻮج ﺳﻮم ص ‪(203‬‬
‫ﻣﻠﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻣﻠﺖ ﻧﮕﺮان‬
‫ﻧﻈﺮﺳﻨﺠﯽﻫﺎ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫﺎ درﺑﺎره آﯾﻨﺪه اﻗﺘﺼﺎدی ﺧﻮﯾﺶ ﻧﮕﺮاﻧﻨﺪ و از اﯾﻦ‬
‫ﮐﻪ درآﻣﺪ آﻧﻬﺎ در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ ﺑﻘﯿﻪ ﮐـﺸﻮرﻫﺎی ﺟﻬـﺎن رو ﺑـﻪ ﺳـﻘﻮط دارد دﭼـﺎر ﺳـﺮدرﮔﻤﯽ‬
‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺧﯿﻠـﯽﻫﺎ ﺑﺮ اﯾﻦ ﺑﺎورﻧﺪ ﮐﻪ ﺷﮑـﺴﺖ اﻗﺘـﺼﺎدی ﺑـﻪ ﻧﺤـﻮی ﺑـﺎ ﺷﮑـﺴﺖ اﺧﻼﻗـﯽ‬
‫)ﺟﻨﺎﯾﺖﻫﺎی ﺧﯿﺎﺑﺎﻧﯽ‪ ،‬ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر‪ ،‬ﻣﺘﻼﺷﯽ ﺷﺪن ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎ( ارﺗﺒﺎط دارد‪ .‬آﻣﯿﺰه آﺷﻔﺘﻪای از‬
‫ﻣﺴﺎﯾﻞ اﻗﺘﺼﺎدی و اﺧﻼﻗﯽ ﭘﯿﺶ روی ﻣﺮدم اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨـﺪ از ﯾﮑـﺪﯾﮕﺮ ﺟـﺪا ﮐﻨﻨـﺪ‪.‬‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﮐﺸﻮر ﺻﻨﻌﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮای ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ داﻧـﺸﮕﺎه ﻧﻤـﯽ روﻧـﺪ ﺑﻌـﺪ از دوره‬
‫دﺑﯿﺮﺳﺘﺎن ﻧﻈﺎم آﻣﻮزﺷﯽ ﺳﺎزﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﻪ ای ﻧﺪارد‪.‬‬
‫ﻧﺴﺒﺖ ﻓﺎرغ اﻟﺘﺤﺼﯿﻼن رﺷﺘﻪﻫﺎی ﻋﻠﻮم و ﻣﻬﻨﺪﺳـﯽ ﻧـﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﮐـﻞ ﺗﻌـﺪاد داﻧـﺸﺠﻮﯾﺎن‬
‫داﻧﺸﮑﺪهﻫﺎ ﻧﺎﭼﯿﺰ اﺳﺖ ﻓﻘﻂ ‪ 15‬ﺗﺎ ‪ 17‬درﺻﺪ در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ ﺣﺪود ‪ 40‬درﺻـﺪ در آﻟﻤـﺎن ﯾـﺎ‬
‫ژاﭘﻦ‪ ،‬ﻣﯿﺰان ﺗﺮک ﺗﺤﺼﯿﻞ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯿﺎن در دوره دﺑﯿﺮﺳﺘﺎن )‪ (29‬ﺷﺎﺧﺺ ﺟﻬﺎن ﺳﻮﻣﯽ اﺳﺖ‬
‫)ژاﭘﻦ ‪ 6‬درﺻﺪ و آﻟﻤﺎن ‪ 9‬درﺻﺪ(‪.‬‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻧﻈﺎﻣـﯽ را ﺣﻔـﻆ ﮐـﻨﺪ ﮐـﻪ در آن ﯾﮏ ﺳﻮم ﮐـﺴﺎﻧﯽ ﮐـﻪ ﻓﯿﺰﯾـﮏ درس‬
‫ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﻫﺮﮔﺰ واﺣﺪی را ﺑﻪ ﻃﻮر رﺳﻤﯽ در داﻧﺸﮑﺪهای ﻧﮕﺬراﻧﺪهاﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ارزشﻫﺎ و ﺳﻨﺖﻫﺎی ﻗﺪﯾﻢ اﻧﮕﻠﻮ ﺳﺎﮐﺴﻮن ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻧﯿـﺴﺖ‪.‬‬
‫دﯾﺪﮔﺎه ﺷﺮﮐﺘﯽ اﻧﮕﻠﻮﺳﺎﮐﺴﻮن ﮐﻪ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪﻫﺎی ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺳﻬﺎﻣﺪار و دﺳﺘﯿﺎﺑﯽ ﺑﻪ ﺛﺮوت ﻫـﺮ ﭼـﻪ‬
‫ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻗﺮار دارد‪ ،‬ﻣﺸﺮوﻋﯿﺖ ﮔﺮوه را ﺑﯽ ﭘﺮده اﻧﮑﺎر ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ اﻓﺮاد ﺻـﺎﺣﺐ ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ ﺑـﻪ‬
‫ﺣﺴﺎب ﻣﯽآﯾﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪ اﻧﺴﺎنﻫﺎی دﯾﮕﺮ ﻓﻘﻂ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺰدور ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫‪64‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﺑﯿﻦ ﺳﺎلﻫﺎی ‪ 1973‬و ‪ 1990‬ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ ﻣﻠﯽ ﺳﺮاﻧﻪ واﻗﻌﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ ‪ 28‬درﺻـﺪ اﻓـﺰاﯾﺶ‬
‫ﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﺰدﻫﺎی واﻗﻌﯽ ﺳﺎﻋﺘﯽ ﺑﺮای ﮐﺎرﮔﺮان ﻣﻌﻤﻮﻟﯽ )ﺣﺪود ‪ 2/3‬ﮐـﻞ ﻧﯿـﺮوی‬
‫ﮐﺎر( ‪ 12‬درﺻﺪ و ﻣﺰدﻫﺎی واﻗﻌﯽ ﻫﻔﺘﮕﯽ ‪ 18‬درﺻﺪ ﭘﺎﯾﯿﻦ آﻣﺪ‪ .‬ﻣﺰدﻫﺎی ﻫﻔﺘﮕﯽ ﺳﺮﯾﻊﺗﺮ از‬
‫ﻣﺰدﻫﺎی روزاﻧﻪ ﺳﻘﻮط ﮐﺮد‪ .‬زﯾﺮا ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﮐﺎرﮔﺮ ﭘﺎره وﻗـﺖ رو آوردﻧـﺪ ﮐـﻪ از درﯾﺎﻓـﺖ‬
‫ﻣﺰاﯾﺎی ﺟﻨﺒﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﯿﻤﻪ درﻣﺎﻧﯽ ﻣﺤﺮوم ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﯽ ﭘﺮده اﯾﻦ ﮐﻪ‪ ،‬ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ ﺗﻌﻮﯾﺾ ﻗﻠﺐ ﻧﯿﺎز دارد‪ .‬دار و دﺳﺘﻪ ﺳﻮداﮔﺮان ﺑـﻪ‬
‫ﺻﻮرت ﻗﻠﺐ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری آﻣﺮﯾﮑﺎ درآﻣﺪهاﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻗﻠﺐ را ﺑﺎﯾﺪ ﺑﯿـﺮون آورد و ﺑـﻪ ﺟـﺎی آن‬
‫ﻗﻠﺒﯽ ﮔﺬاﺷﺖ ﮐﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داران واﻗﻌﯽ را در ﺑﺮﮔﯿﺮد‪) .‬روﯾﺎروﯾﯽ ﺑﺰرگ ص ‪(31 ، 62‬‬
‫وﯾﮋﮔﯽ ﻫﺎی دو ﮐﺸﻮر ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری آﻣﺮﯾﮑﺎ و ژاﭘﻦ‬
‫ﺗﻔﺎوت اﺳﺎﺳﯽ ﺑﯿﻦ دو ﻧﻮع ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری ﻣﺬﮐﻮر اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ راه ﻣﻮﻓﻘﯿـﺖ اﻗﺘـﺼﺎدی‬
‫را ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ ارزشﻫﺎی ﻓﺮد ﻗﺮار ﻣـﯽدﻫـﺪ و دﯾﮕـﺮی ﺑـﺮ ارزشﻫـﺎی ﻣﻠـﺖ و اﺟﺘﻤـﺎع‪ ،‬ﻣـﻦ‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ و اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ در ﻣﻘﺎﺑﻞ »ﻣـﺮدم« )‪ (Das volk‬آﻟﻤـﺎﻧﯽ و »ﻣﻠـﺖ ﯾﮑـﺪل و ﯾـﮏ‬
‫ﭘﺎرﭼـﻪ ژاﭘـﻦ« )‪ (gapan Inc‬اﻧﮕﻠـﯿﺲ و آﻣﺮﯾﮑـﺎ ﻣﻨـﺎدی ارزشﻫـﺎی ﻓـﺮدی ﻫـﺴﺘﻨﺪ‪:‬‬
‫ﮐﺎرآﻓﺮﯾﻦ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺮﻧﺪﮔﺎن ﺟﺎﯾﺰه ﻧﻮﺑﻞ‪ ،‬ﺗﻔﺎوت زﯾﺎده ﻣﺰدﻫﺎ و ﺣﻘﻮقﻫﺎ اﺣﺴﺎس ﻣـﺴﺌﻮﻟﯿﺖ‬
‫ﻓﺮدی ﺑﺮای ﮐﺴﺐ ﻣﻬﺎرتﻫﺎ‪ ،‬ﺳﻬﻮﻟﺖ اﺧﺮاج از ﮐﺎر و ﺗﺮک ﮐﺎر‪ ،‬ﺑﻪ ﺣﺪاﮐﺜﺮ رﺳـﺎﻧﺪن ﺳـﻮد‪،‬‬
‫ادﻏﺎم و ﺧﺮﯾﺪﻫﺎ و ﺗﺼﺮفﻫﺎی ﺧﺼﻤﺎﻧﻪ ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ﺿﻌﯿﻒﺗﺮ ‪ -‬ﻗﻬﺮﻣﺎن اﯾـﻦ ﺷـﯿﻮه ﺗﻔﮑـﺮ‬
‫ﮐﻮﻫﻨﻮرد ﺗﻨﻬﺎ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮﻋﮑﺲ آﻟﻤﺎن و ژاﭘﻦ ﻣﻨﺎدی ارزشﻫﺎی ﺟﻤﻌﯽ و ﻫﻤﮕﺎﻧﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷـﻨﺪ‪:‬‬
‫ﮔﺮوهﻫﺎی ﮐﺴﺒﯽ‪ ،‬وﺟﻮد ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﺮای اﯾﺠﺎد ﻣﻬﺎرتﻫﺎ‪ ،‬ﮐﺎر ﮔﺮوﻫﯽ‪ ،‬وﻓﺎداری ﺑﻪ‬
‫ﺷﺮﮐﺖ و ﮐﺎر ﻓﺮﻣﺎ‪ ،‬اﺳﺘﺮاﺗﮋیﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﯽ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﯽ ﻓﻌﺎل ﺑﺮای اﻓـﺰاﯾﺶ رﺷـﺪ‪.‬‬
‫ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی اﻧﮕﻠﻮﺳﺎﮐﺴﻮن در ﭘﯽ اﻓﺰاﯾﺶ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺷﺮﮐﺖﻫـﺎی ﺻـﻨﻌﺘﯽ و ﺗﺠـﺎرﺗﯽ ژاﭘـﻦ‬
‫ورﻗﯽ را ﺑﺎزی ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮان آن را »ﻓﺘﺢ اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ« ﻧﺎﻣﯿﺪ‪ .‬آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯿﺎن ﺑﻪ »اﻗﺘﺼﺎد‬
‫ﻣﺼﺮف« و ژاﭘﻨﯽﻫﺎ ﺑﻪ »اﻗﺘﺼﺎد ﺗﻮﻟﯿﺪ« ﻋﻘﯿﺪه دارﻧﺪ‪) .‬روﯾﺎروﯾﯽ ﺑﺰرگ ص ‪(37‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﻗﺘﺼﺎدی ‪.................................................................................................................................................‬‬

‫‪65‬‬

‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺷﺎﯾﺪ ﮐﺴﯽ ﺑﮕﻮﯾﺪ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎر ﺧﻮب ﻣﺎ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪﯾﻢ ﮐﻪ ﻏﺮض آﻣﺮﯾﮑـﺎ از ﺗﺎﺳـﯿﺲ‬
‫ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺟﺬب ﻣﻮاد اوﻟﯿﻪ ﺟﻬﺎن ﺳﻮم‪ ،‬ﺻﺪور ﺑﺪون ﻣﺎﻧﻊ ﮐﺎﻻﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺗﻠﻤﺒﺎر ﺷﺪه‬
‫در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری ﺑﻪ ﺟﻬﺎن ﺳﻮم‪ ،‬و اﻧﺘﻘﺎل ﺑﺪون ﻣﺎﻧﻊ ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪﻫﺎی آﻻﯾﻨﺪه ﻣﺤﯿﻂ‬
‫زﯾﺴﺖ ﺑﻪ ﺟﻬﺎن ﺳﻮم و ﺑﺪﺳﺖ آوردن ﺑﺎزار ﮐﺎر ارزان در ﺟﻬﺎن ﺳﻮم اﺳﺖ‪ ،‬اﻣـﺎ ﭼـﺮا اﺧﯿـﺮاً‬
‫ﮐﺎر ﺑﻪ اﺟﺒﺎر ﮐﺸﯿﺪه ﺣﺘﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﭼﯿﻦ را ﺗﻬﺪﯾﺪ ﮐﺮده ﮐﻪ اﮔـﺮ ﭼﻬـﺎرﭼﻮب ﺗﺠـﺎرت ﺟﻬـﺎﻧﯽ‬
‫ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪه از ﺳﻮی آﻣﺮﯾﮑﺎ را ﻧﭙﺬﯾﺮد ﮐﺬا و ﮐﺬا ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ؟ و ﭼﻪ ﺧﻄﺮ ﻗﺮﯾـﺐ اﻟﻮﻗـﻮﻋﯽ‬
‫وﺟﻮد دارد ﮐﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ را ﻣﺠﺒﻮر ﮐﺮده ﺑﺎ ﯾﮏ ﻋﺠﻠﻪ و ﺷﺘﺎب ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ وﺻﻔﯽ دﺳﺖ ﺑﻪ ﮐـﺎر‬
‫ﺑﺸﻮد؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﺧﻄﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺪت ﭼﻨﺪ ﺳﺎل اﺳﺖ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺟﻬﺎن ﺳﻮم ﺑﺨـﺼﻮص ﮐـﺸﻮرﻫﺎی‬
‫ﻧﯿﻤﻪ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﻋﻼﻗﻪ ﺑﻪ ﺟﺬب ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎی ﻣﻮردﻧﻈﺮ ﻏﺮب را ﻧﺪارﻧﺪ ﮐﻪ ﻫـﯿﭻ ﺑﻠﮑـﻪ اﺧﯿـﺮاً‬
‫ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪﻫﺎی ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﺪه ﺳﺎﺑﻖ را ﺑﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ و اروﭘﺎ ﺑﺮ ﻣﯽﮔﺮداﻧﻨﺪ ﮐﻪ در ﻏـﺮب اﺳـﻢ آن را‬
‫ﻓﺎﺟﻌﻪ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﮔﺬاﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬و اﯾﻦ دﯾﮕﺮ ﺑﺮای ﺟﻬﺎن رو ﺑـﻪ اﺿـﻤﺤﻼل ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻗﺎﺑـﻞ‬
‫ﺗﺤﻤﻞ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬اﮐﻨﻮن ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ ﺑﻪ ﭘـﺎرهای از ﻣـﺼﯿﺒﺖ ﺑﺎزﮔـﺸﺖ ذﻟﯿﻼﻧـﻪ ﮐﺎرﺧﺎﻧـﻪﻫـﺎ از‬
‫ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ ﺳﻮی آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ ﻏﺮب‪.‬‬
‫ﺷﺮﮐﺖ ﺗﻨﺪی )‪ (tandy corporation‬ﮐﻪ ﺳﺎزﻧﺪه و ﺧﺮده ﻓﺮوش اﺻـﻠﯽ ﻣﺤـﺼﻮﻻت‬
‫اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﻫﻤﯿﻦ ﭼﻨﺪی ﭘﯿﺶ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮ رﻧﮕﯽ ﺗﻨـﺪی ﺧـﻮد را از ﮐـﺮه‬
‫ﺟﻨﻮﺑﯽ ﺑﻪ ﺗﮕﺰاس ﺑﺮﮔﺮداﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺣﺘﯽ ﺻﻨﺎﯾﻊ ﮐﻨﺪﺗﺮی ﭼﻮن ﺷﺮﮐﺖ ارو )‪ (Arrow‬ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از ﺑﺰرﮔﺘـﺮﯾﻦ ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﮐﻨﻨـﺪﮔﺎن‬
‫ﭘﯿﺮاﻫﻦ ﻣﺮداﻧﻪ و زﻧﺎﻧﻪ در آﻣﺮﯾﮑﺎﺳﺖ ﺑﻪ ﺗﺎزﮔﯽ ‪ %20‬از ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺑﻠﻮز زﻧﺎﻧﻪ ﺧـﻮد را ﭘـﺲ از ‪15‬‬
‫ﺳﺎل از ﺧﺎرج ﺑﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﮐـﺮده اﺳـﺖ‪ .‬اﯾـﺎﻻت ﻣﺘﺤـﺪه در دﻫـﻪ ‪ ،1980‬ﺳـﺎﻟﯽ ‪125‬‬
‫ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر ﺻﺮف ﭘﻮﺷﺎک ﻣﯽﮐﺮد‪ .‬ﻧﯿﻤﯽ از اﯾﻦ رﻗﻢ از ﮐﺎرﺧﺎﻧـﻪﻫـﺎی دارای ﻧﯿـﺮوی ﮐـﺎر‬
‫ارزاﻧﯽ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﯽآﻣﺪ ﮐﻪ در ﺳﺮﺗﺎﺳﺮ ﺟﻬﺎن از ﻫﺎﺋﯿﺘﯽ ﺗﺎ ﻫﻨﮓ ﮐﻨﮓ ﭘﺮاﮐﻨﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻓﺮدا‪،‬‬
‫ﺑﺨﺶ ﻋﻈﯿﻤﯽ از اﯾﻦ ﮐﺎر ﺑﻪ اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﺑﺎز ﺧﻮاﻫـﺪ ﮔـﺸﺖ‪) .‬ﺟﺎﺑﺠـﺎﯾﯽ در ﻗـﺪرت ص‬
‫‪(607‬‬

‫‪66‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﺧﻄﺮات اﻓﺰاﯾﺶ ﻗﯿﻤﺖ ﻧﻔﺖ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺷﻤﺎ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻧﻈﺮ ﻣﻮاﻓﻖ ﻧﯿﺴﺘﯿﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ ﻗﯿﻤﺖ ﻧﻔـﺖ ﺑـﯿﺶ از ‪ 30‬دﻻر ﺑـﺸﻮد ﻣـﻮاد‬
‫ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ روزی ﺟﺎی ﻧﻔﺖ را ﻣﯽﮔﯿﺮد؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﻧﻔﺖ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ‪ 80000‬ﻣﺸﺘﻘﺎت آن اﺻﻼً ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ ﻧﺪارد اﯾﻦ ﺗﻮﻃﺌﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داران‬
‫اﺳﺖ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫»ﻧﻔﺖ ﮐﺎﻧﻮن اﺻﻠﯽ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس اﺳﺖ‪ .‬ﻃﺒـﻖ ﮔﻔﺘـﻪ وﯾﻨـﺴﺘﻮن‬
‫ﭼﺮﭼﯿﻞ‪ ،‬ﻧﺨﺴﺖ وزﯾﺮ ﺳﺎﺑﻖ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﮐﻪ در دﻫﻪ ‪ 1940‬ﺳﺨﻦ ﻣـﯽﮔﻔـﺖ‪ :‬ﮐـﺴﯽ ﮐـﻪ ﻧﻔـﺖ‬
‫ﺧﺎورﻣﯿﺎﻧﻪ را در اﺧﺘﯿﺎر دارد‪ ،‬دﻧﯿﺎ را در اﺧﺘﯿﺎر دارد‪ .‬ﺑـﻪ رﻏـﻢ ﯾـﺎﻓﺘﻦ ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﺟﺪﯾـﺪ ﻧﻔﺘـﯽ در‬
‫اﻃﺮاف و اﮐﻨﺎف ﺟﻬﺎن )ﺑﻪ وﯾﮋه در آﺳﯿﺎی ﻣﺮﮐﺰی( ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻣﻮﻗﻌﯿـﺖ اﺻـﻠﯽ‬
‫ﺧﻮد را در ﺟﻬﺎﻧﯽ ﮐﻪ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻣﻮاد ﻫﯿﺪروﮐﺮﺑﻨﯽ اﺳﺖ ﺣﻔﻆ ﺧﻮاﻫﺪ ﻧﻤﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻮﺿـﻮع در‬
‫ﺷﻤﺎری از ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻮرد ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪:‬‬
‫‪ .1‬ﺷﻮاﻫﺪ ﺣﺎﮐﯽ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس ﺳﻬﻢ ﺧـﻮد از ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻧﻔﺘـﯽ ﺛﺎﺑـﺖ‬
‫ﺟﻬﺎﻧﯽ را از ﺳﻄﺢ ﻓﻌﻠﯽ ﯾﻌﻨﯽ ‪ %5‬ﺑﻪ ﺣﺪود ‪ %60‬ﺗﺎ ‪ %70‬ﻃﯽ دﻫﻪﻫﺎی ﻧﺨﺴﺖ ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺖ‬
‫و ﯾﮑﻢ اﻓﺰاﯾﺶ ﺧﻮاﻫﻨﺪ داد‪ .‬اﻧﺘﻈﺎر ﻣﯽرود ﮐﻪ ﭼﺎهﻫﺎی ﻧﻔﺘﯽ در ﺑـﺴﯿﺎری دﯾﮕـﺮ از ﻣﻨـﺎﻃﻖ‬
‫ﺟﻬﺎن ﺷﺮوع ﺑﻪ ﺧﺸﮏ ﺷﺪن ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫‪ .2‬ذﺧﺎﯾﺮ ﮔﺎز ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺧﺎرج از ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس ﻋﻤﺮی ﮐﻮﺗﺎه دارﻧﺪ در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ذﺧﺎﯾﺮ ﮔﺎز‬
‫ﻃﺒﯿﻌﯽ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس دارای ﻋﻤﺮ ﻃﻮﻻﻧﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ اﺣﺘﻤﺎﻻً در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﯾﺎﻓﺘﻪﻫـﺎی‬
‫ﺟﺪﯾﺪ ﺗﺎ ﻣﯿﺰان دو ﺑﺮاﺑﺮ اﻓﺰاﯾﺶ ﺧﻮاﻫﺪ ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬
‫‪ .3‬دﻧﯿﺎی ﺻﻨﻌﺘﯽ در ﻣﻮرد ﯾﺎﻓﺘﻦ ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻨﯽ ﺑﺮای ﻧﻔﺖ ﺑﺎ ﻧﺎﮐﺎﻣﯽ ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﺪه اﺳـﺖ‪ .‬اﮔﺮﭼـﻪ‬
‫ﻋﻼﻗﻪ زﯾﺎدی ﺑﺮای ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺟﺎﯾﮕﺰﯾﻦ اﻧﺮژی وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﻟﯿﮑﻦ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﻣـﺎﯾﻮس‬
‫ﮐﻨﻨﺪه ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬
‫‪ .4‬ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس اﺣﺘﻤﺎﻻً ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺧﻮد را ﻃﯽ دو دﻫﻪ آﺗﯽ اﻓﺰاﯾﺶ ﺧﻮاﻫﻨﺪ داد‪.‬‬
‫‪ .5‬ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﻔﺖ ﺑﻪ رﻏﻢ اﻧﺘﻈﺎر رﺷﺪ ﺗﻘﺎﺿﺎ در دﯾﮕﺮ ﻧﻘﺎط ﺟﻬﺎن‪ ،‬ﺑﻪ وﯾـﮋه در اﺗﺤـﺎد ﺷـﻮروی‬
‫ﺳﺎﺑﻖ و اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﺑﺎ ﮐﻨﺪی اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪.‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﻗﺘﺼﺎدی ‪.................................................................................................................................................‬‬

‫‪67‬‬

‫ﻧﻔﺖ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس را در ﻧﻘﻄﻪ ﮐـﺎﻧﻮﻧﯽ ﺗﻮﺟـﻪ ﺟﻬـﺎن ﻗـﺮار ﺧﻮاﻫـﺪ داد‪ :‬در‬
‫ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس ﺷﺎﻫﺪ ﻣﻨﺎزﻋﺎت ﺧﺸﻮﻧﺖ آﻣﯿﺰ ﺑﺮ ﺳﺮ ﻣﺴﺎﻟﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻧﻔﺘﯽ آن ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس از ﻟﺤﺎظ ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ ﻧﺎﺣﯿﻪای ﺑﺎ اﻫﻤﯿﺖ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽرود‪:‬‬
‫ اﯾﻦ ﻧﺎﺣﯿﻪ در ﻗﻠﺐ ﺧﺎورﻣﯿﺎﻧﻪ ﻗﺮار دارد‪ ،‬ﮐﻪ ﺳﻪ ﻗﺎره دﻧﯿﺎ ﯾﻌﻨﯽ آﺳﯿﺎ‪ ،‬آﻓﺮﯾﻘﺎ و اروﭘـﺎ را ﺑـﻪ‬
‫ﻫﻢ وﺻﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬
‫ اﯾﻦ ﻧﺎﺣﯿﻪ در ﻣﺠﺎورت ﺧﻄﻮط اﺻﻠﯽ ﮐﺸﺘﯿﺮاﻧﯽ ﮐﻪ از اروﭘﺎ ﺗﺎ آﺳﯿﺎی ﺟﻨﻮب ﺷﺮﻗﯽ اداﻣﻪ‬
‫ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ ﻗﺮار دارد‪.‬‬
‫ ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس ﻣﺤﻞ ﻣﺒﺎدﻻت ﻣﻬﻢ ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ و ﺗﺠﺎرت ﺻﺎدرات ﻣﺠﺪد اﺳﺖ‪.‬‬
‫درﯾﺎﻧﻮردان ﭘﺮﺗﻐﺎﻟﯽ ﻗﺮن ﺷﺎﻧﺰدﻫﻢ در اﺷﺎره ﺑﻪ ﺗﻨﮕﻪ ﻫﺮﻣﺰ )واﻗـﻊ در دﻫﺎﻧـﻪ ﺧﻠـﯿﺞ ﻓـﺎرس(‬
‫ﻫﻤﻮاره ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ اﮔﺮ ﺟﻬﺎن ﯾﮏ ﺣﻠﻘﻪ ﻃﻼ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﮕﯿﻦ آن ﻫﺮﻣﺰ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺮوزه‪%90 ،‬‬
‫از ﻧﻔﺖ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس ﺑﻪ ﻣﯿﺰان روزاﻧﻪ ﭼﻬﺎر ﻣﯿﻠﯿﻮن ﺗﻦ از ﺗﻨﮕﻪ‬
‫ﻫﺮﻣﺰ ﻋﺒﻮر ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﻘﺪار ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ ‪ %62‬از ﮐﻞ ﻓﺮآوردهﻫﺎی ﻧﻔﺘﯽ ﺟﻬﺎن و ﺷـﺎﻣﻞ ‪%90‬‬
‫از ﻧﯿﺎز ﻧﻔﺘﯽ ژاﭘﻦ‪ %70 ،‬از ﻣﺼﺮف ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻋﻀﻮ اﺗﺤﺎدﯾﻪ اروﭘﺎ و ‪ %50‬از ﻣﺼﺮف اﯾـﺎﻻت‬
‫ﻣﺘﺤﺪه اﺳﺖ‪) .‬ﮔﺎﻟﻒ اﯾﭙﻮرت ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن ‪(1999‬‬
‫ﻋﻠﺖ ﺗﺎﺳﯿﺲ اوﭘﮏ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﻋﻠﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ ﺳﺎزﻣﺎن اوﭘﮏ ﺑﻮﺟﻮد آﯾﺪ ﭼﻪ ﺑﻮد؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪» :‬روز ﻫﯿﺠﺪﻫﻢ اوت ‪ ،1960‬ﯾﮏ ﻣﻬﻨﺪس ﺷﯿﻤﯽ اﻫـﻞ وﯾﺮﺟﯿﻨﯿـﺎی ﻏﺮﺑـﯽ ﺑـﻪ ﻧـﺎم‬
‫ﻣﻮﻧﺮو رﺗﺒﻮن )‪ (Monroe Rathbone‬در دﻓﺘﺮ ﮐﺎرش واﻗﻊ در ﻃﺒﻘﻪ ﺑﺎﻻی ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎن‬
‫راﮐﻔﻠﺮ ﭘﻼز در ﻣﻨﻬﺎﺗﻦ ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﻮد و ﺗﺼﻤﯿﻤﯽ ﮔﺮﻓﺖ ﮐﻪ ﻣﻮرﺧﯿﻦ آﯾﻨﺪه ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ روزی‬
‫آن را ﻧﺸﺎﻧﻪ ﭘﺎﯾﺎن ﻋﺼﺮ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺑﺪاﻧﻨﺪ‪ .‬در آن روز ﻋﺪه ﻣﻌﺪودی ﺑﻪ ﺗـﺼﻤﯿﻢ رﺗﺒـﻮن ﻣـﺪﯾﺮ‬
‫ﻋﺎﻣﻞ ﺷﺮﮐﺖ ﻏﻮل ﭘﯿﮑﺮ اﮐﺴـﻮن اﻋﺘﻨـﺎء ﮐـﺮدﻧﺪ‪ .‬اﯾـﻦ ﺗـﺼﻤﯿﻢ ﻋﺒـﺎرت ﺑـﻮد از اﯾـﻦ ﮐـﻪ‬
‫ﻣﺎﻟﯿﺎتﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺷﺮﮐﺖ اﮐﺴﻮن ﺑﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻨﻨﺪه ﻧﻔﺖ ﻣﯽﭘﺮداﺧﺖ ﺗﻘﻠﯿﻞ ﯾﺎﺑﺪ‪ .‬ﻫﺮ‬
‫ﭼﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت ﻏﺮﺑﯽ ﺗﺼﻤﯿﻢ وی را ﻧﺪﯾﺪه ﮔﺮﻓﺘﻨـﺪ‪ ،‬اﻣـﺎ ﻫﻤﭽـﻮن ﺻـﺎﻋﻘﻪای ﺑـﺮ ﺳـﺮ‬

‫‪68‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫دوﻟﺖﻫﺎی ﺻﺎدر ﮐﻨﻨﺪه ﻧﻔﺖ ﻓﺮود آﻣﺪ‪ ،‬زﯾـﺮا در واﻗـﻊ ﻫﻤـﻪ درآﻣـﺪ آﻧﻬـﺎ از ﭘﺮداﺧـﺖﻫـﺎی‬
‫ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ﻧﻔﺘﯽ ﺗﺎﻣﯿﻦ ﻣﯽﺷﺪ‪ .‬ﻃﯽ ﭼﻨﺪ روز ﺑﻌﺪ‪ ،‬ﺷـﺮﮐﺖﻫـﺎی اﺻـﻠﯽ ﻧﻔﺘـﯽ از ﺗـﺼﻤﯿﻢ‬
‫اﮐﺴﻮن ﭘﯿﺮوی ﮐﺮدﻧﺪ و ﯾﮏ ﻣﺎه ﺑﻌﺪ‪ ،‬در ﻧﻬﻢ ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ در ﺷﻬﺮ اﻓﺴﺎﻧﻪای ﺑﻐـﺪاد ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪﮔﺎن‬
‫ﮐﺸﻮرﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ از اﯾﻦ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﻟﻄﻤﻪ ﺑﺮ آﻧﻬﺎ وارد آﻣﺪه ﺑـﻮد در ﯾـﮏ ﻣﺠﻤـﻊ ﻓـﻮق‬
‫اﻟﻌﺎده ﮔﺮد آﻣﺪﻧﺪ‪ .‬آﻧﻬﺎ ﺑﺪون ﻫﯿﭻ ﭘﺸﺖ ﮔﺮﻣﯽ ﮐﻤﯿﺘﻪای ﻣﺮﮐﺐ از ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺻـﺎدر ﮐﻨﻨـﺪه‬
‫ﻧﻔﺖ ﺗﺸﮑﯿﻞ دادﻧﺪ‪ .‬در ﻃﻮل ﺳﯿﺰده ﺳﺎل ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫـﺎی اﯾـﻦ ﮐﻤﯿﺘـﻪ ﺣﺘـﯽ ﻧـﺎم آن ﺟـﺰ در‬
‫ﺻﻔﺤﺎت ﭼﻨﺪ ﻧﺸﺮﯾﻪ ﺻﻨﺎﯾﻊ ﭘﺘﺮوﺷﯿﻤﯽ ﻣﻨﻌﮑﺲ ﻧﺸﺪ ﺗﺎ اﯾﻦ ﮐـﻪ در ﺳـﺎل ‪ 1973‬ﺑـﺎ وﻗـﻮع‬
‫ﺟﻨﮓ رﻣﻀﺎن ‪ ،‬اوﭘﮏ )ﺳﺎزﻣﺎن ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺻﺎدر ﮐﻨﻨﺪه ﻧﻔﺖ( ﺑﻪ ﻧﺎﮔـﻬﺎن از ﭘﺸﺖ ﭘﺮده ﺑـﻪ‬
‫در آﻣﺪ و ﺑﺎ ﻣﺴﺪود ﮐﺮدن ﺷﺮﯾﺎنﻫﺎی ﻧﻔﺖ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺳﺮاﺳـﺮ اﻗﺘـﺼﺎد ﻣـﻮج دوم را ﺑـﻪ ﻟـﺮزه‬
‫درآورد‪ .‬آﻧﭽﻪ اوﭘﮏ اﻧﺠﺎم داد اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﮐﻪ درآﻣﺪﻫﺎی ﻧﻔﺖ ﺧـﻮد را ﭼﻬـﺎر‬
‫ﺑﺮاﺑﺮ ﮐﺮد‪ ،‬اﻧﻘﻼﺑﯽ را ﮐﻪ ﭘﯿﺶ از اﯾﻦ در ﺳﭙﻬﺮ ﻓﻨﯽ ﻣﻮج دوم در ﺷﺮف ﺗﮑﻮﯾﻦ ﺑـﻮد ﺗـﺴﺮﯾﻊ‬
‫ﻧﻤﻮد‪) .‬ﻣﻮج ﺳﻮم ص ‪(181‬‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﻣﻌﻨﺎی ﺣﺮف دﯾﺮوز ﺷﻤﺎ اﯾﻦ اﺳﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎ در رﻗﺎﺑﺖ ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮرده اﺳﺖ؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﻫﻤﻪ ﺳﺎﻟﻪ ﻣﺠﻤﻊ اﻗﺘﺼﺎد ﺟﻬﺎﻧﯽ )‪ (world economic forum‬ﮐـﻪ ﺳـﺎزﻣﺎﻧﯽ‬
‫ﺳﻮﺋﯿﺴﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﮔﺰارﺷﯽ درﺑﺎره وﺿﻊ رﻗﺎﺑﺖ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﮔﺰارش ﺳﻌﯽ ﺑﺮ‬
‫آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ رﻗﺎﺑﺖ ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎدی در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ از اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠﻒ رﺗﺒﻪ‬
‫ﺑﻨﺪی ﮔﺮدد‪ .‬ﻣﺠﻤﻊ ﻣﺬﮐﻮر ‪ 23‬ﮐﺸﻮر ﺻﻨﻌﺘﯽ را ارزﯾﺎﺑﯽ ﮐﺮد‪ .‬ﺑـﻪ ﻣـﺪﯾﺮاﻧﯽ ﮐـﻪ در ﻓﻌﺎﻟﯿـﺖ‬
‫وﯾﮋهای ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺑﻮدﻧﺪ ﻧﻤﺮه ﯾﮏ و ﺑﻪ آﻧﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ از ﻫﻤﻪ ﺑﺪﺗﺮ ﺑﻮدﻧـﺪ ﻧﻤـﺮه ‪ 23‬داده ﺷـﺪ‪ .‬از‬
‫ﻧﻈﺮ ﮐﯿﻔﯿﺖ ﻣﺤﺼﻮل ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ رﺗﺒﻪ ‪ 12‬را ﺣـﺎﺋﺰ ﺷـﺪﻧﺪ‪ ،‬ژاﭘـﻦ درﺟـﻪ ﯾـﮏ و‬
‫آﻟﻤﺎن در رﺗﺒﻪ ﺳﻮم ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬از ﻧﻈﺮ ﺗﺤﻮﯾﻞ ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ‪ ،‬ﺷﺮﮐﺖﻫﺎﯾﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺷـﻤﺎره ‪10‬‬
‫ژاﭘﻦ ﺑﺎز ﻫﻢ ﺷﻤﺎره ‪ 1‬و آﻟﻤﺎن ﺷﻤﺎره ‪ 2‬ﺑﻮد‪ .‬ﻫﻤﯿﻦ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑﺮای ﺧﺪﻣﺎت ﺑﻌـﺪ از ﻓـﺮوش ﺑـﻪ‬
‫دﺳﺖ آﻣﺪ‪ :‬ژاﭘﻦ ﺷﻤﺎره ‪ ،1‬آﻟﻤـﺎن ﺷـﻤﺎره ‪ 2‬و آﻣﺮﯾﮑـﺎ ﺷـﻤﺎره ‪ 10‬ﺑـﻮد‪ .‬ﮐﻤﯿـﺖ و ﮐﯿﻔﯿـﺖ‬
‫آﻣﻮزش ﺿﻤﻦ ﮐﺎر ﯾﺎ ﺧﺪﻣﺖ ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ در رﺗﺒﻪ ‪ 11‬ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ژاﭘـﻦ رﺗﺒـﻪ ‪1‬‬
‫آﻟﻤﺎن رﺗﺒﻪ ‪ 2‬ﺑﻮد‪ .‬وﻗﺘﯽ ﻧﻮﺑﺖ ﺑﻪ آﯾﻨﺪهﻧﮕﺮی و ﺟﻬﺖ ﻧﮕﺮاﻧﯽ و ﺟﻬﺖ ﮔﯿـﺮی آﯾﻨـﺪه رﺳـﯿﺪ‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﻗﺘﺼﺎدی ‪.................................................................................................................................................‬‬

‫‪69‬‬

‫)آﯾﺎ ﺷﺮﮐﺖ اﻓﻖﻫﺎی دور دﺳﺖ را ﻣﯽﺑﯿﻨـﺪ؟( در ﻣﯿـﺎن ﺷـﺮﮐﺖﻫـﺎی ‪ 23‬ﮐـﺸﻮر ﺻـﻨﻌﺘﯽ‪،‬‬
‫ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ رﺗﺒﻪ ‪ 22‬را ﺑﻪ دﺳﺖ آوردﻧﺪ‪ .‬ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً آﺧﺮﯾﻦ رﺗﺒﻪ ﺗﻨﻬﺎ وﺿﻊ ﻣﺠﺎرﺳﺘﺎن‬
‫از آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﺪﺗﺮ ﺑﻮد‪ .‬ژاﭘﻦ ﺷﻤﺎره ‪ 1‬و آﻟﻤﺎن ﺷﻤﺎره ‪ 3‬ﺑﻮد‪ .‬اﯾﻦ ارزﯾﺎﺑﯽﻫﺎی اروﭘﺎﯾﯿﺎن در ﺷﺮق‬
‫اﻧﻌﮑﺎس ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬در ﻣﻄﺎﻟﻌﻪای ﮐﻪ در ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎی ﮐـﺮه اﻧﺠـﺎم ﺷـﺪ‪ ،‬ﺑﻌـﺪ از ﻣﻨﻈـﻮر ﻧﻤـﻮدن‬
‫ﻗﯿﻤﺖ‪ 80 ،‬درﺻﺪ‪ ،‬ﻣﺤﺼﻮﻻت ژاﭘﻨﯽ را ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﯽدادﻧﺪ و ﺗﻨﻬﺎ ‪ 6‬درﺻﺪ ﻓﮑﺮ ﻣﯽ ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ‬
‫ﻣﺤﺼﻮﻻت آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺟﺰ ﻗﯿﻤﺖ ﻣﺰﯾﺖﻫﺎی دﯾﮕﺮی دارﻧﺪ‪ .‬وﻗﺘﯽ از ژاﭘﻨﯽﻫﺎ ﺳﻮال ﺷـﺪ ﮐـﻪ‬
‫اﺗﻮﻣﺒﯿـﻞﻫﺎی وارداﺗﯽ ﻣـﻮرد ﻋــﻼﻗﻪ ﺧـﻮد را ﺑـﺮای ﺧﺮﯾـﺪ ﻟﯿـﺴﺖ ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪ‪ ،‬ﻫـﯿﭻ ﯾـﮏ از‬
‫اﺗﻮﻣﺒﯿﻞﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ وارد ﻟﯿﺴﺖ ﻧﺸﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﻫﻤﻪ اﺗﻮﻣﺒﯿﻞﻫﺎی اروﭘﺎﯾﯽ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺧﯿﻠﯽ وﻗـﺖ‬
‫ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ آﺷﻨﺎﯾﯽ ژاﭘﻨﯽ ﺑﻪ ﻣﻦ ﮔﻔﺖ‪» :‬ﻣﺎ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﮐﻤﮏ ﺧﻮاﻫﯿﻢ ﮐﺮد ﺗﺎ اﺳﺒﺎب ﺳﻘﻮط ﺧﻮد‬
‫را ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﻨﯿﺪ‪ «.‬آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯿﺎن ﺗﺎ ﺣﺪی ﺑﺎ اﯾﻦ ارزﯾﺎﺑﯽﻫﺎی ﺑﯿﺮوﻧﯽ ﻣﻮاﻓﻘﻨﺪ‪ .‬ﻣﺪﯾﺮان ژاﭘﻨـﯽ از‬
‫ﺳﻮی ‪ 48‬درﺻﺪ ﺟﻤﻌﯿﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎ رﺗﺒﻪ ﺑﺎﻻﺗﺮی از ﻣـﺪﯾﺮان آﻣﺮﯾﮑـﺎﯾﯽ ﮔﺮﻓﺘـﻪاﻧـﺪ‪ .‬ﺗﻨﻬـﺎ ‪11‬‬
‫درﺻﺪ ﻣﺮدم آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻋﮑﺲ اﯾﻦ ﻋﻘﯿﺪه دارﻧﺪ‪ .‬ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻫﻤﻪ اﯾﻦ ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺑﻪ ﻃﻮر ﺳﺎدهای اﯾـﻦ‬
‫اﺳﺖ ﮐﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ دﯾﮕﺮ ﭘﺸﺖ دﯾﻮار ﺑﺰرگ ﺧﻮد زﻧﺪﮔﯽ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ‪ .‬دﯾـﻮار ﺑـﺰرگ ﻓـﺮو رﯾﺨﺘـﻪ‬
‫اﺳﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻧﺎﭼﺎر اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ واﻗﻌﯿﺖ دﺷﻮار روﺑﺮو ﮔﺮدد و ﺧﻮد را ﺑﺎ وﺿـﻊ ﺟﺪﯾـﺪ ﺳـﺎزﮔﺎر‬
‫ﺳﺎزد ﺑﺮﺗﺮی اﻗﺘﺼﺎدی و داﻧﺶ ﻓﻨﯽ ﺑﯽ ﭼﻮن و ﭼﺮای آﻣﺮﯾﮑﺎ از ﻣﯿﺎن رﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﭼﻨﮕﯿﺰﺧﺎن‬
‫ﺳﺮرﺳﯿﺪه اﯾﻦ ﺑﺎر ﺑﺎ ﺳﻼح اﻗﺘﺼﺎد! ﻣﻨﺘﻘﺪان ﺗﻨﺪ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﺷـﯿﻨﺘﺎرو اﯾـﺸﯿﻬﺎ را از ژاﭘـﻦ‪،‬‬
‫زوال را ﻣﯽﺑﯿﻨﻨﺪ‪ .‬ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽﻫﺎی اﺳﻮاﻟﻪ اﺷﭙﯿﻨﮕﻠﺮ در آﻏﺎز اﯾﻦ ﻗـﺮن در ﮐﺘـﺎب زوال ﻏـﺮب‬
‫واﻗﻌﯿﺖ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﺎﻟﺖﻫﺎی ﻣﺘﺤﺪه‪ ،‬ﮐﻪ رﺷﺘﻪﻫﺎی ﺗﻤﺪن اروﭘﺎﯾﯽ را در ﺧـﻮد ﺟـﺎی داده‬
‫اﺳﺖ اﮐﻨﻮن در ﺳﺮاﺷﯿﺒﯽ زوال اﺳﺖ‪.‬‬
‫در ﻋﺮض ‪ 10‬ﺳﺎل از ‪ 1978‬ﺗﺎ ‪ ،1988‬اﻗﺘﺼﺎد آﻣﺮﯾﮑﺎ ‪ 7/5‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﺷﻐﻞ ﻣﺮداﻧﻪ اﯾﺠﺎد ﮐـﺮد‪،‬‬
‫اﻣﺎ در ‪ 1988‬ﺑﺎ اﺣﺘﺴﺎب ﺗﻮرم‪ ،‬درآﻣﺪ ‪ 18/4‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻣﺮد ﺷﺎﻏﻞ ﮐﻤﺘﺮ از درآﻣﺪ آﻧﻬﺎ در ﺳـﺎل‬
‫‪ 1978‬ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪70‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﺑﯿﺸﺘﺮ زﻧﺎن ﻫﻢ اﮐﻨﻮن ﮐﺎرﮔﺮ ﺗﻤﺎم وﻗﺖ ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬و ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎی ﻣﺘﻮﺳﻂ وﻗﺖ آزاد زﯾـﺎدی‬
‫در اﺧﺘﯿﺎر ﻧﺪارﻧﺪ‪ .‬در دﻫﻪای ﮐﻪ در ﭘﯿﺶ اﺳﺖ‪ ،‬ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺗـﺎﺛﯿﺮ ﻧـﺎﮔﻮار ﺳـﻘﻮط‬
‫ﻣﺰدﻫﺎی واﻗﻌﯽ را در درآﻣﺪ ﺧﻮد اﺣﺴﺎس ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد‪.‬‬
‫در دﻫﻪ ‪ ،1980‬درآﻣﺪ واﻗﻌﯽ ‪ 5‬درﺻﺪ ﻣﺘـﻨﻌﻢ از ‪ 120253‬دﻻر ﺑـﻪ ‪ 148438‬دﻻر اﻓـﺰاﯾﺶ‬
‫ﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ درآﻣﺪ ‪ 20‬درﺻﺪ ﭘﺎﯾﯿﻦ از ‪ 9990‬دﻻر ﺑﻪ ‪ 9431‬دﻻر ﺳﻘﻮط ﮐﺮد‪.‬‬
‫اﮔﺮ ﻧﺮخ رﺷﺪ ﺑﻬﺮه وری ‪ 1/2‬درﺻﺪ ﺑﺎﺷﺪ ﺳﻄﺢ زﻧﺪﮔﯽ ﻫﺮ ‪ 58‬ﺳﺎل دو ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﯽﮔـﺮدد‪ .‬ﺑـﺎ‬
‫ﮐﺎﻫﺶ ﻧﺮخ ﺑﻬﺮه وری در ﺳﺎلﻫﺎی ‪ 1989‬و ‪ 1990‬و ﻫﯿﭻ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺟﻬﺖ‪ ،‬ﻫﯿﭻ ﻧﻮر اﻣﯿﺪی در‬
‫اﻧﺘﻬﺎی ﺗﻮﻧﻞ ﺑﻬﺮه وری ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ .‬ﺗﺎرﯾﺨﭽﻪ ﻟﻮازم اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿـﮏ ﻣـﺼﺮﻓﯽ ﺗﺎرﯾﺨﭽـﻪ‬
‫ﻋﻘﺐ ﻧﺸﯿﻨﯽ ﮔﺎم ﺑﻪ ﮔﺎم ﺗﺎدﯾﺎر ﻓﺮاﻣﻮﺷﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از آﻧﺠﺎ دﯾﮕﺮ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻫﯿﭽﮕﺎه ﯾـﮏ‬
‫ﺻﻨﻌﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺳﺮ ﺑﺮ ﻧﯿﺎورد‪ .‬ﭘﯿﺶ از ﻫﻤﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ رادﯾﻮ و ﻣﺤﺼﻮﻻت ﺳﻤﻌﯽ دﯾﮕﺮ ﻣﺘﻮﻗﻒ‬
‫ﮔﺮدﯾﺪ‪ .‬در ‪ 96 ،1955‬درﺻﺪ آﻧﻬﺎ در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣـﯽﺷـﺪﻧﺪ ﮐـﻪ در ‪ 1963‬ﺑـﻪ ‪ 30‬درﺻـﺪ‬
‫رﺳﯿﺪ و در ‪ 1975‬ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﺻﻔﺮ ﺑﻮد‪) .‬روﯾﺎروﯾﯽ ﺑﺰرگ ص ‪(209‬‬
‫ﺳﺎل ‪ 2014‬ﺳﺎل ﻋﺎﺷﻮرا ﺑﺮای ﺑﺸﺮﯾﺖ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺷﻤﺎ در ﯾﮑﯽ از ﺳـﺨﻨﺮاﻧﯽﻫـﺎی ﺧـﻮد در داراﻟﻘـﺮآن زﻧﺠـﺎن ﺧﺒـﺮ از وﻗـﻮع ﯾـﮏ‬
‫ﻋﺎﺷﻮرای ﺧﻮﻧﯿﻦ دﯾﮕﺮ ﺑﺮای ﮐﻞ ﺑﺸﺮﯾﺖ دادهاﯾﺪ و ﮔﻔﺘﻪاﯾـﺪ روزی ﮐـﻪ ﺳـﺎزﻣﺎن ﺗﺠـﺎرت‪،‬‬
‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷﻮد آن روز ﻋﺎﺷﻮرا اﺳﺖ آﯾﺎ ﮐﺴﯽ ﺑﺎ ﺷﻤﺎ ﻣﻮاﻓﻖ اﺳﺖ؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬در ﯾﮑﯽ از اﺳﻨﺎد ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪه از ﺳﻮی اﺗﺎق ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﺧﻮاﻧﯿﻢ‪:‬‬
‫ﻗﻮاﻋﺪ و ﻣﻘﺮرات ﭼﻨﺪ ﺟﺎﻧﺒﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎ واﻗﻌﯿﺎت و ﻧﯿﺎزﻫـﺎی رو ﺑـﻪ ﺗﺤـﻮل ﺷـﺮﮐﺖﻫـﺎ‬
‫ﺗﻨﻈﯿﻢ ﮔﺮدد‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﺎن ﮐﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽﮔـﺮدد ﺳـﺨﻦ از ﻧﯿﺎزﻫـﺎی ﺷـﺮﮐﺖﻫـﺎ اﺳـﺖ و ﻧـﻪ‬
‫ﻧﯿﺎزﻫﺎی ﺷﻬﺮوﻧﺪان؛ و ﻫﻤﻪ ﺗﻼش ﻣﺮاﺟﻊ اﻗﺘﺼﺎدی ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻣﺜﻞ ‪ wto‬ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﯾﻦ‬
‫ﻧﯿﺎزﻫﺎ ﺗﺎ ﻗﺒﻞ از ﭘﺎﯾﺎن ﺳﺎل ‪ 2003‬ﺑﺮآورده ﺷﻮد‪ .‬ﻋﺠﯿﺐ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺻﺎﺣﺒﺎن ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی‬
‫ﭼﻨﺪ ﻣﻠﯿﺘﯽ و ﻏﻮلﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎد ﺟﻬﺎﻧﯽ در اﯾﻦ ﻣﯿﺎن ﻫﯿﭻ ﻧﻘﺶ و ﺟﺎﯾﮕﺎﻫﯽ را ﺑﺮای ﺟﺎﻣﻌـﻪ‬
‫ﺷﻬﺮوﻧﺪان ﻗﺎﯾﻞ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ؛ ﺷﻬﺮوﻧﺪاﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﺣﻮزه ﻗﺪرت و اﺧﺘﯿﺎرات ‪ wto‬ﻣﺨﺎﻟﻔﻨـﺪ‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﻗﺘﺼﺎدی ‪.................................................................................................................................................‬‬

‫‪71‬‬

‫و ﺧﻼﺻﻪ اﯾﻦ ﮐﻪ اﺻﻼً ﻣﯿﻞ ﻧﺪارﻧﺪ ﻣﻘﺪراﺗﺸﺎن ﺑﻪ دﺳﺖ ﯾـﮏ ﮐﻤﯿﺘـﻪ اﺟﺮاﯾـﯽ ﻣﺘـﺸﮑﻞ از‬
‫ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ﮐﻤﭙﺎﻧﯽﻫﺎی ﭼﻨﺪ ﻣﻠﯿﺘﯽ رﻗﻢ ﺑﺨﻮرد‪ ،‬واﻗﻌﯿﺖ آن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻬﺮوﻧﺪی ﺑـﯿﻦ‬
‫اﻟﻤﻠﻠﯽ ﺣﺘﯽ ﺧﻮاﻫﺎن ارزﯾﺎﺑﯽ دﻗﯿﻖ ﻋﻤﻠﮑﺮد ‪ wto‬ﻧﯿﺰ ﻫﺴﺖ‪ .‬ﺷﻬﺮوﻧﺪان اروﭘـﺎﯾﯽ ﻧﯿـﺰ اﮔـﺮ‬
‫ﻣﯽﺧﻮاﻫﻨﺪ روزﮔﺎری ﺷﺎﻫﺪ اروﭘﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﻧﻈﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﻨﺴﺠﻢ و ﯾـﮏ ﭘﺎرﭼـﻪ ﺑﺎﺷـﻨﺪ و اﮔـﺮ‬
‫ﻣﯽﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﺑﻪ روﯾﺎی ﺗﻌﺒﯿﺮ ﻧﺸﺪﻧﯽ ﺑﺪل ﻧﮕﺮدد‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﭘﺎ ﺧﯿﺰﻧﺪ‪ .‬و‬
‫اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺎ ﺳﭙﺮدن اﺧﺘﯿﺎرات ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﻪ ﺷﺨﺼﯽ ﻣﺜﻞ ﺑﺮﺗﯿﺎن ﻫﯿﭽﮕﺎه اﻫﺪاف ﯾﺎد ﺷﺪه ﻣﺤﻘـﻖ‬
‫ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ ﻫﺮ ﭼﻪ زودﺗﺮ ﮐﺎری ﮐﺮد‪ ،‬در ﻏﯿﺮ اﯾﻦ ﺻـﻮرت ‪ wto‬ﺑـﺎ اﺷـﺘﻬﺎی ﺳـﯿﺮی‬
‫ﻧﺎﭘﺬﯾﺮی ﺗﻤﺎم ﺟﻬﺎن را ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻠﻌﯿﺪ و آن وﻗﺖ ﻧﻪ ﺷﻬﺮوﻧﺪان‪ ،‬ﻧﻪ ﭘﺎرﻟﻤﺎنﻫﺎ و ﻧﻪ دوﻟـﺖﻫـﺎ‪،‬‬
‫ﻫﯿﭻ ﮐﺪام ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﮐﺎری ﺻﻮرت ﺑﺪﻫﻨﺪ‪) .‬ﻟﻮﻣﻮﻧﺪ دﯾﭙﻠﻤﺎﺗﯿﮏ ‪ 546‬ژوﺋﯿﻪ ‪(1999‬‬
‫ﻋﺪاﻟﺖ در آﻣﺮﯾﮑﺎ!‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﭼﺮا در ﺟﻬﺎن ﺳﻮم ﻣﺜﻞ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺳﻮء اﺳﺘﻔﺎده از ﺑﯿﺖ اﻟﻤﺎل ﺑﻪ ﺣﺪاﻗﻞ ﻧﻤﯽرﺳﺪ؟‬
‫ﭘﺎﺳـﺦ‪ :‬ﺳﻮء اﺳﺘﻔﺎده در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﭼﻮن ﯾﮏ اﺻﻞ اﺳﺖ ﺑﻪ درﺳﺘﯽ اﺣﺴﺎس ﻧﻤﯽﺷﻮد ﻓﻘﻂ ﺑـﻪ‬
‫ﯾﮏ ﻗﻠﻢ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫ﮐﻨﮕﺮه آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ ﻫﯿﭻ وﺟﻪ ﺑﺎ ﺑﻮش ﻣﻮاﻓﻖ ﻧﺒﻮد‪ .‬ﺑﺨﺸﯽ از اﯾﻦ ﻋﺪم ﻣﻮاﻓﻘﺖ اﺣﺘﻤﺎﻻً ﺑﻪ اﯾﻦ‬
‫دﻟﯿﻞ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻧﺎﺳﺎ‪ ،‬ﻫﺰﯾﻨﻪ ی ﯾﮏ ﺳﻔﺮ ﺳﺮﻧﺸﯿﻦ دار ﺑﻪ ﻣـﺮﯾﺦ را ﺣـﺪود ‪ 400‬ﻣﯿﻠﯿـﻮن دﻻر‬
‫ﺑﺮآورد ﮐﺮد‪ .‬ﻧﺎﺳﺎ ﻫﻤﯿﺸﻪ ارﻗﺎم ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎ را ﺑﺴﯿﺎر ﺑﯿﺸﺘﺮ از واﻗﻊ ﺑﺮآورد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﭘﻨﺞ ﺳﺎل ﺑﻌﺪ‬
‫ﮔﺮوﻫﯽ از داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﯽﻃﺮف ﭘﺲ از ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﺎﻣﻞ ﭘﺮوژه‪ ،‬ﻫﺰﯾﻨﻪی آن را ‪ 50‬ﻣﯿﻠﯿﻮن دﻻر‬
‫ﺗﺨﻤﯿﻦ زدﻧﺪ‪) .‬ﺟﻬﺎن در ‪ 500‬ﺳﺎل آﯾﻨﺪه(‬
‫ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی داروﯾﯽ آﻣﺮﯾﮑـﺎ‪ ،‬داروﻫـﺎی ﺧـﻮد را ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﻋﻤـﺪه در روی ﺑـﺪن اﻧـﺴﺎن در‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎی ﻻﺗﯿﻦ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﭼﻨﺪ ﺳﺎل ﻗﺒﻞ دوﻟﺖ ﭘﺮو ﺑـﻪ ﻟﺤـﺎظ ﻣـﺮگ ‪ 5‬ﮐـﻮدک ﺑـﻪ‬
‫ﺳﺒﺐ ﻣﺼﺮف داروﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ از آﻣﺮﯾﮑﺎ وارد ﺷﺪه ﺑﻮد از آن ﮐﺸﻮر درﺧﻮاﺳﺖ ﻏﺮاﻣﺖ ﮐﺮد‪ .‬در‬
‫ﻧﯿﺠﺮﯾﻪ ﻧﯿﺰ ﯾﮑﺼﺪ ﮐﻮدک ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻣﺼﺮف ﺿﺪ درد ﺟﺎن ﺳﭙﺮدﻧﺪ‪.‬‬

‫‪72‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫اﮐﻨــﻮن ﺑــﺎ ﺗﻮﺟــﻪ ﺑــﻪ اﯾــﻦ ﺧﻮﻧﺨــﻮاری‪ ،‬آدم ﺧــﻮاری‪ ،‬زﻧــﺪﮔﯽ ﻏــﺎرﺗﮕﺮی ﺣﮑﻮﻣــﺖ ﻫــﺎی‬
‫ﺻﻬﯿﻮﻧﯿﺴﺘﯽ اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﺘﯽ و در راس ﻫﻤﻪ آﻧﻬـﺎ آﻣﺮﯾﮑـﺎ‪ ،‬ﺣـﻖ دارﯾـﻢ ﺑﮕـﻮﺋﯿﻢ اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿـﺴﻢ‬
‫ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری ﺳﻔﺎﮐﺘﺮﯾﻦ‪ ،‬ﺧﻮنرﯾﺰﺗﺮﯾﻦ‪ ،‬ﺟﻨﺎﯾﺖﮐﺎرﺗﺮﯾﻦ‪ ،‬ﺿﺪ ﺑﺸﺮی ﺗـﺮﯾﻦ و درﻧـﺪه ﺗـﺮﯾﻦ‬
‫ﺣﮑﻮﻣﺖﻫﺎی ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ و ﺿﺪ ﺑﺸﺮﺗﺮﯾﻦ ﺻﺎﺣﺐ ﻗﻠﻢ ﻫﻢ آن دﺳﺘﻪ از ﺻﺎﺣﺒﺎن ﻗﻠﻢاﻧﺪ‬
‫ﮐﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﻨﺪ ﺣﮑﻮﻣﺖﻫﺎی ﻏﺮﺑﯽ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ ﺗﻌﺎﻟﯿﻢ اﻧﺒﯿﺎء ﺗﮑﺎﻣﻞ ﯾﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬
‫ﮐﺸﻮر ﺧﻮن ﻓﺮوش‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﯾﮑﯽ از دوﺳﺘﺎن از ﺧﻮن ﻓﺮوﺷﯽ ﻣﮑﺰﯾﮏ ﺳﺨﻦ ﻣﯽﮔﻔﺖ آﯾﺎ اﯾﻦ ﻣﻄﻠـﺐ واﻗﻌﯿـﺖ‬
‫دارد؟! و ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ اﯾﻦ ﮔﺮﻓﺘﺎری ﻧﺎﺷﯽ از ﺗﺤﻤﯿﻞ ﭘﯿﻤﺎن ﻧﻔﺘﺎ از ﻃﺮف آﻣﺮﯾﮑـﺎ ﺑـﻪ ﻣﮑﺰﯾـﮏ‬
‫اﺳﺖ!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﻣﮑﺰﯾﮑﯽﻫﺎی ﻓﻘﯿﺮ‪ ،‬ﻫﻔﺘﻪای ﭼﻨﺪ ﺑﺎر از ﻣﺮز ﻣﯽﮔﺬرﻧﺪ ﺗﺎ ﺧﻮﻧﺸﺎن را ﺑـﻪ ﺑﺎﻧـﮏﻫـﺎی‬
‫ﺧﻮن آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻔﺮوﺷﺪ‪ .‬در روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﻣﺮز ﺷﻤﺎﻟﯽ ﻣﮑﺰﯾﮏ )ﻣﺠـﺎور ﻣـﺮز اﯾـﺎﻻت ﻣﺘﺤـﺪه(‬
‫روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎ آﮔﻬﯽ ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﻓﻘﺮای ﻣﮑﺰﯾﮏ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺪون اﯾﺠﺎد اﺷﮑﺎل درآﻣـﺪ و رﻓـﺘﻦ‬
‫از ﻣﮑﺰﯾﮏ ﺑﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﯿﺎﯾﻨﺪ و ﺧﻮن ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺑﻬﺎی ‪ 40‬دﻻر ﺑﻔﺮوﺷﻨﺪ ﺑﺎزﮔﺮدﻧـﺪ‪ .‬در ﮐـﺸﻮر‬
‫ﻣﮑﺰﯾﮏ ‪ 500‬ﺑﺎﻧﮏ ﺧﻮن وﺟﻮد دارد ﮐﻪ اﯾﻦ ﺑﺎﻧﮏﻫﺎ ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﺧـﺼﻮﺻﯽ ﺗﻌﻠـﻖ دارﻧـﺪ در‬
‫ﻣﺮزﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎ و در ﺧﺎک آﻣﺮﯾﮑﺎ ﯾﮏ رﺷﺘﻪ ﭘﺎﯾﺎن ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ از ﻣﺮاﮐﺰ ﺧﻮن وﺟﻮد دارد‪.‬‬
‫در ﺣﺎﺷﯿﻪ ﺗﮕﺰاس ﻣﮑﺰﯾﮏ‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ ﻫﻔﺪه ﮐﻠﯿﻨﯿﮏ ﭘﻼﺳﻤﺎ از ﯾﮑﺼﺪ و ﺳـﯽ و ﺷـﺶ ﮐﻠﯿﻨﯿـﮏ‬
‫ﭘﻼﺳﻤﺎ وﺟﻮد دارﻧﺪ ﮐﻪ از ﺧﺮﯾﺪن ﻣﺮدم ﻓﻘﯿﺮ و ﻓﺮوش آن ﺑﻪ ﺷﺮﮐﺖﻫـﺎی داروﯾـﯽ ﺑﺰرﮔﺘـﺮ‬
‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ﭘﺎرک دﯾﻮس و ﻟﯿﺪر ﮔﻮﺗﺮه ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺳﯿﺼﺪ ﻣﯿﻠﯿﻮن دﻻر ﺳﻮد ﻣﯽﺑﺮﻧـﺪ از ﺟﻤﻠـﻪ ﺻـﺎدر‬
‫ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺧﻮن‪ ،‬ﮐﺸﻮر ﻫﺎﺋﯿﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از ﺳﺎل ‪ 1972‬ﻣﯿﻼدی ﭘﻼﺳﻤﺎی ﺧﻮن ﺑـﻪ آﻣﺮﯾﮑـﺎ‬
‫ﺻﺎدر ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ازای ﻫﺮ ﻟﯿﺘﺮ ﭘﻼﺳﻤﺎ ﺑﻪ ﻫﺮ ﻫﺎﺋﯿﺘﯽ ﻓﻘﯿـﺮ‪ ،‬ﺳـﻪ دﻻر ﭘﺮداﺧـﺖ ﻣـﯽﺷـﻮد‪.‬‬
‫ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﺑﺎﻧﮏ ﺧﻮن در ﻧﯿﮑﺎراﮔﻮﺋﻪ ‪ ،‬ﺷﺮﮐﺖ ﭘﻼﺳﻤﺎ ﻓﺮﺳﯿﺲ ﮐﻪ از ﺳﺎل ‪ 1973‬ﺗـﺎ ‪1977‬‬
‫ﻣﯿﻼدی دوﯾﺴﺖ و ﭘﻨﺠﺎه ﻫﺰار ﻟﯿﺘﺮ ﭘﻼﺳﻤﺎ ﺑﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ و اروﭘﺎ ﺻﺎدر ﮐـﺮد‪ .‬ﭘـﺲ از ﻣﻮﻓﻘﯿـﺖ‬
‫ﺳﺎﻧﺪﻧﯿﺴﺖﻫﺎ‪ ،‬ﻣﺮدم ﻧﯿﮑﺎراﮔﻮﺋﻪ اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ را ﺑﻪ آﺗﺶ ﮐـﺸﯿﺪﻧﺪ‪ .‬ﭘـﺲ از ﺗـﺎرﯾﺦ ﻓـﻮق ﺟﻤـﻊ‬
‫آوری ﭘﻼﺳﻤﺎ در ﺑﺮزﯾﻞ روﻧـﻖ ﮔﺮﻓـﺖ‪ .‬در اﯾـﻦ ﮐـﺸﻮر ﺑـﯿﺶ از ﭘﺎﻧـﺼﺪ ﺑﺎﻧـﮏ در ﺑﺨـﺶ‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﻗﺘﺼﺎدی ‪.................................................................................................................................................‬‬

‫‪73‬‬

‫ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺑﻪ ﺗﺠﺎرت ﺧﻮن اﺷﺘﻐﺎل دارﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ از ﮐﻠﻤﺒﯿﺎ ﺧﻮن ﺑﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻗﺎﭼﺎق ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺷﻬﺮ ﻣﯿﺎﻣﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻣﺮﮐﺰ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﺗﻘـﺴﯿﻢ ﭘﻼﺳـﻤﺎی ﺧـﻮن اﺳـﺖ در آزﻣﺎﯾـﺸﮕﺎهﻫـﺎ و‬
‫ﺑﯿﻤﺎرﺳﺘﺎنﻫﺎی اﯾﻦ ﺷﻬﺮ ﺑﺮﭼﺴﺐ ﺑﺴﺘﻪﻫﺎ ﻋﻮض ﻣﯽﺷﻮد ﺗﺎ ﻣﻨﺸﺄ اﺻﻠﯽ ﺧﻮن را ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر‬
‫ﻋﻤﺪه از ﮐﺸﻮرﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎی ﻣﺮﮐﺰی و ﺟﻨﻮﺑﯽ اﺳﺖ ﻧﺘﻮان ﺛﺎﺑـﺖ ﮐـﺮد‪ ،‬در ﺷـﻬﺮ ﺑـﺮوﻧﺲ‬
‫واﯾﻞ‪ ،‬ﻣﺮﮐﺰ ﺧﺮﯾﺪ ﺧﻮن ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ دارﻧﺪ ﮐﻪ در ﯾﮑﯽ ﺑﺮای ﻫﺮ ﻟﯿﺘﺮ ﺧﻮن ‪ 9‬دﻻر و در دﯾﮕـﺮی‬
‫ﺑﺮای ﻫﺮ ﻟﯿﺘﺮ ﺧﻮن ﮐﻪ ﺑﺎر اول داده ﺷﻮد ‪ 5‬دﻻر و ﺑﺮای دﻓﻌـﺎت ﺑﻌـﺪی ‪ 10‬دﻻر ﭘﺮداﺧـﺖ‬
‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬روزاﻧﻪ ﺣﺪاﻗﻞ ‪ 60‬ﺗﻦ ﺧﻮن ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎﻧﮏﻫﺎی ﺧﻮن در )ﻣﺎﺗـﺎﻣﻮرس( ﻧـﯿﻢ‬
‫ﻟﯿﺘﺮ ﺧﻮن را از ﻣﺮدم ﻓﻘﯿﺮ ﻣﮑﺰﯾﮏ ﺑﻪ ‪ 400‬ﺳﭙﻮس ﻣﯽﺧﺮﻧﺪ و ﺑﻪ ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی داروﯾﯽ ﯾـﮏ‬
‫ﻫﺰار و دوﯾﺴﺖ ﺗﺎ ‪ 1500‬ﺳﭙﻮس ﻣﯽﻓﺮوﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺒﻠﻎ ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺗﺠﺎرت اﻧﺴﺎن‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺳﺎﻻﻧﻪ ﭼﻪ ﻗﺪر ﭘﻮل ﺧﺮج ﺧﺮﯾﺪ ﮐﻮدﮐﺎن ﻣﯽﺷﻮد؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺗﺨﻤﯿﻦ ﺷﻮرای اروﭘﺎ‪ ،‬ﺗﻘﻮﯾﻢ اﯾﻦ ﺗﺠﺎرت ﺷﮕﻔﺖ اﻧﮕﯿﺰ اﺳﺖ و ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ ‪5‬‬
‫ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﺮآوردﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺣﺎﮐﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ درآﻣﺪ ﻧﺎﺷﯽ از ﻓﺤﺸﺎی‬
‫ﮐﻮدﮐﺎن ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ ‪ 156‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﺗﺎ دو ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر اﺳﺖ‪) .‬روزﻧﺎﻣﻪ ﺟﻤﻬـﻮری اﺳـﻼﻣﯽ‬
‫‪(67/4/2‬‬
‫درآﻣﺪ ﻃﺒﻘﻪ ﺣﺎﮐﻢ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ اﺳﺘﻌﻤﺎر در ﻓﯿﻠﯿﭙﯿﻦ از ﻋﺮﺿﻪ زﻧـﺎن و ﮐﻮدﮐـﺎن ﻓﯿﻠﯿﭙﯿﻨـﯽ ﺑـﻪ‬
‫ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن ﺧﺎرﺟﯽ در ﺳﺎل ‪ 1961‬ﻣﯿﻼدی ‪ 344‬ﻣﯿﻠﯿﻮن دﻻر ﺑـﻮد ﮐـﻪ اﯾـﻦ ﻣﺒﻠـﻎ در ﺳـﺎل‬
‫‪ 1991‬ﻣﯿﻼدی ﺑﻪ ‪ 1/23‬ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر رﺳﯿﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﮐﺸﻮر ﺣﺪاﻗﻞ ‪ 500‬ﻫﺰار روﺳﭙﯽ ﺑﻪ ﺳﺮ‬
‫ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺠﺎرت اﻧﺴﺎن‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺷﻤﺎ در داراﻟﻘﺮآن زﻧﺠﺎن ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻔﺼﻞ ﺻﺤﺒﺖ از ﻓﺮوش ﮐﻮدﮐﺎن ﺟﻬﺎن ﺳـﻮﻣﯽ‬
‫ﺑﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داران ﮐﺮدهاﯾﺪ در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﺗﻮﺿﯿﺢ ﺑﯿﺸﺘﺮی ﺑﺪﻫﯿﺪ ﮐﻪ آﯾـﺎ ﺣﻘﯿﻘﺘـﺎً اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿـﺴﻢ‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ اﮐﻨﻮن ﻓﺮزﻧﺪان ﺟﻬﺎن ﺳﻮﻣﯽ را در ﺣﺪ ﯾﮏ ﮐﺎﻻ ﻣﯽﺧﺮد؟!‬

‫‪74‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬روزﻧﺎﻣﻪ »دی ﺳﺎﯾﺖ« ﭼﺎپ آﻟﻤﺎن‪ ،‬در ﺳـﺎل ‪ 1984‬م‪ .‬ﻧﻮﺷـﺖ‪» :‬در ﻣﺤـﻼت ﻓﻘﯿـﺮ‬
‫ﺑﺮزﯾﻞ وﺣﺸﺖ ﺣﮑﻢ ﻓﺮﻣﺎ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬زﯾﺮا ﮐﻮدﮐﺎن‪ ،‬ﺷﮑﺎر ﺷﮑﺎرﭼﯿﺎن اﻧﺪام ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ و ﮐﻠﯿـﻪ‬
‫و ﭼﺸﻢ آﻧﺎن دزدﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮد‪) .‬ﮐﯿﻬﺎن ‪(1372/9/15‬‬
‫ﯾﻮﻧﺎ ﻓﺮﯾﺪﻣﻦ‪ ،‬آرﺷﯿﺘﮑﺖ و ﻃﺮاح ﻓﺮاﻧﺴﻮی ﺧﺎﻃﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﯽﺳﺎزد ﮐـﻪ ﺟﻤﻌﯿـﺖ ﻓﻘﯿـﺮ ﺟﻬـﺎن‬
‫اﻟﺰاﻣﺎً ﺧﻮاﺳﺘﺎر ﺷﻐﻞ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ »ﻏﺬا و ﻣﺴﮑﻦ« ﻧﯿﺎز دارﻧﺪ‪ .‬ﺷـﻐﻞ ﻓﻘـﻂ وﺳـﯿﻠﻪ اﺳـﺖ‬
‫ﺑﺮای رﺳﯿﺪن ﺑﻪ اﯾﻦ ﻫﺪفﻫﺎ‪.‬‬
‫ﺧﻂ ﻣﺸﯽﻫﺎی »ﺗﻮﺳﻌﻪ« ﻓﺮدا از واﺷﯿﻨﮕﺘﻦ و ﻣﺴﮑﻮ و ﭘﺎرﯾﺲ ﯾﺎ ژﻧﻮ ﺻﺎدر ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑـﻪ‬
‫از آﻓﺮﯾﻘﺎ و آﺳﯿﺎ و آﻣﺮﯾﮑﺎی ﻻﺗﯿﻦ ﻣﻨﺸﺄ ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺧﻂ ﻣـﺸﯽﻫـﺎ ﺑـﻮﻣﯽ ﻫـﺴﺘﻨﺪ و ﺑـﺎ‬
‫ﻧﯿﺎزﻫﺎی واﻗﻌﯽ ﻣﺤﻠﯽ ﺗﻨﺎﺳﺐ دارﻧﺪ‪.‬‬
‫ﭘﻞ اﺳﺘﺮﺗﯿﻦ )‪ (Paul streeten‬از ﺑﺎﻧﮏ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪» :‬در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻓﻘﯿﺮ ﻣـﺴﺌﻠﻪ‬
‫ﺑﯿﮑﺎری ﻣﻄﺮح ﻧﯿﺴﺖ زﯾﺮا »ﺑﯿﮑﺎری« ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ اﺳﺖ ﻏﺮﺑﯽ ﮐﻪ ﻣﺴﺘﻠﺰم وﺟﻮد ﺑﺨﺶ ﻣـﺪرن‬
‫اﺷﺘﻐﺎل در ﻣﻘﺎﺑﻞ دﺳﺘﻤﺰد‪ ،‬ﺑﺎزارﻫﺎی ﮐﺎر‪ ،‬ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﮐﺎر و ﺑﯿﻤﻪﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻫﯿﭻ ﺗﺌﻮرﯾﯽ ﮐﻪ از ﺟﻬـﺎن ﭘﯿـﺸﺮﻓﺘﻪ ﺻـﻨﻌﺘﯽ‪ ،‬ﺧـﻮاه ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ داری و ﺧـﻮاه ﻣﺎرﮐﺴﯿـﺴﺘﯽ‪،‬‬
‫ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺣﻞ ﻣﺴﺎﯾﻞ ﮐﺸﻮرﻫﺎی »رو ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ« ﻧﯿﺴﺖ‪) .‬ﻣـﻮج ﺳـﻮم‬
‫ص ‪(465‬‬
‫ﺑﻪ ﮔﺰارش ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﮐﺎر در ﺳﺎل ‪» 1996‬ﺑﺮده داری ﻧﻤﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﺟﻮاﻣﻊ اﻧـﺴﺎﻧﯽ‬
‫از ﭘﺬﯾﺮش اﯾﻦ واﻗﻌﯿﺖ ﺳﺮﺑﺎز ﻣﯽزﻧﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻫﻤﺎن ﮔﻮﻧﻪ ﮐﻪ از ﻣﻮارد ﮔﺰارش ﺷﺪه ﺑﻪ ﺳـﺎزﻣﺎن‬
‫ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﮐﺎر ﻣﯽﺗﻮان ﺣﺪس زد‪ ،‬در ﺳﺮﺗﺎﺳﺮ ﺟﻬﺎن ﮐﻮدﮐـﺎن زﯾـﺎدی در دام ﺑـﺮده داری‬
‫ﮔﺮﻓﺘﺎر ﺷﺪه اﻧﺪ‪ .‬ﻗﻄﻌﺎً ﺟﺎن اﯾﻦ ﻋﺪه ﺑﯿﺶ از ﺳﺎﯾﺮ ﮐﻮدﮐﺎن ﺷﺎﻏﻞ در ﺧﻄﺮ اﺳـﺖ‪ .‬ﺑـﺮ ﭘﺎﯾـﻪ‬
‫ﯾﮑﯽ از ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت وزارت ﮐﺎر آﻣﺮﯾﮑﺎ در ﺳﺎل ‪:1994‬‬
‫در ﻫﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻪ آﻣﺎرﻫﺎی ﻣﺤﺘﺎﻃﺎﻧﻪ از وﺟﻮد دﺳﺖ ﮐﻢ ‪ 3‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﮐﺎرﮔﺮ ﮐﻮدک و ﺑﺰرﮔﺴﺎل ﮐـﻪ‬
‫ﺑﺮای ﺑﺎزﭘﺮداﺧﺖ دﯾﻮن ﺧﻮد ﮐﺎر ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﺧﺒﺮ ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬ﺑﺮدﮔﯽ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﺑـﺪﻫﮑﺎری‪ ،‬زﻣـﺎﻧﯽ‬
‫رخ ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺷﺨﺺ ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﺑﻪ وام ﮐﻪ ﻓﺎﻗﺪ ﭘﺸﺘﻮاﻧﻪ ﮐﺎﻓﯽ اﺳﺖ‪ ،‬ﮐﺎر ﺧﻮد ﯾﺎ ﮐﺴﯽ را ﮐﻪ‬
‫ﺗﺤﺖ ﻗﯿﻤﻮﻣﯿﺖ اوﺳﺖ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻀﻤﯿﻦ وام ﻋﺮﺿﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ ‪ ...‬ﺷﻤﺎر ﮔـﺰارشﻫـﺎی درﺑـﺎره‬
‫ﮐﻮدﮐﺎن ﮐﺎرﮔﺮی ﮐﻪ ﺑﺮای ﺑﺎز ﭘﺮداﺧﺖ دﯾﻮن ﺧﻮد در ﺑﺨﺶﻫﺎی ﺧـﺪﻣﺎﺗﯽ و ﺗﻮﻟﯿـﺪی ﻫﻨـﺪ‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﻗﺘﺼﺎدی ‪.................................................................................................................................................‬‬

‫‪75‬‬

‫ﮐﺎر ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬رو ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ اﺳﺖ ‪ ...‬در ﺑﺮﺧﯽ ﮐﺸﻮرﻫﺎ‪ ،‬ﮐﺎرﻓﺮﻣﺎﯾﺎن در ﻣﻨﺎﻃﻖ روﺳﺘﺎﯾﯽ ﺑـﻪ‬
‫ﺟﺴﺘﺠﻮی ﮐﻮدﮐﺎن ﻣﯽﭘﺮدازﻧﺪ ﺗﺎ در ﻗﺒﺎل ﭘﺮداﺧﺖ ﭘﻮل ﺑﻪ واﻟﺪﯾﻦﺷﺎن‪ ،‬آﻧﻬـﺎ را در ﮐﺎرﺧﺎﻧـﻪ‬
‫ﺑﻪ ﮐﺎر ﺑﮕﻤﺎرﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل‪ ،‬در ﺗﺎﯾﻠﻨﺪ ﺑﺴﯿﺎری از ﮐﻮدﮐﺎن ﮐﺎرﮔﺮ از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻓﻘـﺮ زده ﺷـﻤﺎل‬
‫ﺷﺮﻗﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎﯾﺸﺎن آﻧﻬﺎ را ﻓﺮوﺧﺘﻪ و ﯾﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻀﻤﯿﻦ ﭘﺮداﺧﺖ ﺑﺪﻫﯽ آﻧﺎن‬
‫را ﺑﻪ ﮔﺮو دادهاﻧﺪ »ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎی ﮐﺎرﯾﺎﺑﯽ« ﺑﯽاﻋﺘﻨﺎ ﺑﻪ اﺻﻮل اﺧﻼﻗـﯽ ﻏﺎﻟﺒـﺎً ﻣﻌﺎﻣﻠـﻪ را ﺟـﻮش‬
‫ﻣﯽدﻫﻨﺪ و ﮐﻮدﮐﺎن را ﺗﺤﻮﯾﻞ ﺻﻨﺎﯾﻌﯽ ﻧﻈﯿﺮ ﭘﻮﺳﺖ ﮐﻨﺪن ﻣﯿﮕﻮ‪ ،‬ﯾﺎ ﻓﺤـﺸﺎء ﻣـﯽدﻫﻨـﺪ‪ .‬در‬
‫ﻓﯿﻠﯿﭙﯿﻦ‪ ،‬ﻃﯽ دو ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺟﺪاﮔﺎﻧﻪ ورود ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﯾﮏ ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪ ﮐﻨﺴﺮو ﺳـﺎردﯾﻦ‪ ،‬ﮐﻮدﮐـﺎﻧﯽ‬
‫‪ 11‬ﺳﺎﻟﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺷﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺎزﭘﺮداﺧﺖ ﻗﺮض ﺧﺎﻧﻮاده ﺧﻮد ﺑﻪ ﮐﺎرﻓﺮﻣﺎﯾﺎن ﺑﻪ ﮐـﺎر‬
‫ﭘﺮ ﮐﺮدن ﻗﻮﻃﯽ ﮐﻨﺴﺮو ﻣﺎﻫﯽ ﮔﻤﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪) .‬ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 3‬ص ‪(177‬‬
‫وﺿﻊ اﻗﺘﺼﺎد زﻧﺎن در ﻏﺮب‬
‫ﺗﻔﺎوت دﺳﺘﻤﺰد زﻧﺎن در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ ﻣﺮدان ﻫﻨﻮز در ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﻬﺎن ﭘﺎﺑﺮﺟﺎﺳـﺖ ﺣـﺎل آن ﮐـﻪ‬
‫ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ ﻗﺒﻼً دﯾﺪﯾﻢ در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ ﺗﻔﺎوت در اﻟﮕﻮی ﺷﻐﻠﯽ ﻧﺎﭼﯿﺰ اﺳـﺖ‪ .‬در‬
‫دﻫﻪ ‪ 1960‬در آﻣﺮﯾﮑﺎ زﻧﺎن ‪ 60‬ﺗﺎ ‪ 65‬درﺻﺪ ﻣﺮدان ﻣﺰد ﻣﯽﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬اﯾـﻦ ﻧـﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﺳـﺎل‬
‫‪ 1991‬ﺑﻪ ‪ 72‬درﺻﺪ رﺳﯿﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻋﻠﺖ اﺻﻠﯽ اﯾﻦ اﻓﺰاﯾﺶ‪ ،‬در واﻗﻊ ﮐﺎﻫﺶ ﻣﺰد واﻗﻌﯽ ﻣـﺮدان‬
‫ﺑﻮد‪ .‬در ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ در اواﺳﻂ دﻫﻪ ‪ ،1980‬درآﻣﺪ زﻧﺎن ‪ 69/5‬درﺻﺪ ﻣﺮدان ﺑﻮد‪ ،‬اﯾـﻦ ﻧـﺴﺒﺖ در‬
‫آﻟﻤﺎن در ‪ 72 ،1980‬درﺻﺪ و در ‪ 73/6 ،1991‬درﺻﺪ ﺑﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﻣﯿﺰان در ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﻃﯽ ﻫﻤﺎن‬
‫ﺳﺎلﻫﺎ اﺑﺘﺪا ‪ 79‬درﺻﺪ و ﺳﭙﺲ ‪ 80/8‬درﺻﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻣﺰد زﻧﺎن در ژاﭘﻦ ‪ 43‬درﺻﺪ‪ ،‬در‬
‫ﮐﺮه ‪ 51‬درﺻﺪ‪ ،‬در ﻫﻨﮓ ﮐﻨﮓ ‪ 70‬درﺻﺪ و در آﻣﺮﯾﮑﺎی ﻻﺗﯿﻦ ﺑﯿﻦ ‪ 46‬ﺗﺎ ‪ 77‬درﺻﺪ ﻣـﺰد‬
‫ﻣﺮدان اﺳﺖ‪) .‬ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 2‬ص ‪(211‬‬
‫ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﺷﻤﺎ ﺟﻬﺖ ﺣﻞ ﻣﺸﮑﻞ ﭼﯿﺴﺖ؟!‬
‫ﭘﺎﺳـﺦ‪ :‬ﻣﻘﺼﻮد ﻋﻤﺪه ﻣﻦ اﯾﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻓﻠﺴﻔﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﺑﭙﺮدازﯾﻢ و از ﭘـﯿﺶ ﺧـﻮد ﺟﻬـﺖ‬
‫ﻓﻬﻢ ﺑﻬﺘﺮ ﻗﻀﯿﻪ ﻋﻨﻮان »ﻓﻠﺴﻔﻪ اﻗﺘﺼﺎدی« را اﺑﺪاع ﮐﻨﯿﻢ و ﺑﮕﻮﺋﯿﻢ ﻓﻠﺴﻔﻪ اﻗﺘﺼﺎدی ﻗـﻀﯿﻪ‬

‫‪76‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﭼﯿﺴﺖ؟ در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ ﺣﺪاﻗﻞ ﮐﻠﻤﺎت و ﺑﺎ رﺳﺎﺗﺮﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺣﻖ ﻣﻄﻠﺐ ادا ﺷﻮد‪ :‬ﺑﺎﯾﺪ ﺗﻮﺟـﻪ‬
‫ﮐﺮد‪.‬‬
‫ذات ﻣﺎﺷﯿﻦ و ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪ ﻣﺤﺼﻮل ﺗﺠﺮﺑﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺤﺼﻮل ﻋﻠﻢ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺤﺼﻮل ﺻﻨﻌﺖ اﺳـﺖ‪.‬‬
‫ﻫﺮ ﭼﯿﺰی ﮐﻪ ﻣﻮﻟﻮد ﺻﻨﻌﺖ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺘﺤﻮل ﺑﺎﺷﺪ و در ﺣﺎل ﺗﻐﯿﯿﺮ و ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺑﺎﺷـﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨـﯽ‬
‫ذات ﻣﺎﺷﯿﻦ و ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪ ﻫﻤﻮاره از وﺿﻊ ﻓﻌﻠﯽ ﺧﻮد )در ﻫﺮ وﺿﻌﯽ ﺑﺎﺷﺪ( ﺟﺪا ﺷﺪه ﺑﻪ ﺳـﻮی‬
‫ﻣﺘﮑﺎﻣﻞﺗﺮ ﺷﺪن ﺣﺮﮐﺖ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﮐﻤﺎ اﯾﻦ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ ﻣﯽﺑﯿﻨﻨﺪ ﺗﻤﺎم ﮐﺎﻻﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﯽ ﻫﻢ ﺑﻪ ﺗﺒـﻊ‬
‫ﺗﮑﺎﻣﻞ ﺧﻮد ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪ ﺗﮑﺎﻣﻞ ﭘﯿﺪا ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﻣﻌﻨﺎی ﺗﮑﺎﻣﻞ ﻫﻢ در اﺑﺰار ﺗﻮﻟﯿﺪ و ﺑﻪ ﻃـﻮر ﮐﻠـﯽ‬
‫در ﺻﻨﻌﺖ و ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻫﺮ زﻣﺎن و در ﻫـﺮ ﺣـﺎﻟﺘﺶ ﺣـﻮزه ﺑﯿـﺸﺘﺮ و ﻣﯿـﺪان‬
‫ﺑﯿﺸﺘﺮی اﺷﻐﺎل ﮐﻨﺪ و ﺑﻪ ﺗﺒﻊ آن ﮐﺎﻻی ﺑﯿﺸﺘﺮی )ﻋﻼوه از ﺗﮑﺎﻣﻞ در ﮐﯿﻔﯿﺖ( ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻨـﺪ و‬
‫اﮔﺮ ﯾﮏ ﺳﺮزﻣﯿﻦ ﻣﺤﺪود را در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﯿﺮﯾﻢ و ﯾﺎ ﺧﻮد ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻣﻮاﻫﺐ ﮐﺮه زﻣﯿﻦ را در ﻧﻈـﺮ‬
‫ﺑﮕﯿﺮﯾﻢ ﺑﺎﻻﺧﺮه ﻣﺤﺪود اﺳﺖ و ﺑﻪ ﻗﻮل ﺑﻌﻀﯽ ﻫﺎ ﻓﻘﻂ ﺣﺪود ‪ 134‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑـﻊ از‬
‫ﮐﺮه زﻣﯿﻨﯽ ﺣﺎﺻﻠﺨﯿﺰ اﺳﺖ ﺧﺐ اﮔﺮ در اﻃﺮاف ﺗﻤﺎم ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪ ﻫﺎ ﯾﮏ داﯾﺮه ﺗﺮﺳـﯿﻢ ﮐﻨـﯿﻢ و‬
‫ﻋﺪد ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪﻫﺎ را ﯾﮏ ﻫﺰار دﺳﺘﮕﺎه ﻓﺮض ﮐﻨﯿﻢ و اﯾﻦ داﯾﺮهﻫﺎ را ﺣـﻮزه ﺗﮑﺎﻣـﻞ ﺗـﺪرﯾﺠﯽ‬
‫ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪﻫﺎ ﻓﺮض ﮐﻨﯿﻢ ﺑﺎﯾﺪ ﻓﺮض ﮐﻨﯿﻢ ﻫﺮ روز اﯾﻦ داﯾﺮهﻫﺎ در ﺣﺎل ﺑﺰرگ ﺷﺪن ﻫـﺴﺘﻨﺪ و‬
‫ﻃﺒﻌﺎً داﻣﻨﻪ اﯾﻦ داﯾﺮهﻫﺎ روزی ﺑﻪ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺧﻮاﻫﺪ رﺳﯿﺪ دﯾﮕﺮ ﺟﺎﯾﯽ ﺑـﺮای ﮔـﺴﺘﺮش ﺣـﻮزه‬
‫دﯾﮕﺮ ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ داﺷﺖ ﻣﮕﺮ اﯾﻦ ﮐﻪ ﻫﺮ داﯾﺮهای ﮐﻪ ﻗﻮی ﺗﺮ و ﯾﺎ ﺑﺰرگﺗﺮ اﺳـﺖ داﯾـﺮهﻫـﺎی‬
‫ﮐﻮﭼﮏﺗﺮ را در ﺧﻮد ادﻏﺎم ﮐﻨﺪ و ﺑﺒﻠﻌﺪ‪.‬‬
‫و اﮐﻨﻮن وﺿﻊ ﺟﻬﺎن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری دﻗﯿﻘﺎً ﺷﺒﯿﻪ اﯾﻦ ﻣﺜﺎل اﺳﺖ‪ .‬ﺷـﺮﮐﺖﻫـﺎی ﭼﻨـﺪ ﻣﻠﯿﺘـﯽ‬
‫ﻣﺎﻧﻨﺪ آن داﯾﺮهﻫﺎی ﻓﺮﺿﯽ ﻫﺮ روز ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ﮐﻮﭼـﮏ را ﺑﻠﻌﯿـﺪهاﻧـﺪ و اﮐﻨـﻮن دﯾﮕـﺮ در‬
‫ﺟﻬﺎن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری ﺣﻮزهای و ﯾﺎ ﻣﯿﺪاﻧﯽ ﺟﻬﺖ ﺗﺴﺨﯿﺮ و ﺑﻠﻌﯿﺪن ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬ﻟﺬا ﭼﺎرهای ﻧﺪارﻧﺪ‬
‫ﺑﺮای ﺑﻘﺎی ﺧﻮد ﺑﺎﯾﺪ راﻫﯽ ﮐﺸﻮرﻫﺎ و داﯾﺮهﻫـﺎی ﮐﻮﭼـﮏ دور دﺳـﺖ ﺑـﺸﻮﻧﺪ و اﺳـﻢ اﯾـﻦ‬
‫داﯾﺮهﻫﺎ ﻣﺮز ﮔﻤﺮﮐﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﮐﺸﻮر ﺑﺮای ﺧﻮدش دارد آن ﻃـﻮری ﮐـﻪ در روزﻧﺎﻣـﻪﻫـﺎ‬
‫ﻣﻨﻌﮑﺲ ﺷﺪ و ﻣﺎ ﺧﻮاﻧﺪﯾﻢ اﺳﺎﺳﯽﺗـﺮﯾﻦ اﺻـﻞ ﭘﯿـﺸﻨﻬﺎدی ﮐـﺸﻮرﻫﺎی ﺻـﻨﻌﺘﯽ ﺑﺮداﺷـﺘﻦ‬
‫ﺗﻌﺮﻓﻪﻫﺎی ﮔﻤﺮﮐﯽ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﮐﻮﭼﮏ از ﺟﻠـﻮی ﭘـﺎی ﺣﺮﮐـﺖ ﺗـﺴﺨﯿﺮ ﮐﻨﻨـﺪه ﮐﺎﻻﻫـﺎی‬
‫ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﯽ اﺳﺖ! اﺻﻞ ﻇﺎﻟﻤﺎﻧﻪای ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ ﮐﻮﻓﯽ ﻋﻨﺎن دﺑﯿﺮ ﮐﻞ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ‬
‫ﺑﻪ ﺷﺪت ﻋﺼﺒﺎﻧﯽ ﺷﺪه و ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ را ﺑـﻪ ﺧـﺎﻃﺮ اﯾـﻦ اﺻـﻞ ﻇﺎﻟﻤﺎﻧـﻪ ﻣـﻮرد‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﻗﺘﺼﺎدی ‪.................................................................................................................................................‬‬

‫‪77‬‬

‫ﻧﮑﻮﻫﺶ و اﻋﺘﺮاض ﻗﺮار دﻫﺪ و اﮐﻨﻮن ﮐﻪ ﻣﺸﻐﻮل ﻧﻮﺷﺘﻦ اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻫﺴﺘﻢ ﺟﻠﻮی ﭼﺸﻤﻢ‬
‫روزﻧﺎﻣﻪ ﮐﯿﻬﺎن ﻗﺮار دارد ﮐﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﺟﻨﺎب ﺷﺮﯾﻌﺘﻤﺪاری وزﯾﺮ ﻣﺤﺘﺮم ﺑﺎزرﮔـﺎﻧﯽ اﯾـﺮان‬
‫در اﺟﻼس اﻧﮑﺘﺎد در ﺑﺎﻧﮑﻮک ﯾﮏ ﭘﯿـﺸﻨﻬﺎد ‪ 9‬ﻣـﺎده ای ﺟﻬـﺖ اﺻـﻼح ﺳـﺎﺧﺘﺎر ﺳـﺎزﻣﺎن‬
‫ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ اراﯾﻪ داده اﺳﺖ ﺗﺎ از اﺑﻌﺎد ﻣﻨﻔﯽ و ﺟﺎﻧﺒﯽ ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺟﻠـﻮﮔﯿﺮی‬
‫ﮐﻨﺪ ﻣﻦ ﺑﻪ ﺟﻨﺎب وزﯾﺮ ﻣﯽﮔﻮﯾﻢ دﺳﺖ ﺷﻤﺎ درد ﻧﮑﻨﺪ و ﻣﻮﻓﻖ ﺑﺎﺷﯿﺪ اﺗﻔﺎﻗﺎً ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠـﺎرت‬
‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻓﻘﻂ ﺑﺮای آن اﺑﻌـﺎد ﻣﻨـﻔﯽ ﻣﯽﺧـﻮاﻫﺪ ﺗﺎﺳﯿﺲ ﺷﻮد ﮐـﻪ ﺷـﻤﺎ ﺷـﺮط ﺣـﺬف آن را‬
‫ﻣﯽﮐﻨﯿﺪ‪.‬‬
‫آﻗﺎی ژﻧﮓ ﺑﯿﻨﮓ ژی ﻣﻌﺎون ﻣﻮﺳﺴﻪ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﭼﯿﻦ ﺗﻔﺎوتﻫﺎی ﻓـﺮاوان ﻋﻠﻤـﯽ و ﻓﻨـﯽ و‬
‫ﻣﺎﻟﯽ ﺑﯿﻦ ﮐﺸﻮرﻫﺎی در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ را ﻋﻮاﻣﻠﯽ داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺎﻧﻊ از آن ﻣـﯽﺷـﻮد‬
‫ﺗﺎ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪه از ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷﺪن ﺑﻪ ﻃﻮر ﻋﺎدﻻﻧﻪ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺷـﻮد و در ﻧﺘﯿﺠـﻪ در آﯾﻨـﺪه‬
‫ﻓﺎﺻﻠﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺷﻤﺎل و ﺟﻨﻮب و ﻓﻘﯿﺮ و ﻏﻨﯽ ﺑﺎز ﻫﻢ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺣﺎﻻ ﭼﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺮد؟ ﺟﻮاب اﯾﻦ اﺳﺖ ﻫﻤﺎن ﮐﺎری ﮐﻪ ﮔﺮﺳﻨﮕﺎن در ﺳﯿﺎﺗﻞ آﻣﺮﯾﮑﺎ و داووس‬
‫ﺳﻮﺋﯿﺲ ﮐﺮدﻧﺪ ﺻﺪﻫﺎ ﻫﺰار ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ ﺑﺪﻫﯿﺪ وﻟﯽ ﻋﺎﻟﻤﺎً و ﻋﺎﻣﺪاً اﺳﺘﻘﻼل ﻣﻠﺖﻫﺎ را ﻧﻔﺮوﺷـﯿﺪ و‬
‫اﮔﺮ اﯾﺮان ﺑﺎ اﯾﻦ ﺷﺮاﯾﻂ ﻋﻀﻮ ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷـﻮد اﻧﻘـﻼب اﯾـﺮان را دﻓـﻦ ﮐـﺮده‬
‫اﺳﺖ‪ .‬وارد آن ﺳﺎزﻣﺎن ﻧﺸﻮﯾﺪ ﺑﺪاﻧﯿﺪ اﮔﺮ اﻗﺘﺼﺎد ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻧﺸﻮد ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری در ﺣـﺎل ﻣـﺮگ‬
‫اﺳﺖ ﺑﮕﺬارﯾﺪ ﺑﻤﯿﺮد‪.‬‬
‫اﺧﺘﻼف ﺑﺮ ﺳﺮ ﻧﻔﺖ و ﮔﺎز ﻗﻄﺐ ﺷﻤﺎل آﻏﺎز ﺟﻨﮓ ﺑﺮ ﺳﺮ اﻗﯿﺎﻧﻮسﻫﺎ در‬
‫ﻗﺮن ‪ 21‬اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﻧﻈﺮ ﺷﻤﺎ درﺑﺎره ﻧﻘﺶ اﻗﯿﺎﻧﻮسﻫﺎ در ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺑﺸﺮ آﯾﻨﺪه ﭼﯿﺴﺖ؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬دﮐﺘﺮ اﺳﭙﯽ ﯾﺲ )‪ (Spiess‬رﯾﯿﺲ آزﻣﺎﯾﺸﮕﺎه ﻓﯿﺰﯾـﮏ درﯾـﺎﯾﯽ ﻣﻮﺳـﺴﻪ اﻗﯿـﺎﻧﻮس‬
‫ﻧﮕﺎری اﺳﮑﺮﯾﭙﺲ )‪ (Scripps‬ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪» :‬اﻧﺴﺎن ﺗﺎ ﭘﻨﺠﺎه ﺳﺎل دﯾﮕـﺮ در روی درﯾـﺎ و در‬
‫زﯾﺮ درﯾﺎ ﺣﺮﮐﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪ .‬او درﯾﺎ را در اﺧﺘﯿﺎر ﺧﻮد ﻣﯽﮔﯿﺮد و از آن ﭼـﻮن ﻗـﺴﻤﺖﻫـﺎی‬
‫دﯾﮕﺮ اﯾﻦ ﺳﯿﺎره ﺑﺮای ﺗﻔﺮﯾﺢ و اﺳﺘﺨﺮاج ﻣﻌﺎدن و ﺗﻬﯿﻪ ﻏﺬا و ﺗﺨﻠﯿﻪ زﺑﺎﻟﻪ و ﻋﻤﻠﯿﺎت ﻧﻈﺎﻣﯽ‬
‫و اﻣﻮر ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪ .‬و ﺑﺎ رﺷﺪ ﺟﻤﻌﯿـﺖ از آن ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﯾـﮏ ﻣﻨﻄﻘـﻪ‬

‫‪78‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﻣﺴﮑﻮﻧﯽ ﺑﻬﺮه ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮﻓﺖ‪ «.‬ﺑﯿﺶ از دو ﺳﻮم ﺳﻄﺢ ﮐﺮه زﻣﯿﻦ را اﻗﯿـﺎﻧﻮسﻫـﺎ و درﯾﺎﻫـﺎ‬
‫اﺷﻐﺎل ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬و از ﺗﻤﺎم زﻣﯿﻦﻫﺎی ﮐﻒ اﻗﯿﺎﻧﻮسﻫﺎ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﻓﻘـﻂ از ‪ 5‬درﺻﺪﺷـﺎن ﻧﻘـﺸﻪ‬
‫ﺑﺮداری ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﻫﻤﻪ ﻣﯽداﻧﻨﺪ ﮐﻪ زﻣﯿﻦﻫﺎی ﮐﻒ درﯾﺎﻫﺎ ﺳﺮﺷﺎر از ﻧﻔﺖ‪ ،‬ﮔـﺎز‪ ،‬زﻏـﺎل‬
‫ﺳﻨﮓ‪ ،‬اﻟﻤﺎس‪ ،‬ﮔﻮﮔﺮد‪ ،‬ﮐﺒﺎﻟﺖ‪ ،‬اوراﻧﯿﻮم‪ ،‬ﻗﻠﻊ‪ ،‬ﻓﺴﻔﺎت و دﯾﮕﺮ ﻣﻮاد ﻣﻌﺪﻧﯽ اﺳﺖ‪ .‬درﯾﺎﻫﺎ ﻣﻤﻠﻮ‬
‫از ﻣﺎﻫﯽ و ﻧﺒﺎﺗﺎت آﺑﺰی ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﺸﺮ در آﯾﻨﺪه ﺑﺴﯿﺎر ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﺮ ﺳﺮ اﯾﻦ ﺛﺮوتﻫﺎی ﻫﻨﮕﻔـﺖ‬
‫ﺑﻪ ﮐﺸﻤﮑﺶ ﺧﻮاﻫﺪ ﭘﺮداﺧﺖ و در ﻣﻘﯿﺎس ﺑﺰرگ آﻧﻬﺎ را ﻣﻮرد ﺑﻬﺮه ﺑﺮداری ﻗﺮار ﺧﻮاﻫﺪ داد‪.‬‬
‫ﻫﻤﯿﻦ اﻣـﺮوز ﻓﻘﻂ در اﯾـﺎﻻت ﻣــﺘﺤﺪه آﻣﺮﯾﮑـﺎ ﺑـﯿﺶ از ‪ 600‬ﺷﺮﮐــﺖ ﺑـﺰرگ‪ ،‬از ﺟﻤﻠـﻪ‬
‫ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ﻏﻮل آﺳﺎﺋﯽ ﻧﻈﯿﺮ اﺳﺘﺎﻧﺪارد اوﯾﻞ و ﯾﻮﻧﯿﻮن ﮐﺎرﺑﯿﺪ‪ ،‬ﺧﻮد را ﺑﺮای ﻣﺒﺎرزه و رﻗﺎﺑﺖ‬
‫در زﯾﺮ درﯾﺎﻫﺎ آﻣﺎده ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺟﺪ و ﺟﻬﺪ در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ ﺳﺎل ﺑﻪ ﺳﺎل ﺑﯿـﺸﺘﺮ ﻣـﯽﺷـﻮد و ﺑـﺮ‬
‫ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗﺎﺛﯿﺮات ﭘﺮ داﻣﻨﻪ داری ﺑﺮ ﺟﺎی ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ‪ .‬زﻣﯿﻦﻫﺎی اﻋﻤﺎق درﯾﺎﻫﺎ و ﺣﯿﺎت درﯾـﺎﯾﯽ‬
‫آﻧﻬﺎ واﻗﻌﺎً از آن ﮐﯿﺴﺖ؟ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﮐﻪ اﺳﺘﺨﺮاج ﻣﻌﺎدن زﯾﺮ درﯾﺎﻫﺎ اﻣﮑـﺎن ﭘـﺬﯾﺮﺗﺮ و از ﻧﻈـﺮ‬
‫اﻗﺘﺼﺎدی ﻣﻘﺮون ﺑﻪ ﺻﺮﻓﻪﺗﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻨﺘﻈﺮ آن ﺑﻮد ﺗﺎ ﺗﻮازﻧﯽ ﮐﻪ از ﻟﺤﺎظ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﯿـﺎن‬
‫ﻣﻠﻞ وﺟﻮد دارد ﺑﺮ ﻫﻢ ﺑﺨﻮرد‪ .‬ژاﭘﻨﯽﻫﺎ ﻫﻢ اﮐﻨﻮن ﺳﺎﻻﻧﻪ ‪ 10‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﺗﻦ زﻏﺎل ﺳﻨﮓ از زﯾﺮ‬
‫درﯾﺎ اﺳﺘﺨﺮاج ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ و ﮐـﺸﻮرﻫﺎی ﻣـﺎﻟﺰی و اﻧـﺪوﻧﺰی و ﺗﺎﯾﻠﻨـﺪ ﻧﯿـﺰ از ﮐـﻒ درﯾﺎﻫـﺎ و‬
‫اﻗﯿﺎﻧﻮسﻫﺎ ﻗﻠﻊ اﺳﺘﺨﺮاج ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ ﻃﻮﻟﯽ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﮐﺸﯿﺪ ﮐﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﺑﺮ ﺳﺮزﻣﯿﻦﻫـﺎی‬
‫ﮐﻒ درﯾﺎﻫﺎ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﺠﻨﮕﻨﺪ‪ .‬و ﺷﺎﯾﺪ ﻫﻢ دﮔﺮﮔﻮﻧﯽﻫـﺎی وﺳـﯿﻌﯽ در آﻫﻨـﮓ ﺻـﻨﻌﺘﯽ ﺷـﺪن‬
‫ﮐﺸﻮرﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ اﮐﻨﻮن از ﻟﺤﺎظ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻓﻘﯿﺮﻧﺪ ﺻﻮرت ﺑﮕﯿﺮد‪) .‬ﺷﻮک آﯾﻨﺪه ص ‪(188‬‬

‫آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺟﻬﻨﻢ اﺳﺖ ﯾﺎ ﺑﻬﺸﺖ!‬
‫ﭘﺮﺳـﺶ‪ :‬در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺣﺘﯽ ﺑﻪ رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬﻮر آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻣﯽﺷﻮد ﺧﺮده ﮔﺮﻓﺖ و ﮐﺎر او را ﻧﻘﺪ ﮐﺮد‬
‫و اﮐﻨﻮن ﺑﻬﺸﺖ ﺑﺮﯾﻦ در آﻣﺮﯾﮑﺎ اﺳﺖ!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﺧﻄﺎ ﮐﺮدهاﯾﺪ ﺣﻘﯿﻘﺖ درﺳﺖ ﺑﺮﻋﮑﺲ اﺳﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﺮای اﮐﺜـﺮ ﻣـﺮدم ﺟﻬـﻨﻢ اﺳـﺖ‬
‫ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫ﺗﺠﻠﯽ ﻧﻬﺎﯾﯽ ﺧﻮف اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪ ،‬ﻣﺤﺪودﯾﺖ ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ و ﻧﻬﺎدی ﺑﺨﺸﯽ از ﺟﺎﻣﻌـﻪ در زﻧـﺪان ﯾـﺎ‬
‫ﺗﺤﺖ ﻧﻈﺎرت ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻗﻀﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺣﺒﺲ ﺗﻌﻠﯿﻘﯽ ﯾﺎ آزادی ﻣﺸﺮوﻃﻪ اﺳـﺖ‪ .‬آﻣﺮﯾﮑـﺎ از‬
‫اﯾﻦ ﻓﻀﯿﻠﺖ ﺳﻮال ﺑﺮاﻧﮕﯿﺰ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﯿـﺸﺘﺮﯾﻦ ﺗﻌـﺪاد زﻧـﺪاﻧﯿﺎن را در ﺟﻬـﺎن دارد‪.‬‬
‫ﺳﺮﯾﻊ ﺗﺮﯾﻦ رﺷﺪ در ﺗﻌﺪاد زﻧـﺪاﻧﯿﺎن از ﺳـﺎل ‪ 1980‬رخ داد ﮐـﻪ در ﻣﻘﺎﯾـﺴﻪ ﺑـﺎ روﻧـﺪﻫﺎی‬
‫ﺗﺎرﯾﺨﯽ اﻓﺰاﯾﺸﯽ ﺷﺪﯾﺪی را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ در اول ژاﻧﻮﯾﻪ ‪ ،1996‬ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ‪ 1/6‬ﻣﯿﻠﯿﻮن زﻧﺪاﻧﯽ‬
‫در زﻧﺪانﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎ )ﻣﺤﻠﯽ‪ ،‬اﯾﺎﻟﺘﯽ و ﻓﺪرال( ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﯽﺑﺮدﻧﺪ و ‪ 3/8‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻧﻔﺮ دﯾﮕﺮ ﺑـﻪ‬
‫ﻗﯿﺪ ﺿﻤﺎﻧﺖ ﯾﺎ ﻋﻔﻮ ﻣﺸﺮوط آزاد ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬در ﻣﺠﻤـﻮع ‪ 5/4‬ﻣﯿﻠﯿـﻮن ﻧﻔـﺮ‪ ،‬ﯾﻌﻨـﯽ‬
‫‪ 2/8‬درﺻﺪ از ﮐﻞ ﺑﺰرﮔﺴﺎﻻن آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺗﺤﺖ ﻧﻈﺎرت ﺗﺎدﯾﺒﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻌﺪاد از ﺳﺎل ‪1980‬‬
‫ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﺳﻪ ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺪه و ﻫﺮ ﺳﺎل ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺘﻮﺳﻂ ‪ 7/4‬اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳـﺖ‪ .‬در ﺳـﺎل ‪،1996‬‬

‫‪80‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﻧﺴﺒﺖ زﻧﺪاﻧﯿﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ ﮐﻞ ﺟﻤﻌﯿﺖ ‪ 600‬زﻧﺪاﻧﯽ در ﻫﺮ ‪ 100‬ﻫﺰار ﻧﻔﺮ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺑـﻪ‬
‫ده ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً دو ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در ﺳﺎل ‪ ،1996‬ﺗﻌﺪاد زﻧـﺪاﻧﯿﺎن در زﻧـﺪانﻫـﺎی‬
‫ﻓﺪرال ‪ 26‬درﺻﺪ ﺑﯿﺶ از ﻇﺮﻓﯿﺖ اﯾﻦ زﻧﺪانﻫﺎ ﺑﻮد و زﻧﺪانﻫﺎی اﯾﺎﻟﺘﯽ ﻧﯿﺰ ﺑـﯿﻦ ‪ 14‬ﺗـﺎ ‪25‬‬
‫درﺻﺪ ﺑﯿﺶ از ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺧﻮد زﻧﺪاﻧﯽ داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﺣﺎﻻ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﺮای ﺑﺨﺶ ﻃﺒﻘﻪ ﭘﺎﯾﯿﻦ ﯾﺎ ﻣﺘﻮﺳﻂ‬
‫ﺑﻬﺸﺖ اﺳﺖ ﯾﺎ ﺟﻬﻨﻢ؟! )ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 3‬ص ‪(169‬‬
‫ﮐﺎر ‪ 60‬ﻣﻮﺳﺴﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ‬
‫ﻫﻔﺘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ارزشﻫﺎ در ﺳﺎل ‪ 76‬ﮔﺰارش ﮐﺮد ﮐﻪ ﻫﻢ اﮐﻨﻮن در روﺳـﯿﻪ ‪ 553‬ﻫـﺰار ﮐـﻮدک‬
‫ﺑﯽﺳﺮﭘﺮﺳﺖ وﺟﻮد دارد و ﺣﺪود ‪ 60‬ﻣﻮﺳﺴﻪ ﺑﺰرگ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺑـﻪ ﮐـﺎر دﻻﻟـﯽ و ﺧﺮﯾـﺪاری‬
‫ﮐﻮدﮐﺎن از ﻣﺮاﮐﺰ ﺗﺮﺑﯿﺘﯽ و ﻓﺮوش آﻧﻬﺎ ﻣﺸﻐﻮﻟﻨﺪ‪ .‬ﻃﺒﻖ آﻣﺎرﻫـﺎی رﺳـﻤﯽ‪ ،‬اﯾـﻦ ﻣﻮﺳـﺴﺎت‬
‫ﻇﺮف ﭘﻨﺞ ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺣـﺪود ‪ 9‬ﻫـﺰار ﮐـﻮدک را ﺑـﻪ ﻏﺮﺑـﯽﻫـﺎ ﻓﺮوﺧﺘـﻪاﻧـﺪ و ﺑﺮﺧـﯽ از‬
‫ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن‪ ،‬ﺷﻤﺎر آﻧﺎن را ﺑﺴﯿﺎر ﭘﯿﺶ از اﯾﻦ ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ .‬در ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن ﻋﻠﯽ رﻏﻢ ﺗﻼشﻫﺎﯾﯽ‬
‫ﮐﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺻﺪ ﻫﺰار از اﻋﻀﺎی ﻓﺮﻗﻪ ای ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺗﺮ ﺑﻪ ﺑﺮدﮔﯽ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه و ﮔﺎﻫﯽ‬
‫ﺑﻪ ﻓﺮوش ﻣﯽرﺳﻨﺪ‪ .‬ﯾﮏ ﻣﺮد ﻣﻌﺎدل ‪ 10‬ﺷﺘﺮ و ﯾﮏ زن ‪ 20‬ﺷﺘﺮ ارزش دارﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻫﻠﻨﺪ از ﺟﺰاﯾﺮ آﻧﺘﯿﻞ و آﻣﺮﯾﮑﺎی ﺟﻨﻮﺑﯽ زن وارد ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﻓﺮاﻧﺴﻪ از آﻓﺮﯾﻘﺎ‪ .‬ﮔﻔﺘﻪ ﻣـﯽﺷـﻮد‬
‫ﮐﻪ در ژاﭘﻦ در ﺳﺎل ‪1988‬م‪ .‬ﺣﺪاﻗﻞ ‪ 44‬ﻫﺰار زن وارداﺗﯽ ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﯽﺑﺮﻧـﺪ‪ .‬ﻃﺒـﻖ ﮔـﺰارش‬
‫ﺧﺒﺮﮔﺰاری ﻓﺮاﻧﺴﻪ‪ ،‬ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺣﺪود ﯾﮏ ﻣﯿﻠﯿﻮن ﮐﻮدک در ﺟﻬﺎن رﺑﻮده ﺷﺪه‪ ،‬وارد ﺑﺎزار ﻓﺤﺸﺎ‬
‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻏﺮب و ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎی در ﺣﺎل ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ‬
‫آﻗﺎی ﮐﺎﺳﺘﻠﺰ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬
‫ﻃﺒﻖ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اداره آﻣﺎر اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه‪ ،‬در ‪ 1991‬ﻧﺴﺒﺖ ﮐﻮدﮐﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ واﻟﺪﯾﻦ زﯾﺴﺘﯽ ﺧﻮد‬
‫زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ﺗﻨﻬﺎ ‪ 50/8‬درﺻﺪ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻨﺎﺑﻊ دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ ﺗﺨﻤﯿﻦ زدهاﻧﺪ ﮐﻪ »ﻧﺰدﯾـﮏ‬
‫ﺑﻪ ‪ 50‬درﺻﺪ ﺗﻤﺎم ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﺎ ﻫﺮ دو واﻟﺪ اﺻﻠﯽ ﺧﻮد زﻧﺪﮔﯽ ﻧﻤﯽﮐﻨﻨﺪ« ﭘﺬﯾﺮش ﮐـﻮدک از‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ ‪........................................................................................................................‬‬

‫‪81‬‬

‫ﭘﺮورﺷﮕﺎهﻫﺎ ﻃﯽ دو دﻫﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﭼﺸﻢﮔﯿﺮی داﺷﺘﻪ اﺳﺖ و ‪ 20000‬ﮐﻮدک ﻧﯿـﺰ از‬
‫ﻃﺮﯾﻖ ﻟﻘﺎح ﻣﺼﻨﻮﻋﯽ ﻣﺘﻮﻟﺪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺟﺮﯾﺎنﻫﺎ ﮐﻪ ﻫﻤﮕﯽ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺳﻮ ﻣﯽروﻧﺪ و آن ﮐﻢ‬
‫رﻧﮓ ﺷﺪن ﺧﺎﻧﻮاده ﻫﺴﺘﻪای ﭘﺪر ﺳﺎﻻر اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ ﻫﻤـﻪ ﭼﯿﺰﻫـﺎﯾﯽ ﻫـﺴﺘﻨﺪ ﮐـﻪ واﻗﻌـﺎً‬
‫اﻫﻤﯿﺖ دارﻧﺪ‪ :‬ﻧﺴﺒﺖ ﮐﻮدﮐﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﯾﮑﯽ از واﻟﺪﯾﻦ ﺗﻨﻬﺎی ﺧﻮد زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺑـﯿﻦ ‪- 90‬‬
‫‪ 1970‬دو ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺪه و ﺑﻪ ‪ 25‬درﺻﺪ ﻫﻤﻪ ﮐﻮدﮐﺎن رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﯿﻦ اﯾﻦ ﮐﻮدﮐـﺎن‪ ،‬ﻧـﺴﺒﺖ‬
‫آﻧﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻣﺎدر ﻫﺮﮔﺰ ازدواج ﻧﮑﺮده ﺧﻮد زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ از ﻫﻔﺖ درﺻﺪ در ﺳﺎل ‪ 1970‬ﺑﻪ‬
‫‪ 31‬درﺻﺪ در ﺳﺎل ‪ 1990‬رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺧﺎﻧﻮارﻫﺎی ﺗـﮏ واﻟـﺪی ﺗﺤـﺖ ﺳﺮﭘﺮﺳـﺘﯽ زن ﺑـﺎ‬
‫ﮐﻮدک ﮐﻮدﮐﺎن در دﻫﻪ ‪ 1970‬ﺑﻪ ﻣﯿﺰان ‪ 90/5‬درﺻﺪ اﻓﺰاﯾﺶ داﺷـﺘﻪ اﺳـﺖ ﮐـﻪ در دﻫـﻪ‬
‫‪ 21/2 ،1980‬درﺻﺪ دﯾﮕﺮ ﻧﯿﺰ رﺷﺪ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺧﺎﻧﻮارﻫﺎی ﺗﮏ واﻟـﺪی ﺗﺤـﺖ ﺳﺮﭘﺮﺳـﺘﯽ‬
‫ﻣﺮد ﺑﺎ ﮐﻮدک ‪ -‬ﮐﻮدﮐﺎن؛ ﺑﺎ اﯾﻦ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ‪ 3/1‬درﺻﺪ از ﮐﻞ ﺧﺎﻧﻮارﻫـﺎ را در ‪ 1990‬ﺗـﺸﮑﯿﻞ‬
‫ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ﺳﺮﯾﻊﺗﺮ رﺷﺪ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ 80/6 :‬درﺻﺪ در دﻫﻪ ‪ 1970‬و ‪ 87/2‬درﺻﺪ در دﻫﻪ‬
‫‪ 1980‬درﺻﺪ ﮐﻮدﮐﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ﺑﺎ ﻣﺎدر ﺧﻮد زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺑـﯿﻦ ‪ 1970‬و ‪ 1994‬دو ﺑﺮاﺑـﺮ‬
‫ﺷﺪه اﺳﺖ و از ‪ 11‬درﺻﺪ ﺑﻪ ‪ 22‬درﺻﺪ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ درﺻﺪ ﮐﻮدﮐﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ‬
‫ﺑﺎ ﭘﺪر ﺧﻮد زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬در ﻫﻤﯿﻦ دوره ﺳﻪ ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺪه و از ﯾﮏ درﺻﺪ ﺑـﻪ ﺳـﻪ درﺻـﺪ‬
‫رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺻﻮر ﺟﺪﯾﺪ زﻧﺪﮔﯽ ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﺑﺮاﺑـﺮ اﻓـﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘـﻪ اﺳـﺖ‪ .‬در ‪،1980‬‬
‫ﭼﻬﺎر ﻣﯿﻠـﯿﻮن ﺧﺎﻧﻮاده ﻧـﻮ ﺗﺮﮐﯿﺐ وﺟـﻮد داﺷﺖ )ﮐﻪ ﺷـﺎﻣﻞ ﮐﻮدﮐـﺎن از ازدواج ﻗﺒﻠـﯽ ﻫـﻢ‬
‫ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ(؛ در ‪ 1990‬اﯾﻦ رﻗﻢ ﺑﻪ ﭘﻨﺞ ﻣﯿﻠﯿﻮن رﺳـﯿﺪ‪ .‬در ‪ ،1992‬ﯾـﮏ ﭼﻬـﺎرم زﻧـﺎن ﻣﺠـﺮد‬
‫ﺑﺎﻻی ‪ 18‬ﺳﺎل ﺻﺎﺣﺐ ﻓﺮزﻧـﺪ ﺑﻮدﻧـﺪ؛ در ‪ 3/5 ،1993‬ﻣﯿﻠﯿـﻮن زوج ازدواج ﻧﮑـﺮده‪ ،‬وﺟـﻮد‬
‫داﺷﺖ ﮐﻪ ‪ 35‬درﺻﺪ آﻧﻬﺎ در ﺧﺎﻧﻮار ﺧﻮد ﮐﻮدﮐﺎﻧﯽ ﻫﻢ داﺷـﺘﻨﺪ؛ ﺗﻌـﺪاد ﭘـﺪراﻧﯽ ﮐـﻪ ﻫﺮﮔـﺰ‬
‫ازدواج ﻧﮑﺮده و ﺑﺎ ﮐﻮدﮐﺎن ﺧﻮد زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ از ‪ 1980‬ﺗﺎ ‪ 1992‬دو ﺑﺮاﺑـﺮ رﺷـﺪ ﮐـﺮده‬
‫اﺳﺖ؛ در ‪ 1990‬ﯾﮏ ﻣﯿﻠﯿﻮن ﮐﻮدک ﺑﺎ ﭘﺪر و ﻣﺎدرﺑﺰرگ ﺧﻮد زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ )ده درﺻـﺪ‬
‫ﺑﯿﺶ از ﺳﺎل ‪ .(1960‬ازدواجﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﭘﺲ از ﯾﮏ دوره زﻧﺪﮔﯽ ﻣﺸﺘﺮک اﻧﺠﺎم ﻣﯽﮔﺮﻓﺖ از‬
‫ﻫﺸﺖ درﺻﺪ در اواﺧﺮ دﻫﻪ ‪ 1960‬ﺑﻪ ‪ 49‬درﺻﺪ در اواﺳﻄﻪ دﻫـﻪ ‪ 1980‬رﺳـﯿﺪ‪ .‬و ﻧﯿﻤـﯽ از‬

‫‪82‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫زوجﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺪون ازدواج ﺑﺎ ﻫﻢ زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺻﺎﺣﺐ ﻓﺮزﻧﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪) .‬ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج‬
‫‪ 2‬ص ‪(270‬‬
‫در ص ‪ 465‬ﺷﻮک آﯾﻨﺪه آﻣﺪه اﺳﺖ‪ :‬وﻗﺘﯽ ﻣﻨﺘﻘﺪان ﻓﺮﯾﺎد ﺑﺮ ﻣﯽدارﻧـﺪ ﮐـﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ رﯾـﺰی‬
‫ﺗﮑﻨﻮﮐﺮاﺗﯿﮏ ﺿﺪ اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ و در ﺣﺮﮐﺖ ﺳﺮاﺳﯿﻤﻪاش در ﺟﻬﺖ ﺑﻪ ﺣﺪاﮐﺜﺮ رﺳﺎﻧﺪن ﺳﻮد‬
‫اﻗﺘﺼﺎدی ارزشﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪ ،‬ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و رواﻧﺸﻨﺎﺧﺘﯽ را ﺑﻪ دﺳـﺖ ﻓﺮاﻣﻮﺷـﯽ ﻣـﯽﺳـﭙﺎرد‪.‬‬
‫ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺣﻖ ﺑﺎ اﯾﺸﺎن اﺳﺖ وﻗﺘﯽ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎ را ﺑﻪ ﮐﻮﺗﻪ ﺑﯿﻨﯽ و ﻏﯿﺮ دﻣﻮﮐﺮاﺗﯿﮏ ﺑﻮدن ﻣـﺘﻬﻢ‬
‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺣﻖ دارﻧﺪ وﻗﺘﯽ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎ را ﺑﻪ ﻋﺒﺚ و ﭘﻮچ ﺑﻮدن ﻣﺘﻬﻢ ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ ﻣﻌﻤـﻮﻻً‬
‫ﺣﻖ دارﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺣﺮﮐﺖ در وادی ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪ‬
‫»داﻧﯿﻞ ﺑﻞ ﻣﯽﻧﻮﯾـﺴﺪ‪ :‬در زﻣﯿﻨـﻪ اﻣـﻮر اﺟﺘﻤــﺎﻋﯽ ﭼﻨﯿــﻦ ﻣﻘــﺎﻟﻪﻫـﺎ ﯾـﺎ ﻣﺠﻤﻮﻋـﻪای از‬
‫»ﺷﺎﺧﺺﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ« در دﺳﺖ ﻧﺪارﯾﻢ ﺗﺎ ﺳﻼﻣﺘﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ را ﻣﺘﻤﺎﯾﺰ از اﻗﺘﺼﺎد‪ ،‬ﺑـﺮای ﻣـﺎ‬
‫ﺑﺎز ﮔﻮﯾﺪ‪ .‬ﻣﺎ ﻫﯿﭻ ﻣﻘﯿﺎﺳﯽ ﺑﺮای ﺗﻌﯿﯿﻦ »ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ« در دﺳـﺖ ﻧـﺪارﯾﻢ‪ .‬ﻫـﯿﭻ ﻧـﺸﺎن و‬
‫ﺷﺎﺧﺼﯽ در اﺧﺘﯿﺎر ﻧﺪارﯾﻢ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﮐﻪ آﯾﺎ ﺑﯿﮕﺎﻧﻪ ﺷﺪﮔﯽ ﻣﺮدم از ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺑﯿـﺸﺘﺮ‬
‫ﺷﺪه ﯾﺎ ﺑﺎﻟﻌﮑﺲ ﮐﻤﺘﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﮐﻪ آﻣﻮزش و ﭘﺮورش ﻣﻮﺛﺮﺗﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ ﯾﺎ ﻧﻪ؟ ﮐﻪ ﻫﻨﺮ و‬
‫ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ و ادﺑﯿﺎت در ﺣﺎل ﺷﮑﻮﻓﺎﺋﯽ اﺳـﺖ ﯾـﺎ ﻧـﻪ؟‪ ،‬ﮐـﻪ ﻣـﺪﻧﯿﺖ )‪ (cirility‬و ﻏﻔـﺮان و‬
‫ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﯽ در ﺣﺎل اﻓﺰاﯾﺶ اﺳﺖ ﯾﺎ ﻧﻪ؟‪ .‬اﺳﺘﻮارت ﯾـﻮدال )‪ (stewart udall‬وزﯾـﺮ ﮐـﺸﻮر‬
‫اﺳﺒﻖ اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪» :‬ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ ﻣﻠﯽ ﺟـﺎم ﻣﻘـﺪس ﻣـﺎ وﻟـﯽ ﻣـﺎ از‬
‫ﻣﺤﯿﻂ ﺧﻮد ﻫﯿﭻ ﺷﺎﺧﺼﯽ و آﻣﺎری ﺑﺮای ﺳﻨﺠﺶ اﯾﻦ ﻣﻄﻠﺐ ﮐﻪ آﯾﺎ وﺿﻊ زﻧﺪﮔﯽ ﮐﺮدن در‬
‫ﮐﺸﻮر ﺳﺎل ﺑﻪ ﺳﺎل ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ ﯾﺎ ﻧﻪ در دﺳﺖ ﻧﺪارﯾﻢ‪) .‬اﻧﺪﯾﺸﻪ ﮔﺰارش اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻬﺎر ‪1969‬‬
‫ص ‪(281‬‬
‫ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﻠﯽ ﻫﺮ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ ‪ 6/43‬ﺳﺎﻋﺖ در روز ﺑﺎ رﺳﺎﻧﻪﻫﺎ ﺳﺮ و ﮐﺎر دارد‪ .‬اﯾﻦ رﻗـﻢ‬
‫را ﻣﯽﺗﻮان در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺑﺎ اﻃﻼﻋﺎت دﯾﮕﺮی ﻗﺮار داد ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس آن ﺑـﻪ ﻣﻮﺟـﺐ آن در ﻫـﺮ‬
‫ﺧﺎﻧﻮاده ﻫﺮ ﻓﺮد ﺗﻨﻬﺎ ‪ 14‬دﻗﯿﻘﻪ را ﺻﺮف ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ اﻓﺮاد دﯾﮕﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ ‪........................................................................................................................‬‬

‫‪83‬‬

‫آﻧﺘﻮﻧﻼﭘﯿﻨﻠﯽ در ﻣﻄﺎﻟﻌﻪای آﻣﺎری ﺧﻮد درﺑﺎره ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ رﻓﺘﺎر ﺟﻤﻌﯽ ﻧـﻮﯾﻦ را در اروﭘـﺎ‬
‫ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﭼﻨﯿﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ :‬ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣـﯽﮐﻨـﯿﻢ ﮐـﻪ ﺑـﯽﺛﺒـﺎﺗﯽ ازدواج‪،‬‬
‫زﻧﺪﮔﯽ ﻣﺸﺘﺮک ﺑﺪون ازدواج و ﺗﻮﻟﺪﻫﺎی ﺧﺎرج از ازدواج در ﺟﺎﻫﺎﯾﯽ رخ ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ ارزش‬
‫زﯾﺎدی ﺑﻪ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎی ﻏﯿﺮ ازدواﺟﯽ ﮐﯿﻔﯿﺖ زﻧﺪﮔﯽ داده ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬و زﻧﺎن از اﺳﺘﻘﻼل اﻗﺘﺼﺎدی‬
‫و ﻗﺪرت ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻧﺴﺒﺘﺎً ﺑﺎﻻ ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ روی ﺷﺮاﯾﻂ زﻧﺎن ﺗﺎﮐﯿﺪ ﺷـﻮد‪ .‬ﻃـﻼق‪ ،‬زﻧـﺪﮔﯽ‬
‫ﻣﺸﺘﺮک ﺑﺪون ازدواج‪ ،‬و زاﯾﻤﺎنﻫﺎی ﺑﺪون ازدواج در ﺟﺎﻫﺎﯾﯽ رواج ﺑﯿﺸﺘﺮی دارﻧﺪ ﮐﻪ زﻧﺎن‬
‫از اﺳﺘﻘﻼل اﻗﺘﺼﺎدی ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪﻧﺪ و ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻣﻬﯿﺎی روﯾﺎروﯾﯽ ﺑﺎ اﯾﻦ اﻣﮑﺎن ﺑﺎﺷﻨﺪ ﮐﻪ اﺣﯿﺎﻧﺎً‬
‫در آﯾﻨﺪه ﻣﺎدر ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪) .‬ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 2‬ص ‪(197‬‬
‫در اﯾﻦ ﺟﺎ ﻧﯿﺰ اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﺑﺮای ﺳﺎل ‪ 1990‬اﺳﺘﺜﻨﺎﯾﯽ ﺑﺮ ﻗﺎﻋﺪه ﻓﻮق اﺳﺖ و اﯾـﻦ ﺑـﺪان‬
‫ﺟﻬﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ در ‪ 1990‬در اﯾﻦ ﮐﺸﻮر ‪ %55‬ازدواجﻫﺎ ﺑﻪ ﻃـﻼق اﻧﺠﺎﻣﯿـﺪه اﺳـﺖ‪) .‬ﻋـﺼﺮ‬
‫اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 2‬ص ‪(181‬‬
‫در ‪ 22‬ﻣﻪ ‪» 1994‬راﻫﭙﯿﻤﺎﯾﯽ ﺿﺪ آزار ﺟﻨﺴﯽ« ﺗﻮﺳﻂ ﻓﻤﯿﻨﯿﺴﺖﻫﺎ در ﺧﯿﺎﺑﺎنﻫﺎی ﺗﺎﯾﭙﻪ ﺑـﺎ‬
‫ﺣﺪود ‪ 800‬زن ﺳﺎزﻣﺎن داده ﺷﺪ ﮐﻪ ﻋﻤﺪﺗﺎً داﻧﺸﺠﻮ ﺑﻮدﻧﺪ و از ﻣﺤﻞ داﻧﺸﮕﺎه ﺗﺎ ﻣﺮﮐﺰ ﺷـﻬﺮ‬
‫راﻫﭙﯿﻤﺎﯾﯽ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻃﯽ اﯾﻦ راﻫﭙﯿﻤﺎﯾﯽ‪ ،‬ﻫﻮ‪ ،‬ﮐﻪ ﯾـﮏ ﻓﻤﯿﻨﯿـﺴﺖ داﻧـﺸﮕﺎﻫﯽ و ﭘﯿـﺸﮕﺎم در‬
‫ﻣﺒﺎﺣﺚ آزار ﺟﻨﺴﯽ ﺑﻮد‪ .‬ﻓﯽ اﻟﺒﺪاﻫﻪ اﯾﻦ ﺷﻌﺎر را ﺳﺎﺧﺖ‪» :‬ﻣﻦ ارﺿﺎی ﺟﻨﺴﯽ ﻣﯽﺧﻮاﻫﻢ ﻧـﻪ‬
‫آزار ﺟﻨﺴﯽ!« اﯾﻦ ﺷﻌﺎر ﺑﺎ ﺷﻮر و ﻫﯿﺠﺎن ﻓﺮاوان از ﻃﺮف ﺷـﺮﮐﺖ ﮐﻨﻨـﺪﮔﺎن در راﻫﭙﯿﻤـﺎﯾﯽ‬
‫ﺗﮑﺮار ﻣﯽﺷﺪ‪) .‬ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 2‬ص ‪(252‬‬
‫اﻣﺎ اوﺿﺎع اﻗﺘﺼﺎدی ﻃﺒﻘﺎت ﻣﺤﺮوم در ﺟﻮاﻣﻊ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری‬
‫اداره ﺳﺮ ﺷﻤﺎری آﻣﺮﯾﮑﺎ در ‪ 1994‬ﯾﮑﯽ از ﭘﮋوﻫﺶﻫـﺎﯾﺶ ﻧـﺸﺎن داد ﮐـﻪ ﺑـﻪ رﻏـﻢ رﺷـﺪ‬
‫ﭼﺸﻢﮔﯿﺮ ﮐﻞ اﻗﺘﺼﺎد )‪ (%3‬و اﻓﺰاﯾﺶ ‪ 1/8‬درﺻﺪ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ درآﻣﺪ ﺳﺮاﻧﻪ ﻣﺘﻮﺳﻂ درآﻣﺪﺧﺎﻧﻮار‬
‫در ﺳﺎل ‪ 1993‬در ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺑﺎ ﺳﺎل ‪ %1 ،1992‬ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬از ﺳﺎل ‪ 1989‬ﺗﺎ ‪ ،1993‬ﺧﺎﻧﻮار‬
‫ﻣﺘﻮﺳﻂ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ‪ %7‬از درآﻣﺪ ﺳﺎﻟﯿﺎﻧﻪ ﺧﻮد را از دﺳﺖ داد‪ .‬درﺻﺪ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫﺎﯾﯽ ﮐـﻪ زﯾـﺮ‬
‫ﺧﻂ ﻓﻘﺮ ﺑﻮدﻧﺪ ﻧﯿﺰ در ﺳﺎل ‪) %15/1 ،1993‬در ﻣﻘﺎﯾـﺴﻪ ﺑـﺎ ‪ %13/1‬ﺳـﺎل ‪ (1989‬اﻓـﺰاﯾﺶ‬

‫‪84‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﯾﺎﻓﺖ و ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮی دﺳﺘﻤﺰدﻫﺎ ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺑﻪ ﻣﯿﺰاﻧﯽ ﺑﯽ ﺳﺎﺑﻘﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺖ‪) .‬ﻋـﺼﺮ اﻃﻼﻋـﺎت‬
‫ج ‪ 1‬ص ‪(328‬‬
‫ﺑﺎز وﺿﻊ اﻗﺘﺼﺎدی ﻃﺒﻘﻪ ﭘﺎﯾﯿﻦ در ﻏﺮب‬
‫در ﻟﻨﺪن ﺑﺰرگ ﺑﯿﻦ ﺳـﺎلﻫﺎی ‪ 1979‬ﺗـﺎ ‪ 1991‬درآﻣــﺪ واﻗﻌـﯽ ﻗﺎﺑـﻞ ﻣـﺼﺮف ﺧـﺎﻧﻮار در‬
‫ﭘﺎﯾﯿﻦﺗﺮﯾﻦ ﺳﻄﺢ ﺗﻮزﯾﻊ درآﻣﺪﻫﺎ ‪ %14‬ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺖ و ﻧﺴﺒﺖ درآﻣـﺪ واﻗﻌـﯽ ﺛﺮوﺗﻤﻨـﺪﺗﺮﯾﻦ‬
‫اﻓﺮاد ﺑﻪ ﻓﻘﯿﺮﺗﺮﯾﻦ اﻓﺮاد ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً دو ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺪ و از ‪ 5/6‬ﺑﻪ ‪ 10/2‬رﺳﯿﺪ‪) .‬ﻋـﺼﺮ اﻃﻼﻋـﺎت ج ‪2‬‬
‫ص ‪(330‬‬
‫در آﻏﺎز ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪای ﺑﺎﯾﺪ اﺣﺴﺎس ﺗﻌﻠﻖ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ را در اﻓﺮاد ﺧﻮد ﺑﻪ‬
‫وﺟﻮد آورد‪ .‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺤﻠﯽ‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ را درﻣﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﻓﺮاد اﺣﺴﺎس ﺗﻌﻠﻖ ﺧﺎﻃﺮ ﮐﻪ ﻻزﻣﻪ‬
‫زﻧﺪﮔﯽ اﺳﺖ ﻣﯽﺑﺨﺸﺪ‪ .‬ﻣﻊ ﻫﺬا اﻣﺮوزه ﻧﻬﺎدﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺤﻠﯽ ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﻣﺘﮑـﯽ اﺳـﺖ در‬
‫ﺗﻤﺎم ﺟﻮاﻣﻊ ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژﯾﮏ در ﺣﺎل ﻓﺮو رﯾﺨﺘﮕﯽ اﺳﺖ و ﻧﺘﯿﺠـﻪ آن ﻃـﺎﻋﻮن رو ﺑـﻪ‬
‫ﮔﺴﺘﺮش ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ اﺳﺖ‪ .‬از ﻟﺲ آﻧﺠﻠﺲ ﺗﺎ ﻟﯿﻨﻨﮕﺮاد‪ ،‬ﻧﻮﺟﻮاﻧﺎن‪ ،‬زوجﻫﺎی ﻧﺎراﺿﯽ‪ ،‬ﻣـﺎدران ﯾـﺎ‬
‫ﭘﺪران ﺗﻨﻬﺎ‪ ،‬ﻣﺮدم ﻋﺎدی ﮐﻪ ﮐﺎر ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و اﻓﺮاد ﻣﺴﻦ‪ ،‬ﻫﻤﮕﯽ از اﻧﺰوای اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ دﻟﺘﻨﮕﻨﺪ‪.‬‬
‫واﻟﺪﯾﻦ ﻣﯽﻧﺎﻟﻨﺪ ﮐﻪ ﻓﺮزﻧﺪاﻧﺸﺎن آنﻗﺪر ﺑﻪ ﺧﻮد ﻣﺸﻐﻮﻟﻨﺪ ﮐﻪ ﻓﺮﺻﺖ دﯾﺪار آﻧﻬﺎ ﯾﺎ ﺣﺘﯽ ﺗﻠﻔﻦ‬
‫ﮐﺮدن ﺑﻪ آﻧﻬﺎ را ﻧﺪارﻧﺪ‪ .‬ﻏﺮﯾﺒﻪﻫﺎی ﺗﻨﻬﺎ در ﺑﺎزارﻫﺎ ﯾﺎ در ﻟﺒﺎس ﺷﻮﯾﯽﻫﺎی ﺧﻮدﮐﺎر‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯽ‬
‫ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﻮل ﯾﮑﯽ از ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎن ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ »آن اﻋﺘﻤﺎد ﺑﯽﻧﻬﺎﯾﺖ اﻧـﺪوﻫﻨﺎک« را‬
‫ﭘﯿﺪا ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﻪ درد دل ﻣﯽﻧﺸﯿﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎﺷﮕﺎهﻫﺎی ﻣﺠﺮدﯾﻦ و دﺳﮑﻮﺗﮏﻫﺎ ﺑﻪ ﺑﺎزارﻫﺎی‬
‫ﺷﻬﻮاﻧﯽ ﺗﺒﺪﯾـﻞ ﮔﺮدﯾـﺪهاﻧﺪ ﮐـﻪ ﺗﻨــﻬﺎ ﻣـﺎﻣﻦ ﻣﺠــﺮدﯾﻦ ﻣﺎﯾﻮﺳــﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﮐـﺎرد ﺑـﻪ‬
‫اﺳﺘﺨﻮانﻫﺎﯾﺸﺎن رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﭼﻪ ﺗﻌﺪا از زنﻫﺎی ﺧﺎﻧﻪدار ﻃﺒﻘﺎت ﻣﺘﻮﺳﻂ رو ﺑﻪ ﺑﺎﻻ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ و اﺣﺴﺎس ﺑﯿﻬﻮدﮔﯽ‬
‫ﮐﻪ ﻓﻀﺎی ﻣﺠﻠﻞﺷﺎن را ﭘﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ ﮐﺎرﺷﺎن ﺑـﻪ آﺷـﻔﺘﮕﯽ و ﭘﺮﯾـﺸﺎﻧﯽ ﮐـﺸﯿﺪه و ﺑـﺮای‬
‫ﺣﻔﻆ ﺳﻼﻣﺖ رواﻧﯽ ﺷﺎن ﺑﻪ ﺑﺎزار ﮐﺎر روان ﺷﺪهاﻧﺪ؟ ﭼﻘﺪر ﺣﯿﻮان اﻫﻠﯽ )و ﺑـﻪ ﭼـﻪ ﻣﯿـﺰان‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ ‪........................................................................................................................‬‬

‫‪85‬‬

‫ﻏﺬای ﺣﯿﻮاﻧﺎت( ﺑﺮای در ﻫﻢ ﺷﮑﺴﺘﻦ ﺳﮑﻮت ﯾﮏ ﺧﺎﻧﻪ ﺳﻮت و ﮐﻮر ﺧﺮﯾﺪاری ﻣـﯽﺷـﻮد؟‬
‫ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﻋﻠﺖ اﺻﻠﯽ روﻧﻖ ﮐﺎر آژاﻧﺲﻫﺎی ﻣﺴﺎﻓﺮﺗﯽ و ﺗﻔﺮﯾﺤﯽ اﺳﺖ و ﺑﻪ اﺳـﺘﻔﺎده از ﻣـﻮاد‬
‫ﻣﺨﺪر و اﻓﺴﺮدﮔﯽ و ﮐﺎﻫﺶ ﮐﺎرآﯾﯽ ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺑﺎﻋﺚ اﯾﺠﺎد ﮐﺴﺐ درآﻣﺪی ﺑـﻪ‬
‫ﻧﺎم »ﻗﻠﺐﻫﺎی ﺗﻨﻬﺎ« ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﮐﺎرش ﮐﻤﮏ ﺑﻪ ﻣﺠﺮدﯾﻦ ﺑﺮای ﯾﺎﻓﺘﻦ ﻫﻤـﺴﺮ ﻣﻨﺎﺳـﺐ‬
‫اﺳﺖ‪.‬‬
‫اﮐﻨﻮن زوال ﻣﻮج دوم ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺗﺎ ﭼﻬﺎرﭼﻮب و ﺳﺎﺧﺘﺎر زﻧﺪﮔﯽ ﺑﺴﯿﺎری از اﻓﺮاد ﻗﺒﻞ‬
‫از اﯾﻦ ﮐﻪ ﻧﻬﺎدﻫﺎی ﻣﻮج ﺳﻮم ﻣﺴﺘﻘﺮ ﺷﻮﻧﺪ و ﺑﻪ زﻧﺪﮔﯽ اﻓﺮاد ﺷﮑﻞ دﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺘﻼﺷـﯽ ﺷـﻮد‪.‬‬
‫اﯾﻦ ﺻـﺮﻓﺎً ﻣﺒﯿﻦ ﺷﮑﺴﺖ ﺷﺨﺼﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﻠﮑﻪ اﯾـﻦ واﻗﻌﯿـﺖ را ﺑﯿـﺎن ﻣـﯽﮐﻨـﺪ ﮐـﻪ ﭼـﺮا‬
‫ﻣﯿﻠﯿﻮنﻫﺎ ﻧﻔﺮ در زﻧـﺪﮔﯽ روزﻣـﺮه ﺧﻮد اﺣـﺴﺎس ﺑﯽﻫﺪﻓﯽ و ﺑﯽﻧﻈﻤﯽ ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ .‬ﺑـﻪ اﯾـﻦ‬
‫ﺑﯽﻧﻈﻤﯽ و ﻫﺮج و ﻣﺮج ﺑﺎﯾﺪ اﺣﺴﺎس ﭘﻮﭼﯽ و ﻓﻘﺪان ﻣﻌﻨﯽ را ﻧﯿﺰ اﻓـﺰود‪ .‬اﺣـﺴﺎس »ﻣﻌﻨـﯽ‬
‫دار« ﺑﻮدن زﻧﺪﮔﯽ از داﺷﺘﻦ رواﺑﻂ ﺳﺎﻟﻢ ﺑﺎ ﻣﺤﯿﻂ اﻃﺮاف‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎ ﺧـﺎﻧﻮاده و ﻣﺤـﯿﻂ ﮐـﺎر‪،‬‬
‫ﮐﻠﯿﺴﺎ و ﺣﺰب ﯾﺎ اﻧﺠﻤﻦ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﮐﻪ ﻓﺮد در آن ﻋﻀﻮﯾﺖ دارد ﻣﻨﺸﺄ ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ .‬و ﺑـﺎز ﻣـﻮﻗﻌﯽ‬
‫زﻧﺪﮔﯽ ﻣﻌﻨﺎ ﭘﯿﺪا ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﻓﺮد ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺧﻮد را ﺟﺰﯾﯽ از دﻧﯿﺎی وﺳـﯿﻊﺗـﺮ و ﺣﺘـﯽ ﺟﺰﯾـﯽ از‬
‫ﻋﺎﻟﻢ ﻫﺴﺘﯽ ﺑﺪاﻧﺪ و ﺑﺪان اﺣﺴﺎس ﺗﻌﻠﻖ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﻣـﺮوزه دﮔﺮﮔـﻮﻧﯽ ﻧﺎﮔﻬـﺎﻧﯽ ﻗـﻮاﻧﯿﻦ اﺳﺎﺳـﯽ‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻬﻢ رﯾﺨﺘﮕﯽ ﻧﻘﺶﻫﺎ و ﻣﺤﻮ ﺷﺪن ﺗﻔﺎوت ﻣﻨﺰﻟﺖﻫﺎ و ﻧﺎﻣـﺸﺨﺺ ﺷـﺪن ﺣﯿﻄـﻪ‬
‫اﻗﺘﺪار و از ﺑﯿﻦ رﻓﺘﻦ ﺣﺮﻣﺖ اﻓﺮاد و ﻏﻮﻃﻪ ور ﺷﺪن در ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻋﻼﯾـﻢ راداری و ﺑـﺎﻻﺗﺮ از‬
‫ﻫﻤﻪ ﻓﺮو رﯾﺨﺘﻦ ﻧﻈﺎم ﻋﻈﯿﻢ ﻓﮑﺮی‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ واﻗﻌﯿﺖ ﺻﻨﻌﺘﯽ‪ ،‬ﺗﺼﻮﯾﺮ ذﻫﻨﯽ را ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎری از‬
‫اﻓﺮاد از ﺟﻬـﺎن دارﻧﺪ در ﻫـﻢ رﯾﺨﺘـﻪ اﺳﺖ‪ .‬در ﻧﺘﯿﺠﻪ اﻏﻠﺐ ﻣـﺮدم آﻧﭽـﻪ در اﻃـﺮاف ﺧـﻮد‬
‫ﻣﯽﺑﯿﻨﻨﺪ ﭼﯿﺰی ﺟﺰ آﺷﻔﺘﮕﯽ و ﻫـﺮج و ﻣـﺮج ﻧﯿـﺴﺖ‪ .‬آﻧـﺎن از اﺣـﺴﺎس ﻧـﺎﺗﻮاﻧﯽ ﺷﺨـﺼﯽ‬
‫درﻣﺎﻧﺪﮔﯽ‪ ،‬ﺑﯽ ﻫﺪﻓﯽ و ﭘﻮﭼﯽ ﺑﻪ ﺷﺪت رﻧﺞ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻮﻗﻌﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ ﯾﮑﯽ از ﺣﯿـﺮت‬
‫آورﺗﺮﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪهﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻋﺼﺮ ﺣﺎﺿﺮ ﯾﻌﻨﯽ رواج ﺑﯽﺳﺎﺑﻘﻪ ﮐﯿﺶﻫﺎ و ﻓﺮﻗﻪﻫﺎی ﻣﺬﻫﺒﯽ‬
‫را درک ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺳﻪ ﻋﺎﻣﻞ ﻓﻮق ﯾﻌﻨﯽ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ‪ ،‬ﻓﻘﺪان ﺳﺎﺧﺘﺎر و ﺑـﯽ ﻫـﺪﻓﯽ‪ ،‬ﭘـﻮﭼﯽ و‬

‫‪86‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﺑﯽﻣﻌﻨﺎﯾﯽ را ﮐﻪ ﻧﺎﺷﯽ از زوال ﺗﻤﺪن ﺻﻨﻌﺘﯽ اﺳﺖ‪ ،‬در ﮐﻨﺎر ﻫﻢ ﺑﮕﺬارﯾﻢ‪) .‬ﻣـﻮج ﺳـﻮم ص‬
‫‪ 507‬و ‪(517‬‬
‫آﯾﺎ دﻧﯿﺎ دﯾﻮاﻧﻪ ﺷﺪه‬
‫»ﺗﺎﮐﯿﺪ ﺑﺮ اﯾﻦ ﮐﻪ دﻧﯿﺎ »دﯾﻮاﻧﻪ ﺷﺪه« و اﯾﻦ ﺷﻌﺎر دﯾﻮاری ﮐﻪ »واﻗﻌﯿـﺖ ﭼـﻮب زﯾـﺮ ﺑﻐﻠـﯽ‬
‫ﺑﯿﺶ ﻧﯿﺴﺖ‪ «.‬ﻋﻼﻗﻪ ﺑﻪ داروﻫﺎی ﺗﻮﻫﻢزا‪ ،‬ﺷﻮر و ﺷﻮق ﺑﻪ ﻃﺎﻟﻊ ﺑﯿﻨـﯽ و ﺳـﺤﺮ و اﻓـﺴﻮن‪،‬‬
‫ﮐﻨﺪوﮐﺎو ﺑﺮای ﯾﺎﻓﺘﻦ ﺣﻘﯿﻘﺖ در اﺣﺴﺎس‪ ،‬ﺧﻠﺴﻪ و »رﻓﺘﻦ ﺑﻪ اوج« ﺗﻤﺎﯾﻞ ﺷﺪﯾﺪ ﺑـﻪ ذﻫﻨـﯽ‬
‫ﮔﺮاﯾﯽ‪ ،‬ﺣﻤﻠﻪ ﺑﻪ ﻋﻠﻢ و ﺑﺎور رو ﺑﻪ ﮔﺴﺘﺮش ﺑﻪ اﯾﻦ ﮐﻪ ﻋﻘـﻞ اﻧـﺴﺎن را ﮐﻔﺎﯾـﺖ ﻧﻤـﯽﮐﻨـﺪ‪،‬‬
‫ﻫﻤﮕـﯽ ﺑﺎزﺗﺎب ﺗﺠﺮﺑﻪ روزاﻧﻪ ﺗـﻮدهﻫﺎی ﻣﺮدم ﻣﻌﻤﻮﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺘﻮﺟـﻪ ﻣـﯽﺷـﻮﻧﺪ دﯾﮕـﺮ‬
‫ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﺷﯿﻮه ای ﻋﺎﻗﻼﻧﻪ ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻣﯿﻠﯿﻮنﻫﺎ ﻧﻔﺮ از اﯾﻦ آﺳﯿﺐ ﮐﻪ ﻓﻀﺎ را اﻧﺒﺎﺷﺘﻪ اﺳﺖ آﮔﺎﻫﯽ دارﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ رﯾﺸﻪﻫـﺎی‬
‫آن را درﯾﺎﺑﻨﺪ‪ .‬رﯾﺸﻪﻫﺎی اﯾﻦ ﺑﯿﻤﺎری ﯾﺎ آن ﻣﮑﺘﺐ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ ،‬و ﻫﯿﭻ رﺑﻄﯽ ﻫﻢ ﺑﻪ ﭘﺎره‬
‫ای ﺑﺪﺑﯿﻨﯽﻫﺎی ﻋﺎرﻓﺎﻧﻪ‪ ،‬ﯾﺎ ﻋﺰﻟﺖ ﮔﺰﯾﻨﯽ ﮐﻪ ﮔﻤﺎن ﻣﯽﺷﻮد ذاﺗـﯽ »وﺿـﻌﯿﺖ ﺑـﺸﺮ« اﺳـﺖ‬
‫ﻧﺪارد‪ .‬رﯾﺸﻪﻫﺎی اﯾﻦ ﺑﯿﻤﺎری ﺣﺘﯽ در ﻋﻠﻢ‪ ،‬ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﯾﺎ در ﺗﻘﺎﺿﺎی ﺑﺮ ﺣﻖ ﺑﺮای دﮔﺮﮔﻮﻧﯽ‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻫﻢ ﻧﻬﻔﺘﻪ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬رﯾﺸﻪﻫﺎی اﯾﻦ ﺑﯿﻤﺎری را ﺑﺎﯾﺪ در ﻣﺎﻫﯿﺖ ﺧﯿﺰش ﻣـﺎ ﺑـﻪ آﯾﻨـﺪه‬
‫داﻧﺴﺖ ﮐﻪ ﻧﻪ ﮐﻨﺘﺮﻟﯽ روی آن ﻫﺴﺖ و ﻧﻪ اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ‪ .‬رﯾﺸﻪﻫﺎی اﯾﻦ ﺑﯿﻤﺎری در آﻧﺠﺎ ﻧﻬﻔﺘـﻪ‬
‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﯿﻢ ﺣﺮﮐﺖ ﺑﻪ ﺳﻮی ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻓﺮا ﺻـﻨﻌﺘﯽ را آﮔﺎﻫﺎﻧـﻪ و ﺑـﺎ اﺑﺘﮑـﺎر ﻧﻈـﺎرت و‬
‫ﻫﺪاﯾﺖ ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﮐﺸﻮر اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤـﺪه آﻣﺮﯾﮑـﺎ ﺑـﻪ رﻏـﻢ دﺳـﺘﺎوردﻫﺎی ﺧـﺎرق‬
‫اﻟﻌﺎدهاش در زﻣﯿﻨﻪ ﻋﻠﻢ و ﻫﻨﺮ و روﺷﻨﻔﮑﺮی و اﺧﻼق و ﺣﯿﺎت ﺳﯿﺎﺳﯽ‪ ،‬ﮐﺸﻮری اﺳـﺖ ﮐـﻪ‬
‫دهﻫﺎ ﻫﺰار ﺟﻮان آن ﺑﺎ ﭘﻨﺎه ﺑﺮدن ﺑﻪ رﺧﻮت و ﻻﻗﯿـﺪی ﻧﺎﺷـﯽ از اﺳـﺘﻌﻤﺎل ﻣـﻮاد ﻣﺨـﺪر از‬
‫واﻗﻌﯿﺖ ﻣﯽﮔﺮﯾﺰﻧﺪ ﯾﺎ ﮐﺸﻮری اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﻣﯿﻠﯿﻮنﻫﺎ ﭘﺪر و ﻣـﺎدر ﺑـﻪ ﺧﺮﻓﺘـﯽ و ﻣﻨﮕـﯽ‬
‫ﻧﺎﺷﯽ از دﯾﺪن ﻓﯿﻠﻢﻫﺎی وﯾﺪﺋﻮ و ﯾﺎ ﺑﻪ ﺑﺨﺎر اﻟﮑﻞ ﭘﻨﺎه ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ؛ ﮐـﺸﻮری اﺳـﺖ ﮐـﻪ در آن‬
‫اﻓﺮاد ﻣﺴﻦ ﺑﻪ ﯾﮏ زﻧﺪﮔﯽ ﻧﺒﺎﺗﯽ ﺗﻦ ﻣﯽدﻫﻨﺪ و در ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﻣـﯽﻣﯿﺮﻧـﺪ ﮐـﺸﻮری ﮐـﻪ در آن‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ ‪........................................................................................................................‬‬

‫‪87‬‬

‫ﺧﺎﻧﻮاده و ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ ﺷﻐﻠﯽ ﺻﻮرت ﻫﻤﮕﺎﻧﯽ ﭘﯿﺪا ﮐﺮده اﺳـﺖ و ﮐـﺸﻮری اﺳـﺖ ﮐـﻪ در آن‬
‫ﺗﻮدهﻫﺎی ﻣﺮدم ﺗﺸﻮﯾﺶ و ﻧﮕﺮاﻧﯽ ﻓﺰاﯾﻨﺪه و ﻫﻤﻪ ﮔﯿﺮ ﺧﻮد را ﺑـﺎ داروﻫـﺎﯾﯽ ﭼـﻮن ﻣﯿﻠﺘـﻮن‬
‫)‪ (Miltown‬ﻟﯿﺒﺮﯾــﻮم )‪ ،(Librium‬اﮐﻮاﻧﯿــﻞ )‪ (Equanil‬و دهﻫــﺎ داروی ﻣــﺴﮑﻦ‬
‫اﻋﺼﺎب و آرامﺑﺨﺶ دﯾﮕﺮ ﻓﺮو ﻣﯽﻧﺸﺎﻧﻨﺪ‪ .‬ﭼﻨﯿﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪای ﭼﻪ ﺑﺪاﻧﺪ و ﭼﻪ ﻧﺪاﻧﺪ دﭼﺎر ﺷﻮک‬
‫آﯾﻨﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺮد ﺟﻮاﻧﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم روﻧﺎﻟﺪ ﺑﯽ ﯾﺮل )‪ (Ronald Bierl‬ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﺮﮐﯿﻪ رﻓﺘﻪ‬
‫اﺳﺖ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﻣﻦ دﯾﮕﺮ ﺑﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﺮﻧﻤﯽﮔﺮدم‪ .‬اﮔﺮ ﺑﺘﻮاﻧﯽ ﺳﻼﻣﺖ ﺧﻮدت را ﺣﻔﻆ ﮐﻨﯽ‪،‬‬
‫ﻻزم ﻧﯿﺴﺖ درﺑﺎره ﺳﻼﻣﺘﯽ دﯾﮕﺮان ﻧﮕﺮان ﺑﺎﺷﯽ و ﺧﯿﻠﯽ از آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯿﺎن دارﻧﺪ ﭘـﺎک دﯾﻮاﻧـﻪ‬
‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ «.‬ﮐﺴﺎن ﺑﺴﯿﺎری درﺑﺎره واﻗﻌﯿﺖ ﺟﺎﻣﻌﻪ آﻣﺮﯾﮑـﺎ اﯾـﻦ ﻧﻈـﺮ ﻧﺎﺧﻮﺷـﺎﯾﻨﺪ را دارﻧـﺪ‪ .‬و‬
‫ﺑﺮای آن ﮐﻪ اروﭘﺎﯾﯿﺎن و ژاﭘﻨﯽﻫﺎ و ﯾﺎ ﻣﺮدم روﺳﯿﻪ ﺧﯿﻠﯽ ﺧﯿﺎل ﻧﮑﻨﻨﺪ ﮐﻪ در ﺳﻼﻣﺘﯽ ﮐﺎﻣﻞ‬
‫ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ از اﯾﺸـﺎن ﭘﺮﺳﯿﺪ ﮐﻪ ﻣﮕﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﻋﻼﯾﻢ ﻣـﺸﺎﺑﻬﯽ در ﺑـﯿﻦ آﻧـﺎن دﯾـﺪه‬
‫ﻧﻤﯽﺷﻮد؟ آﯾﺎ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯿﺎن از اﯾﻦ ﺟﻬﺖ ﻣﺴﺘﺜﻨﯽ ﻫـﺴﺘﻨﺪ و ﯾـﺎ ﺻـﺮﻓﺎً ﮐـﺴﺎﻧﯽ ﻫـﺴﺘﻨﺪ ﮐـﻪ‬
‫ﺳﻨﮕﯿﻨﯽ اوﻟﯿﻪ ﯾﮏ ﺣﻤﻠﻪ رواﻧﯽ را ﺑﺮ دوش ﺧﻮد ﺣﺲ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺣﻤﻠﻪای ﮐﻪ ﺑﻪ زودی ﺳﺎﯾﺮ‬
‫ﻣﻠﻞ را ﻧﯿﺰ ﻣﺎت و ﻣﺘﺤﯿﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد؟« )ﺷﻮک آﯾﻨﺪه ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺗﺎﻓﻠﺮ(‬
‫ﺗﻌﺠﺐ ﻧﮑﻨﯿﺪ در ﺳﺎﺣﻞ ﻣﺎﺗﺎﻻ )‪ (MATALA‬در روﺳﺘﺎی ﮐﻮﭼﮏ و ﭘـﺮ آﻓﺘـﺎب در ﮐـﺮت‬
‫)‪ (Crete‬ﺣﺪود ﭼﻬﻞ ﺗﺎ ﭘﻨﺠﺎه ﻏﺎر وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﻏﺎرﻧﺸﯿﻨﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﮔﺮﯾـﺰان از ﺟﺎﻣﻌـﻪ‬
‫در آﻧﻬﺎ ﺳﺎﮐﻨﻨﺪ؛ ﯾﻌﻨﯽ زﻧﺎن و ﻣﺮدان ﺟﻮاﻧﯽ ﮐﻪ ﮐـﻼً ﻫـﺮ ﮔﻮﻧـﻪ ﺗـﻼش ﺑـﺮای اﻧﻄﺒـﺎق ﺑـﺎ‬
‫ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽﻫﺎی ﺣﯿﺮت اﻧﮕﯿﺰ زﻧﺪﮔﯽ را ﮐﻨﺎر ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ ﺗﺼﻤﯿﻢﻫـﺎ اﻧـﺪک و وﻗـﺖ‬
‫ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ ﮔﺰﯾﻨﺶﻫﺎ ﻣﺤﺪودﻧﺪ‪ .‬ﻣﺴﺎﻟﻪای ﺑﻪ ﻧﺎم ﺑـﯿﺶ ﺗﺤﺮﯾﮑـﯽ وﺟـﻮد ﻧـﺪارد‪.‬‬
‫ﻧﯿﺎزی ﺑﻪ درک و ﺣﺘﯽ اﺣﺴﺎس ﮐﺮدن وﺟﻮد ﻧﺪارد‪.‬‬
‫ﺧﺒﺮﻧﮕﺎری ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1968‬از آﻧﺠﺎ دﯾﺪن ﮐﺮد ﺧﺒﺮ ﻗﺘﻞ راﺑﺮت ﮐﻨﺪی را ﺑﻪ آﻧـﺎن ﮔﻔـﺖ‪،‬‬
‫ﭘﺎﺳﺦ آﻧﺎن ﺳﮑﻮت ﺑﻮد‪» .‬ﻧﻪ ﯾﮑﻪ ﺧﻮردﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺧﺸﻤﮕﯿﻦ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻪ ﮔﺮﯾﺴﺘﻨﺪ‪ .‬آﯾﺎ اﯾـﻦ ﭘﺪﯾـﺪه‬
‫ﺟﺪﯾﺪی اﺳـﺖ؟ ﻓـﺮار ﮐـﺮدن از آﻣﺮﯾﮑـﺎ و ﻓـﺮار ﮐـﺮدن از ﻫﯿﺠـﺎن؟ ﻣـﻦ ﻋـﺪم درﮔﯿـﺮی‪،‬‬
‫ﺳﺮﺧﻮردﮔﯽ‪ ،‬و ﺣﺘﯽ ﻋﺪم ﺗﻌﻬﺪ را درک ﻣﯽﮐﻨﻢ‪ .‬اﻣﺎ اﺣـﺴﺎﺳﺎت ﭼـﻪ ﺷـﺪهاﻧـﺪ؟« اﮔـﺮ اﯾـﻦ‬

‫‪88‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫روزﻧﺎﻣﻪ ﻧﻮﯾﺲ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺑﯿﺶ ﺗﺤﺮﯾﮑﯽ‪ ،‬ﺑﯽ ﻗﯿﺪی ﭼﺮﯾـﮏ ﭼﯿﻨـﺪﯾﺖ‪ ،‬ﭼﻬـﺮه ﻣـﺎت و ﻣﺒﻬـﻮت‬
‫ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ ﺑﻼﯾﺎی ﻃﺒﯿـﻌﯽ و ﮐﻨﺎره ﮔـﯿﺮی ذﻫﻨﯽ و ﻋﺎﻃﻔﯽ ﻗﺮﺑـﺎﻧﯽ ﺷـﻮک ﻓﺮﻫﻨﮕـﯽ را درک‬
‫ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬آﻧﮕﺎه اﻣﮑﺎن داﺷﺖ درﯾﺎﺑﺪ ﮐﻪ اﺣﺴﺎس آﻧﺎن ﭼﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺟﻮاﻧﺎن و ﻣﯿﻠﯿﻮنﻫﺎ‬
‫ﻧﻔﺮ اﻧﺴﺎن دﯾﮕﺮ اﻓﺮاد آﺷﻔﺘﻪ‪ ،‬ﺧﺸﻦ و ﺑﯽ ﻗﯿﺪ و ﺑﯽدرد ‪ -‬ﻋﻼﯾﻢ ﺷﻮک آﯾﻨـﺪه را ﺑـﺮ ﭼﻬـﺮه‬
‫دارﻧﺪ‪ .‬اﯾﻨﺎن ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻗﺮﺑﺎﻧﯿﺎن ﺷﻮک آﯾﻨﺪهاﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻏﯿﺮ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻓﺮاد ﺑﺴﯿﺎری را در ﻣﻌﺮض ﺷﻮک آﯾﻨﺪه ﻗﺮار داد و ﺗﻌﺎدل ﺟﺎﻣﻌﻪ را ﺑـﻪ‬
‫ﻃﻮر ﮐﻠﯽ ﺣﻔﻆ ﮐﺮد‪ .‬ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ داﻧﯿﻞ ﻣـﻮﯾﻨﯽ ﻫـﺎن )‪ ،(Daniel P.Moynihan‬ﻣـﺸﺎور‬
‫ﻋﺎﻟﯽ ﻣﺴﺎﯾﻞ ﺷﻬﺮی در ﮐﺎخ ﺳﻔﯿﺪ اﻣﺮوز اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه آﻣﺮﯾﮑﺎ »ﺧﺼﻠﺖﻫـﺎ و ﺧـﺼﻮﺻﯿﺎت‬
‫ﻓﺮدی را داراﺳﺖ ﮐﻪ دﭼﺎر ﺣﻤﻠﻪ ﻋﺼﺒﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ «.‬زﯾﺮا ﻣﺠﻤﻮع ﺗـﺎﺛﯿﺮات ﺗﺤﺮﯾـﮏﻫـﺎی‬
‫ﺑﯿﺶ از ﺣﺪ از ﻧﻈﺮ ﺣﺴﯽ‪ ،‬ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ و ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮی‪ ،‬ﺳـﻮای آﺛـﺎر ﺟـﺴﻤﺎﻧﯽ ﺳـﻨﮕﯿﻨﯽ ﺑـﺎر‬
‫ﻋﺼﺒﯽ و ﻓﺸﺎر ﺑﺮ ﻏﺪد درون رﯾﺰ‪ ،‬در ﻣﯿﺎن ﻣﺎ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﯿﻤﺎری ﻣﯽﺷﻮد‪) .‬ﺷﻮک آﯾﻨﺪه(‬
‫ﺑﺎز ﺗﺎﻓﻠﺮ در ﺷﻮک آﯾﻨﺪه ص ‪ 375‬ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪» :‬ﺗﺼﺎدﻓﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎری از ﻣﺮدم ﻋـﺎدی‬
‫ﺑﻪ اﯾﻦ دﻧﯿﺎ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ »داراﻟﻤﺠﺎﻧﯿﻦ« و ﯾﺎ ﻣﺴﺎﻟﻪ دﯾﻮاﻧﮕﯽ اﺧﯿﺮاً ﺑﻪ ﺻـﻮرت ﻣﻮﺿـﻮع ﻋﻤـﺪه‬
‫ادﺑﯿﺎت‪ ،‬ﻧﻘﺎﺷﯽ‪ ،‬ﻧﻤﺎﯾﺸﻨﺎﻣﻪ و ﻓﯿﻠﻢ درآﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺜﻼً ﭘﯿﺘﺮ واﯾﺲ در ﻧﻤﺎﯾﺸﻨﺎﻣﻪ اش ﺑـﻪ ﻧـﺎم‬
‫ﻣﺎرات ﺳﺎد )‪ (Marat sade‬دﻧﯿﺎی ﭘﺮ ﻏﻮﻏﺎﯾﯽ را ﺗﺼﻮﯾﺮ ﻣﯽﮐﻨـﺪ ﮐـﻪ از درﯾﭽـﻪ ﭼـﺸﻢ‬
‫دﯾﻮاﻧﮕﺎن ﺗﯿﻤﺎرﺳﺘﺎن ﺷﺎراﻧﺘﻮن )‪ (charecnton‬ﺑﻪ آن ﻧﮕﺮﯾﺴﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬در ﻓﯿﻠﻢﻫـﺎﯾﯽ‬
‫ﻣﺜﻞ ﻣﻮرﮔﺎن )‪ (Morgan‬زﻧﺪﮔﯽ در ﯾﮏ آﺳﺎﯾﺸﮕﺎه رواﻧﯽ ﺑـﻪ زﻧـﺪﮔﯽ ﮐـﺮدن در ﺟﻬـﺎن‬
‫ﺑﯿﺮون ﺗﺮﺟﯿﺢ داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻨﺪه ﺑﻪ ﻫﯿﭻ ﻋﻨﻮان اﺳﻢ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻏﺮﺑﯽ را داراﻟﻤﺠﺎﻫﺪﯾﻦ‬
‫ﻧﮕﺬاﺷﺘﻪ و ﻧﺨﻮاﻫﻢ ﮔﺬاﺷﺖ و اﯾﻦ اﻧﺪﯾﺸﻤﻨﺪان ﻏﺮﺑﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪ :‬ﻣﺎﺷﯿﻦﻫـﺎ‪ ،‬ﻣﺜـﻞ‬
‫ﺑﻌﻀﯽ از ﻣﺎﺷـﯿﻦﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮد ﺗﺎ ﯾﮏ ﻣﯿﻠﯿـﺎردم ﺛﺎﻧﯿـﻪ ﺑـﺎ ﯾﮑـﺪﯾﮕﺮ ﻫﻤﺰﻣـﺎن ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺷـﺪ؛‬
‫اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﻏﯿﺮ ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪.‬‬
‫ﯾﮑﯽ از ﻣﺘﺨﺼﺼﺎن ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﺷﻬﺮﻧﺸﯿﻨﯽ در آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬ﺑﺎ ﻧﻔﺮﺗﯽ ﮐﻪ ﺳﻌﯽ در ﭘﻨﻬـﺎن داﺷـﺘﻨﺶ‬
‫ﻧﻤﯽ ﮐﻨﺪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪» :‬ﻣﻮﺳﺴﻪ ﻧﻮﺳﺎزی ﺷﻬﺮﻧﺸﯿﻨﯽ ﭘﺲ از ﺻـﺮف ﻫﺰﯾﻨـﻪای ﺑـﯿﺶ از ﺳـﻪ‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ ‪........................................................................................................................‬‬

‫‪89‬‬

‫ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر ﻣﻮﻓﻖ ﺷﺪه ﮐﻪ ﻋﻤﻼً ﻣﯿﺰان ﻋﺮﺿﻪ ﺧﺎﻧﻪﻫﺎی ارزان ﻗﯿﻤﺖ را در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﮐﺎﻫﺶ‬
‫ﻣﯽدﻫﺪ« ﻧﻈﯿﺮ ﭼﻨـﯿﻦ ﻧﺎﮐﺎﻣﯽﻫﺎ را در دهﻫﺎ زﻣﯿﻨـﻪ ﻣـﯽﺗـﻮان ﻣـﺸﺎﻫﺪه ﮐـﺮد‪ .‬ﭼـﺮا اﻣـﺮوزه‬
‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎی رﻓﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﺟﺎی آن ﮐﻪ ﺑﻪ اﻓﺮاد ﮐﻤﮏ ﮐﻨﻨﺪ اﻏﻠﺐ ﺑﺎ ﺷﮑﺴﺖ ﻣﻮاﺟﻪ ﻣـﯽﺷـﻮﻧﺪ؟‬
‫ﭼﺮا داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن ﮐﻪ ﻇﺎﻫﺮاً از ﮔﺮوه ﺑﺮﮔـﺰﯾﺪه و ﻧـﺎزک ﻧﺎرﻧﺠﯽ ﻫـﺴﺘﻨﺪ دﺳـﺖ ﺑـﻪ ﺷـﻮرش‬
‫ﻣﯽزﻧﻨﺪ؟ ﭼﺮا ﺑﺰرﮔﺮاهﻫﺎ ﺑﻪ ﺟﺎی ﮐﺎﺳﺘﻦ از ﺑﺎر ﺗﺮاﻓﯿﮏ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﺸﮑﻞ آن ﻣﯽاﻓﺰاﯾﻨـﺪ؟ ﺧﻼﺻـﻪ‬
‫ﮐﻼم آن ﮐﻪ ﭼـﺮا اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﻟﯿﺒﺮال ﺧﯿﺮﺧﻮاﻫﺎﻧﻪ ﺑﻪ اﯾـﻦ ﺳـﺮﻋﺖ ﮔﻨﺪﺷـﺎن ﺑـﺎﻻ‬
‫ﻣﯽآﯾﺪ و ﺗﺎﺛﯿﺮات ﺟﺎﻧﺒﯽ ﺷﺎن ﻧﺘﺎﯾﺞ اوﻟﯿﻪ را ﺑﺮ ﺑﺎد ﻣﯽدﻫﺪ؟ ﺷﮕﻔﺖ اﻧﮕﯿﺰ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ رﯾﻤﻮﻧﺪ‬
‫ﻓﻠﭽﺮ )‪ ،(Raymond Fletcher‬ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه ﻧﻮﻣﯿﺪ ﭘﺎرﻟﻤﺎن اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن اﺧﯿﺮاً ﺑﻪ ﺷﮑﻮه ﮔﻔﺖ‪:‬‬
‫»ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﯽ ﺳﺮ و ﺳﺎﻣﺎن ﺷﺪه اﺳﺖ!«‪ .‬اﮔﺮ ﻣﻨﻈﻮر وی از ﺑﯽ ﺳﺮ و ﺳﺎﻣﺎﻧﯽ ﻓﻘﺪان ﯾﮏ اﻟﮕﻮ‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﻏﺮاق ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬اﻣـﺎ اﮔـﺮ ﻣﻨﻈـﻮرش آن اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻧﺘـﺎﯾﺞ ﺳﯿﺎﺳـﺖ‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻧﺎﻣﻨﻈﻢ و ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ آن دﺷﻮار ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﺎﻣﻼً ﺣﻖ دارد‪ .‬ﻣﻌﻨﯽ و ﻣﻔﻬﻮم ﺳﯿﺎﺳﯽ‬
‫ﺷﻮک آﯾﻨﺪه ﻫﻤﯿﻦ اﺳﺖ‪ .‬زﯾﺮا ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﺷـﻮک آﯾﻨـﺪه ﻓـﺮدی ﺑـﻪ ﻣﻌﻨـﯽ ﻧـﺎﺗﻮاﻧﯽ او در‬
‫ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ ﮐﺮدن ﺧﻮد ﺑﺎ آﻫﻨﮓ ﺗﻐﯿﯿﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﮑﻮﻣﺖﻫﺎ ﻧﯿﺰ ﮔﺮﻓﺘﺎر ﻧﻮﻋﯽ ﺷﻮک آﯾﻨﺪه ﺟﻤﻌﯽ‬
‫و ﺿﻌﻒ و ﻓﺘﻮر در ﺟﺮﯾﺎن ﺗﺼﻤﯿﻢﮔﯿﺮیﺷﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺳﺮﺟﻔﺮی وﯾﮑﺮز ) ‪Sir Geoffrey‬‬
‫‪ (Vickers‬داﻧﺸﻤﻨﺪ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻋﻠﻮم اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن ﺑﺎ روﺷﻦ ﺑﯿﻨﯽ دﻟﺴﺮد ﮐﻨﻨـﺪهای‬
‫ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﺴﺎﻟﻪ اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﺪ‪» :‬آﻫﻨﮓ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺘﯽ ﭘﺮﺷﺘﺎب اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ ﺑﺪون آن ﮐﻪ‬
‫در آﻫﻨﮕﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ آن ﺑﺘﻮان واﮐﻨﺶﻫﺎی ﺑﯿﺸﺘﺮی ﻧﺸﺎن داد ﺷﺘﺎﺑﯽ ﻧﻈﯿﺮ آن ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪه ﺑﺎﺷﺪ؛‬
‫و اﯾﻦ ﻣﺎ را در ﺟﺎﯾﯽ ﻣﯽﮐﺸﺎﻧﺪ ﮐﻪ ﻓﺮاﺗﺮ از آن دﯾﮕﺮ ﻫﯿﭻ ﮐﻨﺘﺮﻟﯽ در ﮐﺎر ﻧﯿﺴﺖ‪«.‬‬
‫ﻣﺰرﻋﻪ ﺑﺎﺑﯽ ﻓﺎرم‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﻣﻨﻈﻮر از ﻣﺰرﻋﻪ ﺑﺎﺑﯽ ﻓﺎرم ﭼﯿﺴﺖ؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ 1987‬م‪ .‬در ﺳﺮﯾﻼﻧﮑﺎ ﯾﮏ ﻣﺰرﻋﻪ ﺑﭽﻪ ﺑﻪ ﻧﺎم »ﺑﺎﺑﯽ ‪ -‬ﻓـﺎرم« ﺑـﺮای ﺗﻮﻟﯿـﺪ‬
‫ﺑﭽﻪ ﻓﻌﺎل ﺑـﻮد‪ .‬ﻣﺮﮐﺰ اﯾﻦ ﺳﺎزﻣﺎن ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻫﺘﻞ ﺑﺮای ﺗﻮرﯾـﺴﺖﻫـﺎی ﺧـﺎرﺟﯽ اداره‬

‫‪90‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬ﺷﮑﻞ ﯾﮏ ﭘﺎدﮔﺎن ﻧﻈﺎﻣﯽ ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ ﻣﯽﺷﺪ‪ .‬زﻧﺎن ﺟﻮان ﺑﺎردار ﺗﺎ زﻣـﺎن زاﯾﻤـﺎن در‬
‫اﯾﻦ ﻣﺤﻞ ﻧﮕﻬﺪاری ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ و ﻫﺮ ﮔﻮﻧﻪ ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﺧﺎرج ﻣﻤﻨﻮع ﺑﻮد‪ .‬ﯾـﮏ ﮐﺎرﻣﻨـﺪ ﺳـﻔﺎرت‬
‫آﻟﻤﺎن در ﮐﻠﻤﺒﻮ ﮐﻪ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ ﺑﻮد از اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺑﭽﻪ ﺑﺎزدﯾﺪ ﮐﻨـﺪ‪ ،‬در زﻣـﺎن ﻣﻼﻗﺎﺗـﺸﺎن‬
‫ﮔﻔﺖ‪ 4 :‬ﺗﺎ ‪ 17‬زوج ﺧﺎرﺟﯽ در اﺗﺎق ﺻﺒﺤﺎﻧﻪ ﺣﻀﻮر داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﻫﻤﯿﻦ ﺷـﻤﺎر از ﻣـﺎدران‬
‫ﺟﻮان ﺳﺮﯾﻼﻧﮑﺎﯾﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﯿﻦ ﺳﻨﯿﻨﯽ‪ 17‬ﺗﺎ ‪ 25‬ﺳﺎل‪ ،‬ﺑﻪ ﻧـﻮزادان ﺧـﻮد ﺷـﯿﺮ ﻣـﯽدادﻧـﺪ‪ .‬اﯾـﻦ‬
‫ﻧﻮزادان ﻗﺒﻞ از ﺗﻮﻟﺪ ﺑﻪ ﻓﺮوش رﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬در ﻫﻨﺪوراس و ﮔﻮاﺗﻤﺎﻻ ﻧﯿﺰ ﻣﺮاﮐـﺰ ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﺑﭽـﻪ‬
‫ﺑﺮای ﻓﺮوش وﺟﻮد دارد‪.‬‬
‫ﺑﺮ اﺳﺎس ﮔﺰارش ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﯽ ﻗﻀﺎﯾﯽ ﻧﺮوژ‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﺳﺎﻟﻪ ﺑﯿﺶ از ﯾﮏ ﻣﯿﻠﯿﻮن ﮐﻮدک از ﻃﺮﯾـﻖ‬
‫رﺑﻮدن ﯾﺎ ﺧﺮﯾﺪاری ﺷﺪن و ﯾﺎ ﺑﻪ زور‪ ،‬وارد ﺑﺎزار ﺳﮑﺲ ﻏﺮب ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫در آﻟﻤﺎن ﯾـﮏ دﻻل ﺑﭽﻪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻋﻠﻨﯽ ﺑﭽﻪﻫﺎﯾﯽ از ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺧﺎور دور را ﺑـﻪ ﺑﻬـﺎی‬
‫‪ 15‬ﻫﺰار‪ ،‬از ﺧﺎور ﻧﺰدﯾﮏ ‪ 30‬ﻫﺰار ﻧﻮزاد آﻟﻤﺎﻧﯽ را ﺑﻪ ‪ 45‬ﻫﺰار ﻣﺎرک ﺑﺮای ﻓـﺮوش ﻋﺮﺿـﻪ‬
‫ﻣﯽﮐـﺮد‪ .‬ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﺮزﯾﻠـﯽ در ﺻـﻮرت داﺷﺘـﻦ ﭘﻮﺳﺖ روﺷﻦ و ﭼﺸﻢﻫﺎی آﺑﯽ‪ ،‬ﺑﻬـﺎﯾﯽ ﺗـﺎ‬
‫‪ 30‬ﻫﺰار دﻻر دارﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮای ﺧﺮﯾﺪ ﺑﭽﻪ ﮐﺎﺳﺘﺎرﯾﮑﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﻋﻠـﺖ ﻣـﺸﺎﺑﻬﺖ ﭼـﺸﻢﻫـﺎی آﺑـﯽ و‬
‫ﻣﻮﻫﺎی ﻃﻼﯾﯽ آﻧﺎن ﺑـﻪ اروﭘﺎﯾﯿـﺎن‪ ،‬ﻣﺒﻠـﻎ ﺑﯿـﺸﺘﺮی ﭘﺮداﺧـﺖ ﻣـﯽﺷـﻮد‪) .‬روزﻧﺎﻣـﻪ ﺳـﻼم‬
‫‪(1370/7/13‬‬
‫»ﺗﻨﻬﺎ در ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن ﻫﺸﺘﺼﺪ ﮐﻮدک ﻧﺎﭘﺪﯾﺪ ﺷﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﺑﺮای ﻓﺮوش‬
‫اﻋﻀﺎی ﺑﺪن آﻧﺎن دزدﯾﺪه ﺷﺪهاﻧﺪ‪) «.‬ﮐﯿﻬﺎن(‬
‫اﯾﻦ روزﻧﺎﻣﻪ در ﺗﺎرﯾﺦ ‪ 25‬ﻣﻬﺮﻣﺎه ‪ 73‬ﻧﻮﺷﺖ ﮐﻪ‪» :‬ﺳﺮﯾﻼﻧﮑﺎ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﺻﺎدر ﮐﻨﻨـﺪه ﭼـﺸﻢ‬
‫اﻧﺴﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺎﮐﻨﻮن ‪ 32‬ﻫﺰار ﺟﻔﺖ ﭼﺸﻢ ﺑﻪ ‪ 60‬ﮐـﺸﻮر ﺟﻬـﺎن از ﺳـﺮﯾﻼﻧﮑﺎ ﺻـﺎدر ﺷـﺪه‬
‫اﺳﺖ‪«.‬‬
‫در ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن دو ﻣﯿﻠﯿﻮن ﺗﻦ ﺑﻪ ﺧﺮﯾﺪ و ﻓﺮوش ﮐﻮدﮐﺎن ﺑﯽﭘﻨﺎه ﻣﺸﻐﻮل ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﭼﻬﺎرﺻـﺪ‬
‫ﻫﺰار ﮐﻮدک ﺗﺎﮐﻨﻮن ﺑﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻏﺮﺑﯽ ﻓﺮوﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در ﻓﯿﻠﯿﭙﯿﻦ ﯾﮏ ﻣﯿﻠﯿـﻮن و در‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ ‪........................................................................................................................‬‬

‫‪91‬‬

‫ﺗﺎﯾﻮان ﻫﺰار و در ﭘﺎﮐﺴﺘﺎن ‪ 40‬ﻫﺰار و در ﺳﺮﯾﻼﻧﮑﺎ ‪ 40‬ﻫـﺰار ﮐـﻮدک در ﺳـﺎلﻫـﺎی اﺧﯿـﺮ‬
‫ﻓﺮوش رﻓﺘﻪ اﻧﺪ‪«.‬‬
‫ﺑﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪ روزﻧﺎﻣﻪ ﻣﻌﺘﺒﺮ »ﻻرﭘﻮﺑﻠﯿﮑﺎ« اﯾﺘﺎﻟﯿﺎ‪ ،‬اﺧﯿﺮاً ﯾﮏ ﻫﺰار و ﭘﺎﻧـﺼﺪ ﮐـﻮدک را از ﮐـﺸﻮر‬
‫ﺧﺎرج ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺎری از آﻧﺎن ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﺳﺘﻔﺎده از اﻋﻀﺎی ﺑﺪﻧﺸﺎن و ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﭘﯿﻮﻧﺪﻫﺎی‬
‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺑﻪ ﻗﺘﻞ رﺳﯿﺪهاﻧﺪ‪.‬‬
‫ﯾﮏ روزﻧﺎﻣﻪ ﺑﺮزﯾﻠﯽ‪ ،‬اﯾﺘﺎﻟﯿﺎ را ﺑﻪ ﻗﺎﭼﺎق ﭘﻨﺞ ﻫﺰار ﮐﻮدک ﺑﺮزﯾﻠﯽ ﺑـﺮای اﺳـﺘﻔﺎده و ﻓـﺮوش‬
‫اﻋﻀﺎی ﺑﺪن و اﻧﺪامﻫﺎی ﻣﺨﺼﻮص آﻧﻬﺎ ﻣﺘﻬﻢ ﮐﺮد‪.‬‬
‫ﻣﺎﻫﻨﺎﻣﻪ »وﯾﺴﻮن« ﭼﺎپ ﺑﻮﯾﻨﺲ آﯾﺮس ﻧﯿﺰ اﻋﻼم ﮐﺮد‪» :‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻣﻘﺎﻣـﺎت ﮐـﺸﻮرﻫﺎﯾﯽ‬
‫ﭼﻮن آرژاﻧﺘﯿﻦ‪ ،‬ﻣﮑﺰﯾﮏ‪ ،‬ﺑﺮزﯾﻞ و اﮐﻮادور از ﮐﻨﺎر اﯾﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺑﻪ ﺳـﺎدﮔﯽ ﻣـﯽﮔﺬرﻧـﺪ‪ ،‬ﻟﮑـﻦ‬
‫درﺻﺪ ﮐﻮدﮐﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﺎرج ﺻﺎدر ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺳـﺮﻋﺖ در ﺣـﺎل اﻓـﺰاﯾﺶ اﺳـﺖ‪ .‬در اﯾـﻦ‬
‫ﻣﻌﺎﻣﻼت ﺷﻮم اﮐﺜﺮ ﮐﻮدﮐﺎن ﭼﺸﻢ‪ ،‬ﻣﻌﺪه ﯾﺎ ﻗﻠﺐ ﺧﻮد را از دﺳﺖ ﻣﯽدﻫﻨﺪ و اﮔـﺮ ﺑﺮﺧـﯽ از‬
‫آﻧﺎن زﻧﺪه ﺑﻤﺎﻧﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻮرد ﺗﺠﺎوز ﻧﯿﺰ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪«.‬‬
‫ﺑﺎﻧﺪﻫﺎی ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﻗﺎﭼﺎق ﮐﻮدﮐﺎن‪ ،‬ﺳﺎﻻﻧﻪ دوﯾﺴﺖ ﻫﺰار ﮐﻮدک را ﺑﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺻـﻨﻌﺘﯽ‬
‫اﻧﺘﻘﺎل ﻣﯽدﻫﻨﺪ و از اﯾﻦ راه ﺳﻪ ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر ﮐﺴﺐ درآﻣـﺪ ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ‪ .‬ﺧﺮﯾـﺪاران ﮐﻮدﮐـﺎن‬
‫ﺧﺮدﺳﺎل‪ ،‬ﻋﻤﺪﺗﺎً ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎی ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪ اروﭘﺎﯾﯽ و آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺷﺮﮐﺖ دﯾﮕﺮی ﺑﻪ ﻧﺎم »ﺳﻔﺎرت ﺑﭽﻪ« ﻧﯿﺰ ﭘﻨﺠﺎه ﻫﺰار ﮐﻮدک ﺑﻮﺳﻨﯿﺎﯾﯽ را ﻓﺮوﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫روزﻧﺎﻣﻪ ﮐﯿﻬﺎن در ﺗﺎرﯾﺦ ‪ 13‬ﻣﺮداد ‪ 73‬ﻧﻮﺷﺖ ‪» :‬ﯾﮏ ﺷﺮﮐﺖ ﺻﻬﯿﻮﻧﯿﺴﺘﯽ‪ -‬ﺻـﺮﺑﯽ ﭼﻬـﻞ‬
‫ﻫﺰار ﮐﻮدک ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﻮﺳﻨﯿﺎﯾﯽ را ﻓﺮوﺧﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﭘﻠﯿﺲ ﺷﻬﺮ ﺑﺎراﻧﮑﻮﺋﯿﻼ ﺑﺎ اﻧﺘﺸﺎر ﺑﯿﺎﻧﯿﻪای اﻋﻼم ﮐﺮد در ﺟﺮﯾﺎن ﺑﺎزرﺳـﯽ ﻣﺤﻮﻃـﻪ داﻧـﺸﮕﺎه‬
‫آزاد اﯾﻦ ﺷﻬﺮ ﺑﻪ اﺟﺴﺎد ﻫﻔﺖ ﻣﺮد و ﺳﻪ زن‪ 20 ،‬ﺟﻤﺠﻤﻪ‪ 15 ،‬رﯾـﻪ‪ ،‬ﻣﻐـﺰ و ‪ 15‬ران دﺳـﺖ‬
‫ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫روزﻧﺎﻣﻪ اﻃﻼﻋﺎت در ﺷﻤﺎره ‪ 20356‬ﻫﻔﺘﻢ آذر ﻣﺎه ‪ 73‬ﻧﻮﺷﺖ‪» :‬ﯾﮏ ﻣـﺎدر اﯾﺘﺎﻟﯿـﺎﯾﯽ دﺧﺘـﺮ‬
‫‪ 18‬ﻣﺎﻫﻪاش را در ازای درﯾﺎﻓﺖ ﭘﻮل ﺧﺮﯾﺪ ﯾﮏ ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮن ﻓﺮوﺧﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﺧﺎﻧﻢ ﻫﻢ اﮐﻨﻮن ﺑـﺎ‬

‫‪92‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫اﺑﺮاز ﻧﺪاﻣﺖ و ﭘﺸﯿﻤﺎﻧﯽ ﺑﺎ ﮐﻤﮏ ﮔﺮﻓﺘﻦ از ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت و ﺳﺎﯾﺮ رﺳﺎﻧﻪﻫﺎی ﮐﺸﻮرش از دﯾﮕـﺮ‬
‫ﻣﺎدران ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﮐﻪ اﺷﺘﺒﺎه او را ﺗﮑﺮار ﻧﮑﻨﻨﺪ‪«.‬‬
‫ﺑﺮزﯾﻠﯽﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ از ﺷﺪت ﻓﻘﺮ در ﺣﺎدﺗﺮﯾﻦ وﺿﻊ ﺑﻪ ﺳﺮ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺎﺿﺮﻧﺪ ﺑﺮای اداﻣﻪ ﺣﯿـﺎت‬
‫ﺧﻮد و ﯾﺎ ﺧﺎﻧﻮاده ﺧﻮﯾﺶ و ﺗﺎﻣﯿﻦ ﻣﺨﺎرج ﻣﻌﺎﻟﺠﻪ ﯾﮑﯽ از ﻋﺰﯾﺰاﻧﺸﺎن اﻧﺪامﻫﺎی ﺧـﻮد را ﺑـﻪ‬
‫دﻻﻻن اﻋﻀﺎی ﺑﺪن ﺑﻔﺮوﺷﻨﺪ‪ .‬ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ در ﯾﮏ روز‪ 16 ،‬ﺗﻦ ﺑﺮای ﻓﺮوش ﮐﻠﯿـﻪ و ﭼـﺸﻢ در‬
‫روزﻧﺎﻣﻪ آﮔﻬﯽ داده ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﮔﺰارشﻫﺎی دﯾﮕﺮی ﺣﺎﮐﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﭽﻪﻫﺎی ﺷﯿﺮﺧﻮار دزدﯾﺪه ﺷﺪه را »ﺳـﺎزﻣﺎن ﺗﺠـﺎرت‬
‫آزاد ﺑﭽﻪ« در ﺧﺎﻧﻪﻫﺎی ﻣﺨﺼﻮص ﻧﮕﻬﺪاری و ﺑﺨﻮﺑﯽ ﺗﻐﺬﯾـﻪ و ﭘﺮﺳـﺘﺎری ﻣـﯽﮐﻨـﺪ ﺗـﺎ در‬
‫ﻣﻮﻗﻊ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺎﻧﮏ زﻧﺪه اﻋﻀﺎی ﺑﺪن ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻗﻄﻌﻪ ﻗﻄﻌﻪ ﺷﺪن‪ ،‬ﻣـﻮرد ﺑﻬـﺮه‬
‫ﺑﺮداری ﻗﺮار ﮔﯿﺮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻗﺎﭼﺎﻗﭽﯿﺎن ﺑﺮای اﻧﺘﻘﺎل ﻫﺮ ﮐﻮدک از ﺟﻬﺎن ﺳﻮم ﺑﻪ ﻏﺮب‪ ،‬ﺑﯿﻦ ‪ 6‬ﺗـﺎ ‪ 25‬ﻫـﺰار دﻻر ﺳـﻮد‬
‫ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ‪.‬‬
‫از ﻣﺰرﻋﻪ ﺑﭽﻪ در ﺳﺮﯾﻼﻧﮑﺎ‪ ،‬ﺷﺶ ﻫﺰار ﮐﻮدک ﺷﯿﺮﺧﻮار‪ ،‬ﻫﺮ ﯾﮏ ﺑﻪ ﺑﻬﺎی ‪ 12‬ﻫﺰار و ﺑﯿﺶ‬
‫از ﺳﯿﺼﺪ ﺷﯿﺮﺧﻮار ﺑﺮزﯾﻠﯽ ﺑﻪ ﺑﻬﺎی ‪ 22‬ﻫﺰار ﻣﺎرک ﺑﻪ ﻣـﺸﺘﺮﯾﺎن ﺧـﺎرﺟﯽ ﻓﺮوﺧﺘـﻪاﻧـﺪ‪ .‬ﺑـﻪ‬
‫واﻟﺪﯾﻦ ﮐﻮدﮐﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻓﺮزﻧﺪاﻧـﺸﺎن ﺑـﻪ ﻋﻨـﺎوﯾﻦ ﮔﻮﻧـﺎﮔﻮن در ﮐـﺸﻮرﻫﺎی ﺧـﺎرج‪ ،‬از ﻃـﺮف‬
‫ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎی ﻣﺘﻤﺪن اروﭘﺎﯾﯽ و آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﻓﺮزﻧﺪی ﭘﺬﯾﺮﻓﺘـﻪ ﺷـﺪهاﻧـﺪ‪ ،‬ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﻣﺘﻮﺳـﻂ‬
‫ﺳﯿﺼﺪ و ﺳﯽ ﺗﺎ ﯾﮏ ﻫﺰار و ﺷﺸﺼﺪ و ﭘﻨﺠﺎه ﻣﺎرک ﭘﺮداﺧﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﻦ ﺗﺠﺎرت ﻧﯿﺰ‬
‫ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺎزار ﮐﺎﻻ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ و ﮐﺎر‪ ،‬ﮐﺴﺐ ﺳﻮد‪ ،‬ﻫﺪف اﺻﻠﯽ ﺗﺠﺎر و ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺬاران ﺑﻮده اﺳـﺖ‪.‬‬
‫ﮐﻮدﮐﺎن آرژاﻧﺘﯿﻦ ﺳﭙـﯿﺪ ﭘﻮﺳﺖ ﺑﻪ ﺑﻬﺎﯾﯽ ﺣﻮاﻟﯽ ﯾﮑﺼﺪ و ﺣﺪاﮐﺜﺮ ﯾـﮏ ﻫـﺰار دﻻر ﻣﻌﺎﻣﻠـﻪ‬
‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﺑﻬﺎی ‪ 20‬ﻫﺰار دﻻر در آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬ﺳﻮﺋﯿﺲ‪ ،‬ﺳﻮﺋﺪ‪ ،‬اﺗـﺮﯾﺶ و اﺳـﺮاﺋﯿﻞ ﺑـﻪ‬
‫ﻓﺮوش ﻣﯽرﺳﻨﺪ‪ .‬در روﻣﺎﻧﯽ ﯾﮏ ﺧﺎﻧﻮاده آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﮐﻮدﮐﯽ را ﺑﻪ ﺑﻬـﺎی ﺷﺸـﺼﺪ و ﭘﻨﺠـﺎه‬
‫ﻣﺎرک ﺧﺮﯾﺪ و ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﺮد‪.‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ ‪........................................................................................................................‬‬

‫‪93‬‬

‫در ﻓﺎﺻﻠﻪ ژاﻧﻮﯾﻪ ﺗﺎ ﻧﻮاﻣﺒﺮ ‪ 1991‬م‪ .‬ﻫﻔﺖ ﻫـﺰار ﮐـﻮدک از روﻣـﺎﻧﯽ ﺑـﻪ ﻣﻨﻈـﻮر ﻋﺮﺿـﻪ در‬
‫ﺑﺎزارﻫﺎی ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری اﺳﺘﻌﻤﺎری ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﻧﻮزادان زنﻫﺎی ﺑﺎردار روﻣﺎﻧﯽ‬
‫ﻧﯿﺰ در ﺑﻠﻐﺎرﺳﺘﺎن ﭘﺲ از زاﯾﻤﺎن در ازای ‪ 150‬ﻣﺎرک ﺑﻪ دﻻﻻن واﮔـﺬار ﻣـﯽﺷـﻮد‪ .‬دﻻﻻن‪،‬‬
‫اﯾﻦ ﺑﭽﻪﻫﺎ را ﺑﻪ ﯾﮑﺼﺪ ﺑﺮاﺑﺮ ﻗﯿﻤﺖ ﻣﯽﻓﺮوﺷﻨﺪ‪.‬‬
‫ﯾﮏ دﻫﻘﺎن ﺑﻨﮕﻼدﺷﯽ دﺧﺘﺮ ‪ 8‬روزهاش را ‪ 240‬رﯾﺎل ﻓﺮوﺧﺖ ﺗﺎ ﻧﯿﻢ ﮐﯿﻠﻮ ﺑﺮﻧﺞ ﺑﺨﺮد‪ .‬ﻣﺎدر‬
‫‪ 16‬ﺳﺎﻟﻪ اﯾﻦ ﻧﻮزاد ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ و ﺷﮑﻨﺠﻪﻫﺎی ﻫﻤﺴﺮش از ﺧﺎﻧﻪ ﮔﺮﯾﺨﺘﻪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﯾﮑﯽ از راهﻫﺎی ﺗﻬﯿﻪ ﮐﻮدک اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﺰﺷﮏ ﯾﺎ ﻣﺎﻣﺎ در زاﯾـﺸﮕﺎه ﺑـﺮای ﻧـﻮزادی ﮐـﻪ‬
‫ﻣﺘﻮﻟﺪ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ورﻗﻪ ﻓﻮت ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ و ﺑﻪ واﻟﺪﯾﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻧﻮزاد ﮐﻤﯽ ﭘﺲ از ﺗﻮﻟـﺪ‬
‫ﻣﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮای رﻓﻊ ﺷﺒﻪ ﻧﯿﺰ ﺟﺴﺪ ﺑﭽﻪ ﻣﺮدهای را ﮐﻪ ﻗﺒﻼً آﻣﺎده و ﻧﮕﻬـﺪاری ﺷـﺪه‪ ،‬ﺑـﻪ‬
‫واﻟﺪﯾﻦ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ .‬ﺳﭙﺲ ﺧﺎﻧﻢ ﻣﺸﺘﺮی ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان زن ﺑـﺎردار در ﻫﻤـﺎن زاﯾـﺸﮕﺎه‬
‫ﺑﺴﺘﺮی اﺳﺖ‪ ،‬ﻧﻮزاد را ﺗﺤﻮﯾﻞ ﻣﯽﮔﯿﺮد و ﺑﺎ ﻓﺮزﻧﺪش زاﯾﺸﮕﺎه را ﺗﺮک ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﯾﮏ ﭘﺰﺷﮏ‬
‫در ﺗﺮﮐﯿﻪ‪ ،‬در ﻣﺪت ﭘﻨﺞ ﺳﺎل ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﭼﻬﺎرﺻﺪ ﻧﻮزاد را ﺑﻪ ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن ﺧـﺎرﺟﯽ و ﺑـﻪ‬
‫ﻃﻮر ﻋﻤﺪه ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن اروﭘﺎﯾﯽ و آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺑﻬﺎی ﻫﺮ ﻧﻮزاد دو ﻫﺰار و ﭘﺎﻧـﺼﺪ ﺗـﺎ ده ﻫـﺰار‬
‫ﻣﺎرک ﻓﺮوﺧﺘﻪ ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن آﻟﻤﺎﻧﯽ اﯾﻦ ﭘﺰﺷﮏ در دادﮔﺴﺘﺮی ﻣﻨﮑﺮ ﭘﺮداﺧﺖ ﭘﻮل ﺷـﺪه و‬
‫ادﻋﺎ ﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻮادهﻫﺎی ﺑﯽﮐﻮدک آﻟﻤﺎﻧﯽ ﮐﻤﮏ ﺷﺪه اﺳﺖ!‬
‫در آﻣﺮﯾﮑﺎی ﻻﺗﯿﻦ‪ ،‬ﻣﺮﮐﺰ ﻓﺮوش ﺑﭽﻪ‪ ،‬ﺑﺮزﯾﻞ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﭽﻪ ﮔﺎﻫﯽ اوﻗﺎت در رﺣﻢ ﻣﺎدر ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ‬
‫ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﺻﻮرت ﮐﻪ ﺑﺎ روش »اوﻟﺘﺮاﺷﺎل« از ﻣﺸﺨﺼﺎت ﺑﭽﻪ‪ ،‬اﻃﻼﻋﺎت ﮐـﺎﻣﻠﯽ ﺑـﻪ‬
‫دﺳﺖ ﻣﯽآﯾﺪ و در ﺻﻮرت ﺗﻮاﻓﻖ ﻃﺮﻓﯿﻦ‪ ،‬ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ اﻧﺠـﺎم ﻣـﯽﺷـﻮد‪ .‬در آورﯾـﻞ ‪ 1994‬م‪ .‬در‬
‫ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت ﮐﺸﻮر ﻫﻨﺪوراس و ﺳﭙﺲ ﮐﺸﻮرﻫﺎی دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺑﺨﺸﯽ از ﺗﺠـﺎرت ﺑﭽـﻪ ﺑـﻪ ﻣﻨﻈـﻮر‬
‫ﭘﯿﻮﻧﺪ اﻋﻀﺎی ﺑﺪن‪ ،‬ﻋﻠﻨﯽ ﺷﺪ‪ ،‬ﻋﻠﺖ اﯾﻦ اﻣﺮ ﭘﯿﺪا ﺷﺪن ﺟﺴﺪ دو ﮐﻮدک در ﻣﺎه ﻣﺎرس ﻫﻤﺎن‬
‫ﺳﺎل ﺑﻮد‪ .‬از ﯾﮑﯽ از ﺑﭽﻪﻫﺎ دو ﮐﻠﯿﻪ ﺟﺪا ﺷﺪه ﺑﻮد و ﺟﺴﺪ در ﯾﮏ زﺑﺎﻟﻪ داﻧﯽ ﭘﯿﺪا ﺷﺪ‪ .‬ﺟﺴﺪ‬
‫ﮐﻮدک دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﯾﺦ زده در ﺣﺎل ﺣﻤﻞ ﺑﻪ ﻃﺮف ﺑﻨﺪری در اﻗﯿﺎﻧﻮس اﻃﻠﺲ ﮐﺸﻒ ﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ‬
‫ﻣﯽرﺳﯿﺪ ﭘﯿﺪا ﺷﺪن اﯾﻦ اﺟﺴﺎد‪ ،‬ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﯾﮑﺼﺪ و ﭘﻨﺠﺎه و ﺷﺶ ﮐـﻮدک ﮔﻤـﺸﺪه در ﺳـﻪ‬

‫‪94‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﻣﺎﻫﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ )ژاﻧﻮﯾﻪ ﺗﺎ ﻣﺎرس ‪ 1994‬م( را در ﻫﻨﺪوراس ﺗﻮﺿﯿﺢ دﻫﺪ‪ .‬در ﻣﺎه ﻓﻮرﯾﻪ ‪1994‬م‬
‫ﻧﯿﺰ ﻋﻠﻨﯽ ﺷﺪ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1993‬م‪ 536 ،‬ﺑﭽﻪ از ﭘﺎراﮔﻮﺋﻪ ﺑﻪ ﺧﺎرج ﺻـﺎدر ﺷـﺪهاﻧـﺪ‪ .‬دﻻﻻن‬
‫ﺑﭽﻪ در اﯾﻦ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ‪ 23‬ﻣﯿﻠﯿﻮن دﻻر ﮐﺴﺐ ﮐﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪) .‬ﮐﯿﻬﺎن ‪ 18‬ﺗﯿﺮ ‪(73‬‬

‫ﺟﻬﺎن اﻣﻦ‬
‫ﻃﺒﻖ ﮔﺰارﺷﯽ ﮐﻪ در اﮐﻮﻧﻮﻣﯿﺴﺖ ﭼﺎپ ﺷﺪ‪» ،‬ﻫﻢ اﮐﻨﻮن ﺑﺎ ﺗﻬﺪﯾـﺪ ﻫـﺴﺘﻪای‪ ،‬ﺑـﯿﺶ از ‪50‬‬
‫ﻣﻮرد اﻗﺪام ﺑﻪ اﺧﺎذی از آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ وﺣﺸﺖ ﺗﻤﺎم ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ ﭘﺎرهای از‬
‫آﻧﻬﺎ ﻣﻮﺛﻖاﻧﺪ‪«.‬‬
‫اﻓﺮادی ﺑﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻗﺎﭼﺎﻗﯽ ﮐﻪ در ﺳﻄﺤﯽ ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺗﺮ ﻗﺮار دارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﻣﻮادی ﮐﻤﺘﺮ ﻏﻨﯽ ﺷـﺪه‪ ،‬در‬
‫اﺗﺮﯾﺶ و روﺳﯿﻪ ﺳﻔﯿﺪ و آﻟﻤﺎن ﺗﻮﺳﻂ ﭘﻠﯿﺲ دﺳﺘﮕﯿﺮ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﭘﻠﯿﺲ ﺑـﯿﺶ‬
‫از ﺻﺪ ﻣﻮرد ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ ﻏﯿﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻣﻮاد ﻫﺴﺘﻪ ای را ﮔﺰارش ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﻌﻀﯽ از ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﮔﺎن در دﯾﺪارﺷﺎن ﺑﺎ وزﯾﺮ اﻧﺮژی اﺗﻤﯽ روﺳﯿﻪ وﯾﮑﺘﻮر ﻣﯿﺨﺎﺋﯿﻠﻒ ) ‪Victor‬‬
‫‪ (Mikhailov‬از او ﮐﻠﻤﺎت ﺷﯿﺮﯾﻦ اﻃﻤﯿﻨﺎن ﺑﺨﺸﯽ ﺷﻨﯿﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‪ ،‬وﻗﺘﯽ ‪ 3/3‬ﭘﻮﻧﺪ‬
‫اوراﻧﯿﻮم ﺑﺴﯿﺎر ﻏﻨﯽ ﺷﺪه از ﻣﻮﺳﺴﻪای در ﭘﻮدوﻟﺴﮏ )‪ (Podolsk‬ﻧﺰدﯾﮏ ﻣـﺴﮑﻮ ﻧﺎﭘﺪﯾـﺪ‬
‫ﺷﺪ‪،‬ﺳﺮﭘﺮﺳﺖ اﻣﻨﯿﺖداﺧﻠﯽ ﺧﻮد وزارﺗﺨﺎﻧﻪ‪،‬اﻟﮑﺴﺎﻧﺪرﻣﻮﺧﻒ)‪(Alexander f.mokhov‬‬
‫ﮔﻔﺖ‪» ،‬دزدی ﺗﻮﺳﻂ اﻓﺮادی اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﮐﻪ ﺑﺎ ﻓﺮاﯾﻨـﺪﻫﺎی ﻓﻨـﯽ ﮐـﻪ ﺧﯿﻠـﯽ ﺧـﻮب ﺑـﺪان‬
‫ﻣﺴﻠﻄﻨﺪ‪ ،‬ﭘﯿﻮﻧﺪی ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ دارﻧﺪ‪ .‬اﯾﻨﺎن ﻣﯽداﻧﺴﺘﻨﺪ ﭼﮕﻮﻧﻪ اوراﻧﯿﻮم را ذره ذره ﻃﻮری ﺑﺪزدﻧﺪ‬
‫ﮐﻪ ﻧﺘﻮان ﮐﺸﻒ ﮐﺮد‪«.‬‬

‫‪96‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﺑﻤﺐﻫﺎی ﻫﺴﺘﻪای از ﭘﻠﻮﺗﻮﻧﯿﻮم ﯾﺎ اوراﻧﯿﻮم ﺑﺴﯿﺎر ﻏﻨﯽ ﺷﺪه ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬از ‪ 3000‬ﺗـﻦ‬
‫اوراﻧﯿﻮم ﻏﻨﯽ ﺷﺪهای )‪ (HEU = High Enriched uranium‬ﮐﻪ در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ‬
‫در اﻃﺮاف ﺟﻬﺎن ﺷﻨﺎور اﺳﺖ‪ ،‬ﻋﻤﻼً ﺗﻨﻬﺎ ‪ 30‬ﺗﻦ ﯾﻌﻨﯽ ‪ %1‬ﻣـﺸﻤﻮل ﻧﻈـﺎرت ﺳـﺎزﻣﺎن ﺑـﯿﻦ‬
‫اﻟﻤﻠﻠﯽ اﻧﺮژی اﺗﻤﯽ اﺳﺖ‪ .‬از ﻫﺰار ﺗﻦ ﭘﻠﻮﺗﻮﻧﯿﻮم ﮐﻪ ﻣﻌﻠﻮم ﺷـﺪه وﺟـﻮد دارد‪ ،‬ﮐﻤﺘـﺮ از ﯾـﮏ‬
‫ﺳﻮم ﺣﺘﯽ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﻈﺮی ﺗﺤﺖ ﻣﺮاﻗﺒﺖ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﭘﯿﺶ از ﺟﻨﮓ ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس‪ ،‬ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ اﻧﺮژی اﺗﻤـﯽ از ﻣﻌـﺎدل ‪ 42‬ﺑـﺎزرس ﺗﻤـﺎم‬
‫وﻗﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد ﺗﺎ ‪ 1000‬ﻧﯿﺮوﮔﺎه اﻧﺮژی اﺗﻤﯽ اﻋﻼم ﺷﺪه را در ﺳﺮاﺳـﺮ ﺟﻬـﺎن ﺑﺎزرﺳـﯽ‬
‫ﮐﻨﺪ‪ .‬در ﻣﻘﺎﺑﻞ‪ ،‬اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ‪ 7200‬ﺑﺎزرس ﺗﻤﺎم وﻗﺖ را ﻣﺎﻣﻮر ﮐﺮد ﺗﺎ وﺟـﻮد ﺳـﺎﻟﻤﻮﻧﻼ و‬
‫ﭘﺴﯿﺘﺎﮐﻮز را در ﮔﻮﺷﺖ و ﻣﺮغ ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬در واﻗﻊ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻫﺮ ﺳﺎل ﺑﺮای اﻃﻤﯿﻨﺎن از اﯾـﻦ‬
‫ﮐﻪ ﮔﻮﺷﺖ ﮔﻮﺳﺎﻟﻪ و ﻣﺮﻏﺶ ﺳﺎﻟﻢ اﺳﺖ‪ ،‬دو و ﻧﯿﻢ ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﯿﺶ از آﻧﭽﻪ ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠـﯽ‬
‫اﻧﺮژی اﺗﻤﯽ ﺻﺮف ﺗﻀﻤﯿﻦ اﻣﻨﯿﺖ ﻫﺴﺘﻪای ﮐـﺮه زﻣـﯿﻦ ﮐـﺮده‪ ،‬ﺧـﺮج ﮐـﺮده اﺳـﺖ‪473) .‬‬
‫ﻣﯿﻠﯿﻮن دﻻر در ﺑﺮاﺑﺮ ‪ 179‬ﻣﯿﻠﯿﻮن دﻻر(‪.‬‬
‫ﺳﯽ ﮐﻮﺳﯿﺖ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ ،‬واﻗﻌﺎً »ﻫﯿﭻ ﮐﺲ را ﻧﯿﺎﻓﺘﻪام ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﺑﺮای ﻣﻦ ‪ 3‬ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی را ﻧـﺎم‬
‫ﺑﺒﺮد ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﮐﻨﺘﺮل اﻧﺤـﺼﺎری ﻧﯿﺮوﻫـﺎی ﻧﻈـﺎﻣﯽ آﻣﺮﯾﮑـﺎ ﺑﺎﺷـﺪ‪) .‬ﺟﻨـﮓ و ﺿـﺪ ﺟﻨـﮓ‬
‫ﺻﻔﺤﺎت ‪(287 ،279 ،278‬‬
‫روش اﺧﺘﻔﺎی زاﻏﻪ ﻫﺎی ﻣﻬﻤﺎت‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺷﻤﺎ ﻓﮑﺮ ﻣﯽﮐﻨﯿﺪ در ﺻﻮرت ﺟﻨﮓ اﺑﺰار اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ از ﭼﺸﻢ ﺣﺴﺎس ﻣﺎﻫﻮارهﻫﺎی‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ دور ﻣﯽﻣﺎﻧﯿﻢ؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬اﮔﺮ ﮐﻼﻫﮏ ﻫﺴﺘﻪای زﯾﺮ ﭘﻮﺷﺸﯽ ﮐﺎﻓﯽ از ﺳﺮب و ﭘﺎراﻓﯿﻦ و در ﻋﻤـﻖ ﻣﻨﺎﺳـﺒﯽ از‬
‫زﻣﯿﻦ ﻗﺮار ﮔﯿﺮد ﻧﻤﯽﺗﻮان آن را ﮐﺸﻒ ﮐﺮد‪.‬‬

‫آﺷﻔﺘﮕﯽ ﻧﻈﺎﻣﯽ ‪.......................................................................................................................................................‬‬

‫‪97‬‬

‫آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﮐﺪﮔﺬاری ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎﻫﺎی ﺟﻨﮕﯽ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺷﻤﺎ در ﻣﺴﺠﺪ ﭘﻨﺞ ﺗﻦ زﻧﺠﺎن ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮدﯾـﺪ آﻣﺮﯾﮑـﺎ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﻧـﺎﻣﺮﺋﯽ درﺻـﺪد‬
‫ﮐﻨﺘﺮل ﻏﯿﺮ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ اﺑﺰار اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ ﺟﻬﺎن ﺳﻮم اﺳﺖ آﯾﺎ ﺑﺮای اﯾﻦ ﺣﺮف ﻣﺪرک دارﯾﺪ؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﺑﻠـﯽ ﻣﺪرک ﻣﻦ ﻫﻤﯿﻦ اﺳـﺖ ﮐـﻪ از ﮐﺘــﺎب ﺗﺌﻮرﯾـﺴـﯿﻦآﻣﺮﯾﮑــﺎﯾﯽ ﻣـﯽﺧـﻮاﻧﯿﻢ‪:‬‬
‫»ﻣﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﯿﻢ ﻫﻤﻪ ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎﻫﺎﯾﯽ را ﮐﻪ ﻣﯽﻓﺮوﺧﺘﯿﻢ ﮐﺪﮔﺬاری ﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ﻣﯽﺗﻮاﻧـﺴﺘﯿﻢ در ﻫﻤـﻪ‬
‫ﺗﺮاﺷﻪﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎﻫﺎﯾﯽ را ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﺎورﻣﯿﺎﻧﻪ ﻓﺮوﺧﺘﻪاﯾﻢ ﺑـﻪ ﮐـﺎر اﻧـﺪازﯾﻢ ﺑـﺎ آن ﺗﺮاﺷـﻪ‬
‫ارﺗﺒﺎط ﺑﺮﻗﺮار ﮐﻨﯿﻢ و آن را از ﮐﺎر ﺑﯿﻨﺪازﯾﻢ‪ .‬ﺑﺮای اﯾﻦ ﮐﺎر ﺑﺎﯾﺪ راﻫﯽ ﯾﺎﻓﺖ‪) «.‬ﺟﻨﮓ و ﺿـﺪ‬
‫ﺟﻨﮓ ص ‪(332‬‬
‫ﻋﺪم ﭘﺬﯾﺮش ﺟﻬﺎن ﺗﮏ ﻗﻄﺒﯽ از ﻣﻨﻈﺮ ﻧﻈﺎﻣﯽ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺷﻤﺎ آﻣﺮﯾﮑﺎ روزی ﺟﻬﺖ ﮐﻨﺘﺮل ﺟﻬﺎن ﻣﻮﻓﻖ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و ﯾﺎ ﻧﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑـﻪ‬
‫ﺳﻮی ﻋﺪم ﮐﻨﺘﺮل رﻫﺴﭙﺎر اﺳﺖ؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬آﻣﺮﯾﮑﺎ روز ﺑﻪ روز ﺿﻌﯿﻒﺗﺮ ﻣﯽﺷﻮد ﭼﺮا ﮐﻪ‪:‬‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﺮای ﺷﮑﺴﺖ دادن ﻋﺮاق‪ %75 ،‬ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎﻫﺎی ﻓﻌﺎل ﺗﺎﮐﺘﯿﮑﯽ‪ %42 ،‬ﺗﺎﻧﮏﻫﺎی ﺟﻨﮕﯽ‬
‫ﻣﺪرن‪ %46 ،‬ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎﻫﺎی ﺗﺮاﺑﺮی‪ %37 ،‬ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻣﺴﻠﺢ و ‪ %46‬از ﮐﺎدر ﻧﯿﺮوی درﯾﺎی ﺧـﻮد‬
‫را در ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس ﭘﯿﺎده ﮐﺮد‪ .‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﮐﺎﻫﺶ ﺑﺎز ﻫﻢ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻧﯿﺮوی ﻧﻈﺎﻣﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻣﺪاﺧﻠﻪ‬
‫ﻧﻈﺎﻣﯽ اﯾﻦ ﮐﺸﻮر در ﯾﮏ ﮐﺸﻮر ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ ﺧﺎرج از ﻧﯿﻤﮑـﺮه ﻏﺮﺑـﯽ ﺑـﺴﯿﺎر دﺷـﻮار اﺳـﺖ‪ ،‬و‬
‫ﺑﺮﺧﻮرد ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺎ دو ﻗﺪرت ﻣﻨﻄﻘﻪای از اﯾﻦ ﻫﻢ دﺷﻮارﺗﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑـﻮد‪ .‬اﻣﻨﯿـﺖ ﻧﻈـﺎﻣﯽ در‬
‫ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ﺗﻮزﯾﻊ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻗﺪرت و رﻓﺘﺎر اﺑﺮ ﻗﺪرتﻫﺎ ﭼﻨﺪان ﺑﺴﺘﮕﯽ ﻧﺪارد ﺑﻠﮑﻪ ﻫﺮ روز‬
‫ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﭘﯿﺶ‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﻮزﯾﻊ ﻗﺪرت در ﻫﺮ ﯾﮏ از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺟﻬـﺎن و رﻓﺘـﺎر ﮐـﺸﻮرﻫﺎی ﮐـﺎﻧﻮﻧﯽ‬
‫ﺗﻤﺪنﻫﺎی اﺻﻠﯽ ﺑﺴﺘﮕﯽ ﭘﯿﺪا ﻣﯽﮐﻨﺪ‪) .‬ﺑﺮﺧﻮرد ﺗﻤﺪنﻫﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻫﺎﻧﺘﯿﻨﮕﺘﻦ ص ‪(141‬‬

‫‪98‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫اﻧﻔﺠﺎر ﭘﺎن اﻣﺮﯾﮑﻦ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬آﯾﺎ اﯾﻦ ﺷﺎﯾﻌﻪ ﮐﻪ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ ﻗﺒﻼً از اﻧﻔﺠﺎر ﻫﻮاﭘﯿﻤـﺎی ﭘـﺎن آﻣـﺮﯾﮑﻦ ﻣﻄﻠـﻊ‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ ﺣﻘﯿﻘﺖ دارد؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬آﻟﻮﯾﻦ ﺗﺎﻓﻠﺮ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﻣﻄﻠﻊ ﺑﻮدﻧﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫روز ‪ 21‬دﺳﺎﻣﺒﺮ ‪ ،1988‬در ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎی ﭘﺎن آﻣﺮﯾﮑﻦ ﭘﺮواز ‪ 103‬ﮐﻪ ﺑﺮ ﻓـﺮاز آﺳـﻤﺎن ﻻﮐﺮﺑـﯽ‬
‫)‪ (Lockerbie‬در اﺳﮑﺎﺗﻠﻨﺪ ﭘﺮواز ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬ﺑﻤﺒﯽ ﺗﺮورﯾﺴﺘﯽ ﻣﻨﻔﺠﺮ ﺷـﺪ و ‪ 259‬ﻣـﺴﺎﻓﺮ و‬
‫ﺧﺪﻣﻪ را ﺑﻪ ﻗﺘﻞ رﺳﺎﻧﺪ‪ .‬ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت ﮐﺸﻒ ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻘﺎﻣﺎت در اﯾﻦ ﺑﺎره از ﻗﺒـﻞ ﻫـﺸﺪار‬
‫داده ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ﺧﺸﻢ آﻣﺪ و ﺧﻮاﺳﺘﺎر آن ﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺪاﻧﺪ ﭼﺮا در ﻫﻤﺎن زﻣﺎن ﺑﻪ ﻃـﻮر‬
‫ﮔﺴﺘﺮده ﺑﻪ ﻣﺮدم اﺧﻄﺎر ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺨﺶ ﻣﻬﻤﯽ از ﺧﺸﻢ ﻣﺮدم ﻧـﺴﺒﺖ ﺑـﻪ ﺗﺮورﯾـﺴﺖﻫـﺎ‬
‫ﻓﺮوﮐﺶ ﮐﺮد و در ﻋﻮض ﺑﻪ ﺟﺎﻧﺐ ﻣﻘﺎﻣﺎت اﻧﺘﻘﺎل ﯾﺎﻓﺖ‪) .‬ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﻗﺪرت ص ‪(496‬‬
‫ﻋﻠﺖ ﺣﺴﺎﺳﯿﺖ روی رﻫﺒﺮان آﻣﺮﯾﮑﺎ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﭼﺮا اﯾﺮان اﯾﻦ ﻣﻘﺪار روی رﻫﺒﺮی آﻣﺮﯾﮑﺎ در ﺟﻬﺎن ﺣﺴﺎس اﺳﺖ؟ ﻣﮕﺮ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑـﻪ‬
‫ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﭘﺎﯾﺒﻨﺪ ﻧﯿﺴﺖ؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﻧﻪ ﺧﯿﺮ ﺑﻪ ﮔﺰارش ﻟﻮﻣﻮﻧﺪ دﯾﭙﻠﻤﺎﺗﯿﮏ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫»ﻫﺮ روز‪ ،‬ﻧﯿﺮوی ﻫﻮاﯾﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ و اﻧﮕﻠﯿﺲ‪ ،‬ﮐﺸﻮر ﻋﺮاق را ﺑـﻪ ﺑﻬﺎﻧـﻪ ﭘﻨﻬﺎﻧﮑـﺎری در ﻣـﻮرد‬
‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺳﻼحﻫﺎی ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ و ﻣﯿﮑﺮوﺑﯽ ﺑﻤﺒﺎران ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﯾﮑﯽ از اﻫـﺪاف آﺷـﮑﺎر ﺳﯿﺎﺳـﺖ‬
‫ﺧﺎرﺟﯽ واﺷﻨﮕﺘﻦ ﻣﺒﺎرزه ﻋﻠﯿﻪ ﺗﮑﺜﯿﺮ ﺳﻼحﻫﺎی ﮐﺸﺘﺎر ﺟﻤﻌﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﺣـﺎل‪ ،‬ﮔـﺸﻮدن‬
‫ﭘﺮوﻧﺪهﻫﺎی ﻗﺪﯾﻤﯽ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه از ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﮐـﺸﻮرﻫﺎﯾﯽ ﺑـﻮد ﮐـﻪ ﺳـﻼح‬
‫ﻣﯿﮑﺮوﺑﯽ را در دﮐﺘﺮﯾﻦ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺧﻮد ﮔﻨﺠﺎﻧﺪ و ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ وﺟـﻮد دارﻧـﺪ ﮐـﻪ ﺛﺎﺑـﺖ‬
‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ آﻧﻬﺎ دﺳﺖ ﮐﻢ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آزﻣﺎﯾﺶ از اﯾﻦ ﮔﻮﻧـﻪ ﺳـﻼحﻫـﺎ در ﺟﺮﯾـﺎن ﺟﻨـﮓ ﮐـﺮه‬
‫اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬دﮐﺘﺮ ﺟﺎن ﺑﺎرﺗﻮن‪ ،‬رﯾﯿﺲ ﺳﺎﺑﻖ ﺑﺨﺶ اﺳﺘﺮاﻟﯿﺎ در وزارت ﺧﺎرﺟﻪ‪ ،‬در ﻧﺎﻣﻪای‬
‫ﺧﻄﺎب ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎن آﻧﺪﯾﮑﺖ ﺑﻪ ﺗﺎرﯾﺦ ‪ 12‬آورﯾﻞ ‪ ،1977‬ﭼﻨﯿﻦ ﻧﻮﺷﺖ‪ :‬ﻣﻦ در ﺳﺎل ‪ 1952‬ﺑﻪ‬

‫آﺷﻔﺘﮕﯽ ﻧﻈﺎﻣﯽ ‪.......................................................................................................................................................‬‬

‫‪99‬‬

‫ﭼﯿﻦ رﻓﺘﻢ ﺗﺎ ﻣﺪارﮐﯽ را در ﻣﻮرد ﺟﻨﮓ ﻣﯿﮑﺮوﺑﯽ ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﻨﻢ ﻣﻦ ﺑﯽ آن ﮐـﻪ ﺑـﻪ ﺟﺰﯾﯿـﺎت‬
‫ﻣﺪارک ﺑﭙﺮدازم‪ ،‬از آن ﮐﺸﻮر ﺑﺎزﮔﺸﺘﻢ و اﻃﻤﯿﻨﺎن داﺷﺘﻢ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﭼﯿﻨﯽ ﺗﺼﻮر ﮐﺮده اﻧﺪ ﮐـﻪ‬
‫اﯾﻦ دﻻﯾﻞ ﻗﺎﻧﻊ ﮐﻨﻨﺪه ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ .‬در ﺑﺎزﮔﺸﺖ‪ ،‬آﻟﻦ وات‪ ،‬ﺟﺎﻧﺸﯿﻦ ﻣﻦ در ﻣﻘﺎم رﯾﺎﺳﺖ ﺑﺨـﺶ‬
‫اﺳﺘﺮاﻟﯿﺎ در وزارت اﻣﻮر ﺧﺎرﺟﻪ‪ ،‬ﻣﺮا ﻣﻄﻠﻊ ﺳﺎﺧﺖ ﮐـﻪ ﭘـﺲ از اﻇﻬـﺎرات ﻣـﻦ ﺑـﺮای ﯾـﺎﻓﺘﻦ‬
‫ﭘﺎﺳﺦﻫﺎ ﺑﻪ واﺷﻨﮕﺘﻦ رﻓﺘﻪ و در آﻧﺠﺎ اﻃﻼع ﯾﺎﻓﺘــﻪ اﺳـﺖ ﮐـﻪ اﯾـﺎﻻت ﻣﺘﺤـﺪه در ﮐـﺮه از‬
‫ﺳﻼحﻫﺎی ﺑﯿﻮﻟﻮژﯾﮑﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان آزﻣﺎﯾﺸﺎت ﺗﺠﺮﺑﯽ‪.‬‬
‫در ‪ 27‬اﮐﺘﺒﺮ ‪ ،1950‬دو ﻫﻔﺘﻪ ﭘﺲ از ورود ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﭼﯿﻨﯽ ﺑﻪ ﺟﺒﻬﻪﻫﺎی ﺟﻨﮓ ﮐـﺮه )‪1953‬‬
‫ ‪ (1950‬در زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻫﻤﻪ از ﮔﺴﺘﺮدﮔﯽ و ﻓﺮاﮔﯿﺮ ﺷﺪن ﺟﻨﮓ ﺑﯿﻢ داﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺟﺮج ﻣﺎرﺷـﺎل‪،‬‬‫وزﯾﺮ دﻓﺎع آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬ﺑﺮای اﺟﺮای ﯾﮏ ﻃﺮح ﻣﻬﻢ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺳﻼحﻫﺎی ﻣﯿﮑﺮوﺑﯽ ﭼﺮاغ ﺳﺒﺰ ﻧـﺸﺎن‬
‫داد‪ .‬در ‪ 21‬دﺳـﺎﻣﺒﺮ ‪ ،1951‬ﮐﻔﯿــﻞ ﻣﻮﻗــﺖ وزارت دﻓــﺎع‪ ،‬راﺑــﺮت ﻻوت‪ ،‬ﻓﺮﻣﺎﻧــﺪﻫﺎن ﺳـﺘﺎد‬
‫ﻣﺸﺘﺮک ارﺗﺶ را ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ﻗﺮار داد ﺗﺎ اﯾﻦ ﺳﻼحﻫﺎ در ﮐﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﺪت ﻣﻤﮑﻦ ﺑـﻪ ﻣﺮﺣﻠـﻪ‬
‫ﻋﻤﻠﯿﺎﺗﯽ ﺑﺮﺳﻨﺪ و در ﺿﻤﻦ اﻫﺪاف ﮐﻠـﯽ را از ﺟﻬـﺖ ﺗﻬﯿـﻪ ﻧﻘـﺸﻪﻫـﺎی ﺟﻨﮕـﯽ و ﻋﻮاﻣـﻞ‬
‫ﻟﺠﺴﺘﯿﮏ ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺴﻠﯿﺤﺎت ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ و ﻣﯿﮑﺮوﺑﯽ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬
‫در ‪ 2‬ﻓﻮرﯾﻪ ‪ ،1952‬ﺳﺘﺎد ﻣﺸﺘﺮک ارﺗﺶ‪ ،‬دﺳﺘﻮر داد ﺗﺎ ﺑﺪون ﻓﻮت وﻗـﺖ ﻧﯿﺮوﯾـﯽ ﺗﻬـﺎﺟﻤﯽ‬
‫ﺗﺸﮑﯿﻞ ﮔﺮدد و ﺗﻤﺎم اﻣﮑﺎﻧﺎت ﻗﺎﺑﻞ ﮐﺎرﺑﺮدی در ﭘﯿﺸﺒﺮد ﺟﻨﮓ‪ ،‬ﺣﺘﯽ آن دﺳﺘﻪ از ﺳـﻼحﻫـﺎ‬
‫ﮐﻪ اﺳﺘﻔﺎده آﻧﻬﺎ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ ﺑﻪ ﮐﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺳﺘﺎد ﻣﺸﺘﺮک ﻧﻈﺮﯾﻪ ﭘﺮ ﻃﺮﻓـﺪاری‬
‫را ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﮐﺮد ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ اﯾﻦ ﮐﻪ دوﻟﺖ ﺑﺎﯾﺪ از ﺑﺮﺗﺮی ﭘﻨﻬﺎﻧﯽ ﮐﻪ در ﺟﻨﮓ اﺗﻤﯽ ﻧﯿﺰ ﺳـﺎﺑﻘﻪ‬
‫داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮده و دﮐﺘﺮﯾﻦ اﺳﺘﻔﺎده از ﺳﻼحﻫﺎی ﻣﯿﮑﺮوﺑﯽ را ﺑـﺎ ﻣﺠـﻮز رﯾﺎﺳـﺖ‬
‫ﺟﻤﻬﻮری ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬
‫ﺗﺎ ﺑﻪ اﻣﺮوز‪ ،‬واﺷﻨﮕﺘﻦ وﺟﻮد ﯾﮏ دﮐﺘﺮﯾﻦ ﺗﻬﺎﺟﻤﯽ در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ را اﻧﮑﺎر ﻣـﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬ﺑـﺎ اﯾـﻦ‬
‫ﺣﺎل‪ ،‬آرﺷﯿﻮﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﻓﻘﻂ ﮔﻮﺷﻪ اﻧﺪﮐﯽ از آﻧﻬﺎ ﺑﺮﻣﻼ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺧﻼف اﯾﻦ ادﻋﺎ را ﺑﻪ ﺛﺒـﺖ‬
‫رﺳﺎﻧﺪه و ﺛﺎﺑﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨـﺪ ﮐـﻪ ﺳـﺘﺎد ﻣـﺸﺘﺮک ﺟﻨـﮓ ﻣﯿﮑﺮوﺑـﯽ را در ﺻـﺪر اوﻟﻮﯾـﺖﻫـﺎی‬
‫اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ و ﻣﻌﺎدل ﺟﻨﮓ اﺗﻤﯽ ﻗـﺮار داده ﺑـﻮد دوﻟـﺖ ﻣﻨـﺎﺑﻊ ﻣـﺎﻟﯽ ﻫﻨﮕﻔﺘـﯽ را ﺑـﻪ اﯾـﻦ‬
‫ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت اﺧﺘﺼﺎص داده و ﺣﺪاﮐﺜﺮ اﻣﮑﺎﻧﺎت ﻧﻈﺎﻣﯽ و ﻏﯿﺮ ﻧﻈﺎﻣﯽ را ﺑﺮای ﺗﺤﻘﻖ آن ﺑـﺴﯿﺞ‬

‫‪100‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﮐﺮده ﺑﻮد‪ .‬ﺑﺎ در ﭘﯿﺶ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﯾﮏ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺿﺮﺑﺘﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﻦ ﺳﺎلﻫﺎی ‪ 1950‬و ‪ 1952‬ﺑﺎ ﻫﺰﯾﻨﻪ‬
‫ﺑﺴﯿﺎری ﻃﺮح و اﺟﺮا ﺷﺪه اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﺑﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﮐﺸﻮر ﺟﻬﺎن ﺗﺒﺪﯾﻞ ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ اﺳﺘﻔﺎده‬
‫از ﺗﺴﻠﯿﺤﺎت ﻣﯿﮑﺮوﺑﯽ را ﺗﺎﺑﻊ ﺳﯿﺴﺘﻢ و دﮐﺘﺮﯾﻦ ﺧﺎص ﺗﺴﻠﯿﺤﺎت ﻣﺪرن ﻗﺮار داد‪.‬‬
‫ﮐﻨﺘﺮل از دور اﻧﺴﺎن‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺷﻤﺎ در ﻣﺴﺠﺪ ﻗﺎﺋﻢ آل ﻣﺤﻤﺪ زﻧﺠﺎن ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮدﯾﺪ‪ :‬ﭘﺲ از اﯾﻦ ﺗﻈﺎﻫﺮات از راه دور‬
‫ﮐﻨﺘﺮل ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﻣﺪرک ﺣﺮف ﺷﻤﺎ ﮐﺠﺎﺳﺖ و ﭼﯿﺴﺖ؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﻣﻮﻟﺪﻫﺎی ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ اﻣﻮاج ﻣﺎدون ﺷـﻨﻮاﯾﯽ اﻧـﺴﺎن )‪(infrasound generator‬‬
‫ﮐﻪ ﺑﺮای ﮐﻨﺘﺮل اﻧﺒﻮه ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻃﺮاﺣﯽ ﺷـﺪهاﻧـﺪ‪ ،‬ﺗﻮﺳـﻂ ﻓﺮاﻧـﺴﻪ و دﯾﮕـﺮ ﮐـﺸﻮرﻫﺎ ﻣـﻮرد‬
‫آزﻣﺎﯾﺶ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﺑﺰارﻫﺎ اﻣﻮاج ﺻﻮﺗﯽ ﺑﺎ ﻓﺮﮐﺎﻧﺲ ﺑﺴﯿﺎر ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐـﻪ‬
‫ﻣﯽﺗﻮان آﻧﻬﺎ را ﻃﻮری ﺗﻨﻈﯿﻢ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ دل ﺑﻪ ﻫﻢ ﺧﻮردﮔﯽ و ﺗﻬﻮع و از دﺳﺖ رﻓـﺘﻦ‬
‫ﮐﻨﺘﺮل روده ﻫﺎ ﺷﻮد‪) .1‬ﺟﻨﮓ و ﺿﺪ ﺟﻨﮓ ص ‪(182‬‬
‫ﻧﻘﻄﻪ اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ در ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺷﻤﺎ در ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑـﻢ ﺗﻨﮕـﻪﻫـﺎی اﺳـﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ واﻗـﻊ در ﮐـﺸﻮرﻫﺎی‬
‫اﺳﻼﻣﯽ اﻫﻤﯿﺖ ﺧﻮد را از دﺳﺖ ﺧﻮاﻫﻨﺪ داد؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﻧﻈﺮ ﻣﻦ ﻧﻈﺮ ﮐﺎﻟﯿﻨﺰ اﺳﺖ‪:‬‬
‫ﮐﺎﻟﯿﻨﺰ از ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻣﮑﯿﻨﺪر‪ ،‬ﺑﻪ ﻗﯿﺎﺳﯽ ﺟﺎﻟﺐ دﺳـﺖ ﻣـﯽﯾﺎﺑـﺪ‪ .‬وی ﭼﻨـﯿﻦ ﺗﻮﺿـﯿﺢ ﻣـﯽدﻫـﺪ‪،‬‬
‫»ﻓﻀﺎی ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﮐﺮه ﺧـﺎﮐﯽ )‪ (Circumterresterial Ssace‬ﺳـﯿﺎره زﻣـﯿﻦ را ﺗـﺎ‬
‫ارﺗﻔﺎع ‪ 50‬ﻫﺰار ﻣﺎﯾﻠﯽ ﯾﺎ‪ ،‬در اﯾﻦ ﺣﺪود در ﺑﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ «.‬او ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻧﺎﺣﯿﻪ اﺳﺖ‬
‫ﮐﻪ ﮐﻠﯿﺪ ﺳﻠﻄﻪ ﻧﻈﺎﻣﯽ در ﻧﯿﻤﻪ ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬

‫‪ -1‬ﺟﻨﮓ و ﺿﺪ ﺟﻨﮓ ص ‪182‬‬

‫آﺷﻔﺘﮕﯽ ﻧﻈﺎﻣﯽ ‪101 .......................................................................................................................................................‬‬

‫ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻓﻀﺎی ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﮐﺮه ﺧﺎﮐﯽ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮ ﺳﯿﺎره زﻣـﯿﻦ ﺣﮑﻮﻣـﺖ ﻣـﯽﮐﻨـﺪ‪.‬‬
‫ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ﻣﺎه ﺣﮑﻮﻣﺖ ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮ ﻓﻀﺎی ﭘﯿﺮاﻣﻮن ﮐﺮه ﺧﺎﮐﯽ ﻓﺮﻣﺎن ﻣﯽراﻧﺪ‪.‬‬
‫ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺑﺮ ‪ L4‬و ‪ L5‬ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮ ﻣﻨﻈﻮﻣﻪ زﻣﯿﻦ ‪ -‬ﻣﺎه ﻓﺮﻣﺎن ﻣﯽراﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ L4‬و ‪ L5‬ﻧﻘﺎط رخ ﮔﺮد ﻣﺎه )‪ (Lunar libration‬اﺳـﺖ ﯾﻌﻨـﯽ ﻧﻘـﺎﻃﯽ در ﻓـﻀﺎ ﮐـﻪ‬
‫ﮐﺸﺶ ﺟﺎذﺑﻪ ﻣﺎه و زﻣﯿﻦ درﺳﺖ ﺑﺮاﺑﺮﻧﺪ‪ .‬و ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﻈﺮی ﭘﺎﯾﮕﺎهﻫﺎی ﻧﻈـﺎﻣﯽ ﮐـﻪ در اﯾـﻦ‬
‫ﻧﻘﺎط ﻣﺴﺘﻘﺮ ﻣﯽﺷـﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺮای زﻣﺎﻧﻬﺎی ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺑﺪون ﻧﯿـﺎز ﭼﻨـﺪاﻧﯽ ﺑـﻪ ﺳـﻮﺧﺖ‪،‬‬
‫ﺛﺎﺑﺖ در ﺟﺎی ﺧﻮد ﺑﻤﺎﻧﻨﺪ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ اﯾﻦ ﻧﻘﺎط ﺑﺮای رزﻣﻨﺪﮔﺎن ﻓﻀﺎﯾﯽ ﻓﺮدا‪ ،‬ﻣﻌـﺎدل »ﺑﻠﻨـﺪی«‬
‫)‪ (high ground‬ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺮای رزﻣﻨﺪﮔﺎن ﮔﺬﺷﺘﻪ‪) .1‬ﺟﻨﮓ و ﺿﺪ ﺟﻨﮓ ص ‪(146‬‬
‫وﺣﺪت اروﭘﺎ از ﻗﻮل ﺗﺎ ﻋﻤﻞ‬
‫ﭘﺮﺳـﺶ‪ :‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺷﻤﺎ در اروﭘﺎی آﯾﻨﺪه‪ ،‬دﺳﺖ ﺑـﺎﻻ و ﺣـﺮف آﺧـﺮ را ﭼـﻪ ﮐـﺸﻮری ﺧﻮاﻫـﺪ‬
‫داﺷﺖ؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﻣﻦ ﺑﺎ ﻧﻈﺮ ﺗﺎﻓﻠﺮ ﻣﻮاﻓﻘﻢ ﮐﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪:‬‬
‫»اﮔﺮ ﮐﺴﯽ در ﻣﻮرد اﯾﻦ ﮐﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﯽ آﯾﻨﺪه ارﺗﺶ اروﭘﺎﯾﯽ ﻓﺮدا را ﭼﻪ ﮐﺸﻮری ﺑـﺮ ﻋﻬـﺪه‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪ ،‬ﺗﺮدﯾﺪی دارد‪ ،‬ذﮐﺮ ﭼﻨـﺪ آﻣـﺎر اﯾـﻦ ﺗﺮدﯾـﺪ را از ﺑـﯿﻦ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑـﺮد‪ .‬ﺗـﺎﮐﻨﻮن‬
‫ﻓﺮاﻧﺴﻮیﻫﺎ و آﻟﻤﺎن ﻏﺮﺑﯽﻫﺎ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ازﻧﻈﺮ ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻣﺮﺳﻮم ﻣﺴﺎوی ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ .‬ارﺗﺶ ﻓﺮاﻧـﺴﻪ‬
‫‪ 466‬ﻫﺰار ﻧﻔﺮ در اﺧﺘﯿﺎر داﺷﺖ‪ ،‬ارﺗﺶ آﻟﻤﺎن ‪ 494‬ﻫﺰار‪ .‬ﻓﺮاﻧﺴﻮیﻫﺎ ‪ 21‬زﯾﺮ درﯾﺎﯾﯽ داﺷﺘﻨﺪ‬
‫آﻟﻤﺎن ﻏﺮﺑﯽ‪ .24 ،‬ﻓﺮاﻧﺴﻪ ‪ 9‬اﺳﮑﺎدران ﺟﻨﮕﻨﺪه ﻫﻮا ﺑﻪ زﻣﯿﻦ ﻣﯿﺮاژ و ﺟﮕﻮار داﺷـﺖ‪ ،‬آﻟﻤـﺎن‬
‫ﻏﺮﺑﯽ‪ 21 ،‬اﺳﮑﺎدران ﺗﻮرﻧﺪو و ‪ F4F‬و آﻟﻔﺎ‪ .‬اﻣﺎ اﺗﺤﺎد دو آﻟﻤﺎن ﺗﺼﻮﯾﺮ را ﺑﻪ ﻃﻮر ﮐﺎﻣﻞ ﺑـﻪ‬
‫ﻧﻔﻊ آﻟﻤﺎن ﺗﻐﯿﯿﺮ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﺑﺎ ادﻏﺎم ﻧﯿﺮوﻫﺎی آﻟﻤﺎن ﻏﺮﺑﯽ و ﺷﺮﻗﯽ‪ ،‬ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎی ﻧﻈﺎﻣﯽ آﻟﻤـﺎن‬
‫‪ 40‬درﺻﺪ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ و ارﺗﺶ اﯾﻦ ﮐﺸﻮر ‪ 50‬درﺻـﺪ ﺑـﺰرگﺗـﺮ ﻣـﯽﺷـﻮد و ﻇﺮﻓﯿـﺖ‬
‫ﺟﻨﮕﻨﺪه ﻫﻮا ﺑﻪ زﻣﯿﻨﺶ ﺑﻪ ﺣﺪود ‪ 3‬ﺑﺮاﺑﺮ ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﻣﯽرﺳﺪ‪ .‬اﺗﺤﺎد دو آﻟﻤﺎن ﺑﻪ اﯾـﻦ ﺳﯿﺎﺳـﺖ‬

‫‪ - 1‬ﻫﻤﺎن ص ‪146‬‬

‫‪102‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬﻮر ﺳﺎﺑﻖ اﯾﻦ ﮐﺸﻮر ژﯾﺴﮑﺎردﺳﺘﻦ ﭼﻨـﯿﻦ ﺑﯿـﺎن ﺷـﺪه اﺳـﺖ‬
‫ﭘﺎﯾﺎن ﻣﯽﺑﺨﺸﺪ‪» :‬ﻗﻮای ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﺑﺎﯾﺪ از ﻧﻈﺮ اﻧﺪازه ﺑﺎ ﻗﻮای دﯾﮕﺮ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻗﺎره اروﭘﺎ ﯾﻌﻨـﯽ‬
‫ارﺗﺶ آﻟﻤـﺎن ﻣـﺴﺎوی ﺑﺎﺷـﺪ‪ «.‬اﻟﺒﺘـﻪ ﻓﺮاﻧـﺴﻪ ﺗـﺴﻠﯿﺤﺎت اﺗﻤـﯽ ‪ -‬ﯾﻌﻨـﯽ ﻧﯿـﺮوی ﺿـﺮﺑﺖ‬
‫)‪ (forcede frappe‬ﺧﻮد را دارد و اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن ﻧﯿﺰ ﻇﺮﻓﯿﺖ ﻫـﺴﺘﻪای ﻣـﺴﺘﻘﻠﯽ دارد‪ .‬اﻣـﺎ‬
‫ﻣﻌﻘﻮل ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺑﺎﺷﯿﻢ آﻟﻤﺎن اﮔﺮ ﺑﺨﻮاﻫﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﯾﮏ ﺷـﺒﻪ ﺑـﻪ ﭼﻨـﯿﻦ‬
‫ﭼﯿﺰی دﺳﺖ ﯾﺎﺑﺪ ‪ -‬اﯾﻦ واﻗﻌﯿﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮاﻧﺴﻪ و اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن و ﺑﻘﯿـﻪ ﺟﻬـﺎن ﮐـﺎﻣﻼً درک‬
‫ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ .‬ﻋﺎﻣﻠﯽ ﮐﻪ ﻣﻮازﻧﻪ ﻧﻈﺎﻣﯽ درون اروﭘﺎ را ﺣﺘﯽ ﺑﯿﺶ از ﻫﺮ ﭼﯿﺰ دﯾﮕﺮ ﺑﺮ ﻫﻢ ﻣﯽزﻧـﺪ‬
‫اﯾﻦ واﻗﻌﯿﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ روسﻫﺎ ﻣﺨﻔﯿﺎﻧﻪ‪ 24 ،‬ﻣﻮﺷﮏ ﻣﯿﺎن ﺑﺮد ‪ SS–23‬را درﺳﺖ ﭘـﯿﺶ از‬
‫آن ﮐﻪ ﭘﯿﻤﺎن اﺧﯿﺮ‪ ،‬ﻧﺎﺑﻮد ﺳﺎزی آﻧﻬﺎ را ﻣﻘﺮر ﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ آﻟﻤﺎن ﺷﺮﻗﯽ اﻧﺘﻘـﺎل دادﻧـﺪ‪ .‬ﺑـﺎ اﺗﺤـﺎد‬
‫ﮐﺎﻣﻞ دو آﻟﻤﺎن‪ ،‬اﯾﻦ ﻣﻮﺷﮏﻫﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﻠﻢ در ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ارﺗـﺶ ادﻏـﺎم ﺷـﺪه آﻟﻤـﺎن ﻗـﺮار‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮﻓﺖ و اﯾﻦ ﭼﯿﺰی ﺑﻮد ﮐﻪ ﺷﻮروی ﺑﻪ ﻓﮑـﺮش ﻧﺮﺳـﯿﺪه ﺑـﻮد‪ .‬در ﺣـﺎﻟﯽ ﮐـﻪ ﻫﻤـﻪ‬
‫ﮔﻔﺘﮕﻮﻫﺎی ﻣﯿﺎن ﺳﯿﺎﺳﺘﻤﺪاران اروﭘﺎﯾﯽ‪ ،‬ﺣﻮلﻣﺤﻮر اﺗﺤﺎد و ﻣﻌﻘﻮل ﺑﻮدن ﻧﺴﺒﯽ دور ﻣﯽزﻧﺪ‪،‬‬
‫ژﻧﺮالﻫﺎی ﻫﻤﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﺑﻪ دﻗﺖ اﯾﻦ آﻣﺎر را ﺳﺒﮏ و ﺳﻨﮕﯿﻦ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﻇﺮﻓﯿﺖﻫﺎی ﺟﻨﮕـﯽ‬
‫را ﻧﻤﯽﺗﻮان از ﺷﻤﺎرش ﻣﻮارد ﺟﺰﯾﯽ اﺳﺘﻨﺘﺎج ﮐﺮد و ﻫﯿﭻ ﮐﺲ ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﺟـﺪی ﺑـﻪ ﺗﮑـﺮار‬
‫رﺧﺪادﻫﺎی ‪ 1970‬و ‪ 1914‬ﯾﺎ ‪ 1939‬اﻋﺘﻘﺎد ﻧﺪارد‪ .‬اﻣﺎ ﺣﺘﯽ اﯾﻦ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﻧﺎﭘﺨﺘﻪ ﻧﯿـﺰ روﺷـﻦ‬
‫ﻣﯽﺳﺎزد ﮐﻪ ﺑﻪ ﺟﺰ اﺣﺘﻤﺎﻻً در وﺧﯿﻢﺗﺮﯾﻦ ﺷـﺮاﯾﻂ ﻧﺎﮔﻬـﺎﻧﯽ ﺷـﺮاﯾﻄﯽ ﮐـﻪ اﺳـﺘﻔﺎده از ورق‬
‫ﺗﺴﻠﯿﺤﺎت ﻫﺴﺘﻪای را ﻓﺮا ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ اﯾﻦ آﻟﻤﺎن اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺑـﻪ اﺻـﻄﻼح در ﻫﻤـﻪ ﻋﻤﻠﯿـﺎت‬
‫ﻧﻈﺎﻣﯽ اروﭘﺎﯾﯽ ﻓﺮﻣﺎن آﺗﺶ ﺧﻮاﻫﺪ داد‪ .‬آﻟﻤﺎﻧﯽﻫﺎی اﻣﺮوزی‪ ،‬ﺗﻮدهﻫﺎی ﻃﺮﻓﺪار ﺣﺰب ﻧـﺎزی‬
‫ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﯾﻨﺎن ﻏﺮق در رﻓﺎه و ارزشﻫﺎی دﻣﻮﮐﺮاﺗﯿـﮏ ﻃﺒﻘـﻪ ﻣﺘﻮﺳـﻂ ﺑـﻮده و ﻫـﺮ ﭼﯿـﺰی‬
‫ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﺟﺰ ﺟﻨﮓ ﻃﻠﺐ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ‪ ،‬اﮔﺮ ﻗﺮار ﺑﺎﺷﺪ روزی ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻏﺮﺑﯽ ﺑﺮای ﺧﻮاﺑﺎﻧﺪن‬
‫ﻧﺎآراﻣﯽ در اروﭘﺎی ﺷﺮﻗﯽ ﻓﺮا ﺧﻮاﻧﺪه ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺼﻤﯿﻢ ﻧﻬﺎﯾﯽ در ﺑﺮﻟﯿﻦ اﺗﺨﺎذ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻧـﻪ‬
‫در ﭘﺎرﯾﺲ ﯾﺎ ﺑﺮوﮐﺴﻞ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﮔﻠﻪ و ﺷﮑﺎﯾﺖ داﯾﻤﯽ ﮐﻪ واﺷﻨﮕﺘﻦ از ﺑﯽ ﻣﯿﻠﯽ اروﭘﺎ ﺑـﻪ‬

‫آﺷﻔﺘﮕﯽ ﻧﻈﺎﻣﯽ ‪103 .......................................................................................................................................................‬‬

‫»ﺳﻬﯿﻢ ﺷﺪن در ﺑﺎر ﺳﻨﮕﯿﻦ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ« دﻓﺎﻋﯽ دارد‪ ،‬اروﭘﺎی ﺟﺪﯾﺪ ﻫﻢ اﮐﻨﻮن ﺑـﻪ ﺗﻨﻬـﺎﯾﯽ‬
‫ﻗﺪرت ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺑﺰرﮔﯽ اﺳﺖ‪) «.1‬ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﻗﺪرت ص ‪(666‬‬
‫ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری ﻏﺮب و ﺟﻨﮓ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﭘﻮﭘﺮ ﺑﺎرﻫﺎ ﺗﺎﮐﯿﺪ ﮐﺮده اﺳﺖ در ﻃﻮل ﺗﺎرﯾﺦ ﻫﻤﻮاره ﺑﺸﺮ ﺷﺎﻫﺪ ﺟﻨﮓﻫﺎی ﻣـﺬﻫﺒﯽ‬
‫ﺑﻮده اﺳﺖ و ﺗﺎﮐﻨﻮن دوﻟﺘﯽ ﻋﺎدلﺗﺮ از دوﻟﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻮﺟﻮد ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳﺖ ﻧﻈﺮ ﺷﻤﺎ ﭼﯿﺴﺖ؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬در واﻗﻊ در ‪ 2340‬ﻫﻔﺘﻪای ﮐﻪ از ‪ 1945‬ﺗﺎ ‪ 1990‬ﮔﺬﺷﺘﻪ اﺳﺖ در ﮐـﺮه زﻣـﯿﻦ ﺗﻨﻬـﺎ‬
‫ﺳﻪ ﻫﻔﺘﻪ ﺟﻨﮕﯽ وﺟﻮد ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪) .2‬ﺟﻨﮓ و ﺿﺪ ﺟﻨﮓ ص ‪(14‬‬
‫ﺑﺨﺶ اﻋﻈﻢ اﯾﻦ ﺟﻨﮓﻫﺎ ﺟﻨﮓﻫﺎی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داران ﺑﻮده اﺳﺖ ﻧـﻪ ﺟﻨـﮓﻫـﺎی ﻣـﺬﻫﺒﯽ و‬
‫اﮐﻨﻮن اﯾﻦ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﻏﺮب اﺳﺖ ﮐﻪ در ﯾـﮏ ﺟﻨـﮓ از ‪ 60‬ﻣـﺎﻫﻮاره‬
‫اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮده اﺳﺖ‪.‬‬
‫در زﻣﺎن ﺟﻨﮓ ﺧﻠﯿﺞ ﻓﺎرس »ﻣﺎﺷﯿﻦ« ﻓﻀﺎﺋﯽ ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻣﺴﻠﺢ ﺷﺎﻣﻞ ﻣـﺎﻫﻮاره ﻫـﺎی ﮐـﯽ‬
‫ﻫﻮل ‪ (Key hole 11) 11‬ﺑﺮای ﺑﺮداﺷـﺘﻦ ﻋﮑـﺲﻫـﺎی ﻓـﻮق اﻟﻌـﺎده ﺷـﻔﺎف از ﻓـﻀﺎ؛‬
‫ﻣﺎﻫﻮارهﻫﺎی ﺑﺴﯿﺎر ﺳﺮی ﻣﮕﻨﻮم )‪ (Magnum‬ﺑـﺮای ﮔـﻮش دادن ﺑـﻪ ﻣﮑﺎﻟﻤـﺎت ﺗﻠﻔﻨـﯽ‬
‫ﺧﺎرﺟﯽ؛ ﻣﺎﻫﻮارهﻫﺎی )‪ (Lacrosse‬ﺑـﺮای ﺟﻤـﻊ آوری ﺗـﺼﺎوﯾﺮ راداری ﻗﻠﻤـﺮو ﺧـﺎرﺟﯽ؛‬
‫ﻓﻀﺎﭘﯿﻤﺎﻫﺎی ﭘﺮوژه اﺑﺮ ﺳﭙﯿﺪ )‪ (Proyect Whitecloud‬ﺑﺮای ﻣﮑﺎنﯾﺎﺑﯽ ﮐﺸﺘﯽﻫـﺎی‬
‫دﺷﻤﻦ؛ ﻣﺎﻫﻮاره ﻓﻮق ﺳﺮی ﺟﺎﻣـﭗ ﺳـﯿﺖ )‪ (gumpseat‬ﺑـﺮای رﻣﺰﮔـﺸﺎﯾﯽ ﭘﯿـﺎمﻫـﺎی‬
‫ﻣﺨﺎﺑﺮاﺗﯽ اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﺧﺎرﺟﯽ؛ ﺑﻪ اﺿﺎﻓﻪ ﺷﻤﺎر زﯾﺎدی از دﯾﮕﺮ »ﭘﺮﻧﺪه ﻫـﺎی« ﻣﺨـﺎﺑﺮاﺗﯽ و‬
‫ﻫﻮاﺷﻨﺎﺳﯽ و ﻫﺪاﯾﺖ ﮐﺸﺘﯽ و ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎ ﺑﻮد‪ .‬در ﮐﻞ‪ ،‬ﻧﯿﺮوﻫﺎی اﺋﺘﻼﻓﯽ از ﺣﺪود ‪ 60‬ﻣـﺎﻫﻮاره‬
‫ﻣﺘﺤﺪﯾﻦ ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎً اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬و اﻣﺎ در ﻣﻮرد ﻣﺮﮔﺰاﯾـﯽ ‪ -‬ﻇﺮﻓﯿـﺖ ﮐـﺸﺘﺎر ﺳـﻼحﻫـﺎی‬
‫ﻣﺮﺳﻮم‪ ،‬از آﻏﺎز اﻧﻘﻼب ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺗﺎ ﺑﻪ اﻣﺮوز‪ 100 ،‬ﻫﺰار ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫و ﻫﻤﻪ زﯾﺮ ﺳﺎﯾﻪ ﺗﻤﺪن ﻏﺮﺑﯽ ﺟﻬﺖ اﺻﻼح اﻣﻮر ﺑﺸﺮ درﺳﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ!‬
‫‪ – 1‬ﺟﺎﺑﺠﺎﺋﯽ درﻗﺪرت ص ‪666‬‬
‫‪ – 1‬ﺟﻨﮓ و ﺿﺪ ﺟﻨﮓ ص ‪14‬‬

‫‪104‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﮐﺪام ﻣﺬﻫﺐ دﺳﺘﻮر داده اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺎدﺛﻪ زﯾﺮ اﺗﻔﺎق ﺑﯿﻔﺘﺪ؟‬
‫روز ‪ 9‬ﻣﺎرس ‪ 334 ،1945‬ﺑﻤـﺐ اﻓﮑـﻦ ‪ B–29‬آﻣﺮﯾﮑـﺎﯾﯽ‪ ،‬در ﺣﻤﻠـﻪای واﺣـﺪ ﺗﻮﮐﯿـﻮ را‬
‫ﺑﻤﺒﺎران ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ در اﺛﺮ آن ‪ 267/171‬ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺧﺮاب ﺷﺪ و ‪ 48‬ﻫﺰار ﻏﯿﺮ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺑﻪ ﻗﺘﻞ‬
‫رﺳﯿﺪ )و ‪ 40‬ﻫﺰار ﺗﻦ دﯾﮕﺮ زﺧﻤﯽ ﺷﺪﻧﺪ( و اﯾﻦ در ﺣﺎﻟﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺣﺪود ‪ 26‬ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ از‬
‫ﺷﻬﺮ ﺑﺎ ﺧﺎک ﯾﮑﺴﺎن ﺷﺪ‪.‬‬
‫آﯾﺎ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﻣﺬﻫﺒﯽ اﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﺟﻨﺎﯾﺘﯽ را اﻣﻀﺎء ﮐﺮده اﺳﺖ ﺗﺎ ﭼﻪ رﺳﺪ ﺑـﻪ اﯾـﻦ ﮐـﻪ دﺳـﺘﻮر‬
‫ﺑﺪﻫﺪ؟‬
‫ﺗﺎزه! در ژوﺋﻦ ‪ ،1991‬وزارت دﻓﺎع اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤـﺪه‪ ،‬ﻟﯿـﺰر ﺷـﯿﻤﯿﺎﺋﯽ آﻟﻔـﺎی ) ‪chemical‬‬
‫‪ (alphalasre‬ﺧﻮد را ﮐﻪ ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﯾﮏ ﻣﯿﻠﯿﻮن وات ﻧﯿﺮوﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺨـﺸﯽ از‬
‫ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺳﯿﺴﺘﻢ ﺿﺪ ﻣﻮﺷﮑﯽ ﻋﻠﻨﯽ ﺳﺎﺧﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻟﯿﺰر‪ ،‬اﮔﺮ درﺳﺖ ﻫﺪف ﮔﯿﺮی ﺷﻮد‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ‬
‫ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺖ ﻧﻮر ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ ﺳﺮﻋﺖ ﻣﻤﮑﻦ ﺗﺼﻮر ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻮﺷﮏ دﺷﻤﻦ دﺳﺖ ﯾﺎﺑﺪ‪) .‬ﺟﻨـﮓ و‬
‫ﺿﺪ ﺟﻨﮓ ص ‪(37 ،133 ،51 ،27‬‬
‫اﯾﻦ ﻟﯿﺰر ﻣﺤﺼﻮل ﮐﺪام ﻣﺬﻫﺐ اﺳﺖ؟!‬
‫آﯾﺎ آﻧﭽﻪ ذﯾﻼً ﻣﯽآﯾﺪ ﻃﺮح ﯾﮏ ﻣﺬﻫﺐ اﺳﺖ ﯾﺎ ﻃﺮح اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﻢ اﺳﺖ ﺟﻬﺖ ﺑﻠﻌﯿﺪن ﺟﻬـﺎن‬
‫ﺳﻮم؟‬
‫ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫»راه دﯾﮕﺮ‪ ،‬آن اﺳﺖ ﮐﻪ اﺷﯿﺎء را ﺑﺎ ﭼﺴﺐ ﻃﻮری ﺑﭽـﺴﺒﺎﻧﯿﻢ ﮐـﻪ ﻧﺘﻮاﻧﻨـﺪ ﺣﺮﮐـﺖ ﮐﻨﻨـﺪ‪«.‬‬
‫ﭼﺴﺐﻫﺎی ﭘﻠﯿﻤﺮی ﮐﻪ از راه ﻫﻮا ﯾﺎ ﻫﺮ ﺷﯿﻮه اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ ﺑﺮ زﻣﯿﻦ رﯾﺨﺘﻪ ﻣﯽﺷـﻮد‪ ،‬ﻣـﯽﺗﻮاﻧـﺪ‬
‫ﺗﺠﻬﯿﺰات را در ﺟﺎ »ﺑﭽﺴﺒﺎﻧﺪ« و آن را از ﮐﺎر ﺑﯿﻨﺪازد‪ «.‬ﻣﻮﺗﻮرﻫﺎ را ﻧﯿﺰ ﻣﯽﺗـﻮان از ﺣﺮﮐـﺖ‬
‫ﺑﺎزداﺷﺖ ﯾﺎ ﻣﺘﻮﻗﻒ ﮐﺮد‪ .‬ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ‪ ،‬ﺗﺎﻧﮏﻫﺎ و ﺧﻮدروﻫﺎی زرﻫﯽ ﻧﻔﺮﺑـﺮ و ﮐـﺎﻣﯿﻮنﻫـﺎ را‬
‫ﻣﯽﺗﻮان ﺑﺎ ﻣﻬﻤﺎﺗﯽ ﺧﺎص ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻮﻗﺖ »ﺳﻮﺧﺖ آﻧﻬﺎ را آﻟﻮده ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﯾﺎ ﺑﺮای ﻣﺨﺘﻞ‬
‫ﮐﺮدن ﮐﺎر ﻣﻮﺗﻮر‪ ،‬درﺟــﻪ رواﻧـﯽ )‪ (Viscosity‬ﺳـﻮﺧﺖ را ﺗﻐﯿﯿـﺮ ﻣـﯽدﻫـﺪ‪ ،‬ﻓﻠـﺞ ﮐـﺮد‪.‬‬
‫»ﺳﻼحﻫﺎی ﺑﺎ اﻧﺮژی ﻫﻤﺪوس )‪ (directed energy‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻣﻠﮑﻮﻟﯽ ﻫـﺪف‬
‫ﺧﻮد را ﺗﻐﯿﯿﺮ دﻫﻨﺪ و ﻣﺎﻧﻊ ﺑﻠﻨﺪ ﺷﺪن ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎﻫﺎ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺳـﭙﺲ ﻧﻮﺑـﺖ ﻣـﯽرﺳـﺪ ﺑـﻪ »ﻣـﺎﯾﻊ‬

‫آﺷﻔﺘﮕﯽ ﻧﻈﺎﻣﯽ ‪105 .......................................................................................................................................................‬‬

‫ﻓﻠﺰﺷــﮑﻦ« )‪ (Liquid metalembrittlement‬ﻣــﯽﺗــﻮان ﻧــﻮﻋﯽ ﺟﻨــﮓ »دﯾــﻮار‬
‫ﻧﻮﯾﺴﯽ« )‪ (graffiti‬راه اﻧﺪاﺧﺖ و ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻗﻠﻢ ﻣﺎژﯾـﮏ ﯾـﺎ اﺳـﭙﺮی ﻣـﺎﯾﻊ ﺷـﯿﻤﯿﺎﺋﯽ‬
‫ﺑﯽرﻧﮕﯽ را روی ﻗﻄﻌﺎت ﻣﻬﻢ ﺳﺎزهﻫﺎی ﻓﻠﺰی ﻣﺜﻞ ﺗﯿﺮﻫﺎی اﺻﻠﯽ ﭘﻞ‪ ،‬ﺗﺴﻬﯿﻼت ﻓﺮودﮔﺎه ‪،‬‬
‫آﺳﺎﻧﺴﻮرﻫﺎ ﯾﺎ ﺗﺴﻠﯿﺤﺎت ﻣﺎﻟﯿﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺎﯾﻊ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ اﯾﻨﻬﺎ ﭘﻮک و ﺷﮑﻨﻨﺪه ﺷـﻮﻧﺪ و از‬
‫ﮐﺎر ﺑﯿﻔﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﻋﻼوه آﯾﺎ ﻣﺤﺼﻮﻻت ذﯾﻞ از ﮐﺘﺐ آﺳﻤﺎﻧﯽ اﺳﺘﺨﺮاج ﺷﺪه اﺳﺖ؟ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫روز ‪ 19‬ژاﻧﻮﯾﻪ ‪ 1991‬در ﺣﻤﻠﻪ ﻫﻮاﯾﯽ ﻣﺘﺤﺪﯾﻦ ﺑﻪ ﺑﻐﺪاد‪ ،‬ﻧﯿـﺮوی درﯾـﺎﯾﯽ اﯾـﺎﻻت ﻣﺘﺤـﺪه‬
‫ﺑﺮای ﻗﻄﻊ ﯾﺎ ﻧﺎﺑﻮدی ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮏ ﻋﺮاق از ﻣﻮﺷﮏﻫﺎی ﮐﺮوز ﺗﻮﻣﺎﻫـﺎوک ﺑـﺮای‬
‫ﭘﺮﺗﺎب ﭼﯿﺰی اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮد ﮐﻪ ﻧﺸﺮﯾﻪ دﯾﻔﻨﺲ ﻧﯿـﻮز آن را »رده ﺟﺪﯾـﺪی از ﮐﻼﻫـﮏﻫـﺎی‬
‫ﺑﺴﯿﺎر ﺳﺮی ﻏﯿﺮ ﻫﺴﺘﻪ ای ﺑﺎ ﭘﺎﻟﺲ اﻟﮑﺘﺮوﻣﻐﻨﺎﻃﯿـﺴﯽ ) ‪electro magnetic-pulse‬‬
‫‪ (warhead‬ﺗﻮﺻﯿﻒ ﮐﺮد‪ .‬ﭼﻨﯿﻦ ﺳﻼحﻫﺎﯾﯽ ﻫﯿﭻ ﻧﻮع ﺧﺴﺎرت ﻓﯿﺰﯾﮑﯽ ﺑﻪ ﺑـﺎر ﻧﻤـﯽآورد‬
‫وﻟﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻗﻄﻌﺎت رادار و ﺷﺒﮑﻪﻫﺎی اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ و ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮ را ﺑﺴﻮزاﻧﺪ‪) .‬ﺟﻨـﮓ و ﺿـﺪ‬
‫ﺟﻨﮓ ﺻﻔﺤﺎت ‪ 186‬و ‪(209‬‬
‫ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻏـﺮب ﻫﺰﯾﻨـﻪﻫﺎی ﻧﻈـﺎﻣﯽ ﺧـﻮد را ﮐـﺎﻫﺶ‬
‫ﻣﯽدﻫﻨﺪ‬
‫اﺷﮑﺎل‪ :‬ﻓﺮﻣﺎﯾﺶ ﺷﻤﺎ ﺑﺎ ﻣﻄﻠﺐ ذﯾﻞ ﺟﻮر در ﻧﻤﯽآﯾﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫ﻃﺒﻖ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ دوﻟﺖﻫﺎی ﺑﻮش و ﮐﺎرﺗﺮ ﻗﺮار ﺷﺪ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻧﻈﺎﻣﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ از ‪ 342/3‬ﻣﯿﻠﯿـﺎرد دﻻر‬
‫در ‪ 1990‬ﺑﻪ ‪ 222/3‬ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر در ﺳﺎل ‪ 1998‬ﯾﻌﻨﯽ ﻣﻌﺎدل ‪ %35‬ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﺑـﺪ‪ .‬از ﻟﺤـﺎظ‬
‫ﻧﯿﺮوی اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻫﻢ ﻗﺮار ﺷﺪ ﺗﺎ ﺳﺎل ‪ 98‬ﺗﻌﺪاد ﻧﯿـﺮوی ﻧﻈـﺎﻣﯽ ﺑـﻪ ﺣـﺪ ﻧـﺼﻒ ﺗـﺎ دو ﺳـﻮم‬
‫ﻧﯿﺮوﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎ در ﭘﺎﯾﺎن ﺟﻨﮓ ﺳﺮد ﺑﺮﺳﺪ‪ ،‬و ﻣﺠﻤﻮع ﭘﺮﺳـﻨﻞ ﻧﻈـﺎﻣﯽ از ‪ 2/1‬ﻣﯿﻠﯿـﻮن ﺑـﻪ‬
‫‪ 1/4‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﺑﺪ‪ .‬ﺑﺴﯿﺎری از ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﺗﺴﻠﯿﺤﺎﺗﯽ ﺑﺰرگ ﻓﺴﺦ ﺷﺪهاﻧﺪ و اﯾﻦ روﻧـﺪ‬
‫ﻫﻤﭽﻨﺎن اداﻣﻪ دارد‪ .‬ﺑﯿﻦ ﺳﺎلﻫﺎی ‪1985‬و ‪ 1995‬ﺧﺮﯾﺪ ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺗﺴﻠﯿﺤﺎت ﺣﺎﮐﯽ از ﺗﻐﯿﯿﺮات‬
‫زﯾﺮ اﺳﺖ‪ :‬ﮐﺸﺘﯽ از ‪ 29‬ﻓﺮوﻧﺪ ﺑﻪ ‪ 6‬ﻓﺮوﻧﺪ ﻫﻮاﭘﯿﻤـﺎ از ‪ 943‬ﺑـﻪ ‪ 127‬ﻓﺮوﻧـﺪ‪ ،‬ﺗﺎﻧـﮏ از ‪720‬‬

‫‪106‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﻓﺮوﻧﺪ ﺑﻪ ﺻﻔﺮ‪ ،‬ﻣﻮﺷﮏﻫﺎی راﻫﺒـﺮدی از ‪ 48‬ﻓﺮوﻧـﺪ ﺑـﻪ ‪ 18‬ﻓﺮوﻧـﺪ‪ .‬ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿـﺎ‪ ،‬آﻟﻤـﺎن و ﺗـﺎ‬
‫ﺣﺪودی ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﻫﻢ از ﭘﺎﯾﺎن دﻫﻪ ‪ 80‬ﮐﺎﻫﺶ ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎ و ﻇﺮﻓﯿﺖﻫﺎی ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺧـﻮد را آﻏـﺎز‬
‫ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬در اواﺳﻂ دﻫﻪ ‪ 90‬ﺗﻌﺪاد ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﻣﺴﻠﺢ ﮐﺸﻮرﻫﺎی اروﭘـﺎﯾﯽ ﻫـﻢ ﺑـﻪ ﺗﺮﺗﯿـﺐ زﯾـﺮ‬
‫ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺖ‪:‬‬
‫آﻟﻤﺎن از‪ 370000‬ﺑﻪ‪ 340000‬و ﺷﺎﯾﺪ‪ 320000‬؛ ﻓﺮاﻧﺴﻪ از‪) 290000‬در ‪ (1990‬ﺑﻪ‪225000‬‬
‫)در ‪(1997‬؛ اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن از‪) 377100‬در ‪ (1985‬ﺑﻪ‪) 274800‬در ‪ .(1993‬اﻋﻀﺎی اروﭘﺎﯾﯽ ﻧﺎﺗﻮ‬
‫ﻃﻮل ﻣﺪت ﺧﺪﻣﺖ ﺳﺮﺑﺎزی را ﮐﺎﻫﺶ دادﻧﺪ‪ .‬ﭘﺲ ﺟﻬﺎن ﺑﻪ ﺳﻮی آﺗﺶ ﻧﻤﯽرود؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬اوﻻً ﺑﺨﺸﯽ از ﻋﻠﺖ ﮐﺎﻫـﺶ ﻓﻮق ﻣﺤﺎﺳـﺒﻪ ﺳﻘــﻮط ﺷـﻮروی ﺑـﻮده اﺳـﺖ و ﺛﺎﻧﯿـﺎً‬
‫ﺟﻨﮓﻫﺎی آﯾﻨﺪه ﺑﺎ اﺑﺰار ﻣﺬﮐﻮر در ﺑﺎﻻ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﺸﻤﻮل ﮐﺎﻫﺶ ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺟﻨﮓ ﻓـﺮدا‬
‫ﺑﺎ اﺑﺰار ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻓﺮدا ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪.‬‬
‫ﺛﺎﻟﺜﺎً‪ :‬اﮐﻨﻮن ﺟﻬﺎن ﺷﺎﻫﺪ اﺳﺖ ﻫﻢ آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﻫﻢ روﺳﯿﻪ از ﺑﺨﺸﯽ از ﭘﯿﻤـﺎنﻫـﺎی ﮐﻨﺘـﺮل و‬
‫ﮐﺎﻫﺶ ﺳﻼحﻫﺎی اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ ﺧﺎرج ﺷﺪه و ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﻟﺬا اﻧﺘﻈﺎر اﺻﻼح ﻧﻈﺎم ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ داری‬
‫ﺑﯽﻟﺠﺎم اﻧﺘﻈﺎر ﻋﺒﺜﯽ اﺳﺖ و ﺳﻼح ﺗﮑﯿﻪﮔﺎه ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری اﺳﺖ و ﺑﺪون آن ﻧﻤـﯽﺗﻮاﻧـﺪ ﺑـﻪ‬
‫ﺣﯿﺎت ﺧﻮد اداﻣﻪ دﻫﺪ‪.‬‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﺘﻨﻮﻋﯽ ﮐﻪ دارﯾﺪ آﯾﺎ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﯿﻢ ﺗﻘﺎﺿﺎ ﮐﻨﯿﻢ راﺟـﻊ ﺑـﻪ ﻧﻘـﺶ‬
‫ﺟﺎﺳﻮﺳﯽ و ﺟﺎﺳﻮﺳﺎن اﺷﺎره ﮐﻨﯿﺪ؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﻣﻦ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﺴﺘﻨﺪ اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﻢ‪:‬‬
‫»دﺳﺘﮕﺎهﻫﺎی ﻋﻈﯿﻢ اﺳﺘﺮاق ﺳﻤﻌﯽ ﮐﻪ در آﺳﻤﺎن وﺟﻮد دارﻧﺪ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻫﻤﻪ ﭘﯿﺎمﻫـﺎی‬
‫ﻧﻈﺎﻣﯽ و دﯾﭙﻠﻤﺎﺗﯿﮏ و ﺗﺠﺎری ﮐﻪ ﺑﺎ ﺗﻠﻔﻦ و ﺗﻠﮑﺲ و رادﯾﻮ و ﻣﺎﺷﯿﻦ ﺗﺤﺮﯾـﺮ از راه دور ﯾـﺎ‬
‫راهﻫﺎی دﯾﮕﺮ از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺎﻫﻮاره ﯾﺎ ﺳﯿﺴﺘﻢﻫﺎی ﻣﺎﯾﮑﺮووﯾﻮ ارﺳﺎل ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﮔﻮش دﻫﻨﺪ‪ ،‬اﯾﻦ‬
‫دﺳﺘﮕﺎهﻫﺎ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ ﺑﻪ ﺻﺤﺒﺖ ﺷﺨﺼﯿﺖﻫﺎی ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﮐﺮﻣﻠﯿﻦ در داﺧـﻞ ﻟﯿﻤـﻮزﯾﻦﻫـﺎی‬
‫ﺧﻮد و داﻧﺸﻤﻨﺪان ﭼﯿﻨﯽ در ﭘﺎﯾﮕﺎه ﺗﺴﻠﯿﺤﺎت ﻫﺴﺘﻪای ﻟﻮپ ﻧـﻮر )‪ (Lopnor‬ﮔـﻮش ﻓـﺮا‬
‫دﻫﻨﺪ‪) .‬در ﻧﺘﯿﺠﻪ اﯾﻦ ﮐﺎر‪ ،‬ﭼﯿﻨﯽﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﻓﻀﺎﯾﯽ را ﮐﻨﺎر ﮔﺬاﺷـﺘﻨﺪ و ﺧﻄـﻮط‬
‫زﯾﺮزﻣﯿﻨﯽ ﻣﺤﻔﻮﻇﯽ ﺗﻌﺒﯿﻪ ﮐﺮدﻧﺪ‪«.‬‬

‫آﺷﻔﺘﮕﯽ ﻧﻈﺎﻣﯽ ‪107 .......................................................................................................................................................‬‬

‫ﻣﺎ در آﺳﺘﺎﻧﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪه ادﻏﺎم ﮐﺴﺐ و ﮐﺎر ﺟﺎﺳﻮﺳﯽ دوﻟﺘﯽ و ﺧﺼﻮﺻﯽ در ﻣﻘﯿﺎﺳـﯽ ﻫـﺴﺘﯿﻢ‬
‫ﮐﻪ در اﻗﺘﺼﺎدﻫﺎی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﯽﺳﺎﺑﻘﻪ اﺳﺖ‪ .‬دوﻟﺖﻫﺎ و ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ ﻣﺪتﻫﺎی ﻣﺪﯾﺪ اﺳـﺖ‬
‫ﮐﻪ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ دارﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮﺧﯽ ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎی ﻏﻮل آﺳﺎ ﺳﺎلﻫﺎﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮای ﻣﺎﻣﻮران دوﻟﺘﯽ‬
‫»ﭘﻮﺷﺸﯽ« ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽآورﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل ﺷﺮﮐﺖ ﺑﮑﺘﻞ )‪ (corporation Bechtel‬ﮐـﻪ‬
‫ﺑﻨﮕﺎﻫﯽ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﻣﺴﺘﻘﺮ در ﺳﺎﻧﻔﺮاﻧﺴﯿﺴﮑﻮ و ﻗﺮاردادﻫﺎﯾﯽ ﺑﻪ ارزش ﺻـﺪﻫﺎ ﻣﯿﻠﯿـﻮن‬
‫دﻻر در ﺧﺎورﻣﯿﺎﻧﻪ دارد‪ ،‬ﻣﺸﺎﻏﻠﯽ رﺳـﻤﯽ ﺑـﻪ ﻋـﻮاﻣﻠﯽ ﺳـﯿﺎ داده اﺳـﺖ‪ .‬در ﻋـﻮض از ﺳـﯿﺎ‬
‫اﻃﻼﻋﺎت ﺗﺠﺎری ﺑﺎ ارزﺷﯽ درﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﯾﮏ ﺑﺎر ﺷﺮﮐﺖﻫـﺎی ﺗﺠـﺎری اﯾـﺎﻻت ﻣﺘﺤـﺪه‬
‫ﺑﺮای ﺣﺪود دوﯾﺴﺖ ﻣﺎﻣﻮر ﺟﺎﺳﻮﺳﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﺎرج اﻋﺰام ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﭘﻮﺷﺸﯽ ﻓﺮاﻫﻢ آوردﻧـﺪ ﮐـﻪ‬
‫ﻇﺎﻫﺮاً آﻧﻬﺎ را ﻣﺪﯾﺮان اﺟﺮاﯾﯽ ﺟﻠﻮه ﻣﯽداد‪ .‬ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺷﺮﮐﺘﻬﺎ ﺑﺮای اﯾـﻦ ﮔﻮﻧـﻪ ﮐﺎرﻫـﺎ‬
‫ﻣﺘﺤﻤﻞ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﭘﺮداﺧﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬از ﺳﻮی دﯾﮕﺮ ﺑﺴﯿﺎری ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﺑـﻪ ﺳـﺎدﮔﯽ از‬
‫اﻓﺮاد ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ﺧﻮد اﻧﺘﻈﺎر دارﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎی ﺟﺎﺳﻮﺳﯽ ﻫﻤﮑﺎری ﮐﻨﻨﺪ و اﮔﺮ اﻣﺘﻨﺎع‬
‫ورزﻧﺪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ آﻧﻬﺎ را ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ﻗﺮار دﻫﻨﺪ‪ .‬وﻟﯽ اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﭼﻨﯿﻦ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻣـﺪﯾﺮان‬
‫اﺟﺮاﯾﯽ ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ ازﺟﻤﻠﻪ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺳﯿﺎﺳﺖﻣﺪاران ﺳﻄﺢ ﺑﺎﻻی ﺧﺎرﺟﯽ ﺗﻤﺎس داﺷﺘﻪاﻧﺪ‬
‫ﺑﻪ ﻧﺪرت ﻣﻮرد ﺳﻮال ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪ .‬ﻣﺮز ﻣﯿﺎن ﺟﺎﺳﻮﺳﯽ دوﻟﺘﯽ و ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺑﻪ ﻣﺤﻮ ﺷـﺪن‬
‫اداﻣﻪ ﺧﻮاﻫﺪ داد‪ ،‬ﺑﺎ اﻓﺰاﯾﺶ ﺗﻌﺪاد ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ﭼﻨـﺪ ﻣﻠﯿﺘـﯽ‪ ،‬ﺑـﺴﯿﺎری از آﻧﻬـﺎ ﺷـﺒﮑﻪﻫـﺎی‬
‫ﺟﺎﺳﻮﺳﯽ ﺧﺼﻮﺻﯽ ‪ -‬ﯾﻌﻨﯽ ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎی ﺷﺒﻪ ﺳﯿﺎ ‪ -‬ﺑﺮای ﺧﻮد اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻫـﻢ در‬
‫ﻣﻮرد ﮐﻤﭙﺎﻧﯽﻫﺎی ﻧﻔﺘﯽ اروﭘﺎﯾﯽ ﺑﺎ ﺑﺎﻧﮏﻫﺎ و ﻣﻮﺳﺴﺎت ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ ژاﭘﻨﯽ ﺻﺎدق اﺳـﺖ و ﻫـﻢ‬
‫در ﻣﻮرد ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎی ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺖ ﮐـﻪ ﻣﯿـﺎن ﺑﺮﺧـﯽ از اﯾـﻦ ﺷـﺒﻪ‬
‫ﺳﯿﺎﻫﺎ و واﺣﺪﻫﺎی ﺟﺎﺳﻮﺳﯽ ﮐﺸﻮر ﺧﻮد ﮐﺸﻮر ﺧﻮد ﯾﺎ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻣﯿﺰﺑﺎﻧـﺸﺎن ﺗﻤـﺎسﻫـﺎﯾﯽ‬
‫ﺑﺮﻗﺮار ﻣﯽﺷﻮد‪) .‬ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﻗﺪرت ص ‪(478‬‬
‫ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎی ﺟﺎﺳﻮﺳﯽ ﻏﺎﻟﺒﺎً ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ﮐﺎذب ﺑﻪ راه اﻧﺪاﺧﺘـﻪاﻧـﺪ‪ .‬ﻣﺜـﻞ ﺷـﺮﮐﺖ ﻣـﺸﻬﻮر‬
‫»ﺑﺎراﻧﯽ ﺧﺎرﺟﯽ ﺑﺎ ﮐﯿﻔﯿﺖ ﻋـﺎﻟﯽ« ) ‪Company Foreiqn Excellent Trench‬‬
‫‪ (Coat‬ﮐﻪ ﭘﻮﺷﺸﯽ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺷﺒﮑﻪ ﺟﺎﺳﻮﺳﯽ ارﮐـﺴﺘﺮ ﺳـﺮخ )‪ (Orchestera Red‬در‬
‫اﺛﻨﺎی ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺧﻮد ﻧﺎزیﻫﺎ در ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﯽ دوم از آن اﺳﺘﻔﺎده ﮐـﺮد و ﯾـﺎ ﺧﻄـﻮط ﻫـﻮاﯾﯽ‬

‫‪108‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫»اﺧﺘﺼﺎﺻﯽ« ﮐﻪ ﺳﯿﺎ در ﻃﻮل ﺟﻨﮓ وﯾﺘﻨﺎم ﺑﻪ ﮐـﺎر ﺑـﺮد‪ .‬اﻣـﺎ ﺟﺎﺳﻮﺳـﺎن ﺑـﺰودی ﻣﺠﺒـﻮر‬
‫ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ در ﻗﯿﺎﺳﯽ ﻋﻈﯿﻢ ﺗﺮ از ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺑﻪ ﻓﺮوﺷﻨﺪﮔﺎن و ﻣﺸﺎوران ﺑﯿﺮوﻧﯽ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻣﺘﮑﯽ‬
‫ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻨﯿﺎن اﯾﻦ »ﺧﺮﯾﺪ از ﺑﯿـﺮون« ﻫـﻢ اﮐﻨـﻮن ﺑـﺎ اﻓـﺰاﯾﺶ ﺗﻌـﺪاد ﻣﻮﺳـﺴﺎت ﭘﮋوﻫـﺸﯽ‬
‫ﺧﺼﻮﺻﯽ ﮐﻪ در ﻫﺮ ﭼﯿﺰی‪ ،‬از ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﺨﺎﻃﺮات ﺳﯿﺎﺳـﯽ ﺗـﺎ ﺟـﺴﺘﺠﻮی اﻃﻼﻋـﺎت ﻓﻨـﯽ‬
‫ﺗﺨﺼﺺ دارﻧﺪ‪ ،‬ﭘﯽ رﯾﺰی ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﻨﮕﺎه اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺨﺎﻃﺮات ﻣﺤﯿﻂ ﮐـﺴﺐ و‬
‫ﮐـﺎر )‪ (Information Business Environment Risk‬ﮐـﻪ در ﻻﻧـﮓ ﺑـﯿﭻ‬
‫)‪ (Lonq Beach‬ﮐﺎﻟﯿﻔﺮﻧﯿﺎ ﻗﺮار دارد‪ ،‬ﮔﺎﻫﯽ اﺷﺘﺒﺎﻫﺎت ﺑﺰرﮔـﯽ ﻣـﯽﮐﻨـﺪ‪ ،‬اﻣـﺎ وﻗﺘـﯽ در‬
‫دﺳﺎﻣﺒﺮ ‪ 1980‬ﺑﻪ ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ﻣﺸﺘﺮک ﺧﻮد ﮔﻔﺖ ﮐﻪ اﻧﻮر ﺳﺎدات ﺑـﻪ ﻗﺘـﻞ ﺧﻮاﻫـﺪ رﺳـﯿﺪ‪،‬‬
‫اﻋﺘﺒﺎر ﺑﺴﯿﺎری ﭘﯿﺪا ﮐﺮد‪ .‬اﻧﻮر ﺳﺎدات ده ﻣﺎه ﺑﻌﺪ واﻗﻌﺎً ﺑﻪ ﻗﺘﻞ رﺳﯿﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺑﻨﮕﺎه‪ ،‬ﺗﺠﺎوز ﻋﺮاق‬
‫ﺑﻪ اﯾﺮان را ‪ 9‬ﻣﺎه ﭘﯿﺶ از وﻗﻮع آن ﺑﻪ درﺳﺘﯽ ﭘﯿﺸﮕﻮﺋﯽ ﮐﺮد ﺗﺎ ﭼﻨﺪی ﭘـﯿﺶ‪ ،‬ﯾﻌﻨـﯽ ﺳـﺎل‬
‫‪ ،1985‬ﺣﺘﯽ ﭘﯿﺶ از ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻮﺳﺴﺎﺗﯽ‪ ،‬ﺗﻌﺪادی »ﻣﻐﺎزهﻫﺎی« اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ اﯾـﻦ ﭼﻨـﯿﻦ‬
‫وﺟﻮد داﺷﺖ‪ .‬ﺑﺴﯿﺎری از آﻧﻬﺎ ﻣﻘﺎﻣﺎت ارﺷﺪ ﯾﺎ ﻣـﺎﻣﻮران اﻃﻼﻋـﺎﺗﯽ را اﺳـﺘﺨﺪام ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺮﺟـﺴﺘﻪ ﺗـﺮﯾﻦ اﯾـﻦ ﻣﻮﺳﺴﺎت‪،‬ﮐﯿـﺴﯿﻨﺠﺮ اﺳﻮﺷـﯿﺘﺰ )‪ (Kissinqer Associates‬ﯾـﺎ‬
‫ﻫﻤﮑﺎران ﮐﯿﺴﯿﻨﺠﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﺮ از ﮔﺎﻫﯽ ﺑﺮﻧﺖ اﺳـﮑﻮ ﮐﺮوﻓـﺖ )‪(Brent Scowcroft‬‬
‫ﻣـﺸﺎور اﻣﻨﯿـﺖ ﻣﻠـﯽ ﭘﺮزﯾـﺪﻧﺖ ﺑـﻮش‪ ،‬ﻻرﻧـﺲ اﯾﮕـﻞ ﺑﺮﮔـﺮ ) ‪Lawrence Eaqle‬‬
‫‪ (Burqer‬ﻣﺮد ﺷﻤﺎره دو وزارت اﻣﻮر ﺧﺎرﺟﻪ‪ ،‬وﯾﻠﯿﺎم ﺳﺎﯾﻤﻮن وزﯾـﺮ ﺳـﺎﺑﻖ ﺧﺰاﻧـﻪداری و‬
‫اﻟﺒﺘﻪ ﺧﻮد ﻫﻨﺮی ﮐﯿﺴﯿﻨﺠﺮ‪ ،‬ﻣﺸﺎور ﺳﺎﺑﻖ اﻣﻨﯿﺖ ﻣﻠﯽ را ﮐﻪ زﻣﺎﻧﯽ وزﯾﺮ اﻣﻮر ﺧﺎرﺟﻪ ﺑـﻮد ﺑـﻪ‬
‫ﺧﺪﻣﺖ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪) .‬ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﻗﺪرت ص ‪(480‬‬
‫ﻧﺸﺖ ﺧﺒﺮ و اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺠﺎری ﻣﺨﻔﯽ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﭼﺮا در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺑﺰرگ ﻣﺜﻞ ﮐﺸﻮر آﻣﺮﯾﮑـﺎ ﻧﻈـﺎم اﻃﻼﻋـﺎﺗﯽ و اداری و رﻋﺎﯾـﺖ‬
‫ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﻣﻨﺴﺠﻢﺗﺮ و ﻣﻨﻈﺒﺘﺮ و در ﮐﺸﻮر ﻣﺎ اوﺿﺎع ﻏﯿﺮﻣﻨﺴﺠﻢ؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬اﯾﻦ ﻧﺎﺷﯽ از ﻗﻠﺖ اﻃﻼﻋﺎت ﺷﻤﺎ اﺳﺖ ﺧﻮد ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎﺳﺎن ﻏﺮﺑﯽ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﻨﺪ‪» :‬اﻟﺒﺘﻪ‬
‫ﻫﻤﺎن ﻣﻘﺎﻣﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﭘﻮﺳﺖ از ﺳﺮ ﻧﺸﺖ دﻫﻨﺪﮔﺎن ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺧﻮدﺷـﺎن اﻏﻠـﺐ ﺑﻬﺘـﺮﯾﻦ ﻣﻨﺒـﻊ‬

‫آﺷﻔﺘﮕﯽ ﻧﻈﺎﻣﯽ ‪109 .......................................................................................................................................................‬‬

‫ﻧﺸﺖﻫﺎی ﻫﺪاﯾﺖ ﺷﻮﻧﺪه ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻫﻨﺮی ﮐﯿﺴﯿﻨﺠﺮ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﺸﺎور اﻣﻨﯿﺖ ﻣﻠﯽ ﮐﺎخ ﺳـﻔﯿﺪ‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬ﯾﮏ ﺑﺎر ﺧﻮاﺳﺖ ﺗﻠﻔﻦﻫﺎی ﮐﺎرﮐﻨﺎﻧﺶ را ﮐﻨﺘﺮل ﮐﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺒﯿﻨﺪ ﮐﻪ آﯾـﺎ اﻃﻼﻋـﺎﺗﯽ را ﮐـﻪ‬
‫ﺑﻌﺪﻫﺎ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﻮد رﺳﻮاﯾﯽ ﺑﻪ ﺑﺎر آورد‪ ،‬در اﺧﺘﯿﺎر ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﯾﺎ ﺧﯿـﺮ‪ ،‬اﻣـﺎ ﺧـﻮد‬
‫ﮐﯿﺴﯿﻨﺠﺮ »اﺳﺘﺎد ﻧﺸﺖ« ﺑﻮد‪.‬‬
‫وﻗﺘﯽ ﺟﺎن ﮐﻠﯽ )‪ (Gohn H.Kelly‬ﺳﻔﯿﺮ اﯾﺎﻟﺖ ﻣﺘﺤﺪه در ﺑﯿﺮوت ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﯿﺎمﻫﺎی ﺧﻮد را‬
‫ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎً ﺑﻪ ﺷﻮرای اﻣﻨﯿﺖ ﻣﻠﯽ ﮐﺎخ ﺳﻔﯿﺪ ﻣـﯽﻓﺮﺳـﺘﺎد و ﺑـﻪ ﺟـﺎی اﺳـﺘﻔﺎده از زﻧﺠﯿـﺮهی‬
‫ﻣﻌﻤﻮﻟﯽ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪﻫﯽ وزارت اﻣﻮر ﺧﺎرﺟﻪ‪ ،‬از ﺗﺴﻬﯿﻼت ﺳﯿﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﺮد‪ .‬اﯾﻦ ﺑـﺪان ﻣﻌﻨـﺎ‬
‫ﺑﻮد ﮐﻪ وی رﯾﯿﺲ ﺧﻮد ﯾﻌﻨﯽ وزﯾﺮ اﻣﻮر ﺧﺎرﺟﻪ را ﮐﻪ در آن زﻣﺎن ﺟﻮرج ﺷﻮﻟﺘﺰ ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﺎدﯾـﺪه‬
‫ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﺟﺎن ﮐﻠﯽ وﻗﺘﯽ در واﺷﻨﮕﺘﻦ ﻫﻢ ﺑـﻮد‪ ،‬ﺑﺎرﻫـﺎ و ﺑﺎرﻫـﺎ ﺑـﺎ اﻟﯿـﻮر ﻧـﻮرت ) ‪Oliver‬‬
‫‪ (North‬و دﯾﮕﺮ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﺷﻮرای اﻣﻨﯿﺖ ﻣﻠﯽ در ارﺗﺒـﺎط ﺑـﺎ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪی آن ﻫـﺎ ﺑـﺮای دادن‬
‫اﺳﻠﺤﻪ ﺑﻪ اﯾﺮان در ﺑﺮاﺑﺮ ﺑﺎزﮔﺮداﻧﺪن ﮔﺮوﮔﺎنﻫﺎ ﻣﻼﻗﺎت ﮐﺮده ﺑﻮد‪ .‬اﯾﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪای ﺑـﻮد ﮐـﻪ‬
‫ﺷﻮﻟﺘﺰ ﺑﺎ آن ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻣﯽﮐﺮد‪ .‬ﺷﻮﻟﺘﺰ وﻗﺘﯽ از ﻣﺎﺟﺮای ﺑﯿﺮوت ﺑﺎ ﺧﺒﺮ ﺷﺪ‪ ،‬آﻧﻘـﺪر ﺑﺮاﻓﺮوﺧﺘـﻪ‬
‫ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ ﮐﻠﯽ را در اﻧﻈﺎر ﺑﻪ ﺑﺎد ﻧﺎﺳﺰا ﮔﺮﻓﺖ و رﺳـﻤﺎً ﮐﺎرﮐﻨـﺎن وزارت اﻣـﻮر ﺧﺎرﺟـﻪ را از‬
‫ﺑﺮﻗﺮاری ارﺗﺒﺎط از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺠﺎری ﺧﺎرج از اﯾﻦ وزارت ﺧﺎﻧﻪ ﺑﺪون اﺟـﺎزهی رﯾـﯿﺲ ﺟﻤﻬـﻮر‬
‫ﻣﻨﻊ ﮐﺮد‪ .‬ﺑﻌﯿﺪ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ ﻓﺮﻣﺎﻧﯽ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﻣﺎﻧﻊ از اﯾﻦ ﮐﺎر ﺷﻮد‪ .‬ﻣﺠﺎری ﻣﺨﻔﯽ‬
‫ﺑﺮای ﺟﺎﺑﻪ ﺟﺎ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﻗﺪرت ﻓﻮاﯾﺪ ﺑﺴﯿﺎری دارﻧﺪ‪ .‬ﻧﻤﺎﯾﻨﺪهی ﮔﻨﮕﺮه ﻟﯽ ﻫـﺎﻣﯿﻠﺘﻮن ) ‪Lee‬‬
‫‪ (Hamilton‬ﮐﻪ رﯾﯿﺲ ﮐﻤﯿﺘﻪی اﻃﻼﻋﺎت ﻣﺠﻠﺲ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺎ ﺷﻨﯿﺪن اﯾﻦ ﻣـﺎﺟﺮا از زﺑـﺎﻧﺶ‬
‫ﭘﺮﯾﺪ ﮐﻪ »ﻓﮑﺮ ﻧﻤﯽﮐﻨﻢ ﻫﺮﮔﺰ ﭼﻨﯿﻦ ﭼﯿﺰی ﻗﺒﻼً رخ داده ﺑﺎﺷﺪ ـ ﻧﺎدﯾﺪه ﮔﺮﻓﺘﻦ ﮐﺎﻣﻞ وزﯾـﺮ‬
‫اﻣﻮر ﺧﺎرﺟﻪی آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ «.‬اﺣﺘﻤﺎﻻً ﺧﺸﻢ و ﻧﺎراﺣﺘﯽ ﺣﺎﻓﻈﻪاش را ﭘﺎک ﮐﺮده ﺑﻮد‪ .‬ﻣﻮردی ﺷﺒﯿﻪ‬
‫ﺑﻪ آن ﮐﻪ ﻧﻤﻮﻧﻪی ﮐﺎﻣﻞ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﺠﺎزی اﺳﺖ ﻗﺒﻼً ﻫﻢ اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺎده ﺑﻮد‪ .‬و آن زﻣـﺎﻧﯽ ﺑـﻮد‬
‫ﮐﻪ ﺳﻔﯿﺮ آﻣﺮﯾﮑﺎ در ﭘﺎﮐﺴﺘﺎن ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺤﺮﻣﺎﻧﻪ ﺑﺎ ﺷﻮرای اﻣﻨﯿﺖ ﻣﻠﯽ ﮐﺎخ ﺳـﻔﯿﺪ در ارﺗﺒـﺎط‬
‫ﺑﻮد‪ .‬ﯾﻌﻨﯽ ﯾﮑﺒﺎر دﯾﮕﺮ وزﯾﺮ اﻣﻮر ﺧﺎرﺟﻪی آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻧﺎدﯾـﺪه ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﻣـﯽﺷـﺪ‪ .‬در اﯾـﻦ ﻣـﻮرد‪،‬‬
‫ﻣﺠﺮای ﻣﺨﻔﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﻫﻨﺮی ﮐﯿﺴﯿﻨﺠﺮ ﮐﻪ در آن زﻣﺎن رﯾﯿﺲ ﺷـﻮرای اﻣﻨﯿـﺖ ﻣﻠـﯽ ﺑـﻮد‪،‬‬
‫ﺑﺮﻗﺮار ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﮐﯿﺴﯿﻨﺠﺮ ﺑﺮای ﻓﺮاﻫﻢ آوردن ﻣﻘـﺪﻣﺎت ﻣﺎﻣﻮرﯾـﺖ ﻣﺤﺮﻣﺎﻧـﻪی ﭘﺮﯾﺰﯾـﺪﻧﺖ‬

‫‪110‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﻧﯿﮑﺴﻮن ﺑﻪ ﭼﯿﻦ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﺮﻗﺮاری رواﺑﻂ ﻣﺠﺪد ﻣﯿﺎن دو ﮐﺸﻮر اﻧﺠﺎﻣﯿﺪ‪ ،‬از اﯾﻦ ﻣﺎﺟﺮا اﺳﺘﻔﺎده‬
‫ﮐﺮد‪ .‬ﮐﯿﺴﯿﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺠﺮای ﻣﺨﻔﯽ ﻋﻼﻗﻪی واﻓﺮ داﺷﺖ و ﻣﺎﯾﻞ ﺑـﻮد اﻃﻼﻋـﺎت را‬
‫در دﺳﺖ ﺧﻮدش‪ ،‬و دور از دﺳﺘﺮس ﻧﻈﺎم اداری رﺳﻤﯽ ﻧﮕﺎه دارد‪ .‬وی ﺑﺎ اﯾﻦ ادﻋﺎ ﮐﻪ ﺗﺎﯾﯿﺪ‬
‫رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬﻮر را دارد‪ ،‬ﯾﮏ ﺑﺎر از وﯾﻠﯿﺎم ﭘﻮرﺗﺮ )‪ (William Y.Porter‬ﺳﻔﯿﺮ آﻣﺮﯾﮑـﺎ در‬
‫ﮐﺮه ﺟﻨﻮﺑﯽ دﻋﻮت ﮐﺮد ﺗﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ و ﺑﯽ آن ﮐﻪ از ﻃﺮﯾﻖ رﯾﯿﺲ ﭘﻮرﺗﺮ ﯾﻌﻨﯽ وﯾﻠﯿـﺎم‬
‫راﺟﺮز )‪ (William Rogers‬ﮐﻪ در آن زﻣﺎن وزﯾﺮ ﺧﺎرﺟﻪ ﺑﻮد ﺗﺮﺗﯿﺐ اﯾﻦ ﻣﻼﻗـﺎت داده‬
‫ﺷﻮد‪ ،‬ﮔﻔﺘﮕﻮﯾﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﯾﺎدداﺷﺖﻫﺎی روزاﻧﻪ ﭘﻮرﺗﺮ ﻋﮑﺲاﻟﻌﻤـﻞ وی را ﭼﻨـﯿﻦ ﺑـﺎزﮔﻮ‬
‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪» :‬ﺧﺪﻣﺎت دﯾﭙﻠﻤﺎﺗﯿﮏ ﻣﺤﺮﻣﺎﻧـﻪ ﻧﯿﮑـﺴﻮن ﮐﯿـﺴﯿﻨﺠﺮ ﺑـﺎ رﻣﺰﻫـﺎی ﺳـﺮی و ﻫﻤـﻪ‬
‫ﭼﯿﺰﻫﺎﯾـﺶ دارد ﺷﮑﻞ ﻣﯽﮔﯿﺮد ‪ ...‬اﮔﺮ رﯾﯿـﺲ ﺟﻤﻬﻮر ﻣﻮاﻓﻘـﺖ ﮐـﺮده اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻣـﺎﻓﻮق‬
‫ﺷﺒﮑﻪای از ﺳﻔﺮا ﺗﺤﺖ ﻧﻈﺮ ﻣﺸﺎور اﻣﻨﯿﺘﯽاش و ﺑﺪون اﻃﻼع وزﯾﺮ اﻣﻮر ﺧﺎرﺟﻪ اﯾﺠﺎد ﺷـﻮد‪،‬‬
‫ﭘﺲ ﭼﯿﺰ ﺗﺎزهای دارد در ﺗﺎرﯾﺦ آﻣﺮﯾﮑﺎ اﺗﻔﺎق ﻣﯽاﻓﺘﺪ ‪ ...‬ﻣﻦ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ رﺳﯿﺪم ﮐـﻪ ﺑﭽـﻪ‬
‫دﻫﺎﺗﯽای ﺑﯿﺶ ﻧﯿﺴﺘﻢ و ﺑﺎﯾﺪ ﺳﺮ ﺑﻪ زﯾﺮ ﺑﺎﺷﻢ‪ «.‬وﻗﺘﯽ درﺑﺎره ﭘﯿﻤﺎن ﺳـﺎﻟﺖ ﺑـﺎ ﺷـﻮرویﻫـﺎ‬
‫ﻣﺬاﮐﺮه ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬ﺳﺮﭘﺮﺳﺖ ﺗﯿﻢ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ در ژﻧﻮ‪ ،‬ﺟـﺮارد اﺳـﻤﯿﺖ )‪(Gerard C.Smith‬‬
‫ﺑﻮد‪ .‬اﻣﺎ ﮐﯿﺴﯿﻨﺠﺮ و روﺳﺎی ﻣﺸﺘﺮک دﻓﺘﺮ ﭘﻨﺘﺎﮔﻮن ﻣﺠﺮاﯾـﯽ ﺧـﺼﻮﺻﯽ اﯾﺠـﺎد ﮐﺮدﻧـﺪ ﺑـﻪ‬
‫ﻃﻮری ﮐﻪ ﮐﺎرﮐﻨﺎﻧﯽ ﻣﻌﯿﻦ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ و ﺑﺪون اﻃﻼع اﺳـﻤﯿﺖ ﺑـﺎ آﻧﻬـﺎ ارﺗﺒـﺎط‬
‫ﺑﺮﻗﺮار ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﮐﯿﺴﯿﻨﺠﺮ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺠﺮاﺋﯽ ﻣﺨﻔﯽ ﺑﺎ ﻣﺴﮑﻮ ﺑﺮﻗـﺮار ﮐـﺮد و ﺑـﺎر دﯾﮕـﺮ وزارت‬
‫اﻣﻮر ﺧﺎرﺟﻪ را ﻧﺎدﯾﺪه ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﻪ ﺟﺎی ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ وزارت اﻣﻮر ﺧﺎرﺟـﻪ آﻣﺮﯾﮑـﺎ ﯾـﺎ‬
‫ﻫﻤﺘﺎﯾﺎﻧﺸﺎن در وزارت اﻣـﻮر ﺧﺎرﺟـﻪ ﺷـﻮروی‪ ،‬از ﻃﺮﯾـﻖ آﻧـﺎﺗﻮﻟﯽ دوﺑـﺮﻧﯿﯿﻦ ) ‪Anatoli‬‬
‫‪ (Dobrynin‬ﭘﯿﺎمﻫﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﭘﻮﻟﯿﺖ ﺑﻮرو ﻓﺮﺳﺘﺎد‪ .‬در ﻣﺴﮑﻮ‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ اﻓﺮادی ﻣﻌـﺪود در ﭘﻮﻟﯿـﺖ‬
‫ﺑﻮرو و دﺑﯿﺮﺧﺎﻧﻪ و ﺑﺪﻧﻪ دﯾﭙﻠﻤﺎﺗﯿﮏ ﺷﻮروی ﺧﺒﺮ داﺷﺘﻨﺪ ﮐﻪ از اﯾﻦ ﻃﺮﯾـﻖ ﭘﯿـﺎمﻫـﺎﯾﯽ رد و‬
‫ﺑﺪل ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﯾﮑﯽ از ﻣﻮارد اﺳﺘﻔﺎده از ﺗﺎﮐﺘﯿﮏ ﻣﺠـﺮای ﻣﺨﻔـﯽ ﮐـﻪ ﺑـﯿﺶ از ﻫﻤـﻪ از آن‬
‫ﺗﺠﻠﯿﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺷﺎﯾﺪ ﻣﻬﻢﺗﺮﯾﻦ آن ﺑﻪ ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺳﻮم ﮐﻤﮏ ﮐﺮد‪ .‬اﯾﻦ‬
‫اﻣﺮ در اﺛﻨﺎی ﺑﺤﺮان ﻣﻮﺷﮑﯽ ﮐﻮﺑﺎ رخ داد‪ .‬ﭘﯿﺎمﻫﺎی رﺳﻤﯽ ﻣﯿﺎن ﭘﺮزﯾـﺪﻧﺖ ﮐﻨـﺪی و رﻫﺒـﺮ‬
‫ﺷﻮروی ﺧﺮوﺷﭽﻒ در ﺣﺎﻟﯽ رد و ﺑﺪل ﻣﯽﺷﺪ ﮐﻪ ﺟﻬﺎن از ﺗﺮس ﻧﻔﺲﻫﺎ را در ﺳﯿﻨﻪ ﺣﺒﺲ‬

‫آﺷﻔﺘﮕﯽ ﻧﻈﺎﻣﯽ ‪111 .......................................................................................................................................................‬‬

‫ﮐﺮده ﺑﻮد‪ .‬ﻣﻮﺷﮏﻫﺎی ﺷﻮروی در ﮐﻮﺑﺎ ﺧﺎک آﻣﺮﯾﮑﺎ را ﻧﺸﺎﻧﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﮐﻨـﺪی دﺳـﺘﻮر‬
‫ﻣﺤﺎﺻــﺮه درﯾــﺎﯾﯽ را ﺻــﺎدر ﮐــﺮد‪ .‬در اوج ﺗــﻨﺶ ﺑــﻮد ﮐــﻪ ﺧﺮوﺷــﭽﻒ اﻟﮑــﺴﺎﻧﺪر ﻓــﻮﻣﯿﻦ‬
‫)‪ (Aleksander fomin‬رﯾﯿﺲ ﮐﺎ‪.‬گ‪.‬ب در واﺷﯿﻨﮕﺘﻦ را ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﯾﮏ روزﻧﺎﻣـﻪ ﻧﮕـﺎر‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﻧﺎم ﺟﺎن اﺳﮑﺎﻟﯽ ﻓﺮﺳﺘﺎد ﮐﻪ ﻗﺒﻼً ﺑﺎ ﻓـﻮﻣﯿﻦ ﻣﻼﻗـﺎت ﮐـﺮده ﺑـﻮد‪ .‬روز ﭼﻬـﺎرم‬
‫ﺑﺤﺮان ﮐﻪ ﻟﺤﻈﻪ ﺑﻪ ﻟﺤﻈﻪ اوج ﻣﯽﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬ﻓﻮﻣﯿﻦ از اﺳﮑﺎﻟﯽ ﭘﺮﺳﯿﺪ ﮐﻪ آﯾﺎ ﺑﻪ ﻧﻈـﺮ او‪ ،‬اﮔـﺮ‬
‫ﺷﻮروی ﻣﻮﺷﮏﻫﺎ و ﺑﻤﺐ اﻓﮑﻦﻫﺎی ﺧﻮد را از ﮐﻮﺑﺎ ﺧﺎرج ﺳﺎزد‪ ،‬اﯾـﺎﻻت ﻣﺘﺤـﺪه ﻣﻮاﻓﻘـﺖ‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد ﮐﻪ ﮐﻮﺑﺎ را اﺷﻐﺎل ﻧﮑﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﭘﯿﺎم ﺗﻮﺳﻂ روزﻧﺎﻣﻪ ﻧﮕﺎر ﺑﻪ ﮐﺎخ ﺳﻔﯿﺪ ﻣﺨﺎﺑﺮه ﺷـﺪ‬
‫و ﺛﺎﺑﺖ ﮐﺮد ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺑﺤﺮان ﭼﺮﺧﺸﮕﺎه ﻣﻬﻤﯽ ﺑﻮده اﺳﺖ‪) .‬ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﻗﺪرت ص ‪(415‬‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬آﯾﺎ درﺳﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻗﺒﻼً از اﻧﻔﺠﺎر ﭼﺮﻧﻮﺑﯿﻞ ﺧﺒﺮدار ﺷﺪه ﺑﻮده؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﮐﻤﯽ ﭘﺲ از ﺣﺎدﺛﻪ ﭼﺮﻧﻮﺑﯿﻞ‪ ،‬درﯾﺎ ﺳﺎﻻر اﺳﺘﻨﺴﻔﯿﻠﺪ ﺗﺮﻧﺮ )‪(Stansfield tarner‬‬
‫رﯾﯿﺲ ﺳﺎﺑﻖ ﺳﯿﺎ‪ ،‬در اﻧﻈﺎر ﻋﻤﻮﻣﯽ‪ ،‬اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه را ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﺮوز ﻧﺪادن اﻃﻼﻋﺎت ﮐـﺎﻓﯽ‬
‫درﺑﺎره اﯾﻦ ﻓﺎﺟﻌﻪ ﮐﻪ آن را ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺎﻫﻮارهﻫﺎی »ﭼﺸﻢ آﺳﻤﺎن« ﺧﻮد ﺟﻤﻊ آوری ﮐﺮده ﺑـﻮد‬
‫ﺑﻪ ﺑﺎد اﻧﺘﻘﺎد ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬ﺗﺮﻧﺮ اﻋﻼم ﮐﺮد ﮐﻪ ﻻزم ﻧﯿﺴﺖ اﺳﺮاری را ﻓﺎش ﺳﺎزﯾﻢ »ﻇﺮﻓﯿﺖﻫـﺎی‬
‫ﺟﻤﻊ آوری اﻃﻼﻋﺎت ﺟﺎﺳﻮﺳﯽ‪ ... ،‬ﺑﻪ ﻣﺎ اﯾﻦ اﻣﮑﺎن را ﻣﯽدﻫﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺮدم ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﻬـﺎن را‬
‫ﮐﺎﻣﻼً ﻣﻄﻠﻊ ﻧﮕﺎه دارﯾﻢ‪) «.‬ﻧﯿﻮﯾﻮرک ﺗﺎﯾﻤﺰ ﻣﺎه ﻣﻪ ‪(1986‬‬
‫اﺧﺘﻔﺎی ‪ 23‬اس اس‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬آﯾﺎ ﺣﻘﯿﻘﺘﺎً ﺷﻮرویﻫﺎ ‪ 239‬اس اس را ﻣﻨﻬﺪم ﮐﺮده ﺑﻮد؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه وﻗﺘﯽ ﮐﺸﻒ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺷﻮروﯾﻬﺎ ﮐﻪ ﻗﺮار ﺑﻮد ‪ 239‬ﻓﺮوﻧﺪ از ﻣﻮﺷـﮑﻬﺎی‬
‫‪ SS 23‬را ﻧﺎﺑﻮد ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﺳﺮی ‪ 24‬ﻓﺮوﻧﺪ از آﻧﻬﺎ را ﺑﻪ آﻟﻤﺎن ﺷﺮﻗﯽ اﻧﺘﻘﺎل دادﻧﺪ ﺑﺴﯿﺎر‬
‫ﺧﺸﻤﮕﯿﻦ ﺷﺪ‪.‬‬
‫اﯾﻦ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﺳﺮوﯾﺲﻫﺎی ﺟﺎﺳﻮﺳـﯽ آﻣﺮﯾﮑـﺎ ﭼﻘـﺪر ﻗـﻮی اﺳـﺖ‪) (2).‬ﺟﺎﺑﺠـﺎﯾﯽ در‬
‫ﻗﺪرت(‬

‫‪112‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫﺎ ادﻋﺎ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪:‬‬
‫ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺟﺎﺳﻮﺳﯽ‪ ،‬اﯾﺮان ﺷﺒﮑﻪای ﻣﺨﻔﯿﺎﻧﻪ از ﻣﺮاﮐﺰ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﻫﺴﺘﻪای اﯾﺠﺎد ﮐـﺮده‬
‫اﺳﺖ و ﻣﺜﻞ ﻋﺮاق ﮐﻪ ﻗﺒﻼً ﭼﻨـﯿﻦ ﮐـﺮد‪ ،‬اﯾـﺮان ﻧﯿـﺰ ﺑﺎزرﺳـﺎن ﺑـﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠـﯽ اﻧـﺮژی اﺗﻤـﯽ‬
‫)‪ ،IAEA (Mternational Atemic Energy Agency‬را ﮔــﻮل زده اﺳــﺖ‪.‬‬
‫وﻗﺘﯽ ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﮐﻪ از ﺳﺎﯾﺖ ﻣﻌﻠﻢ ﮐﻼﯾﻪ در ﻧﺰدﯾﮑﯽ ﺗﻬﺮان ﺑﺎزدﯾﺪ ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬آﻧﻬﺎ را ﺑـﻪ دﻫﮑـﺪه‬
‫دﯾﮕﺮ ﺑﺎ ﻫﻤﺎن ﻧﺎم ﺑﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﮔﺰارش ﻓﻮق ادﻋﺎی ﭘﻨﺘﺎﮔﻮن‪ ،‬و ﺑﯽ اﺳﺎس اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻧﻘﺶ رﯾﺸﺎرد زرﮔﻪ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬آﯾﺎ ﺣﻘﯿﻘـﺖ دارد اﮔﺮ اﺳﺘﺎﻟﯿـﻦ ﺣﺮف زرﮔﻪ را ﺑﺎور ﻣﯽﮐﺮد ﻫﯿﺘﻠـﺮ زودﺗـﺮ ﺷﮑـﺴﺖ‬
‫ﻣﯽﺧﻮرد؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬رﯾﺸﺎرد زرﮔﻪ )‪ (Ricihard Sorqe‬ﮐﻪ در ﺑﺎﮐﻮ ﻣﺘﻮﻟﺪ ﺷـﺪ و در ﺑـﺮﻟﯿﻦ ﭘـﺮورش‬
‫ﯾﺎﻓﺖ ﯾﮑﯽ از درﺧﺸﺎنﺗﺮﯾﻦ ﻣﺎﻣﻮران ﺷـﻮروی در ﺗـﺎرﯾﺦ اﺳـﺖ‪ .‬ﺑـﻪ دﻟﯿـﻞ ﺗﺮﺑﯿـﺖ آﻟﻤـﺎﻧﯽ‬
‫ﮐﻮدﮐﯿﺶ‪ ،‬وی ﺗﻮاﻧﺴﺖ در ﺣﺰب ﻧﺎزی ﻧﻔﻮذ ﮐﻨﺪ‪ .‬زرﮔﻪ ﺑﻪ ژاﭘـﻦ اﻋـﺰام ﺷـﺪ و ﺧـﻮد را ﺑـﻪ‬
‫ﻋﻨﻮان ﺧﺒﺮﻧﮕﺎر ﻫﻮاﺧﻮاه ﭘﺮ ﺷـﻮر ﻫﯿﺘﻠـﺮ از روزﻧﺎﻣـﻪ ﻓﺮاﻧﮑﻔـﻮرﺗﺮ ﺗـﺴﺎﺗﯿﻮﻧﮓ ) – ‪Frank‬‬
‫‪ (furter zeitunq‬ﺟﺎ زد ﭘﻮﺷﺸﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ وی اﻣﮑﺎن داد ﺗﺎ ﺑﺎ ﻣﻘﺎﻣﺎت ﻃﺮاز اول ژاﭘﻨـﯽ و‬
‫آﻟﻤﺎﻧﯽ و دﯾﭙﻠﻤﺎتﻫﺎی ﺗﻮﮐﯿﻮ دﺳﺘﺮﺳﯽ ﭘﯿﺪا ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺷـﻮرویﻫـﺎ از ﺣﻤﻠـﻪ ﻧﺎﮔﻬـﺎﻧﯽ ژاﭘـﻦ ﺑـﻪ‬
‫ﺳﯿﺒﺮی وﺣﺸﺖ داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬زرﮔﻪ ﺑﻪ درﺳﺘﯽ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﭼﻨﯿﻦ اﺗﻔﺎﻗﯽ ﻫﺮﮔﺰ رخ ﻧﻤﯽدﻫﺪ‪،‬‬
‫اﻣﺎ در ﻋﻮض آﻟﻤﺎﻧﯽﻫﺎ ﺑﻪ اﺗﺤﺎد ﺟﻤﺎﻫﯿﺮ ﺷﻮروی ﺣﻤﻠﻪ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد‪ .‬در ﺳﺎل ‪ ،1941‬زرﮔـﻪ‬
‫در واﻗﻊ ﺧﺒﺮ اﺷﻐﺎل ﺷﻮروی ﺗﻮﺳﻂ ﻧﺎزیﻫﺎ را از ﻗﺒـﻞ داده ﺑـﻮد‪ .‬وی ﻫـﺸﺪار داد ﮐـﻪ ‪150‬‬
‫ﻟﺸﮕﺮ آﻟﻤﺎن ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ ﺷﺪه و آﻣﺎده ﺣﻤﻠﻪاﻧﺪ‪ .‬وی ﺣﺘﯽ ﺗﺎرﯾﺦ ﺣﻤﻠﻪ را ﻧﯿﺰ دﻗﯿﻘـﺎً اﻃـﻼع داده‬
‫ﺑﻮد ‪ 22‬ژوﺋﻦ ‪ .1941‬اﻣﺎ اﺳﺘﺎﻟﯿﻦ اﻃﻼﻋﺎت او را ﻧﺎدﯾﺪه ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬زرﮔﻪ درﺻﺪد ﺑﻮد ﮐﻪ ﺣﻤﻠـﻪ‬

‫آﺷﻔﺘﮕﯽ ﻧﻈﺎﻣﯽ ‪113 .......................................................................................................................................................‬‬

‫آﺗﯽ ژاﭘﻨﯽﻫﺎ ﺑﻪ ﭘﺮل ﻫﺎرﺑﻮر و ﺑﺎر دﯾﮕﺮ ﺗـﺎرﯾﺦ دﻗﯿـﻖ آن را ﺑـﻪ ﻣـﺴﮑﻮ اﻃـﻼع دﻫـﺪ وﻟـﯽ‬
‫دﺳﺘﮕﯿﺮ و ﭼﻨﺪی ﺑﻌﺪ ﺗﻮﺳﻂ ژاﭘﻨﯽﻫﺎ اﻋﺪام ﺷﺪ‪) .‬ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﻗﺪرت ص ‪(454‬‬
‫ﺟﺎﺳﻮس ﺧﻮد آﻣﻮﺧﺘﻪ دﯾﮕﺮ ﮐﺎﭘﯿﺘﺎن ﮔﯽ اﯾﭽﯽ ﺗﺎﻧﺎﮐﺎ )‪ (Chiichi tanaka‬ژاﭘﻨﯽ اﺳـﺖ‪.‬‬
‫وی در دوراﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان واﺑﺴﺘﻪ ﻧﻈﺎﻣﯽ ژاﭘﻦ در ﻣﺴﮑﻮ ﺧﺪﻣﺖ ﻣﯽﮐﺮد‪ ،‬ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻦ ﺑﻪ‬
‫زﺑﺎن روﺳﯽ را آﻣﻮﺧﺖ و وﻓﺎداری ﺧﻮد را ﺑﻪ ﮐﻠﯿﺴﺎی ارﺗﺪوﮐﺲ روﺳﯿﻪ اﻋـﻼم ﮐـﺮد‪ .‬ﺗﺎﻧﺎﮐـﺎ‬
‫ﭘﺲ از ﭘﺎﯾﺎن ﺧﺪﻣﺘﺶ در ﺷﻮروی‪ ،‬در ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﺗﻮﮐﯿﻮ ﺳـﻔﺮ ﺗﻔﺮﯾﺤـﯽ دو ﻣﺎﻫـﻪای را در‬
‫ﭘﯿﺶ ﮔﺮﻓﺖ ﺑﻪ ﻃﻮری ﮐﻪ ﺗﻮاﻧـﺴﺖ ﺧﻄـﻮط راه آﻫـﻦ ﺳﺮﺗﺎﺳـﺮ ﺳـﯿﺒﺮی و ﺷـﺮق ﭼـﯿﻦ را‬
‫ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬وی ﺑﺎ ﺧﻮد اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ ﺑﻪ ﺗﻮﮐﯿﻮ آورد ﮐﻪ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰی ﺑـﺮای ﺟﻨـﮓ ﺳـﺎل‬
‫‪ 1905‬روﺳﯿﻪ و ژاﭘﻦ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪) .‬ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﻗﺪرت ص ‪(453‬‬
‫ﻧﻘﺶ ﻣﺎﻫﻮاره در ﺣﺎدﺛﻪ ﻟﯿﺒﯽ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﻗﻀﯿﻪ ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪ ﺷﯿﻤﯿﺎﺋﯽ ﻟﯿﺒﯽ ﭼﻪ ﺑﻮد؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬دوﻟﺖ ﮐﻬﻞ در ﺑﻦ ﻫﻤﮑﺎری ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی آﻟﻤﺎﻧﯽ ﺑﺎ ﻣﻌﻤﺮ ﻗﺬاﻓﯽ ﻣﺮد ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ ﻟﯿﺒﯽ را‬
‫ﺑﺮای ﺳﺎﺧﺘﻦ ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪ ﺳﻼحﻫﺎی ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ در ‪ 80‬ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮی ﺗﺮﯾﭙﻮﻟﯽ اﻧﮑﺎر ﮐﺮد‪ .‬اﻣﺎ ﺳﺎزﻣﺎن‬
‫ﺟﺎﺳﻮﺳﯽ اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﺷﻮاﻫﺪی را ﮐﻪ از ﺑﺎزﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﺎﻫﻮارهای و ﻫﻮاﯾﯿﺶ ﺑﻪ دﺳﺖ آورده‬
‫ﺑﻮد ﺑﺪون آن ﮐﻪ ﮐﺴﯽ ﺑﻔﻬﻤﺪ‪ ،‬در اﺧﺘﯿﺎر رﺳﺎﻧﻪﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ و اروﭘﺎﯾﯽ ﻗﺮار داد‪ .‬اﯾﻦ اﻣـﺮ‬
‫ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ ﻣﺠﻠﻪ آﻟﻤﺎﻧﯽ اﺷﺘﺮن ﮔﺰارش ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﻋﻤﯿﻖ ﺧﻮد را ﺗﺼﺤﯿﺢ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻧﻮﺑﻪ ﺧﻮد‬
‫دوﻟﺖ ﺧﺠﻠﺖ زده آﻟﻤﺎن را ﻣﺠﺒﻮر ﺳﺎﺧﺖ اذﻋﺎن ﮐﻨﺪ ﮐﻪ آﻧﭽﻪ را ﻣﺪﻋﯽ ﺑﻮد ﻧﻤـﯽداﻧـﺪ‪ ،‬در‬
‫ﺗﻤﺎم آن ﻣﺪت ﻣﯽداﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪114‬‬

‫‪ ....................................................................................................................................................‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﻧﻘﺶ ﮔﻠﯿﺶ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺑﻪ ﻧﻘﺶ ﮔﻠﯿﺶ اﺷﺎره ﮐﻨﯿﺪ؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ادوارد ﮔﻠﯿﺶ )‪ (Edward Gleichen‬ﺟﺎﺳﻮس اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ در اواﯾﻞ ﻗﺮن ﺑﯿـﺴﺘﻢ‬
‫اﺳﺘﺤﮑﺎﻣﺎت ﻣﺮاﮐﺶ را ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار داد‪ .‬ﮔﺎﻫﯽ اوﻗﺎت ﻣﺮدم ﻣﺤﻠﯽ ﺑﺎ ﺧﻮش ﻃﯿﻨﺘـﯽ و‬
‫ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﯽ ﺑﻪ وی ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﺮدﻧـﺪ‪ .‬وی آن را ﭼﻨـﯿﻦ ﮔـﺰارش ﮐـﺮده اﺳـﺖ‪» :‬آﻧﻬـﺎ ﻣـﺮا در‬
‫»ﻋﺴﮏﺑﺮداری« از زواﯾﺎ و ﺷﯿﺐﻫﺎ ﯾﺎری دادﻧﺪ‪ «.‬اﯾﻦ اﻃﻼﻋﺎت ﺟﺎﺳﻮﺳﯽ ﺑﻌﺪﻫﺎ در اﺧﺘﯿـﺎر‬
‫ﻓﺮاﻧﺴﻮﯾﺎن ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ »آرام ﮐﺮدن ﺑﻮﻣﯿﺎن« ﻣﺸﻐﻮل ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬اﻧﮕﻠﯿﺴﯽﻫﺎ در ﺑﺮاﺑﺮ اﯾـﻦ‬
‫اﻃﻼﻋﺎت ﭼﯿﺰی درﯾﺎﻓﺖ ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﮐﻪ در ﺟﺎی ﺛﺒﺖ ﻧـﺸﺪه اﺳـﺖ‪) .‬ﺟﺎﺑﺠـﺎﯾﯽ در ﻗـﺪرت ص‬
‫‪(461‬‬

‫ﮔﻮﺷﻪﻫﺎﯾﯽ از آﻧﭽﻪ در ﻫﺘﻞ ﻓﺮﻣﻮﻧﺖ ﮔﺬﺷﺖ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬از ﻣﺘﻦ ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽ ﺷﻤﺎ ﮐﻪ در ﺷﺐ ﯾﺎزدﻫﻢ ﻣﺤﺮم ﺳﺎل ‪ 1422‬در داراﻟﻘﺮآن زﻧﺠـﺎن‬
‫اﯾﺮاد ﺷﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر واﺿﺢ و ﻣﺴﻠﻢ اﺳﺘﻨﺒﺎط ﮐﺮدم ﺷﻤﺎ ﻣﺨـﺎﻟﻒ ﭘﯿﻮﺳـﺘﻦ اﯾـﺮان ﺑـﻪ ﺳـﺎزﻣﺎن‬
‫ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻫﺴﺘﯿﺪ آﯾﺎ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﻢ ﺑﭙﺮﺳﻢ ﭼﺮا؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬در ﭘـﺎﯾﯿﺰ ‪ 1995‬در ﻫﺘـﻞ »ﻓﺮﻣﻮﻧـﺖ« در ﻧﺰدﯾﮑـﯽ ﺳﺎﻧﻔﺮاﻧﺴﯿـﺴﮑﻮ‪ ،‬ﭘﺎﻧـﺼﺪ ﻧﻔـﺮ از‬
‫ﺳﯿﺎﺳﺘﻤﺪاران ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ‪ ،‬ﻣﺪﯾﺮان ﺷﺮﮐﺖﻫـﺎی ﺑـﺰرگ ﭼﻨـﺪ ﻣﻠﯿﺘـﯽ و داﻧـﺸﻤﻨﺪان ﺑﻨـﺎم و در‬
‫ﻣﺠﻤﻮع ﻧﺎم آوراﻧﯽ از ﻋﺮﺻﻪ ﺳﯿﺎﺳﺖ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎد و ﻋﻠﻢ و داﻧﺶ ﮔﺮد آﻣﺪهاﻧﺪ ﺗﺎ ﻇﺮف ﺳـﻪ روز‬
‫و در ﭘﺸﺖ درﻫﺎی ﺑﺴﺘﻪ در ﺧﺼﻮص آﯾﻨﺪه ﺟﻬﺎن در ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ آن ﮔﻮﻧﻪ ﮐـﻪ آﻧﻬـﺎ‬
‫ﺳﯿﺮ روﯾﺪادﻫﺎ را ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺑﺤﺚ و ﺗﺒﺎدل ﻧﻈﺮ ﺑﭙﺮدازﻧﺪ‪ .‬ﻧﮕـﺎﻫﯽ ﺑـﻪ ﻓﻬﺮﺳـﺖ‬
‫ﻣﻬﻤــﺎﻧﺎن دﻋﻮت ﺷﺪه ﺑﻪ اﯾﻦ دﯾﺪار اﻫﻤﯿﺖ ﻣـﺬاﮐﺮات اﻧﺠـﺎم ﺷـﺪه را ﻧﻤﺎﯾـﺎن ﻣـﯽﺳـﺎزد‪.‬‬
‫ﺟﺎﻣﻌﻪای ﮐﻪ اﯾﻦ ﮔﺮوه ﺑﺮای ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ای اﺳـﺖ ﮐـﻪ‬
‫اﺻﻄﻼﺣﺎً »ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺑﯿﺴﺖ ‪ -‬ﻫﺸﺘﺎدی« ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد و در آن ﺗﻨﻬﺎ ‪ 20‬درﺻﺪ ﻧﯿـﺮوی ﮐـﺎر‬
‫ﻣﻮﺟﻮد در ﺟﻬﺎن ﺑﺮای ﺧﻠﻖ ﻫﻤﻪ ارزشﻫﺎی رﻓﺎﻫﯽ ﺑﺸﺮ ﮐﺎﻓﯽ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد و ﺑﻘﯿﻪ را ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ‬
‫ﻧﻮﻋﯽ ﺳﺮﮔﺮم ﮐﺮد‪ ،‬و اﻟﺒﺘﻪ ﻫﺰﯾﻨﻪ اﯾﻦ ﺳﺮﮔﺮم ﺷﺪن را ﻧﯿﺰ ﺑـﺮ ﻋﻬـﺪه ﺧـﻮد آﻧـﺎن ﮔﺬاﺷـﺖ‪.‬‬
‫ﺟﺎﻟﺐ ﺗﻮﺟﻪ در اﯾﻦ »اﺟﻼس ﻏﺎرت« اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ در اواﺧﺮ ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ ‪ ،1995‬ﯾﮑـﯽ از ﻣﻌـﺪود‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 116‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫اﻓﺮادی ﮐﻪ ﺧﻮد ﺗﺎرﯾﺦ ﺳﺎز ﺑﻮد ﯾﻌﻨﯽ ﻣﯿﺨﺎﺋﯿﻞ ﮔﻮرﺑﺎﭼﻒ ﺑﻪ ﻧﺨﺒﮕﺎن ﺧﻮش آﻣـﺪ ﻣـﯽﮔﻮﯾـﺪ‪.‬‬
‫ﻓﺮﻫﻨﮓ دوﺳﺘﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﺳﭙﺎﺳﮕﺬاری و درﺳﺖ در ﻣﺤﻠـﯽ ﺑﻨـﺎم »ﭘﺮزﯾﺮﯾـﻮ« در‬
‫ﺟﻨﻮب ﭘﻞ ﮔﻠﺪن ﮔﯿﺖ ‪ -‬ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﯽ دوم ﺑﻪ ﺣﺎل ﺧﻮد رﻫﺎ ﺷـﺪه ﺑـﻮد ﺑـﺮای او‬
‫ﺑﻨﯿﺎدی ﺗﺎﺳﯿﺲ ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫اﮐﻨﻮن ﮔﻮرﭘﺎﭼﻒ ﭘﺎﻧﺼﺪ ﻧﻔﺮ از ﺳﯿﺎﺳﺘﻤﺪاران ﻃﺮاز اول‪ ،‬رﻫﺒﺮان اﻗﺘﺼﺎدی و داﻧﺸﻤﻨﺪان را از‬
‫ﻫﻤﻪ ﻗﺎرهﻫﺎ ﮔﺮد آورده اﺳﺖ‪» .‬اﺗﺤﺎدﯾﻪ ﺟﺪﯾﺪ ﻣﻐﺰﻫﺎی ﻣﺘﻔﮑﺮ ﺟﻬـﺎﻧﯽ« ﻋﻨـﻮاﻧﯽ اﺳـﺖ ﮐـﻪ‬
‫آﺧﺮﯾﻦ رﯾﯿﺲ ﮐﺸﻮر اﺗﺤﺎد ﺷﻮروی و ﺑﺮﻧﺪه ﺟﺎﯾﺰه ﻧﻮﺑﻞ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺟﻤﻊ ﺧﻮاص اﻃـﻼق ﮐـﺮد؛‬
‫ﺟﻤﻌﯽ ﮐﻪ ﻣﯽ ﺑﺎﯾﺴﺖ راه »وﺻﻮل ﺑﻪ ﯾﮏ ﺗﻤﺪن ﺟﺪﯾﺪ« و ورود ﺑﻪ ﻗﺮن ﺑﯿـﺴﺖ و ﯾﮑـﻢ را‬
‫ﺑﻨﻤﺎﯾﺎﻧﺪ‪.‬‬
‫رﻫﺒﺮان ﺳﺎلﺧﻮرده و ﺑﺎ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻧﻈﯿﺮ ﺟﻮرج ﺑﻮش ﭘﺪر‪ ،‬ﺟﻮرج ﺷﻮﻟﺘﺰ و ﻣﺎرﮔﺎت ﺗـﺎﭼﺮ‪،‬‬
‫ﺑﺎ ﺳﺮوران ﺟﺪﯾﺪ ﮐﺮه ﺧﺎﮐﯽ ﻧﻈﯿﺮ ﺗﺪﺗﺮﻧﺮ )‪ (ted Turner‬رﯾﯿﺲ ﺳﯽ‪.‬ان‪.‬ان ﮐـﻪ ﻣﻮﺳـﺴﻪ‬
‫ﺧﻮد را ادﻏﺎم ﺑﺎ ﺗﺎﻟﻤﺮوارﻧﺮ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺑﺰرگﺗﺮﯾﻦ ﻣﻮﺳﺴﻪ رﺳﺎﻧﻪ ﻫـﺎی ﺧﺒـﺮی ﺑـﺎ ﻣـﺪﯾﺮﯾﺖ‬
‫واﺣــﺪ درآورده اﺳــﺖ و ﯾــﺎ ﺗــﺎﺟﺮ ﺑــﺰرگ ﺟﻨــﻮب ﺷــﺮق آﺳــﯿﺎ‪ ،‬واﺷــﯿﻨﮕﺘﻦ ﺳــﯽ ﺳــﯿﭗ‬
‫)‪ ،(washinqton syeip‬دﯾﺪار ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ آﻧﻬﺎ در ﻧﻈﺮ دارﻧﺪ ﺳـﻪ روز ﺗﻤـﺎم را در ﻧﻬﺎﯾـﺖ‬
‫ﺗﻤﺮﮐﺰ ﻓﮑﺮ و در ﮔﺮوهﻫﺎی ﮐﻮﭼﮏ ﺑﺎ دﺳﺖ اﻧﺪرﮐﺎران ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻋﺮﺿﻪ ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮی و ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ‬
‫و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﺰرﮔﺎن اﻗﺘﺼﺎد و اﺳﺎﺗﯿﺪ داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎی اﺳﺘﺎﻧﻔﻮرد‪ ،‬ﻫﺎروارد و آﮐﺴﻔﻮرد ﺑﻪ ﺑﺤﺚ و‬
‫ﺗﻔﮑﺮ ﺑﭙﺮدازﻧﺪ‪ .‬ﻓﺮﺳﺘﺎدﮔﺎن ﻣﻨﺎﻃﻖ آزاد ﺗﺠﺎری‪ ،‬از ﺳﻨﮕﺎﭘﻮر و ﻃﺒﯿﻌﺘﺎً ﭼﯿﻦ ﻧﯿﺰ ﻣﺎﯾﻞاﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ‬
‫وﻗﺘﯽ آﯾﻨﺪه ﺑﺸﺮﯾﺖ ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮔﺮدد‪ ،‬ﻧﻈﺮﯾﺎت ﺧـﻮد را ﺑﯿـﺎن دارﻧـﺪ‪ .‬ﻧﺨـﺴﺖ وزﯾـﺮ اﯾـﺎﻻت‬
‫ﺳﺎﮐﺴﻦ آﻟﻤﺎن ﻧﯿﺰ ﻣﯽﮐﻮﺷﺪ ﺗﺎ »ﻣﺴﺎﯾﻞ ﻣﻮرد ﺗﺎﮐﯿﺪ آﻟﻤﺎن« در ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻣﻄﺮح ﮔﺮدد‪.‬‬
‫ﻫﯿﭻ ﮐﺲ ﺑﺮای ﺧﻮدﺳﺘﺎﯾﯽ ﯾﺎ ﻓﺨﺮ ﻓﺮوﺷﯽ ﺑﻪ اﯾﻨﺠﺎ ﻧﯿﺎﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻗﺮار ﻧﯿﺴﺖ ﮐـﺴﯽ ﺑـﺮای‬
‫ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻦ آزاد دﯾﮕﺮان ﻣﺰاﺣﻤﺘﯽ ﻓﺮاﻫﻢ ﮐﻨﺪ‪ .‬از ﻣﺰاﺣﻤﺖ روزﻧﺎﻣﻪ ﻧﮕﺎران ﺑﺎ ﺻﺮف ﻫﺰﯾﻨﻪ‬
‫زﯾﺎد ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﻣﻘﺮراﺗﯽ ﺳﺨﺖ ﻫﻤﻪ ﺷﺮﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن را ﻣﺠﺒﻮر ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ از اﯾﺮاد‬
‫ﻣﻄﺎﻟﺐ اﺿﺎﻓﯽ ﺧﻮدداری ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺳﺨﻨﺮاﻧﺎن ﻓﻘﻂ ﭘﻨﺞ دﻗﯿﻘﻪ وﻗﺖ دارﻧﺪ ﺗﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ را ﺑﺎ ﯾﮏ‬
‫ﭘﯿﺸﮕﻔﺘﺎر آﻏﺎز و ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬اﻇﻬﺎرﻧﻈﺮﻫﺎ ﻧﺒﺎﯾﺪ ﺑـﯿﺶ از دو دﻗﯿﻘـﻪ وﻗـﺖ ﺑﮕﯿـﺮد‪ .‬ﺑـﺎﻧﻮاﻧﯽ‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺗﺠﺎرت ‪117 .....................................................................................................................................................‬‬

‫آراﺳﺘﻪ و ﻧﺴﺒﺘﺎً ﻣﺴﻦ ﺻﻔﺤﻪﻫﺎی ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ زﻣﺎن ﺑﺎﻗﯿﻤﺎﻧﺪه را ﺑﻪ ﺻـﻮرﺗﯽ ﮐـﻪ ﻧﺘـﻮان آﻧﻬـﺎ را‬
‫ﻧﺎدﯾﺪه ﮔﺮﻓﺖ‪ ،‬در ﻣﻌﺮض دﯾﺪ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﭘﺮدازان و ﻣﯿﻠﯿﺎردﻫﺎ ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪ :‬ﯾﮏ دﻗﯿﻘﻪ‪ ،‬ﺳﯽ ﺛﺎﻧﯿـﻪ‪،‬‬
‫ﺗﻤﺎم‪.‬‬
‫ﺟﺎن ﮔﯿﺞ )‪ (john Gaqe‬ﻣﺪﯾﺮ اﺟﺮاﯾﯽ ﺑﺮﺟـﺴﺘﻪ ﺷـﺮﮐﺖ ﮐـﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮی آﻣﺮﯾﮑـﺎﯾﯽ ﺳـﺎن‬
‫ﻣﯿﮑﺮوﺳﯿﺴﺘﻢ )‪ (San Micro Systems‬ﺑﺤﺚ را ﺑﻪ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﮐﺎر در اﻗﺘﺼﺎد ﺟﻬـﺎﻧﯽ‬
‫ﻣﯽﮐﺸﺎﻧﺪ‪ .‬ﺷﺮﮐﺖ او در زﻣﯿﻨﻪ ﮐﺎری ﺧﻮد‪ ،‬ﺳﺘﺎرهای ﺟﺪﯾﺪ ﺷﻤﺮده ﻣـﯽﺷـﻮد‪ .‬اﯾـﻦ ﺷـﺮﮐﺖ‬
‫ﻃﺮاح و ﺳﺎزﻧﺪه زﺑﺎن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻧﻮﯾﺴﯽ ﺟﺎوا )‪ (Jawa‬اﺳﺖ ارزش ﺳﻬﺎم ﺳﺎن ﺳﯿﺴﺘﻤﺰ در وال‬
‫اﺳﺘﺮﯾﺖ ﻣﺮزﻫﺎ را در ﻣﯽﻧﻮردد‪.‬‬
‫ﺑﺎﻧﻮی ﻣـﺴﺌﻮل ﮐﻨﺘـﺮل ﻣﺪت ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽ ﭘـﺲ از ﺳـﯽ ﺛﺎﻧﯿﻪ ﺑﻪ او ﻋﻼﻣـﺖ ﻣـﯽدﻫـﺪ‪ .‬ﮔـﯿﺞ‬
‫ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﻣﺎزرﻧﮕﺘﺮﯾﻦ را اﺳﺘﺨﺪام ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ ﺑﺎ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﺧﻮد ﻣﻮﻓﻖ ﺷﺪهاﯾﻢ ﻣﯿﺰان ﻓﺮوﺷﻤﺎن‬
‫را از آﻏﺎز ﮐﺎر در ﺳﯿﺰده ﺳﺎل ﻗﺒﻞ‪ ،‬از ﺻﻔﺮ ﺑﻪ ﺷﺶ ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر ﺑﺮﺳﺎﻧﯿﻢ‪ .‬ﮔﯿﺞ در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ‬
‫ﺧﻮد از اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع راﺿﯽ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﯿﺪ‪ ،‬ﺑﺎ ﺗﺒﺴﻤﯽ ﻣﻮزﯾﺎﻧﻪ ﺧﻄﺎب ﺑﻪ ﻣﺮدی ﮐﻪ در ﮐﻨﺎر‬
‫او ﭘﺸﺖ ﻣﯿﺰ ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﻮد ﮔﻔﺖ‪» :‬ﺗﻮ ﻫﯿﭻ ﮔﺎه ﺑﻪ اﯾﻦ ﺳﺮﻋﺖ ﻣﻮﻓـﻖ ﻧـﺸﺪه ﺑـﻮدی دﯾﻮﯾـﺪ‪«.‬‬
‫ﮔﯿﭻ در ﺛﺎﻧﯿﻪﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺗﺎ ﺑﺎﻻ رﻓﺘﻦ ﻋﻼﻣﺖ »وﻗﺖ ﺗﻤﺎم اﺳﺖ« ﺑﺎﻗﯽ ﻣﺎﻧـﺪه ﺑـﻮد‪ ،‬از ﻣﺘﻠﮑـﯽ‬
‫ﮐﻪ ﭘﺮاﻧﺪه ﺑﻮد‪ ،‬ﮐﯿﻒ ﻣﯽﮐﺮد‪.‬‬
‫ﻓﺮد ﻣﻮرد ﺧﻄﺎب دﯾﻮﯾﺪ ﭘﺎﮐﺎرد )‪ ،(David Packard‬از ﺑﻨﯿﺎد ﮔـﺬاران ﻏـﻮل ﻓـﻦ آوری‬
‫ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ‪ ،‬ﻫﯿﻦ ﺷﺮﮐﺖ ﻫﻮﻟﺖ ﭘﺎﮐﺎرد )‪ (Packard Hawlet‬اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻫﯿﭻ ﺻﺪاﯾﯽ از ﺗﺎﻻر ﺑﻪ ﮔﻮش ﻧﻤﯽرﺳﺪ‪ .‬ﺑﺮای ﺣﺎﺿﺮان ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﺧﯿﻞ ﺑﯿﮑﺎران در اﺑﻌﺎدی‬
‫ﮐﻪ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺮی ﺑﺪﯾﻬﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻫـﯿﭻ ﯾـﮏ از ﻣـﺪﯾﺮان ﺣﺮﻓـﻪای ﮐـﺸﻮرﻫﺎ و‬
‫ﺑﺨﺶﻫﺎی ﮐﺎری آﯾﻨﺪه‪ ،‬ﮐﻪ ﻫﻢ اﮐﻨﻮن ﻧﯿﺰ ﺣﻘﻮقﻫﺎی ﮐﻼن درﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑـﺎور ﻧﺪارﻧـﺪ‬
‫ﮐﻪ در ﺑﺎزارﻫﺎی ﭘﺮروﻧﻖ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻣﺮﻓﻪ و از ﻧﻈـﺮ ﻓـﻦ آوری ﭘﯿـﺸﺮﻓﺘﻪ ﮐﻨـﻮﻧﯽ‪ ،‬ﻫﻨـﻮز در‬
‫ﺑﺨﺶ و رﺷﺘﻪای‪ ،‬ﻣﺸﺎﻏﻞ ﮐﺎﻓﯽ ﺑﺎ دﺳﺘﻤﺰد ﻣﻨﻈﻢ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 118‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫واژه ﺗﯽ ﺗﯽ ﺗﯿﻦ ﻣﻨﺖ‬
‫ﻋﻤــﻞ ﮔﺮاﯾــﺎن در ﻫﺘــﻞ ﻓﺮﻣﻮﻧــﺖ‪ ،‬آﯾﻨــﺪه را در ﯾــﮏ ﺟﻔــﺖ ﻋــﺪد ﺧﻼﺻــﻪ ﻣــﯽﮐﻨﻨــﺪ‪:‬‬
‫»ﺗﯽﺗﯽﺗﯿﻦﻣﻨﺖ« )‪ (Titty Tainment‬و »‪ .«80 – 20‬ﻗﺮن آﯾﻨﺪه ‪ 20‬درﺻـﺪ ﻣﺮدﻣـﯽ‬
‫ﮐﻪ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ ﮐﺎر دارﻧﺪ ﺑﺮای ﺣﻔﻆ ﭘﻮﯾﺎﯾﯽ اﻗﺘﺼﺎد ﺟﻬﺎﻧﯽ ﮐﺎﻓﯽ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺎﻟﮏ و ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪ‬
‫ﺑﺰرگ‪ ،‬ﺳﯽ ﺳﯿﭗ واﺷﯿﻨﮕﺘﻦ در اﯾﻦ ﺑﺎره ﮔﻔﺖ‪» :‬ﻧﯿﺮوی ﮐﺎر ﺑﯿـﺸﺘﺮی ﻣـﻮرد اﺳـﺘﻔﺎده ﻗـﺮار‬
‫ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﮔﺮﻓﺖ«‪ .‬ﯾﮏ ﭘﻨﺠﻢ ﺟﻮﯾﻨﺪﮔﺎن ﮐﺎر ﮐﺎﻓﯽ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد ﺗﺎ ﻫﻤﻪ ﮐﺎﻻﻫﺎ را ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻨﻨـﺪ‬
‫و ﺧﺪﻣﺎت ﭘﺮ ارزﺷﯽ را ﮐﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ از ﻋﻬﺪه آن ﺑﺮآﯾﺪ‪ ،‬اراﯾﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.‬‬
‫اﻣﺎ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺑﻘﯿﻪ ﭼﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ؟ آﯾﺎ ‪ 80‬درﺻـﺪ ﻣﺘﻘﺎﺿـﯿﺎن ﺷـﻐﻞ ﺑﯿﮑـﺎر ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﻣﺎﻧـﺪ؟‬
‫ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ‪ ،‬ﺟﺮﻣﯽ رﯾﮕﻔﯿﻦ‪ ،‬ﻣﻮﻟﻒ ﮐﺘﺎب ﭘﺎﯾﺎن اﺷﺘﻐﺎل ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪ 80» :‬درﺻﺪی ﮐـﻪ‬
‫ﺷﻐﻞ و ﮐﺎر ﻣﻨﻈﻢ ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ داﺷﺖ ﺑﺎ ﻣﺸﮑﻼت ﻋﻈﯿﻤﯽ روﺑﺮو ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺷﺪ‪«.‬‬
‫واژه »ﺗﯽﺗﯽﺗﯿﻦﻣﻨﺖ« ﮐﻪ از ﺳﻮی ﺳﯿﺎﺳﺘﻤﺪار ﮐﺎر ﮐﺸﺘﻪ‪ ،‬زﯾﺒﮕﻨﯿـﻮ ﺑﺮژﯾﻨـﺴﮑﯽ وارد ﺑﺤـﺚ‬
‫ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺎ اﻗﺒﺎل ﺑﯿﺸﺘﺮی روﺑﺮو ﻣﯽﮔﺮدد‪ .‬اﯾﻦ ﻣﺮد ﻟﻬﺴﺘﺎﻧﯽ اﻻﺻﻞ‪ ،‬ﭼﻬﺎر ﺳﺎل ﺗﻤﺎم ﻣﺸﺎور‬
‫اﻣﻨﯿﺖ ﻣﻠﯽ ﺟﯿﻤﯽ ﮐﺎرﺗﺮ رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬﻮر آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻮده اﺳﺖ و از آن ﭘﺲ ﺧـﻮد را ﺑـﺎ ﻣـﺴﺎﯾﻞ‬
‫اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ ﻣﺸﻐﻮل ﻣﯽدارد‪.‬‬
‫»ﺗﯽﺗﯽﺗﯿﻦﻣﻨﺖ« ﺑﻪ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﺑﺮژﯾﻨـﺴﮑﯽ‪ ،‬آﻣﯿـﺰهای از )‪) (entertainment‬ﺳـﺮﮔﺮﻣﯽ( و‬
‫)‪ (tits‬اﺳﺖ ﮐﻪ در ﮔﻮﯾﺶ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﻣﺘﺮادف ﺳﯿﻨﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻨﻈﻮر ﺑﺮژﯾﻨﺴﮑﯽ ﭼﯿﺰی ﻧﯿـﺴﺖ‬
‫ﺟﺰ ﺷﯿﺮی ﮐﻪ از ﺳﯿﻨﻪ ﻣﺎدری ﮐﻪ در ﺣﺎل ﺷﯿﺮ دادن ﺑﻪ ﻧﻮزاد ﺧﻮﯾﺶ اﺳﺖ ﺟﺎری ﻣﯽﮔﺮدد‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ‪ ،‬ﺑﺎ آﻣﯿﺰه ای از ﺳﺮﮔﺮﻣﯽﻫﺎی ﭘﺮ ﺳﺮ و ﺻﺪا و ﺗﻐﺬﯾﻪ ﮐﺎﻓﯽ‪ ،‬ﻣﯽﺗـﻮان ﻣـﺮدم‬
‫ﻓﺮﯾﺐ ﺧﻮرده ﺟﻬﺎن را ﺳﺮ ﺣﺎل ﻧﮕﺎه داﺷﺖ!‬
‫آﻧﭽﻪ ذﯾﻼً ﻣﯽﺧﻮاﻧﯿﺪ ﻧﻈﺮ ﻫﺎﻧﺲ ﭘﯿﺘﺮ ﻣﺎرﺗﯿﻦ و ﻫﺎراﻟﺪ ﺷـﻮﻣﺎن ﺳـﺮدﺑﯿﺮان ﻣﺠﻠـﻪ اﺷـﭙﯿﮕﻞ‬
‫آﻟﻤﺎن اﺳﺖ‪:‬‬
‫آزاد ﺳﺎزی‪ ،‬ﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺰه ﺳﺎزی و ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺳـﺎزی‪ :‬اﯾـﻦ ﺳـﻪ »‪ ...‬ﺳـﺎزی« ﺑـﻪ ﺻـﻮرت اﺑـﺰار‬
‫اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ ﺳﯿﺎﺳﺖ اﻗﺘﺼﺎدی اروﭘﺎ و آﻣﺮﯾﮑﺎ درآﻣﺪ ﮐﻪ ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻧﺌـﻮﻟﯿﺒﺮال اﻗﺘـﺼﺎدی را ﺑـﻪ‬
‫ﻣﺮﺗﺒﺖ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژی ﺗﺠﻮﯾﺰ ﺷﺪه از ﻃﺮف دوﻟﺖ ﺑﺎﻻ ﺑـﺮد‪ .‬در ﻟﻨـﺪن و واﺷـﯿﻨﮕﺘﻦ‪ ،‬ﻃﺮﻓـﺪاران‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺗﺠﺎرت ‪119 .....................................................................................................................................................‬‬

‫اﻓﺮاﻃﯽ ﺳﯿﺎﺳﺖ اﻗﺘﺼﺎدی ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﺑﺎزار‪ ،‬ﮐﻪ در ﻫﯿﺌﺖ ﺣﺎﮐﻤـﻪ ﺑﻮدﻧـﺪ‪ ،‬از ﻗـﺎﻧﻮن ﻋﺮﺿـﻪ و‬
‫ﺗﻘﺎﺿﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ اﺻﻮل ﻣﻤﮑﻦ ﺑﺮای ﺑﺮﻗـﺮاری ﻧﻈـﻢ ﯾـﺎد ﮐﺮدﻧـﺪ‪ .‬ﮔـﺴﺘﺮش داﻣﻨـﻪ‬
‫ﺗﺠﺎرت آزاد ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻫﺪف ﻏﺎﺋﯽ و ﻧﻬﺎﯾﯽ درآﻣﺪ و درﺑـﺎره ﻋﻠـﺖ آن ﻧﯿـﺰ ﭘﺮﺳـﺶ ﻣﻄـﺮح‬
‫ﻧﮕﺮدﯾﺪ‪.‬‬
‫‪ ،80 - 20‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ﯾﮏ ﭘﻨﺠﻤﯽ‪ ،‬ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪای ﮐﻪ ﺧﯿﺎلﭘﺮدازان ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ در ﻫﺘﻞ ﻓﺮﻣﻮﻧﺖ ﺑﺮای‬
‫ﻗﺮن آﯾﻨﺪه ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﮐﺎﻣﻼً از ﯾﮏ ﻣﻨﻄﻖ ﻓﻨـﯽ و اﻗﺘـﺼﺎدی ﺗﺒﻌﯿـﺖ ﻣـﯽﮐﻨـﺪ ﮐـﻪ‬
‫رﻫﺒﺮان ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ﺑﺰرگ و دوﻟﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﮐﻤﮏ آن‪ ،‬ﻫﻢﮔﺮاﯾﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ را ﺑﻪ ﭘﯿﺶ ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻧﺎﻇﺮ ﺟﻬﺎﻧﯽ در ﻫﺘﻞ ﻓﺮﻣﻮﻧﺖ اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪» :‬ﺑﺸﺮﯾﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺮای اوﻟﯿﻦ‬
‫ﺑﺎر در ﺗﺎرﯾﺦ ﺧﻮد ﯾﮏ ﺗﻘﻠﯿﻞ ﻣﺴﺘﻤﺮ و ﻗﺎﺑﻞ ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ از ﻣﻮاد ﻏﺬاﯾﯽ را ﮐﻪ ﺳﺮاﻧﻪ در اﺧﺘﯿﺎر‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ ﺑﭙﺬﯾﺮد‪) 1‬ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﯿﺪ اﯾﻦ ﺗﻘﻠﯿﻞ ﻣﻮاد ﻏـﺬاﺋﯽ ﺑـﺮای آن ‪ %80‬از ﻣـﺮدم‬
‫ﺟﻬﺎن اﺳﺖ ﮐﻪ در ﺟﻬﺎن ﺳﻮم زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ وﻟﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎن اﻣﻮاﻟﺸﺎن‬
‫ﺑﻪ ﺟﯿﺐ آن ‪ %20‬ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ دار رﯾﺨﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪(.‬‬
‫آﯾﻨﺪه ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺷﻤﺎ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﭼﻪ ﻣﯽﺷﻮد؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﭘﺎﺳﺦ را از ﺳﺮدﺑﯿﺮ ﻣﺠﻠﻪ اﺷﭙﯿﮑﻞ درﯾﺎﻓﺖ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫»دﻗﯿﻘﺎً ﺑﻪ ﻫﻤﯿﻦ دﻟﯿﻞ ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻫﻤﮕﺮاﯾـﯽ ﺟﻬـﺎن ﮐـﻪ ﺗـﺎﮐﻨﻮن اﻋﻤـﺎل ﮔﺮدﯾـﺪه آﯾﻨـﺪهای‬
‫ﻧﺪارد‪«.‬‬

‫‪2‬‬

‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺷﻤﺎ در ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﺴﯿﺎر ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺧﻮد در روزﻧﺎﻣﻪ ﺟﻬﺎن اﺳﻼم ﮐﻪ ﻇﺎﻫﺮاً دو ﺳﺎل ﻃﻮل‬
‫ﮐﺸﯿﺪ و ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان اﻗﺘﺼﺎد از ﻧﮕﺎﻫﯽ دﯾﮕﺮ ﭼﺎپ ﮔﺮدﯾﺪ اﺻﺮار دارﯾﺪ ﻣﯿﻠﺘـﻮن ﻓﺮﯾـﺪﻣﻦ را‬
‫ﯾﮏ ﻋﻨﺼﺮ ﻏﺎرﺗﮕﺮ ﻣﻌﺮﻓﯽ ﮐﻨﯿﺪ ﭼﺮا؟! و اﯾﺸﺎن ﭼﻪ ﻧﻘﺸﯽ دارد؟!‬

‫‪ -1‬دام ﺟﻬﺎن ﮔﺮاﺋﯽ از ص ‪ 6‬ﺗﺎ ‪66‬‬
‫‪ -2‬ﻫﻤﺎن ص ‪66‬‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 120‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﻫﻤﮕﺮاﯾﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﺎ ﻋﺮوج ﯾﮏ داﻧﺶ ﺷﻔﺎﺑﺨﺶ در ﺳﯿﺎﺳﺖ اﻗﺘﺼﺎدی ﻫﻤـﺮاه اﺳـﺖ‬
‫ﮐﻪ ﮔﺮوه ﻋﻈﯿﻤﯽ از ﻣﺸﺎوران اﻗﺘﺼﺎدی را ﻣﺴﺘﻤﺮاً ﺑﻪ وادی ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻣﯽﮐﺸﺎﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ داﻧـﺶ‬
‫ﺷﻔﺎﺑﺨﺶ ﻧﺌﻮﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺴﻢ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺒﻨﺎی اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺑﻪ زﺑﺎن ﺳﺎده ﭼﻨـﯿﻦ اﺳـﺖ‪» :‬ﺑـﺎزار ﺧـﻮب‬
‫اﺳﺖ و دﺧﺎﻟﺖ دوﻟﺖ ﺑﺪ اﺳﺖ«‪ .‬ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی ﻧﻈﺮﯾﻪ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه ﺑﺎرز اﯾﻦ ﻣﮑﺘﺐ ﻋﻠﻢ اﻗﺘﺼﺎد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬
‫اﻗﺘﺼﺎدداﻧﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ و ﺑﺮﻧﺪه ﺟﺎﯾﺰه ﻓﺮﯾﺪﻣﻦ‪ ،‬دوﻟﺖﻫﺎی ﻏﺮﺑﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ آﻧﻬﺎ از ﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺴﻢ‬
‫اﻗﺘﺼﺎدی ﭘﯿﺮوی ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬در ﻃﯽ ﺳﺎلﻫﺎی دﻫﻪ ‪ 80‬اﯾﻦ اﺻﻞ ﻋﻘﯿﺪﺗﯽ را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺧـﻂ‬
‫ﻣﺸﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺧﻮد ﺑﺮﮔﺰﯾﺪﻧﺪ آزاد ﺳﺎزی ﺑﻪ ﺟﺎی ﻧﻈﺎرت دوﻟﺘﯽ‪ ،‬آزادی در ﺗﺠـﺎرت و ﺗـﺮدد‬
‫ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ‪ ،‬و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺳﺎزی ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی دوﻟﺘﯽ‪ ،‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺳﻼحﻫﺎی اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ‬
‫در زرادﺧﺎﻧﻪ دوﻟﺖﻫﺎی ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺑﻪ ﺑﺎزار‪ ،‬و ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎی اﻗﺘـﺼﺎدی ﺑـﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠـﯽ ﻧﻈﯿـﺮ ﺑﺎﻧـﮏ‬
‫ﺟﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺻﻨﺪوق ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﭘﻮل‪ ،‬و ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ درآﻣﺪ‪ .‬آﻧﻬﺎ ﺑﺎ اﯾـﻦ اﺑـﺰار و ﺑـﻪ‬
‫ﺧﺎﻃﺮ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ در ﺟﻨﮕﯽ ﺷﻤﺸﯿﺮ زدﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﺎ اﻣﺮوز اداﻣﻪ دارد‪ .‬ﭼﻪ ﺗﺮدد ﻫﻮاﯾﯽ ﺑﺎﺷـﺪ و ﭼـﻪ‬
‫ارﺗﺒﺎط ﺗﻠﻔﻨﯽ راه دور‪ ،‬ﭼﻪ ﺑﺎﻧﮏ ﺑﺎﺷﺪ و ﭼﻪ ﺷﺮﮐﺖ ﺑﯿﻤﻪ‪ ،‬ﺻﻨﺎﯾﻊ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﯽ ﯾﺎ ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﻧـﺮم‬
‫اﻓﺰار ﮐﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮی‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﯿﺮوی ﮐﺎر‪ ،‬ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰ و ﻫﯿﭻ ﮐﺲ ﻧﺒﺎﯾﺪ ﺧﻮد را از ﻗﺎﻧﻮن ﻋﺮﺿـﻪ‬
‫و ﺗﻘﺎﺿﺎ ﮐﻨﺎر ﺑﮑﺸﺪ‪.‬‬
‫ﭘﯿﺎم ﻗﯿﺎم ﺳﯿﺎﺗﻞ ﭼﻪ ﺑﻮد‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﻣﺘﻈﺎﻫﺮﯾﻦ در ﺳﯿﺎﺗﻞ ﭼﻪ ﻣﯽﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺘﻈﺎﻫﺮﯾﻦ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﺑﻠﮑﻪ ﻫﻤﮕﺎن ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﻣﺒﻬﻤﯽ اﺣﺴﺎس ﻣﯽﮐﺮدهاﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺮای‬
‫اﯾﺠﺎد ﺗﻌﺎدل در ﺑﺮاﺑﺮ ﻗﺪرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﯾﺎد ﺷﺪه ﺑﺎﯾﺪ ﯾـﮏ ﺿـﺪ ﻗـﺪرت ﺟﻬـﺎﻧﯽ داﺷـﺖ‪ .‬ﺑﺎﯾـﺪ‬
‫ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ ﺗﻈﺎﻫﺮ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺳﯿﺎﺗﻞ ﺑﺎ در دﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﭘﺮﭼﻢ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ‪ ،‬ﮔﺎم ﻧﺨﺴﺖ را‬
‫ﺑﺮای ﺗﺸﮑﯿﻞ ﭼﻨﯿﻦ ﺿﺪ ﻗﺪرﺗﯽ ﺑﺮداﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﻣﻌﺘﺮﺿـﺎن ﺣﺎﺿـﺮ در ﺳـﯿﺎﺗﻞ‪ ،‬ﺑـﻪ‬
‫ﻧﻮﻋﯽ ﺷﮑﻞ ﺗﺎزهای از ﺣﻀﻮر و اﺑﺮاز ﻧﻈﺮ ﺟﻬﺎﻧﯽ را ﺑﻨﺎ ﻧﻬﺎدﻧﺪ ﮐﻪ در ﻣﺘﻦ آن ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣـﺪﻧﯽ‬
‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺣﻀﻮر اﺻﻠﯽ دارد‪ .‬آری ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﺳﯿﺎﺗﻞ ﯾﮏ ﻧﻘﻄﻪ ﻋﻄﻒ ﺑﻮد‪ ،‬زﯾﺮا در ﺳـﯿﺎﺗﻞ‪،‬‬
‫ﯾﮑﯽ از دﯾﺮﯾﻨﻪﺗﺮﯾﻦ ﺧﻮاﺳﺘﻪﻫﺎی ﺑﺸﺮ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻗﺪرت ﺧﻮد ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﺸﺮ ﻋﻤـﺮ دارد ﻣﻄـﺮح ﺷـﺪ‪:‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺗﺠﺎرت ‪121 .....................................................................................................................................................‬‬

‫ﻋﺪاﻟﺖ و ﺑﺮاﺑﺮی‪ .‬ﺷﻬﺮوﻧﺪان ﺟﻬﺎن ﺑﻌﺪ از ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﺣﻘﻮق ﺳﯿﺎﺳﯽ و ﺳـﭙﺲ ﺣﻘـﻮق‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ‪ ،‬اﻣﺮوز در ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ اﻣﻮاج ﺳﻬﻤﮕﯿﻦ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺳﺎزی‪ ،‬ﺧﻮاﻫﺎن ﺟﻬﺎن ﺗﺎزهای ﻫـﺴﺘﻨﺪ‬
‫ﮐﻪ ﺑﺮﺧﻼف ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺟﻨﺒﻪ ﺟﻤﻌﯽ و اﺷﺘﺮاﮐﯽ دارد ﺣﻘﻮﻗﯽ ﭼﻮن‪ ،‬ﺣﻘﻮق ﺻﻠﺢ‪ ،‬ﺣـﻖ داﺷـﺘﻦ‬
‫ﻃﺒﯿﻌﺘﯽ ﺗﺤﺖ ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ‪ ،‬ﺣﻖ داﺷﺘﻦ اﻃﻼﻋﺎت‪ ،‬ﺣﻖ ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﺣﻖ داﺷﺘﻦ ﺑﭽﻪ ‪ ...‬دﯾﮕﺮ ﻗﺎﺑﻞ‬
‫ﻗﺒﻮل ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺪﻧﯽ در ﺣﺎل ﻇﻬﻮر ﺟﻬﺎﻧﯽ در ﻣﺬاﮐﺮات آﯾﻨﺪه ﺑـﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠـﯽ ﺣﺎﺿـﺮ‬
‫ﻧﺒﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﺬاﮐﺮاﺗﯽ ﮐﻪ در ﺑﺎب ﻣﺴﺎﯾﻠﯽ ﭼﻮن ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻬﺪاﺷﺖ و درﻣـﺎن‪ ،‬اﻣـﻮر ﻣـﺎﻟﯽ‪،‬‬
‫اﻗﺪاﻣﺎت ﺑﺸﺮ دوﺳﺘﺎﻧﻪ‪ ،‬ﺗﻨـﻮع ﻓﺮﻫﻨﮕـﯽ‪ ،‬دﺳـﺘﮑﺎریﻫـﺎی ژﻧﺘﯿـﮏ اﻧﺠـﺎم ﺧﻮاﻫـﺪ ﺷـﺪ‪ .‬ﻣـﺎ‬
‫ﺷﻬﺮوﻧﺪان ﺟﻬﺎن ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺗﺪارک آﯾﻨﺪهای ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﯿﻨﺪﯾﺸﯿﻢ‪ .‬دﯾﮕﺮ ﻧﺒﺎﯾﺪ دﺳﺖ روی دﺳـﺖ‬
‫ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﺎﻫﺪ ﺑﺎﺷﯿﻢ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻣﯿﻠﯿﺎرد ﻧﻔﺮ از ﺳﺎﮐﻨﺎن زﻣﯿﻦ در ﻋﯿﻦ رﻓﺎه و روﻧﻖ زﻧﺪﮔﯽ ﮐﻨﻨﺪ‬
‫در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﯾﮕﺮ در اوج ﻓﻘﺮ ﺑﻮده‪ ،‬و ﭼﻬﺎر ﻣﯿﻠﯿﺎرد ﻧﻔﺮ ﺑﺎ درآﻣﺪی ﻧﺰدﯾـﮏ ﺑـﻪ‬
‫ﺧﻂ ﻗﺮﻣﺰ روزﮔﺎر ﺑﮕﺬراﻧﻨﺪ‪ .‬وﻗﺖ آن رﺳﯿﺪه ﮐﻪ ﻗﺒﻮل ﮐﻨﯿﻢ داﺷﺘﻦ دﻧﯿﺎﯾﯽ دﯾﮕﺮ ﻧﯿـﺰ ﮐـﺎﻣﻼً‬
‫ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﯽﺗﻮان در اﯾﻦ دﻧﯿﺎی دﯾﮕﺮ اﻗﺘﺼﺎد ﺟﺪﯾﺪی را ﭘﯽ رﯾﺰی ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑـﺮ اﺳـﺎس‬
‫اﺻﻞ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺎﯾﺪار ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ؛ و اﻧﺴﺎن را در ﻣﺮﮐﺰ ﻧﮕﺮاﻧﯽﻫﺎﯾﺶ ﻗﺮار دﻫـﺪ‪ .‬ﺑـﺮای‬
‫ﻧﯿﻞ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻫﺪف ﻗﺒﻞ از ﻫﺮ ﭼﯿﺰ ﺑﺎﯾﺪ ﻗﺪرتﻫﺎی ﻣﺎﻟﯽ را ﺧﻠـﻊ ﺳـﻼح ﮐﻨـﯿﻢ‪ .‬در دو دﻫـﻪ‬
‫اﺧﯿﺮ‪ ،‬اﯾﻦ ﻗﺪرتﻫﺎ ﻣﺎﻟﯽ ﺑﯽوﻗﻔﻪ وارد ﺣﻮزه ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺷﺪهاﻧﺪ و ﺑﻪ ﺷـﮑﻞ ﻧﮕـﺮان ﮐﻨﻨـﺪهای‬
‫ﺳﻬﻢ دﻣﮑﺮاﺳﯽ را ﮐﻢ ﮐﺮدهاﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻃﯽ دﻫﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﭘﺪﯾﺪه ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺳﺎزی ‪ -‬واﻫﻤﺎل ﮐﺎری رﻫﺒﺮان ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺳﺒﺐ ﺳﺎز ﺑﻪ وﺟـﻮد‬
‫آﻣﺪن ﻧﻮﻋﯽ ﻗﻮه ﻣﺠﺮﯾﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﯾﺎ ﻧﻮﻋﯽ دوﻟﺖ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷـﺪ ﮐـﻪ اﺟـﺰای اﺻـﻠﯽ آن ﭼﻬـﺎر‬
‫ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ :‬ﺻﻨﺪوق ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﭘـﻮل )‪ ،(IMF‬ﺑﺎﻧـﮏ ﺟﻬـﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺳـﺎزﻣﺎن ﻫﻤﮑـﺎری و‬
‫ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻗﺘﺼﺎدی )‪ (OECD‬و ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ )‪(WTO‬؛ اﯾﻦ ﻗﺪرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﺪون‬
‫ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻤﺎن دﻣﮑﺮاﺗﯿﮏ و آرای ﻋﻤﻮﻣﯽ‪ ،‬ﻋﻤﻼً ﻫـﺪاﯾﺖ ﺟﻬـﺎن را در دﺳـﺖ دارد و ﺑـﺎ‬
‫اﻗﺘﺪار در ﻣﻮرد ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺳﺎﮐﻨﺎن آن ﺗﺼﻤﯿﻢ ﻣﯽﮔﯿﺮد و اﯾﻦ در ﺣﺎﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﯿﭻ ﻗﺪرﺗﯽ‬
‫در ﺟﻬﺎن وﺟﻮد ﻧﺪارد ﮐﻪ ﺑﺘﻮاﻧﺪ وزﻧﻪای ﻣﺘﻌﺎدل ﮐﻨﻨﺪه در ﺑﺮاﺑﺮ اﯾﻦ ﻗﺪرت ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 122‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫از ﺳﺎل ‪ ،1980‬ﻣﻮﺟﻮدی ﺟﻬﺎﻧﯽ داراﺋﯽﻫﺎی ﻣﺎﻟﯽ )ﺳﻬﺎم‪ ،‬اوراق ﻗﺮﺿﻪ ﺳﭙﺮدهﻫﺎی ﺑﺎﻧﮑﯽ و‬
‫وﺟﻮه ﻧﻘﺪ( ﺑﺎ ﺑﯿﺶ از دو ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﺮﻋﺖ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﺤﺼﻮل ﻧﺎﺧﺎﻟﺼﯽ داﺧﻠﯽ اﻗﺘﺼﺎدﻫﺎی ﻏﻨﯽ از‬
‫‪ 12‬ﻫﺰار ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر در ﺳﺎل ‪ 1980‬ﺑﻪ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ‪ 80‬ﻫﺰار ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ اﻓﺰاﯾﺶ‬
‫ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﻧﯿﺮﻧﮓ ﯾﺎ ﺻﺪاﻗﺖ؟!‬
‫ﮐﺪام ﺻﺤﯿﺢ اﺳﺖ ‪ 3000‬ﺗﻌﺮﻓﻪ و ﯾﺎ آزاد ﺳﺎزی!‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬اﯾﻦ ﮐﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺷﺐ و روز ﮐﻮﺷﺶ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺗﻤﺎم ﮐـﺸﻮرﻫﺎ ﻋـﻀﻮ ﺗﺠـﺎرب ﺟﻬـﺎﻧﯽ‬
‫ﺷﻮﻧﺪ آﯾﺎ ﺧﻮد آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻋﻤﻼً ﺑﻪ ﺗﻌﺮﻓﻪ ﮔﻤﺮﮐﯽ در ﮐﺸﻮر ﺧﻮد ﻗﺎﯾﻞ ﻧﯿﺴﺖ؟ و ﯾـﺎ ﻣـﯽﺧﻮاﻫـﺪ‬
‫دﯾﮕﺮان را زﯾﺮ زاﻧﻮی ﺧﻮد در آورد؟!‬
‫ﭘﺎﺳـﺦ‪ :‬اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه‪ ،‬ﺑﺎ وﺟﻮد ﻫﻤﻪ ﺷﻌﺎرﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ درﺑﺎره ﺗﺠﺎرب آزاد و »ﻫﻢ ﺳﻄﺢ ﺑـﻮدن‬
‫زﻣﯿﻦﻫﺎی ﺑﺎزی« ﻣﯽدﻫﺪ‪ ،‬ﺣﺪود ﺳﻪ ﻫﺰار ﺗﻌﺮﻓﻪ و ﺳـﻬﻤﯿﻪ ﺑـﺮای ﻫـﺮ ﭼﯿـﺰی از ژاﮐـﺖ و‬
‫ﮐﻔﺶ راﺣﺘﯽ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ ﺑﺴﺘﻨﯽ و آب ﭘﺮﺗﻘﺎل‪ ،‬ﺗﺤﻤﯿﻞ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪.‬‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬آﯾﺎ ﺣﻘﯿﻘﺘﺎً آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﯾﺠـﺎد ﺷﻐﻞ ﺟﺪﯾﺪ در ﺟﻬﺎن ﺳﻮم اﯾـﻦ ﻫﻤـﻪ ﮐﻮﺷـﺶ‬
‫ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺟﻬﺎن ﺳﻮم ﻋﻀﻮ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷـﻮﻧﺪ و ﯾـﺎ ﻧـﻪ ﺣﻘﯿﻘﺘـﺎً آﻣﺮﯾﮑـﺎ ﺧـﻮد‬
‫ﻣﺸﮑﻞ اﺧﺮاج ﮐﺎرﻣﻨﺪ و ﮐﺎرﮔﺮ دارد؟! ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﺑﯿﮑﺎران ﺧﻮد را از ﻃﺮﯾﻖ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺳـﺎزی در‬
‫ﺟﻬﺎن ﺳﻮم ﺷﺎﻏﻞ ﮐﻨﺪ؟!‬
‫ﭘﺎﺳـﺦ‪ :‬آزاد ﺳﺎزی و ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺳﺎزی ﺑﺮای ﻧﺠﺎت اﻗﺘﺼﺎد ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺑﯽ ﻟﺠﺎم ﻏـﺮب اﺳـﺖ‬
‫ﮐﻪ در آﺗﺶ ﻋﺪم اﺷﺘﻐﺎل ﻣﯽﺳﻮزد‪ .‬در اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤـﺪه ﻋﻨـﻮان روزﻧﺎﻣـﻪﻫـﺎ ﺧﺒـﺮ از اﺧـﺮاج‬
‫داﻧﺸﻤﻨﺪان و ﻣﻬﻨﺪﺳﺎن‪ ،‬ﺗﮑﻨﺴﯿﻦﻫﺎ و ﮐﺎرﮔﺮان ﻧﯿﻤﻪ ﻣﺎﻫﺮ ﺻﻨﺎﯾﻊ دﻓﺎع ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل‪،‬‬
‫ﺟﻨــﺮال داﯾﻨــﺎﻣﯿﮑﺰ )‪ ،(General Dynamics‬ﺳــﺎزﻧﺪه ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎﻫــﺎی ﺟﻨﮕﻨــﺪه و زﯾــﺮ‬
‫درﯾﺎﯾﯽﻫﺎ در ﻋﺮض ‪ 20‬ﻣﺎه‪ 17 ،‬ﻫﺰار ﻧﻔﺮ از ﮐﺎرﮐﻨﺎن ﺧﻮد را اﺧﺮاج ﮐﺮد‪ .‬در اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه‪،‬‬
‫در ﮐﻞ ﺑﺎ ﺷﻤﺎر زﯾﺎدی از ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪﻫﺎی ﻧﻈﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﯿﮑﺎر ﻣﺎﻧﺪهاﻧﺪ‪ ،‬در ﺻﻨﺎﯾﻊ دﻓﺎع ﺣﺪود ‪300‬‬
‫ﻫﺰار ﺷﻐﻞ در ﮐﻤﺘﺮ از ‪ 2‬ﺳﺎل ﭘﺲ از ﺳﻘﻮط دﯾﻮار ﺑﺮﻟﯿﻦ‪ ،‬از دﺳﺖ رﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬و از آن ﭘـﺲ‬
‫ﻧﯿﺰ ﻣﺸﺎﻏﻞ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﯿﺸﺘﺮی ﺣﺬف ﺷﺪ‪) .‬ﺟﻨﮓ و ﺿﺪ ﺟﻨﮓ ص ‪(310‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺗﺠﺎرت ‪123 .....................................................................................................................................................‬‬

‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷﺪن ﺣﺎﺻﻞ ﯾﮏ اﻧﺤﺮاف‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬آﯾﺎ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺷﻤﺎ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷﺪن اﻣﺮ ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺳﺖ و ﯾﺎ از ﻣﺴﯿﺮ ﻃﺒﯿﻌـﯽ ﺧـﺎرج ﺷـﺪن‬
‫اﻣﻮر ﺑﺸﺮی اﺳﺖ؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﻃﺒﻖ اﻇﻬﺎرﻧﻈﺮ ﺧﻮد اﻧﺪﯾﺸﻤﻨﺪان ﻏﺮﺑﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷﺪن ﻣﺤﺼﻮل ﺟﺮﯾﺎن ﻃﺒﯿﻌـﯽ اﻣـﻮر‬
‫ﻧﯿﺴﺖ ﯾﮏ اﻧﺤﺮاف اﺳﺖ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪ :‬ﭘﺲ ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ ﮐﺎﻟﺪرون وﻻﺳـﺮﻧﺎ ﻣـﯽﮔﻮﯾـﺪ‪ :‬در‬
‫دﻧﯿﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷﺪن و ﭘﺮاﮐﻨﺪﮔﯽ ﻫﻤﺰﻣﺎن وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی اﺻﻠﯽ آن اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻣﯽﺗﻮان‬
‫ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژیﻫﺎی ﺟﺪﯾﺪ و ﺣﺎﻓﻈﻪ ﺟﻤﻌﯽ‪ ،‬ﻋﻠﻮم ﺟﻬﺎﻧﯽ و ﻓﺮﻫﻨﮓﻫﺎی ارﺗﺒﺎﻃﯽ‪ ،‬ﻋﺎﻃﻔﻪ و ﺧﺮد‬
‫را ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ درآﻣﯿﺨﺖ؟ واﻗﻌﺎً ﭼﮕﻮﻧﻪ؟ و ﭼﺮا در ﺳﺮﺗﺎﺳﺮ ﺟﻬﺎن ﺷﺎﻫﺪ روﻧﺪ ﻣﻌﮑﻮس‪ ،‬ﯾﻌﻨـﯽ‬
‫اﻓﺰاﯾﺶ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﻣﯿﺎن ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷﺪن و ﻫﻮﯾﺖ‪ ،‬ﺷﺒﮑﻪ و ﻓﺮد ﻫـﺴﺘﯿﻢ؟! )ﻋـﺼﺮ اﻃﻼﻋـﺎت ج ‪2‬‬
‫ص ‪(491‬‬
‫در ﺑﺮاﺑﺮ اﯾﻦ ﮔﺮدﺑﺎد ﺟﺮم و ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ و ﻗﺪرت ﻫﯿﭻ ﺟﺎی اﻣﻨﯽ وﺟـﻮد ﻧـﺪارد‪ .‬ﯾـﺎ ﺑﻬﺘـﺮ اﺳـﺖ‬
‫ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ ﻫﯿﭻ ﻧﻬﺎد ﻣﻠﯽ اﻣﻨﯽ وﺟﻮد ﻧﺪارد ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷـﺪن و اﺑﻌـﺎد ﻣﺨﺘﻠـﻒ آن‪ ،‬ﺧـﻮد‬
‫ﻣﺨﺘﺎری و ﻗﺪرت ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮی دوﻟﺖ ﻣﻠﯽ را از ﺑﻨﯿﺎن ﻣﻮرد ﺣﻤﻠﻪ ﻗـﺮار ﻣـﯽدﻫـﺪ‪) .‬ﻋـﺼﺮ‬
‫اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 2‬ص ‪(315‬‬
‫ﭘﯿﻮﻧﺪ ﻧﺰدﯾﮏ اﻗﺘﺼﺎد ﻣﮑﺰﯾﮏ ﺑﺎ اﻗﺘﺼﺎد اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه‪ ،‬ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻧﻔﺘﺎ ﻧﻬﺎدی ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و‬
‫اﻟﺤﺎق اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿﮑﯽ ﺑﺎزارﻫﺎی ﻣﺎﻟﯽ اﯾﻦ ﮐﺸﻮر ﺑﻪ ﺑﺎزارﻫﺎی ﺟﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺳﻘﻮط ارزش ﭘﮋو در ﺳﺎل‬
‫‪ 1994 - 95‬را ﺑﻪ ﺑﺤﺮاﻧﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎ ﺑﺤﺮانﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎدی ﭘﯿﺸﯿﻦ ﻣﺒـﺪل ﺳـﺎﺧﺖ‪ ،‬و‬
‫در ﻋﻤﻞ »اوﻟﯿﻦ ﺑﺤﺮان ﻣﺎﻟﯽ ﻗﺮن ﺑﯿﺴﺖ و ﯾﮑﻢ« را رﻗﻢ زده ﺑﻪ ﻋﻼوه ‪ ،‬در ﻣﻮرد ﻣﮑﺰﯾﮏ‪،‬‬
‫رﺧﻨﻪ اﻗﺘﺼﺎد ﺟﻨﺎﯾﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ در دوﻟﺖ‪ ،‬ﻋﺎﻣﻞ ﻧﯿﺮوﻣﻨـﺪ دﯾﮕـﺮی دراز ﻫـﻢ ﭘﺎﺷـﯿﺪن ﺳـﺎزﻣﺎن‬
‫ﻧﻬﺎدﻫﺎی ﺳﯿﺎﺳﯽ و ﺑﺤﺮان ﻣﺸﺮوﻋﯿﺖ آﻧﻬﺎ اﺿﺎﻓﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪) .‬ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 2‬ص ‪(354‬‬
‫ﺿﺮورت ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷﺪن‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬اﮔﺮ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷﺪن ﺑﺎﻋﺚ ﺣﺬف ﺑﺨﺶ زﯾﺎدی از ﺑﺸﺮ از ﺻـﺤﻨﻪ رﻗﺎﺑـﺖ و دﺳـﺘﯿﺎﺑﯽ‬
‫آﻧﺎن ﺑﺮ ﻣﻮاﻫﺐ ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺳﺖ آﯾﺎ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﻪ ﻣﺜﻞ ﺟﻬﺖ اﺧﺮاج ﻣﻮاﻫﺐ ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﺛﺮوت ﺟﻬﺎﻧﯽ‬
‫از دﺳﺖ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داران ﻣﻨﻄﻘﯽ ﻧﯿﺴﺖ؟‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 124‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﻋﻠﻤﺎی ﻏﺮب ﻣﻨﻄﻘﯽ ﻣﯽداﻧﻨﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت ﮐﺘﺎب ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت‪» :‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ‬
‫ﻣﯽرﺳﺪ در ﺟﻬﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻋﺮﺻﻪ ﺑﺮ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎ ﮐـﺎﻣﭙﯿﻮﺗﺮ آﺷـﻨﺎﯾﯽ ﻧﺪارﻧـﺪ‪ ،‬ﮔـﺮوهﻫـﺎﯾﯽ ﮐـﻪ‬
‫ﭼﯿﺰی ﺑﺮای ﺗﺼﺮف ﻧﺪارﻧﺪ‪ ،‬و ﻣﻨﺎﻃﻘﯽ ﮐﻪ ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﺟﺪﯾـﺪ در آﻧﻬـﺎ ﺑـﺴﻂ ﻧﯿﺎﻓﺘـﻪ‪ ،‬ﻣـﺴﺘﻤﺮاً‬
‫ﺗﻨﮓﺗﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻣﻨﻄﻘﯽ ﺑﺮای ﺣﺬف ﺣﺬف ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن و ﺗﻌﺮﯾـﻒ ﻣﺠـﺪد ﻣﻌﯿﺎرﻫـﺎی ارزش و‬
‫ﻣﻌﻨﺎ وﺟﻮد دارد‪) «.‬ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 2‬ص ‪ (51‬ﻣﻦ ﺑﺎ ﺗﻤﺎم وﺟﻮد ﻣﺤﺘﻮای ﻋﺒﺎرت ﻓـﻮق را‬
‫ﺗﺎﯾﯿﺪ ﻣﯽﮐﻨﻢ‪.‬‬
‫ﯾﮏ ﺑﺎم و دو ﻫﻮا‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺷﻤﺎ ﺑﺎرﻫﺎ ﭼﻪ در ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎ ﭼﻪ در ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽﻫﺎﯾﺘﺎن ﻓﺮﻣﻮدهاﯾﺪ آﻣﺮﯾﮑـﺎ در ﺳﯿﺎﺳـﺖ‬
‫ﻟﯿﺒﺮال در اﻗﺘﺼﺎد دﯾﮑﺘﺎﺗﻮر اﺳﺖ‪ .‬آﯾﺎ اﯾﻦ ﻓﺮﻣﺎﯾﺶ ﺷﻤﺎ ﻣﺴﺘﻨﺪ اﺳﺖ؟! اﮔﺮ ﺟﻮاب ﻣﺜﺒﺖ اﺳﺖ‬
‫ﯾﮏ ﻣﻮرد ذﮐﺮ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﺗﻬﺪﯾﺪ ﮐﺮد ﮐﺮه ﺑﺮ اﺳﺎس )ﻣﺎده وﯾﮋه ‪ (301‬از ﮐﻠﯿﺎت ﻗﺎﻧﻮن ﺗﺠﺎرت و‬
‫رﻗﺎﺑﺖ ﮐﻪ در ‪ 1988‬ﺑﻪ ﺗﺼﻮﯾﺐ رﺳﯿﺪ‪ ،‬در »ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﻘﺪم ﺑﺎزﺑﯿﻨﯽ« ﻗﺮار ﮔﯿـﺮد‪ .‬ﺑـﺮ اﺳـﺎس‬
‫اﯾﻦ ﻗﺎﻧﻮن ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ﺗﺠﺎری اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﻣﻮﻇﻔﻨﺪ ﺑﺮ ﺿﺪ ﻫﺮ ﺗـﺎﺟﺮی ﮐـﻪ ﺑـﻪ ﺷـﯿﻮهای‬
‫ﻧﺎﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ ﺗﺠﺎرت ﻣﯽﮐﻨﺪ دﺳﺖ ﺑﻪ اﻗﺪامﻫﺎی ﺗﻼﻓﯽ ﺟﻮﯾﺎﻧـﻪ ﺑﺰﻧﻨـﺪ )ﯾﻌﻨـﯽ ﮔﻮﺷـﻤﺎﻟﯽ ﺑـﻪ‬
‫ﮐﺸﻮر ﮐﺮه(‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﮐﻮﺗﺎه ﻧﻤﯽآﯾﺪ ﭘﺲ از ﺗﻨﺒـﺎﮐﻮ ﺗﻮﺟـﻪاش ﺑـﻪ ﺑـﺎزار ﮔﻮﺷـﺖ ﮔـﺎو‬
‫ﻣﻌﻄﻮف ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬دوﻟﺖ ﮐﺮه در ﺳﺎل ‪ 1988‬زﯾﺮ ﻓﺸﺎر اﺟﺎزه داد ﮐﻪ ‪ 14500‬ﺗﻦ ﺑﻪ ﻣﯿﺰان‬
‫‪ 10‬درﺻﺪ ﺗﻘﺎﺿﺎی داﺧﻠﯽ ﮔﻮﺷﺖ وارد ﺷﻮد‪ ،‬ﻣﻘﺪار واردات در ‪ ، 1989‬ﺑﻪ ‪ 50000‬ﺗـﻦ و در‬
‫‪ ، 1990‬ﺑﻪ ‪ 58‬ﻫﺰار ﺗﻦ اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬ﻧﺘﯿﺠﻪ اﻣﺘﯿﺎزﻫﺎی واﮔﺬار ﺷﺪه اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻫﻢ اﮐﻨﻮن‬
‫‪ 60‬درﺻﺪ ﮔﻮﺷﺖ ﮔﺎو ﻣﺼﺮﻓﯽ ﮐﺮه از واردات ﺗﺎﻣﯿﻦ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎ اﯾـﻦ ﻫﻤـﻪ دوﻟـﺖ آﻣﺮﯾﮑـﺎ‬
‫ﻫﻤﭽﻨﺎن ﺑﻪ اﻋﻤﺎل ﻓﺸﺎر اداﻣﻪ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺗﺎزﮔﯽ از دوﻟﺖ ﮐﺮه ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺷﺪه اﺳـﺖ ﮐـﻪ در‬
‫ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺳﺎلﻫﺎی ‪ 1993 -97‬ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ واردات ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻣﯿﺰان ‪ 20‬درﺻﺪ ﺑﺮ ﻣﺒﻨـﺎی ﺳـﺎل‬
‫ﻗﺒﻞ اﻓﺰاﯾﺶ دﻫﺪ‪ .‬وزارت ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه در اﻃﻼﻋﯿﻪای ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑـﻪ اوﻟﺘﯿﻤـﺎﺗﻮم‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺗﺠﺎرت ‪125 .....................................................................................................................................................‬‬

‫ﺷﺒﺎﻫﺖ دارد‪ ،‬ﻧﻮﺷﺖ از ﺳﺎل ‪ 1997‬ﺗﻨﻬﺎ ﺷﯿﻮه ﺣﻤﺎﯾﺖ از ﺑـﺎزار ﮔﻮﺷـﺖ ﮔـﺎو در ﮐـﺮه ﺑﺎﯾـﺪ‬
‫ﺗﻌﺮﻓﻪ ﮔﻤﺮﮐﯽ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫ﺗﻬﺎﺟﻢ ﺗﺠﺎری اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه ﺑﻪ ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬ﮐﺮه ﮐﻪ در ‪ 1988‬ﺣﺪود ‪ 9/5‬ﻣﯿﻠﯿﺎرد‬
‫دﻻر ﻣﺎزاد ﺗﺠﺎری داﺷﺖ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1991‬در ﻣﻨﺎﺳﺒﺎت ﺗﺠـﺎری ﺧـﻮد ﺑـﺎ آﻣﺮﯾﮑـﺎ دﭼـﺎر ‪335‬‬
‫ﻣﯿﻠﯿﻮن دﻻر ﮐﺴﺮی ﺷﺪ‪) .‬ﭘﯿﺮوزی ﺳﯿﺎه ص ‪ 132‬ﺗﺎ ‪(140‬‬
‫آﻧﺪﺳﮑﭙﯽ ﻣﺨﺘﺼﺮ روی ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ‬
‫ﺧﺐ ﺑﺮای ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی از ﮐﺎﻫﺶ ﻣﻨﺎﺑﻊ و اﻣﮑﺎﻧﺎت دوﻟﺘﯽ ﺑﺎ ﺗﺎﺳﯿﺲ ﺗﺠـﺎرت ﺟﻬـﺎﻧﯽ ﺣﻠﻘـﻮم‬
‫ﮔﺮﺳﻨﮕﺎن ﻏﺮﺑﯽ ﻣﺘﺼﻞ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﯿﻌﯽ ﺟﻬﺎن ﺳﻮﻣﯽ ﻣﯽﺷﻮد ﺣﺎﻻ در ﺻﻮرت ﻋﻀﻮ ﺷـﺪن‬
‫ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺟﻬﺎن ﺳﻮم در ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﺳﺮ ﺟﻬﺎن ﺳﻮم ﭼﻪ ﺧﻮاﻫﺪ آﻣﺪ ﺧﻮاﻧﺪﻧﯽ اﺳﺖ!!‬
‫ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪ :‬در ﻣﻮرﺧﻪ ‪ 1378/11/4‬روزﻧﺎﻣﻪ ﮐﯿﻬﺎن در ص ‪ 16‬ﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ :‬ﻧﺨـﺴﺖ وزﯾـﺮ‬
‫اﯾﺘﺎﻟﯿﺎ از ﺷﺒﮑﻪ ﻧﻔﺖ ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮن اﯾﺘﺎﻟﯿﺎ اﻋﻼم ﮐﺮد ﻗﻮاﻧﯿﻦ ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠـﺎرت ﺟﻬـﺎﻧﯽ ﻧﺎﻋﺎدﻻﻧـﻪ‬
‫اﺳﺖ و ﺑﺮ ﻋﻠﯿﻪ آن ﻣﺒﺎرزه ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪.‬‬
‫اﺧﯿﺮاً در روزﻧﺎﻣﻪ ﻫﻤﺸﻬﺮی ﺷﻤﺎره ‪ 1994‬ﻣﻮرخ ‪ 13‬آذر ‪ ،1378‬آﻣﺪه اﺳﺖ‪:‬‬
‫»ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن ﮐﺸﻮرﻫﺎی در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺷﺮﮐﺖ ﮐﻨﻨﺪه در ﻧﺸﺴﺖ ﺳﺎزﻣﺎن ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺗﺠﺎرت در‬
‫ﺳﯿﺎﺗﻞ از ﻣﻌﺎﻣﻼت ﭘﻨﻬﺎﻧﯽ و ﭘﺸﺖ ﭘﺮده ﻗﺪرتﻫﺎی ﺑﺰرگ در اﯾﻦ ﻧﺸﺴﺖ ﺑﻪ ﺷـﺪت اﻧﺘﻘـﺎد‬
‫ﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﻪ ﮔﺰارش ﺧﺒﺮﮔﺰاری ﻓﺮاﻧﺴﻪ از ﺳﯿﺎﺗﻞ‪ ،‬ﻫﯿﺌﺖﻫﺎی ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﯽ ﮐﺸﻮرﻫﺎی در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﺎ‬
‫اﻋﺘﺮاض ﺑﻪ ﭘﻨﻬﺎن ﮐﺎری ﻗﺪرﺗﻬﺎی ﺑﺰرگ ﻣﺎﻧﻨﺪ آﻣﺮﯾﮑـﺎ و ﮐـﺸﻮرﻫﺎی اروﭘـﺎﯾﯽ در ﻧﺸـﺴﺖ‬
‫وزﯾﺮان ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ در ﺳﯿﺎﺗﻞ ﻣﺪﻋﯽ ﺷﺪﻧﺪ آﻣﺮﯾﮑﺎ و اروﭘﺎ ﺑﺎ اﯾﻦ ﺷـﯿﻮه ﮐﻨﺘـﺮل‬
‫ﺗﻤﺎم ﺗﻮاﻓﻘﻨﺎﻣﻪ ﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻧﺸﺴﺖ ﭘﯿﺶ ﻧﻮﯾﺲ ﻣﯽﺷﻮد را ﺑﺪﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧـﺪ‪ .‬ﮐﻠﻤﻨـﺖ‬
‫روﻫﻪ وزﯾﺮ ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ ﮔﻮﯾﺎن از ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺣﻮزه درﯾﺎی ﮐﺎراﺋﯿﺐ ﮔﻔـﺖ ﮐـﺸﻮرﻫﺎی ﺛﺮوﺗﻤﻨـﺪ‬
‫ﻧﺸﺴﺖ ﺳﯿﺎﺗﻞ را ﺑﻪ ﺳﯿﻄﺮه ﺧﻮد درآورﻧﺪهاﻧﺪ و ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻓﻘﯿﺮﺗﺮ را ﺑﻪ ﮐﻠﯽ در ﺣﺎﺷﯿﻪ ﻗﺮار‬
‫دادهاﻧـﺪ‪ .‬وی اﻓﺰود ‪ :‬ﻗﺪرتﻫﺎی ﺑﺰرگ ﺗﺠﺎری ﺧﻮد ﻣﺸﻐﻮل ﺗﻬﯿـﻪ ﭘـﯿﺶ ﻧـﻮﯾﺲ ﻣﻮاﻓﻘـﺖ‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 126‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﻧﺎﻣﻪﻫﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻫﯿﺌﺖﻫﺎی ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﯽ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻓﻘﯿﺮﺗﺮ ﻫﯿﭻ ﮔﻮﻧﻪ دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ ﻣـﺬاﮐﺮاﺗﯽ‬
‫ﮐﻪ ﺑﺮای ﺗﻬﯿﻪ اﯾﻦ ﭘﯿﺶ ﻧﻮﯾﺲ ﺻﻮرت ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ ،‬ﻧﺪارﻧﺪ‪ .‬ﺷﺮاﯾﻂ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪای اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ‬
‫اﺳﺖ ﺑﺮﺧﯽ از ﮐﺸﻮرﻫﺎی در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬اﺟـﻼس دور ﺟﺪﯾـﺪ ﻣـﺬاﮐﺮات را ﺗﺤـﺮﯾﻢ ﮐﻨﻨـﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻮرﯾﺲ آﻟﯿﺰ اﻗﺘﺼﺎددان ﻓﺮاﻧﺴﻮی و ﺑﺮﻧﺪه ﺟـﺎﯾﺰه ﻧﻮﺑـﻞ در ﺷـﻤﺎره روز ﭘﻨﺠـﺸﻨﺒﻪ روزﻧﺎﻣـﻪ‬
‫ﻟﻮﻓﯿﮕﺎرو ﺑﻪ ﺗﺸﺮﯾﺢ دﯾﺪﮔﺎهﻫﺎی ﺧﻮد در زﻣﯿﻨﻪ ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺳﺎزی اﻗﺘﺼﺎد ﭘﺮداﺧﺖ‪ .‬آﻟﯿـﺰ‬
‫ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪ :‬در ﻃﻮل دﻫﻪای ﮐﻪ ﺑﻪ اﻧﺘﻬﺎی آن ﻧﺰدﯾﮏ ﻣﯽﺷﻮﯾﻢ‪ ،‬ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺟﺪﯾـﺪ ﺗﺠـﺎرت آزاد‬
‫اﻧﺪک اﻧﺪک ﺧﻮد را ﺗﺤﻤﯿﻞ ﮐﺮد‪.‬‬
‫اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﮐﻪ ﺗﻤﺎﻣﯽ ﻣﻮاﻧﻊ ﺗﺤﺮک آزاد ﺑﺎزارﻫﺎ‪ ،‬ﺳﺮوﯾﺲﻫﺎی ﺧـﺪﻣﺎﺗﯽ و ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪﻫـﺎ را در‬
‫ﺳﻄﺢ ﺟﻬﺎن از ﻣﯿﺎن ﺑﺮ ﻣﯽدارد‪ ،‬در واﻗﻊ ﺑﻪ وﺳﯿﻠﻪ ﺷﺮﮐﺖﻫـﺎ‪ ،‬ﮐﻤﭙـﺎﻧﯽﻫـﺎی ﭼﻨـﺪ ﻣﻠﯿﺘـﯽ‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ و ﺑﻌﺪ از آن ﭼﻨﺪ ﻣﻠﯿﺘﯽ ﻫﺎی دﯾﮕﺮ ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﺑﻪ دوﻟﺖﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑـﺎ ﯾﮑـﯽ ﭘـﺲ از‬
‫دﯾﮕﺮی ﺗﺤﻤﯿﻞ ﺷﺪ و ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﮐﻞ ﺟﻬﺎن اﻟﻘﺎ ﮔﺮدﯾﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺷـﺮﮐﺖﻫـﺎی ﭼﻨـﺪ ﻣﻠﯿﺘـﯽ ﮐـﻪ‬
‫ﺻﺪﻫﺎ ﺷﻌﺒﻪ دارﻧﺪ اﺑﺰار ﺑﺰرگ ﻣﺎﻟﯽ را در اﺧﺘﯿﺎر ﺧﻮد داﺷـﺘﻪ و از ﻫـﺮ ﮔﻮﻧـﻪ ﮐﻨﺘﺮﻟـﯽ ﻣﺒـﺮا‬
‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ در ﻫﻤﻪ ﺟﺎ و ﺑﻪ وﺳﯿﻠﻪ اﻓﺮادی ﮐـﻪ از ﻗـﺪرﺗﯽ ﺑـﯽاﻧـﺪازه ﺑـﻪ ﻟﺤـﺎظ‬
‫ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪ ﻫﺴﺘﻨﺪ اﻣﻮر ﺧﻮد را ﺑﻪ اﺟﺮا در ﻣﯽآورﻧﺪ‪ .‬ﺷـﺎﯾﺪ ﭼﻨـﺪان ﻻزم ﺑـﻪ ﺗﮑـﺮار و‬
‫ﺗﺎﮐﯿﺪ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺳﺎزی ﺗﺠﺎرت ﻓﻘﻂ ﺑﺮای اﯾﻦ ﭼﻨﺪ ﻣﻠﯿﺘﯽﻫﺎ ﺳـﻮد و ﻣﻨـﺎﻓﻊ‬
‫ﻓﺮاوان در ﺑﺮ دارد‪ .‬اﯾﻦ ﮐﻤﭙﺎﻧﯽﻫﺎ از اﯾﻦ ﺳﯿﺎﺳﺖ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﺰرﮔﯽ را ﺑـﺮای ﺧـﻮد ﺟـﺬب‬
‫ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﻫﻮاداران اﯾﻦ دﮐﺘﺮﯾﻦ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن دﮔﻤﺎﺗﯿﺴﻢ و ﺟﺰﻣﯿﺘﯽ ﮔﺮﻓﺘﺎر ﺷﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﻮاداران‬
‫ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﻢ ﻗﺒﻞ از اﺿﻤﺤﻼل آن ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﺳﻘﻮط دﯾﻮار ﺑﺮﻟﯿﻦ در ﺳﺎل ‪ 1989‬ﮔﺮﻓﺘـﺎر ﺷـﺪه‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ اﯾﻦ ﮔﺮوه در آﻣﯿﺨﺘﻦ و ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻦ ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺗﺠـﺎرت آزاد ﺟﻬـﺎﻧﯽ ﺑـﺮای ﻫﻤـﻪ‬
‫ﮐﺸﻮرﻫﺎ اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ و اﮔﺮ ﻣﺸﮑﻼﺗﯽ در اﺟﺮای آن ﺑﻮﺟﻮد آﯾﺪ اﯾـﻦ ﮐـﺸﻮرﻫﺎ ﻓﻘـﻂ‬
‫ﻧﻘﺸﯽ ﻣﻘﻄﻌﯽ و ﮔﺬرا را اﯾﻔﺎ ﮐﺮد‪«.‬‬
‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﻪ اﯾﻦ ﻣﺴﺎﯾﻞ ﻣﺘﺎﺳﻔﺎﻧﻪ ﺟﻨﺎب آﻗﺎی ﻧﻮرﺑﺨﺶ رﯾﯿﺲ ﮐﻞ ﺑﺎﻧـﮏ ﻣﺮﮐـﺰی‪ ،‬در‬
‫ﺗﺎرﯾﺦ ‪ 17‬آذر ﺳﺎل ‪ 1378‬در روزﻧﺎﻣﻪ ﻫﻤﺸﻬﺮی ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﻨﺪ‪ :‬اﯾﺮان ﺑﺎﯾﺪ ﻓﻌﺎﻻﻧﻪ در ﺗﺠـﺎرت‬
‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﮐﻨﺪ!‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺗﺠﺎرت ‪127 .....................................................................................................................................................‬‬

‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﮔﺴﺘﺮدهای ﮐﻪ ﻗﺮار اﺳﺖ آزاد ﺳﺎزی اﻗﺘﺼﺎدی و ﺗﺠﺎری را از ﻃﺮﯾﻖ ‪ wto‬در ﺗﻤـﺎم‬
‫ﺟﻬﺎن ﻓﺮاﮔﯿﺮ ﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ اﺟﻤﺎل ﺗﻮﺿﯿﺢ داده ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺎﯾﺪ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ ﺣﺘﯽ ﮐـﺸﻮرﻫﺎی ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﯾﺎﻓﺘـﻪ‬
‫ﺑﺮای اﺟﺮای اﯾﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻋﻈﯿﻢ دﭼﺎر ﻣﺸﮑﻼﺗﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ ﺣﺎﮐﻤﯿـﺖ ﻣﻠﯿـﺸﺎن را در‬
‫ﻣﻌﺮض ﺧﻄﺮ ﻣﯽﺑﯿﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﯾﻦ وﺻﻒ ﺗﮑﻠﯿﻒ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺟﻨﻮب ﻣﺸﺨﺺ اﺳـﺖ‪ .‬ﺑـﺴﯿﺎری از‬
‫ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺟﻨﻮب ﺣﺘﯽ در ‪ wto‬ﻧﻤﺎﯾﻨﺪه داﯾﻤﯽ ﻫﻢ ﻧﺪارﻧﺪ ﯾﺎ اﯾﻦ ﮐـﻪ ﺗﻨﻬـﺎ ﯾـﮏ ﻧﻤﺎﯾﻨـﺪه‬
‫ﺑﺮای ﭼﻨﺪ ﮐﺸﻮر وﺟﻮد دارد‪ ،‬ﺣﺘﯽ در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺑﺰرگ ﺟﻨﻮب ﻫـﻢ اﻓـﺮاد ﻓﺮﻫﯿﺨﺘـﻪ ﮐـﺎﻓﯽ‬
‫ﺑﺮای ﺑﺤﺚ و اﻧﺪﯾﺸﻪ در اﻃﺮاف ﻣﺬاﮐﺮات ﭘﯿﭽﯿﺪه و ﻫﻤﺰﻣﺎن در ﺑـﺎب ﻣﻮﺿـﻮﻋﺎت ﻣﺨﺘﻠـﻒ‬
‫ﻣﻄﺮوﺣﻪ در ﻣﺘﻦ ‪ wto‬وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ .‬ﺣﺘﯽ ﺳﺨﻦ ﻟﯿﻮﻧﻞ ژوﺳﭙﻦ‪ ،‬ﻧﺨﺴﺖ وزﯾﺮ ﻓﺮاﻧﺴﻪ ﻣﺒﻨـﯽ‬
‫ﺑﺮ اﯾﻦ ﮐﻪ ‪ wto‬دﻣﻮﮐﺎرﺗﯿﮑﺘﺮ از ‪ OECD‬اﺳﺖ )ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ آن ﮐﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺟﻨـﻮب ﻫـﻢ‬
‫در آن ﺣﻀﻮر دارﻧﺪ( ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧـﺪ واﻗﻌﯿـﺎت را ﻣـﻨﻌﮑﺲ ﮐﻨـﺪ‪ .‬واﻗﻌﯿـﺖ آن اﺳـﺖ ﺗـﺼﻤﯿﻤﺎت‬
‫‪) Quad‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه‪ ،‬ﮐﺎﻧﺎدا‪ ،‬ژاﭘﻦ و اﺗﺤﺎدﯾﻪ اروﭘﺎ( ﺧﻮاه ﻧـﺎﺧﻮاه ﺑـﺮ ﺗﻤـﺎم ﺟﻬـﺎن‬
‫ﺗﺤﻤﯿﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪) .‬ﻟﻮﻣﻮﻧﺪ دﯾﭙﻠﻤﺎﺗﯿﮏ ‪ 546‬ژوﺋﯿﻪ ‪(1999‬‬
‫ﻣﺮگ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﻏﺮﺑﯽ ﻓﺮا رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺷﻤﺎ در ﯾﮑﯽ از ﺻﺤﺒﺖ ﻫﺎﯾﺘﺎن ﺳﺨﻦ از اﺗﻤﺎم ﮐﺎر دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ در ﻏﺮب ﮐـﺮدهاﯾـﺪ‬
‫ﭼﺮا؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬وﯾﻠﻬﻠﻢ ﻓﻦ ﻫﻮﻣﺒﻮﻟﺖ‪ ،‬ﮐﺎر دﺳﺖ ﻓﺮدی را ﻣﺤﮑﻮم ﻣﯽﮐﺮد‪ .‬او ﻧﻮﺷـﺖ ﻫﻨﮕـﺎﻣﯽ ﮐـﻪ‬
‫ﮐﺎرﮔﺮ ﺗﺤﺖ ﺳﻠﻄﻪای ﺑﯿﺮوﻧﯽ ﮐﺎر ﻣﯽﮐﻨﺪ »ﺷﺎﯾﺪ ﮐﺎری را ﮐﻪ اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﺪ ﺑﺴﺘﺎﯾﯿﻢ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﻪ‬
‫ﺷﺨﺼﯿﺖ او ﺑﻪ دﯾﺪه ﺗﺤﻘﯿﺮ ﻣﯽﻧﮕﺮﯾﻢ‪ «.‬اﻟﮑﺲ دوﺗﻮﮐﻮﯾﻞ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺘﺬﮐﺮ ﺷﺪ‪» :‬ﻫﻨﺮ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ‬
‫ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺻﻨﻌﺘﮕﺮ ﺑﻪ ﻗﻬﻘﺮا ﻣﯽرود‪ «.‬ﺗﻮﮐﻮﯾﻞ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺷﺨﺼﯿﺖ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﭘﺎﻧﺘﺌﻮن ﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺴﻢ‬
‫ﺑﺎ اﺳﻤﯿﺖ و ﺟﻔﺮﺳﻦ در اﯾﻦ ﻣﻮرد ﻫﻢ ﻧﻈﺮ ﺑﻮد ﮐﻪ ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮی در ﭘﯽ آﻣﺪﻫﺎ ﻧﺘﺎﯾﺞ و ﺧﺼﯿـﺼﻪ‬
‫ﻣﻬﻢ ﺟﺎﻣﻌﻪای آزاد و ﻋﺎدﻻﻧﻪ اﺳﺖ‪ .‬او ﺻﺪ و ﺷﺼﺖ ﺳﺎل ﭘﯿﺶ‪ ،‬ﺧﻄﺮات »ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮی داﯾﻤـﯽ‬
‫ﺷﺮاﯾﻂ« را ﮔﻮﺷﺰد ﮐـﺮد و ﻫـﺸﺪار داد ﮐـﻪ اﮔـﺮ »اﺷـﺮاﻓﯿﺖ ﺗﻮﻟﯿـﺪ ﮐﻨﻨـﺪه ﮐـﻪ در ﻣﻘﺎﺑـﻞ‬
‫ﭼﺸﻤﺎﻧﻤﺎن« در آﻣﺮﯾﮑﺎ »رو ﺑﻪ رﺷﺪ اﺳﺖ« ﯾﻌﻨﯽ »ﯾﮑﯽ از ﻗﺴﯽاﻟﻘﻠـﺐﺗـﺮﯾﻦ ﻃﺒﻘـﺎﺗﯽ ﮐـﻪ‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 128‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﺗﺎﮐﻨﻮن در ﺟﻬﺎن وﺟﻮد داﺷﺘﻪ« از ﻗﯿﺪ و ﺑﻨﺪ ﻓﺮار ﮐﻨﺪ آﻧﮕﺎه ﮐﺎر دﻣﮑﺮاﺳـﯽ ﺗﻤـﺎم اﺳـﺖ« و‬
‫اﮐﻨﻮن ﻓﺮار ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬و ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻓﺮارش ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪ اﯾﻦ اﺳﺖ‪:‬‬
‫ﭼﻨﺪی ﭘﯿﺶ‪ ،‬ﻣﺠﻠﻪ آﺑﺰرور ﻟﻨﺪن ﮔﺰارش داد ﮐﻪ »ﺑﯿﺶ از ‪ 2‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﮐﻮدک اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ دﭼـﺎر‬
‫ﻋﺪم ﺳﻼﻣﺘﯽ و ﻋﺪم رﺷﺪ ﻧﺎﺷﯽ از ﺳﻮء ﺗﻐﺬﯾﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ «.‬و اﯾﻦ وﺿﻌﯿﺖ ﻧﺎﺷﯽ از ﺳـﻄﺤﯽ از‬
‫ﻓﻘﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ از دﻫﻪ ‪ 1930‬ﺑﻪ ﺑﻌﺪ ﮔﺰارش ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ «.‬ﮔـﺮاﯾﺶ ﺑـﻪ اﻓـﺰاﯾﺶ ﺳـﻼﻣﺘﯽ‬
‫ﮐﻮدﮐﺎن روﻧﺪ ﻣﻌﮑﻮﺳﯽ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﯿﻤﺎریﻫﺎی دوران ﮐﻮدﮐﯽ ﮐﻪ رﯾﺸﻪ ﮐﻦ ﺷﺪه ﺑﻮد ﺑـﻪ‬
‫ﺑﺮﮐﺖ )اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺎﯾﺴﺘﻪ( »اﻧﺠﯿﻞ ﺑﺎزار آزاد ﮐﻪ ﻣﻮرد ﺳﺘﺎﯾﺶ ﻣﻨﺘﻔﻌﺎن آن اﺳﺖ‪ ،‬رﺷﺪ ﭼـﺸﻢ‬
‫ﮔﯿﺮی داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻨﺪ ﻣﺎه ﻗﺒﻞ از ﺳﺮ ﻣﻘﺎﻟﻪ ای ﮔﺰارش ﺷﺪه ﺑﻮد ﮐﻪ »از ﻫﺮ ﺳـﻪ ﮐـﻮدک‬
‫اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ‪ ،‬ﯾﮏ ﮐﻮدک در ﻓﻘﺮ و ﺗﻨﮕﺪﺳﺘﯽ زاده ﻣﯽﺷﻮد‪ «.‬زﯾﺮا از زﻣـﺎن اﻧﺘﺨـﺎب ﻣﺎرﮔـﺎرت‬
‫ﺗﺎﭼﺮ ﺗﺎﮐﻨﻮن »ﻓﻘﺮ ﮐﻮدﮐﺎن ﺳﻪ ﺑﺮاﺑﺮ اﻓـﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘـﻪ اﺳـﺖ«‪ .‬و اﯾـﻦ وﺿـﻊ ﯾﻌﻨـﯽ اﻧﻔﺠـﺎر‬
‫ﺗﺪرﯾﺠﯽ‪) .‬ﺑﻬﺮه ﮐﺸﯽ از ﻣﺮدم ص ‪ 77‬و ‪(25‬‬
‫ﺑﻨﮕﺎه ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺬاری ﻣﻮدﯾﺰ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬اﮔﺮ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻣﻘﺪاری درﺑﺎره اﯾﻦ ﻗﺒﯿﻞ از ﻣﻮﺳﺴﺎت ﺟﻬﺎن ﺧﻮار ﺗﻮﺿﯿﺢ دﻫﯿﺪ؟‬
‫ﭘﺎﺳـﺦ‪ :‬ﺑﺎ ﻧﻔﻮذﺗﺮﯾﻦ اﯾﻦ ﻣﻮﺳﺴﺎت ﮔﻤﻨﺎم ﻗﺪرت ﺟﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺎزار ﻣﺎﻟﯽ در ﯾﮏ ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎن‬
‫زﻣﺨﺖ ﯾﺎزده ﻃﺒﻘﻪ و ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه از ﺳﻨﮓﻫﺎی ﺷﻨﯽ در ﺧﯿﺎﺑﺎن ﭼﺮچ ﻧﯿﻮﯾﻮک ﻣﺴﺘﻘﺮ اﺳﺖ‬
‫در ﺳﺎﯾﻪ ﺑﺮجﻫﺎی دوﮔﺎﻧﻪ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻣﺮﮐﺰ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ‪ 300‬ﺗﺤﻠﯿﻠﮕﺮ ﻣﻮﺳﺴﻪ »ﺳـﺮوﯾﺲ‬
‫ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺬاری ﻣﻮدﯾﺰ« ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ و ﭘﺮ ﻃﺮﻓﺪارﺗﺮﯾﻦ ﺑﻨﮕﺎه ارزﯾﺎﺑﯽ ﺑﺮای ﺳـﭙﺮدهﻫـﺎی‬
‫ﺳﺮﻣﺎﯾﻪای‪ ،‬ﺑﺎ ﺣﻘﻮقﻫﺎی ﮐﻼﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ اﺷﺘﻐﺎل دارﻧﺪ‪ .‬ﮐﺘﯿﺒﻪای ﭘﻮﺷـﯿﺪه از‬
‫ورق ﻃﻼ و ﺑﻪ ﻋﺮض دوازده ﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ در ﺑﺎﻻی در ورودی‪ ،‬ﻓﻠﺴﻔﻪ ﮐـﺎر ﺷـﺮﮐﺖ را ﺑـﺎزﮔﻮ‬
‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪:‬‬
‫»وام ﺗﺠﺎری ﻣﺨﻠﻮق دوران ﺟﺪﯾﺪ اﺳﺖ و ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻠﺖﻫـﺎﯾﯽ اﺳـﺘﺤﻘﺎق آن را دارﻧـﺪ ﮐـﻪ ﺑـﻪ‬
‫آﮔﺎﻫﯽ رﺳﯿﺪهاﻧﺪ و ﺑﻪ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ وﺟﻬﯽ اداره ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬وام‪ ،‬ﻧﻔﺲ زﻧﺪﮔﯽ ﻧﻈﺎم آزاد در ﺗﺠﺎرت‬
‫ﻣﺪرن اﺳﺖ و ﻫﺰار ﺑﺎر ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻫﻤﻪ ﻣﻌﺎدن ﻓﻠﺰات ﮔﺮاﻧﺒﻬﺎی ﺟﻬﺎن ﻣﻠـﺖﻫـﺎ را ﺑـﻪ ﺛـﺮوت‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺗﺠﺎرت ‪129 .....................................................................................................................................................‬‬

‫رﺳﺎﻧﺪه اﺳﺖ‪ «.‬در ﭘﺸﺖ اﯾﻦ اﻋﺘﺮاف ﻃﻼ ﮐﺎری ﺷﺪه ﺑﻪ ﺑﺎورﻫﺎ‪ ،‬ﻓﻀﺎﯾﯽ از ﻗﺪرت و رازداری‬
‫آﻏﺎز ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ ﻧﻈﯿﺮ آن ﯾﺎﻓﺖ ﻧﻤﯽﮔﺮدد ﺑﻪ ﯾﻘﯿﻦ در ﻫﯿﭻ ﻧﻘﻄﻪ دﯾﮕﺮی از ﺟﻬـﺎن‪ ،‬اﺳـﺮار‬
‫اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎ و ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ ﺣﻔﻆ ﻧﻤﯽﮔﺮدد‪ .‬ﻫﯿﭻ دﯾﺪار ﮐﻨﻨـﺪه ﻏﺮﯾﺒـﻪای‪ ،‬ﻫـﺮ درﺟـﻪ و‬
‫ﻣﻘﺎﻣﯽ ﻫﻢ ﮐﻪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﺟﺎزه ورود ﺑﻪ اﻃﺎقﻫﺎی ﮐﺎرﮐﻨﺎن را ﻧﺪارد‪ .‬ﻣﯿﻬﻤﺎﻧﺎن در اﺑﺘـﺪا و‬
‫ﺑﺎ ﭘﺮده ﭘﻮﺷﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﻪ ﯾﮏ اﻃﺎق ﭘﺬﯾﺮاﯾﯽ ﮐﻪ ﮐﻒ آن ﺑﺎ ﻗﺎﻟﯿﻬﺎی ﺿـﺨﯿﻤﯽ ﭘﻮﺷـﯿﺪه ﺷـﺪه‬
‫اﺳﺖ راﻫﻨﻤﺎﯾﯽ ﻣﯽ ﮔﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﺬاﮐﺮات ﻣﺨﺘﺼﺮاً در اﻃـﺎقﻫـﺎی ﭘـﺮ ﺗﺠﻤﻠـﯽ واﻗـﻊ در ﻃﺒﻘـﻪ‬
‫ﯾﺎزدﻫﻢ اﻧﺠﺎم ﻣﯽﭘﺬﯾﺮد‪ .‬وﻧﯿﺴﻨﺖ ﺗﺮوﮔﻠﯿﺎ‪ ،‬ﻣﻌﺎون رﯾﯿﺲ اﯾـﻦ ﺷـﺮﮐﺖ ﮐـﻪ در اواﯾـﻞ ﻗـﺮن‬
‫ﮐﻨﻮﻧﯽ ﺗﺎﺳﯿﺲ ﺷﺪه‪ ،‬در اﺑﺘﺪا آﻧﭽﻪ را ﮐﻪ ﺑﻨﮕﺎه ﻣﻮدﯾﺰ ﻧﻤﯽﺧﻮاﻫﺪ ﺑﺎﺷـﺪ ﺗﻮﺿـﯿﺢ ﻣـﯽدﻫـﺪ‪:‬‬
‫»ﺧﯿﺮ‪ ،‬ﻣﺎ در ﻣﻮرد ﮐﻠﯿﺖ ﻣﻠﺖﻫﺎ اﻇﻬﺎرﻧﻈﺮ ﻧﻤﯽﮐﻨﯿﻢ‪ .‬ارزﯾﺎﺑﯽ‪ ،‬اﺧﻼﻗﯽ ﻧﯿـﺴﺖ و ﭼﯿـﺰی در‬
‫ﻣﻮرد ارزشﻫﺎی واﻗﻌﯽ ﯾﮏ ﮐﺸﻮر ﺑﻪ زﺑﺎن ﻧﻤﯽآورد‪ .‬ﻧﻪ‪ ،‬ﻣﺎ ﺑﻪ دوﻟﺖﻫﺎ ﻧﻤﯽﮔﻮﺋﯿﻢ ﮐـﻪ ﭼـﻪ‬
‫ﺑﺎﯾﺪ ﺑﮑﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺎ ﻫﺮﮔﺰ ﻧﺼﯿﺤﺖ ﻧﻤﯽﮐﻨﯿﻢ‪ «.‬اﻣﺎ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ آﻧﭽﻪ در ﻋﻤـﻞ اﻧﺠـﺎم ﻣـﯽﮔﯿـﺮد‪.‬‬
‫ﭼﻨﯿﻦ ﺗﺎﮐﯿﺪات و ﻋﻬـﺪ و ﭘﯿﻤﺎﻧﻬـﺎﯾﯽ ﺑـﯿﻦ ﮐﺘﻤـﺎن ﺣﻘﯿﻘـﺖ و رﯾﺎﮐـﺎری در ﻧﻮﺳـﺎﻧﻨﺪ‪ .‬زﯾـﺮا‬
‫ﺗﺮوﮔﻠﯿﺎدر ﺷﺮﮐﺖ ﻣﻮدﯾﺰ رﯾﯿﺲ ﺑﺨﺶ درﺟـﻪ ﺑﻨـﺪی ﻣﻠﺘﻬﺎﺳـﺖ و آژاﻧـﺲ ﺑـﺎ راﻫﻨﻤـﺎﯾﯽ او‬
‫ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺟﻬﺎن را از ﻧﻈﺮ ﺷﺎﯾﺴﺘﮕﯽ اﺧﺬ وام درﺟﻪ ﺑﻨﺪی و ردﯾﻒ ﺑﻨﺪی ﻣـﯽﮐﻨـﺪ‪ .‬درﺟـﻪ‬
‫»آ‪.‬آ‪.‬آ« )‪ (A.X.X‬ﯾﻌﻨﯽ ﭼﻪ آﻧﭽﻪ ﻧﺸﺎن ﺳﻪ ‪ A‬ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷـﻮد ﺗﻨﻬـﺎ ﺑـﻪ ﻧﺨﺒﮕـﺎن ﻣـﺎﻟﯽ‬
‫اﻗﺘﺼﺎدی ﻧﻈﯿﺮ آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬ژاﭘﻦ و ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺑﺎ ﺛﺒﺎتﺗﺮ اﺗﺤﺎدﯾﻪ اروﭘـﺎ ﻧﻈﯿـﺮ آﻟﻤـﺎن و اﺗـﺮﯾﺶ‬
‫ﺗﻌﻠﻖ ﻣﯽﮔﯿﺮد‪ .‬ﺣﺘﯽ ﮐﺸﻮر ﻧﺮوژ ﮐﻪ ﺛﺮوت ﻧﻔﺘﯽ زﯾﺎد ﻧﯿﺰ دارد ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺤـﺪودﯾﺖ در ﺣـﺪ دو آ‬
‫)‪ (A.X‬را ﺑﭙﺬﯾﺮد‪ .‬زﯾﺮا ﺑﻪ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻣﻮدﯾﺰ‪ ،‬در آﻧﺠﺎ »ﺧﻄﺮات ﺑﻠﻨﺪ ﻣﺪت« ﺳﭙﺮدهﻫﺎی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ‬
‫ﮔﺬاری )ﮐﻤﯽ ﺑﺰرﮔﺘﺮ« ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﯾﺘﺎﻟﯿﺎ ﮐﻪ ﺑﺪﻫﯽﻫﺎی ﻓﺮاواﻧـﯽ دارد ﺑﺎﯾـﺪ ﺑـﻪ ﯾـﮏ آ )‪ (A‬ی‬
‫ﺳﺎده ﻗﻨﺎﻋﺖ ﮐﻨﺪ‪ .‬زﯾﺮا ﺑﺮای »ﺿﻌﯿﻒ ﺷﺪنﻫﺎی آﺗﯽ ﻣﺴﺘﻌﺪ« ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽآﯾﺪ و ﻟﻬـﺴﺘﺎن ﺑـﺎ‬
‫ﺳﻪ ب )‪ (B.b.b‬وﺿﻌﯿﺖ ﺑﺪی دارد در اﯾﻨﺠﺎ ﻣﻮﺳﺴﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﻃﺎﻟﺐ »اﻣﻨﯿﺖ ﻣﺘﻨﺎﺳـﺐ ﻣـﺎﻟﯽ«‬
‫اﺳﺖ‪ .‬در ﻣﻮرد ﻣﺠﺎرﺳﺘﺎن ﺑﺎ درج دو )‪ (B.b.b‬داوری ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬
‫اﻣﺎ اروﭘﺎ و ژاﭘﻦ‪ ،‬ﭼﯿﻦ و ﻫﻨﺪ ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﯾﮏ اﻗﻠﯿﺖ ﺑﺮﻧﺪه و ﯾﮏ اﮐﺜﺮﯾﺖ ﺑﺎزﻧﺪه ﺗﻘﺴﯿﻢ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬
‫آﻧﭽﻪ ﺑﺮای ﺻﺪﻫﺎ ﻣﯿﻠﯿﻮن اﻧﺴﺎن ﻣﺼﺪاق دارد اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﺟﻬﺎن ﮔﺮاﯾﺎﻧـﻪ اﺳﺎﺳـﺎً‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 130‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻓﺮﻣﻮﻟﯽ ﮐﻪ ﻧﺨﺴﺖ وزﯾﺮان ﻫﻔﺖ ﮐﺸﻮر ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﺮ ﻟﻮﺣﻪ اﻫﺪاف‬
‫ﮐﻨﻔﺮاﻧﺲ ﺧﻮد در آﺧﺮ ژوﺋﻦ ‪ 1996‬در ﺷﻬﺮ ﻟﯿﻮن ﻓﺮاﻧﺴﻪ اﻋﻼم ﮐﺮدﻧﺪ ﯾﻌﻨﯽ‪» :‬ﺟﻬﺎن ﮔﺮاﯾﯽ‬
‫را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻮﻓﻘﯿﺘﯽ در ﺟﻬﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﻫﻤﮕﺎﻧﯽ در آوردن«‪ ،‬ﭼﻪ اﻧﻌﮑـﺎس ﺗﻤـﺴﺨﺮآﻣﯿﺰی‬
‫ﺑﺎﯾﺪ در ﮔﻮش اﯾﻦ اﻓﺮاد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ!‬
‫ﺗﻨﻬﺎ در ﺳﻪ ﺳﺎل ‪ 1991 – 94‬در ﺻﻨﺎﯾﻊ آﻟﻤﺎن ﻏﺮﺑﯽ ﺑﯿﺶ از ﯾﮏ ﻣﯿﻠﯿﻮن ﺷـﻐﻞ از دﺳـﺖ‬
‫رﻓﺖ و ﺗﺎزه آﻟﻤﺎن در ﻗﯿﺎس ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﻫﻨﻮز وﺿﻌﯿﺖ ﺧﻮب دارد‪ .‬در دﯾﮕﺮ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻋﻀﻮ‬
‫‪ ،OECD‬ﯾﻌﻨﯽ ﺳﺎزﻣﺎﻧﯽ ﻣﺮﮐـﺐ از ‪ 23‬ﮐـﺸﻮر ﺛﺮوﺗﻤﻨـﺪ ﺻـﻨﻌﺘﯽ و ﭘـﻨﺞ ﮐـﺸﻮر ﻓﻘﯿﺮﺗـﺮ‬
‫ﻫﻤﺴﺎﯾﻪ‪ ،‬در ﺗﻌﺪاد ﻣﺸﺎﻏﻠﯽ ﮐﻪ دﺳﺘﻤﺰد ﺧﻮب دارﻧﺪ‪ ،‬ﮐﺎﻫﺶ ﺳﺮﯾﻌﺘﺮی دﯾـﺪه ﻣـﯽﺷـﻮد‪ .‬در‬
‫ﺳﺎل ‪ 1999‬ﭼﻬﻞ ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻧﻔـﺮ در ﮐـﺸﻮرﻫﺎی ‪ OECD‬ﺑـﯽ آن ﮐـﻪ از ﺟـﺴﺘﺠﻮی ﺧـﻮد‬
‫ﻧﺘﯿﺠﻪای ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ‪ ،‬در ﭘﯽ ﯾﺎﻓﺘﻦ ﮐﺎر ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ .‬از آﻣﺮﯾﮑﺎ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ اﺳﺘﺮاﻟﯿﺎ‪ ،‬از اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن ﺗﺎ ژاﭘﻦ‪،‬‬
‫در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻣﻬﻢ اﻗﺘﺼﺎدی ﺟﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬رﻓﺎه ﺟﻤﻌﯽ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﻧﺎﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽﺷﻮد‪.‬‬
‫ﺗﻨﻬﺎ در ﺑﺨﺶ اﺗﻮﻣﺒﯿﻞ در آﻟﻤﺎن‪ ،‬از ‪ 1991‬ﺗﺎ ‪ 1995‬ﺑﯿﺶ از ﺳﯿﺼﺪ ﻫﺰار ﺷﻐﻞ از ﺑﯿﻦ رﻓﺘـﻪ‬
‫اﺳﺖ‪.‬‬
‫از آﻣﺮﯾﮑﺎ ﯾﮏ ﻣﺜﺎل ﻣﯽزﻧﯿﻢ‪:‬‬
‫وﻗﺘﯽ ﺑﯿﻞ ﮐﻠﯿﻨﺘﻮن در ‪ 1992‬ﺑﻪ ﮐﺎخ ﺳﻔﯿﺪ ﻧﻘﻞ ﻣﮑـﺎن ﮐـﺮد‪ ،‬ﺑـﻪ اﻧﺘﺨـﺎب ﮐﻨﻨـﺪﮔﺎن ﺧـﻮد‬
‫اﺻﻼﺣﺎت ﮔﺴﺘﺮدهای را وﻋﺪه داده ﺑﻮد‪ .‬ﻗﺮار ﺑﻮد ﻣﺪارس دوﻟﺘﯽ ﮐﻪ در وﺿـﻊ ﺑـﺴﯿﺎر ﺑـﺪی‬
‫ﻗﺮار داﺷﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﻣﺮاﮐﺰ ﮐﺎرآﻣﺪ ﺗﻌﻠﯿﻢ و ﺗﺮﺑﯿﺖ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﻮﻧﺪ و ﻫﺮ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ در آﯾﻨﺪه در ﻣﻘﺎﺑﻞ‬
‫ﺑﯿﻤﺎری ﺑﯿﻤﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻫﯿﭻ ﯾﮏ از اﯾﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎ ﺑﺪون ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎی اﺿﺎﻓﯽ دوﻟﺘﯽ ﺗﺤﻘﻖﭘﺬﯾﺮ‬
‫ﻧﺒﻮد‪ .‬ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﻌﺪ از اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت‪ ،‬ارزش اوراق ﻗﺮﺿﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ در ﺑـﻮرس ﮐـﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓـﺖ و‬
‫ﺑﺎﻧﮏﻫﺎی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺬاری ﻋﻠﻨﺎً در ﻣﻘﺎﺑﻞ اﯾﻦ اﺻﻼﺣﺎت ﺟﺒﻬـﻪ ﮔﯿـﺮی ﮐﺮدﻧـﺪ‪ .‬ﻫﻨـﻮز ﭼﻨـﺪ‬
‫ﻣﺎﻫﯽ از دوران ﺗﺼﺪی رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬﻮر ﻧﮕﺬﺷﺘﻪ ﺑﻮد و ﻣـﺪتﻫـﺎ ﻗﺒـﻞ از آن ﮐـﻪ در ﮐﻨﮕـﺮه‬
‫اﮐﺜﺮﯾﺖ را از دﺳﺖ ﺑﺪﻫﺪ‪ .‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎی اﺻﻼﺣﯽاش ﻫﻤﻪ ﺑﯽﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ‪ .‬ﺟﯿﻤﺰ ﮐﺎروﯾﻞ ﮐﻪ‬
‫ﺳﺎلﻫﺎ ﻣﺸﺎور ﮐﻠﯿﻨﺘﻮن ﺑﻮده اﺳﺖ‪ ،‬در ﺣﺎﻟﯽ آﻣﯿﺨﺘﻪ ﺑﺎ ﯾﺎس و ﺗﺴﻠﯿﻢ اﻇﻬﺎر داﺷﺖ‪» :‬ﻣﻦ در‬
‫ﮔﺬﺷﺘﻪﻫﺎ ﻣﯽﺧﻮاﺳﺘﻢ ﮐﻪ ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﺗﻮﻟﺪ دوﺑﺎره ای وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬در زﻧﺪﮔﯽ ﺑﻌﺪی ﭘﺎپ‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺗﺠﺎرت ‪131 .....................................................................................................................................................‬‬

‫و ﯾﺎ رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬﻮر ﺑﺎﺷﻢ‪ .‬اﻵن دﻟﻢ ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﮐﻪ دوﺑﺎره ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺪﯾﺮ ﺑﺎزار ﺳﻮد ﺳﻬﺎم ﺑﻪ‬
‫دﻧﯿﺎ ﺑﺎز ﮔﺮدم‪ .‬در اﯾﻨﺠﺎ ﻣﯽﺗﻮان ﻫﻤﻪ را ﺗﻬﺪﯾﺪ ﮐﺮد‪«.‬‬
‫ﮔﺮﭼﻪ ﺑﯿﻦ ﺳﺎلﻫﺎی ‪ 1973‬ﺗﺎ ‪ 1994‬ﻧﯿﺰ ﻣﯿﺰان ﺳﺮاﻧﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ ﻣﻠﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت‬
‫واﻗﻌﯽ ﺑﯿﺶ از ﯾﮏ ﺳﻮم اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻤﺰﻣﺎن ﻣﺘﻮﺳﻂ دﺳـﺘﻤﺰدﻫﺎی ﻧﺎﺧـﺎﻟﺺ ﺑـﺮای‬
‫ﻫﻤﻪ ﺷﺎﻏﻠﯿﻨﯽ ﮐﻪ در ﭘﺴﺖﻫﺎی ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻧﺒﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺑﺮای ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﺳﻪ ﭼﻬﺎرم ﻧﯿـﺮوی ﮐـﺎر‬
‫‪ 190‬درﺻﺪ ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺖ و ﺑﻪ ﻫﻔﺘﻪای ﺗﻨﻬﺎ ‪ 285‬دﻻر‪ ،‬ﻣﻌﺎدل ‪ 380‬ﻣـﺎرک رﺳـﯿﺪ‪ ،‬و اﯾـﻦ‬
‫ﺗﻨﻬﺎ ﻧﺮخ ﻣﺘﻮﺳﻄﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از آﻣﺎر اﺳـﺘﺨﺮاج ﺷـﺪه اﺳـﺖ ﺑـﺮای ﯾـﮏ ﺳـﻮم ﭘـﺎﯾﯿﻦ ﻫـﺮم‬
‫درآﻣـﺪﻫﺎ‪ ،‬ﮐﺴﺮی دﺳﺘﻤـﺰد از اﯾﻦ ﻫﻢ ﻓﺎﺟـﻌﻪ ﺑﺎرﺗﺮ ﺑـﻮده آﻧﻬﺎ ﺗﻌﺪادﺷﺎن ﺑﻪ ﻣﯿﻠﯿﻮنﻫﺎ ﻧﻔـﺮ‬
‫ﻣﯽرﺳﺪ‪ ،‬ﺣﺘﯽ ‪ 25‬درﺻﺪ ﮐﻤﺘﺮ از ﺑﯿﺴﺖ ﺳﺎل ﻗﺒﻞ درﯾﺎﻓﺖ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻓﯿﻠﯿﭗ ﮐﻮک و راﺑﺮت ﻓﺮاﻧﮏ‪ ،‬دو اﻗﺘﺼﺎددان آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ‪ ،‬اﻟﮕﻮﯾﯽ را ﮐﻪ اﻏﻠـﺐ ﺷـﺮﮐﺖﻫـﺎی‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ اﻣﺮوزه ﺑﺮ ﻃﺒﻖ آن ﺳﺎزﻣﺎن داده ﺷﺪهاﻧﺪ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﯽﻧﺎﻣﻨﺪ‪» :‬ﻫﻤـﻪ ﭼﯿـﺰ ﺑـﻪ ﺑﺮﻧـﺪه‬
‫ﺗﻌﻠﻖ ﻣﯽﮔﯿﺮد‪«.‬‬
‫در ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺳﺎلﻫﺎی ‪ 1979‬ﺗﺎ ‪ 1985‬ﭼﻬﻞ و ﺳﻪ ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻧﻔﺮ ﺷﻐﻞ ﺧـﻮد را از دﺳـﺖ دادﻧـﺪ‪.‬‬
‫اﮐﺜﺮﯾﺖ ﻏﺎﻟﺐ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﮐﺎر دﯾﮕﺮی ﭘﯿﺪا ﮐﺮدﻧﺪ اﻣﺎ در دو ﺳﻮم ﻣﻮارد ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻮدﻧﺪ ﺑـﺎ‬
‫دﺳﺘﻤﺰدﻫﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﮐﻤﺘﺮ و ﺷﺮاﯾﻂ ﮐﺎری ﺑﺪﺗﺮ ﮐﻨﺎر ﺑﯿﺎﯾﻨﺪ‪.1‬‬
‫ﺣﺮﮐﺖ ﺑﻪ ﺳﻮی ﭘﺎﯾﯿﻦ ﻋﻮاﻗﺐ وﯾﺮاﻧﮕﺮی ﺑﺮای ﮐﻞ زﻧﺪﮔﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ در ﺑﺮ دارد و ﺑﻪ‬
‫ﮔﻮﻧﻪ ﻓﺰاﯾﻨﺪه ای ﺛﺒﺎت ﺳﯿﺎﺳﯽ آن ﮐﺸﻮر را ﺗﻬﺪﯾﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺑـﻪ ﻫﻤـﯿﻦ دﻟﯿـﻞ ﺗﻌـﺪاد ﻣﺮﺗﺒـﺎً‬
‫ﺑﯿﺸﺘﺮ و ﺑﯿﺸﺘﺮی از آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯿﺎن از ﺟﻤﻠﻪ ﻧﺨﺒﮕﺎن ﺳﻔﯿﺪ ﭘﻮﺳـﺖ و ﺛﺮوﺗﻤﻨـﺪ ﻣـﺴﯿﺮ اﻧﺘﺨـﺎب‬
‫ﺷﺪه را ﻏﻠﻂ ﻣﯽداﻧﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮای ﻣﺜﺎل ادوارد ﻟﻮﺗﺮاک‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎددان ﻣﺮﮐﺰ ﺑﺮرﺳﯽﻫﺎی اﺳـﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ‬
‫و ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ و از ﺗﺮﺑﯿﺖ ﺷﺪﮔﺎن ﻣﺤﺎﻓﻈﻪ ﮐﺎر واﺷﯿﻨﮕﺘﻦ ﮐﻪ در ﮔﺬﺷـﺘﻪ از ﻣﺒـﺎرزان ﺟﻨـﮓ‬
‫ﺳﺮد ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﯾﮑﯽ از ﺗﻨﺪﺗﺮﯾﻦ ﻣﻨﺘﻘﺪان ﺟﻬﺖ ﮔﯿﺮی ﻟﯿﺒﺮال اﻗﺘﺼﺎدی ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪه اﺳـﺖ‪ .‬ﺑـﻪ‬
‫ﻧﻈﺮ او آن »ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری ﺑﺎ ﻣﻮﺗﻮر ﺟﺖ« ﮐﻪ از اﯾﻦ ﺟﻬﺖ ﮔﯿﺮی ﺣﺎﺻـﻞ ﺷـﺪه‪» ،‬ﺷـﻮﺧﯽ‬
‫وﺣﺸﺘﻨﺎک« ﺑﯿﺶ ﻧﯿﺴﺖ‪» :‬آﻧﭽﻪ ﻣﺎرﮐﺴﯿﺴﺖﻫﺎ در ﯾﮑﺼﺪ ﺳﺎل ﻗﺒﻞ ادﻋﺎ ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ و آﻧﭽـﻪ‬
‫‪ - 1‬دام ﺟﻬﺎﻧﮕﺮاﯾﯽ ص ‪190‬‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 132‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫در آن زﻣﺎن ﻣﻄﻠﻘﺎً ﻏﻠﻂ ﺑﻮد‪ ،‬اﮐﻨـﻮن ﺑـﻪ واﻗﻌﯿـﺖ ﺗﺒـﺪﯾﻞ ﻣـﯽﺷـﻮد‪ .‬ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ داران ﻣﺮﺗﺒـﺎً‬
‫ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪﺗﺮ ﻣﯽﺷﻮد در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ ﻃﺒﻘﻪ ﮐﺎرﮔﺮ ﻓﻘﯿﺮﺗﺮ ﻣﯽﮔﺮدد‪«.1‬‬
‫ﻣﮑﺰﯾﮏ آﻫﻮی ﺑﻪ دام اﻓﺘﺎده‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺷﻤﺎ در ﮐﺘﺎب ﮔﻔﺘﮕﻮی ﺗﻤﺪنﻫﺎ ﻣﮑﺰﯾﮏ را آﻫـﻮی در ﻣﺤﺎﺻـﺮه دو ﺷـﯿﺮ ﺗـﺸﺒﯿﻪ‬
‫ﮐﺮدهاﯾﺪ ﭼﺮا؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬از ﻫﺮ دو ﻧﻔﺮ ﻣﮑﺰﯾﮑﯽ ﮐﻪ در ﺳﻨﯿﻦ ﮐﺎر ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﯾﮏ ﻧﻔﺮ ﺑﯿﮑﺎر اﺳﺖ‪ .‬و ﮐﺎر ﮐـﻢ ﺑـﻪ‬
‫ﻋﻨﻮان روزﻣﺰد در اﻗﺘﺼﺎد ﺳﺎﯾﻪای ﮐﺎر ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬از ﯾـﮏ ﺳـﺎل و ﻧـﯿﻢ ﻗﺒـﻞ ﺑـﺎزدﻫﯽ ﺳـﺮاﻧﻪ‬
‫اﻗﺘﺼﺎدی در ﮐﺸﻮر ﮐﺎﻫﺶ ﻣﯽﯾﺎﺑﺪ‪ .‬ﻧﺎآراﻣﯽﻫﺎی ﺳﯿﺎﺳﯽ‪ ،‬اﻋﺘﺼﺎب و ﺷﻮرشﻫﺎی دﻫﻘﺎﻧـﺎن‬
‫ﮐﺸﻮر را ﺑﻪ ﻟﺮزه در ﻣﯽآورﻧﺪ و اﯾﻦ در ﺣﺎﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ دوﻟﺖ و ﻣﺸﺎوران آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ آن ﺑﺮای‬
‫ﻫﻤﻪ ﭼﯿﺰ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪای ﮐﺎﻣﻼً ﻣﺘﻔﺎوت ﻃﺮحرﯾﺰی ﮐﺮده ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬ده ﺳﺎل ﺗﻤﺎم ﺳﻪ رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬـﻮر‬
‫ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﻣﻄﯿﻊ و ﺳﺮ ﺑﻪ راه ﺑﻪ ﺗﻮﺻﯿﻪﻫﺎی ﺑﺎﻧﮏ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺻﻨﺪوق ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﭘﻮل و دوﻟﺖ‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻋﻤﻞ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬آﻧﻬﺎ ﺑﺨﺶ اﻋﻈﻢ ﮐﺎرﮔﺎهﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﯽ دوﻟﺘـﯽ را ﺑـﻪ ﺑﺨـﺶ ﺧـﺼﻮﺻﯽ‬
‫واﮔﺬار ﮐﺮدﻧﺪ و ﻣﻮاﻧﻌﯽ را ﮐﻪ ﺑﺮای ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺬاران ﺧﺎرﺟﯽ وﺟﻮد داﺷﺖ از ﻣﯿﺎن ﺑﺮداﺷـﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﺣﻘﻮق ﮔـﻤﺮﮐﯽ ﺑﺮ واردات را ﮐﺎﻫﺶ دادﻧـﺪ و دروازهﻫﺎی ﮐـﺸـﻮر را ﺑـﻪ روی ﻧﻈـﺎم ﻣـﺎﻟﯽ‬
‫ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ ﮔﺸﻮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﮑﺰﯾﮏ در ﺳﺎل ‪ 1993‬ﺑﺎ آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﮐﺎﻧﺎدا ﻗﺮارداد ﺗﺠﺎری ﻧﻔﺘﺎ را ﻣﻨﻌﻘـﺪ‬
‫ﮐﺮد ﮐﻪ ﻗﺮار اﺳﺖ ﮐﺸﻮر ﻣﮑﺰﯾﮏ ﺑﺎ اﯾﻦ ﻗﺮارداد ﻇﺮف ده ﺳﺎل‪ ،‬ﮐـﺎﻣﻼً در ﺑـﺎزار آﻣﺮﯾﮑـﺎی‬
‫ﺷﻤﺎﻟﯽ ادﻏﺎم ﮔﺮدد ﮔﺮوه ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﻧﺌﻮﻟﯿﺒﺮالﻫﺎ ﯾـﮏ ﺷـﺎﮔﺮد ﻧﻤﻮﻧـﻪ ﭘﯿـﺪا ﮐـﺮده ﺑﻮدﻧـﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺎﺷﮕﺎه ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪ‪ ،‬در ﺳﺎل ‪ 1994‬ﺑﺎ ﭘﺬﯾﺮش ﻣﮑﺰﯾﮏ در ‪ OECD‬در ﻧﻬﺎﯾـﺖ از‬
‫ﻣﺴﯿﺮ ﻇﺎﻫﺮاً ﻧﻤﻮﻧﻪ اﻧﺘﺨﺎﺑﯽ ﻣﮑﺰﯾﮏ ﺗﺠﻠﯿﻞ ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬در ﻧﮕﺎه اول ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣـﯽآﻣـﺪ ﮐـﻪ اﯾـﻦ‬
‫ﻃﺮح ﮐﺎراﯾﯽ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪ .‬ﺗﻌﺪاد زﯾﺎدی از ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ﺑﺰرگ ﻓﺮاﻣﻠﯿﺘﯽ ﮐﺎرﮔﺎهﻫﺎی ﺟﺪﯾـﺪ‬
‫ﺳﺎﺧﺖ و ﺗﻮﻟﯿﺪ در آن ﮐﺸﻮر داﯾﺮ ﮐﺮدﻧﺪ و ﯾﺎ ﮐﺎرﮔﺎهﻫﺎی ﻣﻮﺟـﻮد ﺧـﻮد را ﮔـﺴﺘﺮش دادﻧـﺪ‪.‬‬

‫‪ - 1‬ﻫﻤﺎن ص ‪200‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺗﺠﺎرت ‪133 .....................................................................................................................................................‬‬

‫ﺻﺎدرات ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺷﺶ درﺻﺪ اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺖ و ﺑﺪﻫﯽﻫﺎی ﺧﺎرﺟﯽ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪ 1982‬ﺑﺎﻋـﺚ‬
‫ورﺷﮑﺴﺘﮕﯽ ﮐﺸﻮر ﺷﺪ‪ ،‬ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬ﻣﮑﺰﯾﮏ ﺑﺮای اوﻟﯿﻦ ﺑﺎر ﻇﻬﻮر ﯾﮏ ﻃﺒﻘﻪ ﻣﺘﻮﺳـﻂ را‬
‫ﮐﻪ ﮔﺮﭼﻪ ﮐﻮﭼﮏ ﺑﻮد اﻣﺎ ﻗﺪرت ﺧﺮﯾﺪ ﺧﻮﺑﯽ داﺷﺖ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﮐﺮد ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ﺟﺪﯾﺪ ﺗﺎﺳـﯿﺲ‬
‫ﻣﯽﮐﺮد و ﻣﺎﻟﯿﺎت ﻣﯽﭘﺮداﺧﺖ‪ .‬اﻣﺎ در واﻗﻊ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺨﺶ ﮐـﻮﭼﮑﯽ از ﻣـﺮدم و اﻗﺘـﺼﺎد از اﯾـﻦ‬
‫ﻣﻌﺠﺰه ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪ ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﺻﻨﺎﯾﻊ ﺟﺪﯾﺪ و رﺷﺪ ﯾﺎﺑﻨﺪه ﭘﻮﯾﺎ در ﺑﺨﺶﻫﺎی ﺷﯿﻤﯽ‪ ،‬اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿـﮏ و‬
‫اﺗﻮﻣﺒﯿﻞ ﺳﺎزی واﺑﺴﺘﮕﯽ ﺷﺪﯾﺪی ﺑﻪ واردات داﺷﺘﻨﺪ و ﺗﻌﺪاد ﻣﺸﺎﻏﻠﯽ ﮐﻪ اﯾﺠﺎد ﻧﻤﻮدﻧـﺪ ﺑـﻪ‬
‫ﻧﺴﺒﺖ اﻧﺪک ﺑﻮد‪ .‬ﺻﻨﺎﯾﻊ ﺑﺰرگ ﮐـﻪ ﻗـﺒﻼً ﺑـﻪ دوﻟـﺖ ﺗﻌﻠـﻖ داﺷـﺘﻨﺪ ﺑـﻪ دﺳـﺖ ﻣﻌـﺪودی‬
‫ﺳﻬﺎﻣﺪاران ﻋﻤﺪه اﻓﺘﺎدﻧﺪ‪ .‬ﺻـﺮﻓﺎً ‪ 25‬ﺷـﺮﮐﺖ دارﻧـﺪه ﺳـﻬﺎم‪ ،‬ﯾـﮏ اﻣﭙﺮاﺗـﻮری ﻣﺘـﺸﮑﻞ از‬
‫ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ را ﮐﻨﺘﺮل ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ ﻧﯿﻤﯽ از ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﺎﺧـﺎﻟﺺ ﻣﻠـﯽ را ﺑـﻪ وﺟـﻮد ﻣـﯽآورد‪ .‬اﻣـﺎ‬
‫ﮔﺸﻮدن ﺷﺘﺎﺑﺰده دروازهﻫﺎ ﺑﻪ روی اﯾﺎﻻت آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻫﻤﺰﻣﺎن ﺑﺨﺶﻫﺎی ﻣﻬﻢ اﻗﺘﺼﺎد‬
‫ﻣﻠﯽ را در ﻣﻌﺮض رﻗﺎﺑﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫﺎ ﻗﺮار داد‪ .‬ﻣﻮﺟﯽ از واردات ﺳﺮاﺳـﺮ ﮐـﺸﻮر را در ﺧـﻮد‬
‫ﮔﺮﻓﺖ و ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻣﺘﻮﺳﻂ و ﮐﺎرﺑﺮ ﺑﻪ زاﻧﻮ درآﻣﺪﻧﺪ‪ .‬ﺗﻨﻬـﺎ در ﺑﺨـﺶ ﻣﺎﺷـﯿﻦﺳـﺎزی ﻧﯿﻤـﯽ از‬
‫ﮐﺎرﮔﺎهﻫﺎی ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ ﺗﻌﻄﯿﻞ ﺷﺪﻧﺪ و ﻫﻤﯿﻦ اﻣﺮ در ﻣﻮرد ﺑﺨﺶ ﻧﺴﺎﺟﯽ ﮐﻪ ﺗﺎﮐﻨﻮن از ﺛﺒﺎت‬
‫ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮد ﻧﯿﺰ ﻣﺼﺪاق ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬ﻧﺮخ رﺷﺪ واﻗﻌﯽ اﻗﺘﺼﺎد از ﻧﺮخ رﺷـﺪ ﺟﻤﻌﯿـﺖ ﮐﻤﺘـﺮ ﻧـﺸﺪ‬
‫ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺮاﯾﯽ ﺗﺤﻤﯿﻠﯽ در ﺑﺨﺶ ﮐﺸﺎورزی ﮐﻪ ﻣﯽﺑﺎﯾﺴﺖ ﺻﺎدرات را ﺳـﺮﻋﺖ ﺑﺨـﺸﯿﺪه و‬
‫ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﻋﺮﺿﻪ ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ را ﺗﺴﻬﯿﻞ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ ،‬آﺛﺎر ﻣﻬﻠﮑﯽ ﺑﺮ ﺟﺎی ﻣﯽﮔﺬارد‪ .‬ﭼﻨﺪﯾﻦ‬
‫ﻣﯿﻠﯿﻮن ﮐﺎرﮔﺮ ﮐﺸﺎورزی ﻣﮑﺰﯾﮑﯽ ﮐﺎر ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻣﺎﺷﯿﻦ آﻻت واﮔﺬاردﻧﺪ و ﺑﻪ ﺷﻬﺮﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ‬
‫ﺑﯿﺶ از ﻇﺮﻓﯿﺖ ﺧﻮد ﺟﻤﻌﯿﺖ داﺷﺘﻨﺪ ﮔﺮﯾﺨﺘﻨـﺪ‪ .‬از ﺳـﺎل ‪ 1988‬رﺷـﺪ واردات ﭼﻬـﺎر ﺑﺮاﺑـﺮ‬
‫ﺳﺮﯾﻊﺗﺮ از ﺻﺎدرات ﺑﻮد و ﮐﺴﺮی ﺗﺮاز ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽای ﺑﻪ وﺟﻮد آورد ﮐﻪ در ‪ 1994‬ﺑﻪ رﻗﻤﯽ ﺑﺎﻟﻎ‬
‫ﮔﺮدﯾﺪ ﮐﻪ ﻣﻌﺎدل ﻣﺠﻤﻮع ﮐﺴﺮی ﺗﺮاز ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ ﻫﻤﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎی ﻻﺗـﯿﻦ ﺑـﻮد‪ .‬اﻣـﺎ‬
‫اﮐﻨﻮن اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﻬﺎی رﺷﺪ ﻣﮑﺰﯾﮏ دﯾﮕﺮ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﻋﻘﺐ ﺑﺮ ﮔﺮدﻧﺪ‪ .‬دوﻟﺖ ﺑﺮای ﺣﻔـﻆ‬
‫روﺣﯿﻪ رای دﻫﻨﺪﮔﺎن و ارزان ﻧﮕﺎه داﺷﺘﻦ واردات ﭘﻮل ﮐـﺸﻮر را‪ ،‬ﺑـﺎ اﻓـﺰاﯾﺶ ﻧـﺮخ ﺑﻬـﺮه‪،‬‬
‫ﮔﺮاﻧﺘﺮ ﮐﺮد‪ .‬اﯾﻦ اﻗﺪام ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺣﻠﻘﻮم اﻗﺘﺼﺎد داﺧﻠﯽ را ﻓﺸﺮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑـﯿﺶ از ﭘﻨﺠـﺎه ﻣﯿﻠﯿـﺎرد‬
‫دﻻر ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺬاریﻫﺎی ﮐﻮﺗﺎه ﻣﺪت ﺻﻨﺪوقﻫﺎی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺬاریﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ را ﻧﯿﺰ ﺑـﻪ‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 134‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫داﺧﻞ ﮐﺸﻮر آورد‪ .‬در دﺳﺎﻣﺒﺮ ‪ 1994‬آﻧﭽﻪ از آن ﮔﺮﯾﺰی ﻧﺒﻮد ﺑﺎز آﻣﺪ‪ :‬ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﺟﻬﺶ آﺳﺎی‬
‫ﻋﺎرﯾﺘﯽ در ﻫﻢ ﺷﮑﺴﺖ‪ .‬ﮐﺎﻫﺶ ارزش ﺑﺮاﺑﺮی ﭘﺰو اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ ﺷﺪ‪ .‬وزﯾﺮ داراﯾﯽ آﻣﺮﯾﮑـﺎ‪،‬‬
‫راﺑﯿﻦ و رﯾﯿﺲ ﺻﻨﺪوق ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﭘﻮل‪ ،‬ﮐﺎﻣﺪﺳﻮس‪ ،‬ﺑـﻪ ﺧـﺎﻃﺮ ﻧﮕﺮاﻧـﯽ ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔـﺬاران‬
‫ﻓﺮﯾﺐ ﺧﻮرده آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ و ﺗﺮس از ﺑـﺮوز ﯾـﮏ ورﺷﮑـﺴﺘﮕﯽ ﻣـﺎﻟﯽ ﺟﻬـﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺑﺰرﮔﺘـﺮﯾﻦ وام‬
‫اﺿﻄﺮاری ﻫﻤﻪ دور آﻧﻬﺎ را آﻣﺎده ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﻗﺪام ﮔﺮﭼﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاران ﺧـﺎرﺟﯽ را ﻧﺠـﺎت‬
‫داد‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﮑﺰﯾﮏ را ﺑﻪ ﯾﮏ ﻓﺎﺟﻌﻪ اﻗﺘﺼﺎدی ﮐﺸﺎﻧﺪ‪ .‬رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬـﻮر‪ ،‬ارﻧـﺴﺘﻮ زدﯾﮕـﻮ‪ ،‬ﺑـﺮای‬
‫ﺟﻠﺐ ﻣﺠﺪد اﻋﺘﻤﺎد ﺑﺎزارﻫﺎی ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﯾﮏ ﺑﺎر دﯾﮕـﺮ روش ﻣﻌﺎﻟﺠـﻪ ﺑـﺎ ﺷـﻮک را ﺑـﺮای‬
‫ﮐﺸﻮر ﺧﻮد ﺗﺠﻮﯾﺰ ﻧﻤﻮد‪ .‬ﺑﻬﺮهﻫﺎی ﺳﺎﻻﻧﻪ واﻗﻌﯽ ﺑﺎﻻﺗﺮ از ﺑﯿـﺴﺖ درﺻـﺪ و ﮐـﺎﻫﺶ ﺷـﺪﯾﺪ‬
‫ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎی دوﻟﺘﯽ ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺮوز ﮐﺴﺎدی ﻃﯽ ﺷﺼﺖ ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺷﺪ‪ .‬ﺗﻨﻬﺎ در ﻃﻮل ﭼﻨﺪ ﻣﺎه‬
‫ﭘﺎﻧﺰده ﻫﺰار ﺷﺮﮐﺖ ورﺷﮑﺴﺖ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﺣﺪود ﺳﻪ ﻣﯿﻠﯿﻮن ﻧﻔﺮ ﮐﺎر ﺧـﻮد را از دﺳـﺖ داده‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ و ﻗﺪرت ﺧﺮﯾﺪ ﻣﺮدم ﺣﺪاﻗﻞ ﯾﮏ ﺳـﻮم ﮐـﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓـﺖ‪ .‬ﭘـﺲ از ﮔﺬﺷـﺖ ﯾـﮏ دﻫـﻪ‬
‫اﺻﻼﺣﺎت ﻧﺌﻮﻟﯿﺒﺮال‪ ،‬اﮐﻨﻮن وﺿﻊ اﯾﻦ ﻣﻠﺖ ﺻﺪ ﻣﯿﻠﯿﻮﻧﯽ ﻣﺮدم ﺳﺎزﻣﺎن ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻃﺒﻘﻪ ﻣﺘﻮﺳـﻂ‬
‫ﮐﻪ ﻗﺎدر ﺑﻪ ﭘﺮداﺧﺖ ﺑﻬﺮه وامﻫﺎی ﺧﻮد ﮐﻪ ﺑـﻪ ﺳـﺮﻋﺖ اﻓـﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺘـﻪ اﺳـﺖ ﻧﯿـﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑـﺎ‬
‫ﺣﺮﮐﺖﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻋﺘﺮاض آﻣﯿﺰ دوﻟﺖ را دﭼﺎر ﺑﯽﺛﺒﺎﺗﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.1‬‬
‫ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ اﻧﺼﺮاف از ﮐﻨﺘﺮل )ﻣﺮزی( ﺑﺮ ﺗﺮدد ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﯾﮏ ﺣﺮﮐﺖ ﺧﻮد ﭘﻮﯾـﺎﯾﯽ ﺗﺨﺮﯾـﺐ‬
‫ﮐﻨﻨﺪه را ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺴﺘﻤﺮ ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﻣﻠﺖﻫﺎ را از ﺑﯿﻦ ﻣﯽﺑﺮد و از ﻣﺪتﻫﺎ‬
‫ﻗﺒﻞ ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎﯾﯽ از ﻫﺮج و ﻣﺮج را ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه دارد‪ ،‬دوﻟـﺖﻫـﺎ ﺣـﻖ اﻧﺤـﺼﺎری وﺿـﻊ‬
‫ﻣﺎﻟﯿﺎت را از دﺳﺖ ﻣﯽدﻫﻨﺪ‪ ،‬ارﻋﺎب ﭘﺬﯾﺮ و ﺗﻬﺪﯾﺪﭘﺬﯾﺮ ﻣﯽﺷـﻮﻧﺪ و واردات ﭘﻠـﯿﺲ در ﺑﺮاﺑـﺮ‬
‫ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎی ﺗﺒﻬﮑﺎر ﻧﺎﺗﻮان و ﺑﯽﻗﺪرت ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬زﯾﺮا ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺗﺼﺎﺣﺐ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ آﻧﻬﺎ ﻧﯿـﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰ ﺳﯿﺮ ﺧﺼﻤﺎﻧﻪ ﻧﻈﺎم ﻣﺎﻟﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ در ﻣﻘﺎﺑﻞ دوﻟﺖﻫﺎ را واﺿﺢ ﺗﺮ از ﺟﺮﯾﺎن ﺗﮑـﺎﻣﻠﯽ‬
‫آﻧﭽﻪ »ﻣﺮاﮐﺰ ﻣﺎﻟﯽ دور از ﺳﺎﺣﻞ« ﻧﺎﻣﯿﺪه ﻣﯽﺷﻮد ﺑﻪ اﺛﺒﺎت ﻧﻤﯽرﺳﺎﻧﺪ‪ .‬اﻣـﺮوزه‪ ،‬از ﮐﺎراﺋﯿـﺐ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ ﻟﯿﺨﺘﻨﺸﺘﺎﯾﻦ و ﺳﻨﮕﺎﭘﻮر‪ ،‬ﺣﺪود ﺻﺪ ﻣﺤﻞ اﺳﺘﻘﺮار در ﺳﺮاﺳﺮ ﮐﺮه ﺧﺎﮐﯽ وﺟﻮد دارد‬
‫ﮐﻪ ﺑﺎﻧﮏﻫﺎ‪ ،‬ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ﺑﯿﻤﻪ و ﺻﻨﺪوقﻫﺎی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاری از آﻧﺠﺎ ﭘﻮل ﻣﺸﺘﺮﯾﺎن ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪ‬
‫‪ - 1‬ﻫﻤﺎن ص ‪230‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺗﺠﺎرت ‪135 .....................................................................................................................................................‬‬

‫ﺧﻮد را اداره ﮐﺮده ﻃﺒﻖ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ از دﺳﺘﺮس ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻣﺒﺪأ ﺧـﺎرج ﻣـﯽﺳـﺎزﻧﺪ‪ .‬ﻃـﺮح اوﻟﯿـﻪ‬
‫ﺗﺒﻬﮑﺎران ﺑﺮای ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﻫﺎی ﻓﺮاری در ﻫﻤﻪ ﺟﺎ ﯾﮑﺴﺎن اﺳﺖ‪ :‬آﻧﻬﺎ وﻋـﺪه ﻧـﺮخﻫـﺎی ﭘـﺎﯾﯿﻦ‬
‫ﻣﺎﻟﯿﺎت و ﯾﺎ ﻣﻌﺎﻓﯿﺖ ﻣﺎﻟﯿﺎﺗﯽ ﺑﺮای ﺳﭙﺮدهﻫﺎی ﺧﺎرﺟﯿﺎن را ﻣﯽدﻫﻨﺪ و ﻫﺮ ﻧﻮع اﻓﺸﺎی ﻫﻮﯾﺖ‬
‫ﺻﺎﺣﺒﺎن ﺣﺴﺎﺑﻬﺎ را ﺣﺘﯽ در ﻣﻮارد اﺳﺘﻌﻼم ادارات دوﻟﺘﯽ‪ ،‬ﻣﺸﻤﻮل ﻣﺠﺎزات ﻣﯽ ﺳﺎزﻧﺪ‪.1‬‬
‫روﺳﯿﻪ ﯾﮑﯽ از ﻗﺮﺑﺎﻧﯿﺎن ﺟﻬﺎن ﮔﺮاﯾﯽ‬
‫ﭘﻠﯿﺲ ﻓﺪرال ﺳﻮﺋﯿﺲ ﺗﺨﻤﯿﻦ ﻣﯽزﻧﺪ ﮐـﻪ از ﺳـﺎل ‪ 1990‬ﺗﻨﻬـﺎ از روﺳـﯿﻪ ﺑـﯿﺶ از ﭘﻨﺠـﺎه‬
‫ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر از ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻏﯿﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﺑﻪ ﻏﺮب ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺗﺮﮐﯿﻪ ﻗﺮﺑﺎﻧﯽ دﯾﮕﺮ ﺳﺎزﻣﺎن ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ‬
‫ﻣﮑﺰﯾﮏ اروﭘﺎ‪ ،‬ﺗﺮﮐﯿﻪ اﺳﺖ‪ .‬دوﻟﺖ آﻧﮑﺎرا ﺑـﺎ اﻣﯿـﺪواری ﺑـﻪ ﯾـﮏ ﺣﺮﮐـﺖ ﺳـﺮﯾﻊ در ﺟﻬـﺖ‬
‫ﻣﺪرﻧﯿﺰه ﮐﺮدن اﻗﺘﺼﺎد ﮐﺸﻮر‪ ،‬ﺑﺎ اﺗﺤﺎدﯾﻪ اروﭘﺎ ﻗﺮاردادی ﺑﺮای اﯾﺠﺎد اﺗﺤﺎدﯾﻪ ﮔﻤﺮﮐﯽ ﻣﻨﻌﻘـﺪ‬
‫ﮐﺮد ﮐﻪ از اﺑﺘﺪای ﺳﺎل ‪ 1996‬ﻗﺪرت اﺟﺮاﯾﯽ ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬ﺻـﻨﺎﯾﻊ ﺗﺮﮐﯿـﻪ از اﯾـﻦ ﻗـﺮارداد اﻧﺘﻈـﺎر‬
‫اﻓﺰاﯾﺶ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺻﺎدرات ﺧﻮد ﺑﻪ اروﭘﺎ را داﺷﺘﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻧﻮﺳﺎزان درﮐﻨﺎر دﻣﺎﻏﻪ ﺑﻪ ﺳـﻔﺮ ﻫﻤﺎﻧﻨـﺪ‬
‫ﻣﮑﺰﯾﮑﯽﻫﺎ‪ ،‬ﻋﻮاﻗﺐ ﺑﺎز ﺷﺪن دروازهﻫﺎ را ﺑﺮای ﺑﺎزارﻫﺎی ﺧﻮد دﺳﺖ ﮐﻢ ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪ .‬از زﻣﺎﻧﯽ‬
‫ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮان ﮐﺎﻻﻫﺎﯾﯽ از ﻫﻤﻪ ﻧﻘﺎط ﺟﻬﺎن را ﺑﺎ ﺷﺮاﯾﻂ اﺗﺤﺎدﯾﻪ اروﭘﺎ ﺑـﻪ ﺗﺮﮐﯿـﻪ وارد ﮐـﺮد‪،‬‬
‫ﮐﺎﻻﻫﺎﯾﯽ ارزان ﺧﺎرﺟﯽ ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ در ﺗﺮﮐﯿﻪ ﺑﻪ ﻓﺮوش ﻣﯽرﺳﻨﺪ‪ .‬ﻃـﯽ ﺷـﺶ ﻣـﺎه‪ ،‬ﺑـﯿﻼن‬
‫ﺗﺠﺎری ﺗﺮﮐﯿﻪ ﺳﯿﺮ ﻧﺰوﻟﯽ ﭘﯿﻤﻮد و ﺑﻪ اﻋﺪاد ﻗﺮﻣﺰ رﺳﯿﺪ‪ .‬رﻫﺒﺮ ﺣﺰب اﺳﻼﻣﯽ رﻓﺎه ﮐﻪ ﻧﮕﺮان‬
‫از دﺳﺖ دادن ذﺧﯿﺮه ارزی ﺑﻪ ﺧﻄﺮ اﻓﺘﺎده ﺧﻮد ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ واردات را ﻣـﺸﻤﻮل ﭘﺮداﺧـﺖ‬
‫ﺷﺶ درﺻﺪ ﻋﻮارض ﮔﻤﺮﮐﯽ ﻧﻤﻮد اﻣﺎ ﻗﺮارداد ﮔﻤﺮﮐﯽ ﺑﺎ اﺗﺤﺎدﯾﻪ اروﭘﺎ اﺟﺎزه ﭼﻨﯿﻦ اﻗﺪاﻣﺎت‬
‫ﺣﻤﺎﯾﺘﯽ را ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮای ‪ 200‬روز ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﺗﺮﮐﯿﻪ ﺑﻪ دام اﻓﺘﺎده اﺳﺖ‪.2‬‬

‫‪ -1‬ﻫﻤﺎن ص ‪110‬‬
‫‪ -2‬ﻫﻤﺎن ص ‪234‬‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 136‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﺳﯿﻠﯽ ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﯾﮏ ﺳﻮم ﻣﺮدم اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن‬
‫در ﺟﺰﯾﺮه ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ در ﮐﺸﻮر ﻧﻤﻮﻧﻪ اروﭘﺎﯾﯽ ﻧﺌﻮﻟﯿﺒﺮاﻟﯿﺴﻢ ﻧﯿﺰ ﻧﻈﺎم آﻣﻮزﺷﯽ و اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ‬
‫ﺑﻪ ﺳﻄﺢ ﯾﮏ ﮐﺸﻮر در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻧﺰدﯾﮏ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬اﻣﺮوزه از ﻫﺮ ﺳـﻪ ﮐـﻮدک اﻧﮕﻠﯿـﺴﯽ‪،‬‬
‫ﯾﮏ ﮐﻮدک در ﻓﻘﺮ ﺑﺰرگ ﻣﯽﺷﻮد و ‪ 1/5‬ﻣﯿﻠﯿﻮن ﮐﻮدک زﯾﺮ ﺷﺎﻧﺰده ﺳﺎل ﺑﺎﯾﺪ ﺑـﻪ واﺳـﻄﻪ‬
‫ﻣﻮﺟﻮد ﻧﺒﻮدن ﮐﻤﮏﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﮐﺎر ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬در ﺣﺎﻟﯽ ﮐﻪ در اروﭘﺎی ﻗﺎره )ﯾﻌﻨﯽ ﻫﻤﻪ اروﭘـﺎ‬
‫ﺑﻪ ﺟﺰ ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ( ﭼﻬﺎر ﭘﻨﺠﻢ ﻫﻤﻪ ﻫﺠﺪه ﺳﺎﻟﻪﻫـﺎ ﺑـﻪ دﻧﺒـﺎل ﮐـﺴﺐ آﻣـﻮزشﻫـﺎی ﻣﺨﺘﻠـﻒ‬
‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬در اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن ﮐﻤﺘﺮ از ﻧﯿﻤﯽ از ﺟﻮاﻧﺎن در اﯾﻦ ﺳﻦ ﺑﺮ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎﺗﯽ ﮐﻪ دارﻧﺪ ﻣﯽاﻓﺰاﯾﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻫﻤﺰﻣﺎن ﻧﺮخ ﺑﯽﺳﻮادان ﺑﺎ ﺷﯿﺒﯽ ﺗﻨﺪ ﺑﻪ ﻃﺮف ﺑﺎﻻ ﺻﻌﻮد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﻫﻢ اﮐﻨﻮن ﻣﻤﮑـﻦ اﺳـﺖ‬
‫ﯾﮏ ﭘﻨﺠﻢ ﻫﻤﻪ ﺑﯿـﺴﺖ و ﯾﮏ ﺳﺎﻟﻪﻫﺎ در ﯾﮏ ﻧﻈﺮﺳﻨﺠﯽ ﮐﻪ ﮔﻮﯾـﺎی وﺿـﻌﯿﺖ اﺟﺘﻤـﺎﻋﯽ‬
‫ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻧﺘﻮاﻧﻨﺪ ﻣﺴﺎﯾﻞ ﺳﺎده ﺣﺴﺎب را ﺣﻞ ﮐﻨﻨﺪ و اﺣﺘﻤـﺎﻻً ﯾـﮏ ﻫﻔـﺘﻢ آﻧﻬـﺎ ﺧﻮاﻧـﺪن و‬
‫ﻧﻮﺷﺘﻦ ﻧﻤﯽداﻧﻨﺪ‪.1‬‬
‫ﺳﺎزﻣﺎن ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺗﺠﺎرت ﯾﺎ ﺗﺒﻬﮑﺎر ﻣﺪرن‬
‫ﯾﮏ ﮐﺎرﻣﻨﺪ ﭘﻠﯿﺲ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ )اﯾﻨﺘﺮﭘﻮل( در ﺑﺮآوری ﻫﺸﯿﺎراﻧﻪ اﻇﻬﺎر داﺷﺖ‪» :‬آﻧﭽـﻪ ﺑـﺮای‬
‫ﺗﺠﺎرت آزاد ﺧﻮب اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮای ﺗﺒﻬﮑﺎران ﻫﻢ ﺧﻮب اﺳﺖ‪ «.‬ﺑﺮ اﺳـﺎس ﺗﺨﻤـﯿﻦ ﯾـﮏ ﮔـﺮوه‬
‫ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﮐﻪ در ‪ 1989‬از ﻃﺮف ﻫﻔﺖ ﻗﺪرت ﺑﺰرگ اﻗﺘﺼﺎدی ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺳـﺎل‬
‫‪ 1990‬و در ﻃﻮل دو دﻫﻪ‪ ،‬ﻓﺮوش ﻫﺮوﺋﯿﻦ در ﺑﺎزار ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﯿﺴﺖ ﺑﺮاﺑﺮ و ﺗﺠﺎرت ﮐﻮﮐـ‪Ĥ‬ﯾﯿﻦ‬
‫ﭘﻨﺞ ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮ ﮐﺲ ﺑﺎ ﭼﮕﻮﻧﮕﯽ ﻓﺮوش ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر آﺷﻨﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻗـﺎدر ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑـﻮد‬
‫ﻫﺮ ﺑﺎزار ﻏﯿﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ دﯾﮕﺮی را ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﭼﻨﮓ آورد‪ .‬ﺳﯿﮕﺎر ﺑﺪون ﻣﺎﻟﯿﺎت‪ ،‬اﺳﻠﺤﻪ‪ ،‬اﺗﻮﻣﺒﯿﻞﻫﺎی‬
‫دزدﯾﺪه ﺷﺪه و ﻣﻬﺎﺟﺮان ﻏﯿﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ ﻫﻢ اﮐﻨﻮن ﺟﺎﯾﮕﺎه ﻣﻌﺎﻣﻼت ﻣﻮاد ﻣﺨـﺪر را ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان‬
‫ﻣﻨﺒﻊ اﺻﻠﯽ درآﻣﺪ اﻗﺘﺼﺎد زﯾﺮ زﻣﯿﻨﯽ‪ ،‬ﺗﺤﺖ اﻟﺸﻌﺎع ﻗـﺮار ﻣـﯽدﻫـﺪ‪ .‬ﻃﺒـﻖ ﺑـﺮآورد ﯾﮑـﯽ از‬
‫ادارات دوﻟﺘﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬ﮔﺮوهﻫـﺎی ﺗﺒﻬﮑـﺎری ﭼﯿﻨـﯽ )ﺗﺮدﯾـﺎن(‪ ،‬ﺗﻨﻬـﺎ ﺑـﺎ ورود ﻏﯿـﺮ ﻗـﺎﻧﻮﻧﯽ‬
‫ﻣﻬﺎﺟﺮان‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺷﮑﻞ ﺟﺪﯾﺪ ﺗﺠﺎرت ﺑﺮده‪ ،‬ﺳﺎﻻﻧﻪ ‪ 2/5‬ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺳﻮد ﻣﯽﺑﺮﻧﺪ‪.‬‬
‫‪ - 1‬ﻫﻤﺎن ص ‪348‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺗﺠﺎرت ‪137 .....................................................................................................................................................‬‬

‫ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ و ﻗﯿﻢ ﺑﻼﻣﻨﺎزع ﺑﺸﺮ در ﻗﺮن ‪21‬‬
‫ﺟﻬﺎن ﮔﺮاﯾﯽ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺑﻨﺪ ﺑﺮداﺷﺘﻦ از ﻧﯿﺮوﻫﺎی ﺑﺎزار ﺟﻬﺎﻧﯽ و ﺳـﻠﺐ اﻗﺘـﺼﺎدی ﻗـﺪرت از‬
‫ﮐﺸﻮر ﺑﺮای اﻏﻠﺐ ﻣﻠﺖﻫﺎ ﺟﺮﯾﺎﻧﯽ ﺗﺤﻤﯿﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺧـﻮد را از آن ﮐﻨـﺎر ﺑﮑـﺸﺪ‪.‬‬
‫اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺮای آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻓﺮاﯾﻨﺪی ﺑﻮده و ﻫﺴﺖ ﮐﻪ ﻧﺨﺒﮕﺎن ﺳﯿﺎﺳﯽ اﻗﺘﺼﺎدی آن ﺑﻪ ﺧﻮاﺳـﺖ‬
‫ﺧﻮد ﺑﻪ ﺣﺮﮐﺖ درآوردهاﻧﺪ و آن را ﭘﺎ ﺑﺮ ﺟﺎﻧﮕﺎه ﻣﯽدارﻧﺪ‪ :‬ﺗﻨﻬﺎ اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻮد ﮐﻪ‬
‫ﺗﻮاﻧﺴﺖ دوﻟﺖ ژاﭘﻦ را ﺑﺮ آن دارد ﮐﻪ ﺑﺎزار داﺧﻠﯽ ﺧـﻮد را ﺑـﻪ روی واردات ﺑﮕـﺸﺎﯾﺪ‪ .‬ﺗﻨﻬـﺎ‬
‫دوﻟﺖ ﻣﺴﺘﻘﺮ در واﺷﻨﮕﺘﻦ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ دوﻟﺖ ﭼﯿﻦ را ﻣﺠﺒﻮر ﺳﺎزد ﮐﻪ ﺳﯽ ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪ ﺗﻮﻟﯿﺪ وﯾﺪﺋﻮ‬
‫و ﺳﯽ دی )‪ (CD‬را ﮐﻪ ﺑﺎ ﻏﺼﺐ ﺣﻘﻮق ﺻﺎﺣﺒﺎن اوﻟﯿﻪ و راﻫﺰﻧﯽ ﺗﻮﻟﯿـﺪی ﻣﯿﻠﯿﺎردﻫـﺎ دﻻر‬
‫درآﻣﺪ داﺷﺘﻪاﻧﺪ ﺗﻌﻄﯿﻞ ﮐﻨﺪ‪ .‬و ﻧﻬﺎﯾﺘﺎً ﺗﻨﻬﺎ دوﻟﺖ ﮐﻠﯿﻨﺘـﻮن ﻣـﯽﺗﻮاﻧـﺴﺖ از ﻃﺮﯾـﻖ ﻣـﺬاﮐﺮه‬
‫ﻣﻮاﻓﻘﺖ روسﻫﺎ را ﺑﺎ ﻣﺪاﺧﻠﻪ ﻧﻈﺎﻣﯽ در ﺑﻮﺳﻨﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﺸﺘﺎر ﺑﯽرﺣﻤﺎﻧﻪ در ﺑﺎﻟﮑﺎن ﭘﺎﯾﺎن داد‬
‫ﺑﻪ دﺳﺖ آورد‪ .‬ﭘﺎداش آن‪ ،‬وام ده ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻری ﺻﻨﺪوق ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﭘﻮل ﺑﻮد ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻮﻗـﻊ‬
‫ﺑﺮای ﻣﺒﺎرزه اﻧﺘﺨﺎﺑﺎﺗﯽ ﺑﻮرﯾﺲ ﯾﻠﺘﺴﯿﻦ در ﺗﺎﺑﺴﺘﺎن ‪ 1996‬داده ﺷﺪ‪.1‬‬
‫ﺗﺎﺛﯿﺮ ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ در ﺣﻮادث ﺑﺎﻟﮑﺎن‬
‫ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﻣﺠﻠﻪ اﺷﭙﯿﮕﻞ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ ﮐـﻪ ﻣﻌﻨـﺎی ﺟﻬـﺎﻧﮕﺮاﯾﯽ ﺗـﺎ ﺑـﻪ اﻣـﺮوز ﻻاﻗـﻞ در‬
‫ﺑﺎزارﻫﺎی ﻣﺎﻟﯽ‪ ،‬ﮐﻤﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ از آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﮐﺮدن ﺟﻬﺎن اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺮای ﺣﺮﻓـﻪای ﻫـﺎی‬
‫ﺗﺠﺎرت ﻧﻈﯿﺮ ﻣﻮرﺗﯿﺲ ﺗﺤﻘﯿﻘﺎً ﻧﻈﻢ ﺧﺎص ﺧﻮد را دارﻧﺪ‪» :‬ﺷﺎﯾﺪ اﯾﻦ ﺑﻬﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﺎ ﺑﺎﯾـﺪ‬
‫ﺑﭙﺮدازﯾﻢ ﺗﺎ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻣﺎ در ﺑﺎﻟﮑﺎن دﺧﺎﻟﺖ ﮐﻨﺪ‪«.‬‬
‫ﺗﻬﺪﯾﺪ اﯾﺮان و ﻟﯿﺒﯽ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬آﯾﺎ ﺗﻬﺪﯾﺪ اﯾﺮان و ﻟﯿﺒﯽ از ﺳﻮی آﻣﺮﯾﮑﺎ را ﻫـﻢ ﻣـﯽﺗـﻮان در ﭼﻬـﺎرﭼﻮب ﺳﯿﺎﺳـﺖ‬
‫ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ ارزﯾﺎﺑﯽ ﮐﺮد؟!‬

‫‪ -1‬ﻫﻤﺎن ص ‪365‬‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 138‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﺑﻠﯽ! رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬﻮر آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ ﺑﻬﺎﻧﻪ ﻣﺒﺎرزه ﺑﺎ ﺗﺮورﯾﺴﻢ‪ ،‬ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ را اﻣﻀﺎء ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑـﻪ‬
‫ﻣﻮﺟﺐ آن ﻫﻤﻪ ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی اروﭘﺎﯾﯽ و ژاﭘﻨﯽ‪ ،‬ﺑﻪ ﺧﺼﻮص در ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻧﻔﺖ و ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن‪ ،‬ﮐـﻪ‬
‫ﺑﺎ اﯾﺮان و ﻟﯿﺒﯽ ﻣﻌﺎﻣﻼﺗﯽ اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﻨﺪ از ﺑﺎزار آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻃـﺮد ﺳـﺎزد‪ .‬ﮐـﺸﻮرﻫﺎی اﺗﺤﺎدﯾـﻪ‬
‫اروﭘﺎ ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ ﺧﻮد را ﻣﺠﺒﻮر دﯾﺪﻧﺪ ﮐﻪ ﺗﻬﺪﯾﺪ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻪ اﻗﺪاﻣﺎت ﺗﻼﻓﯽ ﺟﻮﯾﺎﻧﻪ ﻣﺘﻨﺎﺳـﺐ‬
‫دﺳﺖ ﺧﻮاﻫﻨﺪ زد‪ .‬درﺳﺖ ﺑﻪ اﯾﻦ دﻟﯿﻞ ﮐﻪ ﻧﻈﺎم رﻓﺎﻫﯽ در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻧﺎﺑﻮد ﺷﺪه و ﻗﺎدر ﺑﻪ ﺣﻔﻆ‬
‫ﻣﺮدم ﺧﻮد در ﺑﺮاﺑﺮ ﺿﺮﺑﺎت ﺑﺤﺮاﻧﻬﺎی ﻧﺎﺷﯽ از ﺑﺎزار ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻧﯿـﺴﺖ‪ ،‬ﻟـﺬا »واﮐـﻨﺶ« ﻋﻠﯿـﻪ‬
‫ﺟﻬﺎن ﮔﺮاﯾﯽ اﺣﺘﻤﺎﻻً از ﮐﺸﻮری ﺑﺮوز ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد ﮐﻪ ﻓﺮﻣﺎﻧﺒﺮداری از اﻗﺘﺼﺎد ﻣﻄﻠﻖ ﺑـﺎزار را‬
‫در ﺟﻬﺎن ﮔﺴﺘﺮش داده اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﻏﻮل آﻣﺮﯾﮑﺎی ﺷﻤﺎﻟﯽ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ژاﻧـﺪارم ﺑـﯿﻦ‬
‫اﻟﻤﻠﻠﯽ ﻏﯿﺮﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎدﺗﺮ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺣﺎﻓﻆ ﺗﺠﺎرت آزاد ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻧﯿـﺰ از ﺻـﺤﻨﻪ‬
‫ﮐﻨﺎر ﻣﯽرود‪.‬‬
‫اﻋﺘﺮاف آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ اﯾﻦ ﮐﻪ ﺟﻬﺎن را ﺑﻪ ﺳﻮی ﻗﺒﺮﺳﺘﺎن رﻫﺒﺮی ﻣﯽﮐﻨﺪ‬
‫ﯾﮑﯽ از اﻗﺘﺼﺎدداﻧﺎن ژرف ﻧﮕﺮ آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬اﺗﺎن ﮐﺎپ اﺷﺘﺎﯾﻦ‪ ،‬رﯾﯿﺲ ﺷﻮرای رواﺑـﻂ ﺧـﺎرﺟﯽ در‬
‫واﺷﯿﻨﮕﺘﻦ‪ ،‬در ﺑﯿﺎن ﻧﻈﺮﯾﺎت ﺧﻮد ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ در ﺣﻘﯿﻘﺖ ﻣﻮﺿﻮع ﺗـﺎ ﭼـﻪ اﻧـﺪازه اﻫﻤﯿـﺖ‬
‫دارد‪ :‬ﮐﺎپ اﺷﺘﺎﯾﻦ در ﻣﺎه ﻣﻪ ‪ 1996‬ﻧﻮﺷﺖ‪» :‬دﻧﯿﺎ ﺳﺮﺳﺨﺘﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﺳﻮی ﯾﮑﯽ از ﻟﺤﻈـﻪﻫـﺎی‬
‫ﻏﻢ اﻧﮕﯿﺰی در ﺣﺮﮐﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ ﺗﺎ ﻣﻮرﺧﯿﻦ در آﯾﻨﺪه ﺑﭙﺮﺳﻨﺪ ﮐﻪ ﭼـﺮا ﺑـﻪ‬
‫ﻣﻮﻗﻊ ﮐﺎری اﻧﺠﺎم ﻧﮕﺮﻓﺖ‪ .‬آﯾﺎ ﻧﺨﺒﮕﺎن ﺳﯿﺎﺳﯽ و اﻗﺘﺼﺎدی ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻧﺸﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﮐـﻪ ﺗﺤـﻮل‬
‫اﻗﺘﺼﺎدی و ﺗﮑﻨﯿﮑﯽ ﺑﻪ اﯾﺠﺎد ﻧﯿﺮوﻫﺎی داﻓﻌﻪای ﮐﻪ آﺛﺎر ﻋﻤﯿﻖ و ﻣﺴﺘﻤﺮ دارد ﻣﻨﺠﺮ ﺧﻮاﻫـﺪ‬
‫ﺷﺪ؟ و ﭼﻪ ﭼﯿﺰ ﻣﺎﻧﻊ آﻧﻬﺎ ﺷﺪ ﺗﺎ ﻗﺪمﻫﺎی ﻻزم را ﺑﺮای ﺟﻠـﻮﮔﯿﺮی از ﯾـﮏ ﺑﺤـﺮان ﺟﻬـﺎﻧﯽ‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﺮدارﻧﺪ؟«‬
‫‪ 385‬ﻧﻔﺮ ﻣﯿﻠﯿﺎردر ﺑﻪ اﺗﻔﺎق‪ ،‬ﺑﻪ اﻧﺪازه ‪ 2/5‬ﻣﯿﻠﯿﺎرد اﻧـﺴﺎن )ﯾﻌﻨـﯽ ﺣـﺪود ﻧﯿﻤـﯽ از ﺟﻤﻌﯿـﺖ‬
‫ﺟﻬﺎن( ﺛﺮوت دارﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻫﺮ ﮐﺲ ﺑﺮای ﺻﺎﺣﺒﺎن ﻗﺪرت ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺷﺮاﯾﻂ را ﻓـﺮاﻫﻢ ﮐﻨـﺪ ﭘـﺎداش ﻣـﯽﮔﯿـﺮد و‬
‫ﻣﺠﺎزات ﻣﺘﻮﺟﻪ آن دوﻟﺖﻫﺎﯾﯽ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ اﯾﻦ ﻗﺎﻧﻮن اﯾﺴﺘﺎدﮔﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺗﺠﺎرت ‪139 .....................................................................................................................................................‬‬

‫روﻟﻒ ﮔﺮﻟﯿﻨﮓ‪ ،‬ﻣﯿﻠﯿﺎردر و ﺳﻬﺎﻣﺪار اﺻﻠﯽ ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﺑﯿﻤﻪ ﮔﺮ ﺻﻨﻌﺘﯽ اروﭘﺎ در ﻫﻤﮕـﺎﻣﯽ ﺑـﺎ‬
‫دﯾﮕﺮ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﺎن رﺷﺘﻪ ﮐﺎری ﺧﻮد ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ ﻣﺎﻟﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪﻧـﺪ‪ ،‬ﺑـﺮای ﺗﻐﯿﯿـﺮ زﯾـﺴﺖ‬
‫ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺗﻼش ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﮔﺮﻟﯿﻨﮓ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ‪» :‬ﺗﺼﻮﯾﺮی ﮐﻪ ﻣـﺎ از‬
‫ﺟﻬﺎن در ذﻫﻦ ﺧﻮد ﻣﺠﺴﻢ ﮐﺮدهاﯾﻢ‪ ،‬در ﺣﺎل واژﮔﻮﻧﯽ اﺳﺖ« و ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ‬
‫دوران ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪» ،‬ﻫﻤﺎن ﻃﻮر ﮐﻪ از دوران ﻗﺮون وﺳﻄﺎ ﺑﻪ ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﺮد‪«.‬‬
‫در ﺳﺎلﻫﺎی دﻫﻪ ‪ 80‬ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ﺑﯿﻤﻪ در ﺳﺮﺗﺎﺳﺮ ﺟﻬﺎن ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﺑﺎ ﭘﻨﺠﺎه ﻓﺎﺟﻌﻪ ﻃﺒﯿﻌـﯽ‬
‫ﮐﻪ ﻫﺮ ﯾﮏ ﺣﺪاﻗﻞ ‪ 20‬ﻣﯿﻠﯿﻮن دﻻر ﺧﺴﺎرت ﺑﻪ ﺑﺎر آوردﻧﺪ ﻣﻮاﺟﻪ ﺑﻮدﻧـﺪ و در اواﺳـﻂ دﻫـﻪ‬
‫‪ 90‬ﺗﻌﺪاد اﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺣﻮادث ﺑﺰرگ وﯾﺮاﻧﮕﺮ ﺑﻪ ‪ 125‬ﻣﻮرد در ﺳﺎل رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺷﻌﺎر ﺟﺪﯾﺪ اﯾﻦ اﺳﺖ‪ :‬ﻫﺮ ﮐﺲ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ‪ ،‬ﺧﻮد را ﻧﺠﺎت دﻫﺪ‪ .‬ﻓﻘﻂ‪ :‬ﭼﻪ ﮐـﺴﯽ ﻗـﺎدر ﺑـﻪ‬
‫ﻧﺠﺎت ﺧﻮد اﺳﺖ؟‬

‫‪1‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﻗﻄﺐ داﯾﺮه ﻓﺴﺎد‬
‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ در ﻫـﯿﭻ ﮐـﺸﻮر دﯾﮕـﺮی واﺿـﺢ ﺗـﺮ از ﮐـﺸﻮر اوﻟﯿـﻪ اﻧﻘـﻼب ﻣﺘﻘﺎﺑـﻞ‬
‫ﮐﺎﭘﯿﺘﺎﻟﯿﺴﺘﯽ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬دﯾﺪه ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ :‬ﺗﺒﻬﮑﺎری اﺑﻌﺎدی ﭼﻮن ﺑﯿﻤﺎریﻫﺎی واﮔﯿﺮدار ﺑـﻪ‬
‫ﺧﻮد ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬در اﯾﺎﻻت ﮐﺎﻟﯿﻔﺮﻧﯿﺎ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﻫﻔﺘﻤﯿﻦ ﻗﺪرت اﻗﺘﺼﺎدی ﮐﺮه ﺧﺎﮐﯽ ﺑﻪ‬
‫ﺷﻤﺎر ﻣﯽرود‪ ،‬ﻫﺰﯾﻨﻪ زﻧﺪانﻫﺎ از ﮐﻞ ﺑﻮدﺟﻪ آﻣﻮزﺷﯽ ﻓﺮاﺗﺮ ﻣﯽرود‪ .‬ﻫﻢ اﮐﻨـﻮن ‪ 28‬ﻣﯿﻠﯿـﻮن‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ده درﺻﺪ ﻣﺮدم‪ ،‬در ﺑﺮجﻫﺎی آﭘﺎرﺗﻤﺎﻧﯽ و ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺷﺪه ﺳـﻨﮕﺮ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽﻫﺎ ﺑﺮای ﻧﮕﻬﺒﺎﻧﺎن ﺧﺼﻮﺻﯽ ﻣﺴﻠﺢ دو ﺑﺮاﺑﺮ آﻧﭽﻪ دوﻟﺖ ﺑﺮای ﻧﯿﺮوﻫـﺎی‬
‫اﻧﺘﻈﺎﻣﯽ ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﭘﻮل ﺧﺮج ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻃﻮﻓﺎن در ﭘﯿﺶ اﺳﺖ‬
‫ﻫﺎﯾﻨﺮﯾﺶ ﻓﻮن ﭘﯿﺮر رﯾﯿﺲ ﺷﺮﮐﺖ ﺑﺰرگ و ﺟﻬﺎﻧﯽ زﯾﻤـﻨﺲ اﺣـﺴﺎس ﭘﯿـﺮوزی ﻣـﯽﮐﻨﻨـﺪ‪:‬‬
‫»ﻧﺴﯿﻢ رﻗﺎﺑﺖ ﺑﻪ ﺗﻨﺪﺑﺎد ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪه و ﻃﻮﻓﺎن واﻗﻌﯽ ﻫﻨﻮز در ﭘﯿﺶ اﺳﺖ‪«.‬‬
‫‪ - 1‬ﻫﻤﺎن ص ‪ 51 ، 54 ، 401 ، 110 ، 42 ، 405‬و ‪52‬‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 140‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫در ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﻬﺎن ﺑﯿﺶ از ﭼﻬﻞ ﻫﺰار ﺷﺮﮐﺖ ﻓﺮا ﻣﻠﯿﺘﯽ ﺑﺎ اﺑﻌـﺎد ﮔﻮﻧـﺎﮔﻮن ﮐﺎرﮐﻨـﺎن ﺧـﻮد و‬
‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﮐﺸﻮرﻫﺎ را ﺑﻪ ﺟﺎن ﻫﻢ ﻣﯽاﻧﺪازﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺣﺘﯽ رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬﻮر روﻣﻦ ﻫﺮﺗﺴﻮگ ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﺳﺨﻨﺮاﻧﯽﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ در ﺗﺎﯾﯿﺪ اﯾﻦ ﻣﻄﻠـﺐ ﺧﻄـﺎب‬
‫ﺑﻪ ﻣﻠﺖ اﯾﺮاد ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺑﻪ ﯾﺎری ﺑﺮ ﻣﯽﺧﯿﺰد‪» :‬ﺗﺤﻮل اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻤﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﻓﺪاﮐﺎری‬
‫ﮐﻨﻨﺪ‪«.‬‬
‫روزﻧﺎﻣﻪ ﻓﺮاﻧﮑﻔﻮرﺗﺮ آﻟﮕﻤﺎﻧﯿﻪ ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ‪» :‬ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺘﻮﻗﻊ ﻏﺮﺑﯽ ﺑﺎ ﺟﻮاﻣـﻊ ﺧﻮﯾـﺸﺘﻨﺪار و ﺟـﺎه‬
‫ﻃﻠﺐ آﺳﯿﺎﯾﯽ ﺑﺮﺧﻮرد ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ .‬ﺟﺎﻣﻌﻪ رﻓﺎﻫﯽ ﺑﻪ ﺗﻬﺪﯾﺪی ﺑـﺮای آﯾﻨـﺪه ﺗﺒـﺪﯾﻞ ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪.‬‬
‫اﻓﺰاﯾﺶ ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ اﺟﺘﻨﺎب ﻧﺎﭘﺬﯾﺮ اﺳﺖ‪«.‬‬
‫ﺑﺎزار ﻣﺎﻟﯽ ﺑﺪون ﺣﺪ و ﻣﺮز ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﺳﺮﭼـﺸﻤﻪ ﺟﻬـﺎﻧﯽ رﻓـﺎه و ﺣـﺎﻓﻆ ﺷـﻌﻮر ﻋﻘﻼﯾـﯽ‬
‫اﻗﺘﺼﺎدی ﺟﻬﺎﻧﯽ؟ اﯾﻦ ﻧﻮﯾﺪ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﮔﻤﺮاه ﮐﻨﻨﺪه‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﺧﻄﺮﻧـﺎک اﺳـﺖ‪ .‬ﭼﻨـﺎن ﭼـﻪ ﻫﻤـﻪ‬
‫ﻣﮑﺎنﻫﺎی ﻓﺮار در ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺷﻮﻧﺪ‪ :‬اﻓﺖ ﻣﺎﻟﯿﺎﺗﯽ در ﯾﮏ ﻣﺤﺎﺳﺒﻪ ﻣﺤﺘﺎﻃﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﺣـﺪود‬
‫ﭘﻨﺠﺎه ﻣﯿﻠﯿﺎرد ﻣﺎرک در ﺳﺎل‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﺣﺪوداً دو ﺑﺮاﺑﺮ ﻣﯿﺰاﻧﯽ ﮐﻪ ﺳـﺎﻻﻧﻪ ﺑـﺪﻫﯽﻫـﺎی دوﻟـﺖ‬
‫اﻓﺰوده ﻣﯽﮔﺮدد ﺑﺎﻟﻎ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﺮای ﻣﺠﻤﻮع ﻫﻤﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎ اﯾﻦ ﺧﺴﺎرات ﺑﻪ ﻫﻢ اﺿﺎﻓﻪ ﺷـﺪه‬
‫و ﺑﻪ ﺻﻮرت ﯾﮏ ﻓﺎﺟﻌﻪ ﻣﺴﺘﻤﺮ ﻣﺎﻟﯽ در ﻣﯽآﯾﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻗﺮار آﻣﺎرﻫﺎی ﺻﻨﺪوق ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﭘﻮل‬
‫در ﻣﺠﻤﻮع ﺑﯿﺶ از دو ﻫﺰار ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر زﯾﺮ ﭘﺮﭼﻢ اﯾﻦ ﮐﻮﺗﻮﻟﻪﻫﺎی »دور از ﺳـﺎﺣﻞ« اداره‬
‫ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ و ﺑﺪﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ از دﺳﺘﺮس ﮐـﺸﻮرﻫﺎﯾﯽ ﮐـﻪ ﭘـﻮل ﺑـﺎ ﻓﻌﺎﻟﯿـﺖ اﻗﺘـﺼﺎدی در آﻧﻬـﺎ‬
‫ﺗﺤﺼﯿﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ ﺑﻪ دورﻧﺪ‪.1‬‬
‫ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻋﮑﺲ‬
‫ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﭘﻮﻻﻧﯽ‪ ،‬اﯾﺠﺎد ﺑﺎزارﻫﺎی آزاد »ﺑﻪ ﻫﯿﭻ وﺟﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺣـﺬف ﻧﻈـﻢ ﺑﺨـﺸﯽ و ﻣﺪاﺧﻠـﻪ‬
‫دوﻟﺖ ﻧﮕﺮدﯾﺪ‪ ،‬ﺑﻠﮑﻪ ﻋﻤﺪﺗﺎً ﺑﻪ ﮔﺴﺘﺮش ﺑﯿﺸﺘﺮ آن ﻣﻨﺠﺮ ﺷﺪ‪ «.‬ﻫﺮ اﻧﺪازه ﺗﻌﺪاد دﻓﻌـﺎﺗﯽ ﮐـﻪ‬
‫اﻗﺘﺼﺎد ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻧﺸﺪه ﺑﺎزار ﺑﺎ ﺑﺤﺮانﻫﺎی ﺧﻮد ﻣﻮﺟﺐ ﺑﺮوز ورﺷﮑـﺴﺘﮕﯽﻫـﺎ و ﺷـﻮرشﻫـﺎی‬

‫‪ - 1‬ﻫﻤﺎن ص ‪114 ، 109 ، 10 ، 12 ، 13 ، 16‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺗﺠﺎرت ‪141 .....................................................................................................................................................‬‬

‫ﻧﺎﺷﯽ از ﻓﻘﺮ ﻣﯽﮔﺮدد ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﯽﺷﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻫﻤﺎن اﻧﺪازه ﻧﯿﺰ ﻣـﺴﺌﻮﻻن دوﻟـﺖ ﺧـﻮد را ﻣﺠﺒـﻮر‬
‫ﻣﯽدﯾﺪﻧﺪ ﺗﺤﺮک آزاد ﻧﯿﺮوﻫﺎ را ﻣﺤﺪود ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪.1‬‬
‫ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺳﺒﺐ ﻇﻬﻮر ﺗﺮورﯾﺴﻢ‬
‫ﭘﺮس ﺑﺎرﻧﻮﯾﮏ‪ ،‬رﯾﯿﺲ ﺷﺮﮐﺖ ﻋﻈﯿﻢ ﻣﺎﺷﯿﻦ ﺳﺎزی آﺳﻪ آﺑﺮوان ﺑﺎوری ﺑﺎ ﻫﺰار ﺷﺮﮐﺖ ﺗـﺎﺑﻊ‬
‫در ﭼﻬﻞ ﮐﺸﻮر‪ ،‬ﺣﺘﯽ اﻋﻼم ﺧﻄﺮ ﮐﺮد ﮐﻪ »ﭼﻨﺎن ﭼﻪ ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ روﯾﺎروﯾﯽ ﻓﻘﺮ و ﺑﯿﮑـﺎری را‬
‫ﻧﭙﺬﯾﺮﻧﺪ‪ ،‬ﺗﻨﺶﻫﺎی ﺑﯿﻦ ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪان و ﻓﻘﺮا ﺑﻪ اﻓﺰاﯾﺶ آﺷـﮑﺎر ﺧـﺸﻮﻧﺖ و ﺗﺮورﯾـﺴﻢ ﻣﻨﺠـﺮ‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮدﯾﺪ‪ «.‬ﮐﻼووس ﺷﻮآب‪ ،‬رﯾﯿﺲ ورﻟﻪ اﮐﻮﻧﻮﻣﯿﮏ ﻓﻮرم در داوس ﮐﻪ ﺑـﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ‬
‫ﻣﺴﺌﻮﻟﯿـﺖ ﺧﻮد از ﺳﻮء ﻇﻦ روﻣﺎﻧﺘﯿﮏ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻮدن ﻣﺒﺮاﺳﺖ ﻧﯿﺰ ﻧـﺸﺎﻧﻪﻫـﺎ را ﺑـﻪ ﻋﯿـﺎن‬
‫ﻣﯽﺑﯿﻨﺪ‪ .‬ﺷﻮآب ﻫﺸﺪار ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ »ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎی اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺟﻬﺎن ﮔﺮاﯾﯽ ﺑﻪ ﺳﻄﺤﯽ ﻣﯽرﺳـﻨﺪ‬
‫ﮐﻪ ﺗﻤﺎﻣﯿﺖ ﺳﺎﺧﺘﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ دﻣﻮﮐﺮاﺳـﯽ ﺑﻪ ﻧﺤﻮی ﺑﯽ ﺳـﺎﺑﻘﻪ در ﻣﻌـﺮض آزﻣـﺎﯾﺶ ﻗـﺮار‬
‫ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ‪«.‬‬
‫ﺟﺎن ﻧﯿﺰﺑﯿﺖ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ ﻣﺴﺎﯾﻞ آﯾﻨﺪه ﺟﻬﺎن در ﺗﺠﻮﯾﺰ و ﺗﺤﻠـﯿﻞ ﺧﻮد در اﯾـﻦ ﺑـﺎره ﯾـﺎدآور‬
‫ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ »ﻧﻬﺎﯾﺘﺎً در ﺗﺎرﯾﺦ اﻗﺘﺼﺎد ﻃﻮل ﻋﻤﺮ ﻋﺼﺮ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺑﺎ رﻓﺎه اﻧﺒﻮه آن ﭼﯿﺰی ﺑـﯿﺶ‬
‫از ﯾﮏ ﻣﮋه ﺑﺮ ﻫﻢ زدن ﻧﯿﺴﺖ‪«.‬‬

‫‪2‬‬

‫ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری و ﻋﻘﺐ ﻧﺸﯿﻨﯽ از وﻋﺪهﻫﺎی ﭘﺮ ﺟﺬﺑﻪ‬
‫ﺟﺮج ﮐﻨﺎن‪ ،‬ﻃﺮاح ﻣﺘﻨﻔﺬ‪ ،‬ﺗﻮﺻﯿﻪ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ »از ﺻﺤﺒﺖ ﮐﺮدن درﺑﺎره ﻫﺪفﻫﺎی ﻣـﺒﻬﻢ و‬
‫ﻏﯿﺮ واﻗﻌﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺣﻘﻮق ﺑﺸﺮ‪ ،‬ﺑﺎﻻ ﺑﺮدن ﺳﻄﺢ زﻧﺪﮔﯽ و دﻣﻮﺗﺮاﺗﯿﮏ ﮐﺮدن ﻧﻈﺎم ﻫـﺎ دﺳـﺖ‬
‫ﺑﺮدارﯾﻢ‪ «.‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻦ ﺷﻌﺎرﻫﺎ ﻋﻮام ﻓﺮﯾﺒﯽ ﺑﻮده اﮐﻨﻮن ﮐﻪ ﻧﻈﺎم ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ داری ﻏﺮب ﻗـﺎدر ﺑـﻪ‬
‫ﻋﻤﻞ ﺑﻪ اﯾﻦ وﻋﺪه ﻫﺎ ﻧﯿﺴﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ ﺗﺪرﯾﺞ از اﯾﻦ ﺷﻌﺎرﻫﺎ دﺳﺖ ﺑﺮدارد‪.‬‬

‫‪ -1‬ﻫﻤﺎن ص ‪386‬‬
‫‪ - 2‬ﻫﻤﺎن ص ‪ 390‬و ‪8‬‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 142‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺳﺎزی و ﺗﻠﻘﯽ ﻣﺮدم‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﻧﻈﺮ ﺷﻤﺎ درﺑﺎره ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺳﺎزی ﭼﯿﺴﺖ؟‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﯾﮑﯽ از ﻧﻈﺮﺧﻮاﻫﯽﻫﺎ را آﮐﺎدﻣﯽ ﻋﻠﻮم روﺳﯿﻪ در اواﺧﺮ ﺳﺎل ‪ 1993‬اﻧﺠﺎم داده اﺳـﺖ‬
‫و ﻧﺘﺎﯾﺞ آن ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ در ﺳﺎل ‪ 1989‬ﺣﺪود ‪ %40‬ﻣﺮدم ﺗﻮاﻓﻖ »اﺻـﻼﺣﺎت اﻗﺘـﺼﺎدی«‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺣﺎل آن ﮐﻪ در اواﺧﺮ ﺳـﺎل ‪ 1993‬ﺗﻨﻬـﺎ ‪ %25‬راﺟـﻊ ﺑـﻪ »اﺻـﻼﺣﺎت« ﻧﻈـﺮ ﻣﺜﺒـﺖ‬
‫داﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬اﮐﺜﺮﯾﺖ ﮐﺴﺎﻧﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻧﻈﺮﺧﻮاﻫﯽ ﺷﺮﮐﺖ ﮐـﺮده ﺑﻮدﻧـﺪ اﻋﺘﻘـﺎد داﺷـﺘﻨﺪ ﮐـﻪ‬
‫»ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺳﺎزی ﻧﻮﻋﯽ دزدی ﻗﺎﻧﻮﻧﯽ اﺳﺖ‪ «.‬وزارت اﻗﺘﺼﺎد آﻟﻤﺎن ﻧﯿﺰ اﻋﻼم ﮐـﺮده اﺳـﺖ‬
‫ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻧﻈﺮﺧﻮاﻫﯽ اﻧﺠﺎم ﯾﺎﻓﺘﻪ در آﻟﻤﺎن ﺷﺮﻗﯽ در دﺳﺎﻣﺒﺮ ‪ 1993‬ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ در ﻓﻮرﯾﻪ‬
‫‪ 1993‬ﺣﺪود ‪ %77‬ﻣﺮدم ﻣﻮاﻓﻖ »اﻗﺘﺼﺎد ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﺑﺎزار« ﺑﻮدﻧﺪ اﻣﺎ ﺗﻌﺪاد ﻣﻮاﻓﻘﯿﻦ در ﻇـﺮف‬
‫‪ 9‬ﻣﺎه ﺑﻪ ﮐﻤﺘﺮ از ‪ %35‬ﮐﺎﻫﺶ ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.1‬‬
‫ﮐﻮﭼﮏ ﮐﺮدن دوﻟﺖ ﺷﻌﺎر ﯾﺎ واﻗﻌﯿﺖ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﭘﺲ ﺷﻤﺎ ﺑﺎور ﻧﺪارﯾﺪ ﮐﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﻏﺮب ﻣﺸﮑﻞ ﺧﻮد را ﺑﺎ ﮐﻮﭼﮏ ﮐﺮدن دوﻟﺖ‬
‫ﺣﻞ ﮐﺮده اﺳﺖ!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﭘﺲ ﭼﺮا آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺧﻮد ﮔﺎﻫﯽ دوﻟﺘﯽ ﺳﺎزی را ﻣﺸﮑﻞ ﮔﺸﺎ ﻣﯽﺑﯿﻨﺪ؟‬
‫ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪ :‬اﺧﯿـﺮاً در ﻣﻘﺎﻟـﻪ ای در ﻣﺠﻠـﻪ ‪) Research Observer‬اوت ‪ (1996‬ﮐـﻪ‬
‫واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺑﺎﻧﮏ ﺟﻬﺎﻧﯽ اﺳﺖ ژوزف اﺳﺘﯿﮕﻠﯿﺘﺰ رﯾﯿﺲ ﺷﻮرای ﻣﺸﺎوران اﻗﺘﺼﺎدی ﮐﻠﯿﻨﺘـﻮن‬
‫درسﻫﺎی »ﻣﻌﺠﺰه ی آﺳﯿﺎی ﺷﺮﻗﯽ« را ﻣﺘـﺬﮐﺮ ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪» :‬دوﻟـﺖ ﻣـﺴﺌﻮﻟﯿﺖ اﺻـﻠﯽ‬
‫ارﺗﻘﺎی رﺷﺪ اﻗﺘﺼﺎدی را ﺑﻪ ﻋﻬﺪه ﮔﺮﻓﺖ« و ﺑﺎ ﮐﻨﺎر ﮔﺬاﺷﺘﻦ »ﮐﯿﺶ« ﺑﺎزار ﮐـﻪ ﻣـﺪاﻓﻊ آن‬
‫اﺳﺖ »ﮐﻪ ﺑﺎزار ﺑﻬﺘﺮ از ﻫﻤﻪ ﺗـﺸﺨﯿﺺ ﻣـﯽدﻫـﺪ« در اﻣـﺮ »ارﺗﻘـﺎی اﻧﺘﻘـﺎل« ﺗﮑﻨﻮﻟـﻮژی‬
‫ﺑﺮاﺑﺮی‪ ،‬آﻣﻮزش‪ ،‬ﺑﻬﺪاﺷﺖ‪ ،‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﯾﺰی و ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﯽ« دﺧﺎﻟﺖ ﻧﻤﻮد‪» .‬ﮔﺰارش ﺳـﺎل ‪1996‬‬
‫ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ از ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ اﻧﺴﺎن« اﻫﻤﯿﺖ ﺣﯿﺎﺗﯽ ﺳﯿﺎﺳـﺖﻫـﺎی دوﻟﺘـﯽ را در ﺟﻬـﺖ‬
‫‪ - 1‬ﮔﺎم ﻫﺎی اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﻢ ﺑﻪ ﺳﻮی ﻓﺎﺷﯿﺴﻢ و ﺟﻨﮓ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺟﮏ ﺑﺎرﻧﺰ ص ‪100‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺗﺠﺎرت ‪143 .....................................................................................................................................................‬‬

‫»ﮔﺴﺘﺮش ﻣﻬﺎرت ﻫﺎ و ﺑﺮآورده ﺳﺎﺧﺘﻦ ﻧﯿﺎزﻫﺎی اﺻﻠﯽ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ« ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان ﺗﺨﺘـﻪ ﭘـﺮش‬
‫رﺷﺪ ﺑﺎ دوام اﻗﺘﺼﺎدی ﻣﻮرد ﺗﺎﮐﯿﺪ ﻗﺮار دارد‪.1‬‬
‫ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﺗﻔﺴﯿﺮی ﮐﻪ ﻓﺎرﯾﻦ اﻓﺮز ﻃﯽ ﺑﺮرﺳﯽ ﺧﻮد از دﻫـﻪی ﮔﺬﺷـﺘﻪ ﺑـﻪ ﻋﻤـﻞ آورده اﺳـﺖ‬
‫رﯾﮕﺎن »ﺑﺎ ﺑﻪ ﻋﻬﺪه ﮔﺮﻓﺘﻦ ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ ﺑـﺰرگﺗـﺮﯾﻦ ﻧﻮﺳـﺎﻧﺎت اﻗﺘـﺼﺎدی در ﺟﻬـﺖ اﻋﻤـﺎل‬
‫ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺣﻤﺎﯾﺘﯽ از دﻫﻪی ‪ 1930‬ﺑﻪ ﺑﻌﺪ« ﺗﻤﺎم اﺳﻼف ﺧﻮد را در ﻣﺠﻤﻮع ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﻧﻬـﺎده‬
‫اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺪون اﯾﻦ ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎ و ﺳﺎﯾﺮ اﻗﺪاﻣﺎت اﻓﺮاﻃﯽ دﺧﺎﻟﺖ در ﺑﺎزار‪ ،‬ﺑﻌﯿﺪ ﺑـﻮد ﮐـﻪ ﺻـﻨﺎﯾﻊ‬
‫ﻓﻮﻻد‪ ،‬اﺗﻮﻣﺒﯿﻞ ﺳﺎزی‪ ،‬اﺑﺰار ﻣﺎﺷﯿﻦ و ﻧﯿﻤﻪ ﻫﺎدیﻫﺎ از رﻗﺎﺑﺖ ﺑﺎ ژاﭘﻨﯽﻫﺎ ﺟﺎن ﺳـﺎﻟﻢ ﺑـﻪ در‬
‫ﺑﺮﻧﺪ ﯾﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎ ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژیﻫﺎی ﻧﻮ ﻇﻬﻮری ﮐﻪ ﺗﺎﺛﯿﺮی ﻋﻤﯿﻖ ﺑﺮ ﮐﻞ اﻗﺘﺼﺎد ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪،‬‬
‫ﭘﯿﺶ ﺑﺘﺎزﻧﺪ‪.‬‬
‫اﺧﯿﺮاً آﻣﺮﯾﮑﺎ و ژاﭘـﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪﻫـﺎی ﺟﺪﯾـﺪ و ﻋﻤـﺪهی ﺧـﻮد را ﺑـﺮای ﺗـﺎﻣﯿﻦ ﻣـﺎﻟﯽ دوﻟﺘـﯽ‬
‫ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژیﻫﺎی ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ )ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿﺐ ﻫﻮاﭘﯿﻤﺎﺳﺎزی و ﻧﯿﻤﻪ ﻫﺎدیﻫﺎ( اﻋﻼم داﺷﺘﻪ ﺗﺎ ﺑـﻪ اﯾـﻦ‬
‫ﻃﺮﯾﻖ ﺑﺨﺶ ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺻﻨﻌﺖ را ﺑﺎ ﯾﺎراﻧﻪی دوﻟﺘﯽ ﺳﺮ ﭘﺎ ﻧﮕﻪ دارﻧﺪ‪ .‬وﯾﻦ ﻓﺮﯾـﺪروﯾﮕﺮاک و‬
‫راب وان ﺗﻮﻟﺪر در ﭘﮋوﻫﺶ ﮔﺴﺘﺮدهای در ﻣﻮرد ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ﻓﺮا ﻣﻠﯿﺘﯽ‪ ،‬از زاوﯾﻪی دﯾﮕـﺮی‬
‫»ﻧﻈﺮﯾﻪی ﺑﺎزار آزاد واﻗﻌﺎً ﻣﻮﺟﻮد« را ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار دادﻧﺪ‪ .‬آﻧـﺎن در اﯾـﻦ ﭘـﮋوﻫﺶ ﻧـﺸﺎن‬
‫دادﻧﺪ ﮐﻪ »ﻋﻤﻼً ﺗﻤﺎم ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ﺑﺰرگ و اﺻﻠﯽ ﺟﻬﺎن ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﯿﺮ ﭼﺸﻢ ﮔﯿﺮ ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎی‬
‫دوﻟﺖ و ﯾﺎ ﻣﻮاﻧﻊ ﺗﺠﺎریای ﺑﻮدﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺮ ﺳﺮ اﺳﺘﺮاﺗﮋی و ﺟﺎﯾﮕﺎه رﻗﺎﺑﺘﯽﺷﺎن ﭘﺪﯾﺪ ﻣـﯽآﻣـﺪه‬
‫اﺳﺖ‪ «.‬و دﺳﺖ ﮐﻢ ﺑﯿﺴﺖ ﺷﺮﮐﺖ از ﻓﻬﺮﺳﺖ ‪ 100‬ﺷﺮﮐﺖ ﺑﺮﮔﺰﯾﺪهی ﻣﺠﻠﻪی ﻓﻮرﭼﻮن در‬
‫ﺳﺎل ‪ ،1993‬اﮔﺮ ﻣﻮرد ﺣﻤﺎﯾﺖ دوﻟﺖﻫﺎ ﻗﺮار ﻧﻤﯽﮔﺮﻓﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻫـﯿﭻ وﺟـﻪ ﻧﻤـﯽﺗﻮاﻧـﺴﺘﻨﺪ ﺑـﻪ‬
‫ﻋﻨﻮان ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺑﻪ ﺣﯿﺎت ﺧﻮد اداﻣﻪ دﻫﻨﺪ‪ «.‬اﯾﻦ ﺣﻤﺎﯾـﺖﻫـﺎ ﺑـﻪ ﺷـﮑﻞ اﻧﺘﻘـﺎل‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺧﺴﺎرات ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ و ﯾﺎ ﺧﺮﯾﺪ ﺳﻬﺎم آﻧﻬﺎ از ﺳﻮی دوﻟﺖ‪ ،‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ دﭼﺎر ﻣﺸﮑﻞ‬
‫ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻻک ﻫﯿﺪ‪ ،‬ﻋﻤﺪهﺗﺮﯾﻦ ﮐﺎرﻓﺮﻣﺎ در ﻣﻨﻄﻘﻪی ﺷﺪﯾﺪاً ﻣﺤﺎﻓﻈﻪ‬
‫ﮐﺎر ﺳﻨﺎﺗﻮر ﮔﯿﻨﮕﺮﯾﭻ‪ ،‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ وامﻫﺎی ﺗﻀﻤﯿﻨﯽ دوﻟﺖ از ورﺷﮑﺴﺘﮕﯽ ﻧﺠـﺎت ﯾﺎﻓـﺖ‪ .‬در‬
‫ﻫﻤﯿﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﻋﻨﻮان ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ دﺧﺎﻟﺖ دوﻟﺖ ﮐﻪ »در دو ﻗـﺮن ﮔﺬﺷـﺘﻪ ﻗﺎﻋـﺪه ﺑـﻮده‬
‫‪ -1‬ﺑﻬﺮه ﮐﺸﯽ از ﻣﺮدم ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻧﻮام ﭼﺎﻣﺴﮑﯽ ص ‪37‬‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 144‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫اﺳﺖ ﺗﺎ اﺳﺘﺜﻨﺎء ‪ ...‬ﻧﻘﺶ ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﻨﻨﺪهای در ﺗﻮﺳـﻌﻪ و ﮔـﺴﺘﺮش ﺑـﺴﯿﺎری از ﻣﺤـﺼﻮﻻت و‬
‫ﻓﺮآﯾﻨﺪﻫﺎی ﻧﻮآوراﻧﻪ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬ﺧﺼﻮﺻﺎً در ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻫـﻮا ‪ -‬ﻓـﻀﺎ‪ ،‬اﻟﮑﺘﺮوﻧﯿـﮏ‪ ،‬ﮐـﺸﺎورزی‬
‫ﻣﺪرن‪ ،‬ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﻣﻮاد‪ ،‬اﻧﺮژی و ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﺣﻤﻞ و ﻧﻘﻞ و ﺑﻪ ﻃـﻮر ﮐﻠـﯽ ﺗﮑﻨﻮﻟـﻮژیﻫـﺎی‬
‫ارﺗﺒﺎﻃﺎت دورﺑﺮد و اﻃﻼﻋﺎﺗﯽ‪.1‬‬
‫ﻋﻠﻞ ﻋﺪم ﻣﺸﺮوﻋﯿﺖ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺷﻨﯿﺪهام ﺷﻤﺎ در اﺟﺘﻤﺎع داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن داﻧﺸﮕﺎه ﺷﻬﯿﺪ ﭼﻤﺮان و ﻋﻠﻮم ﭘﺰﺷﮑﯽ اﻫـﻮاز‬
‫ﺑﺮ ﺿﺪ ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺻﺤﺒﺖ ﮐﺮدهاﯾﺪ ﻣﯽﺧﻮاﻫﻢ ﺑﭙﺮﺳﻢ ﺑﻪ ﭼﻪ دﻟﯿﻞ؟‬
‫ﭘﺎﺳـﺦ‪ :‬ﻣﺠﻠﻪ ﺗﺎﯾﻤﺰ ﺑﺎ ﺑﺮرﺳﯽ اﯾﻦ ﮐﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ »آﻣﺮﯾﮑﺎ ارزشﻫﺎی ﺑـﺎزار آزاد ﺧـﻮد را ﺻـﺎدر‬
‫ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ «.‬از ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﻧﺎﻣﻪ ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ در ﻣﻮرد ارﺗﺒﺎﻃﺎت دورﺑـﺮد ﺗﻤﺠﯿـﺪ ﮐـﺮد‪.‬‬
‫ﯾﮑﯽ از دﻻﯾﻞ اﯾﻦ ﺗﻤﺠﯿﺪ آن اﺳﺖ ﮐﻪ »اﺑﺰار ﺟﺪﯾﺪی را ﺑﺮای ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺧﺎرﺟﯽ« در اﺧﺘﯿـﺎر‬
‫واﺷﯿﻨﮕﺘﻦ ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﻧﺎﻣﻪ ﺑﻪ »ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ اﺟﺎزه ﻣﯽدﻫـﺪ ﺗـﺎ درون‬
‫ﻣﺮزﻫﺎی ‪ 70‬ﮐﺸﻮری ﮐﻪ آن را اﻣﻀﺎء ﮐﺮدهاﻧﺪ‪ ،‬ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪ «.‬و اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺮ ﮐﺴﯽ ﭘﻮﺷـﯿﺪه‬
‫ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻧﻬﺎدﻫﺎی ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﺗﺎ زﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ ﺧﻮاﺳـﺖﻫـﺎی ﻗـﺪرتﻫـﺎی ﺑـﺰرگ‪،‬‬
‫ﺧﺼﻮﺻﺎً آﻣﺮﯾﮑﺎ‪ ،‬اﻧﺠﺎم وﻇﯿﻔﻪ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ ﺧﻮد اداﻣﻪ دﻫﻨـﺪ‪ .‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﯾﻦ‪ ،‬در‬
‫ﺟﻬﺎن واﻗﻌﯽ اﯾﻦ »اﺑﺰار ﺟﺪﯾﺪ« ﺑﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ اﺟﺎزه و ﻓﺮﺻﺖ ﻣـﯽدﻫـﺪ ﺗـﺎ ﻋﻤﯿﻘـﺎً در ﻣـﺴﺎﯾﻞ‬
‫داﺧﻠﯽ ﮐﺸﻮرﻫﺎی دﯾﮕﺮ دﺧﺎﻟﺖ ﻧﻤﺎﯾﺪ و آﻧﻬﺎ را ﻣﺠﺒﻮر ﺳﺎزد ﺗﺎ ﻗﻮاﻧﯿﻦ و ﻋﺎدات و رﺳﻮم ﺧﻮد‬
‫را ﺗﻐﯿﯿﺮ دﻫﻨﺪ‪ .‬ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﺎﻣﻼً اﻃﻤﯿﻨـﺎن ﯾﺎﺑـﺪ ﮐـﻪ ﺳـﺎﯾﺮ ﮐـﺸﻮرﻫﺎ »ﺑـﺮ‬
‫اﺳﺎس ﺗﻌﻬﺪات ﺧﻮﯾﺶ اﺟﺎزه ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاری را ﺑﻪ ﺧﺎرﺟﯿﺎن ﻣـﯽدﻫﻨـﺪ‪ «.‬ﺑـﺪون آن ﮐـﻪ در‬
‫ﺣﯿﻄﻪﻫﺎی اﺳﺎﺳﯽ اﻗﺘﺼﺎدﺷﺎن ﻣﺤﺪودﯾﺘﯽ ﻗﺎﯾﻞ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬در ﻣﻮرد ﺧﺎﺻﯽ ﮐﻪ ﻣﺪ ﻧﻈﺮ ﻣﺎﺳـﺖ‬
‫ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﺤﺘﻤﻞ ﺑﺮای ﻫﻤﻪ روﺷﻦ اﺳﺖ؛ ﻣﺠﻠﻪ ﺑﺮرﺳﯽﻫﺎی اﻗﺘﺼﺎدی ﺧﺎور دور اﻋﻼم داﺷﺖ‬
‫ﮐﻪ »ﺳﻮد ﺑﺮﻧﺪﮔﺎن ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ اﯾﻦ دوران ﺟﺪﯾﺪ ﺷﺮﮐﺖﻫـﺎی ﺣﻤـﻞ و ﻧﻘـﻞ آﻣﺮﯾﮑـﺎ« و ﯾـﮏ‬

‫‪ - 1‬ﺑﻬﺮه ﮐﺸﯽ از ﻣﺮدم ﻧﻮﺷﺘﻪ ﭼﺎﻣﺴﮑﯽ ص ‪45‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺗﺠﺎرت ‪145 .....................................................................................................................................................‬‬

‫ﺷﺮﮐﺖ ﻏﻮل ﭘﯿﮑﺮ اﻧﮕﻠﯿﺴﯽ ‪ -‬آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﻬﺘـﺮﯾﻦ ﻣﻮﻓﻘﯿـﺖ را ﺑـﺮای ﺗـﺴﻠﻂ ﺑـﺮ‬
‫»زﻣﯿﻦ ﺑﺎزی« در اﺧﺘﯿﺎر دارﻧﺪ‪.1‬‬
‫ﭘﯿﺎﻣﺪﻫﺎی اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ ﮐﻪ از ﭘﯿﺮوزی »ارزش آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ« در ﺳـﺎزﻣﺎن ﺗﺠـﺎرت ﺟﻬـﺎﻧﯽ ﻧﺎﺷـﯽ‬
‫ﻣﯽﺷﻮد ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از‪:‬‬
‫‪ .1‬اﯾﺠﺎد »اﺑﺰاری ﺟﺪﯾﺪ« ﺑﺮای دﺧﺎﻟﺖ ﻫﻤﻪ ﺟﺎﻧﺒﻪ آﻣﺮﯾﮑـﺎ در ﻣـﺴﺎﯾﻞ داﺧﻠـﯽ ﮐـﺸﻮرﻫﺎی‬
‫دﯾﮕﺮ‪.‬‬
‫‪ .2‬ﮐﻨﺘﺮل ﺑﺨﺶ ﮐﻠﯿﺪی اﻗﺘﺼﺎد ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ‪.‬‬
‫‪ .3‬ﮐﺴﺐ ﺳﻮد ﺑﺮای ﺑﺨﺶﻫﺎی ﺗﺠﺎری و ﻣﺮﻓﻪ‪.‬‬
‫‪ .4‬اﻧﺘﻘﺎل ﻫﺰﯾﻨﻪ ﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﺮدم‪.‬‬
‫‪ .5‬اﯾﺠﺎد ﺳﻼﺣﯽ ﺟﺪﯾﺪ و ﺑﺎﻟﻘﻮه ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ ﻋﻠﯿﻪ ﺧﻄﺮ ﺷﻌﺎر دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ‪.‬‬
‫ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ دﺑﯿﺮ ﮐﻞ ﺳﺎزﻣﺎن ﺧﻮار و ﺑﺎر و ﮐﺸﺎورزی )ﻓﺎﺋﻮ( واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ اﻋـﻼم‬
‫ﮐﺮد ﮐﻪ »ﺑﺤﺮان ﻏﺬاﯾﯽ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل اﻓﺰاﯾﺶ ﺷﺪﯾﺪ ﻗﯿﻤـﺖﻫـﺎی ﻏﻠـﻪ در ﺳـﺎل ﺟـﺎری« اﯾـﻦ‬
‫ﻫﺸﺪار را ﺑﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎ داده اﺳﺖ ﮐﻪ »ﺑﺎﯾﺪ از ﻟﺤﺎظ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻣﻮاد ﻏـﺬاﯾﯽ اﺗﮑـﺎی ﺑﯿـﺸﺘﺮی ﺑـﻪ‬
‫ﺧﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ «.‬ﻓﺎﺋﻮ ﺑﻪ »ﮐﺸﻮرﻫﺎی در ﺣﺎل ﺗﻮﺳﻌﻪ« ﻫﺸﺪار ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺳﯿﺎﺳﺖﻫـﺎﯾﯽ‬
‫را ﮐﻪ »ﺗﻮاﻓﻖ واﺷﯿﻨﮕﺘﻦ« ﺑﺮ آﻧﺎن ﺗﺤﻤﯿﻞ ﮐﺮده و اﺛﺮی ﻫﻮﻟﻨﺎک ﺑﺮ ﺑﺨـﺶ اﻋﻈـﻢ ﺟﻬـﺎن‬
‫ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﻟﻐﻮ ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ؛ اﯾﻦ در ﺣﺎﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﯾﺎراﻧﻪﻫﺎی ﻓﺮاواﻧﯽ ﺑﻪ ﺻﻨﻌﺖ ﮐـﺸﺎورزی و‬
‫ﻗﺎﭼﺎق ﻣﻮاد ﻣﺨﺪر اﺧﺘﺼﺎص داده ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺷﺎﯾﺪ اﯾـﻦ ﻣـﻮارد را ﺑﺘـﻮان ﭼـﺸﻢ ﮔﯿﺮﺗـﺮﯾﻦ‬
‫ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ اﺻﻼﺣﺎت ﻧﺌﻮﻟﯿﺒﺮاﻟﯽ ﺑﺮ اﺳﺎس »ارزش ﻫﺎی ﺑﺎزار آزاد« داﻧـﺴﺖ ﮐـﻪ »آﻣﺮﯾﮑـﺎ در‬
‫ﺣﺎل ﺻﺪور آن اﺳﺖ‪«.‬‬

‫‪ - 1‬ﻫﻤﺎن ص ‪78‬‬
‫‪ -2‬ﻫﻤﺎن ص ‪83‬‬

‫‪2‬‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 146‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺷﻤﺎ ﻓﻘﻂ از ﺗﺴﻠﻂ آﻣﺮﯾﮑﺎ وﺣﺸﺖ دارﯾﺪ؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﻫﻤﺎن روزی ﮐﻪ ﺧﺒﺮ دﺳﺖ اول ﭘﯿﺮوزی ارزشﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ در ﺳـﺎزﻣﺎن ﺗﺠـﺎرت‬
‫ﺟﻬﺎﻧﯽ اﻧﺘﺸﺎر ﯾﺎﻓﺖ‪ ،‬ﺳﺮدﺑﯿﺮان ﻧﯿﻮﯾﻮرک ﺗﺎﯾﻤﺰ ﺑﻪ اﺗﺤﺎدﯾﻪ اروﭘﺎ ﻫﺸﺪار دادﻧﺪ ﮐﻪ از ﺳﺎزﻣﺎن‬
‫ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ درﺧﻮاﺳﺖ ﻣﺠﺎزات آﻣﺮﯾﮑﺎ را ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻧﻘﺾ ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﻧﺎﻣﻪﻫـﺎی ﺗﺠـﺎرت آزاد‬
‫ﻧﮑﻨﺪ‪ .‬ﻣﻮﺿـﻮع ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﻗﺎﻧـﻮن ﻫﻠﻤﺰ ‪ -‬ﺑﺮﺗﻮن اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑـﻪ ﻣﻮﺟـﺐ آن »آﻣﺮﯾﮑـﺎ ﻣﮑﻠـﻒ‬
‫ﻣﯽﮔﺮدد ﺗﺎ ﺷﺮﮐﺖ ﻫﺎی ﺧﺎرﺟﯽ را ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﺑﺎ ﮐﻮﺑﺎ ﺗﺤﺮﯾﻢ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪«.‬‬
‫واﺷﯿﻨﮕﺘﻦ اﻋﻼم داﺷﺖ ﮐﻪ ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺑـﺮای ﺑﺮرﺳـﯽ ﻣﻮﺿـﻮع اﻣﻨﯿـﺖ ﻣﻠـﯽ‬
‫ﮐﺸﻮرﻫﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ »واﺟﺪ ﺻﻼﺣﯿﺖ ﻧﯿﺴﺖ‪ «.‬ﻣﺎ ﺑﺎﯾﺪ درک ﮐﻨﯿﻢ ﮐﻪ ﻫﺴﺘﯽ ﻣـﺎ در ﮔـﺮوه‬
‫ﺧﻔﻪ ﮐﺮدن اﻗﺘﺼﺎد ﮐﻮﺑﺎ اﺳﺖ‪ .‬ﯾﮑﯽ از ﺳﺨﻨﮕﻮﯾﺎن دوﻟﺖ ﮐﻠﯿﻨﺘﻮن اﻓﺰود ﮐﻪ ﺣﮑـﻢ ﺳـﺎزﻣﺎن‬
‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺗﺠﺎرت ﻋﻠﯿﻪ آﻣﺮﯾﮑﺎ در ﺷﺮاﯾﻄﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﮐﺸﻮر در ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠـﺎرت ﺟﻬـﺎﻧﯽ ﻏﺎﯾـﺐ‬
‫ﺑﺎﺷﺪ ﺑﯽاﻫﻤﯿﺖ اﺳﺖ زﯾﺮا »اﻋﺘﻘﺎد ﻧﺪارﯾﻢ ﮐﻪ ﯾﮏ ﮐﻠﻤﻪ از ﺣـﺮفﻫـﺎ ﯾـﺎ ﮐﺎرﻫـﺎی ﺳـﺎزﻣﺎن‬
‫ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﺘﻮاﻧﺪ آﻣﺮﯾﮑﺎ را ﻣﺠﺒﻮر ﺳﺎزد ﺗﺎ ﻗﻮاﻧﯿﻦ اش را ﺗﻐﯿﯿﺮ دﻫﺪ‪ «.‬ﺑﻪ ﯾﺎد دارﯾﻢ ﮐـﻪ‬
‫ﺷﺎﯾﺴﺘﮕﯽ ﻣﻬﻢ ﻣﻮاﻓﻘﺖﻧﺎﻣﻪ ارﺗﺒﺎﻃﺎت دورﺑﺮد ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ اﯾـﻦ ﺑـﻮد ﮐـﻪ »اﯾـﻦ‬
‫اﺑﺰار ﺟﺪﯾﺪ ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺧﺎرﺟﯽ«‪ ،‬ﺳﺎﯾﺮ ﮐﺸﻮرﻫﺎ را ﻣﺠﺒﻮر ﻣﯽﺳﺎزد ﺗﺎ ﻗﻮاﻧﯿﻦ و روشﻫﺎی ﺧـﻮد‬
‫را ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ ﺧﻮاﺳﺖ ﻣﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ دﻫﻨﺪ‪.‬‬
‫ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬اﺗﺤﺎدﯾﻪ اروﭘﺎ و آﻣﺮﯾﮑﺎ ﻣﯽﮐﻮﺷﻨﺪ ﻗﺒـﻞ از ﺗـﺸﮑﯿﻞ‬
‫ﺟﻠﺴﻪای دادرﺳﯽ ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ در ‪ 14‬آورﯾﻞ ﺑﻪ ﺗﻮاﻓﻖ ﺑﺮﺳﻨﺪ‪ .‬در اﯾﻦ ﻣﯿـﺎن‪ ،‬ﺑﻨـﺎ‬
‫ﺑﻪ ﮔﺰارش وال اﺳﺘﺮﯾﺖ ﺟﻮرﻧﺎل‪ ،‬واﺷﯿﻨﮕﺘﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﻫﯿﺎت ﻣﻨﺼﻔﻪ ﺳـﺎزﻣﺎن ﺗﺠـﺎرت‬
‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻫﻢ ﮐﺎری ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﮐﺮد و از اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع دﻓﺎع ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد ﮐﻪ ﺳـﺎزﻣﺎن ﻓـﻮق ﻓﺎﻗـﺪ‬
‫ﺻﻼﺣﯿﺖ ﻗﻀﺎﯾﯽ ﺑﺮای ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﻣﻨﯿﺖ ﻣﻠﯽ اﺳﺖ‪.1‬‬

‫‪ - 1‬ﻫﻤﺎن ص ‪89‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺗﺠﺎرت ‪147 .....................................................................................................................................................‬‬

‫ﻣﯿﻮه ﻧﻮ ﺑﺎر ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺗﺎﮐﻨﻮن ﭼﻪ آﺛﺎری ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﺮ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺟﻬﺎن ﺳﻮم داﺷﺘﻪ اﺳﺖ؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬در ﮔﺰارش ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻞ درﺑﺎره رﺷﺪ ﺟﻬﺎن در ﺳﺎل ‪ 1992‬آﻣﺪه اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺷـﮑﺎف‬
‫ﻣﯿﺎن ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪ و ﻓﻘﯿﺮ از ‪ 1960‬ﺑﻪ ﺑﻌﺪ ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﭼﺸﻢ ﮔﯿﺮی ﻧﺎﺷﯽ از ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎی‬
‫ﺣﻤﺎﯾﺘﯽ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺛﺮوﺗﻤﻨﺪ اﺳﺖ‪ .‬ﮔﺰارش ﺳﺎل ‪ 1994‬ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ »ﮐـﺸﻮرﻫﺎی‬
‫ﺻﻨﻌﺘﯽ ﻧﺎﻗﺾ اﺻﻮل ﺗﺠﺎرت آزاد‪ ،‬ﻫﺰﯾﻨﻪ ای ﺣﺪود ‪ 50‬ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر را در ﺳﺎل ﮐـﻪ ﺗﻘﺮﯾﺒـﺎً‬
‫ﻣﻌﺎدل ﮐﻞ ﻫﺰﯾﻨـﻪﻫﺎی ﺧﺪﻣـﺎت ﺧﺎرﺟﯽ اﺳـﺖ‪ ،‬ﺑـﺮ ﮐـﺸﻮرﻫﺎی در ﺣـﺎل ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﺗﺤﻤﯿـﻞ‬
‫ﮐﺮدهاﻧﺪ« ﺑﺨﺶ ﺑﯿﺸﺘﺮ اﯾﻦ ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎ‪ ،‬ﯾﺎراﻧﻪﻫﺎی دوﻟﺘﯽ اﺳﺖ ﮐـﻪ ﺑـﺮای ارﺗﻘـﺎی ﺻـﺎدرات‬
‫ﭘﺮداﺧﺖ ﻣﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﺑﺮآورد ﮔﺰارش ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺳﺎل ‪ 1996‬ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺳـﺎزﻣﺎن‬
‫ﻣﻠﻞ‪ ،‬اﺧﺘﻼف ﻣﯿﺎن ﻏﻨﯽ ﺗﺮﯾﻦ و ﻓﻘﯿﺮﺗﺮﯾﻦ ‪ 20‬درﺻـﺪ ﺟﻤﻌﯿـﺖ ﺟﻬـﺎن از ‪ 1960‬ﺗـﺎ ‪1989‬‬
‫ﺑﯿﺶ از ‪ 50‬درﺻﺪ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﭘﯿﺶ ﺑﯿﻨﯽ ﻣﯽﺷﻮد ﮐﻪ »ﻧـﺎﺑﺮاﺑﺮی در ﺟﻬـﺎن در اﺛـﺮ روﻧـﺪ‬
‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺷﺪن اﻓﺰاﯾـﺶ ﯾﺎﺑﺪ‪ «.‬اﯾﻦ اﺧﺘـﻼف رو ﺑﻪ رﺷـﺪ در ﺟﻮاﻣﻊ ﺛﺮوﺗﻤﻨـﺪ ﻧﯿـﺰ ﺑـﻪ ﭼـﺸﻢ‬
‫ﻣﯽﺧﻮرد ﮐﻪ در راس آن آﻣﺮﯾﮑﺎ اﺳﺖ و ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ ﺑﺎ ﻓﺎﺻﻠﻪ اﻧﺪﮐﯽ ﭘﺸﺖ ﺳﺮ آن ﻗﺮار دارد‪.‬‬
‫ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت ﺗﺠﺎری از رﺷﺪ »ﺧﯿﺮه ﮐﻨﻨﺪه« و »ﺣﯿﺮت آور« ﺳﻮدﻫﺎ ﺑﻪ وﺟﺪ آﻣـﺪهاﻧـﺪ و ﺑـﺮای‬
‫ﺗﻤﺮﮐﺰ ﺧﺎرق اﻟﻌﺎده ﺛﺮوت در ﻣﯿﺎن درﺻﺪی از اﻗﺸﺎر ﺑﺎﻻی ﺟﺎﻣﻌﻪ ﮐﻒ ﻣﯽزﻧﻨﺪ و در ﻫﻤـﺎن‬
‫ﺣﺎل ﺷﺮاﯾﻂ زﻧﺪﮔﯽ ﺑﺮای اﮐﺜﺮﯾﺖ ﯾﺎ ﺛﺎﺑﺖ ﻣﺎﻧﺪه و ﯾﺎ ﺑﺪﺗﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.1‬‬
‫ﻧﻔﺘﺎ ﻧﻤﻮﻧﻪای ﮐﻮﭼﮏ و ﻣﻨﻄﻘﻪای از ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺷﻤﺎ ﭘﯿﻤﺎن ﻧﻔﺘﺎ ﺑﻪ ﺿﺮر ﮐﺸﻮر ﺿﻌﯿﻒ ﻣﮑﺰﯾﮏ و ﺑﻪ ﻧﻔـﻊ دو ﮐـﺸﻮر ﻗـﻮی‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ و ﮐﺎﻧﺎدا ﺗﻤﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﻫﻮﻣﺮو آرﯾﺪ ﺟﯿﺲ‪ ،‬رﯾﯿﺲ ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﺳـﺎزﻣﺎن ﺣﻔـﻆ زﯾـﺴﺖ ﻣﮑﺰﯾـﮏ از اﯾـﻦ ﮐـﻪ‬
‫»ﻣﮑﺰﯾﮏ ﺑﺮای ﺳﻮﻣﯿﻦ ﺑﺎر ﻓﺘﺢ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ «.‬اﺑﺮاز ﺗﺎﺳـﻒ ﻣـﯽﮐـﺮد‪» :‬ﺑـﺎر ﻧﺨـﺴﺖ ﺑـﺎ زور‬
‫‪ -1‬ﻫﻤﺎن ص ‪129‬‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 148‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫اﺳﻠﺤﻪ‪ ،‬ﺑﺎر دوم از ﻟﺤﺎظ ﻣﻌﻨﻮی و ﺑﺎر ﺳﻮم ﺑﻪ ﺷﮑﻞ اﻗﺘﺼﺎدی ﻓﺘﺢ ﮔﺮدﯾﺪ‪ «.‬ﻃﻮﻟﯽ ﻧﮑـﺸﯿﺪ‬
‫ﮐﻪ اﯾﻦ ﻧﮕﺮاﻧﯽ ﻫﺎ ﺟﺎﻣﻪ ﻋﻤﻞ ﭘﻮﺷـﯿﺪ‪ .‬ﮐﻤـﯽ ﺑﻌـﺪ از ﺗـﺼﻮﯾﺐ ﻧﻔﺘـﺎ در ﮐﻨﮕـﺮه ‪ ،‬ﮐـﺎرﮔﺮان‬
‫ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪﻫﺎی ﻫﺎﻧﯽ ول و ﺟــﻨﺮال اﻟﮑــﺘﺮﯾﮏ را ﺑـﻪ ﻋﻠـﺖ ﮐﻮﺷـﺶ ﺑـﺮای ﺳـﺎزﻣﺎن دادن‬
‫اﺗﺤﺎدﯾﻪﻫﺎی ﻣﺴﺘﻘﻞ اﺧﺮاج ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﮐﻤﭙﺎﻧﯽ ﻣﻮﺗﻮر ﻓﻮرد ﺑﺎ اﺧﺮاج ﺗﻤﺎم ﻧﯿﺮوی ﮐﺎر ﺧﻮﯾﺶ در‬
‫ﺳﺎل ‪ ،1987‬ﻗﺮارداد ﺑﺎ اﺗﺤﺎدﯾﻪ را ﻓﺴﺦ و ﮐﺎرﮔﺮان را ﺑﺎ دﺳﺖ ﻣﺰدﻫـﺎی ﭘـﺎﯾﯿﻦﺗـﺮی‪ ،‬از ﻧـﻮ‬
‫اﺳﺘﺨﺪام ﮐﺮد‪ .‬ﻣﻌﺘﺮﺿﺎن را ﺑﻪ ﺷﺪت ﺳﺮﮐﻮب ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻓـﻮﻟﮑﺲ واﮔـﻦ ﻧﯿـﺰ ﻫﻤـﯿﻦ روﯾـﻪ را‬
‫اﺗﺨﺎذ ﮐﺮد و ﺑﻪ ﭘﺸﺘﻮاﻧﻪ ﺣﻤﺎﯾﺖ دوﻟﺖ ‪ 14‬ﻫﺰار ﮐﺎرﮔﺮ اﺧﺮاج و ﻓﻘﻂ ﺗﻌﺪادی از آﻧﺎن را ﮐـﻪ‬
‫از رﻫﺒﺮان اﺗﺤﺎدﯾﻪ ﻣﺴﺘﻘﻞ دور ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺠﺪداً اﺳﺘﺨﺪام ﮐﺮدﻧﺪ‪ .‬اﯾﻨﻬﺎ ﺑﺨﺶﻫﺎی ﻣﻬﻤﯽ‬
‫از »ﻣﻌﺠﺰه اﻗﺘﺼﺎدی« اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻔﺘﺎ ﺑﺎ آن »دﺳﺖ و ﭘـﺎی اﺻـﻼﺣﺎت ﻧﺌـﻮﻟﯿﺒﺮاﻟﯽ را ﺑـﺴﺘﻪ‬
‫اﺳﺖ‪ «.‬ﺳﻨﺎی آﻣﺮﯾﮑﺎ ﮐﻤﯽ ﺑﻌﺪ از ﺗﺼﻮﯾﺐ ﻧﻔﺘﺎ‪» ،‬ﻗﻮی ﺗﺮﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﻧﺎﻣﻪ ﺿـﺪ ﺟـﺮاﯾﻢ را در‬
‫ﺗﺎرﯾﺦ« )ﺑﻪ ﻧﻘﻞ از ﺳﻨﺎﺗﻮر اورﯾﻦ ﻫﺎچ( ﺗﺼﻮﯾﺐ ﮐﺮد؛ ‪ 100‬ﻫﺰار ﭘﻠـﯿﺲ ﺟﺪﯾـﺪ را اﺳـﺘﺨﺪام‬
‫ﮐﺮدﻧﺪ‪ ،‬زﻧﺪانﻫﺎی ﻣﺤﻠﯽ ﺑﺎ اﻣﮑﺎﻧﺎت ﻓﻮق اﻣﻨﯿﺘﯽ و اردوﮔـﺎهﻫـﺎی آﻣﻮزﺷـﯽ ﺑـﺮای ﺧـﻼف‬
‫ﮐﺎران اﺣﺪاث ﺷﺪ‪ ،‬ﺣﮑﻢ اﻋﺪام ﮔﺴﺘﺮش ﯾﺎﻓﺖ و ﻣﺠﺎزاتﻫﺎﯾﯽ ﺳﻨﮕﯿﻦ و ﻃﺎﻗﺖ ﻓﺮﺳﺎ وﺿـﻊ‬
‫ﮔﺮدﯾﺪ‪.1‬‬
‫اوﺿﺎع اﻗﺘﺼﺎدی ﮐﺎرﮔﺮان‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ﻋﻠﯽرﻏﻢ ﺑﺪﺑﯿﻨﯽ اﻣﺜﺎل ﺷﻤﺎ اوﺿﺎع ﮐـﺎرﮔﺮان در ﺣـﺪی در ﺟﻬـﺎن‬
‫ﻏﺮب ﺑﻬﺒﻮد ﯾﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ دﯾﮕﺮ ﺗﻨﺸﯽ ﻣﯿﺎن ﮐﺎرﮔﺮان و دوﻟﺖ دﯾﺪه ﻧﻤﯽﺷـﻮد دﯾﮕـﺮ از آن‬
‫ﺗﻀﺎد ﺧﺸﻦ ﺧﺒﺮی ﻧﯿﺴﺖ؟‬
‫ﭘﺎﺳـﺦ‪ :‬ﻣﻄﻠﺐ ﺷﻤﺎ ﺻﺮف ادﻋﺎ اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻦ ﺑﻪ ﺣﻘﺎﯾﻖ ﻣﺴﺘﻨﺪ اﺷﺎره ﻣﯽﮐﻨﻢ ﭼﯿﺰی ﮐﻪ اﻋﯿـﺎن‬
‫اﺳﺖ ﭼﻪ ﺣﺎﺟﺖ ﺑﻪ ﺑﯿﺎن اﺳﺖ‪:‬‬
‫ﻣﺎ ﺷﻮاﻫﺪی از اﯾﻦ ﺗﻀﺎد را در ﺳﺎﯾﺮ ﻧﻘﺎط ﺟﻬﺎن ﻧﯿﺰ ﻣـﺸﺎﻫﺪه ﻣـﯽﮐﻨـﯿﻢ‪ .‬ﻣـﺜﻼً در ﻣـﺎرس‬
‫‪ 1994‬ﮐﺎرﮔﺮان ﺟﻮان و داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن ﻓﺮاﻧﺴﻮی ﺿﺮﺑﻪ دﯾﮕﺮی ﺑﻪ ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎی ﺿﺪ ﮐـﺎرﮔﺮی‬
‫ﺣﮑﻮﻣﺖ آن ﮐﺸﻮر وارد آوردﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﮔﺰارش ﻫﻔﺘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﯿﻠﯿﺘﺎﻧﺖ‪ ،‬آﻧﻬﺎ ﭼﻨﺪﯾﻦ ﻫﻔﺘﻪ ﺑﺎ ﺑـﺴﯿﺞ‬
‫‪ - 1‬ﻫﻤﺎن ص ‪147‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺗﺠﺎرت ‪149 .....................................................................................................................................................‬‬

‫ﺳﺮاﺳﺮی ﺻﺪﻫﺎ ﻫﺰار ﻧﻔﺮی ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﭘﺸﺘﯿﺒﺎﻧﯽ ﻣﯿﻠﯿﻮنﻫﺎ ﺗﻦ از ﻣﺮدم زﺣﻤﺖﮐﺶ و ﺣﻤﺎﯾﺖ‬
‫‪ 3‬ﮐﻨﻔﺪراﺳﯿﻮن اﺻﻠﯽ اﺗﺤﺎدﯾﻪﻫﺎی ﮐﺎرﮔﺮی از دوﻟﺖ ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺗﻀﯿﯿﻘﺎﺗﯽ ﺧـﻮد را‬
‫ﭘﺲ ﺑﮕﯿﺮد‪ .‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪای ﮐﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﮐﺎﻫﺶ ﺣﺪاﻗﻞ دﺳﺘﻤﺰد ﮐﺎرﮔﺮاﻧﯽ ﮐﻪ ﺳﻨـﺸﺎن زﯾـﺮ ‪25‬‬
‫ﺳﺎل اﺳﺖ ﺗﺪوﯾﻦ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬آﻧﻬﺎ از ﻃﺮﯾﻖ اﯾﻦ ﻣﺒﺎرزات‪ ،‬رژﯾﻢ ﻧﺨﺴﺖ وزﯾﺮ ادوارد ﺑﺎﻻدور را‬
‫ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ ﻋﻘﺐ ﻧﺸﯿﻨﯽ ﮐﺮدﻧـﺪ‪ .‬درﺳـﺖ ﭼﻨـﺪ ﻣـﺎه ﻗﺒـﻞ از آن در اﮐﺘﺒـﺮ ‪ ،1993‬ﮐـﺎرﮔﺮان‬
‫اﯾﺮﻓﺮاﻧﺲ ﻫﺮ دو ﻓﺮودﮔﺎه ﺷﺎرل دوﮔﻞ و اورﻟﯽ ﭘﺎرﯾﺲ را ﺑﺴﺘﻨﺪ‪ .‬آﻧﻬﺎ دوﻟﺖ را ﻣﺠﺒﻮر ﮐﺮدﻧﺪ‬
‫ﺗﺎ از ﻣﻮﺿﻊ ﺿﺪ ﮐﺎرﮔﺮی ﻃﺮح ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺳﺎزی اﯾﺮ ﻓﺮاﻧﺲ ﻋﻘﺐ ﻧﺸﯿﻨﯽ ﮐﻨﺪ و ﻣـﺎﻧﻊ از آن‬
‫ﺷﺪﻧﺪ ﮐﻪ دوﻟﺖ ﻫﺰاران ﻧﻔﺮ را ﺑﺎ ﻗﺪرت ﺗﻤﺎم اﺧﺮاج ﮐﻨﺪ و اﻣﺘﯿﺎزات دﯾﮕﺮی ﻧﯿـﺰ ﺑـﻪ ﭼﻨـﮓ‬
‫آورد‪ .‬ﺑﺎﻻدور ﻗﺼﺪ داﺷﺖ از ﭘﯿﺮوزی در اﯾﺮ ﻓﺮاﻧﺲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﮑﻮی ﭘﺮﺗﺎﺑﯽ ﺑﺮای ﺣﻤﻠﻪ ﺑـﻪ‬
‫ﻣﺸﺎﻏﻞ‪ ،‬دﺳﺘﻤﺰدﻫﺎ‪ ،‬ﺷﺮاﯾﻂ ﮐﺎر و ﺟﻨﺒﺶ اﺗﺤﺎدﯾﻪ ﻫﺎی ﮐﺎرﮔﺮی اﺳﺘﻔﺎده ﮐﻨﺪ‪.1‬‬
‫در ﺳﺎل ‪ 1993‬ﮐﺎرﮔﺮان ﻣﻌﺎدن ذﻏـﺎل ﺳـﻨﮓ‪ ،‬از ﻃﺮﯾـﻖ ﺑـﻪ راه اﻧـﺪاﺧﺘﻦ ﯾـﮏ اﻋﺘـﺼﺎب‬
‫ﺳﺮاﺳﺮی‪ ،‬ﺗﻼش ﮐﺎرﻓﺮﻣﺎﯾﺎن ﺑﺮای اﻓﺰاﯾﺶ ﺗﻌﺪاد ﮐﺎرﮔﺎهﻫﺎی ﻏﯿﺮ ﻣﺘﺸﮑﻞ و ﺑـﺪون ﺣـﻀﻮر‬
‫اﺗﺤﺎدﯾﻪ را ﺷﮑﺴﺖ دادﻧﺪ و ﻣﺘﻌﺎﻗﺒﺎً اﺗﺤﺎدﯾﻪ ﮐﺎرﮔﺮان ﻣﺘﺤﺪ ﻣﻌﺎدن ﻣﻮﻓﻘﯿﺖﻫﺎی ﮐﻮﭼﮑﯽ در‬
‫زﻣﯿﻨﻪ ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﯽ ﮐﺎرﮔﺮان ﮐﺴﺐ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻮاﻣﺒﺮ ‪ 1993‬ﻣﻬﻤﺎﻧﺪاران ﺧﻄﻮط ﻫﻮاﭘﯿﻤـﺎﯾﯽ‬
‫آﻣﺮﯾﮑﻦ )‪ (American Airlines‬ﯾﮑﭙﺎرﭼﻪ‪ ،‬ﺑـﺮای دﻓـﺎع از اﺗﺤﺎدﯾـﻪ ﺧـﻮد‪ ،‬در ﻣﻘﺎﺑـﻞ‬
‫ﺗﻬﺎﺟﻢ ﮐﺎرﻓﺮﻣﺎﯾﺎن ﮐـﻪ ﻗـﺼﺪ در ﻫـﻢ ﺷﮑـﺴﺘﻦ آن را داﺷـﺘﻨﺪ ﺑـﻪ ﭘـﺎ ﺧﺎﺳـﺘﻨﺪ‪ .‬ﮐـﺎرﮔﺮان‬
‫ﮐﺎرﺧﺎﻧﺠﺎت ﻣﺎﺷﯿﻦ ﺳﺎزی ﮐﺎﺗﺮﭘﯿﻼر از ﻃﺮﯾﻖ اﻋﺘﺼﺎﺑﺎت و ﺟﻨـﮓ و ﮔﺮﯾﺰﻫـﺎی ﻣﻘﻄﻌـﯽ در‬
‫ﮐﺎرﮔﺎهﻫﺎ ﻋﻠﯿﻪ ﮐﺎرﻓﺮﻣﺎﯾﺎن ﮐﻪ ﺣﺎﺿﺮ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ ﺑﺎ ﮐﺎرﮔﺮان ﺑﺮ ﺳﺮ ﻋﻘﺪ ﻗﺮارداد ﺟﺪﯾـﺪ ﻣـﺬاﮐﺮه‬
‫ﮐﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺧﻮد اداﻣﻪ دادﻧﺪ و در دﻓﺎع از ﮐﺎرﮔﺮان ﻣﺒﺎرزی ﮐﻪ ﻣﻮرد ﺣﻤﻠﻪ ﮐﺎرﻓﺮﻣﺎﯾﺎن‬
‫ﻗﺮار ﻣﯽﮔﯿﺮﻧﺪ ﻧﯿﺰ اﻋﺘﺼﺎﺑﺎت ﮐﻮﺗﺎه ﻣﺪﺗﯽ ﺑﻪ راه اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ‪.‬ﮐـﺎرﮔﺮان ﻓـﻮﻻد در ﭼﻬـﺎر اﯾﺎﻟـﺖ‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ در ﺻﻨﺎﯾﻊ ﻓﻮﻻد آﻟﻨﮕـﯽ ﻟﻮدﮐـﺎم ﻋﻠﯿـﻪ ﺳﯿﺎﺳـﺖ ﺟﺪﯾـﺪ ﮐﺎرﻓﺮﻣﺎﯾـﺎن ﺗﺤـﺖ ﻋﻨـﻮان‬
‫»اﻧﻌﻄﺎف ﭘﺬﯾﺮی ﺳﺎﻋﺎت ﮐﺎر« ﺑﻪ ﻣﺒﺎرزه ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬ﺳﯿﺎﺳﺘﯽ ﮐﻪ اﺿﺎﻓﻪ ﮐـﺎری را اﺟﺒـﺎری‬
‫ﮐﺮده اﺳﺖ و ﺳﺎﻋﺎت ﮐﺎر ﻫﻔﺘﮕﯽ را ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺤﻤﻠﯽ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽدﻫـﺪ‪ .‬ﮐـﺎرﮔﺮان‬

‫‪ - 1‬ﮔﺎم ﻫﺎی اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﻢ ﺑﻪ ﺳﻮی ﻓﺎﺷﯿﺴﻢ و ﺟﻨﮓ ص ‪18‬‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 150‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﮐﺎرﺧﺎﻧﺠﺎت آ‪.‬ای اﺳﺘﺎﯾﻠﯽ )‪ (A.E.Staley‬در ﻣﺮﮐﺰ اﯾﺎﻟﺖ اﯾﻠﯽ ﻧﻮﯾﺰ ﻣﺒﺎرزه ﺳﺨﺘﯽ را ﻋﻠﯿﻪ‬
‫ﮐﺎرﻓﺮﻣﺎی ﺧﻮد ﮐﻪ درﻫﺎی ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪ را ﺑﻪ روی آﻧﺎن ﺑـﺴﺘﻪ اﺳـﺖ و ﻗـﺼﺪ دارد ﮐـﺎرﮔﺮان را‬
‫ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ ﻋﻘﺐ ﻧﺸﯿﻨﯽ ﮐﻨﺪ ﺑﻪ راه اﻧﺪاﺧﺘﻪاﻧﺪ و ﺑﺮای ﺟﻠﺐ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﮐﺎرﮔﺮان ﮐﺎﺗﺮﭘﯿﻼر و‬
‫ﺳﺎﯾﺮ ﻓﻌﺎﻟﯿﻦ اﺗﺤﺎدﯾﻪﻫﺎی ﮐﺎرﮔﺮی در اﯾﻦ ﻧﺎﺣﯿﻪ و ﺳﺮﺗﺎﺳﺮ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺗﻼش ﮐـﺮدهاﻧـﺪ‪ .‬ﻣﺜـﺎﻟﯽ‬
‫ﮐﻪ ﮔﻮﯾﺎی ﺗﻐﯿﯿﺮ و ﺗﺤﻮل ﺟﻮ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬اﻋﺘﺼﺎﺑﺎت ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ آﻣﯿﺰ ﯾﮏ روزه ﮐﺎرﮔﺮان اداره‬
‫ﭘﺴﺖ‪ ،‬ﯾﻮﻧﺎﯾﺘﺪ ﭘﺎرﺳﻞ ﺳﺮوﯾﺲ‪ ،‬اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﻮﺳﻂ اﺗﺤﺎدﯾﻪ ﮐـﺎرﮔﺮی ﺗﯿﻤـﺴﺘﺮﻫﺎ ﺳـﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﯽ‬
‫ﻣﯽﺷﻮد‪.1‬‬
‫ﺿﺮر ﺗﻘﻠﯿﺪ از ﺑﺮزﯾﻞ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﻣﮕﺮ ﺑﺮزﯾﻞ ﮐﻪ دروازهﻫﺎی ﺧﻮد را ﺑﻪ روی ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﯽ ﻣـﻦ ﺟﻤﻠـﻪ ﮐـﺸﻮر‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ ﮔﺸﻮد ﺿﺮر ﮐﺮد ﺗﺎ ﻣﺎ ﺿﺮر ﮐﻨﯿﻢ؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﺑﻠﯽ ﺿﺮر ﮐﺮد‪ ،‬ﺗﻮﺟﻪ ﮐﻨﯿﺪ‪:‬‬
‫ﺟﺮاﻟﺪ ﻫﺎﻧﯿـﺲ ﻫﻨﮕﺎم ﺳﺘـﻮدن ﺗﺎرﯾﺦ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﮐﺮدن ﺑﺮزﯾﻞ ﮐـﻪ ﭘﯿـﺸﺘﺮ از آن ﯾـﺎد ﮐـﺮدم‬
‫ﻣﯽﻧﻮﯾﺴﺪ ﮐﻪ از ‪ 1945‬آﻣﺮﯾﮑﺎ از ﺑﺮزﯾﻞ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﻄﻘﻪ آزﻣﺎﯾﺸﯽ ﺑﺮای ﺷﯿﻮهﻫـﺎی ﺟﺪﯾـﺪ‬
‫ﻋﻠﻤﯽ رﺷﺪ ﺻﻨﻌﺘﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﺮد ﮐﻪ ﯾﮏ ﺳﺮه ﺑﻪ ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔﺬاری ﻣﺘﮑﯽ ﺑﻮده‪ «.‬آزﻣـﺎﯾﺶ‬
‫ﺑﺎ ﻧﯿﺎت ﺧﯿﺮﺧﻮاﻫﺎﻧﻪ اﻧﺠﺎم ﺷﺪ‪ .‬ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاران ﺧﺎرﺟﯽ از اﯾﻦ ﻃﺮح ﺳﻮد ﺑﺮدﻧﺪ اﻣـﺎ ﻃﺮاﺣـﺎن‬
‫ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ اﻋﺘﻘﺎد داﺷﺘﻨﺪ ﮐﻪ ﻣﺮدم ﺑﺮزﯾﻞ ﻧﯿﺰ ﺳﻮد ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﺮد‪ .‬ﻻزم ﻧﯿﺴﺖ ﺗﻮﺿﯿﺢ دﻫﻢ ﮐـﻪ‬
‫ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت ﺗﺠﺎری ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﺮزﯾﻞ زﯾﺮ ﺳﻠﻄﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺑﻪ »ﻣﺤﺒـﻮﺑﺘﺮﯾﻦ‬
‫ﮐﺸﻮر آﻣﺮﯾﮑﺎی ﻻﺗﯿﻦ ﻧﺰد ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺗﺠﺎری ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ« ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ ،‬آﻧـﺎن ﭼـﻪ ﺳـﻮدی‬
‫ﺑﺮدﻧﺪ؛ اﯾﻦ در ﺣﺎﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﻧﮏ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﮔﺰارش داده ﺑﻮد ﮐـﻪ دو ﺳـﻮم ﺟﻤﻌﯿـﺖ ﺑﺮزﯾـﻞ‬
‫ﻏﺬای ﮐﺎﻓﯽ ﺑﺮای اﻧﺠﺎم ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎی ﻣﻌﻤﻮﻟﯽ ﺟﺴﻤﺎﻧﯽ ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ‪ .‬ﻫﺎﻧﯿﺲ ﮐﻪ در ﺳﺎل ‪1989‬‬
‫اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﺐ را ﻧﻮﺷﺘﻪ اﺳﺖ »ﺳﯿﺎﺳﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ ﮐﺮدن ﺑﺮزﯾﻞ« را ﺑﯽاﻧﺪازه ﻣﻮﻓﻖ ﻣﯽداﻧﻨﺪ و‬

‫‪ - 1‬ﮔﺎم ﻫﺎی اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﻢ ﺑﻪ ﺳﻮی ﻓﺎﺷﯿﺴﻢ و ﺟﻨﮓ ص ‪139‬‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺗﺠﺎرت ‪151 .....................................................................................................................................................‬‬

‫از آن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان داﺳﺘﺎن ﻣﻮﻓﻘﯿﺖ واﻗﻌﯽ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﯾﺎد ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺳﺎل ‪ 1989‬ﺳﺎل ﻃﻼﯾﯽ ﺟﻬﺎن‬
‫ﺗﺠﺎری ﺑﻮده اﺳﺖ در اﯾﻦ ﺳﺎل ﺳﻮد ﺣﺎﺻـﻞ ﺳـﻪ ﺑﺮاﺑـﺮ ﺳـﺎل ‪ 1988‬ﺑـﻮده در ﺣـﺎﻟﯽ ﮐـﻪ‬
‫دﺳﺘﻤﺰدﻫﺎی ﮐﺎرﮔﺮان ﺻﻨﻌﺘﯽ ﮐﻪ ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺗﺮﯾﻦ ﺳﻄﺢ را داﺷـﺖ‪ 20 ،‬درﺻـﺪ دﯾﮕـﺮ ﮐـﺎﻫﺶ‬
‫ﯾﺎﻓﺖ‪.‬‬
‫ﺟﺪﯾﺪﺗﺮﯾﻦ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﮑﺰﯾﮏ اﺳـﺖ از ﻣﮑﺰﯾـﮏ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﺷـﺎﮔﺮد ﺑﺮﺟـﺴﺘﻪ ﻗـﻮاﻧﯿﻦ ﺗﻮاﻓـﻖ‬
‫واﺷﯿﻨﮕﺘﻦ ﺗﻤﺠﯿﺪ و ﺑﻪ ﻋﻨﻮان اﻟﮕﻮﯾﯽ ﺑﺮای دﯾﮕﺮان ﺗﺒﻠﯿﻎ ﻣﯽﺷﻮد زﯾـﺮا ﺑـﺎ ﮐـﺎﻫﺶ ﺷـﺪﯾﺪ‬
‫دﺳﺖ ﻣﺰدﻫﺎ ﻓﻘﺮ ﺑﺎ ﻫﻤﺎن ﺳﺮﻋﺘﯽ اﻓﺰاﯾﺶ ﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﺗﻌـﺪاد ﻣﯿﻠﯿﺎردرﻫـﺎ و ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ ﺧـﺎرﺟﯽ‬
‫)ﻋﻤﺪﺗﺎً ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﺳﻔﺘﻪ ﺑﺎزی و ﯾﺎ ﺑـﺮای اﺳﺘﺜﻤﺎر ﮐﺎر ارزاﻧﯽ ﮐﻪ زﯾـﺮ ﺳـﻠﻄﻪ »دﻣﻮﮐﺮاﺳـﯽ«‬
‫ﺑﯽرﺣﻤﺎﻧﻪ ای ﻗﺮار دارد‪ (.‬در اﯾﻦ ﮐﺸﻮر ﺑﻪ ﺟﺮﯾﺎن اﻓﺘـﺎده و ﺑـﺪﯾﻦ ﺳـﺎن در دﺳـﺎﻣﺒﺮ ‪1994‬‬
‫ﺧﺎﻧﻪ ﮐﺎﻏﺬی ﻓﺮو ﭘﺎﺷﯿﺪ اﮐﻨﻮن ﻧﯿﻤﯽ از ﺟﻤﻌﯿﺖ ﻣﮑﺰﯾﮏ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺣﺪاﻗﻞ ﻧﯿﺎزﻫﺎی ﻏﺬاﯾﯽ‬
‫ﺧﻮد را ﺑﺮآورده ﮐﻨﻨﺪ و اﯾﻦ در ﺣﺎﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓﺮدی ﮐﻪ ﺑـﺎزار ﻏـﻼت را در اﺧﺘﯿـﺎر دارد در‬
‫ﻓﻬﺮﺳﺖ ﻣﯿﻠﯿﺎدرﻫﺎی ﻣﮑﺰﯾﮏ ﺟﺎی دارد‪ ،‬ﻣﻘﻮﻟـﻪای ﮐـﻪ اﯾـﻦ ﮐـﺸﻮر از اﯾـﻦ ﻟﺤـﺎظ در آن‬
‫ﺳﺮآﻣﺪه اﺳﺖ‪.1‬‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺣﻮزه ﺷﻤﻮل ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ ﭼﻪ ﻗﺪر اﺳﺖ؟!‬
‫ﭘﺎﺳـﺦ‪ :‬ﺧﺪﻣﺎﺗﯽ ﮐﻪ ‪ wto‬اﻧﺘﻈﺎر دارد ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻣﻘﺼﺪ در اﺧﺘﯿﺎر ﮐـﺸﻮرﻫﺎی ﺑـﺰرگ ﭼﻨـﺪ‬
‫ﻣﻠﯿﺘﯽ ﻗﺮار دﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻓﻘﻂ ﺑﻪ ﻣﻌﺎﻣﻼت ﺗﺠﺎری ﮐﻪ ﺳﺎﻻﻧﻪ ﺑﻪ ﻫـﺰاران ﻣﯿﻠﯿـﺎرد دﻻر ﻣـﯽرﺳـﺪ‪،‬‬
‫ﻣﺤﺪود ﻧﻤﯽﺷﻮد‪ .‬ﺑﻠﮑﻪ ﻗﻮاﻋﺪ و ﻫﻨﺠﺎرﻫﺎی ‪ wto‬ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ﺗﻤﺎم ﻓﻌﺎﻟﯿﺖﻫﺎی اﻧـﺴﺎﻧﯽ دﯾﮕـﺮ را‬
‫ﻧﯿﺰ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﯽﺷﻮد‪ :‬ﯾﻌﻨﯽ اﯾﻦ ﮐﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻣﻘﺼﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺑﺎزارﻫﺎی ﺟﺪﯾﺪ و ﮔﺸﺎده روی‬
‫ﺷﺮﮐﺘﻬﺎی ﺑﺰرگ ﺟﻬﺎن‪ ،‬اﮔﺮ ﺑﻪ ‪ GATS‬ﻣﺘﻌﻬﺪ ﺷﺪﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ در ﺗﻤﺎم زﻣﯿﻨﻪﻫـﺎی زﯾـﺮ ﻣـﺎﻧﻊ‬
‫ﺣﻀﻮر و ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﺷﺮﮐﺖﻫﺎ و ﻣﻮﺳﺴﺎت ﺧﺎرﺟﯽ ﻧﺸﻮﻧﺪ ﻋﻤﺪه ﺑﺨـﺶﻫـﺎی ذﮐـﺮ ﺷـﺪه در‬
‫اﺳﻨﺎد ‪ wto‬ﻋﺒﺎرﺗﻨﺪ از‪ :‬ﺗﻮزﯾـﻊ‪ ،‬ﻋﻤـﺪه ﻓﺮوﺷـﯽ و ﺧـﺮده ﻓﺮوﺷـﯽ؛ ﺳـﺎﺧﺘﻤﺎن و ﺳـﺎﺧﺖ و‬
‫ﺳﺎزﻫﺎی ﻋﻤﻮﻣﯽ؛ دﮐﻮراﺳﯿﻮن‪ ،‬ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ‪ ،‬ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺎﻟﯽ‪ ،‬ﺑﺎﻧﮑﯽ و ﺑﯿﻤـﻪ؛ ﺗﺤﻘﯿﻘـﺎت ﺗﻮﺳـﻌﻪ‬
‫ﺧﺪﻣﺎت ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﯽ و وام ﻣﺴﮑﻦ‪ ،‬ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺨـﺎﺑﺮاﺗﯽ‪ ،‬ارﺗﺒـﺎﻃﯽ‪ ،‬ﭘـﺴﺖ‪ ،‬ﺳـﻤﻌﯽ و ﺑـﺼﺮی‪،‬‬
‫‪ - 1‬ﺑﻬﺮه ﮐﺸﯽ از ﻣﺮدم ص ‪30‬‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 152‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژیﻫﺎی اﻃﻼع رﺳﺎﻧﯽ؛ ﺟﻬﺎﻧﮕﺮدی‪ ،‬ﻫﺘﻞ و رﺳﺘﻮران؛ ﺧﺪﻣﺎت ﻣﺤﯿﻂ زﯾـﺴﺖ ﺷـﺎﻣﻞ‬
‫ﻻﯾﺮوﺑﯽ‪ ،‬ﺟﻤﻊ آوری زﺑﺎﻟﻪ‪ ،‬ﻋﻤﻠﯿﺎت ﺳﺎﻟﻢ ﺳﺎزی ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ‪ ،‬ﺣﻔﺎﻇـﺖ از ﻓـﻀﺎی ﺳـﺒﺰ و‬
‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﯾﺠﺎد ﻓﻀﺎی ﺳﺒﺰ ﺷﻬﺮی؛ ﺧﺪﻣﺎت ﺗﻔﺮﯾﺤﯽ‪ ،‬ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ورزﺷـﯽ ﺷـﺎﻣﻞ ﺗﺌـﺎﺗﺮ و‬
‫ﺳﯿﻨﻤﺎ‪ ،‬ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪ‪ ،‬آرﺷﯿﻮ و ﻣﻮزهﻫﺎ؛ اﻧﺘﺸﺎرات‪ ،‬ﭼﺎپ و ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت ﺣﻤﻞ و ﻧﻘـﻞ از ﻃﺮﯾـﻖ ﻫﻤـﻪ‬
‫راهﻫﺎی ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺼﻮر‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺴﯿﺮ ﻓﻀﺎﯾﯽ اﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﻪ اﯾﻨﻬﺎ ﺑﺎﯾـﺪ ﺑﺨـﺶﻫـﺎی آﻣﻮزﺷـﯽ‬
‫)آﻣﻮزش اﺑﺘﺪاﯾﯽ‪ ،‬ﻣﺘﻮﺳﻄﻪ‪ ،‬ﻋﺎﻟﯽ( و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺑﻬﺪاﺷﺖ و درﻣﺎن اﻧﺴﺎنﻫﺎ و ﺣﯿﻮانﻫﺎ را ﻧﯿـﺰ‬
‫ﺑﺎﯾﺪ اﺿﺎﻓﻪ ﮐﺮد‪ .‬ﻣﺠﻤﻮﻋﺎً ﺑﯿﺶ از ‪ 160‬ﻧﻮع ﻓﻌﺎﻟﯿﺖ و ﺑﺨﺶ اﻗﺘﺼﺎدی در اﺳﻨﺎد ‪ wto‬آﻣـﺪه‬
‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻗﺮار اﺳﺖ در ﻧﺸﺴﺖ ﺳﯿﺎﺗﻞ ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ و ﮔﻔﺘﮕﻮ ﻗـﺮار ﺑﮕﯿﺮﻧـﺪ‪ .‬ﺑﺎﯾـﺪ ﺑـﺪاﻧﯿﻢ ﮐـﻪ‬
‫ﻫﻤﺮاﻫﯽ ﺑﺎ ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺠﺎرت ﺟﻬﺎﻧﯽ و ﺣﺮﮐﺖ در ﻣﺴﯿﺮی ﮐﻪ اﯾﻦ ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﺮﺳـﯿﻢ ﻣـﯽﮐﻨـﺪ‬
‫ﯾﻌﻨﯽ ﻣﺤﺮوم ﮐﺮدن ﺧﻮد از ﻗﺪرت و ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﻣﻠﯽ و در آﻧﭽﻪ ﺑﻪ اروﭘﺎ ﻣﺮﺑﻮط ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ‬
‫دور ﮐﺮدن ﭼﺸﻢ اﻧﺪاز اروﭘﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺳﯿﺎﺳﯽ‪) .‬ﻟﻮﻣﻮﻧﺪ دﯾﭙﻠﻤﺎﺗﯿﮏ ‪ 546‬ژوﺋﯿﻪ ‪(1999‬‬
‫در ﺳﭙﯿﺪه دم ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت‪ ،‬ﺑﺤﺮان ﻣﺸﺮوﻋﯿﺘﯽ داﻣﻦﮔﯿﺮ ﻧﻬﺎدﻫـﺎی دوران ﺻـﻨﻌﺘﯽ ﺷـﺪه‬
‫اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﻨﺎ و ﮐﺎرﮐﺮد آن ﻫﺎ را ﺳﻠﺐ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ .‬دوﻟﺖ ﻣﻠﯽ ﻣﺪرن زﯾﺮ ﺗﺎراج ﺷﺒﮑﻪﻫـﺎی‬
‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺛﺮوت‪ ،‬ﻗﺪرت و اﻃﻼﻋﺎت ﻗﺴﻤﺖ اﻋﻈﻢ ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ و اﺳـﺘﻘﻼل ﺧـﻮد را از ﮐـﻒ داده‬
‫اﺳﺖ‪ .‬دوﻟﺖ ﮐﻪ ﻣﯽ ﮐﻮﺷﺪ ﻧﻘﺶ اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ در ﺻﺤﻨﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺗﻮان ﻧﻤﺎﯾﻨﺪﮔﯽ‬
‫ﺷﺎﮐﻠﻪﻫﺎی داﺧﻠﯽ ﺧﻮد را از دﺳﺖ ﻣﯽدﻫﺪ‪ .‬ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺳﺎزی واﺣﺪﻫﺎی دوﻟﺘﯽ واﻓﻮل دوﻟﺖ‬
‫رﻓﺎه‪ ،‬ﺑﺎ اﯾﻦ ﮐﻪ ﺟﻮاﻣﻊ را از ﻓـﺸﺎر ﺑﺎرﻫـﺎی ﺑﻮروﮐﺮاﺗﯿـﮏ رﻫﺎﻧﯿـﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬ﺷـﺮاﯾﻂ زﻧـﺪﮔﯽ‬
‫اﮐﺜﺮﯾﺖ ﺷﻬﺮوﻧﺪان را ﺑﺪﺗﺮ ﮐﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﯿﺜﺎق ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻣﯿﺎن ﺳﺮﻣﺎﯾﻪ و ﮐﺎر دوﻟﺖ را ﺑـﺮ ﻫـﻢ‬
‫زده ‪ ،‬و ﺑﺴﯿﺎری از ﺳﺮ ﭘﻨﺎهﻫﺎی ﺗﺎﻣﯿﻦ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ را از ﻣﯿﺎن ﺑﺮده اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻨﻬﺎ ﻣﺴﺎﯾﻠﯽ ﻫﺴﺘﻨﺪ‬
‫ﮐﻪ ﻣﺸﺮوﻋﯿﺖ دوﻟﺖ ﺑﺮای ﻣﺮدم ﻋﺎدی ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ‪) .‬ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 2‬ص ‪(425‬‬
‫در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﺗﻤﺎم ﮐﺸﻮرﻫﺎی اروﭘﺎﯾﯽ ﻧﯿﺰ ﺑﺎ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿـﺮیﻫـﺎ و اﻫـﺪاف ﺑﺮﺗﯿـﺎن و اﺗـﺎق‬
‫ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ ﻫﻤﺮاﺳﺘﺎ و ﻫﻤﺪاﺳﺘﺎن ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ زوج ﺑﺮﯾﺘﺎن‪ -‬اﺗـﺎق ﺑﺎزرﮔـﺎﻧﯽ ﺑـﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠـﯽ ﭼـﻪ‬
‫ﻫﺪﻓﻬﺎﯾﯽ را دﻧﺒﺎل ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ؟ در وﻫﻠﻪ ﻧﺨﺴﺖ اﯾـﻦ زوج ﻣـﯽﺧﻮاﻫـﺪ آزاد ﺳـﺎزی ﻣﺒـﺎدﻻت‬
‫ﮐﺸﺎورزی را ﺑﯿﺸﺘﺮ و ﺷﺪﯾﺪﺗﺮ ﺳﺎزد؛ اﯾﻦ اﺗﻔﺎق ﺑﺎﻓـﺖ روﺳـﺘﺎﯾﯽ ﺑـﺴﯿﺎری از ﮐـﺸﻮرﻫﺎ را در‬

‫ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﺗﺠﺎرت ‪153 .....................................................................................................................................................‬‬

‫ﻣﻌﺮض ﺧﻄﺮ ﺟﺪی ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ و در آﻧﭽﻪ ﺑﻪ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻓﻘﯿﺮ ﻣﺮﺑﻮط ﻣﯽﺷﻮد آﻧﻬـﺎ از ﻫـﺮ‬
‫ﮔﻮﻧﻪ ﺗﺴﻠﻂ و ﮐﻨﺘﺮل ﺑﺮ ﻧﻈﺎم اﻣﻨﯿﺖ ﻏـﺬاﯾﯽ ﺷـﺎن ﻣﺤـﺮوم ﺧﻮاﻫﻨـﺪ ﺷـﺪ‪ .‬ﺗﻘﻮﯾـﺖ ﭘﯿﻤـﺎن‬
‫ﻣﺎﻟﮑﯿﺖ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻓﮑﺮی ﮐﻪ ﺗﺤﺖ ﻧﺎم اﺧﺘﺼﺎری ‪ Trips‬ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻧﯿﺰ در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ‬
‫زوج ﺑﺮﯾﺘﺎن ‪ -‬اﺗﺎق ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ ﻗﺮار دارد‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺗﻮاﻓﻖ ﻋﻤـﻮﻣﯽ در ﺑـﺎب ﺗﺠـﺎرت ﺧـﺪﻣﺎت‬
‫ﻣﻮﺳﻮم ﺑﻪ ‪ GATS‬ﮐﻪ از دو ﭘﺮوﻧﺪه ﻗﺒﻠﯽ ﮐﻤﺘﺮ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷـﺪه اﺳـﺖ ﻧﯿـﺰ در دﺳـﺘﻮر ﮐـﺎر‬
‫ﺑﺮﯾﺘﺎن و اﺗﺎق ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﻗﺮار دارد‪ .‬در ﭼﺎرﭼﻮب اﯾﻦ ﺗﻮاﻓﻖ ﻗﺼﺪ ﺑﺮ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ‬
‫از ﺗﻌﺪاد ﺑﯿﺸﺘﺮی از اﻋﻀﺎی ‪ wto‬ﺗﻌﻬﺪاﺗﯽ اﺧﺬ ﺷﻮد ﮐﻪ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ آﻧﻬﺎ‪ ،‬دﺳﺘﺮﺳﯽ ﺑﻪ ﺑﺎزارﻫﺎی‬
‫داﺧﻠﯽ اﯾﻦ ﮐﺸﻮرﻫﺎ آﺳﺎنﺗﺮ ﮔﺮدد‪ .‬ﻣﺎدهای در ﺗﻮاﻓﻖ ﯾﺎد ﺷﺪه وﺟﻮد دارد ﮐﻪ ﺑﺮ اﺳـﺎس آن‪،‬‬
‫ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺗﺼﻮﯾﺐ ﮐﻨﻨﺪه ‪ GATS‬ﻣﺘﻌﻬﺪ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﻫـﯿﭻ ﮔﻮﻧـﻪ ﺗﺒﻌﯿـﻀﯽ ﺑـﯿﻦ ﺻـﺎدر‬
‫ﮐﻨﻨﺪﮔﺎن ﺧﺎرﺟﯽ و ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﻨﻨﺪهﻫﺎی داﺧﻠﯽ ﻗﺎﯾﻞ ﻧﺸﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮﯾﺘﺎن و اﺗﺎق ﺑﺎزرﮔﺎﻧﯽ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ‬
‫ﻗﺼﺪ دارﻧﺪ ﮐﻪ اﻋﻀﺎی ﺑﯿﺸﺘﺮی از ‪ wto‬ﺑﻪ اﯾﻦ ﭘﯿﻤﺎن ﺑﭙﯿﻮﻧﺪﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻃﻮر اﺧﺺ ﮐـﺸﻮرﻫﺎی‬
‫ﻣﺘﻌﻬﺪ ﺑﻪ ‪ GATS‬ﺑﺎﯾﺪ درﺑﺎره ﺣﻀﻮر ﺗﺠﺎری ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی ﺧﺎرﺟﯽ در ﺑﺎزارﻫﺎی داﺧﻠﯿﺸﺎن و‬
‫رﻓﺖ و آﻣﺪ اﺷﺨﺎص ﺣﻘﯿﻘﯽ ﻣﺎﻧﻊ ﺗﺮاﺷﯽ ﻧﮑﻨﻨﺪ و ﺣﺘﯽ اﻟﻤﻘﺪور ﺗﺴﻬﯿﻼت ﻻزم را ﻧﯿﺰ ﻣﻬﯿـﺎ‬
‫ﻧﻤﺎﯾﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ ﻣﺸﮑﻞ ﮐﺠﺎﺳﺖ؟آﯾﺎ ﺷﺮاﯾﻂ ﻓﻮقاﻟﺬﮐﺮ ﭼﺸﻢاﻧﺪازﻫﺎی زﯾﺒﺎﯾﯽ راﺑﺮای ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی‬
‫ﺑﺰرگ و ﮐﺎرآﻣﺪ ﺟﻬﺎﻧﯽ رﻗﻢ ﻣﯽزﻧﻨﺪ؟ آﯾﺎ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺗﺮﺗﯿﺐ آﻧﻬـﺎ ﻧﺨﻮاﻫﻨـﺪ ﺗﻮاﻧـﺴﺖ ﺑﺎزارﻫـﺎی‬
‫ﺗﺎزهای را ﻓﺘﺢ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎزارﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺣﺎل ﭼﻨﺪان ﺑﻪ روﯾﺸﺎن ﮔﺸﻮده ﻧﺒﻮده اﺳﺖ؟ ﺑﺪون‬
‫ﺷﮏ ﻫﻤﯿﻦ ﻃﻮر اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ آﯾﺎ دوﻟﺖﻫﺎ ﻧﮕﺮان آﺳﯿﺒﯽ ﮐﻪ از اﯾﻦ ﻃﺮﯾﻖ ﺑـﻪ ﺣﺎﮐﻤﯿـﺖ ﻣﻠـﯽ‬
‫ﺷﺎن وارد ﻣﯽﺷﻮد‪ ،‬ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ؟ )ﺗﻼﻗﯽ ﻣﺎﮐﺰﯾﻤﻢﻫﺎی ﺳﻮد در ﺳﺎل ‪ 2014‬اﻧﻔﺠﺎر ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﺪﻧﺒﺎل‬
‫ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪(.‬‬
‫رﯾﯿﺲ ﺟﻤﻬﻮر ﻣﻮﻗﺖ آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺗﺼﻤﯿﻢ ﺑﻪ ﻧﺠﺎت ﻣﮑﺰﯾﮏ ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﺎ ﺗﺼﻮﯾﺐ ﮐﻨﮕـﺮه ﻧﻔﺘـﺎ را‬
‫وادار ﺑﻪ ﭘﺮداﺧﺖ ‪ 20‬ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺿﻤﺎﻧﺖ دو ﺟﺎﻧﺒـﻪ ﮐـﺮد‪ ،‬ﭘـﻮﻟﯽ ﮐـﻪ از ﺧﺰاﻧـﻪ‬
‫ﻓﺪرال ﺗﺎﻣﯿﻦ ﺷﺪه ﺑﻮد‪ .‬ﺻﻨﺪوق ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﭘﻮل ﻧﯿﺰ ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ واﻣـﯽ را ﮐـﻪ ﺗـﺎ آن روز داده‬
‫ﺑﻮد‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻫﺸﺖ ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﮑﺰﯾﮏ ﭘﺮداﺧﺖ ﮐﺮد‪ .‬و ﺗﻤﻬﯿـﺪاﺗﯽ اﺗﺨـﺎذ ﮐـﺮد ﮐـﻪ در‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 154‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﻧﺘﯿﺠﻪ آﻧﻬﺎ در اواﺳﻂ ‪ 1995‬ﻣﮑﺰﯾﮏ از ﮐﻤﮑﯽ ﻣﻌﺎدل ‪ 50‬ﻣﯿﻠﯿﺎرد دﻻر ﺑﺮﺧﻮردار ﺷﺪه ﺑـﻮد‪.‬‬
‫اﻣﺎ در ﻋﻮض ﺑﺮای ﻫﻤﯿﺸﻪ اﺳﺘﻘﻼل اﻗﺘﺼﺎدی ﺧﻮد را از دﺳﺖ داده ﺑﻮد‪.‬‬
‫و ﻣﺴﻠﻤﺎً ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪﺗﺮﯾﻦ اﻗﺘﺼﺎدﻫﺎ‪ ،‬ﺧﻮاه در ﻧﯿﻮﯾﻮرک ﺧﻮاه در اوزاﮐﺎ ﺧﻮاه در ﻟﻨﺪن و ﺧﻮاه در‬
‫ﻣﺎدرﯾﺪ‪ ،‬ﺑﺨﺶﻫﺎی ﺣﺎﺷﯿﻪای ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺷﺎن را در ﺟﺎﯾﮕﺎه ﻧﯿﺮوی ﮐـﺎر ارزان ﻗـﺮار داده اﻧـﺪ‪.‬‬
‫)ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 2‬ص ‪(181‬‬

‫ﻏﺮب و ﻃﺮح ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﺴﺘﻀﻌﻔﯿﻦ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﺷﻤﺎ اﯾﻦ ﮐﻪ در ﻗﺮآن ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ ﻣﺴﺘﻀﻌﻔﯿﻦ وارث زﻣﯿﻦ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد آﯾﺎ در‬
‫ﺟﻬﺎن ﻏﺮب ﻫﻢ ﭼﻨﯿﻦ اﯾﺪهای را ﻣﻄﺮح ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و اﺳﺎﺳﺎً ﭼﻨﯿﻦ ﺷﻌﺎری زﻣﯿﻨﻪ ﻃﺮح دارد؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﺑﻨﮕﺎه ﺑﺰرگ ﻣﺮﯾﻞ ﻟﯿﻨﭻ‪ ،‬ﮐﻪ ﯾﮏ ﺷﺮﮐﺖ ﺗﺎﻣﯿﻦ وﺛﯿﻘﻪ و ﯾﮏ ﺑﺎﻧﮏ ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ ﮔـﺬاری‬
‫اﺳﺖ‪ ،‬در ﭘﺎﯾﺎن ﺳﺎل ‪ 1993‬ﮔﺰارﺷﯽ ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان »اﻓﺘﺎدﮔﺎن‪ ،‬وارﺛﯿﻦ زﻣﯿﻦاﻧﺪ« ﻣﻨﺘﺸﺮ ﮐﺮد‪.‬‬
‫اﯾﻦ ﮔﺰارش‪ ،‬ﺗﺼﻮﯾﺮی از اﻗﺘﺼﺎد ﺳﺮﻣﺎﯾﻪداری ﺟﻬﺎﻧﯽ را اراﯾﻪ ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ از دﯾﺪﮔﺎه ﻃﺒﻘﺎﺗﯽ‬
‫آﻧﺎن ﺑﺴﯿﺎر ﺗﺮﺳﻨﺎک اﺳﺖ‪ .‬ﻃﺒﻖ اﯾﻦ ﮔﺰارش‪ ،‬در ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺑﺰرگ‪ ،‬ﻧﺮخ ﺳـﻮد ﺳـﯿﺮ‬
‫ﻧﺰوﻟﯽ دارد و زﻣﯿﻨﻪﻫﺎی ﺳﺮﻣﺎﯾﻪﮔﺬاری ﺳﻮدآور از ﻃﺮﯾﻖ ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﻣﺮاﮐـﺰ ﺗﻮﻟﯿـﺪی ﻣـﺪام در‬
‫ﺣﺎل ﮐﺎﻫﺶ اﺳﺖ‪ .‬اﯾﻦ ﮔﺰارش ﻣﯽاﻓﺰاﯾﺪ ﮐﻪ ﻣﻮاﻧﻊ ﻣﻮﺟـﻮد در راه رﺷـﺪ ﺳـﺮﻣﺎﯾﻪ در ﺣـﺎل‬
‫اﻓﺰاﯾﺶ ﻫﺴﺘﻨﺪ »اﻟﺒﺘﻪ اﯾﻦ ﮐﻠﻤﺎت ﻋﯿﻨﺎً در ﮔﺰارش ﺑﮑﺎر ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ«‪ .‬ﮔﺰارش ﻣﺬﮐﻮر‬
‫ﺗﻮﺻﯿﻪ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﮐﻪ »ﺗﺤﺖ اﯾﻦ ﺷﺮاﯾﻂ‪ ،‬ﺑﺮای ﮐﺴﺐ ﺳـﻮد ﺑﯿـﺸﺘﺮ ﺑﺎﯾـﺪ روﺷـﯽ را در ﭘـﯿﺶ‬
‫ﮔﺮﻓﺖ ﮐﻪ ﻃﺒﻘﻪ ﮐﺎرﻓﺮﻣﺎﯾﺎن آن را »اﻓﺰاﯾﺶ ﺑﺎرآوری« ﻣﯽﻧﺎﻣﻨﺪ و آن ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از ﮐـﺎﻫﺶ‬
‫ﺗﻌﺪاد ﮐﺎرﮔﺮان و ﺗﺤﺖ ﻓﺸﺎر ﻗﺮار دادن آﻧﺎن ﺑﺮای اﻓﺰاﯾﺶ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ ﮐﺎﻫﺶ دﺳﺘﻤﺰد و‬
‫ﮐﺎﻫﺶ ﺳﺎﯾﺮ ﻫﺰﯾﻨﻪﻫﺎی ﺗﻮﻟﯿﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻫﻤﺰﻣﺎن‪ .‬و اﯾﻦ ﯾﻌﻨﯽ زﻣﯿﻨـﻪﺳـﺎزی ﺟﻬـﺖ اﻧﻔﺠـﺎر‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 156‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﻧﻔﻊ ﻣﺴﺘﻀﻌﻔﺎن و اﻓﺘﺎدﮔﺎن روی زﻣﯿﻦ‪) «.‬ﮔﺎم ﻫﺎی اﻣﭙﺮﯾﺎﻟﯿﺴﻢ ﺑﻪ ﺳﻮی ﻓﺎﺷﯿﺴﻢ‬
‫و ﺟﻨﮓ ص ‪(40‬‬
‫اﺳﻼم ﻗﺪرت ﻣﺤﻮر‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻗﺪرت ﻋﻈﯿﻢ آﻣﺮﯾﮑﺎ اﺳﻼم در ﻗﺮن ‪ 21‬ﭼﻪ ﻣﻘﺪار ﻗﺪرت ﻋـﺮض اﻧـﺪام‬
‫دارد‪:‬‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﻃﺒﻖ اﻋﺘﺮاف ﻏﺮﺑﯿﺎن »ﺑﻨﯿﺎد ﮔﺮاﯾﯽ اﺳﻼﻣﯽ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻫﻮﯾـﺖ ﺑﺎزﺳـﺎزی ﺷـﺪه و ﺑـﻪ‬
‫ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺳﯿﺎﺳﯽ‪ ،‬ﻣﺮﮐﺰ و ﻣﺤﻮر ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﻨﻨﺪهﺗﺮﯾﻦ ﻓﺮاﯾﻨﺪی اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺎ ﺣﺪ زﯾﺎدی‬
‫آﯾﻨﺪه ﺟﻬﺎن را رﻗﻢ ﻣﯽزﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﺗﻌﺒﯿﺮ ﻣﺎﻧﻮﺋﻞ ﮐﺎﺳﺘﻠﺰ اﺳﺖ‪) .‬ﻋﺼﺮ اﻃﻼﻋﺎت ج ‪ 2‬ص ‪(31‬‬
‫رﺟﻌﺖ ﻣﺮدﻣﯽ ﺑﻪ ﺳﻮی دﯾﻦ‬
‫ﯾﮏ ﺑﺮرﺳﯽ آﻣﺎری ﻣﻮﺳﺴﻪ ﮔﺎﻟﻮپ در ﺳﺎل ‪ 1987‬ﺣﺎﮐﯽ از آن ﺑﻮد ﮐﻪ ‪ 94‬درﺻﺪ از ﻣـﺮدم‬
‫آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﻪ ﺧﺪا اﻋﺘﻘﺎد دارﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﯾﮑﯽ از ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن »اﻧﺠﻤﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎﺳـﯽ آﻣﺮﯾﮑـﺎ«‬
‫ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻟﻬﺴﺘﺎن و اﯾﺎﻻت ﻣﺘﺤﺪه آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ ﺗﻌﺪاد اﻓﺮاد ﻣﺬﻫﺒﯽ را دارﻧﺪ‪ .‬وﻟﯽ‬
‫آﯾﺎ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯿﺎن را ﺑﺎﯾﺪ »ﻣﺘﺪﯾﻦ« ﺷﻤﺮد ﯾﺎ »ﻣﺘﻤﺎﯾﻞ ﺑﻪ روﺣﺎﻧﯿﺖ«؟ واﻗﻌﯿﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ اﮔﺮ‬
‫آﻧﻬﺎ را ﻣﺘﺪﯾﻦ ﻫﻢ ﺑﺪاﻧﯿﻢ‪ ،‬ﺑﺎﯾﺪ از دﯾﻨﯽ ﺳﺨﻦ ﺑﮕﻮﯾﯿﻢ ﮐﻪ واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﻫﯿﭻ ﮐﻠﯿﺴﺎ ﯾﺎ ﺳـﺎزﻣﺎن‬
‫ﻣﺬﻫﺒﯽ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬ﻧﻈﺮﺳﻨﺠﯽﻫﺎی ﻣﺘﻌﺪد ﺣﺎﮐﯽ از آن اﺳﺖ ﮐﻪ آﻧﺎن را ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﻣﺘﻤﺎﯾـﻞ ﺑـﻪ‬
‫»ﻋﻮاﻟﻢ روﺣﺎﻧﯽ« داﻧﺴﺖ‪ .‬ﺗﻘﺮﯾﺒﺎً ‪ 70‬درﺻﺪ از ﻧـﺴﻞ ﮐﻨـﻮﻧﯽ ﺑـﻪ ﺧـﺪا‪ ،‬ﯾـﺎ »ﻧـﻮﻋﯽ ﻧﯿـﺮوی‬
‫روﺣﺎﻧﯽ ﻓﻌﺎل و ﻣﺜﺒﺖ« ﺑﺎور دارد‪ .‬ﺑﺮ اﺳﺎس ﺑﺮرﺳﯽﻫﺎی »ﻣﺮﮐﺰ ﻧﺴﻞ وﯾـﺖ ﻧـﺎم« ﻧﯿﻤـﯽ از‬
‫اﯾﻦ ﻣﺮدم در ﻃﻮل دﻫﻪ ﮔﺬﺷـﺘﻪ ﮔﺮاﯾﺶ ﺑﯿﺸﺘﺮی ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻮﯾـﺖ و روﺣﺎﻧﯿـﺖ از ﺧـﻮد ﻧـﺸﺎن‬
‫دادهاﻧﺪ‪ .‬ﺳﻪ ﭼﻬﺎرم از آﻣﺮﯾـﮑﺎﯾﯿﺎن ﺧـﻮد را از ﻧـﻈﺮ ﻣﻌﻨـﻮی راﺿـﯽ ﻣـﯽداﻧﻨـﺪ‪ 61 ،‬درﺻـﺪ‬
‫ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ »ﻣﺬﻫﺐ ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤـﯽ در زﻧـﺪﮔﯽﺷـﺎن دارد‪ «.‬ﺑـﺮ اﺳـﺎس ﯾـﮏ ﻧﻈﺮﺧـﻮاﻫﯽ‬
‫روزﻧﺎﻣﻪ ﯾﻮ‪.‬اس‪.‬ای‪.‬ﺗﻮدی )‪ (U.S.A.today‬ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﺮدم ﮔﻔﺘـﻪاﻧـﺪ ﮐـﻪ ﺑـﺮای آراﻣـﺶ و‬
‫ﺳﻼﻣﺖ روح ﺑﻪ ﻣﺬﻫﺐ روی آوردهاﻧﺪ‪.‬‬

‫ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ‪157 .............................................................................................................................................‬‬

‫ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﻮﻋﯽ‪ ،‬در ﻫﺮ ﺳﺎل ﮔﺮوهﻫﺎی ﻣﺬﻫﺒﯽ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﯽ ﺑﺎ اﺳﻢ و رﺳﻢ و آﯾﯿﻦﻫـﺎی ﺧـﺎص‬
‫ﺧﻮد ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﯽآﯾﺪ‪ .‬وﻟﯽ در ﻃﯽ دﻫﻪﻫﺎی ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺷﻤﺎر اﯾﻦ ﻣﺬاﻫﺐ ﺣﺎﺷﯿﻪای ﺑـﻪ ﺻـﺪﻫﺎ‬
‫ﮔﺮوه رﺳﯿﺪ و ﺑﻌﺪ دو ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺪ‪ .‬ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﭼﺎپ دوم داﯾـﺮه اﻟﻤﻌـﺎرف ﻣـﺬاﻫﺐ آﻣﺮﯾﮑـﺎ در‬
‫‪ 1987‬ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪ ﻓﻬﺮﺳﺖ ‪ 206‬ﻣﺬﻫﺐ ﺗﺎزه در آن ﺑﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرد‪ ،‬ﺑﯿﺸﺘﺮﯾﻦ رﺷـﺪﻫﺎ در‬
‫ﺧﺎرج از ﺧﻂ اﺻﻠﯽ ﺑﻮد‪ 11 :‬ﮔﺮوه آدرﻧﺘﯿﺖ‪ 11 ،‬ﻣﻮرﻣﻮن و ‪ 11‬ﮔﺮوه »روﺣﺎﻧﯽ«‪» ،‬وﺟﺪاﻧﯽ«‬
‫ﯾﺎ »روزﮔﺎرﻧﻮ«‪ .‬دﮐﺘﺮ ﺟﯽ‪ .‬ﮔﻮردون ﻣﻠﺘﻮن ﺳـﺮ وﯾﺮاﺳـﺘﺎر داﯾـﺮه اﻟﻤﻌـﺎرف ﻣـﺬاﻫﺐ آﻣﺮﯾﮑـﺎ‬
‫ﺗﺨﻤﯿﻦ ﻣﯽ زد ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﯿﻦ ‪ 1987‬و ‪ ،1989‬در ﺣـﺪود ‪ 400‬ﮔـﺮوه ﻣـﺬﻫﺒﯽ ﺟﺪﯾـﺪ ﺷـﮑﻞ‬
‫ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫در ‪ 1965‬ﻓﻘﻂ ‪ 30‬ﮐﻠﯿﺴﺎی ﮐﺮه ای در آﻣﺮﯾﮑﺎ وﺟﻮد داﺷﺖ‪ .‬اﯾﻨﮏ ﺷـﻤﺎر اﯾـﻦ ﮐﻠﯿـﺴﺎﻫﺎ از‬
‫‪ 2000‬ﻫﻢ ﻓﺮاﺗﺮ رﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﻣﯿﻠﯿﻮنﻫﺎ آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ در ﺳﺎلﻫﺎی اﺧﯿﺮ ﺑﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ و ﺑﺮرﺳﯽ ﯾﻮﮔﺎ‪ ،‬ﻣﺮاﻗﺒﻪ و دﯾﮕﺮ آﯾـﯿﻦﻫـﺎ و‬
‫ﻣﺮاﺳﻢ ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪ از ادﯾﺎن ﺷﺮﻗﯽ روی آورده اﻧﺪ‪ .‬اﯾﻦ ﻫﺮ دو ﮔﺮوه‪ ،‬ﯾﻌﻨﯽ ﻫﻢ آﻧﻬﺎﯾﯽ ﮐـﻪ ﺑـﻪ‬
‫اﻧﻀﺒﺎط ﻣﺮاﻗﺒﻪ و ﺗﺠﺮﺑﻪﻫﺎی ﺷﺨﺼﯽ روی آوردهاﻧﺪ و ﻫﻢ آﻧﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ در اﻧﺘﻬﺎی دﯾﮕﺮ ﻃﯿﻒ‬
‫ﭘﺮﭼﻢ ﺑﻨﯿﺎدﮔﺮاﯾﯽ را ﺑﺮاﻓﺮاﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬در ﻋﻤﻞ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﯾﮏ ﭼﯿﺰ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬اﯾﺠﺎد راﺑﻄـﻪای ﺑـﯿﻦ‬
‫زﻧﺪﮔﯽ روزﻣﺮه و ﻧﻮﻋﯽ ﺗﻌﺎﻟﯽ ﻣﻌﻨﻮی‪ .‬اﯾﻦ راﺑﻄﻪ ﻧﻪ در ﮐﻠﯿﺴﺎی ﺳﻨﺘﯽ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ اﺳـﺖ و‬
‫ﻧﻪ در ﭘﺮﺳﺘﺶ ﻏﯿﺮ دﯾﻨﯽ ﻋﻠﻢ و ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی‪.1‬‬
‫ﺑﺮ اﺳﺎس آﻣﺎر »ﻣﺮﮐﺰ ﭘﮋوﻫﺶﻫﺎی اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻣﺬﻫﺒﯽ« ﻫﺎرﺗﻔﻮرد‪ ،‬ﮐﺎﻧﮑﺘﯿﮑـﺎت‪ ،‬در ﺣـﺪود‬
‫‪ 43‬درﺻﺪ از ﻣﺘﻮﻟﺪان دوره ‪ 1954 - 1945‬اﯾﻨﮏ ﺳﻪ ﯾﺎ ﭼﻬﺎر ﺑﺎر در ﻣﺎه ﺑﻪ ﮐﻠﯿﺴﺎ ﯾﺎ ﮐﻨﯿﺴﻪ‬
‫ﻣﯽروﻧﺪ رﻗﻤﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ‪ 34‬درﺻﺪ دﻫﻪ ﻫﻔﺘﺎد اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺑﺴﯿﺎری از ﻓﺮﻗﻪﻫﺎی ﻣﺤﺎﻓﻈﻪ ﮐﺎر ﻧﯿﺰ ﭘﺲ از ‪ ،1965‬رﺷﺪ ﺗﻘﺮﯾﺒـﺎً ‪ 100‬درﺻـﺪ داﺷـﺘﻪاﻧـﺪ‪.‬‬
‫اﻋﻀﺎی ﻓﺮﻗـﻪ »ﺷـﺎﻫﺪان ﯾﻬـﻮد« از ‪ 330000‬ﺑـﻪ ‪ 752000‬ﻧﻔـﺮ رﺳـﯿﺪه اﺳـﺖ‪ ،‬و ﺷـﻤﺎر‬
‫»آدوﻧﺘﯿﺴﺖﻫﺎی روز ﻫﻔﺘﻢ« از ‪ 365000‬ﺑﻪ ‪ 666000‬ﻧﻔﺮ رﺳﯿﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ ﻓﺮﻗﻪ »ﻣﺠﻠـﺲ‬

‫‪ – 1‬دﻧﯿﺎی ‪ 2000‬ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺟﺎن ﻧﯿﺰ ﺑﯿﺖ و ﭘﺎﺗﺮﯾﺸﯿﺎ آﺑﺮدﯾﻦ ص ‪428‬‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 158‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﺧﺪا« ﺷﻤﺎر اﻋﻀﺎی ﺧﻮد را ﭼﻬﺎر ﺑﺮاﺑﺮ ﮐـﺮده و از ‪ 572000‬ﻧﻔـﺮ ﺑـﻪ ‪ 2/1‬ﻣﯿﻠﯿـﻮن رﺳـﺎﻧﺪه‬
‫اﺳﺖ‪.‬‬
‫ﺗﺠﺪﯾﺪ ﺣﯿﺎت ﻣﺬﻫﺐ »ﭘﺪﯾﺪهای ﺟﻬﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺑﺎ ﭘﺮاﮐﻨﺪه ﺳﺎزیﻫـﺎی ﻋـﺼﺮ ﺗﺠـﺪد‬
‫دﺳﺖ ﺑﻪ ﮔﺮﯾﺒﺎن ﺷﻮد‪ «.‬ﻫﺎروی ﮐﺎﮐﺲ‪ ،‬اﺳﺘﺎد اﻟﻬﯿﺎت ﮐﻪ اﯾـﻦ ﺗﻌﺮﯾـﻒ را اراﯾـﻪ ﻣـﯽدﻫـﺪ‪،‬‬
‫ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺠﺪﯾﺪ ﺣﯿﺎت ﻣﺬﻫﺐ »ﻧﺸﺎﻧﻪای از ﭘﺎﯾﺎن ﯾﺎﻓﺘﻦ اﯾﻦ اﻣﯿﺪواری ﻫﻢ ﻫﺴﺖ ﮐﻪ‬
‫ﮔﻮﯾﺎ ﻋﻠﻢ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻫﻤﻪ ﻣﺴﺎﯾﻞ ﻣﺎ را ﺣﻞ ﮐﻨﺪ‪) «.‬دﻧﯿﺎی ‪ 2000‬ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺟـﺎن ﻧﯿـﺰ ﺑﯿـﺖ ص‬
‫‪(452‬‬
‫آﻧﭽﻪ در ﺣﺎل رخ دادن اﺳﺖ ﺣﻤﻠﻪای اﺳﺖ ﺑﻪ اﯾﺪه ﻫﺎی ﻋﺼﺮ روﺷﻦﮔﺮی ﮐﻪ ﮐﻤﮏ ﮐـﺮد‬
‫ﻋﺼﺮ ﺻﻨﻌﺖ راه ﺧﻮد را ﺑﺎز ﮔﺸﺎﯾﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ‪ ،‬ﺑﺎ آن ﮐﻪ اﯾﻦ ﺟﻨﺒﺶﻫﺎی ﻣﺬﻫﺒﯽ ﺑﺎ ﻫـﻢ ﺗﻔـﺎوت‬
‫دارﻧﺪ و ﺑﺎرﻫﺎ و ﺑﺎرﻫﺎ ﺑﺎ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺑﺮﺧﻮرد ﮐﺮدهاﻧﺪ و ﺑﺎ آن ﮐﻪ ﺑﺮﺧﯽ اﻓﺮاط ﮔﺮا ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﺑﻘﯿـﻪ‬
‫ﭼﻨﯿﻦ ﻧﯿﺴﺘﻨﺪ اﻣﺎ ﻫﻤﻪ آﻧﻬﺎ ﺧﻮاه ﻣﺴﯿﺤﯽ ﯾﺎ ﻋﺼﺮ ﺟﺪﯾﺪی‪ ،‬و ﺧﻮاه ﯾﻬـﻮدی ﯾـﺎ اﺳـﻼﻣﯽ در‬
‫ﯾﮏ ﭼﯿﺰ اﺗﺤﺎد دارﻧﺪ و آن ﺧﺼﻮﻣﺘﺸﺎن ﺑﺎ دﻧﯿﺎﮔﺮاﯾﯽ اﺳﺖ ﮐـﻪ ﺑﻨﯿـﺎن ﻓﻠـﺴﻔﯽ دﻣﻮﮐﺮاﺳـﯽ‬
‫اﻧﺒﻮه را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدﻫﺪ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ‪ ،‬اﻣﺮوزه در ﮐﺸﻮرﻫﺎ ﯾﮑﯽ ﭘـﺲ از دﯾﮕـﺮی‪ ،‬دﻧﯿـﺎﮔﺮاﯾﯽ در‬
‫ﺣﺎل ﻋﻘﺐ ﻧﺸﯿﻨﯽ اﺳﺖ‪ .‬ﻫﻮاﺧﻮاﻫﺎن دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ ﭼﻪ ﭼﯿﺰی دارﻧـﺪ ﮐـﻪ ﺟـﺎی آن ﺑﻨـﺸﺎﻧﻨﺪ؟‬
‫ﺗﺎﮐﻨﻮن‪ ،‬دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽﻫﺎی ﺟﺪﯾﺪ دارای ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژی ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪ ﻧﻪ ﭼﯿﺰی اﺧﺘﺮاع ﮐـﺮدهاﻧـﺪ و ﻧـﻪ‬
‫ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎی ﺳﯿﺎﺳﯽ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ اﻧﺒﻮه ﺧﻮد را و ﻧﻪ ﭘﯿﺶ ﻓﺮضﻫﺎی ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺗﺸﮑﯿﻞ دﻫﻨـﺪه‬
‫زﯾﺮ ﺑﻨﺎی اﯾﻦ ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎ را ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﮐﺮدهاﻧﺪ‪) .‬ﺟﺎﺑﺠﺎﯾﯽ در ﻗﺪرت ص ‪(575‬‬
‫ﻏﺮب و وﺣﺸﺖ از ﻇﻬﻮر دﯾﻦ و ﻋﻤﻠﯿﺎت ﺷﻬﺎدت ﻃﻠﺒﺎﻧﻪ‬
‫ﭘﺮﺳﺶ‪ :‬ﺣﻘﯿﻘﺘﺎً ﭼﻪ ﻣﻘﺪار ﺟﻬﺎن ﻏﺮب از ﻇﻬﻮر ﻗﺪرتﻫﺎی دﯾﻨﯽ ﻣﯽﺗﺮﺳﻨﺪ آﯾﺎ اﯾﻦ اﻣﺮ ﯾﮏ‬
‫واﻗﻌﯿﺖ اﺳﺖ ﯾﺎ ﯾﮏ ﺷﻌﺎر؟!‬
‫ﭘﺎﺳﺦ‪ :‬ﺑﺎز ﺑﻬﺘﺮ اﺳﺖ از ﻏﺮﺑﯿﺎن ﺑﺸﻨﻮﯾﺪ‪ :‬در ﻏﺮب‪ ،‬ﺑﺴﯿﺎری از اﻓﺮاد ﺑﻪ دﻟﯿﻞ داﺷـﺘﻦ درﮐـﯽ‬
‫ﻣﻨﺴﻮخ از ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ‪ ،‬ﺗﺼﻮر ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژﯾﻬﺎی ﺗﻌﺼﺐ آﻟـﻮد و ﻧـﺎﻣﻌﻘﻮﻟﯽ ﮐـﻪ ﺑﺎﻋـﺚ‬
‫ﺗﺤﺮﯾﮏ ﺧﺸﻢ و ﻧﻔﺮت ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎ »ﻣﺘﻤﺪن« ﺗﺮ ﺷﺪن ﺟﻮاﻣﻊ ﮐﺮه زﻣﯿﻦ ﻣﺤﻮ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ‬

‫ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﺑﻪ ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ‪159 .............................................................................................................................................‬‬

‫ﮔﻔﺘﻪ ﭘﺮوﻓﺴﻮر درور )‪ ، (Dror‬ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰ از اﯾﻦ ﮔﻤﺮاه ﮐﻨﻨﺪهﺗﺮ ﻧﯿﺴﺖ‪ .‬درور ﮐﻪ ﺗﺤﻠﯿﻞﮔـﺮ‬
‫راﻫﺒﺮدﻫﺎ و آﯾﻨﺪه ﻧﮕﺮ ﻣﻌﺘﺒﺮی در ﺳﻄﺢ ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ اﺳﺖ ﻋﻘﯿـﺪه دارد ﮐـﻪ »ﺗﻌـﺎرضﻫـﺎی‬
‫ﻣﺤﺮاﺑﯽ« )‪ (conflicts confessional‬و »ﺟﻨﮓﻫﺎی ﻣﻘﺪس«‪ ،‬و »ﺟﻬﺎدﮔﺮان ﻣﺘﻌﻬﺪ‬
‫و ﻣﺒﺎرزان ﺷﻬﺎدت ﻃﻠﺐ« ﺻﺮﻓﺎً ﯾﺎدﮔﺎرﻫﺎی ﺑﺮﺟﺎی ﻣﺎﻧﺪه از ﮔﺬﺷـﺘﻪ ﻧﯿـﺴﺘﻨﺪ ﺑﻠﮑـﻪ ﻧـﺸﺎﻧﻪ‬
‫آﯾﻨﺪهای ﻧﺎﻣﯿﻤﻮﻧﻨﺪ‪ .‬وی در ﺗﺤﻘﯿﻘﯽ ﮐﻪ درﺑﺎره »اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژیﻫﺎی ﺳﺘﯿﺰﻧﺪه و ﻣﻬـﺎﺟﻢ« اﻧﺠـﺎم‬
‫داده اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﻬﺪﯾﺪ ﺑﯿﻦاﻟﻤﻠﻠﯽ اﯾﻦ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژیﻫﺎ را ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ‪ .‬اﻣﺎ در ﻣﻮرد دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽﻫﺎ‪،‬‬
‫ﺗﻬﺪﯾﺪ داﺧﻠﯽ ﻧﯿﺰ در ﮐﺎر اﺳﺖ‪ .‬زﯾﺮا ﺑﺎ ادﻏﺎم ﻓﺮﻫﻨﮓ و اﻗﺘﺼﺎد در اﻗﺘﺼﺎد ﻧـﻮﯾﻦ و ﭘﯿـﺪاﯾﺶ‬
‫ﻣﺒﺎﺣﺚ ﺟﺪﯾﺪی ﮐﻪ ﺑﺎر ﻋﺎﻃﻔﯽ دارﻧﺪ ﻣﺨﺎﻃﺮات اﻗﻠﯿﺖﻫﺎی ﻣﺤﻮری و ﺗﻌﺼﺐ ﮔﺮاﯾﯽ ﺟﻬﺎﻧﯽ‬
‫ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺮﺗﺐ ﺑﺎﻻ ﻣﯽرود‪ .‬ﭘﺪﯾﺪار ﺷﺪن اﻗﺘﺼﺎد ﻧﻮﯾﻨﯽ ﮐﻪ ﻫﺮﮔﺰ ﻧﻈﯿﺮش دﯾﺪه ﻧـﺸﺪه اﺳـﺖ‬
‫ﺑﺮای ﺑﺴﯿﺎری ﺗﻬﺪﯾﺪ ﮐﻨﻨﺪه اﺳﺖ‪ .‬زﯾﺮا ﺧﻮاﻫﺎن ﺗﻐﯿﯿﺮاﺗـﯽ ﺳـﺮﯾﻊ درﮐـﺎر و ﺷـﯿﻮه زﻧـﺪﮔﯽ و‬
‫ﻋﺎدات اﺳﺖ و ﺟﻤﻌﯿﺖﻫﺎی ﻋﻈﯿﻢ را ﮐﻪ از آﯾﻨﺪه وﺣـﺸﺖ دارﻧـﺪ ﺑـﻪ ﻋﮑـﺲ اﻟﻌﻤـﻞﻫـﺎی‬
‫ﺳﺮﺳﺨﺘﺎﻧﻪای وا ﻣﯽدارد‪ .‬اﯾﻦ اﻗﺘﺼﺎد ﺷـﮑﺎفﻫـﺎﯾﯽ را ﺑـﺎز ﻣـﯽﮐﻨـﺪ ﮐـﻪ ﻣﺘﻌـﺼﺒﺎن ﺑـﺮای‬
‫ﭘﺮﮐﺮدﻧﺸﺎن ﻫﺠﻮم ﻣﯽآورﻧﺪ و ﻫﻤﻪ اﻗﻠﯿﺖﻫﺎی ﺧﻄﺮﻧﺎﮐﯽ را ﻣﺴﻠﺢ ﻣﯽﺳﺎزد ﮐـﻪ در ﺑﺤـﺮان‬
‫زﻧﺪﮔﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺑﻪ اﻣﯿﺪ آن ﮐﻪ روزی ﺑﻪ ﻧﺎﮔﻬﺎن ﺑﻪ ﺻﺤﻨﻪ ﻣﻠﯽ ﯾﺎ ﺟﻬـﺎﻧﯽ ﭘﺮﺗـﺎب ﺷـﻮﻧﺪ و‬
‫ﻫﻤﻪ ﻣﺎ را ﺑﻪ دوران ﻇﻠﻤﺖ ﻗﺮون وﺳﻄﺎﯾﯽ ﺟﺪﯾﺪی رﻫﻨﻤﻮن ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺟﺎی اﯾـﺪه ﭘـﺮ آوازه‬
‫»ﭘﺎﯾﺎن ﻋﻤﺮ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژی« ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﻫﻢ در اﻣـﻮر ﺟﻬـﺎﻧﯽ و ﻫـﻢ در اﻣـﻮر داﺧﻠـﯽ ﺷـﺎﻫﺪ‬
‫ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﭼﻨﺪﮔﺎﻧﮕﯽ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژیﻫﺎی ﺟﺪﯾﺪی ﺑﺎﺷﯿﻢ ﮐـﻪ ﻫـﺮ ﮐـﺪام ﻫﻮاﺧﻮاﻫـﺎن ﺧـﻮد را ﺑـﺎ‬
‫ﺑﯿﻨﺸﯽ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ واﻗﻌﯿﺖ ﺑﺮﻣﯽاﻧﮕﯿﺰﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺟﺎی ﻋﺒـﺎرت ﻣـﺸﻬﻮر ﭘﺮزﻧـﺪﻧﺖ ﺑـﻮش‬
‫»ﻫﺰار ﻧﻘﻄﻪ ﻧﻮراﻧﯽ« ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﺎ »ﻫﺰار آﺗﺶ ﺧﺸﻢ« ﻣﻮاﺟﻪ ﺷﻮﯾﻢ‪ .‬در ﻫﻤﺎن ﺣـﺎل ﮐـﻪ‬
‫ﺳﺮﮔﺮم ﺑﺮﭘﺎﯾﯽ ﺟﺸﻦ ﭘﺎﯾﺎن ﻋﻤﺮ اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژی و ﺗﺎرﯾﺦ و ﺟﻨﮓ ﺳﺮد ﻫﺴﺘﯿﻢ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺧﻮد‬
‫را ﺑﺎ ﭘﺎﯾﺎن ﻋﻤﺮ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ آن ﮔﻮﻧﻪ ﮐﻪ ﻣﯽﺷﻨﺎﺧﺘﯿﻢ ﯾﻌﻨﯽ دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ اﻧﺒﻮه روﯾﺎرو ﺑﺒﯿﻨﯿﻢ‪.‬‬
‫ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ اوﮐﺮاﯾﻦ‪ ،‬ﺟﻤﻬﻮری روﺳﯿﻪ و ﺑﯿﻠﻮروﺳﯽ ﺑﺎ ﺗﻮدهای ﻏـﻮل آﺳـﺎ از ﺟﻤﻌﯿـﺖ‪ ،‬ﺑـﺮ‬
‫ﻣﺒﻨﺎی ﻓﺮﻫﻨﮓ اﺳﻼو و ﮐﻠﯿﺴﺎی اﺣﯿﺎء ﺷﺪه ارﺗﺪوﮐﺲ ﺑﺎ ﻫﻢ ادﻏﺎم ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬اﺳﻼم ﻣـﯽﺗﻮاﻧـﺪ‬
‫ﺑﺮﺧﯽ از ﺟﻤﻬﻮریﻫﺎی آﺳﯿﺎی ﻣﺮﮐﺰی را ﺑﻪ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﭘﯿﻮﻧﺪ دﻫﺪ‪ .‬ﭼﯿﻦ ﻧﯿﺰ اﺣﺘﻤـﺎﻻً ﺗﺠﺰﯾـﻪ‬

‫‪ .................................................................................................................................................... 160‬ﺷﻤﺎرش ﻣﻌﮑﻮس‬

‫ﻣﯽﺷﻮد و ﭘﯿﺸﺮﻓﺘﻪﺗﺮﯾﻦ ﻧﻮاﺣﯽ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺟﻨﻮب و ﺷﺮق آن ﭘﯿﻮﻧﺪﻫﺎی ﺧﻮد را ﺑﺎ ﭼﯿﻦ ﺑـﺰرگ‬
‫دﻫﻘﺎﻧﯽ ﻗﻄﻊ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ و ﺑﺎ ﻫﻨـﮓ ﮐﻨـﮓ و ﺗـﺎﯾﻮان و ﺳـﻨﮕﺎﭘﻮر و ﺷـﺎﯾﺪ ﮐـﺮه ﻣﺘﺤـﺪ ﺷـﺪه‬
‫ﻣﻮﺟﻮدﯾﺖﻫﺎی ﻧﻮع ﺟﺪﯾﺪی ﺑﻮﺟﻮد ﻣﯽآورﻧﺪ‪ .‬ﻧﺘﯿﺠﻪ آن ﻣﯽ ﺗﻮاﻧـﺪ ﯾـﮏ ﺟﺎﻣﻌـﻪ اﻗﺘـﺼﺎدی‬
‫ﮐﻨﻔﻮﺳﯿﻮﺳﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ژاﭘﻦ ﺑﺮاﺑﺮی ﻣﯽﮐﻨﺪ و در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل اﻫﻤﯿﺖ ﻣﺬﻫﺐ را ﺑـﻪ‬
‫ﻋﻨﻮان ﻋﺎﻣﻠﯽ در ﻧﻈﺎم ﺟﻬﺎﻧﯽ‪ ،‬ﺑﺎز ﻫﻢ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺗﻘﻮﯾﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﮐﺮد‪ .‬اﯾﻦ ﻓﺮض ﮐﻪ آﯾـﺎ ﭼﻨـﯿﻦ‬
‫ﺗﺤﻮﻻﺗﯽ ﺑﺪون ﺟﻨﮓ داﺧﻠﯽ و ﺗﻌﺎرضﻫﺎی دﯾﮕﺮ رخ ﺧﻮاﻫﺪ داد ﯾﺎ ﻧﻪ ‪ ،‬ﯾﺎ اﯾﻦ ﻓـﺮض ﮐـﻪ‬
‫اﯾﻨﺎن ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﭼﺎرﭼﻮب ﻣﻨﺴﻮخ ﻧﻈﻢ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﮐﺸﻮر را در ﺑﺮداﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷـﻨﺪ‪ ،‬ﻫـﺮ دو‬
‫ﺗﻨﮓ ﻧﻈﺮاﻧﺪ و ﻓﺎﻗﺪ ﻗﻮه ﺗﺨﯿﻞ اﺳﺖ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﺣﺘﻤﯽ اﺳﺖ اﯾﻦ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻓـﺮدا ﻫﻤـﻪ ﻣـﺎ را ﺑـﻪ‬
‫ﺣﯿﺮت ﺧﻮاﻫﻨﺪ اﻓﮑﻨﺪ‪ .‬آﻧﭽﻪ ﺑﻪ ﻃﺮز ﺑﺮﺟﺴﺘﻪای آﺷﮑﺎر اﺳﺖ‪ ،‬اﯾﻦ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺣﺮﮐـﺖ ﻧﻈـﺎم‬
‫ﻧﻮﯾﻦ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺛﺮوت در ﺳﺮﺗﺎﺳﺮ ﺳﯿﺎره ﻫﻤﻪ اﯾﺪهﻫﺎی ﻣﺎ را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻗﺘـﺼﺎدی در ﺑـﻪ‬
‫اﺻﻄﻼح »ﺟﻨﻮب« واژﮔﻮن ﻣﯽﮐﻨﺪ‪ ،‬ﺳﻮﺳﯿﺎﻟﯿﺴﻢ را در ﺷﺮق ﻣﻨﻔﺠﺮ ﻣﯽﺳﺎزد‪ ،‬ﻣﺘﺤﺪان را ﺑﻪ‬
‫رﻗﺎﺑﺘﯽ ﮐﺸﻨﺪه ﻣﯽ ﮐﺸﺎﻧﺪ و اﯾﺠﺎد ﻧﻈﻢ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ را ﻓﺮا ﻣﯽ ﺧﻮاﻧـﺪ‪ .‬اﯾـﻦ ﻧﻈـﻢ‬
‫ﻧﻮﯾﻦ ﭘﺮﺗﻨﻮع و ﻣﻤﻠﻮ از ﻣﺨﺎﻃﺮه‪ ،‬و در آن واﺣﺪ ﻫﻢ ﺗﺮﺳﻨﺎک و ﻫﻢ اﻣﯿﺪﺑﺨﺶ اﺳﺖ‪ .‬داﻧـﺎﯾﯽ‬
‫ﺟﺪﯾﺪ‪ ،‬ﺟﻬﺎﻧﯽ را ﮐﻪ ﻣﯽﺷﻨﺎﺧﺘﯿﻢ‪ ،‬واژﮔﻮن ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ و ﺳﺘﻮنﻫﺎی ﻗﺪرﺗﯽ ﮐﻪ آن را ﺳﺮ ﭘﺎ‬
‫ﻧﮕﺎه ﻣﯽداﺷﺖ‪ ،‬ﺗﮑﺎن داده اﺳﺖ‪ .‬ﻣﺎ اﮐﻨﻮن ﻫﻤﮕﯽ ﺑﺎ ﻫﻢ در ﻧﻘﻄﻪ ﺻﻔﺮ زﻣﯿﻦ ﺑـﻪ ﺗﻤﺎﺷـﺎی‬
‫وﯾﺮاﻧﻪﻫﺎ اﯾﺴﺘﺎدهاﯾﻢ و آﻣﺎدهاﯾﻢ ﺗﺎ ﺑﺎر دﯾﮕﺮ از ﻧﻮ ﺗﻤﺪﻧﯽ را ﺧﻠﻖ ﮐﻨﯿﻢ‪ «.‬ﺳـﺮاﻧﺠﺎم ﭼـﻪ زﯾﺒـﺎ‬
‫ﻧﻮﺷﺖ ﻫﺎﻧﺘﯿﻨﮕﺘﻦ‪» :‬در ﺑﻠﻨﺪ ﻣﺪت ﺣﻀﺮت ﻣﺤﻤﺪ )ص( ﺑﺮﻧـﺪه اﺳـﺖ« )ﻣﺮاﺟﻌـﻪ ﺷـﻮد ﺑـﻪ‬
‫ﺑﺮﺧﻮرد ﺗﻤﺪن ﻫﺎ ص ‪(102‬‬

‫ﭘﺎﯾﺎن‬

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful