You are on page 1of 7

METODIKA PRIRODE I DRUTVA TEMA: NASTAVNI PRINCIP /NAELO RACIONALIZACIJE

VILDANA BABOVI Travnik, 2012.

U nastavi pod didaktikim principima podrazumijevamo osnovne puteve kojima moramo da se rukovodimo pri izvoenju nastave. Poto je nastava dio vaspitnoobrazovnog rada kole, koji se rukovodi prema odreenom cilju, tako i osnovni didaktiki principi po kojima organizujemo vaspitni rad moraju da polaze od: o cilja, odnosno zadataka vaspitanja o ekonominosti i racionalizacije nastave o uzrasta, odnosno zakonitosti psihikog i fizikog razvoja uenika. Pri izvoenju nastave nastavnik se mora pridravti osnovnih didaktikih principa a to su: 1.Princip naunosti i vaspitne usmerene nastave. 2.Princip sistematinosti i potpunosti. 3.Princip politehnizacije . 4.Princip individualizacije i socijalizacije. 5.Princip racionalizacije i ekonominosti. 6.Princip povezivanja teorije i prakse. 7.Princip trajnosti znanja, vetina i navika. 8.Princip oiglednosti Svi ovi principi imaju svoje veoma znaajno mjesto u nastavi, pojedinana prednost ovih principa dolazi do izraaja samo onda ako koristimo sve principe uporedo, jer onda dobijamo rezultate u radu i u nastavnoj praksi. Cilj vaspitno-obrazovnog rada u nastavi je da doprinese: tehniko-tehnolokom vaspitanju i obrazovanju uenika formiranju stvaralake linosti sticanju osnovnih tehniko-tehnolokih znanja i vjetina i osposobljavanju za njihovu primjenu u uenju, radu i svakodnevnom ivotu sticanje radnih navika, razvijanje interesovanja i sposobnosti za stvaralatvo i ispoljavanje kreativnosti upoznavanja ekonomskih, socijalnih, tehniko-tehnolokih i etikih aspekata rada i proizvodnje i njihovog uticaja na razvoj drutva.

1. PRINCIP NAUNOSTI I VASPITNE USMERENE NASTAVE Princip naunosti i vaspitne usmjerene nastave nalae nam da u nastavi obraujemo samo ono to je nauno vjerodostojno, neosporno, i da se kod uenika formira nauni pogled na svijet. To se odnosi na sve nastavne sadraje, na gradivo koje se obrauje i naini tog obraivanja moraju biti nauno zasnovani. 2. PRINCIP SISTEMATINOSTI I POSTUPNOSTI

Nastava je sloena ljudska djelatnost koja predstavlja sistematizovanu i jedinstvenu cjelinu koju treba organizovati i ostvariti. Pravo znanje je sistem naunih injenica i generalizacija. Zbog toga i uenici znanja treba da usvajaju u odreenim sistemima. Svako novo znanje mora da se nadovezuje na prethodna saznanja, pri tome treba imati u vidu ne samo unutar predmetnu ve i meupredmetnu povezanost, povezanost saznanja iz razliitih nastavnih disciplina. Da bi realizovali ovaj princip veliki znaaj ima ponavljanje obraenog gradiva, to je namijenjen sistematizaciji onoga to se uilo kao ira gradivna cjelina. Uenike je potrebno i neophodno voditi korak po korak, postupno do odreenog cilja. Zbog toga sistematinost i postupnost meusobno se dopunjavaju i uslovljavaju. Postupnost zahtijeva da se tekoe savladavaju postepeno, to znai da se ne bi smjelo prelaziti na novo gradivo sve dok se potpuno ne usvoji staro. 3. PRINCIP POLITEHNIZACIJE

Pod principom politehnizacije podrazumijeva se sticanje znanja koja e doprinijeti shvatanju i razumevanju tehnike i tehnologije, i njihovo korienje u samoj proizvodnji pa i u slobodnom vremenu. Politehniko obrazovanje znai i formiranje navika, navika rukovanja osnovnim oruima pri proizvodnji materijalnih dobara.

4.PRINCIP INDIVIDUALIZACIJE I SOCIJALIZACIJE Uenici istog uzrasta meusobno se razlikuju po fizikim i intelektualnim mogunostima i po emocionalnim i voljnim osobinama, a posebno po stepenu obrazovanosti, razvijenosti radnih navika i motivisanosti za uenje. Iz tih razloga, nastava mora da odgovara i individualnim sposobnostima uenika. Savremeni nastavnik mora imati u vidu mogunosti svakog pojedinog uenika po uzrastu i po sposobnostima, a ne postaviti svojstvo prosjenog uenika, jer ni jedan uenik ne odgovara u potpunosti pretpostavljenom prosjenom ueniku. Svako od njih se razlikuje po svojim mogunostima, ili se nalazi iznad tog prosjeka ili ispod prosjeka, veina najee spada u prosjenog uenika. Treba imati u vidu da i ovi uenici koji se smatraju osrednjima, ne predstavljaju jedinstvenu celinu u pogledu intelektualnih, i drugih sposobnosti. Prosjeni uenici meusobno se razlikuju po mnogo emu, mada je ta razlika manja od razlike izmeu tih uenika koji spadaju u takozvane nadprosjene ili podprosjene.Uglavnom razlika izmeu njih nije zanemarljiva, 5. PRINCIP RACIONALIZACIJE I EKONOMINOSTI

Danas moda vie nego ikada na ovom stepenu razvoja nauke i tehnike i velikog porasta informacija, princip racionalizacije rada na svim poljima a posebno u nastavi dobija veoma veliki znaaj. Praktino, to znai da u koli za obradu nastavnog sadraja, treba utroiti to manje vremena a da istovremeno uspjeh bude to vei. Kada kaemo da treba da se tedi vrjeme i energija, to ne znai da po svaku cenu treba tedeti nastavno vrijeme ve da treba u zavisnosti od datih uslova, i prethodnog znanja uenika, planirati i utroiti najoptimalnije potrebno vrijeme. To nikako ne znai da tedimo vrijeme na tetu kvaliteta znanja. Naalost princip racionalizacije i ekonominosti je jedan od najzapostavljenijih principa u u nastavnoj praksi pa i u didaktikoj teoriji, ali jo uvijek teorijski nije dovoljno razraeno, a nema ni istraivanja u praktinom radu. Danas se veoma malo panje poklanja ovom problemu i u koli i u nastavnom radu. Puno ima praznih hodova, izgubljenih asova, veoma velika koliina neiskorienog ili slabo iskorienog nastavnog vremena. Najvie mjesta ima za poveanje ekonominosti u primjeni nastavnih metoda, tehnika i postupaka. Veoma esto se koriste metode koje nemaju nikakvu

didaktiku vrijednost a zahtijevaju puno vremena. Lo izbor metode poveava utroak vremena. Ne moemo imati racionalnost i ekonominost u nastavi bez dobre organizacije asa. Etape nastavnog asa moraju biti dobro zamiljene i ostvarene prema uenikim sposobnostima, znanju, i prirodi gradiva koja se obrauje. Kako ve znamo da su osnovni elementi racionalizacije u nastavi : vrijeme, materijalna sredstva i energija. Da bi ove elemente bolje i ekonominije koristili potrebna je nauna organizacija nastave to znai da trebamo koristiti elemente iz drugih nauka kao to su: psihologija, kibernetika i drugo.

Znai rad uvijek treba organizovati tako da uz minimalni utroak vremena i materijalnih sredstava dobijemo maksimalni efekat.To je moe se rei isto za svaki vid rada u ivotu oveka.
6. PRINCIP POVEZIVANJA TEORIJE I PRAKSE Princip povezivanja teorije sa praksom predstavlja nam jedinstvo teorije i prakse u nastavnom radu. Jedinstvo teorije i prakse u nastavi osposobljava uenike da pored steenog teorijskog znanja ta znanja uspjeno primijene u radu, pa i u konkretnom ivotu. Uglavnom u naim kolama nastava ima teorijski karakter, a praktian rad uenika nerijetko ima samo formalan karakter. U kom odnosu bude teorija i praksa uglavnom zavisi od kole i od sadraja nastavnog gradiva. Nastavnici uglavnom gube iz vida da u nastavi saznanje postaje istina tek kad ga potvrdi praksa.Teorija bez prakse bila bi mrtva, a praksa bez teorije bila bi slijepa. Ne trebamo zaboraviti ni razvijanje kritinosti kod uenika, nastavnici treba da imaju takav pristup prema uenicima da uenici smiju da zapitkuju nastavnika a ne samo da prihvataju teoriju kao golu injenicu. Poslije izlaganja treba da provjere zakljuke do kojih se dolo. Dobar pedagog treba da doputa uenicima uenicima da ga ponekad i isprave, i ako nekad na odreeno pitanje ne odgovara trenutno, nego se obavee da e provjeriti odreene injenice. Truditi se da uvjerimo uenike u svoju nepogreivost je velika greka, ak to vie nekad i namjerno treba dovesti u situaciju da nastavnika u nekim grekama koriguju, treba biti kategorian samo u tome to moemo dokazati neoborivim dokazima.

7.PRINCIP TRAJNOSTI ZNANJA, VETINA I NAVIKA

Princip trajnosti znanja, vetina i navika je veoma znaajan u nastavnom radu jer trajnost znanja u velikom dijelu zavisi od toga kako su znanja steena, kako su uenici shvatili nastavno gradivo, koliko to znanje znaju primijeniti i od organizacije ponavljanja. Odreeni nain rada u nastavi je od izuzetnog znaaja za trajno usvajanje znanja.Trajnost znanja bitno utie na aktivan odnos uenika prema odreenim nastavnim zadacima, stepen aktivnosti kako intelektualne tako i praktine aktivnosti, i pozitivan stav prema uenju to je i nauno dokazano. Stepen razumijevanja i dubina shvatanja sadraja koji se ui je veoma znaajan inilac trajnosti znanja. Gradivo koji se razumije, shvati, due se pamti i postaje trajna svojina. Da znanje koje je steeno ne bi palo u zaborav neophodno je ponavjati, a navike koje su steena ustaljuju se vebanjem. Znai neophodno je ponavljati i vjebati ono to se nauilo radi trajnosti.Vjebanje i ponavljanje slui da sprijeimo zaboravljanje. 8.PRINCIP OIGLEDNOSTI Da bi nastava bila oigledna potrebno je polaziti od neposrednog posmatranja u irem smislu kao: slikovitim izraavanjem i opisivanjem, upoznavanjem izvorne stvarnosti, demonstriranjem oiglednih sredstava i predmeta. Princip oiglednosti znai omoguiti uenicima da odreene predmete, pojave i odnose posmatraju u izvornoj stvarnosti na raznim oiglednim materijalima, pomou koga se angauju sva ula uenika radi sticanja jasnih ulnih iskustava.

Cilj vaspitanja i obrazovanje je da razvijamo kreativne linosti koja e biti sposobna da koristi savremena tehnoloka sredstva u obrazovanju pa i u svim drugim podrujima ivota i rada, radi sticanja novih znanja, da bi razlikovali bitno od nebitnog, da ovlada optimalno sistematsko uenje, i da razvija sposobnosti samostalnog zakljuivanja.
Didaktikim principima se mora rukovoditi svaki nastavnik pri planiranju, organizaciji, izvoenju i vrednovanju nastavnog procesa. To su temeljne postavke kojima je odreen karakter nastave, kojima se izraava unutranja zakonomjernost

nastavnog procesa. Vremenom neki u odreenim uslovima gube znaaj i nestaju a novi se pojavljuju. Principi kao opti zahtejvi i obavezujue norme u nastavi vae ze sve uesnike u nastavnom procesu. Pored nastavnih principa, postoje i pravila kojima se utvruju aktivnosti da bi se realizovali zadaci nastave. U primjeni principa nema izuzetaka, a u primjeni pravila ima. Principi se izvode iz dubljih filozofskih i teorijskih postavki. Pravila pomau nastavniku da bolje ostvare nastavne principe koji su stariji i iri od pravila .