You are on page 1of 17

KUL HAKLARI

Yazan :
Mehmet Ali DEM RBA

Kâfir hakları çok mühimdir
Kul Hakları
Kâfirin hakkı için de onunla helala malı
Hakkı Geçmek
Emanete riayet
Kul hakkının önemi
Namaz kılanın hakkı
Kom u hakkı
Müslümanların hakları
Zamane kom uluklar
Kom uyu üzmek
Kötü kom u
Akraba hakkı
Kadın-erkek ve anne
Hak helâl etmek
Sözle hakkını helal eden
Hakkını helal edip vazgeçse
Bütün hakları helal etmek
Ana babanın yanlı i leri
Vasiyetsiz ölmek
Kayınpedere "Baba" Demek
Dünya anneler günü
Ana-babaya hizmet
Arkada a yük olmak
Herkese iyi davranmalı

Kâfir hakları çok mühimdir
Sual: Gayrı müslimlerle çalı ıyoruz. Onların hakkını yesek günah olur mu?
CEVAP
Gayr-i müslimlere [müslüman olmıyanlara] kâfir denir. Bunların inançları, ibâdetleri
sevilmez. Fakat onları incitmek, kalblerini kırmak haramdır. Gayrı müslimleri gıybet eden,
yüzlerine kar ı kâfir diyen müslüman cezalandırılır. Çünkü bunları incitmek, mallarına zarar
vermek günahtır. (Mülteka) [Kâfirler kendilerini kâfir kabul etmedikleri için kâfirin bile yüzüne
kar ı kâfir demek günah olur.]
Zimmiye [yani gayr-i müslim vatanda a] zulmetmek, müslümana zulmetmekten daha
kötüdür. Hayvanlara i kence, zimmiye i kenceden daha kötüdür. Zimmiyi üzmemek için
selamla mak ve tokala mak caiz olur. Açıkça günah i liyen fâsı a selam vermek de böyle
caizdir. (Dürr-ül-muhtar)

(Dürr-ül- muhtar) Kul hakkını. Hakları ödenmeden önce sevabları biterse. (Sefer-i Ahıret) Bir kimseden haksız olarak alınan bir kuru u. bazılarına çe itli yönden zararı dokunmu tur. malın de eri olmaz. müminin aybı. bu hak sahiblerine da ıtılır. Kul hakkı olan günahların affı güç ve azabları daha iddetlidir. sevabları olmazsa. ümmetimden de ildir. (Mektubat-ı Rabbanî c. bizden de ilsiniz. kul hakkını hemen ödemek. Cennet haramdır. bunun üzerine yükletilip Cehenneme atılır. Kanuni olarak da her tedbiri aldık. (R. Mal sahibi.66. bu bir kuru u ödemedikçe. peygamberlerin yaptı ı ibâdetleri yapsa. Yani üzerinde kul veya hayvan hakkı bulunanı Allahü teâlâ affetmez ve bunlar Cehenneme girip. kâfirleri öldürmek de haramdır. onunla helalla mak. haramdır.) [Müslim] (Kibri. hakkı olan ölmü ise.) [Buharî] (Müflis. Cennete giremez. irket yetkilileri. 87] Kıyamet günü. hak sahibine verilecektir. o miktar parayı fakirlere sadaka verip.) [Ebu Dâvud] Kul Hakları Sual: Yirmi yıl önce birkaç arkada . ne de kârını veriyorlar. irketin adını da de i tirmi ler. Üzerinde kul hakkı bulunanların ibâdetleri kabul olmaz. varisleri bilinmiyorsa. kabul olmu yediyüz namazı alınıp. kıyamette. fakat." diyorlar. Kâfirin hakkı için de. Hadis-i eriflerde buyuruldu ki: (Arkada ını öldüren. hak ödeninceye kadar. Yabancının parasını vermeyiz. Muhtar) Sava hali hariç. sahibine geri vermek. üzerinde ba kasının bir kuru hakkı bulunsa. müslümanın hakkından kurtulmaktan daha zordur. oruç ve zekât sevabı bulunur. Ba kasının hakkını yiyen. ona iyilik ve duâ etmek de gerekir. Fakat. hak sahiblerinin günahları. hak sahibinin günahları buna yüklenir. Cennetin kokusunu alamaz. bir dank [yarım gram gümü ] hak için. Çocukları.) [Hadika] (Zimmiyi öldürene. Cennete girer.) [Hadika] (Zimmiyi öldüren.2. isti far edip varislerine verip ödemeli. kusurudur. m. Bize "Siz irketten ayrılmak istedi inize göre. hak sahibi. Gönlü alınmazsa ahırette affı çok güçtür. sevabını hak sahibine ba ı lamalıdır. (Hadika) Paranın Geçmedi i Yer Hadis-i eriflerde buyuruldu ki: (Üzerinde kul hakkı olan. hıyaneti ve kul borcu olmayan mümin. O gün. kul hakkından hiç mi korkmuyorlar? Acaba bizi kâfir mi zannediyorlar? Dinimizde kâfirin hakkı önemli de il midir? CEVAP Üzerinde kul hakkı olan buna tevbe için. senedimizin ne aslını. u kimsedir ki. kendi sevablarından alınır. ölmeden önce ödeyip helalla sın! Çünkü ahırette altının.) [Ebu Nuaym] .) [Nesâî] (Kul hakkı. ona duâ. Allahü teâlânın hakkından önce ödemek gerekir. Kâfirin hakkından kurtulmak. yüzlerle lira sadakadan kat kat daha sevabdır. Be endi iniz yere gidin. bunlara iyilik yapmalıdır. Gayrı müslimlerin mal ve canlarına saldırmak caiz olmadı ı gibi kadın ve kızlarına saldırmak da caiz de il. cennete giremez. cezalarını çekeceklerdir. hak sahibleri ile helalla madıkça affa u ramaz. defterinde pek çok namaz. Bir kimse. Sevabları. Öldürülen kâfir olsa da yine böyledir. Müslüman olan bu ki iler. onunla helalla mak gerekir. hakkından vazgeçmezse. cemaat ile kılınmı . bir irkete para yatırıp hisse senedi almı tık.

müslümanın hakkından kurtulmaktan daha zordur. cezalarını çekeceklerdir. Allahü teâlânın hakkından önce ödemek gerekir.2. eytan gibi olur. (Mülteka) Üzerinde kul hakkı bulunanların ibâdetleri kabul olmaz. dinden uzakla ır.) (Hayâsız olan. Bunları incitmek. kızlarına saldırmak da caiz de il. Fakat. Bunların mallarını hile ile almak caizdir. mallarına zarar vermek de haramdır. Kâfirin hakkından kurtulmak. hain olur. fakat. hıyanet etmez ve yalan söylemez. haramdır. dünyada tanıdıklarını sorarlar. Bunlar. (Hadika) Hakkı Geçmek Sual: Bize çay ve yemek ikram eden oluyor. Ancak az da olsa beraber bulundu umuz kimselerle sık sık helalla mak iyi olur. Müminun suresinin ba ında. kramını gördü ümüz ki iyle muhakkak helalla mak gerekir mi? CEVAP Bize herhangi bir ey ikram eden kimsenin o ikramını kabul etmekle bize hakkı geçmez. Ba kasının hakkını yiyen. 8. Kâfirin hakkı için de. (Feraid-ül-fevaid) Kâfirin hakkı için de onunla helalla malı Sual: Almanyada Mısırlı bazı fellahlarla çalı ıyoruz. Vefat eden müminlerin ruhları gelip. Yani üzerinde kul veya hayvan hakkı bulunanı Allahü teâlâ affetmez ve bunlar Cehenneme girip. sahibine geri vermek. hak sahibleri ile helalla madıkça affa u ramaz.) . emanete hıyanet eder. Kâfirlerin hakkı mühim de il midir? CEVAP Gayrı müslimlere [müslüman olmıyanlara] kâfir denir. Muhtar) Bir kimseden haksız olarak alınan bir kuru u. Cennete giremez." diyerek büyük marketlerdeki etiketleri de i tirip hile yapıyorlar. (Mektubat-ı Rabbanî c.66. kurtulu a eren müminlerin vasıfları bildiriliyor. yüzlerle lira sadakadan kat kat daha sevabdır. (R. Cennete giremez. cesetlerini ziyaret ederler. Bir kimse. Gönlü alınmazsa ahırette affı çok güçtür. 87] Kul hakkını. çe itli belâya maruz kalınır.) (Emanete hıyanet etmek münafıklık alametidir. peygamberlerin yaptı ı ibâdetleri yapsa.) (Mümin her kabahati yapabilir. üzerinde ba kasının bir kuru hakkı bulunsa. m. "Almanya gayrı müslim ülkedir. yilik edenlere de te ekkür etmelidir! Emanete riayet Sual: Emanete riayetin dinimizdeki yeri nedir? CEVAP Emanete riayet çok önemlidir. hile yapmak. ayette de bunların emanete ve ahitlerine riayet ettikleri açıklanıyor. Gayrı müslimlerin mallarına. canlarına saldırmak caiz olmadı ı gibi kadınlarına. kalblerini kırmak haram oldu u gibi. lânete u rar. onunla helalla mak gerekir. bu bir kuru u ödemedikçe. merhamet duygusu kalmaz. Salihlerin ruhları kabirlerine gelerek. Hadis-i eriflerde buyuruldu ki: (Emanete riayet edilmezse.) (Hile ve hıyanet sahibi ate tedir. Hakkı geçer diye korkuyorum. Üzerinde kul hakkı bulunanların ruhları Cennete girmez. Kul hakkı olan günahların affı güç ve azabları daha iddetlidir.

Hadis-i erifte buyuruldu ki: (Malına veya çoluk çocu una zarar verir korkusu ile kom usuna kapısını kapatan. hakkı olan kimse ölmü se. bazılarına çe itli yönden zararı dokunmu tur. ehit olan kimselerin kul borçlarını Allahü teâlâ öder.) [Haraiti] Kom u hakkı mühimdir. bunun üzerine yükletilip cehenneme atılır. Kıyamette bütün müminler bu haklarını alırlar. amel defterinde pek çok namaz. günahlarının cezasını çektikten sonra muhakkak cennete girer.) [Müslim] lenen günahta kul hakkı da varsa. (Esselamü aleyna ve alâ ibadillahissâlihîn) = [Bize ve salih kullara selam olsun] demekle. Allahın hakkından önce ödemek gerekir. Fakat.) Kul hakkının önemi Sual: Üzerinde kul hakkı ile ölen kimse. sevabını hak sahibine niyet etmelidir. Kul hakkı olan günahların affı güç ve azapları daha iddetlidir. (Emanete riayet etmeyenin dini yoktur. Mal sahibi. u kimsedir ki. Sevapları. Sevapları yoksa. Çocukları. onun günahlarını yüklenmek zorunda kalırız. onunla helalla mak. Kom u hakkı Sual: yi kom u nasıl olur? CEVAP yi kom u. Sevaplarından bir kısmını vererek kul hakkını öderse. oruç ve zekât sevabı bulunur. bütün müminlere duâ ediliyor. vârisleri bilinmiyorsa. Hadis-i erifte buyuruldu ki: (Müflis. hak sahiplerinin günahları. müslüman. Cennete yalnız kâfir girmez. Cezasını çektikten sonra cennete gider. bu hak sahiplerine verilir. sevabımız kalmazsa. onunla helalla madıkça affa u ramaz. onunla görü meyi kesen [hakiki] mümin de ildir. Hakları ödenmeden önce sevapları biterse. zekâtı da kabul olmaz. namaz kılmamakla bütün müminlere zulmetmi olur. fakirlere sadaka verip. Yani hakları olan bu duâyı terketmi olur. Yani üzerinde kul hakkı bulunanı Allahü teâlâ affetmez ve bunlar cehennemde cezalarını çeker. cennete giremez mi? CEVAP Kul hakkı kâfirlik de ildir. Fakat cehennemde ceza çekmek öyle kolay de ildir. Ba kasının hakkını yiyen. ona duâ etmeli. kul hakkı olanın günahlarının bir kısmını yüklenir. Hadis-i eriflerde buyuruldu ki: . birçok sevabımı hak sahibine verilir. kıyamette. Kul hakkını. Kul borcu ile ölürsek. Her gün be vakit namazda yirmi defa tekrar edilen bu duâdan. (Hadika) Demek ki. onlardan gelecek zararlara ve sıkıntılara da katlanandır. Namaz kılanın hakkı Sual: Müslümanların. kul hakkını hemen ödemek. Onun namazı da. cehenneme girmez. namaz kılmayan kimse üzerinde hakları olur mu? CEVAP Seyyid Abdülhakîm-i Arvâsî hazretleri buyuruyor ki: Namaz kılmıyan. müslümanları mahrum bırakmı olur. çocuklarına ve vârislerine borcunu verip ödemelidir. ona iyilik ve duâ etmek de gerekir. o miktar parayı. Ne kadar çok günahkâr olursa olsun. Çünkü her namazda. kul borcu olan helalla malıdır. sadece kom ularına zarar vermiyen de il.

akrabasına.) [Müslim] Salih kimselerle kom uluk çok iyidir. kendisi için sevdi i eyi.) [Hakim] (Cebrail aleyhisselam. Allah indinde iyi oldu unu anlasın!) [ bni Mace] Evet.) [Ebu eyh] Kom unun hakkı çoktur. bir kimse. kom usuna da aynı eyleri yapmalıdır! Hadis-i erifte buyuruldu ki: (Allaha yemin ederim ki. felaketlerinde sabır dilersin. Borç isterse verirsin. uygun bir ekilde onlara nasihat etmiyen ve kendileri ile görü miyen. kom uyu kom uya mirascı kılacak zannettim. Mesela.) [Buharî] Kom u.) [ ira] (Allah indinde kom uların iyisi kom ularına faydalı olandır. Hadis-i erifte buyuruldu ki: . Hastalanınca ziyaret edersin. Kom uları böyle bir kimseyi. kom usu veya arkada ı için sevmedikçe iman etmi olmaz. kom u hakkının öneminden o kadar bahsetti ki. bana eziyet etmi olur.) [Bezzar] Bir kimse. bize iyi birisi diyorlar mı? Her müslümanın. aile efradına. kom ulara gelecek yüzlerce belâ önlenir. haramlardan sakınan. varis olacak kadar hak sahibidir. yakınlarımızın bu nimetten istifade etmeleri için çalı mak gerekir! Kur'an-ı kerimde mealen buyuruldu ki: (Kendinizi. aile efradınızı. Hadis-i erifte buyuruldu ki: (Bir salih müslümanın hürmetine. ba kalarını incitmekten daha kötüdür. gidecekleri yer Cehennemdir. fakat dili ile kom ularını inciten nice kimseler vardır ki. Bana eziyet eden de Allaha eziyet etmi olur. salih kom ularının kendisi hakkında ne dediklerini ö rensin! "iyi" diyorlarsa. buna sor ki niçin kapısını bana kapattı? Niçin elindeki nimetlerden bana da vermedi?") [ sfehani] Her çe it mal bir nimet ise de. yi eylerini tebrik eder. müslüman kom unun iki hakkı.) [Taberânî] Kul hakkının en mühimi ve azabı en iddetli olanı. "bana ne" diyerek evine çekilen. maiyetinizde olanları ate ten koruyun!) [Tahrim 6] Kom uyu incitme günahı Kom uyu incitmek. Hadis-i eriflerde buyuruldu ki: (Namaz kılan. kom ularımızın. kıyamette kom usunun yakasına yapı ıp diyecek ki: "Ya Rabbi. en önemli nimet müslümanlık nimetidir. Hadis-i erifte buyuruldu ki: (Zımmi [gayrı müslim] kom unun bir hakkı. Onun için. Hadis-i eriflerde buyuruldu ki: (Kom u senden yardım isterse yardım edersin. akraba olan kom unun üç hakkı vardır. kötü mü oldu unu anlamak istiyen kimse. maiyetinde olanlara emr-i maruf yapmamaktır. kom usundan ne bekliyorsa. tesettürsüz gezmenin haram oldu unu. Ölünce cenazesine gidersin. oruç tutan. alkollü içkilerin. Hadis-i erifte buyuruldu ki: (Nice kimse. Kom ular çe itlidir. güler yüz ve tatlı dil ile kom ularına anlatmalıdır! Kom ularının günah i lediklerini görüp de. Kom uya da emr-i maruf yapmamak en mühim bir kul hakkıdır. (Evinizde pi en yemekten kom unuzun hakkını verin.) [Haraiti] (Kendisinin iyi mi. ibâdet yapan salih müslümanlar arasında ev araması gerekir. kıyamet günü Allahü teâlâya ikayet edeceklerdir.) [Hakim] (Kom usuna eziyet eden. sadaka veren. bilhassa yeni evlilerin. Fakir dü erse gözetirsin. salih kom ularımız. onların Cehennemden kurtulması için yardım etmiyen mesul olacaktır.

Allahü teâlâ kıyamet günü sevindirir. Cevabında buyurdu ki: (Onun zulmüne mani olmak suretiyle yardım etmi olursunuz. bunu duyan müslüman da. di er müslümanlara elinden gelen yardımı yapmalıdır! Hadis-i eriflerde buyuruldu ki: ( u iki eyden daha kötüsü yoktur: Allaha irk ko mak ve Onun kullarına zararlı olmak.) demelidir! Üçüncü biri varsa (Yehdina ve yehdikümullah) demelidir! Üçüncü bir kimse yoksa.) [Ebu Dâvud] (Din karde inin i ini bir müddet takip eden kimse. Allahü teâlâ yetmi üç defa ma firet eder. Hadis-i eriflerde buyuruldu ki: (Siz. bir münafı ın zulmünden. Hadis-i erifte buyuruldu ki: (Kendisi için sevdi ini. (Ev satın almadan önce. Allahü teâlâ da kıyamette bir melek gönderip onu Cehennem ate inden korur.) [Taberânî] nsanların haklı i lerinde vasıta olmak.) [Buharî] Müslüman. o i i görsün veya göremesin. onlara yardım etmek. din karde i için sevmiyen kâmil mümin olamaz.) [Hakim] Peygamber efendimiz. kom uların nasıl olduklarını ara tırın! Yola çıkmadan önce. iki aylık itikaftan daha çok sevab alır. Onun için namaz kılmıyan kimse. herkesin gönlünü ho etmeye.) [Müslim] . (Yerhamükellah) yani (Allah sana rahmet etsin. imkan nisbetinde ihtiyaçlarını görmek gerekir.) [Beyhekî] (Müslümanların dertleri ile ilgilenmiyen. bir mümini sevindirmek. ba tan sona faydalı kimse demektir. (Mazlum da. Namaz kılan mümin tahiyyatta salih kullara duâ etmektedir. yol arkada ınızı seçin!) [ ira] Müslümanların hakları Sual: Bir müslümanın di er müslüman üzerindeki hakları nelerdir? CEVAP Müslüman.) [Haraiti] (Allah indinde en makbul amel. eziyetinden korursa.) [ bni Mübarek] (Bir kimsenin üzüntü ve sıkıntısını gidereni veya bir mazluma yardım edeni. O hâlde. din karde inizin aynasısınız. onlara yardım etmeli ki. Hadis-i eriflerde buyuruldu ki: (Bir mümini sevindireni. müslümanlara her gün duâ ederse. (Ya Resulallah zâlime nasıl yardım ederiz?) dediler.) [Buharî] Bir kimse. ba kalarına güzel ögüt verir. sevdi i eyi peygamberlerin eli ile verir. ecir kazansınlar.) [Deylemî] (Kim bir mümini.) [Hakim] Müslüman. kederini gidermek. di er müslüman karde ini en az kendisi kadar dü ünür. Hadis-i eriflerde buyuruldu ki: ( nsanlardan bana gelip ihtiyaç talebinde bulunanlar oluyor. makbul insan olur. u iki hasletten de daha üstünü yoktur: Allaha iman etmek ve Onun kullarına faydalı olmak. zâlim de olsa din karde inize yardım ediniz) buyurunca. Kendisine yapılmasını uygun görmedi i eylerin ba kalarına da yapılmamasını ister. üzüntüsünü gidermeye çalı ır. Allahü teâlâ. Onda gördü ünüz lekeyi siliniz!) [Ebu Dâvud] Müslüman. O anda yanımda bulunanlar. aksıran cevap olarak aynı eyi söylemelidir! Hadis-i erifte buyuruldu ki: (Aksırınca "Elhamdülillah" diyen göz a rısı görmez. Aksırınca (Elhamdülillah) demeli. müminleri bu duâdan mahrum bırakmaktadır. onlardan de ildir. borcunu ödemek veya karnını doyurmaktır.

sadaka veren. sitesinde oturan bir bayan okuyucunuzum. Resul-i ekrem efendimiz buyurdu ki: (Geri dön. Onu incitecek söz ve hareketlerde bulunmamaktır. Bana eziyet eden de Allaha eziyet etmi olur. Zîrâ Peygamber efendimiz buyurdu ki: (Kom unun mîrâs hakkı gibi hakkı vardır.) [Nesâî] (Dil ile yapılan yardımdan daha faziletli bir sadaka olamaz. ( htiyaçları için bana gelenlere. ecir kazanmanız için biraz geciktiririm. mümin olmadıkça Cennete giremezsiniz. uygun bir ekilde onlara nasîhat etmiyen ve kendileri ile görü miyen. siz de yardımcı olun! Ben yapmayı murat etti im eyleri. onların Cehennemden kurtulması için yardim etmiyen mes'ul olacaktır. Kar ıla tı ın herkese selam ver ki. Hadis-i erifte buyuruldu ki: (Allahü teâlâya yemin ederim ki. Orada oturanlarla. Kom uları böyle bir kimseyi. her konuda hemfikir olmadı ım için. Size bir amel bildireyim onunla birbirinizi seversiniz: Aranızda selamı yayınız!) [Müslim] (Ya Enes. onunla iyi geçinmektir. izinsiz girince. hakîkî mü'min olasın) hadîs-i erîfi bunu açıkça gösteriyor. önce selam verip elini uzatana. "bana ne" diyerek evine çekilen.) Kom uya hürmet. benimle kavga etmi olur.) [Ebu Dâvud] Zamane kom uluklar Sual: . (Güzel kom uluk et ki. Kom usu ile kavga eden. bana eziyet etmi olur. oruç tutan. alkollü içkilerin. evin iyili i ve bereketi artsın!) [Haraiti] Selam vermek sünnet. Aracı olmak sayesinde kan davası önlenir. ev halkına selam ver ki. almak farzdır. selam ver. kıyâmet günü Allahü teâlâya ikâyet edeceklerdir. tesettürsüz gezmenin harâm oldu unu. Hadis-i erifte buyuruldu ki: (Selam verip müsafeha eden iki müslümanın arasına yüz rahmet iner. Meselâ. güler yüz ve tatli dil ile kom ularına anlatmalıdır! Kom ularının günâh i lediklerini görüp de. o da kom uluk hakkıdır. menfaat sa lanır ve zararın önüne geçilmi olur. Eger müslüman ise sende iki hakkı vardır: Biri kom u hakkı.) [Haraiti] Müslümanlara yapılacak iyiliklerin en büyüklerinden birisi de selam vermektir. Benimle kavga eden de Allahla kavga etmi olur. Ben onlara gitsem de. Hadîs-i erîflerde buyuruldu ki: . gidecekleri yer Cehennemdir. onlar bana gelmiyorlar.) [ slâm Ahlâkı] (Kom usuna eziyet eden. hasenatın ço alsın! Evine girince.) [Bezzar] Bir kimse selamsız. ana-babaya hürmet etmek gibi hürmet etmek lâzımdır. biri de müslüman hakkı.. abdeste devam et ve güzel abdest al ki. onu ise ötekine verilir. Birbirinizi sevmedikçe de mümin olamazsınız.) [Eb Nuaym] (Namaz kılan. Bunun doksanı. Kom uluk böyle mi olur? CEVAP Önce kom uluk hakkının öneminden kısaca bahsedelim! yi kom ulu un îmânla da ilgisi vardır.) [Hâkim] Kom uya emr-i ma'ruf yapmamak en mühim bir kul hakkıdır. ömrün uzasın. sizlerin vasıta olup. Peygamber efendimiz buyuruyor ki: (Kom uya da. fakat dili ile kom ularını inciten nice kimseler vardır ki. Selam almayan müslümana melekler çok hayret eder. sonra içeri gir.. beni dı lıyorlar.

Daha önce beraber çalı tı ımız bir arkada ın evine bazan giderdim. size gelmeselerdi. buna sor ki niçin kapısını bana kapattı? Niçin elindeki ni'metlerden bana da vermedi?") [Isfehânî] (Kom u senden yardım isterse yardım edersin. sitedekilerin hepsi. hiç tahammül edemez. kendi kafasının dengini arıyor. (Nice kimse. bir su-i zandır. ba kasına vermek günah olur. Onun için ki ilerin sevdi i kimseleri fazla tenkid etmemek gerekir. Hastalanınca ziyâret edersin. o zaman sözünüzde haklı olurdunuz. sadece bizden de il. Getirme huyu da yoktur. ahsen. üçü. Kimisi çocuklu misâfirden rahatsız oluyor. kimseler mutlaka bulunur. Hanımın ise. zinsiz harcamak. "Bu adam deli" der. Meselâ bana gelen misâfir. Ölseniz. Kimisi. O. dinlemez. bizi be enmez diye çekiniyor. bu kimse. Eshâb-ı kirâmı kötülemeye ba ladı. herhangi bir slâm âlimini kötülerse. kom uların haberi olmaz. Ayrıca herkesin zevki farklıdır. gitti i kapı. Kom u gelince. Onların görü lerini tenkid ederek dost olamazsınız. Apartmanlarda genellikle kimse kimseye gidip gelmez. Koca sitede. ödünç olarak. o da bir daha bir ey isteyemez. bin tane evden. Bu bakımlardan misâfirlikler pek revâç görmüyor. kimse duymaz. sizin malınızı. mezheplere saldırırsa. puldan bahsederseniz rahatsız olur. Hadis-i erifte buyuruldu ki: ( nsanlardan bir ey istemeyin. Kom uyu üzmek Sual: Bizimle aynı varlıkta kom u bir hanım var. Hani maddi durumları kötü olsa. Sohbette. CEVAP Beyiniz. Fakir dü erse gözetirsin. veya herhangi bir kitap. Hadis-i erifte buyuruldu ki: . birbirleriyle görü üp de. be i geçmez. siz de beyinizin malını izinsiz harcayamazsınız. eker. Ondan bundan bir ey istemek do ru de ildir. Benim gibi maçı hiç sevmiyen birisi ile. anla abilece iniz. bir alet görse. velev ki bir misvakı bir defa kullanmak için de olsa. sıkılırım. Hele mâ ukunu kötülemeye kalkarsanız veya sevmedi i birini överseniz.) [Harâitî] Kırk senedir apartmanda oturuyorum." derseniz. varsın getirmesin diyeyim. Evimizde un. Vermesem günah olur mu? Kom umun her gördü ünü istemesi ve aldı ını getirmemesi günah de il midir? Bu kom u. Fazla oturmaz çıkarım. Â ı a. polise bildirip kapıyı açtırırlar. Ölünce cenâzesine gidersin. ortada bir yanlı lık var demektir. Sizi kesseler. Abduhu överse. misâfir kusur bulur. "Eshâb-ı kirâmın kötülendi i yerde ben duramam" diyerek evi hemen terkettim. Borç isterse verirsin. "Dı lanıyoruz" demeniz. paradan. ariyet olarak ister. "Beyim razı olmuyor. Beyim. enflasyondan. Herkes. "Ne isterse istesin hiç bir ey vermemeli!" diyor. Kimisi misâfirden ho lanmıyor. yi eylerini tebrîk eder. Kimisine misâfire hizmet etmek zor geliyor. ba kalarından da böyle eyler istiyormu . Kom u hakkından korkuyorum. Ondan izinsiz bir ey vermem günahmı . Maçtan. Apartman hayatını iyi bilirim. sizi saatlerce dinler. Bayramını tebrik etmek için bir müftü efendinin evine gitmi tim. kıyâmette kom usunun yakasına yapı ıp diyecek ki: "Yâ Rabbî. ya gibi gıda maddesi. maçtan veya faydasız eylerden bahsedince rahatsız olur. Oraya bir ba kası da gelmi . E er. cinnet basar beni. felâketlerinde sabır dilersin. Ben de aynı sitede oturuyorum. Öyle olmadı ına bizzat kendim ahit oldu uma göre. Bizden a a ı tarafları yok. Aynı fikirleri payla arak dostluk kurmak mümkündür.) [Bezzar] Ödünç veya borç alıp da vermemek günahtır. hiç bir kimseye gitmiyorum. Cesediniz kokarsa. mâ uktan bahsederseniz. hep maçtan bahseden birisi nasıl arkada olabilir? Ara sıra bir yakınımı ziyârete giderim.

) [Hakim] ( çinde sıla-i rahmi kesen kimse bulunan bir topluma rahmet melekleri gelmez.] Kom u kötü de olsa. lgisini kesenle de ilgiyi keserim. gördü ü iyili i gizler.] Evlenilmesi haram olan salih akrabayı ziyaret vacip. sahibini incitmi olur.) [Bezzar] [Yani bu kimse kâmil mümin de ildir.) [Taberânî] . Cennete girmez. Fakat kom uya zarar vermek. onu incitmek daha kötüdür. kom unun sıkıntılarına da katlanır. Lüzum ve imkana göre yapılır. Ahmed] (Sıkıntıya dü en kom usuna yardım edene. teyze gibi. karde amca.) [Taberânî] Bir kimseye zarar vermek.) [Taberânî] (Kötü kom unun eziyetlerine ölünceye kadar sabredeni Allah sever. kıyamette "Bu kimsenin hakkını sizde bırakaca ımı mı zannettiniz?" buyurarak o kimsenin iyi amellerini alıp di erine verir. selamla. senden uzakla mı olan akrabana sıla-i rahmde bulunmak. konu unca do ru söylesin. Gazalî] (Kom usu aç iken tok olan mümin de ildir. terki büyük günahtır. emanete riayet etsin ve kom usu ile iyi geçinsin!) [Beyhekî] (Kom usu. E er borcunu vermiyenin iyi ameli yoksa. Hadis-i erifte buyuruldu ki: (Kom usu. kadın için. kom usunu incitmesin!) [Buharî] (Allah ve Resulünü seven. bunların da kendisini sevmesini istiyen. erkek için anne.) [Buharî] (Allaha ve ahırete inanan. dayı gibi evlenmesi haram olanlar demektir. Ona zararı dokunmaz.) [I. Hadis-i eriflerde buyuruldu ki: (Kom usu kötülü ünden emin olmıyan kimse. Hadis-i eriflerde buyuruldu ki: (Allaha ve Kıyamet gününe inanan sıla-i rahm etsin!) [Buharî] (Sıla-i rahmi kesen. Hiç de ilse. uygun bir binek ve geni bir ev. iman etmemi tir. miktarı yoktur. hala. errinden emin olmıyan kimse.) [ ira] Akraba hakkı Sual: Akrabayı ziyarete gitmemek.) [I. rahmi yarattım. kıyamette en kıymetli elbiseler giydirilir.) [Buharî] (Allahü teâlâ buyuruyor ki. ona kendi ismimden isim verdim. günahlarını borçluya yükler. saadettir. Amca kızı gibi mahrem olmıyan akrabayı ziyaret vacip de ildir. bacı. akrabayı ziyaret etmek demektir. baba. Mektupla. mektupla gönüllerini alarak bu günahtan kurtulmalıdır. sana vermiyene vermek. sana zulmedeni affetmektir. Allaha iman etmi sayılmaz. ona elden gelen iyili i yapmaya çalı malıdır! Kötü kom u Müslüman.) [Taberânî] (Kom una ihsanda bulun ki mümin olasın!) [Tirmizî] (Salih kom u. "Ben Rahmanım. sıkıntısını giderene. (Berika) [Zi rahm-i mahrem demek. [kâmil] mümin de ildir. borç verenin kötü amellerini. kalbini kırmak kötüdür. kötülü ü de yayar. sözle veya para ile yardımın zamanı. günah mıdır? CEVAP Yakınlarından münasebeti kesmek büyük günahtır.") [Buharî] (En üstün amel. Akrabasını gözeteni gözetirim.) [Hakim] (Kom unun köpe ini döven.) [Bezzar] (Kötü kom u. zararından emin olmıyan kimse. (Aldı ı borcu ödemek istemeyinlere Allahü teâlâ. (Hadika) Sıla-i rahm. Erkek ve kadın zi rahm-i mahrem akrabayı ziyaret etmek vaciptir.

) [Buharî] Bu husustaki hadis-i eriflerden birkaçı öyle: (Senden yüz çeviren akrabana verdi in sadaka daha faziletlidir.Annendir.Sonra? . kötü olsa bile. (Buharî. sıla-i rahm sayesinde malı ço alır. di eri de sıla-i rahm sevabı. fakiri ziyaret eden ise. suâl etti ki: .Babandır. Akrabaya yapılan iyilik daha sevabdır.) [Taberânî] (Mükâfatı en tez verilen iyilik. Âlimi.Annendir. fakiri ve salih akrabayı ziyaret daha çok sevaptır. malı ço altır. sıla-i rahm etsin!) [Buharî] (Sıla-i rahm. sıla-i rahmdir. yalnız akrabayı ziyaret de ildir. Üstünlük.Ya Resulallah. Müslim) . Üstünlü ün cinsiyet ile ilgisi var mıdır? CEVAP Dinimizde ırk.) (Âlimi ziyaret eden. Kaim. ödünç veya sadaka vermek çok sevabdır. ahbap ve akrabasından gördü ü iyili e kar ı ona iyilik etmek de il. ömrünün uzun olmasını istiyen. fi sebilillah cihad sevabı alır. gücü yetti i hâlde vermiyen kimse. . öteki ise ebedi Cehennemliktir. Her ne ekilde olursa olsun onları memnun etmektir. Müslüman zenci bir kadın. Çünkü sıla-i rahm.) [Taberânî] (Yakın akraba veya kom uya verilen sadakanın sevabı 2 misli fazladır. gönüllerini almak. kendisinden kesilen akrabasını arayıp ziyaret ve iyilik etmektir.) (Zengini ziyaret eden saim ve kaim sevabı. oruçlu. Kıyamette Allahın fazlından mahrum kalır. Birisi ebedi Cennetlik. bir yakını için ( nfakta bulunsam. beni ziyaret etmi gibi sevab alır. Allah indindeki dereceye göredir. Allah yolunda.) [Tirmizî] (Rızkının bol. sırf Allah rızası için ziyaret eden cennettedir. nüfusu da artar. Biri. müslüman olmıyan beyaz bir kraldan çok üstündür. Bir kadın. insanlar içinde iyilik etmeme en layık olan kimdir? . ailede sevgiyi artırır ve ömrü uzatır. (Hadika) Hadis-i eriflerde buyuruldu ki: (Sıla-i rahm demek.) [Beyhekî] Herkese iyilik etmek. sıla-i rahm yerine geçer. Biri sadaka.Daha sonra? .) [Taberânî] Akrabayı ziyaret etmeden onlara çe itli yardım yapmak. gece ibâdet eden. Fi sebilillah. . (Allahtan en çok korkan kimse mahremlerini en çok görüp gözeten ve en çok emr-i maruf ve nehy-i münkerde bulunandır. babadan önce gelir.) [Taberânî] (Paranızı önce kendi ihtiyaçlarınıza. Anneye hürmet ve hizmet.) [Taberânî] Allah rızası için müslümanı ziyaret etmek çok sevaptır. sadaka yerine geçer mi?) diye suâl ettirdi inde Peygamber efendimiz buyurdu ki: ( ki sevab olur. takvaya.) [Saim. Allah rızası için] Kadın-erkek ve anne Sual: Ayet ve hadiste ana hakkının öneminin büyük oldu u. Bir ev halkı. Hadis-i eriflerde buyuruldu ki: (Din karde ini. her adımı Allah yolunda atılan adıma denk olur. Mukayese bile edilmez. renk ve cinsiyet üstünlü ü yoktur. Anne hakkı önemlidir. bu bakımdan kadının erkekten üstün oldu u söyleniyor. artarsa çoluk çocu unuzun ihtiyaçlarına sarfedin! Bundan da artarsa akrabalarınıza yardım edin!) [Müslim] (Amcasının o lu yardım istedi i hâlde.

(bütün haklarımı sana helâl ettim) dese. erkek karde ine ve sırası ile di er yakınlarına iyilik et!) buyuruldu. (Ebu Dâvud) Her peygamber. Saadet) Hak helâl etmek Sual: Hakkını. evladın da ana-baba üzerinde hakkı vardır. . Fakat ana- baba hakkı ve koca hakkı daha önce gelir. Buna ra men. sonra vazgeçse. onu razı etmekle kazanırsın! (Taberânî) Cihada gitmek için gelen ba ka birisine de. Hadis-i erifte ( nsanlar içinde en büyük hak sahibi.Annen var mı? . nefsî. hizmete ve hürmete layıktır. sonra babana. Sözle hakkını helal eden Sual: Kalben de il de. . Cenneti. vazgeçti ini bize bildirmezse. üstün olmayı göstermez. (Nesâî) Üstünlük ve Hak Üstünlük ba ka. haktan kurtulur muyum? CEVAP Evet. annelerine hürmet ve hizmet etmi lerdir. Anne. Bu öncelik. (Önce. Buradan ( slâmiyet evlada veya kadına hak tanımıyor) demek iftira olur.) buyuruldu. (Annenin yanından ayrılma! Cennet onun aya ı altındadır. âhırette yine hak talebinde bulunabilir mi? CEVAP Bildirse bile bulunamaz. herkese helâl etmek câiz midir? CEVAP Câiz ve iyidir. (Hakim) Ana-babanın evladı üzerinde hakkı oldu u gibi. Hakkını helal edip vazgeçse Sual: Biri. (Evet annene iyilik ve ihsanda bulun!) buyuruldu. Erke in hanımı üzerinde hakkı oldu u gibi. hizmete ve hürmete layık olmak ayrı. üstün olmak ayrıdır.Ya Resulallah cihada gitmek istiyorum. peygamberler de. Âhirette kar ılık olarak çok sevâb verilir. sözle hakkını helâl eden. Bütün hakları helal etmek Sual: Bende. . annene. (Nesâî) Hak sahibi olmak. ırzî ve mahremî hakkı olan bir ki i. mümin-kâfir. hanımın da kocası üzerinde hakkı vardır. helâl etmi olur mu? CEVAP Evet helâl etmi olur. iyili e layık olmak ba kadır. Bir zat suâl etti ki: .Evet var. kendi annesinden de üstündür. hakkını helâl etse. Ona iyilik etmem caiz midir?) diye sorunca. Çünkü anne. hakkı olmak. kadının üzerine de kocasıdır. üstün olmayı gerektirmez. annem mü riktir.) buyuruluyor. bu hakları bilmeden. kızkarde ine.Ona hizmet et. kâfir bile olsa ona iyilik etmelidir! Bir kimse (Ya Resulallah. erke in üzerine annesi. Ba ka bir hadis-i erifte de. Kimin imanı daha kuvvetli ve kim Allahın emirlerine daha çok riayet ediyorsa o daha üstündür. hak sahibidir. (K. mâlî. Hakkı bulunmak.

Ya lı kadınlara da . brahim aleyhisselamın babası Taruh oldu u hâlde. yani baba demekle. "Ana-baba" demek caiz midir? CEVAP Kayınvalideye ve kayınpedere. shak aleyhisselamın o ludur. Yine ya lı kimselere. riya. kayınvalideye ve kayınpedere. saygı için söylenirse saygı olur. brahim aleyhisselam ise dedesidir. Âdette bid’at oldu u ve zararlı olmadı ı. amcası ve üvey babası Azer için Kur'an- ı kerimde ( brahimin babası) ifadesi geçmektedir. Günah olmıyan adetlere uymakta mahzur yoktur. onları himayesine alan kimselere mecaz olarak. "Ana-baba" demek ise daha tabiidir. smail aleyhisselam amcası. bir akrabalı ımız olmadı ı hâlde. "Amca. Do um günü. (Enam 74) Peygamber efendimizin. Bunlar hürmet için söylenir. "Teyze. kalb kırmaya sebep olursa böyle adetlere uymak gerekir. "Baba adam". yıkamasalar da karı mamak gerekir. Ya lı kimselere de hürmeten "Baba" denir. Yanî “Âdette bid’at”tır. çirkin ve dîne aykırı yönü bulunmadı ı için. ya lı kadınlara da. "Hanım anne". Fakat gayrı müslimlerin ibâdet olarak yaptıkları eyleri. (Hadika) Dünya anneler günü Sual: Anneler gününün dînimizde yeri var mıdır? Bugün hediye verilir mi? CEVAP Avrupa’dan gelen “Anneler günü” âdettir. ayet-i kerimesinde. skâtını yapmam câiz midir? CEVAP Çok iyi olur. insanlara iyilik eden. "Fakir babası" dendi ini hepimiz biliriz. evlilik yıldönümü gibi günler de böyledir. Ceddimiz. "Fatma ana" veya "Hacı anne" dendi i me hurdur. Yakub aleyhisselam. imdi seneler geçti. nine" deriz. Ana babanın yanlı i leri Sual: Ana babanın yanlı i lerine karı mak do ru mudur? CEVAP Ana-babanın yanlı i lerine karı mak do ru de ildir. Bazı yerlerde kayınvalideye "Cici anne" de diyorlar. Bilindi i gibi. Böyle söylemekle. Türkiyede de. ceddimiz hürmet olarak bunlara "Ana-baba" demi lerdir. meselâ bayramlarını kutlamak câiz olmaz. "Bey baba" da demi lerdir. Kayınpedere "Baba" Demek Sual: Kayınvalideye ve kayınpedere. ana-babanın kusuru ile u ra maz. Yakub aleyhisselama hitaben (Baban brahim. anneler günü tertip etmekte ve hediye vermekte mahzûr yoktur. dede". smail ve shak) buyuruluyor. Bunlar mubah adetlerdir. Bunlar bir saygı ifadesidir. "Ay e ana". Kayınvalideye ve kayınpedere. Hakiki ana-baba ile karı mamaları için böyle söylemek daha iyidir. Helâdan çıkınca ellerini yıkasalar da. Riya maksadıyla söylenirse. o kimse bizim babamız olmadı ı gibi anne dedi imiz kadın da annemiz olmaz. Çocuk. amcası Ebu Talibe ve Ebu Lehebe "Baba" dedi i hadis-i eriflerle sabittir. Vasiyetsiz ölmek Sual: Babam vasıyet etmeden öldü. Hatta mubah olan adete uymamak öhrete. akla yanlı gibi gelmekte ise de. (Bekara) suresinin 133. "Ana-baba" demek. .

koydu u hükümleri be enmemek. Âdette bid’at. mektep. Çünkü ( lim Çin’de de olsa alın). ibâdet için zünnar ku anır. (Hadîka) bâdette bid’at. burada yol. do um günü. fen ve san’at. Hadîs-i erîfte buyuruldu ki: (Her bid’at sapıklıktır ve her sapık da Cehennemdedir.Günâh olmıyan böyle âdetleri taklîd etmek câiz olur. Meselâ papazlar. yiyip içmekte. (Hikmet. slâm âlimleri. dînimizin emridir. arayıp bulmayı ve onlardan üstün olmaya çalı mayı bildirmektedir. ekillere ve âdetlere denir. uydurulan inanı lara. Resûlullah efendimiz papaz ayakkabısı giymi tir) buyurdu. Allahü teâlânın bildirdi i dinde noksanlık bulmak. almı lardır. haç takar. fenni onlarda bile olsa. babalar günü gibi günler tertip etmesinde mahzûr yoktur. Peygamber efendimiz ve dört halîfe zamanında bulunmayıp da. babalar günü tertip etmek gibi dînin yasak etmedi i bir ey ise. Ya günü kutlamak ibâdet de il âdettir. Sünnet-i zâide denir. i in iyisi de. içmek ve giyinmek gibi âdetlerde. Sonradan çıkan eyler ya âdette veya ibâdette olur. zararlı olanlarını kâfirlere benzemek niyetiyle yapmak tahrîmen mekrûhtur. (R. dünya menfaati için yapılan eylerdir. uça a binmek. sözlere. ceket giymek. sonradan meydana çıkarılan. bid’ati. Mevâhib) Do um gününe önem vermeyi hıristiyanlar. Resûlullah efendimizin ibâdet olarak yaptı ı. (Tirmizî. dînin izin verdi i böyle faydalı eylere. ezân okumak. i demektir. anneler. Ana-babaya hizmet Sual: Ana baba hakkı. (Böyle bir bid’at. Âdette bid’at. kullanmak mekrûh olmaz. mü’minin kaybetti i malıdır. Ancak faydası olmıyan âdetleri almak. kötüsü de olur. Sünnet. evlilik yıldönümü. cemâ’atle namaz kılmak gibi dînimizin iârı olan sünnetlere Sünnet-i hüdâ denir.) [ . de i ik ekillerden çirkin. sonradan çıkarılan ey demektir. ilmi. Fennî bulu ları gayrı müslimlerden almak ise. mâm-ı Rabbânî hazretleri ise. çay ve kahve içmek. gayrı müslimlere uymayı de il. âdet olarak yaptı ı eylere ise. Âdette olan bid’at. dîni de i tirmek olur. Yolun.Asâkir] bâdete bid’at karı tırmak. Zararlı olmıyanları. Fakat anneler günü tertip etmek günâh olmaz. ya’nî sonradan ortaya çıkan yenilikleri yapmak günâh olmaz.Muhtâr) Peygamber efendimiz kolları dar Rum cübbesi de giymi tir. hayır hasenâtta bulunmak gerekir. onlara özenmek uygun sayılmaz. bid’at kelimesini bula tırmamak ve bunlara Sünnet-i hasene [iyi i ] demek gerekti ini bildirir. Nerede bulursa alsın) hadîs-i erîfleri. Hadîs-i erîfte. Müslümanların. sevâb beklenilmeden. Binâ yapmakta. elbisede. (Müslim) Kâfirlerin ibâdet olarak yaptıkları eyleri müslümanların yapması câiz olmaz. ibâdet olmadı ı için müslümanların. Batı’yı körü körüne taklîd etmek. Sünnet-i seyyie [kötü çı ır] açanlar ise kötülenmektedir. Anneleri senede bir gün yerine her gün hatırlamak. dinde. yaptı ı ve kullandı ı eyler böyledir. kitap gibi sonradan yapılan eylere Bid’at-i hasene demi lerdir. bâdet olarak de il. müslümanlardan ö renip. bni Âbidîn hazretleri. dînimiz izin verir) buyuruldu. Bunları yapmamak ve âdette bid’at olan. böyle yapması küfr olur. duâ etmek. analar. onlara hizmet etmek. onlara benzemeye özenmeden yapmak. bir ibâdeti bozmazsa veya dînin yasak etti i bir ey de ilse günâh olmaz. günâh de ildir. Hadîka’da. i lere. Bid’at-i hasene ve Bid’at- i seyyie diye ikiye ayırmı lar. onlara hizmetin önemi hakkında bilgi verir misiniz? CEVAP . Sünnet-i hasene [iyi çı ır] açanlar övülmekte. bir ibâdetin yapılmasına yardımcı oldu u için. ölmü lerse. bâdetlere bid’at karı tırmak büyük günâhtır. (Yemek. Bid’at. Bu âdet hıristiyanlardan gelmi olsa bile.

bu. Bunun üzerine o zât geri döndü ve bütün hayatı boyunca annesine hizmet edip duâsına kavu tu. îmânımı ö retti.Niçin yükle tavâf ediyorsun? . Onlara kar ı gelenin. Bunu amdan yedi defa getirip tavâf ettim. Beni islâm ahlâkı ile yeti tirdi. yanımda a lıyorlardı. “Bizi bu kayadan ancak iyi amellerimizi dile getirerek Allah’a yapaca ımız duâ kurtarabilir” derler. senin hakkında. Bana. oradakiler. kabûl olmu bir hac sevâbı yazılır. Ele muhtâç olmamak için çalı mak da cihâddır. Birgün. bana dînimi.Bu yük de il. Onlara sütlerini içirmeden önce çoluk çocu umun ve hayvanlarımın karınlarını doyurmazdım.) [Tirmizî] (Cihâd.Kıyâmete kadar böyle arkanda ta ısan. (Günde yüzbin defa baksa da) buyurdu.) [ . babamdır. bir defa kalbini kırmakla bu yaptı ın hizmet bo a gider. hac etmekten daha iyidir) haberini ula tırmamı emretti. (günde bin defa bakarsa da böyle sevâba kavu ur mu) denildikte.) [ . bu kadar hizmete kar ılık olur. fîsebîlillah [Allah yolunda] sadece kılıç sallamak de ildir. yilik ederek rızâlarını almaya çalı malıdır! Allahü teâlâ ana-babaya iyilik edin buyuruyor.Rafiî] (Huzurunda alıcı ile satıcı arasındaki köle gibi durmayan kimse babasının hakkını ödiyemez. Onlar ne kadar kötü olsalar da. Bendeki hakkı büyüktür. Buhari’deki hadîs-i erîfte özetle deniyor ki: Eski ümmetlerden üç ki i yolculu a çıkarlar. Onları doyurmadan çoluk çocu umu ve hayvanlarımı doyurmazdım. Bir ara Ba dat’a u radı. nâfile hacca gitmek üzere yola çıktı.] (Ana-babası.) [Ebû Nuaym] (Ana-babanın yüzüne efkatle bakana. lm. Çocuklar da. mândan sonra birinci vazifemiz ana-babanın kalbini kırmamaktır. getirdi imde anamla babam uyumu lar. Bir müddet bekledi. ( ir’a) Evliyânın büyüklerinden birisi. yanında ihtiyârladı ı hâlde. yine her eyin üstünde hakları vardır. Peygamber efendimiz. Geç vakte kadar da dönemedim.Gazâlî] Evlâdın. Geceyi geçirmek üzere bir ma araya girince da dan bir kaya parçası yuvarlanarak ma aranın a zını kapatır. efkatle ve sevgi ile bakmalıdır! Hadîs-i erîflerde buyuruldu ki: (Ana-babanın yüzüne sevgi ile bakmak ibâdettir. . ) [Ey O l. Orada Ebû Hâzım-ı Mekkî hazretlerini ziyâret etti. (Annesinin hakkını gözetsin. sevgi ile bakı ı için. Ana-babaya veya evlâda bakmak da cihâddır. Çünkü. [onların rızâlarını alamayıp] Cenneti kazanamıyanın burnu sürtülsün. Ak am içecekleri sütü. kabûl edilmi bir hac sevâbı verilece i bildirilince. Onların kalbini kıranın ibâdeti kabûl olmaz. O esnâda uyuyordu. (Nisâ 36. Ana babanın yüzüne sert bakmamalı. Müslüman do mamıza ve müslüman yeti memize sebep olan ana-babamızın kalbini kırarsak Cennete girmemiz dü ünülebilir mi? Müslüman ana-babamız. Bir defa da gönlünü yapsan. Uyandı ve o zâta dedi ki: . odun toplamak için uzaklara gitmi tim. çlerinden biri öyle dedi: Anam-babam çok ya lı idi. âsî olanın ömrü bereketsiz ve kısa olur. Kâ’beyi tavâf ederken sırtında yük olan bir zât görüp der ki: . En’âm 151.) [Deylemî] Hasan-ı Basrî hazretleri. Allahü teâlânın sevdi i kulu olmamız çok zordur. Ankebut 8) Hadîs-i erîflerde de buyuruldu ki: (Ana-babasına hizmet edenin ömrü bereketli ve uzun olur. bizden râzı olmadıkça. ana-babasına.imdi Resûlullah efendimizi rü’yâda gördüm. Çanak elimde tanyeri .

(Cüneyd-i Ba dadi) Arkada larından bana en çok a ırlık vereni benim için külfet ve zahmete giren ve bu suretle kendisinden çekindi im kimsedir. Ziyaretine gitti i arkada ı. Bu ise samimi olamamanın alametidir. sı ırlar.) buyuruldu. mutlaka birinin kusurundandır. Musa aleyhisselama. Hadis-i erifte. içinde bulundu umuz u belâdan bizi kurtar. onunla beraber bulundu um zaman da davranı ımı de i tirmedi im kimseyi ise çok severim. Yalnız iken nasılsam. Ancak yer çıkabilecekleri kadar de ildi. arkada ının eziyetine katlanır. Ben de onun ücretini ürettim. do rusu bu) deyince. (Kendine reva gördü ünü. lüzumsuz bir sürü zahmete. ( u gördü ün develer. Fakat çıkmak mümkün de ildi. bir hizmetçi arıyoruz demektir.) diye vahyetti. külfete girince. onlardan gelecek sıkıntılara da katlanmak demektir. (Fudayl bin yad): ki arkada tan birinin di erinden çekinmesi. kincisi. ona zulmetmek demektir. eziyetlerine katlanaca ımız. alay etmiyorum. Anamla babam uyanıp sütlerini içtiler. yardım talebinde bulunmamaya gayret etmelidir! Mal. insan bir daha ziyaretine gitmez. al götür) dedim.a arıncaya kadar onların uyanmalarını bekledim. Ben de (hayır. Kaya biraz daha açıldı. külfeti terketmektir. htiyaçlarına ko aca ımız. Üçüncüsü öyle dedi: Çalı tırdı ım i çilerden biri ücretini almadan gitmi ti. Ülfetin artı. malların hepsini alarak götürdü. . (Buhârî) Arkada a yük olmak Sual: Dost ve arkada larla nasıl geçinmeli? CEVAP Arkada la iyi geçinmek için ona yük olmamak gerekir. her türlü imkân varken çok sevdi i amcasının kızı ile zinâ etmedi i ve kıza verdi i 120 dinar altını almadı ı olayı hatırlayıp. Yanımızda ev kıyafeti ile duramıyan arkada bizden çekiniyor demektir. Hz. htiyaçlarımızı görecek. sadece onlara yük olmamak. ki arkada tan biri di erinden çekiniyorsa. O da (benimle alay etmiyorsun ya) dedi. senin için külfete giren. arkada ına a ırlık vermi olur. Yalnız iken nasıl hareket ediyorsa. Bir müddet sonra bana gelip ücretini istedi. Alimler buyuruyor ki: Dostların kötüsü. Külfeti olmayanın ülfeti ve sevgisi artar. (Yâ rabbî. sıkıntılarımıza katlanacak arkada arıyorsak. Ali) ki arkada ın aralarının açılması. bunları senin rızan için yapmı sam bizi buradan kurtar) dedi. koyunların hepsi senin ücretinden üremi tir. Ai e validemiz. para gibi eyler de istememelidir! Bir makama geçmek için ondan yardım talebinde de bulunmamalıdır! Fazla hürmet. onlara sıkıntı vermemek de il. (Yâ rabbî bunu senin rızan için yapmı sam. Allahü teâlâ. arkada de il.) Bunun üzerine kaya tamamen açıldı. Bana hiçbir ey bırakmadı. sana reva görmiyenin arkada lı ında hayr yoktur. (Hz. biri kusurlu demektir. (Mümin. (Cafer-i Sadık) Çe itli zahmetlere giren bir kimse. seni özür dilemeye mecbur bırakandır. Bundan birçok mal meydana geldi. dertlerine ortak olaca ımız insanlarla Allah için arkada olmalıyız. müminin karde idir. fuzuli külfetler yüzündendir. Arkada a bir i yapma teklifinde bulunmıyan fazilet göstermi olur. (Ya rabbî bunu senin rızan için yapmı sam buradan bizi kurtar) Kaya biraz açıldı. ikram ve lüzumsuz hizmetlerle ona a ırlık vermemelidir! Kendisinin yapmak istemedi i bir eyi arkada ından beklemek. mkan dahilinde ihtiyaçları ondan gizlemeli. arkada ı varken de öyle hareket eden kimse ile arkada lık kolay olur. (Beni seven. onu ne ganimet bilir. Arkada larla iyi geçinmek. Onlar da ma aradan çıktı. Bu suretle kendisinden çekinilir.

onun kalbini incitmenin günah oldu u. ancak tatlı dille. Maksat. hata edince bizim özür dilememiz. kâfir. hile. ( unu bana verir misiniz) demez. dinsiz diyerek. fıkıh kitaplarında yazılıdır. . Müslüman olmayanın yüzüne kar ı.Güzel ahlâk sahibi olan. herkese bu dinin biricik hak din oldu unu kolaylıkla ispat edebilir. her insanın kalbinden Allahü teâlâya giden bir yol vardır. inip kendin al!) buyuruldu. deve üzerinde iken kırbacı yere dü erdi de hiç kimseye. Arkada ımıza daima iyi haber vermeli. Bunun için. Çünkü küfür. 2. yi bir arkada olmak için. hiçbir zaman sabrını kaybetmez ve inandı ını anlatmakta zorluk çekmez. hangi kısımdan olursa olsun. her zaman ve her yerde kötüdür. Unutmamak gerekir ki. Lüzumsuz tekliflerde bulunarak arkada a yük olmamalıdır! Mümkün mertebe ihtiyacını arkada tan gizlemelidir! Ondan mal ve mevki istememelidir! Hadis- i erifte. Bir müslüman olarak onlara kar ı hareketlerimizi bilmemiz gerekir. Bu dinin esasini anlayan. daima tatlı dil ve anlayı la hitap etmelidir. (Sakın kimseden bir ey isteme! Kırbacın dü se de.Hile ile etrafındakileri aldatanlar. Ebu Bekir. zulüm ile hareket edenler.iddet. günah i leyince bizim isti far etmemiz. sava . 3. Ebu Bekir. çlerinde iyili e elveri li kimseler bulunabilir. 4. üzücü olanları söylememeliyiz! Herkese iyi davranmalı Sual: Bir müslüman olarak insanlara kar ı nasıl davranmalıyız? CEVAP Herkes çevresinde ve i yerinde çe itli karakterde insanlarla kar ıla ıyor. O nuru kalbinde hisseden bir insan. herkese islâm dininin yüceli ini anlatmaktır. dünyada kötülük. kendisi alırdı. bu yoldan slâm nurunun insanlara ula tırılmasıdır. tam ve mükemmel bir müslüman olmaya gayret etmek ve müslümanlı ın esasını ve inceliklerini izah ederek. anar i ve zulüm kalmazdı. E er bütün insanlar. böyle söyleyenin cezalandırılması gerekti i. Oradakiler. herkesin boynuna dü en bir borçtur. dedi ki: (Resulullah "Halktan bir ey isteme" buyurdu. sabır. Bu cihad da.Yiyip içmek ve zevk etmekten ba ka bir ey bilmeyenler. ba ka dinden olan kimselerin hepsini. Hz. ve kendimiz de ya ayarak bütün dünyaya yaymak. ba kasından isteme.) Eshab-ı kiramdan Hz. açık ve mantıki hiçbir din yoktur. mam-i Gazalî hazretleri insanları dört kısma ayırmaktadır: 1. Kuran-ı kerimin emretti i ekilde. yani Müslüman olmamak. Hz. Bunu yapmak cihad olur. Bir kimseyi bir eye inandırmak isteyenin önce kendisinin ona inanması arttır. yular dü tü. deveden iner. Mümin ise. (Bize izin verseydin de biz alıp sana verseydik) dediler. gerçek müslümanlar.ne de ondan çekinir) buyurdu. sıkıntılı anlarında yardımına ko mamız ve hiçbir surette ona yük olmamalıyız. islâm dinini kabul etseler. ilim ve imanla olur. Sevbanın. Bütün mesele. Bununla beraber. insanı dünyada ve ahirette felakete götüren zararlı bir inanı ve bozuk bir ya ayı tır. arkada ımız. Kâfir olmak. inip yuları aldı. yaptı ı kötülüklere pi man olur ve do ru yolu bulur. Hangi dinden olursa olsun bütün insanlara. slâm dini kadar. kötü huylu bir insan kabul etmemelidir. deve ile giderken.

karde çe ya amaları ve ahirette sonsuz azaplardan kurtulmaları için göndermi tir. geçmi teki bütün günahlarını affedece ini vâd buyuruyor. milliyet. Kur'an-ı kerimde bütün insanları do ru yolda bulunmaya davet ediyor. bütün insanlı ın. Bu sebeplerden dolayı da. eytanın veya Müslümanlıktan haberi olmayanların aldattıkları zavallı kimselerdir. . hatta yalnız müslümanların de il. akıl ve mantık ile do ru yolu göstermeliyiz! slâm dini. Biz bunlara sabır ile. hür ve medeni bir hayat seviyesine ula masını emreder. Allahü teâlâ. Herkes aynı haklara. aynı itibara sahiptir. Do ru yola kavu an insanın. muayyen bir toplulu un. dil ve tahsil seviyesi ayırmaksızın. acımalı ve incitmemelidir! Bunları gıybet etmek bile haramdır. slâm dinini. yanlı yola saptırılmı insanlardır. . bu saadet yolundan mahrum kalmı zavallı kimselerdir. Kâfirler. tatlı dille. her insanın eref ve itibarına hürmet eder. siyasi inanç. yabancılar arasında Müslümanlık yayılmaktadır. insanların dünyada rahat ve huzur içinde. Ferdin. Bunların ço u. Allahü teâlânın rızasına kavu mak için. yani müslüman olmayanlar. Bunlar. Bunlara. Allahü teâlâ. ırk.