You are on page 1of 12

mhendislik Cilt:6, Say:2, 29-40 Nisan 2007

itdergisi/d

Tedariki ynetimli envanter yaklamnn tedarik zinciri performansna etkileri

Kazm SARI*, Cengiz GNGR


T Fen Bilimleri Enstits, Endstri Mhendislii Program, 34469, Ayazaa, stanbul

zet Bu almada, Tedariki Ynetimli Envanter (VMI) yaklamnn tedarik zinciri performansna salad faydalar incelemek iin bir benzetim modeli kurgulanmtr. Benzetim modelinde kapasite snr olan bir retici, bir distribtr, bir toptanc ve bir perakendeciden oluan drt kademeli bir tedarik zinciri yaps dikkate alnmtr. Duraan ve duraan olmayan talep yaplarnn dikkate alnd benzetim modelinde iki farkl yapda tedarik zinciri canlandrlmtr. lk yap, geleneksel anlayla ynetilen (TSS) tedarik zinciri yapsdr. TSS yaklamnda, tedarik zinciri yeleri arasnda herhangi bir bilgi paylam olmamakta ve birbirleriyle sadece sipariler vererek iletiim kurmaktadrlar. kinci yap ise, VMI yaklamnn uyguland tedarik zinciri yapsdr. VMI yaklam erevesinde, perakendecideki envanterin ynetiminden toptanc sorumludur. Benzetim modeli sonucunda elde edilen sonular, VMI yaklamnn, tedarik zinciri maliyetini nemli lde drrken, mteri gereksinimlerini daha yksek oranda karladn gstermektedir. Ayrca elde edilen bulgular; retim kapasitesinin ve mteri talebinde gzlenen belirsizliklerin VMI yaklamndan elde edilen fayda zerinde anlaml etkileri olduunu gstermektedir. lk olarak retim kapasitesi dikkate alndnda, retim kapasitesinin ok snrl olmasnn VMI yaklamlarndan elde edilen fayday drd grlmektedir. Mteri talebinde gzlenen belirsizlikler dikkate alndnda ise, mteri talebindeki belirsizliin artmasnn VMI yaklamndan elde edilen fayday nemli dzeylerde azaltt grlmektedir. Sonu olarak, VMI yaklamnn retim kapasitesinin yksek olduu ve mteri talebinde gzlenen belirsizliklerin dk olduu durumlarda daha faydal olduu grlmektedir. Anahtar Kelimeler: Tedariki ynetimli envanter, bilgi paylam, tedarik zinciri ynetimi, benzetim modeli.
*

Yazmalarn yaplaca yazar: Kazm SARI. kazims@beykent.edu.tr; Tel: (212) 872 64 32. Bu makale, birinci yazar tarafndan T Fen Bilimleri Enstits, Endstri Mhendislii Programnda tamamlanm olan "Ortaklaa planlama, tahmin ve ikmal ynetiminin tedarik zinciri performansna etkileri" adl doktora tezinden hazrlanmtr. Makale metni 05.06.2006 tarihinde dergiye ulam, 03.07.2006 tarihinde basm karar alnmtr. Makale ile ilgili tartmalar 31.12.2007 tarihine kadar dergiye gnderilmelidir.

K. Sar, C. Gngr

Impact of vendor-managed inventory on supply chain performance


Extended abstract
In this study, a comprehensive simulation model is built to explore the benefits of a supply chain initiative called vendor-managed inventory (VMI) where the vendors are authorized to manage inventories at retail locations. Under VMI, retailer shares demand information to the vendor who should then make stock level decisions for its own organization and the retailer. In this article, specifically, we are interested in finding answers to the following questions: Under what conditions will VMI more beneficial? How will lead times, demand uncertainty, and manufacturing capacity affect the benefits gained from VMI? From this investigation, we will better understand the required conditions for more successful VMI applications. For this purpose, we consider a four-echelon supply chain consisting of a capacitated manufacturer, a distributor, a wholesaler, and a retailer. The retailer realizes customer demands from gamma distribution. Stationary and non-stationary customer demand structures considered to explore the impacts of different levels of demand uncertainty on the benefits obtained from VMI. In order to evaluate VMI benefits, two stylized supply chain structures are considered. The first situation is a traditional model (TSS) where there is no information sharing and all members in the supply chain independently plan and operate the supply chain. The second situation is a supply chain model with vendor-managed inventory (VMI) where the wholesaler (as being the vendor for the retailer for the given supply chain) takes the full responsibility of managing the retailers inventory. Order-up to policy is used for ordering decisions for both systems. A full factorial design of experiment constructed to analyze the impacts of different factors on the benefits obtained from VMI. These factors are demand uncertainty, manufacturing capacity restrictions, and lead times. The levels of the each factor determined as follows: Three levels for the demand uncertainty; demand structure with no seasonal swings, moderate degree of seasonal swings, and high degree of seasonal swings. Manufacturing capacity restrictions measured by capacity ratio which corresponds to the ratio of total capacity to total demand. The lev-

els for the manufacturing capacity restrictions are capacity ratio of 1.10, 1.30, and 1.50. Two levels of lead-time; which is 1 and 4 periods

Moreover, total cost for entire supply chain, and customer service level are the dependent variables considered as performance metrics in experimental design. Customer service level is the percentage of customer demand satisfied through the available inventory of the retailer. Since there is more than one dependent variable in the experimental design, MANOVA is conducted to analyze the experimental simulation output. The results of the experimental simulation output indicate that when compared to traditional supply chain, VMI decreases supply chain cost substantially. Compared to the traditional settings, the reduction in the total supply chain cost varies from 6.5% to 43.3% with an average around 17.4%. When the service level is considered, we see that in all cases VMI reaches higher levels of service levels. For example, customer service level increased from 94.4% to 95.9% on the average. These results lead us to conclude that VMI is always beneficial to the supply chain performance. Moreover, the results of the MANOVA indicate that manufacturers capacity restrictions and customer demand uncertainty have significant impacts on the benefits obtained from VMI. Firstly, when manufacturing capacity is considered, the findings indicate that as the available manufacturing capacity is higher, the benefits obtained from VMI are also higher. Secondly, when the demand uncertainty is considered, the results indicate that as the uncertainty in customer demand increases, the performance of supply chain with VMI decreases substantially. In conclusion, through comprehensive simulation experiment and subsequent analysis of the simulation outputs, we made the following important findings: VMI significantly improve the performance of the supply chain under all conditions. The benefits gained from VMI significantly influenced by the manufacturing capacity and demand uncertainty. Therefore, VMI is more beneficial under the conditions with is high level of manufacturing capacity and low degree of demand uncertainty.

Keywords: Vendor-managed inventory, information sharing, supply chain management, simulation

30

VMI yaklamnn tedarik zinciri performansna etkileri

Giri
Tedarik zinciri ynetimi en basit anlamda; nihai mteri gereksinimlerini karlamak iin tedarikiler, reticiler, distribtrler ve perakendeciler arasndaki bilgi ve malzeme ak koordinasyonunun salanmas olarak tanmlanabilir. Tedarik zinciri ynetiminde geleneksel anlamda zerinde durulan nokta, malzeme ak koordinasyonun salanmas olup, bilgi ak koordinasyonu ihmal edilmitir. Dolaysyla geleneksel anlayn hkim olduu tedarik zincirlerinde yeler arasndaki bilgi ak sadece sipariler eklinde gereklemektedir. rnein, retici, retim plann yaparken, perakendecideki sat bilgilerinden habersiz bir ekilde sadece distribtrden gelen siparileri kullanmaktadr. Bu durum tedarik zinciri literatrnde nemli bir yeri olan kam etkisinin olumasna neden olmaktadr (Lee vd.,1997b). Kam etkisi, tedarik zincirinde, verimsiz kapasite kullanmndan dk mteri hizmet dzeyine kadar birok problemin ana nedenlerinden birisidir (Metters, 1997). Kam etkisi zerinde yaplan almalar, kam etkisinin temel nedeninin, bilgi akndaki koordinasyonsuzluk olduunu ve bu etkiyi ortadan kaldrmak iin tedarik zinciri yeleri arasnda mutlaka bilgi paylam olmas gerektiini gstermektedir (Chen vd., 2000a; Dejonckheree vd., 2004; Lee vd., 1997a). Tedariki ynetimli envanter (VMI), tedarik zincirinde bilgi ak koordinasyonunu salamak iin nerilen yntemlerin en nemlilerinden biridir (Disney ve Towill, 2003a; 2003b). VMI yaklam erevesinde, perakendecideki envanterin kontrol tedarikisi tarafndan gerekletirilmektedir. Baka bir deyile VMI yaklam; perakendecinin sat bilgilerini ve envanter dzeyini tedarikisiyle paylat, tedarikinin de perakendeciye ne zaman ne kadar rn teslimat yapmas gerektiine kadar verdii bir tedarikimteri tr ortaklktr. Bu almada, perakendecileri bilgi paylamna tevik etmek iin gelitirilen ve temel amac kam etkisi vb. verimsizlikleri drerek, tedarik zinciri performansn arttrmak olan VMI yaklamnn tedarik zinciri performans zerindeki etkileri incelenecektir. Yaplan birok a-

lma VMI yaklamnn tedarik zinciri performansn olumlu ynde etkilediini gstermektedir. Bu almadaki temel ama, VMI yaklamnn tedarik zinciri performansna etkilerinin incelenmesinin tesinde, retim kapasite snr ve temin sreleri gibi faktrlerin VMI yaklamndan elde edilen fayda zerindeki etkilerini farkl mteri talep yaplar altnda incelemektir.

Mevcut almalar
Bir grup aratrmac; perakendeci ile yaplan bilgi paylamnn, tedarikiye salad faydalar incelemitir. Gavirneni ve dierleri (1999), retim kapasite snr olan bir tedariki ve bir perakendeciden oluan iki aamal bir tedarik zincirinde perakendecinin sat ve envanter bilgilerinin tedarikiye salad faydalar incelemitir. nceleme neticesinde, retim kapasitesinin yksek olduu ve talepteki belirsizliin ok fazla olmad durumlarda bilgi paylamndan elde edilen faydann daha yksek olduu grlmtr. Lee ve dierleri (2000), Gavirneni ve dierlerinin (1999) modellerinde dikkate ald ayn yapy dikkate alarak yaptklar almada, mteri talebinin duraan olmad ve temin sresinin yksek olduu durumlarda bilgi paylamnn daha faydal olduunu belirtmitir. Chen ve dierleri (2000a, 2000b) kurguladklar basit matematiksel modellerle perakendecinin sat bilgilerinin tedarik zinciri yeleriyle paylalmasnn kam etkisini ve dolaysyla tedarik zinciri performansn nemli llerde artrdn matematiksel olarak gstermitir. Baka bir almada Dejonckheere ve dierleri (2004) kontrol mhendislii metodolojisini kullanarak Chen ve dierleri (2000a, 2000b) ile ayn sonulara ulamtr. Perakendecilerin sat ve envanter bilgilerinin tedarikilerle paylalmasnn, perakendecilere ne tr faydalar salayabilecei zerinde Yu ve di. (2001, 2002) ve Zahoo ve dierleri (2002a, 2002b)nin almalar grlmektedir. Yu ve dierleri (2001, 2002) analitik yntemler kullanarak, kapasite snr olmayan bir retici ve bir perakendeciden oluan iki aamal bir tedarik zincirinde, sat bilgilerinin retici firma ile paylalmasn incelemilerdir. Yaplan alma neticesinde elde edilen bulgular, sat bilgilerinin

31

K. Sar, C. Gngr

retici ile paylalmasnn reticinin maliyetlerinde ciddi miktarlarda azallara neden olduunu; te yandan perakendecinin maliyetlerinde nemli azallar olmadn gstermektedir. Benzer ekilde Zahoo ve dierleri (2002a, 200b), benzetim modeli kullanarak kapasite snr olan bir retici firma ve birbirinden bamsz drt perakendeciden oluan bir tedarik zincirini dikkate almtr. Benzetim modeli sonularnn analizi, sat bilgilerinin hem reticinin hem de perakendecilerin ortalama envanter dzeyinde ve envanter maliyetlerinde azalmalara neden olduu grlmektedir. Ancak sat bilgilerinin paylalmasnn reticiye salad faydann perakendecilerin elde ettii faydaya oranla olduka yksek olduu grlmektedir. Bu noktada, yaplan bu almalar, sat bilgilerinin paylalmasnn perakendeci iin nemli avantajlar salamadn gstermektedir. Bu durum, perakendecilerin sat ve envanter bilgilerini paylamalar iin baz yntemler gelitirilmesi gerekliliini ortaya koymaktadr. VMI yaklam, bilgi paylamn perakendeciler asndan da ekici hale gelmesini salayan sistemlerden biridir. nk VMI yaklam sayesinde perakendeciler, envanter kontrol ve elde buldurma maliyetlerini retici firmaya aktarma imkan bulmaktadrlar. Waller ve dierleri (1999) ve Aviv (2002) gibi aratrmaclar, VMI yaklamnn tedarik zinciri performans zerindeki etkilerini incelemitir. Waller ve dierleri (1999), almalarn benzetim modeli kurarak gerekletirirken, Aviv (2002) analitik yntemler kullanmtr. Waller ve dierleri (1999), kurguladklar model ierisinde tedarik zinciri performans lt olarak, maliyet unsurlarn dikkate almadan sadece envanter seviyesi ve gecikmeli teslim oranlarn dikkate almtr. Waller ve dierleri (1999) tarafndan bir retici firma ve yedi distribtrden oluan tedarik zinciri yaps ierisinde yaplan analizler, VMI yaklamnn tedarik zincirinde bulunan envanter dzeyini nemli llerde drdn, hizmet dzeyini ise nemli llerde arttrdn gstermektedir. Ayrca, elde edilen sonular, VMI yaklamnn retim kapasite snrnn yksek olduu ve talepteki deikenliin az olduu durumlarda daha faydal olduu-

nu gstermektedir. Aviv (2002), VMI yaklamnn baz durumlarda tedarik zinciri performansna ok az dzeyde katkda bulunabileceini, hatta baz durumlarda hi bir katksnn olmayacan belirtmitir. Aviv (2002) almasnda, perakendeci ve tedarikinin mteri talebini tahmin etme yetkinliklerinin farkllk gsterebileceini dikkate almtr. Buna neden olarak da perakendeciler veya tedarikilerin tedarik zincirinde bulunduklar seviye itibaryla mteri talebini etkileyebilecek, dierinin sahip olmad farkl bilgilere sahip olabileceklerini gstermitir. Aviv (2002) tarafndan yaplan analizler, perakendecinin tedarikiye gre mteri talebine ait daha fazla bilgiye sahip olduu durumlarda, VMI yaklamnn tedarik zinciri performansna olumlu bir katksnn olmayabilecei, hatta drebileceini ortaya karmtr. nk mteri talebi tahmininde daha iyi olan perakendeci, sahip olduu bilgileri VMI yaklamnda envanter planlamalarna katamaz. Bilindii gibi VMI yaklamnda; tedariki, talep tahmini ve planlamalarn kendisi yapar ve perakendeciyi talep tahmini konusunda pasif hale getirir. Son dnemlerde yaplan almalarda, Lee ve Chu (2005) tarafndan kurgulanan analitik model, gazeteci ocuk problemi ortamnda faaliyet gsteren bir retici firma ve bir perakendeciyi dikkate almtr. Yaplan alma, retici firmann perakendecide bulundurmay dnd envanter miktarnn, perakendecinin bulundurmay istedii envanter miktarndan daha yksek olmas kouluyla, VMI stratejisinin her iki taraf iin de faydal olacan gstermitir. Angulo ve dierleri (2004) ise, tedariki ile paylalan envanter bilgilerinin doru olmamas ve ayrca bu bilgilerin anlk olarak tedarikiye ulatrlamamasnn, VMI yaklamndan elde edilen fayda zerindeki etkilerini incelemitir. Kurguladklar benzetim modellerinde drt kademeli bir tedarik zincirini dikkate almtr. Yaplan alma neticesinde, paylalan envanter bilgilerinde bir takm hatalar olmasnn; perakendecinin performansn nemli dzeyde etkilemedii, reticinin performansn ise sadece mteri talebinin duraan olmad durumlarda olumsuz etkiledii grlmtr. Perakendecideki envanter bilgilerinin anlk olarak tedarikiye iletilemedii, gecikmeli

32

VMI yaklamnn tedarik zinciri performansna etkileri

olarak iletildii durumlarda, bu durumun VMI yaklamndan elde edilen fayday nemli llerde drd grlmtr.

Benzetim modeli
VMI yaklamnn tedarik zinciri performans zerindeki etkilerini incelemek iin bir benzetim modeli kurgulanmtr. Benzetim modeli kurgulanmas, popler bir benzetim modeli yazlm olan Crystal Ball 2000 kullanlarak gerekletirilmitir. Benzetim modelinde bir retici, bir datc, bir toptanc ve bir perakendeciden oluan drt seviyeli bir tedarik zinciri yaps dikkate alnmtr. Belirtilen tedarik zinciri yaps ierisinde, kapasite snr olan retici firma tek bir rn retmekte ve rettii bu rn datc, toptanc ve perakendeci zerinden nihai mteriye ulatrmaktadr. Benzetim modelinde, iki tr tedarik zinciri ynetim biimi kurgulanmtr. Bunlar; VMI yaklamnn uyguland tedarik zinciri ve bilgi iletiminin sipariler eklinde

gerekletii ve bilgi paylamnn olmad geleneksel yaklamn (TSS) uyguland tedarik zinciri yaplardr. Benzetim modelinde TSS ve VMI yaklamlarnn nasl canlandrldklar srasyla ekil 1 ve ekil 2de grlmektedir. ekil 1den grlebilecei gibi, TSS yaklam erevesinde, tm yeler tedarik zincirinde kendilerinin bir altnda bulunan yeden gelen siparileri kullanarak envanter veya retim planlamalarn gerekletirmektedir. Bu yapda, tedarik zinciri yeleri arasnda sipariler haricinde herhangi bir bilgi aktarm veya iletiimi sz konusu deildir. Dolaysyla TSS yaklamnda, tedarik zinciri yeleri tarafndan sipari verme noktalar, Shang ve Songda (2003) ifade edildii gibi yerel envanter bilgileri kullanlarak hesaplanr. ekil 2deki VMI yaklamnda ise, perakendecide bulunan envanterin kontrol tedarikisi olan toptanc tarafndan gerekletirilmektedir.

retici Malzeme Ak

Distribtr

Toptanc

Perakendeci

Bilgi Ak (sipariler eklinde)

ekil 1. TSS yaklamyla ynetilen tedarik zinciri yaps

Envanter ve sat noktas bilgileri

retici

Distribtr

Toptanc

Perakendeci

Malzeme Ak Sipari bilgileri

ekil 2. VMI yaklamyla ynetilen tedarik zinciri yaps

33

K. Sar, C. Gngr

Toptanc, perakendecinin sat bilgilerini ve envanter dzeyini kullanarak talep tahmini ve envanter planlamasn yapmakta; perakendeciye ne zaman ve ne kadar teslimat yapacana kendisi karar vermektedir. Dolaysyla bu ynetim biiminde toptanc, kendisinin ve perakendecinin envanter pozisyonlarn dikkate alarak hem kendisinin hem de perakendecinin envanter ynetimini gerekletirir. Bu noktada toptanc, sat bilgilerini ve kademeli envanter bilgilerini kullanarak Shang ve Songde (2003) ifade edildii gibi, hem kendisi iin hem de perakendeci iin sipari verme noktalarn hesaplar. Bu ynetim biiminde dier yeler olan distribtr ve retici ise, TSS yaklamnda olduu gibi envanter ynetimini yapmaya devam ederler. Benzetim modelinde mteri talebini tahmin etmek iin, hem TSS yaklamnda hem de VMI yaklamnda tedarik zinciri yeleri, ssel dzeltme tahmin yntemini (Nahmias, 1997) kullanmaktadrlar. TSS yaklamnda btn yeler talep tahmini yaparken, VMI yaklamnda perakendeci talep tahmini yapmamaktadr. nk VMI yaklamnda perakendecinin envanter kontrolnde herhangi bir rol yoktur. Benzetim modelinde, maliyet unsuru olarak; retici, distribtr, toptanc ve perakendeci iin gecikmeli sipari maliyetleri srasyla -PB: Para Birimi olmak zere- 5, 11, 18 ve 25 PB/(adet/hafta) olarak alnmtr. Elde bulundurma maliyetleri ise srasyla, 0.25, 0.50, 0.75 ve 1.00 PB/(adet/hafta) olarak alnmtr. Tedarik zinciri yeleri iin kullanlan maliyet yaplarna dikkat edilirse; seilen maliyet unsurlarnn, perakendeciden retici firmaya doru ilerledike, gecikmeli sipari maliyetinin elde bulundurma maliyetine orannn srekli olarak azalmasn salad grlmektedir. Maliyet unsurlarnn seiminde benzer bir yaklam, Lau ve di. (2004) tarafndan da kullanlmtr.

di. (1999). Ancak bilindii gibi, normal dalma gre oluan taleplerde negatif miktarlarda talep oluma ihtimali vardr. zellikle deikenlik katsaysnn byk olduu talep yaplarnda, bu problem daha fazla n plana kmaktadr. Negatif talebin olumas gibi, gereki olmayan bu durum, birok aratrmac tarafndan eitli varsaymlar gelitirilmek suretiyle nlenmeye allmtr, bk. Zahoo ve dierleri (2002a, 2002b), Chen ve di. (2000a, 2000b). Bu almada, dier birok aratrmacdan farkl olarak, negatif talep miktarn engelleyecek benzeri varsaymlar kullanmak yerine, perakendeci tarafndan karlalan talebin gama dalmna gre dald varsaylmtr. Gama dalm, alfa ( ) ve beta ( ) olmak zere iki parametresi olan, srekli olaslk dalm trlerinden biridir. Gama dalm, hibir zaman negatif deer almayan bir dalm tr olduundan ve parametrelerine farkl deerler vererek ok deiik trde yaplar elde etmek mmkn olduundan, talep dalmlarn ifade etmek iin uygun bir dalm olarak grlmektedir (Keaton, 1995). Gama dalmna gre dalan mteri talebinin (D) olaslk younluk fonksiyonu (pdf), aada ifade edildii gibidir (Devore, 1995):

f(d; , ) =

1 d 1e d/ ()

(1)

Benzetim modelinde, perakendecinin t dneminde karlat talep miktar denklem 2 ve 3 kullanlarak retilir. D t = CB.Gamma(0, t , ) 1
2 t = + mevsimsell sin( t) ik 52

(2) (3)

Nihai mteri talep yaps ok yaygn olarak bilinen bir dalm tr olmasndan dolay, tedarik zincirinde envanter ynetimi ile ilgili birok almada mteri talep yapsnn normal dalma gre olduu varsaylmaktadr, bk. Lau ve di. (2004), Waller ve

Denklem 2 ve 3te grld gibi, retilen talep yapsnda, beta ( ) parametresi zamana gre ve mevsimsellik sabitinin ald deere gre dei1

Crystal Ball 2000 yazlmnn sunduu, gama dalmna gre talep retimini salayan fonksiyon.

34

VMI yaklamnn tedarik zinciri performansna etkileri

ebilmektedir. Benzetim modelinde, mevsimsellik sabitinin, mteri talep miktar retim fonksiyonuna konulmas sayesinde, hem duraan hem de duraan olmayan talep yaplarn kullanma imkn salanmtr. Denklem 3teki mevsimsellik sabitinin 0 deeri almas durumunda duraan talep yaps elde edilirken, 0 dan farkl bir deer almas durumunda, duraan olmayan ve mevsimsel dalgalanmalar gsteren bir talep yaps retimi salanmaktadr. Mteri talebinin duraan olup olmamas, tedarik zinciri yeleri arasndaki bilgi paylamndan elde edilen fayda asndan olduka nemli bir unsurdur. Bu bilgiler nda, benzetim modeli ierisinde, denklemler 2 ve 3 kullanlarak farkl trde talep yaps retilmektedir. Tablo 1de retilen talep trleri ve talep trlerinin parametrelerinin aldklar deerler grlmektedir.

olumaktadr. Bunlar; mteri talebinin duraan olduu SDV, mevsimsel dalgalanmalarn ortalama talebin %10u kadar olduu MDV ve mevsimsel dalgalanmalarn ortalama talebin %20si kadar olduu HDV seviyeleridir. nc bamsz faktr olan tedarik zinciri ynetim biimi (SCType), tedarik zincirinin hangi ynetim biimi kullanlarak ynetildiini gstermektedir. TSS ve VMI olmak zere iki seviyeden olumaktadr. Son bamsz faktr olan temin sreleri (L), 1 hafta ve 4 hafta olmak zere iki seviyeden olumaktadr.

Tablo 2. DEOda kullanlan bamsz faktrler


Faktrler CAP DV SCType L 1 1.10 SDV TSS 1 Dzeyler 2 1.30 MDV VMI 4 3 1.50 HDV

Tablo 1. retilen talep trlerine ait parametreler


Talep Tr SDV MDV HDV Mevsimsellik 0 2 4

15 15 15

20 20 20

Deney tasarm VMI yaklamnn tedarik zinciri performans zerindeki etkilerini incelemek iin deney tasarm gerekletirilmitir. Deney tasarmnda (DEO) drt farkl bamsz faktr dikkate alnmtr. Bunlar; retici firmann kapasite snr (CAP), mteri talebindeki belirsizlikler (DV), tedarik zinciri ynetim biimi (SCType) ve temin sreleri (L) dir. Tablo 2de deney tasarmnda dikkate alnan bamsz faktrler ve dzeyleri grlmektedir. lk bamsz faktr olan retim kapasite oran (CAP), toplam retim kapasitesinin tm dnemlerde karlalan mteri talebine orann ifade etmektedir ve seviyeden olumaktadr. kinci bamsz faktr olan mteri talebinde grlen belirsizlik (DV), mteri talep yapsnda mevsimsel dalgalanmalarn varln ve iddetini gstermektedir ve seviyeden

Tedarik zinciri performans lt olarak, deney tasarmnda kullanlacak baml faktrler olan; tedarik zinciri maliyeti ve mteri hizmet dzeyi dikkate alnmtr. Bunlar: Tedarik zinciri maliyeti (TSC): Tedarik zincirinde bulunan btn yelerin maliyetlerinin toplamn ifade eder. Ancak, bu maliyete, perakendeci haricindeki yelerin gecikmeli sipari maliyetleri eklenmemitir. nk perakendeci haricindeki dier yelerin gecikmeli sipari maliyetleri, tedarik zinciri yelerinin birbirleri arasnda oluan isel bir maliyeti ifade etmektedir. Hizmet Dzeyi (CSL): Perakendecinin, hizmet dzeyini ifade etmektedir. Mterileri siparilerinin tam olarak zamannda karland hafta saysnn, benzetim modelinin alt toplam hafta saysna oranlanmas olarak ifade edilir.

Benzetim modeli sonular analizi


VMI yaklamnn tedarik zinciri performans zerindeki etkilerini incelemek iin, deney tasarmndaki bamsz faktrlerin her bir birleimi kullanlarak benzetim modeli toplam 36 (3322) farkl

35

K. Sar, C. Gngr

kurguda altrlmtr. Ayrca rassal deikenliklerden kaynaklanan hatalar en aza indirebilmek iin, her bir deney kombinasyonu iin benzetim modeli 15 defa altrlmtr. Toplam 972 hafta iin altrlan benzetim modelinde, ilk 400 hafta elde edilen sonular balang etkisinin ortadan kaldrlmas ve talep tahmin modelinin parametrelerinin hesaplanmas iin kullanldndan, sonu analizine katlmamtr. Dolays ile sonu analizine, 401. hafta ile 972. hafta arasndaki toplam 572 haftalk sonular katlmtr. Benzetim modeli altrlmas ile elde edilen sonular, SPSS program kullanlarak analiz edilmitir. Birden fazla baml faktrn olduu deney tasarmlarnda, baml faktrler arasndaki ilgileimleri dikkate almayan Tek Deikenli Varyans Analizi (ANOVA)ni kullanmak hatal sonulara yol aabilmektedir (Hair vd., 1998, s.339). Bu almada kurgulanan deney tasarmnda, birden fazla baml faktr olduundan, benzetim modeli sonularnn analizinde ok Deikenli Varyans Analizi (MANOVA) kullanlmtr. MANOVA analizi, ANOVA analizinin bir uzants olup, modelde birden fazla baml deiken olmas durumunda, baml deikenler arasndaki ilgileimleri de dikkate alarak, gruplar arasnda anlaml bir fark olup olmadnn analizini yapmaktadr (Hair vd., 1998, s.331). Bu amala alma ierisinde, hangi bamsz faktrlerin tedarik zinciri performans zerinde anlaml bir etkisi olduunu anlamak iin ncelikle MANOVA analizi gerekletirilmitir. Daha sonra ise, tedarik zinciri performans zerinde anlaml bir etkisi bulunan bamsz faktrlerin, performans ltlerinden hangisi zerinde etkili olduunu inceleyebilmek iin, ANOVA analizi gerekletirilmitir. Yaplan istatistiksel analizler neticesinde elde edilen MANOVA sonularndan seilen blmler Tablo 3te, ANOVA sonularndan seilen blmler ise Tablo 4te grlmektedir. Benzetim modeli sonular, VMI yaklamnn tedarik zinciri maliyetini en az %6.5, en fazla %43.3 ve ortalamada ise %17.3 orannda drdn gstermektedir. Dier performans lt olan hizmet dzeyi asndan bakldnda, TSS yaklamnda ortalama %94.3 olan hizmet dzeyinin, VMI yaklamnda ortalama %95.9a yksel-

dii grlmektedir. Elde edilen bu sonular, sezgisel olarak beklenen ve artc olmayan sonulardr. Dolaysyla bu sonulara odaklanmak ve daha detayl yorumlar yapmak yerine, VMI yaklamndan elde edilen fayda zerinde etkili olan faktrler zerine odaklanlacaktr. Bu faktrler; retim kapasitesi (CAP), mteri talebindeki belirsizlik (DV) ve temin sreleridir (L).

retim kapasitesinin VMI zerindeki etkileri retim kapasitesinin, tedarik zinciri ynetim biimleri zerindeki etkilerini anlamak iin, Tablo 3teki MANOVA tablosuna baktmzda; SCType ve CAP arasnda anlaml bir etkileim olduu grlmektedir. Tablo 4te grlen ANOVA tablosu incelendiinde ise, SCType ve CAP arasndaki etkileimin hem TSC hem de CSL asndan anlaml olduu grlmektedir.
ekil 3te retim kapasitesindeki deiikliklerin VMI yaklamnn TSCde salad azalmalar zerindeki etkisi grlmektedir. Grld gibi, retim kapasitesindeki artlar VMI yaklamyla TSCde salanan azalmay arttrmaktadr. Nitekim retim kapasitesinin dk olduu (CAP= 1.10) olduu durumda TSCde salanan azalma %14 civarnda iken, retim kapasitesinin yksek olduu (CAP= 1.50) durumda TSCdeki azalma %21ler civarna kmaktadr. retim kapasitesinin CSL zerindeki etkileri ise, ekil 4te grlmektedir. ekil 4ten de grlebilecei gibi, genel anlamda retim kapasitesinde gzlenen art hem TSS yaklamndaki hem de VMI yaklamndaki hizmet dzeyini arttrmaktadr. ekil 4ten grlecei gibi, tm koullarda VMI yaklamnn daha yksek bir hizmet dzeyine ulamay salad grlmekle birlikte, retim kapasitesinin yksek (CAP=1.50) olduu durumda, VMI yaklamnn hizmet dzeyinde daha fazla art salad grlmektedir

Temin sresinin VMI zerindeki etkileri Tablo 3teki MANOVA tablosuna bakldnda, SCType ve L arasnda anlaml bir etkileim olduu grlmektedir. Tablo 4teki ANOVA tablosuna bakldnda, SCType ve L arasndaki etkileimin sadece CSL zerinde etkili olduu, TSC asndan anlaml olmad grlmektedir.

36

VMI yaklamnn tedarik zinciri performansna etkileri

Tablo 3. MANOVA sonularndan seilen blmler


OK DEKENL TESTLER KAYNAK SCTYPE CAP L DV SCTYPE * CAP SCTYPE * L CAP * L SCTYPE * CAP * L SCTYPE * DV CAP * DV SCTYPE * CAP * DV L * DV SCTYPE * L * DV CAP * L * DV SCTYPE * CAP * L * DV Pillai's Trace F P 180.4939 0.0000 31.9131 0.0000 2344.4335 0.0000 131.8153 0.0000 6.2953 0.0001 19.7121 0.0000 5.7210 0.0001 14.7067 0.0000 9.1531 0.0000 19.8679 0.0000 7.7618 0.0000 53.8523 0.0000 3.2763 0.0111 16.0623 0.0000 20.5481 0.0000 Wilks' Lambda F P 180.4939 0.0000 34.1301 0.0000 2344.4335 0.0000 197.5227 0.0000 6.3124 0.0001 19.7121 0.0000 5.7454 0.0001 15.0502 0.0000 9.1958 0.0000 20.0535 0.0000 7.9157 0.0000 59.0783 0.0000 3.2750 0.0111 16.8846 0.0000 21.3832 0.0000 Hotelling's Trace F P 180.4939 0.0000 36.3563 0.0000 2344.4335 0.0000 274.3063 0.0000 6.3293 0.0000 19.7121 0.0000 5.7697 0.0001 15.3929 0.0000 9.2382 0.0000 20.2386 0.0000 8.0692 0.0000 64.3760 0.0000 3.2738 0.0112 17.7087 0.0000 22.2201 0.0000

Tablo 4. ANOVA sonularndan seilen blmler


OK DEKENL TESTLER KAYNAK SCTYPE CAP L DV SCTYPE * CAP SCTYPE * L CAP * L SCTYPE * CAP * L SCTYPE * DV CAP * DV SCTYPE * CAP * DV L * DV SCTYPE * L * DV CAP * L * DV SCTYPE * CAP * L * DV
3

CLS F 270.7938 62.6773 541.7995 543.0131 10.2505 20.3004 5.8295 21.7503 4.4115 23.6049 5.7376 100.0993 3.2860 4.7427 24.8022 P 0.0000 0.0000 0.0000 0.0000 0.0001 0.0000 0.0031 0.0000 0.0126 0.0000 0.0002 0.0000 0.0382 0.0009 0.0000 F 287.6944 2.7793 4454.4745 225.2692 5.0567 1.4868 1.8499 1.3275 8.6357 12.1921 3.2857 7.8015 1.7896 15.0608 6.7072

TSC3 P 0.0000 0.0630 0.0000 0.0000 0.0067 0.2233 0.1583 0.2661 0.0002 0.0000 0.0113 0.0005 0.1681 0.0000 0.0000

ANOVA varsaymlarnn salanabilmesi iin TSC faktr iin log10 dnm yaplmtr.

TSC asndan etkileimin anlaml olmamas; temin sresindeki azal veya artlarn TSCde VMI yaklam sayesinde salanan azalmalar zerinde anlaml bir etkisinin olmadn ifade etmektedir. ekil 5te temin sresindeki deiimlerin VMI yaklamnn TSCde salad

azalmalar zerindeki etkisi grlmektedir. ekil 5ten de grld gibi, temin sresinin 1 haftadan 4 haftaya kmas, TSCde salanan azalmay %1.5 orannda arttrmaktadr. Ancak gzlenen bu art istatistiksel olarak anlaml deildir.

37

K. Sar, C. Gngr

TSC deki Azalma (%)

25 20 15 10 5 0 1.1 1.3 1.5

retim Kapasite Oran (CAP)

ekil 3. retim kapasitesinin TSC de salanan azalmalara etkisi


TSS Hizmet Dzeyi (CSL)
98 97 96 95 94 93 1.1 1.3 1.5

daki hem de VMI yaklamndaki hizmet dzeyinin dt grlmektedir. Dolaysyla temin sresindeki art, her iki ynetim biimindeki tedarik zincirlerinin hizmet dzeylerini olumsuz ynde etkilemektedir. Ancak VMI yaklamyla elde edilen hizmet dzeyi daha yksek gereklemektedir. Ayrca, ekil 6 dikkatli bir ekilde incelendiinde; temin sresinin 1 hafta olduu durumda, VMI yaklamyla hizmet dzeyinde salanan artn daha yksek miktarda olduu grlmektedir. Bu durum, hizmet dzeyi dikkate alndnda, temin sresindeki artlarn VMI yaklamndan elde edilen fayday olumsuz ynde etkilediini gstermektedir.
TSS Hizmet Dzeyi (CSL)
98 97 96 95 94 93 1 4

VMI

VMI

retim Kapasite Oran (CAP)

Temin Sresi (L)

ekil 4. retim kapasitesinin hizmet dzeyi zerindeki etkisi


TSC deki Azalm a (% )
18 17 16 15 1 4

ekil 6. Temin sresinin hizmet dzeyi zerindeki etkisi Talepteki belirsizliin VMI zerindeki etkileri Tablo 3teki MANOVA sonular incelendiinde, SCType ve DVnin etkileim halinde olduu grlmektedir. Bu etkileimin hangi baml faktrler zerinde etkili olduunu anlamak iin Tablo 4deki ANOVA tablosu incelendiinde ise, SCType ve DV arasndaki etkileimin hem TSC hem de CSL asndan anlaml bulunduunu grlmektedir.
ekil 7de talepteki belirsizliin, VMI yaklamyla TSCde salanan azalmalar zerindeki etkisi grlmektedir. Talepteki belirsizliin artmas, VMI yaklamndan salanan fayday azaltmaktadr. Nitekim talepteki belirsizliin en az olduu (SDV) durumda, TSCde salanan azalma %24 civarnda iken, talepteki belirsizliin en yksek olduu (HDV) durumda,

Temin Sresi (L)

ekil 5. Temin sresinin TSCde salanan azalmalara etkisi


Temin sresindeki art veya azallarn hizmet dzeyi zerindeki etkileri incelendiinde, temin sresindeki artla birlikte hem TSS yaklamn-

38

VMI yaklamnn tedarik zinciri performansna etkileri

TSCdeki azalma oran %15ler civarnda gereklemektedir. Bu durum, talepteki belirsizliin yksek olduu koullarda, VMI yaklamyla TSCde salanan tasarruf orannn dtn gstermektedir. Hizmet dzeyi asndan, DV ve SCType arasndaki etkileim incelendiinde, mteri talebindeki belirsizliin artmasnn hem TSS hem de VMI yaklamndan salanan hizmet dzeyini drd grlmektedir. Dolaysyla mteri talebindeki belirsizliklerin artmas genel olarak hizmet dzeyinin dmesine neden olmaktadr. Talepteki belirsizliin tm dzeylerinde TSS ve VMI yaklamlarnda ulalan hizmet dzeyleri karlatrldklarnda, her durumda VMI yaklamnn daha yksek hizmet dzeyine ulat grlmektedir.
TSC deki Azalma (%)
30 25 20 15 10 5 0 SDV MDV HDV

VMI yaklam tedarik zinciri maliyetini nemli dzeylerde azaltarak ve nihai mteri hizmet dzeyini arttrarak tedarik zinciri performansn arttrmaktadr.
TSS Hizmet Dzeyi (CSL)
98 97 96 95 94 93 92 91 SDV MDV HDV

VMI

Talepteki Belirsizlik (DV)

ekil 8.Talepteki belirsizliin mteri hizmet dzeylerine etkisi


retici firmann retim kapasite snr ve mteri talebinde gzlenen belirsizliklerin, VMI yaklamndan elde edilen fayda zerinde anlaml etkileri vardr. Bu noktada retim kapasitesinin yksek olmas, VMI yaklamndan elde edilen fayday arttrrken; mteri talebinde gzlenen belirsizliklerin yksek olmas, VMI yaklamndan elde edilen fayday azaltmaktadr.

Talepteki Belirsizlik (DV)

ekil 7.Talepteki belirsizliin TSC de salanan azalmalara etkisi


Ayrca ekil 8in dikkatli bir ekilde incelendiinde, talepteki belirsizliin en yksek olduu durumda (HDV), TSS ve VMI yaklamndan elde edilen hizmet dzeyi arasndaki farkn en yksek seviyeye ulat grlmektedir. Bu durum, VMI yaklamnn talepteki belirsizliin yksek olduu koullarda da hizmet dzeyini nemli llerde ykselttiini gstermektedir.

Kaynaklar
Angulo, A., Nachtmann, H. ve Waller, M., (2004). Supply chain information sharing in a vendor managed inventory partnership, Journal of Business Logistics, 25, 101-120. Aviv, Y., (2002). Gaining benefits from joint forecasting and replenishment process: the case of auto-correlated demand, Manufacturing & Service Operations Management, 4, 55-74. Chen, F., Drezner, Z., Ryan, J.K. ve Simchi-Levi, D., (2000a). Quantifying the bullwhip effect in a simple supply chain: the impact of forecasting, lead times and information, Management Science, 46, 436-443. Chen, F., Drezner, Z., Ryan, J.K. ve Simchi-Levi, D., (2000b). The impact of exponential smoothing forecasts on the bullwhip effect, Naval Research Logistics, 47, 269-286.

Sonular
Benzetim modeli sonularnn incelenmesi ve yaplan detayl istatistiksel analizler neticesinde elde edilen temel bulgular aadaki gibi zetlemek mmkndr:

39

K. Sar, C. Gngr Dejonckheere, J., Disney, S.M., Lambrecht, M.R. ve Towill, D.R., (2004). The impact of information enrichment on the bullwhip effect in supply chains: a control engineering perspective, European Journal of Operational Research, 153, 727750. Devore, J.L. (1995). Probability and statistics for engineering and the sciences, Duxbury Press, Belmont. Disney, S.M ve Towill, D.R., (2003a). Vendormanaged inventory (VMI) and bullwhip reduction in a two level supply chain, International Journal of Operations &Production Management, 23, 625-651. Disney, S.M ve Towill, D.R., (2003b). The effect of vendor managed inventory dynamics on the bullwhip effect in supply chains, International Journal of Production Economics, 85, 199-215. Gavirneni, S., Kapuscinski, R. ve Tayur, S., (1999). Value of information in capacitated supply chains, Management Science, 45, 16-24. Hair, J., Anderson, R.E., Tatham, R.L. ve Black, W.C., (1998). Multivariate Data Analysis, 5th Edition, Prentice Hall. Keaton, M., (1995). Inventory control under gamma demand and stochastic lead time, Journal of Business Logistics, 16, 107-131. Lau, J.S.K., Huang, G.Q. ve Mak K.L., (2004). Impact of information sharing on inventory replenishment in divergent supply chains, International Journal of Production Research, 42, 919-941. Lee, H., Padmanabhan, V. ve Whang, S., (1997a). Information distortion in a supply chain: the bullwhip effect, Management Science, 43, 546558. Lee, H., Padmanabhan, V. ve Whang, S., (1997b). The bullwhip effect in supply chains, Sloan Management Review, 38, 93-102. Lee, H., So, K.C. ve Tang, C.S., (2000). The value of information sharing in a two-level supply chain, Management Science, 46, 626-664. Lee, C.C. ve Chu, W.H.J., (2005). Who should control inventory in a supply chain, European Journal of Operational Research, 164, 158-172. Metters, R., (1997). Quantifying the bullwhip effect in supply chains, Journal of Operations Management, 15, 89-100. Nahmias, S., (1997). Production and Operations Analysis, Irwin/McGraw-Hill, Homewood, IL. Shang, K. H. ve Song, J.S., (2003). Newsvendor bounds and heuristic for optimal policies in serial supply chains, Management Science, 49, 618638. Waller, M.A., Johnson, M.E. ve Davis, T., (1999). Vendor-managed inventory in the retail supply chain, Journal of Business Logistics, 20, 183203. Yu, Z., Yan, H. ve Cheng, T.C.E., (2001). Benefits of information sharing with supply chain partnerships, Industrial Management & Data Systems, 101, 114-119. Yu, Z., Yan, H. ve Cheng, T.C.E., (2002). Modeling the benefits of information sharing-based partnerships in a two-level supply chain, Journal of Operational Research Society, 53, 436-446. Zhao, X., Xie, J. ve Zhang, W.J., (2002a). The impact of information sharing and ordering coordination on supply chain performance, Supply Chain Management: An International Journal, 7, 24-40. Zhao, X., Xie, J. ve Leung, J., (2002b). The impact of forecasting model selection on the value of information sharing in a supply chain, European Journal of Operational Research, 142, 321-344.

40